Article

# Qırxıncı Ayənin Gizli Tarixi - On Yeddi Sayı

İkinci vay — dördüncü hissə

Author

Jeff Pippenger

Published

June 25, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

## 627, 632 və 637

Dibsiz quyunu açan “açar” Ninova döyüşüdür; bu, Məhəmmədin 632-ci ildə vəfat etməsindən beş il əvvəl, 627-ci ildə yerinə yetdi. Beş il sonra, 637-ci ildə müsəlman qüvvələri Ninova döyüşündə iştirak etmiş iki böyük supergücdən biri olan Farsın paytaxtını ələ keçirdilər. Bu hadisə Yaxın Şərqdə qüvvələr nisbətini kəskin surətdə dəyişdirdi. 627-ci ildəki Ninova döyüşü Fars imperiyasının gücünü tükətdi və on il sonra Fars imperiyası sona çatdı.

## Alçaldılma — 782

Məhəmmədin 632-ci ildə vəfatından yüz əlli il sonra, 782-ci il Abbasilər yürüşündə Abbasilər ordusu (məlumata görə təxminən 95.000 nəfər) Kiçik Asiyada (müasir Türkiyə) Bizans ərazisinə genişmiqyaslı bir hücum başlatdı. Onlar Bosfor boğazının o tayında, Konstantinopolun düz qarşısında yerləşən Xrizopoladək irəlilədilər və bununla da Bizans paytaxtına çox yaxınlaşdılar. Bizanslılar, imperatriça İrinenin rəhbərliyi altında, ağır məğlubiyyətə uğradılar. Nəticədə Bizanslılar alçaldıcı bir üçillik sülh bağlamağa məcbur oldular; onlar böyük illik bac (təxminən 70.000–90.000 qızıl dinar) ödəməyə, həmçinin ipək libaslar və girovlar verməyə razılaşdılar. Bu yürüş VIII əsr ərzində Abbasilərin Bizans torpaqlarına etdikləri ən böyük və ən uğurlu basqınlardan biri idi. Bu, Abbasilər Xilafətinin artmaqda olan qüdrətini və Bizans İmperiyasının davam edən tənəzzülünü nümayiş etdirirdi.

## Beş ay

Vəhy kitabının doqquzuncu fəslində yüz əlli ilə bərabər olan “beş ay” iki dəfə xatırlanır: bir dəfə beşinci ayədə, bir daha isə onuncu ayədə.

> Onlara belə verildi ki, adamları öldürməsinlər, ancaq beş ay əzab versinlər; və onların əzabı əqrəbin insanı sancdığı zaman verdiyi əzab kimi idi. O günlərdə insanlar ölümü axtaracaq, lakin onu tapmayacaqlar; ölməyi arzulayacaqlar, amma ölüm onlardan qaçacaq. Çəyirtkələrin surətləri döyüşə hazırlanmış atlara bənzəyirdi; başlarında sanki qızıla bənzər taclar var idi və üzləri insan üzləri kimi idi. Saçları qadın saçı kimi, dişləri isə aslan dişləri kimi idi. Dəmir zirehlərə bənzər zirehləri var idi; qanadlarının səsi döyüşə qaçan çoxlu atların çəkdiyi cəng arabalarının səsi kimi idi. Əqrəblərə bənzər quyruqları var idi və quyruqlarında neştərlər var idi; beş ay insanlara zərər vermək qüdrətləri vardı. Vəhy 9:5–10.

Vəhy kitabının doqquzuncu fəslinin beşinci şeypurunda yüz əlli illik iki ayrı peyğəmbərlik dövrü vardır. Birincisi Məhəmmədin 632-ci ildəki ölümündən Şərqi Romanın imperatriçası İrenanın 782-ci ildə alçaldılmasına qədər uzanır. Doqquzuncu fəsil İslamın yüksəlişini çox təfərrüatlı şəkildə müəyyən edir. 606-cı ildə qəbilələrin birləşdirilməsindən 627-ci ildə Neynəva döyüşünə, 632-ci ildə Məhəmmədin ölümünə, sonra isə 637-ci ildə Farsın məğlubiyyətinə qədər İslamın yüksəlişi və süqutu Allahın peyğəmbərlik Kəlamında diqqətlə izlənir. Ərəbistan İslamı bu ilk yüz əlli illik əzab peyğəmbərliyindəki qüvvədir. Qəbilələrin Məhəmməd tərəfindən 606-cı ildə birləşdirilməsi; sonra 627-ci ildə Neynəva “açar” döyüşü, bunun ardınca təxminən 628-ci ildə Məhəmmədin həm Farsın, həm də Romanın süqutu barədə öncədən dediyi sözlər, daha sonra isə onun 632-ci ildə ölümü. Bu tarixlər İslam xətti boyunca hadisələrin müəyyən bir ardıcıllığını təmsil edir.

Məhəmmədin 632-ci ildə vəfatından yüz əlli il sonra, Şərqi Romanı ta Konstantinopola qədər geri çəkilməyə məcbur etdikcə, İslamın güc mərkəzi Ərəbistandan Türkiyəyə keçdi. Birinci vay Ərəbistan İslamını, ikinci vay isə Türkiyə İslamını təmsil edirdi. Birinci vayın daxilindəki hər iki yüz əlli illik zaman peyğəmbərliyi, eynilə birinci və ikinci vay arasındakı eyni həqiqətin fərqində təmsil olunduğu kimi, Ərəbistan İslamı ilə Türkiyə İslamı arasındakı fərqi müəyyən edir.

İlk yüz əlli il Farsın süqutu ilə başladı və Romanın Konstantinopolun divarları içində sıxışıb qalması ilə başa çatdı. Yüz əlli ildən ibarət ikinci dövr Osman’ın (həmçinin Ottman adlandırılır) Nikomediyadakı qələbəsi ilə başladı. Nikomediyadakı Osmanlı qələbəsi 1333-cü ildən 1337-ci ilə qədər baş vermiş Nikomediya mühasirəsinə (müasir Türkiyənin İzmit şəhəri) işarə edir; həmin vaxt Osmanlı bəyliyinin banisi Osman I-in oğlu Sultan Orxan Qazi mühüm Bizans şəhəri olan Nikomediyanı mühasirəyə almışdı. Şəhər bir neçə il müqavimət göstərdi, lakin nəhayət, aclıq və təchizat çatışmazlığı səbəbindən 1337-ci ildə təslim oldu. Bizans qarnizonuna Konstantinopola getmək üçün şəhəri tərk etməyə icazə verildi. Nikomediya Kiçik Asiyada (Anadoluda) Bizansın son böyük istehkamlarından biri idi. Onun süqutu Qərbi Anadolunun böyük hissəsində Bizans nəzarətinə faktiki olaraq son qoydu. Bu qələbə Osmanlılara Bitiniyada öz hakimiyyətlərini möhkəmləndirməyə və Bosfor boğazına doğru daha da genişlənməyə imkan verdi. Bu, Osmanlıların Konstantinopolu nəhayət fəth etməsinə aparan yolda (bu isə bir əsrdən çox sonra, 1453-cü ildə baş verdi) mühüm bir pillə oldu. Bu mühasirə çox vaxt kiçik Osmanlı bəyliyini yüksələn regional gücə çevirən əsas erkən qələbələrdən biri kimi dəyərləndirilir.

Birinci şeypur daxilindəki ikinci yüz əlli illik dövr 27 iyul 1449-cu ildə başa çatanda, son Konstantin Şərqi Romanın taxtına çıxmaq üçün İslam sultanından icazə istədi və bununla da Vəhy 9-un iki “beş aylıq” dövrünün ilk yüz əlli ilinin sonunda İmperatoriça İrenanın çəkdiyi eyni alçaldılmaya məruz qaldı. “İmperatoriça İrena”nın, habelə “son Konstantin”in alçaldılması, daha sonralar osmanlıların alçaldılmasının timsalı idi; belə ki, ikinci vayın zaman peyğəmbərliyinin sonunda onlar Misirin təhdidindən qorunmaq üçün Avropanın dörd böyük dövlətindən himayə istədilər.

## Panteon

Pionerlər düzgün şəkildə başa düşür və öyrədirdilər ki, Daniel 8:11-dəki “Onun müqəddəs məkanının yeri yerə atıldı” ifadəsi Konstantin tərəfindən yerinə yetirilmişdir.

> Bəli, o özünü ordunun hökmdarına qədər ucaltdı; onun vasitəsilə gündəlik qurban aradan götürüldü və Onun müqəddəs məkanının yeri yerlə-yeksan edildi.

Burada müəyyən edilən “müqəddəs məkan” Roma şəhərindəki Pantheon məbədi idi və həmin məbədin “yeri” Roma idi. Konstantin eramızın 330-cu ilində imperiyasının paytaxtını Konstantinopola köçürməyi seçdiyi zaman Roma “yerə atıldı”. On birinci ayə Vəhy on üçüncü fəslə bağlıdır və ikinci ayə eyni hadisələri müəyyən edir.

> Və mənim gördüyüm vəhşi heyvan bəbiri xatırladırdı, ayaqları ayının ayaqları kimi, ağzı isə aslanın ağzı kimi idi; və əjdaha ona öz qüdrətini, taxtını və böyük hakimiyyətini verdi.

Əjdaha bütpərəst Roma idi və bütpərəst Roma 330-cu ildə paytaxtı şərqə köçürdüyü zaman öz hakimiyyət “taxtını” Roma kilsəsinə verdi; beləliklə, papalıq kilsəsinin məmnuniyyətlə faydalandığı bir hakimiyyət boşluğu yaratdı. Şərqi Roma xəttini 330-cu ildən 1453-cü ilədək başladığımız zaman görürük ki, Şərqi Roma ilə bağlı peyğəmbərliyin başlanğıcında Roma şəhəri Konstantinin Romanı rədd etməsi ilə alçaldılır. Bu alçaldılma 782-ci ildə, əzabın ilk yüz əlli ilinin sonunda, İmperatriça İrina ilə təkrar olundu. Həmin alçaldılmaların hər ikisi sonuncu Konstantin tərəfindən də təkrar olundu.

## Qeyri-adi Yüksəlişlər və Enmələr

Vəhyin doqquzuncu fəslinin beşinci və altıncı şeypurları şərqi Romanın süqutunun təfərrüatını təqdim edir, eyni zamanda İslamın yüksəliş və süqutunu da xronikləşdirir. İlham bizə Daniel və Vəhy kitablarında səltənətlərin “yüksəliş və süqut”unu araşdırmağı bildirir. Həmin səltənətlər özlərinə məxsus “yüksəliş və süqut”ları ilə bağlı fərqli xüsusiyyətlərə malikdirlər. Yəhudanın süqutu Yerusəlimə edilən üç hücum vasitəsilə baş verdi. İbranilər Babilə aparıldı və üç fərman əsasında geri dönəcəkdilər; bu fərmanlar 1798-ci ildən 1844-cü ilədək tarixin içinə gələn üç mələyə aparan 2.300 ili başlayacaqdı. Babil bir gecədə süqut etdi. Roma dağıldı və onun dağılması içərisində Romanın iki cəhəti ya qərbi Roma, ya da şərqi Roma mövqeyi altında ortaya qoyuldu. Daniel on birin birinci üçdəbirində Ptolemey imperiyasının və Selevki imperiyasının yüksəliş və süqutu papalıq Romanın yüksəliş və süqutunun timsalıdır. Bu şəhadət sadəcə olaraq İsgəndərin hekayəsinin və Yunanıstanın dağılmasının nəticəsidir. Romadan fərqli olaraq, Yunanıstan dörd hissəyə bölündü və nəticədə iki hissəyə çevrildi. Roma şərqə və qərbə bölündü, bundan sonra isə qərbi Roma peyğəmbərlik baxımından üç yerə bölündü ki, bu da Romanın üçqat idarəçiliyini təmsil edir. Şərqi Roma üçün isə Konstantin öz səltənətini üç oğluna böldü. Aydındır ki, qərbi və şərqi Roma Roma kilsəsini və Roma dövlətini təmsil edən paralel xətlərdir. Bu ikiqat bölünmə ilə yanaşı daha bir üçqat bölünmə də vardır. Yunanıstan dörddən ikiyə, Babil bir gecəyə, Yəhuda isə üç hücuma məruz qaldı. İslamla bağlı olaraq, onların “yüksəlişi” bir “buraxılma”, “süqutu” isə bir “məhdudlaşdırılma” kimi təsvir olunur.

Onların yüksəlişi Məhəmmədlə başladı və 11 avqust 1840-cı ildə cilovlandılar. Onlar sərbəst buraxıldılar və 11 sentyabrda dərhal yenidən cilovlandılar. Onlar yaxınlarda, 7 oktyabr 2023-cü ildə yenidən sərbəst buraxıldılar və o vaxtdan bəri Qəzzada cilovlanmış vəziyyətdədirlər. İslam vəhşinin surətinin qurulmasını işarələmək üçün yenidən sərbəst buraxılacaq. Vəhy kitabının doqquzuncu fəsildən on birinci fəsilə qədər təmsil olunan İslam peyğəmbərlik tarixinin xətti, üçüncü vayın İslam peyğəmbərlik tarixini müəyyən edir. “Üçüncü vayın İslam peyğəmbərlik tarixi” həm yeddinci, həm də üçüncü mələklə də təmsil olunur. Üçüncü mələk 22 oktyabr 1844-cü ildə, yeddinci mələk səslənməyə başladığı zaman gəldi. Üçüncü mələk və üçüncü vay 11 sentyabrda peyğəmbərlik tarixinə daxil oldu. 11 sentyabrdan bazar qanununadək birinci və ikinci vayların peyğəmbərlik tarixi təkrarlanmışdır və hələ də təkrarlanmaqdadır.

Neynəva döyüşünün “açarı” Roma ilə İranı İslamla birbaşa və ayrılmaz əlaqəyə daxil edən iki qüvvə kimi göstərir. Neynəva, Müqəddəs Yazının hər hansı digər hissəsindən daha aydın şəkildə həm qərb, həm də şərq Romanın mərhələli süqutunu müəyyən edir.

Hirod əjdahanın rəmzidir; o, Romanı təmsil edirdi. Dünyanın sonunda əjdaha Birləşmiş Millətlərdir. Bazar günü qanunu zamanı altıncı padşahlıq yıxılır, yeddinci başlayır, lakin onlar öz padşahlıqlarını səkkizinci padşahlığa elə öz doğum günü məclislərində verirlər. Yeddinci padşahlıq yenicə doğulmuşdur və dərhal öz padşahlığını bir saatlıq Babil fahişəsinə verməyə razılıq göstərir; necə ki, bunun tipi olaraq Hirod Salomeyə öz padşahlığının yarısınadək verməyi vəd etmişdi.

Birləşmiş Ştatların süqut etdiyi məhz yerdə Birləşmiş Millətlər doğulur və üçqat ittifaq həyata keçirilir. Hirod əjdahadır, Hirodiya papalıqdır, Birləşmiş Ştatlar isə Salomedir. Hirod qanunsuz nikah ittifaqında idi, çünki o, qardaşının arvadı ilə evli idi; peyğəmbərlik səviyyəsində isə Salome ilə qohumluq daxilində bir münasibətdə idi, çünki onun Salome rəqs edərkən ona şəhvətlə baxdığı aydındır. Əjdahanın həm ana, həm də qızla münasibəti vardır. Qərb və Şərq Romanın müvafiq olaraq kilsə siyasətini və dövlət siyasətini təmsil etdiyini müəyyən edərkən bunu görmək vacibdir. Müqəddəs Kitab peyğəmbərliyinin dördüncü səltənəti olan Roma peyğəmbərlikdə papalığı taxta çıxardı və bunu etməklə papalığı bir daha taxta çıxaracaq Birləşmiş Ştatları əvvəlcədən tipoloji olaraq göstərmiş oldu.

Qərbi Romanın 330-cu ildən 476-cı ilə qədər mərhələli süqutu, Birləşmiş Ştatların 1798-ci ildən bazar günü qanununa qədər mərhələli süqutunu təmsil edir. “330” ili ilə “1798” ili hər ikisi Daniel kitabında “təyin olunmuş vaxt” və ya “axır zaman” adlanan peyğəmbərlik nişanələridir. 330-cu il Qərbi və Şərqi Romanın başlanğıclarını göstərir. Hər ikisinin sonu Roma rəhbərinin alçaldılmasıdır, necə ki, Konstantin başlanğıcda Roma şəhərini alçaltdı. 476-cı il, Romanın nüfuzlu siyasi quruluşunun üç mərhələ altında necə dağılmasını göstərən bir peyğəmbərlik dövrünün sonu idi. Şəhərin 330-cu ildə rədd edilməsi ilə başlayan bu dövrün ardınca onların bütün siyasi quruluşunun alçaldılması gəldi—qədim Romanın başlıca öyünc mənbəyi olmuş onların şöhrətli respublikası parçalandı və nəhayət 476-cı ilə çatdı; o vaxtdan etibarən Roma üzərində heç vaxt həqiqi Roma qan soyundan olan bir hökmdar olmayacaqdı. 330-cu ildən başlayan Romanın iki xətti və həmin iki xəttin bəyan olunduğu parça, həmçinin beş aylıq iki peyğəmbərlik xəttini də ehtiva edir. Qərbi Romanın xətti mərhələli alçaldılma ilə başlayır və mərhələli alçaldılma ilə bitir. Şərqi Romanın xətti isə 1449-cu ildə, sonuncu Konstantinin hökmranlıq etmək üçün icazə istədiyi zaman, mərhələli alçaldılma ilə başlayır və mərhələli alçaldılma ilə bitir.

Beş aylıq dövrlərdən biri, peyğəmbərliyin diqqət mərkəzi kimi ərəb İslamının sonuna və 782-ci ildə türk İslamının başlanğıcına aparır. Həmin tarixdə İmperatriça İrina alçaldılır; bu, ikinci beş aylıq peyğəmbərliyin sonunda sonuncu Konstantinin alçaldılması ilə uyğunluq təşkil edir. On beş ayədən ibarət bir rəvayət daxilində iki beş aylıq peyğəmbərlik. Onlardan biri Ərəbistan İslamının tarixini, digəri isə Türkiyə İslamını təsvir edir. Hər ikisi şərqi Romanın alçaldılması ilə yekunlaşır. Peyğəmbərliklərdən birinin nəticəsi bir qadının alçaldılması ilə, digərininki isə bir kişinin alçaldılması ilə yerinə yetirildi. Sətir üstünə sətir, onlar şərqi Romanın kilsəsinin və dövlətinin alçaldılmasını müəyyən edirlər. Hər iki alçaldılma birinci vayın İslamı vasitəsilə baş verir. Sonuncu Konstantinin 1449-cu ildə alçaldılması, 1453-cü ildə Konstantinopolun divarlarının uçurulması ilə sona çatan dörd illik bir dövrü başlayır. 1449 alçaldılmanı təmsil edir, 1453-də isə divarlar uçurulur və bir səltənət sona çatır.

## Məhəmmədin ölümü

İki beşaylıq dövrdən biri, on birinci ayədə “onların üzərində olan padşah” kimi göstərilən Məhəmmədin ölümü ilə başlayır.

> Onların üzərində hökmdarları vardı; o, dibsiz quyunun mələyidir. Onun adı ibrani dilində Abaddon, yunan dilində isə Apollyondur.

Onların üzərindəki padşah Məhəmməd idi, çünki o, birinci ayədə müəyyən edilir; buna görə də o, başqa bir islam fiquru deyil; o, padşah Məhəmməddir, və padşah bir padşahlıq deməkdir, İslam isə Məhəmmədin padşahlığıdır.

> Və beşinci mələk şeypur çaldı, mən göydən yerə düşmüş bir ulduz gördüm; və dərin quyunun açarı ona verildi. O, dərin quyunu açdı; və quyudan böyük bir kürənin tüstüsü kimi bir tüstü qalxdı; və quyunun tüstüsündən ötrü günəş və hava qaraldı. Tüstünün içindən yer üzünə çəyirtkələr çıxdı; və yerin əqrəblərinin qüdrəti olduğu kimi, onlara da qüdrət verildi. Vəhy 9:1–3.

Birinci və ikinci vayın üçüncü vay daxilində təkrarlanması, birinci və ikinci mələklərin üçüncü mələk daxilində təkrarlanmasına paraleldir. Padşah olan Məhəmmədə dibsiz quyunu açmaq üçün açar verildi və 11 sentyabr üçüncü mələyin səlahiyyətləndirildiyi zamanı müəyyən edir. Sonra Məsih qüdrətli mələk kimi Bilamın ilk zərbəsi peyğəmbərlik tarixində gəlib çatdıqda endi. Bundan sonra dibsiz quyu açıldı və İslam yenidən dünya tarixinin bir mövzusuna çevrildi. Sonra Məsih Öz xalqını Yeremyanın qədim yollarına geri apardı və üçüncü vayın və üçüncü mələyin xəbəri səsləndirilməyə başlandı. 2015-ci ildə Tramp prezidentliyə namizəd olmaq niyyətini elan etdi və bununla qlobalist əjdaha qüvvələrini hərəkətə gətirdi; bundan sonra dibsiz quyu, nəhayət, Trampı Sodom və Misirin küçələrində öldürən ateizmi buraxdı. Bazar günü qanunu zamanı yeddidən olub səkkizinci olan vəhşi heyvan dibsiz quyudan qalxacaq. Yüz qırx dörd minin möhürlənmə vaxtının başlanğıcı və sonu dibsiz quyu gücünün yüksəlişini müəyyən edir.

> Sənin gördüyün vəhşi heyvan var idi, indi yoxdur; o, dərin uçurumdan çıxacaq və həlaka gedəcək. Dünyanın təməlindən bəri adları həyat kitabında yazılmamış olan yer üzündə yaşayanlar, var olmuş, indi olmayan və yenə də olan o vəhşi heyvanı görəndə heyrətə gələcəklər. Vəhy 17:8.

İslam 11 sentyabrda dibsiz quyunu açan açardır və bazar günü qanunu zamanı dibsiz quyunu açan da odur. Möhürlənmə vaxtının ortasında qlobalizmin əjdaha-vəhşi heyvanı da dibsiz quyudan çıxdı.

> Onlar öz şəhadətlərini tamamladıqları zaman, dibsiz quyudan çıxan vəhşi heyvan onlara qarşı müharibə edəcək, onlara qalib gələcək və onları öldürəcək. Vəhy 11:7.

Dibsiz quyunun dibindən çıxan bir qüdrətin hər üç yol nişanını açan açar İslam səltənətinin padşahı Məhəmmədə verildi. 627-ci ildə Ninova döyüşü hər iki döyüşən tərəfin gücünü tükədən iki qüdrət arasındakı bir döyüşü təmsil edirdi ki, bu da İslamın sürətlə hakimiyyətə yüksəlməsinə imkan verdi. Açar 11 sentyabrda çevrildi və İslamın yüksəlişi başlandı, baxmayaraq ki, az sonra o, cilovlandı. Ninova döyüşü 11 sentyabrda nümunələndirildi; çünki orada İslamın yüksəlişi qüdrətli mələyin yeri Öz izzəti ilə işıqlandırmaq üçün enməsi ilə başlandı, və “ulduz”, yəni “elçi”, də göydən düşdü. Ninova döyüşü həmçinin sonda, bazar günü qanunu gəldikdə və İslam dininin tüstüsü günəşi örtüb qaraltdığı zaman Qaranlıq Əsrlərin ikinci dövrü başlandıqda da nümunələndirilir.

## Ekseter

Bazar qanunu, gecəyarısı fəryadının xəbəri Exeter düşərgə toplantısına çatdıqda tipoloji olaraq göstərilir. O zaman vəhşi heyvanın surətinin qurulmasının son hərəkətləri başlanır. Surətin təşkili, yaxud qurulması 11 sentyabrda başladı, lakin dövrün sonunda, gecəyarısı fəryadının elan olunması dövrü də 11 sentyabrda başlamış surətin bütün formalaşma dövrünün bir fraktalıdır. Başlanğıc sonu təmsil edir. Birinci vay üçüncü vayı tipoloji olaraq göstərdiyi kimi, birinci mələk də üçüncü mələyi tipoloji olaraq göstərir. Möhürləmə vaxtının sonunda baş verən Nineva döyüşü, başlanğıcdakı Nineva döyüşünü müəyyən edir. Bazar qanununda baş verən Nineva döyüşü, 11 sentyabrda başlamış möhürləmə vaxtının sonudur, lakin o həm də gecəyarısı fəryadının elan olunması dövrünün sonudur. Buna görə də Nineva döyüşü gecəyarısı fəryadının elanının başlanğıcında tipoloji olaraq göstərilir; bu isə Amerika Birləşmiş Ştatlarında vəhşi heyvanın surətinin formalaşmasının son addımlarını müəyyən edir və Bazar qanununda dünyada vəhşi heyvanın surətinin formalaşmasının başlanğıcı başlayır. Nineva, qırxıncı ayənin gizli tarixində kamil yerinə yetməsini tapan müxtəlif xətləri uyğunlaşdıran açardır.

Növbəti məqalədə daha irəli gedəcəyik.

Back to Articles