Article

# መጽሐፈ ኢዮኤልና የሎዶቅያ ሰባተኛው ቀን አድቬንቲስት ቤተ ክርስቲያን - ቁጥር ሰላሳ ሁለት

ሠላሳ ሁለት።

Author

Jeff Pippenger

Published

January 20, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

ወደ ኢዮኤል መጽሐፍ ለመድረስ፣ ጴጥሮስ ምስክራችን ሆኖ፣ ቀስ በቀስ የሚንቀሳቀስ ጉዞ ሆኖአል። ጴጥሮስ በእግዚአብሔር ትንቢታዊ ቃል ውስጥ ካሉት እጅግ አስደናቂ ምልክቶች አንዱ ነው፤ ነገር ግን ሁሉም እንዲሁ አይደሉምን? ጴጥሮስ በቂሳርያ ፊልጶስዩስ አለ፤ ደግሞም በጴንጤቆስጤ በላይኛው ክፍል በሦስተኛው ሰዓት አለ፥ ከዚያም በዚያው ቀን በዘጠነኛው ሰዓት በቤተ መቅደስ አለ። ኢየሱስ በሦስተኛው ሰዓት ተሰቀለ፣ በዘጠነኛውም ሰዓት ሞተ። ጴጥሮስ በዘጠነኛው ሰዓት ወደ ቂሳርያ ይጠራል፤ ነገር ግን በቆርኔሌዎስ ታሪክ ውስጥ የተጠራበት ቂሳርያ፣ በኤርሞን ተራራ ግርጌ ያለችው ቂሳርያ ፊልጶስዩስ አይደለችም፤ በባሕር ዳር ያለችው፣ ቂሳርያ ማሪቲማ ተብላ የምትጠራው ቂሳርያ ናት።

ቄሳርያ ማሪቲማ በሜድትራንያን ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኝ ከዘመናዊቱ ቴል አቪቭ በስተሰሜን 30–35 ማይል ያህል የራቀች ከተማ ናት (በታላቁ ሄሮድስ እጅግ ግርማ ያለው የሮማውያን ወደብ ከተማ እንድትሆን የተገነባች)። በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ውስጥ ብዙ ጊዜ ትጠቀሳለች (15 ጊዜ ተጠቅሳለች)፣ እናም በአዲስ ኪዳን “ቄሳርያ” ብለው ብቻ ሲጠሩ አብዛኛውን ጊዜ የሚመለከቱት ይህችን ነው። ወንጌላዊው ፊልጶስ ከአራቱ ትንቢት ከሚናገሩ ሴት ልጆቹ ጋር በዚያ ይኖር ነበር (ሐዋ. 8፥40፤ 21፥8)። ጳውሎስ በዚያ ለሁለት ዓመት ታስሮ ነበር፣ በገዥዎች ፊልክስና ፌስጦስ እንዲሁም በንጉሥ አግሪጳ ፊት ቀረበ (ሐዋ. 23–26)። ምናልባት ከዚህ ይልቅ የሚበልጥ አስፈላጊ የሆነው፣ ጴጥሮስ በዚህ ስፍራ ለሮማዊው የመቶ አለቃ ቆርኔሌዎስ ሰበከ—ይህም በ34 ዓ.ም. ክርስቶስ ከብዙዎች ጋር ኪዳኑን ያጸናበት ሳምንት በተፈጸመ ጊዜ የተከናወነ ወደ ክርስትና የአሕዛብ የመጀመሪያው ታላቅ መለወጥ ነበር (ሐዋ. 10)።

> እርሱም ከብዙዎች ጋር ለአንድ ሳምንት ቃል ኪዳኑን ያጸናል፤ በሳምንቱም መካከል መሥዋዕትንና ቍርባንን ያስቀራል፤ በርኵሰቶችም መስፋፋት የተነሣ ምድሪቱን ምድረ በዳ ያደርጋታል፤ እስከ ፍጻሜውም ድረስ፥ የተወሰነው በተበደለችው ላይ ይፈስሳል። ዳንኤል 9፥27።

ቂሳርያ ማሪቲማ የሮማውያን የይሁዳ አስተዳደራዊ ዋና ከተማ እና ዋነኛ የአሕዛብ ማዕከል ነበረች። ቂሳርያ ፊልጶስ ግን ሌላ ከተማ ናት፤ ከገሊላ ባሕር በሰሜን 25–30 ማይል ያህል ርቀት ላይ፣ በአርሞን ተራራ ግርጌ አቅራቢያ፣ አሁን ጎላን ሃይትስ ተብሎ በሚታወቀው አካባቢ (ዘመናዊ ባንያስ) የምትገኝ ናት። ይህች ከተማ በወንጌላት ብቻ ተጠቅሳለች (ማቴዎስ 16፥13 እና ማርቆስ 8፥27)፤ በዚያን ጊዜም ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ወደ ቂሳርያ ፊልጶስ ወሰዳቸው። ይህች ጴጥሮስ ኢየሱስ “ክርስቶስ፣ የሕያው አምላክ ልጅ” መሆኑን የተናዘዘባት ታዋቂ ስፍራ ናት፤ እንዲሁም ኢየሱስ “በዚህች ዓለት ላይ ቤተ ክርስቲያኔን እሠራለሁ፣ የሲኦልም ደጆች አይችሉትም” ብሎ ያወጀባት ስፍራ ናት (ማቴዎስ 16፥13–20)። እርሷ ለግሪክ አማልክት ቤተ መቅደሶች የነበሩባት፣ በተለይም ለፓን ለተባለው የፍየል አምላክ የተሰጠች፣ አረማዊት አካባቢ ነበረች፤ የፓን ዋሻም “የገሃነም ደጆች” ተብሎ ይጠራ ነበር፣ ስለዚህ ኢየሱስ በዚያ ስፍራ ያወጀው ቃል በተለየ ሁኔታ እጅግ አስደናቂ ያደርገዋል።

ሁለቱ ከተሞች በጂኦግራፊያዊና በታሪካዊ መልኩ ፈጽሞ የተለያዩ ናቸው—አንዲቱ በደቡብ-ምዕራብ የምትገኝ የሮማ የተንቀሳቃሽ የባሕር ወደብ ናት፤ ሌላይቱ ደግሞ በዮርዳኖስ ወንዝ ምንጮች አቅራቢያ የምትገኝ ሰሜናዊ ሄለናዊ/አረማዊ ስፍራ ናት። የባሕሩ ቂሳርያ በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ውስጥ ተቆጣጣሪ ስፍራ ሲሆን፣ ሰሜናዊቱ ደግሞ በወንጌላት ውስጥ ለአንድ ወሳኝ ወቅት ማዕከላዊ ናት። የባሕሩ ቂሳርያ የሮማ—የአውሬው—ምልክት ናት፤ የምድሩ ቂሳርያም የዘንዶው ምልክት ናት። እህት ዋይት ከመስቀሉ እስከ ጴንጤቆስጤ ድረስ ያለውን ዘመን፣ በመስቀሉ የተጀመረና በጴንጤቆስጤ ያበቃውን “የጴንጤቆስጤ ወቅት” ትለያለች።

> “ከቅን ናፍቆት ጋር በጴንጤቆስጤ ቀን የተከናወኑት ክስተቶች ከዚያ ጊዜ ይልቅ እንኳ በሚበልጥ ኃይል ዳግም የሚደገሙበትን ጊዜ እጠባበቃለሁ። ዮሐንስም፣ ‘ሌላ መልአክ ታላቅ ኃይል ይዞ ከሰማይ ሲወርድ አየሁ፤ ምድርም በክብሩ በራች’ ይላል። ከዚያም፣ በጴንጤቆስጤ ዘመን እንደነበረው፣ ሰዎች እውነትን ለእያንዳንዱ ሰው በራሱ ቋንቋ ሲነገርለት ይሰማሉ።”

> “እግዚአብሔርን በቅንነት ለማገልገል የሚመኝ ነፍስ ሁሉ ውስጥ አዲስ ሕይወት ሊነፍስ ይችላል፤ ከመሠዊያውም ላይ በተወሰደ የእሳት ፍም ከንፈሮችን ሊያነካ ይችላል፤ እነርሱንም በእርሱ ምስጋና አንደበተ ርቱዕ እንዲሆኑ ሊያደርግ ይችላል። የእግዚአብሔር ቃል ድንቅ እውነቶችን ለመናገር በኃይል የተሞሉ ሺህዎች ድምፆች ይነሣሉ። የሚንተባተበው አንደበት ይፈታል፥ ፈሪዎችም ስለ እውነት በድፍረት ምስክርነት ለመስጠት ጽኑዎች ይደረጋሉ። ጌታ ሕዝቡ ነፍስ ቤተ መቅደሳቸውን ከእያንዳንዱ ርኵሰት እንዲያጸዱ፣ እርሱ እንዲፈስስ በሚያደርገው ጊዜም ከኋለኛው ዝናብ ተካፋዮች እንዲሆኑ ከእርሱ ጋር እጅግ የቀረበ ኅብረት እንዲጠብቁ ይርዳቸው።” Review and Herald, July 20, 1886.

በቴክኒክ አቀራረብ ሲታይ፣ የጰንጤቆስጤ ወቅት ከበኩራት በዓል ጀምሮ መነሣት ይገባው ነበር፤ ይህም ከክርስቶስ ትንሣኤ ጋር የሚስማማ ነው። ነገር ግን የመስቀሉ ሞት ባይኖር፣ የተነሣው አዳኝ በተነሣ ጊዜ ከእርሱ ጋር የሚወስደው ደም ባልነበረ ነበር። እርሱ ባይሞት ኖሮ፣ እርሱ እንደ የሕይወት እንጀራ በቂጣ የሌለበት በዓል ቀን ባላረፈ ነበር፤ እናም የሕይወት እንጀራ በበኩራት በዓል ላይ ከመነሣቱ በፊት ማረፍ ያስፈልገው ነበር፤ እንዲሁም ወደ ጰንጤቆስጤ ቀንና በዓል የሚያደርሰውን የሃምሳ ቀናት ዘመን ይጀምር ነበር።

ክርስቶስ ቃል ኪዳኑን ለአንድ ሳምንት ሊያጸና በመጣ ጊዜ፥ ያ ሳምንት በጥምቀቱ ጀመረ፤ ከዚያም “በሳምንቱ መካከል” ማለትም ከሦስት ዓመት ተኩል በኋላ፥ ተሰቀለ፤ በቂጣ ያልቦካበት በዓል ቀን በመቃብር ዐረፈ፤ እሁድ በገብስ መከር በኩራት ፍሬ በዓል ሆኖ ተነሣ፤ እንዲሁም እስከ ስንዴ በኩራት ፍሬ በዓል የሚደርሰውን የአምሳ ቀን የጴንጤቆስጤ ወቅት ጀመረ። ከመስቀሉ ጀምሮ እስከ ሳምንቱ መጨረሻ ድረስ፥ ከሦስት ዓመት ተኩል በኋላ፥ ይህ የሰባት ዓመት ዘመን በ34 ዓ.ም. በሳምንቱ መጨረሻ ለክርስቲያን ቤተ ክርስቲያን የተለወጠ ከአሕዛብ መካከል ፈጽሞ የመጀመሪያው ሰው የሆነው፥ የቂሣርያ መሪቲማው ቆርኔሌዎስ ጋር ፍጻሜውን አገኘ።

ማስተካከያውን ለማጽናት ክርስቶስ የመጣበት ሳምንት በትንቢታዊ ሂሳብ 2,520 ቀናት ነው፤ መስቀሉም “በሳምንቱ መካከል” ስለሆነ፣ ከጥምቀቱ በኋላ 1,260 ቀናት ነበር፣ ኮርኔሌዎስም ከተለወጠ በፊት 1,260 ቀናት ነበር። በመስቀሉ ላይ ክርስቶስ በሦስተኛው ሰዓት ተሰቀለ፣ በዘጠነኛውም ሰዓት ሞተ። ይህ የጴንጤቆስጤ ወቅት መጀመሪያ ነበር፤ በመጨረሻውም (ምክንያቱም ኢየሱስ ሁልጊዜ መጨረሻውን በመጀመሪያው ያብራራል) በጴንጤቆስጤ ቀን ጴጥሮስ በትንሣኤው ቀን ክርስቶስ ከደቀ መዛሙርቱ የተገናኘበት በላይኛው ክፍል ውስጥ፣ በሦስተኛው ሰዓት፣ ከኢዮኤል መጽሐፍ የመጀመሪያውን ስብከቱን ሰጠ። ከዚያም ጴጥሮስ ሁለተኛውን ስብከቱን ከኢዮኤል በቤተ መቅደስ በዘጠነኛው ሰዓት ሰጠ። ግልጽ ነው፤ ሦስተኛውና ዘጠነኛው ሰዓት የጴንጤቆስጤ ወቅት መጀመሪያንና መጨረሻን የሚወክሉ የአልፋና የኦሜጋ ምልክቶች ናቸው።

መስመር በመስመር፣ የእነዚህን ሁለት ክስተቶች ሦስተኛውንና ዘጠነኛውን ሰዓት ስናስተካክል፣ እነዚያን ስድስት ሰዓታት ሁለቱም የመከፈል ምስክርነት የሚሰጡ እንደ ትንቢታዊ ዘመን እናገኛለን። ክርስቶስ ከሕይወት ወደ ሞት ከዚያም ወደ ሕይወት ይሄዳል። ከምድር ወደ ሰማይ ይሄዳል፣ እንደገናም ወደ ምድር ይመለሳል። ጴጥሮስ ከመቅደሱ ውጭ ነው፣ ከዚያም በውስጡ ይገባል። እርግጥ ሦስተኛውን ከዘጠነኛው ሰዓት ጋር የሚያመሳስሉ ሌሎች ተመሳሳይ ማስተካከያዎች አሉ፤ ነገር ግን መጀመሪያ ጴጥሮስን፣ ቆርኔሌዎስን እና በባሕር ዳር ያለችውን ቂሣርያን ልንመለከት ያስፈልገናል።

ልክ በስድስቱ ሰዓታት የተወከሉት ትንቢታዊ ክፍሎች እንደሆኑ ሁሉ፣ መልአኩ ወደ ቆርኔሌዎስ ተልኮ ጴጥሮስን እንዲያስጠራ ለማዘዝ በመጣ ጊዜ ዘጠነኛው ሰዓት ነበር።

> በቂሳርያ ቆርኔሌዎስ የሚባል አንድ ሰው ነበረ፤ እርሱም ጣሊያን ክፍል ተብሎ የሚጠራው ጭፍራ የመቶ አለቃ ነበረ፤ ከቤቱ ሁሉ ጋር እግዚአብሔርን የሚፈራ ፈሪሃ እግዚአብሔር ሰው ነበረ፤ ለሕዝቡም ብዙ ምጽዋት ይሰጥ ነበር፥ ሁልጊዜም ወደ እግዚአብሔር ይጸልይ ነበር። በቀኑም በዘጠነኛው ሰዓት ገደማ በራእይ በግልጽ የእግዚአብሔርን መልአክ ወደ እርሱ ሲገባና፣ “ቆርኔሌዎስ” ሲለው አየ። እርሱም ትኩር ብሎ ሲመለከተው ፈራና፣ “ጌታ ሆይ፥ ምንድር ነው?” አለ። እርሱም እንዲህ አለው፤ “ጸሎቶችህና ምጽዋቶችህ በእግዚአብሔር ፊት ለመታሰቢያ ወጥተዋል። አሁንም ወደ ዮጴ ሰዎችን ላክ፤ ጴጥሮስ የተባለ ስምዖንንም አስጠራ።” ሥራ 10፥1–5።

የመልአክ መምጣት የመልእክትና የመንገድ ምልክት ምሳሌ ነው፤ መልአኩም፣ “ጸሎትህና ምጽዋትህ በእግዚአብሔር ፊት መታሰቢያ ሆነው ወጥተዋል” ሲል፣ ይህ የመንገድ ምልክት መሆኑን ያረጋግጣል። የሳምንቱ መደምደሚያ የመንገድ ምልክት ቆርኔሌዎስ ከአራት ቀን ጾም በኋላ በዘጠነኛው ሰዓት ጴጥሮስን ለማስጠራት መላኩ ነው፤ ይህም “መታሰቢያ” ተብሎ ይጠራል፥ እርሱም የመንገድ ምልክት ነው። ቆርኔሌዎስ “የመቶ አለቃ” እንደነበረ፣ በአንድ መቶ ሰዎች ላይ አለቃ ነበር።

ጴጥሮስ በማቴዎስ አሥራ ስድስት ውስጥ በቂሣርያ ፊልጶስ በሚገኝበት ጊዜ ስለ ማንኛውም ሰዓት የተጠቀሰ ነገር የለም። ቂሣርያ ፊልጶስ ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ወደዚያ በወሰደበት ጊዜ የከተማዪቱ ስም ነው። በዳንኤል አሥራ አንድ ታሪክ ውስጥ፣ በቁጥር አሥራ ሦስት እስከ አሥራ አምስት ድረስ፣ በፓኒየም ጦርነት የተፈጸሙት እና በአሜሪካ ውስጥ ወደ እሑድ ሕግ የሚያመራውን ጦርነት የሚወክሉት እነዚያ ቁጥሮች፣ ቂሣርያ ፊልጶስ ፓኒየም ትባል ነበር። ጴጥሮስ በቂሣርያ ፊልጶስ፣ ማለትም በፓኒየም፣ በሚገኝበት ጊዜ በቁጥር አሥራ ሦስት እስከ አሥራ አምስት ድረስ ውስጥ ነው።

የፓኒየም ጦርነት የዳንኤል አሥራ አንድ ቁጥር አሥራ ሦስት እስከ አሥራ አምስት ፍጻሜ መሆኑን፣ እንዲሁም እነዚያ ቁጥሮችና የፓኒየም ጦርነት ታሪክ በዩናይትድ ስቴትስ ወደ እሁድ ሕግ የሚመራ ጦርነትን እንደሚያመለክቱ መለየት፣ “መስመር በላይ መስመር” የተባለው ዘዴ እንዲሠራ በትክክል የተዘጋጀበት መንገድ በትክክል ይህ ነው። ያንን ዘዴ መተግበር ቂሳርያ ፊልጶስንና ፓኒየምን እንዲጣጣሙ ያስገድዳል፤ ምክንያቱም ይህን እውነት የሚመለከተው የትንቢት ዋና መርህ፣ “ከጥንት ነቢያት እያንዳንዱ ከኖሩበት ዘመን ይልቅ ስለ ዘመናችን አብልጦ ተናግሯል” የሚል ስለሆነ ነው። ጳውሎስም የነቢያት መናፍስት ለነቢያት እንደሚገዙ ይጨምራል፤ ስለዚህ ሁሉም የኋለኛውን ዘመን ከመለየታቸው በተጨማሪ ሁሉም በአንድ ሐሳብ ይስማማሉ።

ስለዚህ ፓንዩም በእግዚአብሔር ትንቢታዊ ቃል ውስጥ እንደ ፓንዩም እና ከዚያ በኋላ እንደ ቄሳርያ ፊልጶስ ሲገለጥ ወይም በሚገለጥበት ጊዜ፣ በዘመኑ ፍጻሜ ሁለቱም ተፈጻሚ ሊሆኑ ይገባል፣ እርስ በርሳቸውም ሊስማሙ ይገባል፤ ምክንያቱም አንዲትና ያችው ከተማ ናቸውና።

ከዚህ አመክንዮ ጋር በተያያዘ፣ ምንም እንኳ በትንሹ የሚለይ ቢሆንም፣ ቄሳርያ ፊልጶስዩስና ቄሳርያ ማሪቲማ አሉ። ጴጥሮስ ከክርስቶስ ጋር ወደ ቄሳርያ ፊልጶስዩስ ሄደ፣ ነገር ግን በመንፈስ ቅዱስ ወደ ቄሳርያ ማሪቲማ ተልኮ ሄደ። ነገር ግን በሁለቱም ቄሳርያዎች ውስጥ ዋናው የቃል ኪዳን ባህርይ ጴጥሮስ ነው። ስለዚህ መስመር የሚያስደንቀው ነገር በዘጠነኛው ሰዓት ቆርኔሌዎስ በመልአኩ ተጎብኝቶ ጴጥሮስን እንዲያስጠራ መመሪያ መቀበሉ ነው። ጴጥሮስ በቄሳርያ ያለው ትንቢታዊ ምልክት ነው፣ ነገር ግን ሁለቱ ቄሳርያዎች በግልጽ ሁኔታ የተለያዩ ናቸው። አንዱ በባሕር አጠገብ ያለች ቄሳርያ ናት፣ ሌላይቱም በምድር ላይ ያለች ቄሳርያ ናት። በባሕር አጠገብ ያለችው ቄሳርያ ከአሕዛብ ጋር ተያይዛለች፣ እና ቆርኔሌዎስ በ34 ዓ.ም. በትክክል በቃል ኪዳኑ ሳምንት መጨረሻ የመጀመሪያው ከአሕዛብ የተለወጠ ሰው ነበር። በባሕር አጠገብ ያለችው ቄሳርያ ዘጠነኛው ሰዓት ናት፣ እናም ይህ በጴጥሮስ በቤተ መቅደስ በጴንጤቆስጤ ጊዜ ከነበረው እንዲሁም በክርስቶስ በዘጠነኛው ሰዓት ከሞቱ ጋር ይጣጣማል።

በምድር ያለችው ቂሳርያ፣ ማለትም ቂሳርያ ፊልጶስዩስ፣ ሦስተኛው ሰዓት ናት። የሚመረጥ ሌላ አማራጭ የለም። ቂሳርያ ፊልጶስዩስ በመጀመሪያ ላይ፣ ሦስተኛው ሰዓት ናት፤ ቂሳርያ ማሪቲማ ደግሞ በመጨረሻ ላይ፣ ዘጠነኛው ሰዓት ናት። ፊልጶስዩስ የስድስት ሰዓታት ዘመን አልፋ ናት፣ ማሪቲማም ኦሜጋ ናት። በዘጠነኛው ሰዓት ያለው ኦሜጋ በቃል ኪዳኑ ሳምንት መካከል የክርስቶስ ሞት ነበር፤ ጴጥሮስም በቤተ መቅደሱ በጴንጤቆስጤ ጊዜ ደግሞ ዘጠነኛው ሰዓት ነበር። ቆርኔሌዎስ ጴጥሮስን ሲጠራ ከክርስቶስ ሞት ጋር ይጣጣማል፤ ይህም የእሁድ ሕግን ይመስላል፤ እንዲሁም ጴጥሮስ በቤተ መቅደሱ በጴንጤቆስጤ ጊዜ ያለው ነገር ደግሞ እንደገና የእሁድ ሕግን ይመስላል። ቆርኔሌዎስ፣ እንደ መጀመሪያው የአሕዛብ ወደ እምነት የተለወጠ ሰው፣ በእሁድ ሕግ ጊዜ ያለውን የአሥራ አንደኛው ሰዓት የመጀመሪያ ሠራተኛ ይወክላል።

ክርስቶስ የተሰቀለበት ሦስተኛው ሰዓት፣ ጴጥሮስም በላይኛው ክፍል የነበረበት ሦስተኛው ሰዓት የቂሳርያ ፊልጶስን ሊወክል ይገባል፣ እንዲሁም የሚወክለው ይህንኑ ብቻ ነው። ጴጥሮስ በጴንጤቆስጤ ቀን የነበረበት ላይኛው ክፍል፣ ክርስቶስ ከትንሣኤው፣ ከዕርገቱ እና ከመውረዱ በኋላ የተገለጠበት ያው ላይኛው ክፍል ነበር። ክርስቶስ ወደ ላይኛው ክፍል መጣ፤ ከዚያም ከአምሳ ቀናት በኋላ፣ በጴንጤቆስጤ ቀን፣ ጴጥሮስ በዚያው ላይኛው ክፍል የኢዮኤልን መጽሐፍ መልእክት አቀረበ።

ቄሳርያ ፊልጶስ ከመስቀል ስቅለትና በጴንጤቆስጤ ከላይኛው ክፍል ጋር የሚስማማ ሦስተኛው ሰዓት ነው። መስቀል ስቅለት የመበተን ምልክት ሲሆን ከላይኛው ክፍል ደግሞ የአንድነት ምልክት ነው። ይህም ቄሳርያ ፊልጶስን፣ አንዱ ወገን የሚበተንበትና ሌላው የሚሰበሰብበት የእሁድ ሕግ ከመድረሱ በፊት ያለው ነጥብ መሆኑን ያሳያል። የጳንዩም ጦርነት ታሪክ እንደገና መደገም ሲጀምር፣ ሞኞቹና ጥበበኞቹ ድንግልናዎች ለዘላለም ይለያያሉ፤ እነርሱም የእሁድ ሕግ መቃረብን በሚወክለው መስቀል ላይ ይለያያሉ። በቄሳርያ ፊልጶስ ክርስቶስ ስለሚቀርበው የእሁድ ሕግ ማስተማር ጀመረ። ይህን ባደረገ ጊዜ ጴጥሮስ መልእክቱን ተቃወመ፤ ስለዚህ በዘጠኝ ቁጥሮች ውስጥ ጴጥሮስ፣ በመስቀል መልእክት፣ ማለትም በእሁድ ሕግ፣ የሚታተሙትንና የሚበተኑትን ይወክላል።

> እርሱም እነርሱን። እናንተ ግን እኔ ማን እንደ ሆንሁ ትላላችሁ?

> ስምዖን ጴጥሮስም መልሶ እንዲህ አለ፤ አንተ ክርስቶስ፥ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ነህ።

> ኢየሱስም መልሶ እንዲህ አለው፤ ስምዖን ባርዮና ሆይ፥ ብፁዕ ነህ፤ ይህን የገለጠልህ በሰማያት ያለው አባቴ እንጂ ሥጋና ደም አይደለምና። እኔም ደግሞ እልሃለሁ፤ አንተ ጴጥሮስ ነህ፥ በዚህችም ዓለት ላይ ቤተ ክርስቲያኔን እገነባለሁ፤ የሲኦልም ደጆች አያሸንፏትም። የሰማያትንም መንግሥት ቁልፎች እሰጥሃለሁ፤ በምድር ላይ የምታስረው ሁሉ በሰማይ የታሰረ ይሆናል፥ በምድርም ላይ የምትፈታው ሁሉ በሰማይ የተፈታ ይሆናል።

> ከዚያም እርሱ ኢየሱስ ክርስቶስ መሆኑን ለማንም እንዳይናገሩ ደቀ መዛሙርቱን አጥብቆ አዘዛቸው። ከዚያ ጊዜ ጀምሮም ኢየሱስ ወደ ኢየሩሳሌም መሄድ እንደሚገባው፣ ከሽማግሌዎችና ከካህናት አለቆች እንዲሁም ከጻፎች ብዙ መከራ መቀበል እንዳለበት፣ መገደልም እንዳለበት፣ በሦስተኛውም ቀን እንደሚነሣ ለደቀ መዛሙርቱ ማሳየት ጀመረ።

> ከዚያም ጴጥሮስ ወደ ጎን ወሰደውና እንዲህ ብሎ መገሠጽ ጀመረው፤ “ጌታ ሆይ፥ ይህ ከአንተ ይራቅ፤ ይህ በአንተ ላይ ከቶ አይደርስም።”

> እርሱ ግን ዘወር ብሎ ጴጥሮስን፣ “ወደ ኋላዬ ሂድ፥ ሰይጣን፤ አንተ ለእኔ መሰናክል ነህና፤ የምታስብው የሰውን እንጂ የእግዚአብሔርን አይደለምና” አለው። ማቴዎስ 16:15–23።

የሦስተኛው ሰዓት ስቅለትና የጴጥሮስ የላይኛው ክፍል መልእክት፣ እህልና እንክርዳድ ሁለቱንም በውስጧ የያዘችው ቤተ ክርስቲያን ተዋጊት ተብላ የምትገለጽ ቤተ ክርስቲያን፣ ወደ ድል አድራጊቱ ቤተ ክርስቲያን የምትሸጋገርበትን ትንቢታዊ ሽግግር ያስተካክላሉ። ድል አድራጊቱ ቤተ ክርስቲያን የጴንጤቆስጤ በኩራት የስንዴ ቍርባን ናት፣ ይህም የእሑድ ሕግ ነው። እንክርዳዱና ስንዴው ወደ ሙሉ ብስለት ሲደርሱ፣ መላእክት እነዚህን ሁለት ወገኖች ይለያያሉ። በ9/11 ላይ መርጨት የጀመረው ዝናብ ስንዴውንና እንክርዳዱን ወደ ፍሬ እንዲደርሱ የሚያደርገው እርሱ ነው።

የስድስት ሰዓት ዘመን የኤክሴተር የሰፈር ስብሰባ ታሪክን እስከ ጥቅምት 22፣ 1844 ድረስ፣ የክርስቶስ ድል አድራጊ መግቢያ ወደ ኢየሩሳሌምና የንጉሥ ዳዊት ከታቦቱ ጋር ወደ ኢየሩሳሌም መግባትን ይወክላል። ዘጠነኛው ሰዓት ደግሞ የማታ መሥዋዕት ጊዜ ነው፣ ከቀኑ 3 ሰዓት አካባቢ።

> አሁንም በመሠዊያው ላይ የምታቀርበው ይህ ነው፤ የአንድ ዓመት ጠቦቶች ሁለት፥ ዘወትር በየቀኑ። አንዱን ጠቦት በጥዋት ታቀርበዋለህ፤ ሌላውንም ጠቦት በማታ ታቀርበዋለህ። ዘፀአት 29፥38፣ 39።

“እንኳ” ተብሎ የተተረጎመው ቃል አንዳንድ ጊዜ “በሁለቱ ምሽቶች መካከል” ተብሎ ይወከላል። “በሁለቱ ምሽቶች መካከል” የሚለው ከሦስተኛው ሰዓት እስከ ዘጠነኛው ሰዓት ድረስ ያለውን የስድስት ሰዓት ጊዜ ይናገራል። የክርስቶስ የቃል ኪዳኑ ሳምንት በመስቀል ላይ ያለውን የስድስት ሰዓት ጊዜ ይወክላል፤ እርሱም በጴንጤቆስጤ ያለው የስድስት ሰዓት ጊዜ አልፋ ይሆናል። በቃል ኪዳኑ ሳምንት ውስጥ ሁለት ምስክሮች አሉ፤ እነርሱም የስድስት ሰዓት ጊዜን የሚለዩ ሲሆን ይህ ጊዜ ከቅዱሱ ሳምንት ትንቢት ጋር ብቻ ሳይሆን ከጴንጤቆስጤው ወቅት ምልክቶች ጋርም በቀጥታ የተገናኘ ነው። ከዚያም በዚያው እጅግ ተመሳሳይ ትንቢታዊ ሳምንት መደምደሚያ ላይ ጴጥሮስ በዘጠነኛው ሰዓት ወደ ቂሳርያ ይጠራል። በቅዱሱ ሳምንት በዚያው ትንቢታዊ መዋቅር ውስጥ ሦስት ዘጠነኛ ሰዓቶች መኖራቸው፤ ከእነዚህም ሁለቱ ደግሞ የስድስት ሰዓት ጊዜ ኦሜጋ ፍጻሜዎች መሆናቸው፣ ይህም ጊዜ ደግሞ በጠዋት መሥዋዕትና በማታ መሥዋዕት መካከል ያለው ጊዜ እንደነበረ፣ በትንቢታዊ አስፈላጊነት ኮርኔሌዎስ በዘጠነኛው ሰዓት የተጠናቀቀው ጊዜ አልፋ የሆነ ሦስተኛ ሰዓት መኖሩን ይጠይቃሉ።

ሁለት ቄሳርያዎች፣ ሁለቱም ጴጥሮስን እንደ ማዕከላዊ ሰው ያቆሙ፣ ቄሳርያ ፊልጶስዩስን ሦስተኛው ሰዓት መሆኗን ይለዩታል። ያ የስድስት ሰዓት ጊዜ በቄሳርያ ይጀምራል እና በቄሳርያ ያበቃል፥ ምክንያቱም መጨረሻው በመጀመሪያው ይገለጻልና።

የፋሲካው በግ በማታ መታረድ ነበረበት፤ ይህም ክርስቶስ የሞተበት ዘጠነኛው ሰዓት ነው።

> እስከ ዚያው ወር አሥራ አራተኛው ቀን ድረስ ትጠብቁት፤ የእስራኤልም ማኅበረ ሰብ ሁሉ በምሽት ይረዱት። ዘፀአት 12፥6።

የጸሎት ሰዓት ደግሞ ዘጠነኛው ሰዓት ነው፤ ምክንያቱም በማታ መሥዋዕት ጊዜ ነበርና።

> ጸሎቴ እንደ ዕጣን በፊትህ ይቅረብ፤ እጆቼንም ማንሣቴ እንደ ማታ መሥዋዕት ይሁን። መዝሙር 141፥2።

ከማታው መሥዋዕት የጸሎት ሰዓት መሆኑ ጋር በሚስማማ ሁኔታ፣ ዕዝራ በማታው መሥዋዕት ጊዜ እየጸለየ ነው፤ ስለዚህም ጴጥሮስ በመቅደስ ሳለ፣ ክርስቶስ በሞተበት፣ እና ቆርኔሌዎስ ወደ ጴጥሮስ እንዲልክ በተነገረው ጊዜ የነበረው በዘጠነኛው ሰዓት እየጸለየ ነው።

> በማታውም መሥዋዕት ጊዜ ከሐዘኔ ተነሣሁ፤ ልብሴንና መደረቢያዬንም ቀድዬ በጕልበቴ ላይ ተንበረከክሁ፥ እጆቼንም ወደ እግዚአብሔር አምላኬ ዘረጋሁ። ዕዝራ 9፥5።

በጸሎቱ ውስጥ፣ ዕዝራ ከባቢሎን ወጥተው ቤተ መቅደሱንና ኢየሩሳሌምን እንደገና ለመሥራት የመጡት ከአሕዛብ ሚስቶች ጋር እንደተባበሩ ካስተዋለ በኋላ ንስሐ እየገባ ነው።

> እዝራም ጸልዮ ሳለ፥ ተናዝዞና እያለቀሰ በእግዚአብሔር ቤት ፊት ተደፍቶ ሳለ፥ ከእስራኤል ወንዶችና ሴቶች ሕፃናትም የሆኑ እጅግ ብዙ ማኅበር ወደ እርሱ ተሰበሰበ፤ ሕዝቡም እጅግ አልቅሰው ነበርና። ከኤላም ልጆች አንዱ የነበረውም የይሒኤል ልጅ ሸካንያ መልሶ ለእዝራ እንዲህ አለው፤ በምድሪቱ ሕዝብ መካከል ካሉ እንግዳ ሴቶች በማግባታችን በአምላካችን ላይ በድለናል፤ ነገር ግን አሁንም በዚህ ነገር ስለ እስራኤል ተስፋ አለ። አሁንም እንግዲህ እንደ ጌታዬ ምክርና በአምላካችን ትእዛዝ የሚንቀጠቀጡ ሰዎች ምክር ሁሉንም ሚስቶችና ከእነርሱ የተወለዱትን ልጆች እንድናስወግድ ከአምላካችን ጋር ቃል ኪዳን እንግባ፤ እንደ ሕጉም ይደረግ። ተነሣ፤ ይህ ነገር የአንተ ነውና፤ እኛም ከአንተ ጋር ነን፤ በርታ፥ አድርገውም።

> እስራም ተነሥቶ ዋና ካህናቱን፣ ሌዋውያንን፣ እስራኤልንም ሁሉ እንደዚህ ቃል ያደርጉ ዘንድ አማለታቸው፤ እነርሱም ማሉ። ከዚያም እስራ ከእግዚአብሔር ቤት ፊት ተነሥቶ ወደ የኤልያሴብ ልጅ ወደ ዮሐናን ክፍል ገባ፤ ወደዚያም በገባ ጊዜ በምርኮ የተመለሱትን በመተላለፋቸው ስለ ተከዘ፣ እንጀራ አልበላም ውኃም አልጠጣም። በይሁዳና በኢየሩሳሌምም ሁሉ ለምርኮ ልጆች ሁሉ ወደ ኢየሩሳሌም እንዲሰበሰቡ አዋጅ አስነገሩ፤ በአለቆችና በሽማግሌዎችም ምክር መሠረት በሦስት ቀን ውስጥ የማይመጣ ሁሉ፣ ንብረቱ ሁሉ እንዲወረስበት፣ እርሱም ራሱ ከምርኮ የተመለሱት ጉባኤ እንዲለይ ተወሰነ። ከዚያም የይሁዳና የብንያም ወንዶች ሁሉ በሦስት ቀን ውስጥ ወደ ኢየሩሳሌም ተሰበሰቡ። የዘጠነኛውም ወር ነበር፥ በወሩም ሃያኛው ቀን፤ ሕዝቡም ሁሉ ስለዚህ ነገርና ስለ ታላቁ ዝናብ ተንቀጥቅጠው በእግዚአብሔር ቤት አደባባይ ተቀመጡ። ዕዝራ 10፥1–9።

የአንድ መቶ አርባ አራት ሺህ ቃል ኪዳን እንደ እንግዳ ሚስቶችን ከወሰዱት መለየት ተወክሎ ተገልጿል። ይህ የጥበበኞችና የሞኞች ድንግል ሴቶች መለየት ነው፥ እናም በዘጠነኛው ሰዓት ይከናወናል፤ ይህም የክርስቶስ ሞት፣ በጴንጤቆስጤ ጴጥሮስ በቤተ መቅደስ መገኘት፣ እና ጴጥሮስ በባሕር ዳር ወደ ቂሳርያ መጠራቱ ነው። የዕዝራ መለየት ደግሞ በሚልክያስ ምዕራፍ ሦስት በቃል ኪዳኑ መልእክተኛ የሌዋውያን ማንጻት ነው። በሚልክያስ ያለው ማንጻት የክርስቶስን ሁለቱን የቤተ መቅደስ ማንጻቶች ያመለክታል።

> “ኢየሱስ ቤተ መቅደሱን ከዓለም ገዢዎችና ሻጮች ሲያነጻ፣ ልብን ከኃጢአት ርኵሰት ለማንጻት ያለውን ተልእኮውን አስታወቀ፤ ነፍስን የሚያበላሹትን ምድራዊ ምኞቶች፣ ራስ ወዳድ ምኞቶችና ክፉ ልማዶች ከልብ ለማስወገድ። ሚልክያስ 3፥1–3 ተጠቅሷል።” The Desire of Ages, 161.

ዕዝራና ወደ ቃል ኪዳኑ የሚገቡት “ተነሡ” ተብለው ተነገራቸው፤ እንዲሁም ኢያሱ በሠላሳ ስምንት ዓመታት ጊዜ ውስጥ ዓመፀኞቹ ሁሉ ከሞቱ በኋላ እንዲነሣ ተነገረው። ቀደም ያለችው እስራኤል በአሥር እጥፍ የፈተና ሂደት ውስጥ ለመውደቅ ሁለት ዓመት ወሰደባት፤ ከዚያም ከሠላሳ ስምንት ዓመታት በኋላ ዓመፀኞቹ ሁሉ ሞተው ነበር፥ እግዚአብሔርም እንዲነሡ ይነግራቸዋል።

> «እንግዲህ ተነሡ፥ የዘሬድንም ወንዝ ተሻገሩ» አልሁ፤ እኛም የዘሬድን ወንዝ ተሻገርን። ከቃዴስበርኔ ተነሥተን የዘሬድን ወንዝ እስክንሻገር ድረስ የነበረው ዘመን ሠላሳ ስምንት ዓመት ነበረ፤ ይህም እግዚአብሔር እንደ ማለላቸው፥ የጦር ሰዎች ትውልድ ሁሉ ከሰፈሩ መካከል እስኪጠፋ ድረስ ነበረ። ዘዳግም 2፥13፣ 14።

በዮሐንስ አምስት፣ ኢየሱስ ለሠላሳ ስምንት ዓመታት ያን ሁኔታ ያለበትን ድውይ ሰው ፈወሰው፤ እርሱንም በፈወሰው ጊዜ፣ ለዚያ ሰው “ተነሣ” አለው።

> መልአክ በተወሰነ ወቅት ወደ መጠመቂያው ይወርድ ነበር፥ ውኃውንም ያናውጥ ነበር፤ ከዚያም ውኃው ከተናወጠ በኋላ አስቀድሞ የሚገባ ማንም ከያዘው ደዌ ሁሉ ይፈወስ ነበር። በዚያም ሠላሳ ስምንት ዓመት ደዌ ያዘው አንድ ሰው ነበረ። ኢየሱስም ተኝቶ አይቶት፥ በዚያ ሁኔታ ረጅም ጊዜ እንደ ቆየ አውቆ፥ “ልትፈወስ ትወዳለህን?” አለው።

> ያልቻለው ሰውም እንዲህ ሲል መለሰለት፤ ጌታዬ ሆይ፥ ውኃው በሚናወጥበት ጊዜ ወደ መጠመቂያው የሚያወርደኝ ሰው የለኝም፤ እኔም ስመጣ ሌላ ሰው ከእኔ በፊት ይወርዳል።

> ኢየሱስም፦ ተነሣ፥ አልጋህን ተሸክመህ ተመላለስ አለው። ወዲያውኑም ሰውየው ተፈወሰ፥ አልጋውንም ተሸክሞ ተመላለሰ፤ ያም ቀን ሰንበት ነበረ። ዮሐንስ 5፥4–9።

በዕዝራ የአንድ መቶ አርባ አራቱ ሺህ ቃል ኪዳን ምሳሌ ውስጥ፣ ሕዝቡ “ይነሡ” ነበር። በ1838 ዓ.ም. ታዋቂው የሚለራውያን ሰባኪ ዮስያስ ሊች የኦቶማን ልዕልና መጨረሻ በ1840 አካባቢ እንደሚመጣ ተንብዮ ነበር፤ የሚለራውያንም መልእክት ተነሣ፣ በነሐሴ 11፣ 1840 በትክክለኛው ፍጻሜ ኃይል እስኪቀበል ድረስ። የአሸናፊቱ ቤተ ክርስቲያን ከፍ መደረግ ቃል ኪዳኑ ሲቋቋም የእግዚአብሔር ሕዝብ እንዲነሣ የሚያደርግ ትንቢትን ያካትታል። በዕዝራ ከእንግዳ ሚስቶች መለየት ውስጥ የሚልክያስን የሌዋውያን ማጥራት እናገኛለን፤ እንዲሁም የክርስቶስን ሁለቱን የቤተ መቅደስ ማንጻቶች እናገኛለን፤ መስመር እያንዳንዱም ስንዴና እንክርዳድ መለየትን ይገልጻል፤ ይህም ክርስቶስ ኃጢአትን ከአንድ መቶ አርባ አራቱ ሺህ ልብ ለዘላለም ሲያስወግድ የሚፈጸም ነው። የክርስቶስ ዘጠነኛ ሰዓት፣ የጴጥሮስም ሁለቱ ዘጠነኛ ሰዓቶች ከዕዝራ የመንጻት ጸሎት ጋር ተስማምተው የኋለኛው ዝናብ ያለ መጠን የሚፈስስበትን የእሁድ ሕግ ያመለክታሉ። በዳንኤል ምዕራፍ ዘጠኝ፣ ዳንኤል ለልመናዎቹ መልስን በማታው መሥዋዕት ጊዜ፣ ማለትም በዘጠነኛው ሰዓት፣ ይቀበላል።

> እኔም በጸሎት እየተናገርሁ ሳለሁ፣ በመጀመሪያው ራእይ ያየሁት ሰው ገብርኤል፣ ፈጥኖ እየበረረ መጥቶ፣ በማታው መሥዋዕት ጊዜ ነካኝ። ዳንኤል 9፥21።

በሺናር ታላላቅ ወንዞች አጠገብ ለዳንኤል የተሰጡት ራእዮች አሁን በመፈጸም ሂደት ላይ እንዳሉ፣ እንዲሁም ትንቢቶቹ በተሰጡበት ጊዜ የነበሩትን ሁኔታዎች እንድናስብ እንደሚገባን ተነግሮናል።

> በተለይም ዳንኤል ከእግዚአብሔር የተቀበለው ብርሃን ለእነዚህ የመጨረሻ ዘመናት ተሰጥቶ ነበር። በኡላይና በሂዴቅል፣ በሺናር ታላላቅ ወንዞች ዳርቻ ያየው ራእይ አሁን በመፈጸም ሂደት ላይ ነው፤ የተነገሩትም ክስተቶች ሁሉ በቅርቡ ይፈጸማሉ።

> «የዳንኤል ትንቢቶች በተሰጡበት ጊዜ የአይሁድ ሕዝብ ሁኔታን አስቡ።» Testimonies to Ministers, 113.

ከሂዴቄልና ከኡላይ ወንዞች ጋር የተያያዙት ራእዮች ብርሃን የዳንኤል መጽሐፍ ምዕራፍ አሥራ አንድ የመጨረሻዎቹን ስድስት ምዕራፎች ይወክላል። በዘጠነኛው ምዕራፍ፣ በኡላይ ወንዝ የተመሰለው ውስጥ፣ ዳንኤል ስለ ምዕራፎች ሰባት፣ ስምንት እና ዘጠኝ ብርሃን ተሰጠው። በአሥረኛው ምዕራፍ፣ በሂዴቄል ወንዝ የተመሰለው ውስጥ፣ ዳንኤል የምዕራፎች አሥር፣ አሥራ አንድ እና አሥራ ሁለት ብርሃን ተሰጠው። ትንቢታዊው መረጃ በእነዚያ ምዕራፎች ውስጥ በተወከሉት ትንቢታዊ ክስተቶች ብቻ ሳይሆን በዳንኤልም ይወከላል፤ ምክንያቱም ትንቢቶቹ በተሰጡበት ጊዜ ያለውን የአይሁድ ሕዝብ ሁኔታ ልንመለከት ይገባናል።

እነዚያን ግምቶች ወደ መጨረሻዎቹ ዘመናት ማምጣትና ከሌላው ነቢይ ምስክርነቶች ጋር ማስማማት ይገባናል። ይህም ማለት፣ ጴጥሮስ እንደ ቂሳርያ ፊልጶስዩስ እንዲሁም ቂሳርያ ማሪቲማ ላይ እንዳለ፣ ዳንኤልም በዘጠነኛው ሰዓት በዘጠነኛው ምዕራፍ በገብርኤል ተጎብኝቶአል፣ እንዲሁም በአሥረኛው ምዕራፍ በሃያ ሁለተኛው ቀን ተጎብኝቶአል። የኡላይና የሂዴቅል ብርሃን ለመጨረሻዎቹ ዘመናት ለዳንኤል በሃያ ሁለተኛው ቀን በዘጠነኛው ሰዓት የታተመው ይፈታል። ያ ብርሃን በእሑድ ሕግ ጊዜ ያለ መጠን የሚፈስሰውን የኋለኛው ዝናብ መፍሰስ ይወክላል።

የዳንኤል ምስክርነት በዘጠነኛው ሰዓት ፈጽሞ ይገለጣል፤ ምክንያቱም በኋለኛው ዘመን በእግዚአብሔር ሕዝብ ላይ የሚደርሰውን “የሚመጣበትን” ነገር ውጫዊውንም ውስጣዊውንም ታሪክ ይለያልና። ያ ብርሃን ለአሕዛብ በሚታወጅበት ጊዜ፣ በቆርኔሌዎስ የተመሰሉት አሕዛብ አንድ መቶ አርባ አራት ሺህን ያስጠራሉ፤ የእግዚአብሔር ሕግ በእሁድ አስገዳጅነት ይገደላል፤ እናም ጴጥሮስ ክርስቶስ ትቶት እንደ አይሁድ ባዶ ቤት ለየው ለመቅደሱ መልእክት ያቀርባል። ጴጥሮስ ለአሕዛብ ደግሞ ለሸንጎውም ይናገራል፤ በዚያም ጊዜ ዕዝራ ስለ መለየት ይማልዳል ዳንኤልም ስለ ብርሃን ይጾማል ይጸልያልም። በጴንጤቆስጤ ያለው ዘጠነኛው ሰዓት፣ በክርስቶስ ሞት፣ በቆርኔሌዎስ ጴጥሮስን በጠራበት ጊዜ፣ የማታው መሥዋዕት ሁሉ በቀርሜሎስ ተራራ ላይ ካለው ከኤልያስ ጋር ይጣጣማሉ።

ስድስት ሰዓት ያለው ዘመን በእሑድ ሕግ ላይ የሚያበቃ ዘመን መሆኑ ግልጽ ነው፤ ነገር ግን እርሱ መጨረሻውን በቀጥታ ከሚያገናኝ ክስተት ጋር እንደሚጀምር ደግሞ ግልጽ ነው፤ እንደ ጠዋትና ማታ መሥዋዕቶች እንዲሁ ነበር። በጴጥሮስ አቀራረብ፣ ስድስት ሰዓት ያለው ዘመን ከቂሣርያ ፊልጶስ እስከ ባሕር ዳር ቂሣርያ ድረስ ነው። በጴንጤቆስጤም ከላይኛው ክፍል እስከ ቤተ መቅደስ ድረስ ነበር። በመንገዱ መጀመሪያ ላይ የሚቆመው ብሩህ ብርሃን የሆነው ዘመን የእኩለ ሌሊት ጩኸት ነው፤ ያም ዘመን እስከ እሑድ ሕግ ድረስ ይደርሳል። በሁለቱ ማታዎች መካከል ያሉት ስድስት ሰዓቶች ክርስቶስ ወደ ኢየሩሳሌም ያደረገውን ድል ነሣ መግቢያ ይወክላሉ፤ ይህም በተራው ከነሐሴ 12 እስከ 17, 1844 ድረስ የነበረውን የExeter camp meeting ዘመን ይወክላል፣ ይህም በጥቅምት 22, 1844 ላይ ወደ መደምደሚያው የደረሰውን የመልእክቱን አዋጅ ጀምሮ ነበር። Exeter ቂሣርያ ፊልጶስ ነው፣ በባሕር ዳር ያለችው ቂሣርያም ጥቅምት 22, 1844 ናት። መጀመሪያውም እንደ መጨረሻው በቂሣርያ ምልክት ተደርጎበታል።

የድል መግቢያው በመጀመሪያው ክርክር እና በመጨረሻው ክርክር የተለየ ነው። በኤክሴተር ያለው ክርክር በዋተርታውን ድንኳን መስክ ላይ የሚፈጸም የሐሰት አምልኮ እንደ ምልክት ተወክሎ ነበር። እነዚያ ሁለት ድንኳኖች ሁለት መልእክቶችን ይወክሉ ነበር፤ ክርስቶስም ወደ ኢየሩሳሌም በገባ ጊዜ፣ ከደብረ ዘይት እየወረደ፣ አሁን የተፈታችውን አህያ ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም ሲገባ፣ ነቀፋ የሚያደርጉ አይሁድ በሚታወጀው መልእክት ላይ ተጉረመረሙ። የመጀመሪያውና የመጨረሻው ክርክር ለዚያ ዘመን አልፋና ኦሜጋን ያመለክታሉ። በኤክሴተር የዋተርታውን ቡድን ዘይት የሌላቸውን የድንግል ክፍል ይወክላሉ፣ ለእነርሱም የመዳን ደጅ ተዘግቶ ነበር። በዚያ ዘመን መጨረሻ ወደ ቅዱስ ስፍራው የሚገባው ደጅ ተዘጋ፤ እንዲሁም ለዚያ ዘመን አልፋና ኦሜጋ አቀረበ። ያ አልፋና ኦሜጋ ከድል መግቢያው ሁለቱ ክርክሮች ጋር ይጣጣማል፣ እንዲሁም ቄሳርያ እስከ ቄሳርያ ከጴጥሮስ ጋር።

በቄሳርያ ፊልጶስዩስ፣ ስምዖን ባርዮና ስሙ ወደ ጴጥሮስ ይለወጣል፤ በዚያ ክፍል እርሱ የመነሣሣት አፍ እንደሆነ ተመስግኖ ከዚያም የመስቀሉን መልእክት ስለተቃወመ ሰይጣን ተብሎ ይኮነናል። ጴጥሮስ በጥምቀትና በመስቀል መልእክት—ይህም የ9/11 እና የእሑድ ሕግ መልእክት ነው—የሚለዩትን ሁለቱን ወገኖች የሚወክል ምልክት ነው።

> “በፈሪሳዊውና በቀራጩ የተወከሉት ክፍሎች እያንዳንዳቸው ለሐዋርያው ጴጥሮስ ታሪክ ውስጥ የሚገኝ ትምህርት አላቸው። ጴጥሮስ በቀደመው የደቀ መዝሙርነቱ ዘመን ራሱን ጠንካራ እንደሆነ ያስብ ነበር። እንደ ፈሪሳዊውም በራሱ ግምት ‘እንደ ሌሎች ሰዎች አልነበረም።’ ክርስቶስ ከመሰጠቱ በፊት ባለው ሌሊት ደቀ መዛሙርቱን፣ ‘በዚህች ሌሊት ሁላችሁ በእኔ ምክንያት ትሰናከላላችሁ’ ብሎ በቅድሚያ በማስጠንቀቅ ጊዜ፣ ጴጥሮስ በመተማመን፣ ‘ሁሉ ቢሰናከሉ እኔ ግን አልሰናከልም’ ብሎ ተናገረ። ማርቆስ 14:27, 29። ጴጥሮስ የራሱን አደጋ አላወቀም። በራስ መተማመን አሳሳተው። ፈተናን ሊቋቋም እንደሚችል አሰበ፤ ነገር ግን በጥቂት ሰዓታት ውስጥ ፈተናው መጣ፥ እርሱም እየረገመና እየማለ ጌታውን ካደ።” የክርስቶስ የተማሪነት ትምህርቶች፣ 152።

በዘጠነኛው ሰዓት፣ ይህም ለኤልያስ ጸሎት መልስ ሆኖ የማታ መባ የሚቀርብበት ጊዜ ሲሆን፣ እሳት ከላይ ወርዶ መባውን በላ፤ ይህም የእግዚአብሔር ሕዝብ ጌታ እግዚአብሔር እንደ ሆነ እንዲያውቁ ለማድረግ ነበር። በቀርሜሎስ ተራራ ላይ ሁለት ወገኖች በምሳሌ ተመልክተዋል፤ አንዱ ወገን በዚያን ጊዜ ጌታ እርሱ እግዚአብሔር መሆኑን የሚያውቅ ሲሆን፣ ሌላው ደግሞ ከዚያ በኋላ የሚገደሉትን የበኣል ነቢያት የሚወክል ነው።

> በማታው መሥዋዕት በሚቀርብበትም ጊዜ ኤልያስ ነቢዩ ቀርቦ እንዲህ አለ፤ የአብርሃም፣ የይስሐቅ፣ የእስራኤልም አምላክ እግዚአብሔር ሆይ፥ አንተ በእስራኤል አምላክ እንደ ሆንህ፣ እኔም ባሪያህ እንደ ሆንሁ፣ ይህንም ሁሉ በቃልህ እንዳደረግሁ ዛሬ ይታወቅ። እግዚአብሔር ሆይ፥ ስማኝ፤ ስማኝ፤ ይህ ሕዝብ አንተ እግዚአብሔር አምላክ እንደ ሆንህ፣ ልባቸውንም ወደ ኋላ እንደ መለስህ ያውቅ ዘንድ።

> የእግዚአብሔርም እሳት ወረደ፥ የሚቃጠለውንም መሥዋዕት፥ እንጨቱንም፥ ድንጋዮቹንም፥ አፈሩንም በላ፤ በጕድጓዱም ውስጥ ያለውን ውኃ ላሰ። ሕዝቡም ሁሉ ባዩ ጊዜ በግንባራቸው ተደፉ፤ እንዲህም አሉ፦ እግዚአብሔር እርሱ አምላክ ነው፤ እግዚአብሔር እርሱ አምላክ ነው።

> ኤልያስም ለእነርሱ፡- የበኣልን ነቢያት ያዙአቸው፤ ከእነርሱም አንድ እንኳ አያምልጥ አለ። እነርሱም ያዙአቸው፤ ኤልያስም ወደ ቂሶን ወንዝ አወረዳቸው፥ በዚያም ገደላቸው። 1 ነገሥት 18፥36–40።

የማታ መሥዋዕት፣ የክርስቶስ ሞት፣ ጴጥሮስ ሽባውን ሰው ሲፈውስ፣ ጴጥሮስ መልእክቱን ወደ አሕዛብ ሲወስድ፣ ዳንኤል ትንቢታዊ ብርሃንን ሲቀበል፣ የኤልያስ ጸሎት በእሳት ሲመለስ፣ እንዲሁም ዕዝራ በማቅና በአመድ ሆኖ ለሎዶቅያ ወደ ፊላደልፊያ ሽግግር፣ ለተዋጊቱ ቤተ ክርስቲያን ወደ ድል አድራጊቱ ቤተ ክርስቲያን ሽግግር ሲጸልይ። ዘጠነኛው ሰዓት የመሥዋዕት ሰዓት ነው፤ የተመለሰ ጸሎት ሰዓት ነው፤ ሰማይ ምድርን የሚነካበት ሰዓት ነው፤ በፍርድና በምሕረት መካከል ያለው ድልድይ ነው፤ ስለዚህም ክርስቶስ በዘጠነኛው ሰዓት ይሞታል፣ ምክንያቱም የመሥዋዕቱ ዘጠነኛ ሰዓት ወንጌልን ለአሕዛብ ከፈተ፤ እነርሱም በጨለማ የተቀመጡ ነበሩ፣ ነገር ግን በእሁድ ሕግ ጊዜ የዳንኤል መጽሐፍ ሙሉ በሙሉ በሚከፈትበት ጊዜ ታላቅ ብርሃንን ያያሉ።

በመሳፍንት 6፥21 ውስጥ በጌዴዎን መባ ጊዜ፣ የእግዚአብሔር መልአክ በበትሩ የጌዴዎንን የሥጋና የቂጣ ያልቦካ መባ ነካ፤ ከዓለቱም እሳት ወጥቶ ፈጽሞ በላው። ይህ እሳት እግዚአብሔር ጌዴዎንን መጥራቱንና ምልክቱንም እንደ ተቀበለ አረጋገጠ።

> እርሱም እንዲህ አለው፤ አሁንስ በዓይንህ ፊት ሞገስ ካገኘሁ፥ ከእኔ ጋር እንደምትናገር ምልክት አሳየኝ። እባክህ፥ ወደ አንተ እስክመጣ ድረስ፥ መባዬንም እስካመጣ በፊትህም እስክቀርብ ድረስ፥ ከዚህ አትሂድ። እርሱም፤ አንተ እስክትመለስ ድረስ እቆያለሁ አለ። ጌዴዎንም ገብቶ አንዲት የፍየል ጠቦት አዘጋጀ፥ ከአንድ ኤፋ ዱቄትም የቂጣ እንጀራ ሠራ፤ ሥጋውን በቅርጫት ውስጥ አኖረ፥ መረቁንም በምንቸት ውስጥ አኖረ፥ ከዛፉም በታች ወደ እርሱ አውጥቶ አቀረበ። የእግዚአብሔርም መልአክ እንዲህ አለው፤ ሥጋውንና የቂጣ እንጀራውን ውሰድ፥ በዚህም ዓለት ላይ አኑራቸው፥ መረቁንም አፍስስ። እርሱም እንዲሁ አደረገ። ከዚያም የእግዚአብሔር መልአክ በእጁ የነበረውን የበትሩን ጫፍ ዘረጋ፥ ሥጋውንና የቂጣ እንጀራውን ነካ፤ ከዓለቱም እሳት ወጣ፥ ሥጋውንና የቂጣ እንጀራውንም በላ። ከዚያም የእግዚአብሔር መልአክ ከዓይኑ ተሰወረ። ጌዴዎንም የእግዚአብሔር መልአክ እንደ ነበረ ባወቀ ጊዜ፥ ጌዴዎን እንዲህ አለ፤ ወዮልኝ፥ ጌታ እግዚአብሔር ሆይ! ምክንያቱም የእግዚአብሔርን መልአክ ፊት ለፊት አይቻለሁና። መሳፍንት 6፥17–22።

መልአኩ በምዕራፉ የመጀመሪያ ቁጥር ለጌዴዎን ተገለጠለት፤ ጌዴዎንንም “ኃያል የጦር ሰው” ብሎ ጠራው፤ ጌዴዎንም ያ እውነት መሆኑን የሚያረጋግጥ ምልክት ጠየቀ። ከዚያም ጌዴዎን መልአኩን እንዲቈይ ለመነው፤ በትንቢትም የሚቆይ መልአክ ሁለተኛው መልአክ ነው። የመቆየቱም ጊዜ ከተፈጸመ በኋላ ጌዴዎን መሥዋዕት አቀረበ፤ እሳትም መሥዋዕቱን በላው። ጌዴዎን በዘጠነኛው ሰዓት ላይ ነው፤ ለኤልያስ የሆነው የማታ መሥዋዕት ነበርና፤ ዘጠነኛውም ሰዓት የእሑድ ሕግ ነው፥ በዚያም የጴንጤቆስጤ የእሳት ልሳናት ይጣጣማሉ። ጌዴዎን ጌታን ፊት ለፊት የሚያይ ክፍልን ይወክላል፤ ይህም በዳንኤል ምዕራፍ አሥር የሆነው ነገር ነው። ጌዴዎንም እሳቱ መሥዋዕቱን ሲበላ ባየ ጊዜ፣ ያኔ ፊት ለፊት አይቶት ከነበረው ጌታ ጋር ሲገናኝ እንደነበረ ተገነዘበ።

ጌዴዎን የዚህን እውነታ ይገነዘባል፤ የእሳቱ ተአምር ምልክቱን ሲያረጋግጥ፣ እና ምልክቱ ጌዴዎን ራሱ፣ የእግዚአብሔር ኃያል ሰው፣ እንዲሁም ሁሉም በእጃቸው የዕንባቆምን 300 ሰንጠረዦች የያዙት የ300 ካህናት ሠራዊት ነበሩ። ምልክቱ፣ ወይም ዓላማ ምልክት፣ ጌዴዎን ራሱ ነው፤ እንዲሁም የሦስት መቶው ሠራዊት፣ ይህም ደግሞ በሰላሳ ሰባተኛው ምዕራፍ የሚነሣው የሕዝቅኤል ኃያል ሠራዊት ነው።

ድንኳኑ በዘሌዋውያን 9፥23-24 ሲቀደስ፣ አሮንም እንደ ሊቀ ካህን የመጀመሪያውን መሥዋዕት ካቀረበ በኋላ፣ እሳት ከእግዚአብሔር ፊት ወጥቶ በመሠዊያው ላይ ያለውን የሚቃጠል መሥዋዕትና ስብን በላ። ሕዝቡም በፍርሃት ታላቅ ድምፅ አሰሙ እና በግንባራቸው ተደፉ። ይህም በመስመር ላይ መስመር ከኤልያስ እሳት ጋር ሊስማማ ይገባል።

በእሁድ ሕግ ጊዜ የሚፈጸመው የዕዝራ በዘጠነኛው ሰዓት ያቀረበው ጸሎት፣ ስንዴን ከእንክርዳድ ለመለየት የሚሆነው፣ በዚያን ጊዜ ተዋጊቱ ቤተ ክርስቲያን ድል አድራጊቱ ቤተ ክርስቲያን ሲለወጥ ፍጻሜውን ያገኛል። ደግሞም ከጌዴዎን እሳት ጋር መስማማት አለበት። ከሰባት ቀናት መቀደስ በኋላ በስምንተኛው ቀን በቀረበው የአሮን የመጀመሪያ መሥዋዕት ላይ የወረደው የሚበላ እሳት በዚያው ቀን እንደገና ተመልሶ መጥቶ የአሮንን ሁለት ክፉ ልጆች አጠፋ። በዘጠነኛው ሰዓት፣ በእሁድ ሕግ ጊዜ፣ መንፈስ ቅዱስ ያለ መጠን በሚፈስስበት ጊዜ፣ ሁለት የካህናት ክፍሎች መለየት ይሆናል፤ ድል አድራጊቱም ቤተ ክርስቲያን ድል እየነሣች እና ለመድል እየወጣች በሚታየው የኤፌሶን ነጭ ፈረስ የተመሰለውን ሥራ መጀመር ትጀምራለች። የድል አድራጊቱ ቤተ ክርስቲያን ቅብዓት በሰሎሞን ቤተ መቅደስ ውስጥ ሁለተኛ ምስክር ያገኛል።

በ2 ዜና መዋዕል 7፡1–3 ላይ የተመዘገበው የሰሎሞን ቤተ መቅደስ መቀደስ ጊዜ፣ ሰሎሞን ከጸለየ በኋላ እሳት ከሰማይ ወረደ እና የሚቃጠሉ መሥዋዕቶችንና ሌሎች መሥዋዕቶችን በላ። የእግዚአብሔርም ክብር ቤተ መቅደሱን ሞላ፥ ይህም ሕዝቡን እግዚአብሔርን እንዲሰግዱና መልካምነቱን እና ለዘላለም የሚኖረውን ምሕረቱን እንዲናገሩ አደረጋቸው። በእሑድ ሕግ ጊዜ፣ በዘካርያስና በኢሳይያስ መሠረት፣ ድል ያደረገችው ቤተ ክርስቲያን እንደ አክሊልና እንደ ዓርማ ከተራሮች ሁሉ በላይ ትነሣለች። እሳቱ በሰሎሞን የቤተ መቅደሱ መቀደስ ጊዜ በወረደ ጊዜ፣ ቤተ መቅደሱ በእግዚአብሔር ክብር ተሞላ፤ ይህም የሰባተኛው መለከት ድምፅ በእግዚአብሔር ሕዝብ ላይ ሥራውን እንደ ፈጸመ እና ያንኑ ሥራ በአሥራ አንደኛው ሰዓት ሠራተኞች ላይ ሊፈጽም እንደ ቀረበ ያመለክታል። ሰባተኛው መለከት የማስተስረይን፣ ይኸውም ኢየሱስ የክብሩን መንግሥት ሲያነሣ የሚፈጠረውን የመለኮትና የሰብአዊነት አንድነት ይወክላል። በሙሴ ማደሪያ ድንኳንና በሰሎሞን ቤተ መቅደስ ላይ ከሰማይ የወረደው ያ እሳት፣ ለአሮን ልጅ እንደ ነበረው ሁሉ፣ ለዳዊትም የፍርድ እሳት ነበር።

ከዳዊት የሕዝብ ቆጠራ የተነሣ በመጣው መቅሠፍት ወቅት፣ በ1 ዜና መዋዕል 21፡26 ላይ በአራውና/ኦርናን አውድማ ላይ ያቀረበው የዳዊት መሥዋዕት ከሰማይ በመጣ እሳት በመሠዊያው ላይ ተመለሰለት፤ ይህም ተቀባይነትን እያመለከተ መቅሠፍቱን አቆመ። የላኦዴቅያ መቅሠፍት የሚያበቃው፣ በሰው ኃይልና ጥበብ ላይ ያለውን መደገፍ ለማስቆም በቀረበው የዳዊት መሥዋዕት ላይ እሳቱ ሲወርድ ነው። ከሰው ወደ መለኮታዊ ሰብአዊነት የሚደረገው ሽግግር፣ ማስተስረይ በተፈጸመ ጊዜ እና ቤተ ክርስቲያን እንደ ሰንደቅ ከፍ በተደረገች ጊዜ ይለያል። በዚያን ጊዜም፣ ከሰሎሞን ቤተ መቅደስ ጋር በመስማማት፣ መለኮት ከሰብአዊነት ጋር ሲጣመር የጌታ ክብር ቤተ መቅደሱን ሞላ።

በሚቀጥለው ጽሑፍ፣ በሦስተኛውና በዘጠነኛው ሰዓት የተመሰለውን የእኩለ ሌሊት ጩኸት ዘመን ማሰብን እንቀጥላለን።

> ከስድስት ቀንም በኋላ ኢየሱስ ጴጥሮስን፣ ያዕቆብንና ወንድሙን ዮሐንስን ወስዶ ብቻቸውን ወደ ከፍ ያለ ተራራ አወጣቸው፤ በፊታቸውም ተለወጠ፤ ፊቱም እንደ ፀሐይ አበራ፥ ልብሱም እንደ ብርሃን ነጭ ሆነ። እነሆም፥ ሙሴና ኤልያስ ከእርሱ ጋር ሲነጋገሩ ታዩላቸው።

> ጴጥሮስም ለኢየሱስ መልሶ እንዲህ አለው፤ ጌታ ሆይ፥ እኛ በዚህ መሆናችን መልካም ነው፤ ብትወድስ በዚህ ሦስት ድንኳኖች እንሥራ፤ አንዱን ለአንተ፥ አንዱንም ለሙሴ፥ አንዱንም ለኤልያስ። እርሱ ገና ሲናገር፥ እነሆ፥ ብሩህ ደመና ጋረዳቸው፤ እነሆም፥ ከደመናው ድምፅ መጣ እንዲህም አለ፤ ይህ የምወደው ልጄ ነው፥ በእርሱም ደስ ብሎኛል፤ እርሱን ስሙት።

> ደቀ መዛሙርቱም ይህን በሰሙ ጊዜ በፊታቸው ተደፍተው እጅግ ፈሩ። ኢየሱስም ቀርቦ ዳሰሳቸውና፣ ተነሡ አትፍሩም አላቸው።

> ዓይኖቻቸውንም ባነሡ ጊዜ፥ ከኢየሱስ ብቻ በቀር ማንንም አላዩም። ከተራራውም ሲወርዱ፥ ኢየሱስ፦ “የሰው ልጅ ከሙታን እስኪነሣ ድረስ ይህን ራእይ ለማንም አትንገሩ” ብሎ አዘዛቸው። ማቴዎስ 17፡1–9።

Back to Articles