Article

# The Spirit of Prophecy: The Midnight Cry

Ang Espiritu sa Propesiya: Ang Pagsinggit sa Tunga-tungang Gabii

Habakkuk's Two Tables

Ang Duha ka Talaan ni Habakkuk

Author

Jeff Pippenger

Published

October 13, 2012

Formats

PDF Unavailable
Word Unavailable
Song MP3

A Word of Clarification

Usa ka Pulong sa Pagpasabot

Recently we began to prepare the transcription of Habakkuk’s Two Tables to be translated into the various languages represented on our website. The task of changing a spoken presentation into a written presentation is much more of a task than might be understood if one is not familiar with all the hoops that must be jumped through to turn a spoken presentation into a written presentation, along with the necessary problems of ultimately translating the material into the various languages on the website. We just started our copy-editing of the first of the ninety-five presentations and I discovered another hoop that we must also jump through. It has to do with the progressive development of this message from 1989 until our current history.

Bag-ohay lang nagsugod kami sa pag-andam sa transkripsiyon sa Habakkuk’s Two Tables aron hubaron ngadto sa nagkalainlaing mga pinulongan nga girepresentahan sa among website. Ang tahas sa pag-usab sa usa ka sinultihang presentasyon ngadto sa usa ka sinulat nga presentasyon labi pa ka dako nga buluhaton kay sa masabtan tingali sa usa ka tawo kon dili siya pamilyar sa tanang mga hagit nga kinahanglan malatas aron ang usa ka sinultihang presentasyon mahimong usa ka sinulat nga presentasyon, uban sa gikinahanglang mga kalisdanan sa kataposang paghubad sa materyal ngadto sa nagkalainlaing mga pinulongan sa website. Nagsugod pa lamang kami sa among copy-editing sa nahaunang usa sa kasiyaman ug lima ka mga presentasyon ug nadiskobrehan ko ang laing hagit nga kinahanglan usab namong malatas. Kini may kalabotan sa anam-anam nga pagpalambo niini nga mensahe sukad sa 1989 hangtod sa among kasamtangang kasaysayan.

In the presentations of about fifteen years ago there were truths that were in their infant state of understanding. The first of those truths that I must clarify is the arrival of the second angel in Millerite history. I understood at that time that the second angel arrived when the Protestant churches began to close their doors against Miller’s presentation of the first angel’s message, in conjunction with the termination of the year 1843. William Miller worked upon a reckoning of time that he believed identified that the year of 1843 began on March 22, 1843 and ended on March 22, 1844. He had thought the three prophecies that ultimately were placed upon the two sacred charts would terminate in the year of 1843, and he believed that year ended on March 22, 1844. He was wrong on two points.

Sa mga presentasyon mga napulog-lima ka tuig ang milabay, dihay mga kamatuoran nga anaa pa sa ilang masuso nga kahimtang sa pagsabot. Ang una niadtong mga kamatuoran nga kinahanglan nakong ipatin-aw mao ang pag-abot sa ikaduhang manulonda diha sa kasaysayan sa mga Millerite. Niadtong panahona, ang akong pagsabot mao nga ang ikaduhang manulonda miabot sa dihang ang mga Protestante nga iglesia misugod sa pagsira sa ilang mga pultahan batok sa pagpresentar ni Miller sa mensahe sa unang manulonda, inubanan sa pagtapos sa tuig 1843. Si William Miller naggamit ug usa ka pag-ihap sa panahon nga iyang gituohan nga nagpaila nga ang tuig 1843 nagsugod niadtong Marso 22, 1843 ug natapos niadtong Marso 22, 1844. Naghunahuna siya nga ang tulo ka mga tagna nga sa ulahi gibutang sa duha ka balaang mga tsart matapos sa tuig 1843, ug siya mituo nga kanang tuiga natapos niadtong Marso 22, 1844. Nasayop siya sa duha ka punto.

The three prophecies of the 1335 days of Daniel twelve, the 2520 years of the “seven times” of Leviticus twenty-six and the 2300 days of Daniel eight were understood by Miller to conclude in March of 1844. The Lord thereafter guided Samuel Snow to not only understand that the prophecies ended not in 1843, but 1844. Snow applied the Karaite reckoning of time, that was not the time application Miller had been employing. Miller had been using the Rabbinic/equinox-based reckoning of time that based the year upon spring to spring.

Ang tulo ka mga tagna sa 1335 ka adlaw sa Daniel dose, sa 2520 ka tuig sa “pito ka panahon” sa Levitico baynte-sais, ug sa 2300 ka adlaw sa Daniel otso gisabtan ni Miller nga matapos sa Marso sa 1844. Human niana, ang Ginoo nagmando kang Samuel Snow aron dili lamang masabtan nga ang mga tagna natapos dili sa 1843, kondili sa 1844. Gigamit ni Snow ang Karaite nga paagi sa pag-ihap sa panahon, nga dili mao ang pag-aplikar sa panahon nga gigamit ni Miller. Si Miller naggamit sa Rabbinic/equinox-based nga paagi sa pag-ihap sa panahon nga nagbaton sa tuig pinasikad sa tingpamulak ngadto sa tingpamulak.

When we were presenting Habakkuk’s Two Tables, we had not understood this historical reality and were using Miller’s experience to mark March 22, 1844 as the arrival of the second angel and the beginning of the tarrying time. I understood, and still do that the arrival of that angel corresponded to when the Protestants rejected Miller’s message of the first angel, and the following passage was my point of reference.

Sa dihang among gipresentar ang Duha ka Talaan ni Habakkuk, wala pa namo masabti kining kasaysayanong kamatuoran ug among gigamit ang kasinatian ni Miller aron timailhan ang Marso 22, 1844 ingon nga pag-abot sa ikaduhang manulonda ug ang sinugdanan sa panahon sa paglangan. Nasabtan ko, ug hangtod karon nagatuo gihapon ako, nga ang pag-abot nianang manulonda nagtumbok sa panahon nga gisalikway sa mga Protestante ang mensahe ni Miller bahin sa unang manulonda, ug ang mosunod nga pahayag mao ang akong giila nga basihanan.

> “In June, 1842, Mr. Miller gave his second course of lectures at the Casco Street church in Portland. I felt it a great privilege to attend these lectures; for I had fallen under discouragements, and did not feel prepared to meet my Saviour. This second course created much more excitement in the city than the first. With few exceptions, the different denominations closed the doors of their churches against Mr. Miller. Many discourses from the various pulpits sought to expose the alleged fanatical errors of the lecturer; but crowds of anxious listeners attended his meetings, and many were unable to enter the house. The congregations were unusually quiet and attentive.” Life Sketches, 27.

> “Niadtong Hunyo, 1842, si G. Miller mihatag sa iyang ikaduhang sunod-sunod nga mga lektyur didto sa simbahan sa Casco Street sa Portland. Gibati ko kini nga usa ka dakong pribilehiyo ang pagtambong niining mga lektyur; kay ako nahulog sa mga pagkaluya sa kaisog, ug wala mobati nga andam sa pagsugat sa akong Manluluwas. Kining ikaduhang sunod-sunod nga mga lektyur nakapukaw ug labi pang dakong kahinam sa siyudad kay sa nahauna. Uban sa pipila ka mga eksepsiyon, ang nagkalainlaing mga denominasyon nanirado sa mga pultahan sa ilang mga simbahan batok kang G. Miller. Daghang mga wali gikan sa nagkalainlaing mga pulpito naninguha sa pagbutyag sa giingong panatiko nga mga kasaypanan sa maglelektyur; apan ang mga panon sa mga maminaw nga puno sa kabalaka mitambong sa iyang mga tigom, ug daghan ang wala makahimo sa pagsulod sa balay. Ang mga katiguman hilabihan ka malinawon ug matinagdanon.” Life Sketches, 27.

I understood the closing of the doors to Miller’s message marked the beginning of the rejection of the first angel, and in agreement with Miller’s understanding of the Rabbinic/equinox-based reckoning of time I assumed that March 22, 1844 marked the conclusion of 1843. Miller’s presentation in Portland in June of 1842 is actually a waymark that identifies a progressive rejection that ultimately concluded on April 18, 1844, but at the time of the presentations we had not recognized Samuel Snow’s application of the Karaite reckoning of time.

Nasabtan ko nga ang pagsira sa mga pultahan ngadto sa mensahe ni Miller maoy nagtimaan sa sinugdanan sa pagsalikway sa unang manulonda, ug uyon sa pagsabot ni Miller sa Rabbinic/equinox-based nga pag-ihap sa panahon, nagtuo ako nga ang Marso 22, 1844 maoy nagtimaan sa katapusan sa 1843. Ang presentasyon ni Miller sa Portland niadtong Hunyo sa 1842 sa pagkatinuod maoy usa ka ilhanang dapit nga nag-ila sa usa ka progresibong pagsalikway nga sa katapusan natapos niadtong Abril 18, 1844, apan niadtong panahona sa mga presentasyon wala pa namo mailhi ang paggamit ni Samuel Snow sa Karaite nga pag-ihap sa panahon.

In the first presentation that we began to copy-edit, I began to see that what was recorded at that time seems to contradict what we now teach. It does and it doesn’t. It is simply an emphasis upon the progressive arrival of the second angel, and also an illustration of the progressive unsealing of this message, as was the case also in Millerite history. This note of clarification should address those who have stumbled over our identification of April 19, 1844 as the first Millerite disappointment and what was taught in the past.

Sa unang presentasyon nga among gisugdan pag-usab sa pag-edit, akong nasugdan nga makita nga ang natala niadtong panahona daw nagasupak sa among ginatudlo karon. Nagasupak kini ug wala usab. Kini yano lamang nga paghatag og paghatag gibug-aton sa progresibong pag-abot sa ikaduhang manulonda, ug usab usa ka hulagway sa progresibong pagbukhad sa patik niining mensahe, maingon sa nahitabo usab sa kasaysayan sa mga Millerite. Kining pahimangno sa pagpasabot maoy motubag niadtong nangapandol tungod sa among pag-ila sa Abril 19, 1844 ingon nga unang kapakyasan sa mga Millerite ug sa gikatudlo kaniadto.

> “The first and second messages were given in 1843 and 1844, and we are now under the proclamation of the third; but all three of the messages are still to be proclaimed. It is just as essential now as ever before that they shall be repeated to those who are seeking for the truth. By pen and voice we are to sound the proclamation, showing their order, and the application of the prophecies that bring us to the third angel’s message. There cannot be a third without the first and second. These messages we are to give to the world in publications, in discourses, showing in the line of prophetic history the things that have been and the things that will be.” Selected Messages, book 2, 104.

> “Ang nahauna ug ikaduhang mga mensahe gihatag niadtong 1843 ug 1844, ug kita karon anaa ilalom sa pagmantala sa ikatulong; apan ang tanang tulo ka mga mensahe kinahanglan pa sa gihapon nga imantala. Sama ka gikinahanglan karon ingon sa bisan kanus-a kaniadto nga kini pagausbon ngadto sa mga nangita sa kamatuoran. Pinaagi sa pluma ug tingog kinahanglan natong ipatingog ang pagmantala, nga ipakita ang ilang han-ay, ug ang pag-aplikar sa mga tagna nga nagdala kanato ngadto sa mensahe sa ikatulong manulonda. Dili mahimong may ikatulo nga walay nahauna ug ikaduha. Kining mga mensahe kinahanglan natong ihatag sa kalibotan pinaagi sa mga publikasyon, sa mga pakigpulong, nga ipakita diha sa linya sa kasaysayang matagnaon ang mga butang nga nahitabo na ug ang mga butang nga mahitabo pa.” Selected Messages, libro 2, 104.

## Habakkuk's Two Tables 1 of 95

Ang Duha ka Tapla ni Habakkuk 1 sa 95

## Introduction to Habakkuk's Two Tables and the Midnight Cry

Pasiuna sa Duha ka Talaan ni Habakkuk ug sa Pagsinggit sa Tunga sa Gabii

In this series, we will be looking at Habakkuk's two tables—the 1843 and 1850 Charts—over an extended period. We will begin by putting the Midnight Cry in place. As mentioned, much of the initial presentations will be review for those familiar with this message, but since we are preparing a series that may be studied by people new to this message, we must lay out some basic ideas for them. We will start with the Midnight Cry, focusing on an aspect found in Ellen White's first vision. Let's read the first paragraph from Christian Experience and Teachings, page 57.

Niining seryeha, atong tan-awon ang duha ka lamesa ni Habakkuk—ang 1843 ug 1850 nga mga Tsart—sulod sa taas nga yugto sa panahon. Magsugod kita pinaagi sa pagbutang sa Tunga-tungang Singgit sa husto niyang dapit. Sumala sa gihisgotan, daghan sa unang mga presentasyon mahimong pagbalik-usisa alang niadtong pamilyar na niini nga mensahe, apan tungod kay nagaandam kita og usa ka serye nga mahimong tun-an usab sa mga tawo nga bag-o pa niini nga mensahe, kinahanglan natong ipahimutang alang kanila ang pipila ka batakang mga ideya. Magsugod kita sa Tunga-tungang Singgit, nga magatutok sa usa ka bahin nga makita sa unang panan-awon ni Ellen White. Basahon nato ang unang parapo gikan sa Christian Experience and Teachings, panid 57.

> "It was not long after the passing of time in 1844 that my first open vision was given me. I was visiting Mrs. Haines in Portland, Maine, a dear sister in Christ, whose heart was knit with mine. Five of us, all women, were kneeling quietly at the family altar. While we were praying, the power of God came upon me as never before."

> Dili pa lang dugay human sa paglabay sa panahon niadtong 1844 nga gihatag kanako ang akong unang hayag nga panan-awon. Nagbisita ako kang Mrs. Haines sa Portland, Maine, usa ka hinigugmang igsoong babaye diha kang Cristo, kansang kasingkasing nahugpong sa akoa. Kaming lima, tanan mga babaye, malinawon nga nagluhod sa halaran sa pamilya. Samtang kami nagaampo, ang gahum sa Dios miabut kanako sa paagi nga wala ko pa gayud masinati kaniadto.

These five women, whose hearts were knit with Sister White, were not opposing any manifestation of the power of God. Notably, they were all women, representing the church, and there were five of them, which can be seen as five wise virgins. This is simply an observation.

Kining lima ka kababayen-an, nga ang ilang mga kasingkasing nahugpong kang Sister White, wala misupak sa bisan unsang pagpakita sa gahum sa Dios. Ilabina, silang tanan mga babaye, nga nagrepresentar sa iglesia, ug lima sila ka buok, nga mahimong tan-awon ingon nga lima ka manggialamon nga mga ulay. Kini usa lamang ka obserbasyon.

> "I seemed to be surrounded with light and to be rising higher and higher from the earth. I turned to look for the advent people in the world, but could not find them, when a voice said to me, 'Look again and look a little higher.' At this, I raised my eyes and saw a straight and narrow path cast up high above the world. On this path, the Advent people were traveling to the city, which was at the farther end of the path. They had a bright light set up behind them at the beginning of the path, which an angel told me was the Midnight Cry. This light shone all along the path and gave light for their feet so that they might not stumble. If they kept their eyes fixed on Jesus, who was just before them, leading them to the city, they were safe. But soon some grew weary and said the city was a great way off, and they expected to have entered it before. Then Jesus would encourage them by raising His glorious right arm, and from His arm came a light which waved over the advent band, and they shouted 'Alleluia!' Others rashly denied the light behind them and said that it was not God that had led them out so far. The light behind them went out, leaving their feet in perfect darkness, and they stumbled and lost sight of the mark and of Jesus, and fell off the path down into the dark and wicked world below."

> Mibati ako nga gilibotan sa kahayag ug nga misaka ako sa labi pa ug labi pa kahitas-an gikan sa yuta. Milingi ako aron pangitaon ang mga tawo sa Advento dinhi sa kalibotan, apan wala ko sila hikaplagi, sa dihang usa ka tingog miingon kanako, “Tan-awa pag-usab ug tan-awa sa diyutayng mas taas.” Tungod niini, giyahat ko ang akong mga mata ug nakita ko ang usa ka tul-id ug pig-ot nga dalan nga gibayaw sa kahitas-an ibabaw sa kalibotan. Niini nga dalan, ang mga tawo sa Advento nagpanaw paingon sa siyudad, nga atua sa halayong tumoy sa dalan. Anaa kanila ang usa ka masanag nga kahayag nga gibutang sa ilang luyo sa sinugdanan sa dalan, nga giingnan ako sa usa ka manulonda nga mao ang Tungang Gabiing Singgit. Kini nga kahayag misidlak sa tibuok nga gitas-on sa dalan ug naghatag ug kahayag alang sa ilang mga tiil aron sila dili mapandol. Kon ilang ipabilin ang ilang mga mata nga nakatutok kang Jesus, nga atua lamang sa ilang atubangan, nagamando kanila paingon sa siyudad, luwas sila. Apan wala madugay, ang uban gikapoy ug miingon nga halayo pa kaayo ang siyudad, ug nagdahom sila nga nakasulod na unta sila niini sa una pa. Unya si Jesus magdasig kanila pinaagi sa pagpataas sa Iyang mahimayaong toong bukton, ug gikan sa Iyang bukton migula ang usa ka kahayag nga mikaway ibabaw sa pundok sa adventista, ug sila misinggit, “Alleluia!” Ang uban, sa mapangahason nga paagi, misalikway sa kahayag sa ilang luyo ug miingon nga dili ang Dios ang nangulo kanila hangtod niining halayoa. Ang kahayag sa ilang luyo napalong, nga nagbilin sa ilang mga tiil diha sa hingpit nga kangitngit, ug sila napandol ug nawad-an sa panan-aw sa timaan ug kang Jesus, ug nangahulog gikan sa dalan paubos ngadto sa mangitngit ug daotang kalibotan sa ubos.

## William Miller and the Midnight Cry

Si William Miller ug ang Pagsinggit sa Tunga‑tungang Gabi-i

In this first presentation, after establishing a few points, we will discuss the Low Hampton Conference of Adventists in December 1844. At this conference, some Millerites gathered, and William Miller rejected the understanding of the Midnight Cry. The logic here is that this vision, while for all of us, was especially for William Miller.

Niining unang presentasyon, human mapahimutang ang pipila ka mga punto, atong hisgutan ang Low Hampton Conference sa mga Adventista niadtong Disyembre 1844. Niining komperensiya, nagtigom ang pipila ka mga Millerite, ug gisalikway ni William Miller ang pagsabot sa Midnigth Cry. Ang lohika dinhi mao nga kining panan-awon, bisan alang kanatong tanan, ilabina gayud alang kang William Miller.

In that same month, William Miller denied the light behind them—the Midnight Cry—which would cause him to fall off the path to the wicked world below. We will explore the implications of this. Historical evidence shows that the Millerites all believed they were fulfilling the parable of the ten virgins; it was common knowledge among them. We will show that William Miller had an understanding of what the Midnight Cry was. Miller believed the Midnight Cry was the judgment hour message of Daniel 8:14 and Revelation 14:6-9. He believed the message he began proclaiming in the early 1830s was the Midnight Cry, 'Behold, the bridegroom cometh,' and that Jesus was coming to the world as the bridegroom.

Nianang maong bulana, gisalikway ni William Miller ang kahayag sa luyo nila—ang Cry sa Tunga-tungang Gabii—nga maoy hinungdan nga siya mahulog gikan sa dalan ngadto sa daotang kalibotan sa ubos. Atong susihon ang mga implikasyon niini. Ang kasaysayanong ebidensiya nagapakita nga ang tanang mga Millerita mituo nga ila nang ginatuman ang sambingay sa napulo ka mga ulay; kini usa ka kasagarang kahibalo taliwala kanila. Atong ipakita nga si William Miller may pagsabot kon unsa ang Cry sa Tunga-tungang Gabii. Si Miller mituo nga ang Cry sa Tunga-tungang Gabii mao ang mensahe sa takna sa paghukom sa Daniel 8:14 ug Pinadayag 14:6-9. Mituo siya nga ang mensahe nga iyang gisugdan sa pagmantala sa sayong bahin sa dekada 1830 mao ang Cry sa Tunga-tungang Gabii, “Tan-awa, nagaabut ang pamanhonon,” ug nga si Jesus moanhi sa kalibotan ingon nga pamanhonon.

For most of Millerite history, they believed they were fulfilling the parable of the ten virgins, but they thought the Midnight Cry described the message they had been proclaiming. However, by the summer of 1844, a new and correct understanding emerged: the Midnight Cry was the Seventh Month movement, with Jesus expected to come on the tenth day of the seventh month. That was the true Midnight Cry. When Miller rejected the true Midnight Cry in December 1844, he was rejecting the history of the summer of 1844 and reverting to his earlier position that it was just the general message from the 1830s. Understanding the dynamics of the Midnight Cry is crucial. If you do not understand the 2520 as the Millerites did, you cannot understand the Midnight Cry. If you cannot understand the Midnight Cry as the Millerites did, you fall off the path to the wicked world below.

Sa kadaghanan sa kasaysayan sa mga Millerite, nagtuo sila nga ilang gituman ang sambingay sa napulo ka mga ulay, apan ilang gihunahuna nga ang Tunga-tungang Gabii nga Singgit naghulagway sa mensahe nga ilang ginamantala. Hinoon, pag-abot sa ting-init sa 1844, mitungha ang usa ka bag-o ug husto nga pagsabot: ang Tunga-tungang Gabii nga Singgit mao ang lihok sa Ikapitong Bulan, diin gilaoman nga moanhi si Jesus sa ikanapulo nga adlaw sa ikapitong bulan. Mao kana ang tinuod nga Tunga-tungang Gabii nga Singgit. Sa dihang gisalikway ni Miller ang tinuod nga Tunga-tungang Gabii nga Singgit niadtong Disyembre 1844, iyang gisalikway ang kasaysayan sa ting-init sa 1844 ug mibalik sa iyang naunang baruganan nga kana usa lamang ka kinatibuk-ang mensahe gikan sa mga 1830s. Ang pagsabot sa mga dinamika sa Tunga-tungang Gabii nga Singgit mahinungdanon kaayo. Kon dili ninyo masabtan ang 2520 sumala sa pagsabot sa mga Millerite, dili ninyo masabtan ang Tunga-tungang Gabii nga Singgit. Kon dili ninyo masabtan ang Tunga-tungang Gabii nga Singgit sumala sa pagsabot sa mga Millerite, mahulog kamo gikan sa dalan paingon sa daotang kalibotan sa ubos.

In this presentation, we will start with some truths on the chart that are openly rejected by Adventism today. The Biblical Research Institute of the Seventh-day Adventist Church and most Adventist theologians reject the 2520. We will address this biblically as we proceed, but initially, we will show that Ellen White fully endorses the 2520. The Institute and most theologians also reject the pioneer understanding of the Daily. We will show that rejecting the pioneer understanding of the Daily being paganism is rejecting the Spirit of Prophecy. The Institute also publicly rejects the pioneer understanding of the trumpets—the Fifth and Sixth Trumpet. We will begin by showing that rejecting the pioneer understanding of the trumpets is rejecting the Spirit of Prophecy.

Niining presentasyon, magsugod kita sa pipila ka mga kamatuoran diha sa tsart nga hayagang gisalikway karon sa Adventismo. Ang Biblical Research Institute sa Seventh-day Adventist Church ug ang kadaghanan sa mga Adventistang teologo nagsalikway sa 2520. Atong hisgutan kini sumala sa Biblia samtang magpadayon kita, apan sa sinugdan atong ipakita nga si Ellen White bug-os nga nagpaluyo sa 2520. Ang Institute ug ang kadaghanan sa mga teologo nagsalikway usab sa pagsabot sa mga pioneer mahitungod sa Daily. Atong ipakita nga ang pagsalikway sa pagsabot sa mga pioneer nga ang Daily mao ang paganismo, mao ang pagsalikway sa Espiritu sa Tagna. Ang Institute usab hayagang nagsalikway sa pagsabot sa mga pioneer mahitungod sa mga trumpeta—ang Ikalimang ug Ikaunom nga Trumpeta. Magsugod kita pinaagi sa pagpakita nga ang pagsalikway sa pagsabot sa mga pioneer mahitungod sa mga trumpeta mao ang pagsalikway sa Espiritu sa Tagna.

Today, most Adventists are vague at best about the 1290 and the 1335. Without the pioneer understanding of the 1335, there is no biblical justification for identifying the tarrying time that began on March 22, 1844. Without understanding the tarrying time, one cannot grasp the dynamics of the Midnight Cry. Without understanding the Midnight Cry, one falls off the path to the wicked world below. We will show these truths on the chart in terms of the clear endorsement of the Spirit of Prophecy, and then dissect them from the Word of God. But first, we need to see what surrounded Millerite history and what produced the Midnight Cry.

Karong panahona, ang kadaghanan sa mga Adventista, sa labing maayo, malaw-ay ug dili klaro ang pagsabot mahitungod sa 1290 ug sa 1335. Kon wala ang pagsabot sa mga pioneer bahin sa 1335, walay biblikanhong katarungan sa pag-ila sa panahon sa paglangay nga nagsugod niadtong Marso 22, 1844. Kon walay pagsabot sa panahon sa paglangay, dili masabtan sa usa ang dinamika sa Singgit sa Tunga-tungang Gabii. Kon walay pagsabot sa Singgit sa Tunga-tungang Gabii, mahulog ang usa gikan sa dalan paingon sa daotang kalibotan sa ubos. Ipakita namo kining mga kamatuoran diha sa tsart sumala sa tin-aw nga pag-aprobar sa Espiritu sa Propesiya, ug dayon susihon kini gikan sa Pulong sa Dios. Apan una, kinahanglan natong tan-awon kon unsay naglibot sa kasaysayan sa mga Millerite ug unsay nagpatungha sa Singgit sa Tunga-tungang Gabii.

## Millerite History and the Arrival of the First Angel

Kasaysayan sa mga Millerite ug ang Pag-abot sa Unang Manulonda

We begin with Uriah Smith from Thoughts on Daniel and Revelation, page 521, to show the Millerite history and address 1798. Uriah Smith writes, 'The chronology of the events of Revelation 10 is further ascertained from the fact that this angel is identical with the first angel of Revelation 14.' In Revelation 10, a mighty angel comes down from heaven with a little book open in his hand. Ellen White informs us that this mighty angel is Jesus Christ, and the little book is the Book of Daniel. By the end of chapter ten, John is told to eat the little book, which will be sweet in his mouth and bitter in his stomach. John represents the Millerite history, where the message of Daniel is sweet but leads to bitter disappointment. The mighty angel of Revelation 10, according to the pioneers, is the first angel of Revelation 14—they are the same angel.

Nagsugod kita kang Uriah Smith gikan sa Thoughts on Daniel and Revelation, panid 521, aron ipakita ang kasaysayan sa mga Millerite ug hisgutan ang 1798. Si Uriah Smith nagsulat, “Ang kronolohiya sa mga panghitabo sa Pinadayag 10 labi pang napamatud-an pinaagi sa kamatuoran nga kining manulonda mao ra ang unang manulonda sa Pinadayag 14.” Sa Pinadayag 10, usa ka gamhanang manulonda mikunsad gikan sa langit nga adunay gamayng basahon nga binuksan diha sa iyang kamot. Gipahibalo kita ni Ellen White nga kining gamhanang manulonda mao si Jesu-Cristo, ug ang gamayng basahon mao ang Basahon ni Daniel. Sa katapusan sa kapitulo napulo, si Juan gisugo sa pagkaon sa gamayng basahon, nga mahimong matam-is sa iyang baba ug mapait sa iyang tiyan. Si Juan nagrepresentar sa kasaysayan sa mga Millerite, diin ang mensahe ni Daniel matam-is apan modala ngadto sa mapait nga kapakyasan. Ang gamhanang manulonda sa Pinadayag 10, sumala sa mga pioneer, mao ang unang manulonda sa Pinadayag 14—sila mao ra ang usa ka manulonda.

We often do not spend much time being specific about these angels in Revelation, but we should. The mighty angel in Revelation 10 is also the angel that William Miller believed was fulfilling the Midnight Cry by accomplishing the work of the first angel of Revelation 14: 'Fear God and give Him glory, for the hour of His judgment is come.' The hour of His judgment refers to Daniel 8:14. These angels identify different aspects of the work accomplished.

Kasagaran dili kita mogahin ug dakong panahon sa paghisgot sa maong mga manulonda diha sa Pinadayag sa piho nga paagi, apan angay unta natong buhaton kini. Ang gamhanang manulonda sa Pinadayag 10 mao usab ang manulonda nga gituohan ni William Miller nga nagtuman sa Tinguha sa Tungang Gabii pinaagi sa pagtuman sa buluhaton sa unang manulonda sa Pinadayag 14: “Kahadloki ang Dios ug ihatag kaniya ang himaya, kay miabut na ang takna sa iyang paghukom.” Ang takna sa iyang paghukom nagtumong sa Daniel 8:14. Kining mga manulonda nagtimaan sa nagkalainlaing mga bahin sa buluhaton nga natuman.

Returning to Uriah Smith: 'The chronology of the events of Revelation 10 is further ascertained from the fact that this angel is identical with the first angel of Revelation 14.' He explains what ties them together: both have a special message to proclaim, both utter their proclamation with a loud voice, both use similar language referring to the Creator, and both proclaim time—one swearing that time should be no more, and the other proclaiming the hour of God's judgment has come. The message of Revelation 14:6 is located on this side of the commencement of the time of the end.

Mobalik kang Uriah Smith: “Ang kronolohiya sa mga hitabo sa Pinadayag 10 labi pang natino gikan sa kamatuoran nga kining manulonda mao ra gayud ang unang manulonda sa Pinadayag 14.” Iyang gipatin-aw kon unsay nagdugtong kanila: silang duha adunay pinasahi nga mensahe nga igamantala, silang duha nagpahayag sa ilang pahibalo pinaagi sa makusog nga tingog, silang duha naggamit ug susamang pinulongan nga nagtumong sa Magbubuhat, ug silang duha nagmantala ug panahon—ang usa nanumpa nga wala nay panahon, ug ang usa nagpahibalo nga miabot na ang takna sa paghukom sa Dios. Ang mensahe sa Pinadayag 14:6 nahimutang niining dapita sa dili pa ang pagsugod sa panahon sa katapusan.

Uriah Smith states that the time of the end is 1798, and the message of Revelation 14 comes after that. He writes, 'But the message of Revelation 14:6 is located this side of the commencement of the time at the end. It is a proclamation of the hour of God's judgment come, and hence must have its application in the last generation. Paul did not preach the hour of judgment come. Luther and his coadjutors did not preach it. Paul reasoned of a judgment to come, indefinitely future, and Luther placed it at least three hundred years off from his day. Moreover, Paul warns the church against any such preaching as that the hour of God's judgment has come until a certain time.' In 2 Thessalonians 2:1-3, Paul says that the day of Christ is not at hand until the falling away comes first and the man of sin is revealed. Paul introduces the man of sin, the little horn, the papacy, and covers with a caution the whole period of his supremacy, which continued 1260 years, ending in 1798.

Si Uriah Smith nag-ingon nga ang panahon sa katapusan mao ang 1798, ug ang mensahe sa Pinadayag 14 moabot human niana. Siya misulat, “Apan ang mensahe sa Pinadayag 14:6 nahimutang niining dapita human sa pagsugod sa panahon sa katapusan. Kini usa ka pagpahibalo nga ang takna sa paghukom sa Dios miabot na, ug busa kinahanglan nga may pagkatuman kini diha sa ulahing kaliwatan. Si Pablo wala magwali nga ang takna sa paghukom miabot na. Si Luther ug ang iyang mga kauban wala usab magwali niini. Si Pablo nangatarongan mahitungod sa usa ka paghukom nga umalabot pa, sa dili tino nga umaabot, ug si Luther nagbutang niini sa labing menos tulo ka gatos ka tuig pa gikan sa iyang panahon. Labut pa, gipasidan-an ni Pablo ang iglesia batok sa bisan unsang ingon niana nga pagwali nga ang takna sa paghukom sa Dios miabot na hangtod sa usa ka piho nga panahon.” Sa 2 Tesalonica 2:1-3, si Pablo nagaingon nga ang adlaw ni Cristo dili pa haduol hangtod nga moabot una ang pagkahimulag, ug ang tawo sa sala mapadayag. Gipaila ni Pablo ang tawo sa sala, ang gamayng sungay, ang pagkapapa, ug gitabonan pinaagi sa usa ka pasidaan ang tibuok nga yugto sa iyang kagamhanan, nga milungtad sulod sa 1260 ka tuig, nga natapos niadtong 1798.

In 1798, the restriction against proclaiming the day of Christ at hand ceased. The time of the end commenced, and the seal was taken from the little book. Since then, the angel of Revelation 14 has gone forth. Uriah Smith says, 'If you will see it, since 1798, the first angel's message has gone forth. In 1798, the first angel of Revelation 14 arrives in history'—this is the pioneer understanding. 'Since then, the angel of Revelation 14 has proclaimed the hour of God's judgment come, and the angel of chapter ten has taken his stand on the sea and the land, swearing that time should be no more. Their identity is unquestionable. All arguments that locate one are effective for the other. The present generation is witnessing the fulfillment of these two prophecies. In the preaching of the advent, especially from 1840 to 1844, began their full and circumstantial accomplishment.'

Niadtong 1798, nahunong ang pagpugong batok sa pagmantala nga ang adlaw ni Cristo haduol na. Misugod ang panahon sa katapusan, ug gikuha ang patik gikan sa gamayng basahon. Sukad niadto, ang manulonda sa Pinadayag 14 miadto sa unahan. Si Uriah Smith nagaingon, “Kon makita ninyo kini, sukad sa 1798, ang mensahe sa nahaunang manulonda miadto sa unahan. Niadtong 1798, ang nahaunang manulonda sa Pinadayag 14 mitungha sa kasaysayan”—mao kini ang pagsabot sa mga payunir. “Sukad niadto, ang manulonda sa Pinadayag 14 nagmantala nga miabot na ang takna sa paghukom sa Dios, ug ang manulonda sa kapitulo napulo mipahiluna sa iyang baroganan ibabaw sa dagat ug sa yuta, nga nanumpa nga wala nay panahon. Ang ilang pagkapareho dili ikapangutana. Ang tanang mga pangatarungan nga nagapahimutang sa usa epektibo usab alang sa usa. Ang karon nga kaliwatan nagasaksi sa katumanan niining duruha ka mga tagna. Diha sa pagwali mahitungod sa pag-anhi, ilabina gikan sa 1840 hangtod sa 1844, misugod ang ilang bug-os ug masinsinong katumanan.”

Smith marks 1840 and 1844 in reference to the first angel of Revelation 14 arriving in 1798, but also marks the first angel in 1840, where the message is empowered. In the preaching of the advent, especially from 1840 to 1844, began their full accomplishment. The angel's position with one foot on the sea and one on the land denotes the wide extent of his proclamation. The message would cross the ocean and extend to various nations, and the advent proclamation did go to every missionary station in the world. From 1840, the first angel's message, according to Ellen White, was carried to every mission station in the world. This was accomplished when the year-day principle of Bible prophecy was confirmed with the collapse of the Ottoman Empire. We are not dealing with the details at this point, but setting the stage for the Millerite history and the dynamics of the Midnight Cry.

Gimarkahan ni Smith ang 1840 ug 1844 maylabot sa unang manulonda sa Pinadayag 14 nga miabot niadtong 1798, apan gimarkahan usab niya ang unang manulonda diha sa 1840, diin ang mensahe gihatagan ug gahum. Sa pagwali sa pag-anhi, ilabina gikan sa 1840 hangtod sa 1844, nagsugod ang ilang hingpit nga katumanan. Ang posisyon sa manulonda nga may usa ka tiil sa dagat ug usa sa yuta nagpasabot sa halapad nga sakup sa iyang pagpahibalo. Ang mensahe motabok sa kadagatan ug mokaylap ngadto sa nagkalainlaing mga nasod, ug ang pagpahibalo sa pag-anhi miabot gayud sa matag estasyon sa misyon sa kalibotan. Gikan sa 1840, ang mensahe sa unang manulonda, sumala kang Ellen White, gidala ngadto sa matag estasyon sa misyon sa kalibotan. Natuman kini sa dihang ang prinsipyo sa tuig-adlaw sa tagna sa Biblia gikumpirma pinaagi sa pagkapukan sa Imperyong Ottoman. Niining bahina, wala kita naghisgot sa mga detalye karon, kondili nag-andam sa entablado alang sa kasaysayan sa mga Millerita ug sa mga dinamika sa Singgit sa Tunga sa Gabii.

## Key Historical Events: 1833 and the Falling of the Stars

Pangunang mga Panghitabo sa Kasaysayan: 1833 ug ang Pagkahulog sa mga Bituon

In 1833, the falling of the stars occurred. Ellen White comments in The Great Controversy, page 333: 'In 1833, two years after Miller began to present in public the evidences of Christ's soon coming, the last of the signs appeared which were promised by the Saviour as tokens of His second advent. Said Jesus: "The stars shall fall from heaven." Matthew 24:29. And John in the Revelation declared, as he beheld in vision the scenes that should herald the day of God: "The stars of heaven fell unto the earth, even as a fig tree casteth her untimely figs, when she is shaken of a mighty wind." Revelation 6:13. This prophecy received a striking and impressive fulfillment in the great meteoric shower of November 13, 1833.'

Niadtong 1833, nahitabo ang pagkapukan sa mga bitoon. Si Ellen White nagkomento diha sa The Great Controversy, panid 333: “Niadtong 1833, duha ka tuig human si Miller misugod sa pagpresentar sa atubangan sa publiko sa mga pamatuod sa haduol nga pag-anhi ni Cristo, mitungha ang katapusang mga ilhanan nga gisaad sa Manluluwas ingon nga mga timaan sa Iyang ikaduhang pag-anhi. Miingon si Jesus: ‘Ang mga bitoon mangapukan gikan sa langit.’ Mateo 24:29. Ug si Juan diha sa Pinadayag nagpahayag, samtang iyang nakita pinaagi sa panan-awon ang mga talan-awon nga magamantala sa adlaw sa Dios: ‘Ug ang mga bitoon sa langit nangahulog sa yuta, maingon sa kahoyng igos nga naghulog sa iyang mga hilaw nga bunga, sa diha nga kini uyogon sa usa ka kusog nga hangin.’ Pinadayag 6:13. Kini nga tagna nakadawat ug talagsaon ug makapadasig nga katumanan diha sa dakong pag-ulan sa mga bulalakaw niadtong Nobyembre 13, 1833.”

William Miller's testimony recounts:

Ang pagpamatuod ni William Miller nag-asoy:

> 'On Saturday after breakfast—in the summer of 1833, I sat down at my desk to examine some point, and as I rose to go out to work, it came home to me with more force than ever, "Go and tell it to the world." The impression was so sudden and came with such force that I settled down into my chair saying, "I can't go, Lord." "Why not?" seemed to be the response, and then all my excuses came up, my want of ability, but my distress became so great I entered into a solemn covenant with God that if He would open the way, I would go and perform my duty to the world. "What do you mean by opening the way?" seemed to come to me. Why, said I, if I should have an invitation to speak publicly in any place, I will go and tell them what I find in the Bible about the Lord's coming. Instantly all my burden was gone. And I rejoiced that I should not probably be thus called upon, for I'd never had such an invitation, my trials were not known, and I had but little expectation of being invited to any field of labor. In about a half an hour from this time, before I'd left the room, a son of Mr. Guilford of Dresden, about sixteen miles from my residence, came in and said that his father had sent for me and wished me to go home with him, supposing that he'd wish to see me on some business. I asked him what he wanted. He replied that there was to be no preaching in their church the next day, and his father wished to have me come and talk to the people on the subject of the Lord's coming. I was immediately angry with myself for having made the covenant I had. I rebelled at once against the Lord and determined not to go. I left the boy without giving him any answer and retired in great distress to a grove nearby. Then I struggled with the Lord for about an hour, endeavoring to release myself from the covenant I had made with him, but I could get no relief. It was impressed upon my conscience, "Will you make a covenant with God and break it so soon?" and the exceeding sinfulness of thus doing overwhelmed me. I finally submitted and promised the Lord that if He would sustain me, I would go, trusting in Him to give me grace and ability to perform all He should require of me. I returned to the house and found the boy still waiting. He remained till after dinner, and I returned with him to Dresden.'

> “Sa Sabado human sa pamahaw—sa ting-init sa 1833, milingkod ako sa akong lamesa aron susihon ang usa ka punto, ug sa pagtindog ko aron mogawas ngadto sa buluhaton, miabut kini sa akong kasingkasing uban sa kusog nga labaw pa kay sa kaniadto, ‘Lakaw ug isulti kini sa kalibutan.’ Ang pagpamugos kalit kaayo ug miabot uban sa ingon niana nga kusog nga mibalik ako paglingkod sa akong lingkuranan nga nagaingon, ‘Dili ako makaadto, Ginoo.’ ‘Ngano man dili?’ daw mao ang tubag, ug unya mitungha ang tanan kong mga katarungan, ang akong kakulang sa katakos; apan ang akong kasakit nahimong daku kaayo nga misulod ako sa usa ka maligdong nga tugon uban sa Dios nga kon Iyang ablihan ang dalan, moadto ako ug tumanon ang akong katungdanan ngadto sa kalibutan. ‘Unsay buot mong ipasabot sa pag-abli sa dalan?’ daw miabot kanako. Ngano, miingon ako, kon aduna akoy imbitasyon sa pagsulti sa atubangan sa publiko sa bisan unsang dapit, moadto ako ug isulti kanila ang akong makita sa Biblia mahitungod sa pag-anhi sa Ginoo. Diha-diha dayon nawala ang tanan kong kabug-at. Ug nalipay ako nga tingali dili ako pagatawagon sa ingon niana, kay wala pa gayud ako makadawat ug ingon niana nga imbitasyon; ang akong mga pagsulay wala mailhi, ug diyutay ra ang akong paglaum nga imbitahon ngadto sa bisan unsang natad sa pagpangabudlay. Sa may tunga sa oras gikan niadto, sa wala pa ako makagawas sa lawak, misulod ang usa ka anak nga lalaki ni G. Guilford sa Dresden, nga mga napulo ug unom ka milya ang gilay-on gikan sa akong pinuy-anan, ug miingon nga gipakuha ako sa iyang amahan ug gusto niya nga mouli ako uban kaniya, sa paghunahuna ko nga tingali gusto niya akong makita alang sa usa ka buluhaton. Gipangutana ko siya unsay iyang tuyo. Mitubag siya nga walay pagwali sa ilang simbahan sa sunod nga adlaw, ug gusto sa iyang amahan nga moadto ako ug mosulti sa mga tawo mahitungod sa hilisgutan sa pag-anhi sa Ginoo. Diha-diha dayon nasuko ako sa akong kaugalingon tungod sa tugon nga akong gihimo. Gilimod ko dayon ang Ginoo ug mihukom nga dili moadto. Gibiyaan ko ang bata nga wala siyay nadawat nga tubag gikan kanako ug miatras sa dakung kasakit ngadto sa usa ka kakahoyan nga haduol. Unya nakigbisog ako sa Ginoo sulod sa may usa ka oras, naningkamot sa pagpahigawas sa akong kaugalingon gikan sa tugon nga akong gihimo Kaniya, apan wala ako makakaplag ug kahupayan. Gipatik sa akong konsensya kining mga pulonga, ‘Maghimo ka ba ug tugon sa Dios ug lapason dayon kini sa ingon ka madali?’ ug ang hilabihang pagkamakasasala sa pagbuhat sa ingon niana milukop kanako. Sa katapusan mitugyan ako ug misaad sa Ginoo nga kon Iya akong lig-onon, moadto ako, mosalig Kaniya sa paghatag kanako ug grasya ug katakos sa pagtuman sa tanan nga Iyang kinahanglanon kanako. Mibalik ako sa balay ug nakita ko nga ang bata naghulat pa gihapon. Nagpabilin siya hangtod human sa paniudto, ug mibalik ako uban kaniya ngadto sa Dresden.”

This is how Miller, in the summer of 1833, began to publicly present the message. In December 1833, the falling of the stars added solemnity to his message.

Mao kini ang paagi nga si Miller, sa ting-init sa 1833, misugod sa hayag nga pagpresentar sa mensahe ngadto sa publiko. Niadtong Disyembre 1833, ang pagkahulog sa mga bituon midugang ug kabug-at sa iyang mensahe.

## 1840: The Fulfillment of Prophecy and the Ottoman Empire

1840: Ang Katumanan sa Tagna ug ang Imperyong Otomano

In 1840, Ellen White comments on a remarkable fulfillment of prophecy. This passage is often controverted in the Spirit of Prophecy, with some arguing that Uriah Smith inserted it into The Great Controversy, but these arguments are unfounded. She is speaking about the sequence of prophetic fulfillment's leading up to 1840, including the falling of the stars and the Dark Day. She writes, 'In the year 1840, another remarkable fulfillment of prophecy excited widespread interest.'

Niadtong 1840, si Ellen White naghisgot mahitungod sa usa ka katingalahang katumanan sa tagna. Kini nga pahayag sagad ginapanghimakakan sulod sa Espiritu sa Tagna, uban sa pipila nga nangatarongan nga si Uriah Smith maoy nagsulod niini ngadto sa The Great Controversy, apan kining maong mga pangatarongan walay patukoranan. Naghisgot siya mahitungod sa sunod-sunod nga mga katumanan sa tagna nga nanguna ngadto sa 1840, lakip ang pagkahulog sa mga bitoon ug ang Madulom nga Adlaw. Siya misulat, “Sa tuig 1840, laing katingalahang katumanan sa tagna maoy nakapukaw sa halapad nga interes.”

She refers to biblical prophecy, not merely a human prediction by Josiah Litch.

Nagtumong siya sa propesiya sa Biblia, dili lamang sa usa ka tawhanong tagna ni Josiah Litch.

> "Two years before, Josiah Litch, a leading minister preaching the second advent, published an exposition of Revelation 9, predicting the fall of the Ottoman Empire. According to his calculations, this power was to be overthrown on August 11, 1840. At the specified time, Turkey, through her ambassadors, accepted the protection of the Allied Powers of Europe and thus placed herself under the control of Christian nations. The event exactly fulfilled the prediction. When it became known, multitudes were convinced of the correctness of the principles of prophetic interpretation adopted by Miller and his associates, and a wonderful impetus was given to the Advent movement. Men of learning and position united with Miller in preaching and publishing his views, and from 1840 to 1844, the work rapidly extended."

> “Duha ka tuig sa wala pa niana, si Josiah Litch, usa ka nag-unang ministro nga nagwali sa ikaduhang pag-anhi, nagmantala ug usa ka paghubad sa Pinadayag 9, nga nagtagna sa pagkapukan sa Imperyong Ottoman. Sumala sa iyang mga kalkulasyon, kini nga gahum mapukan unta sa Agosto 11, 1840. Sa gitudlong panahon, ang Turkeya, pinaagi sa iyang mga embahador, midawat sa panalipod sa mga Alyadong Gahum sa Uropa ug sa ingon gibutang ang iyang kaugalingon ilalom sa pagdumala sa mga Cristohanong nasod. Ang hitabo sa tukma gayud nagtuman sa tagna. Sa dihang nahibaloan kini, daghang mga tawo ang nakombinsir sa pagkahusto sa mga prinsipyo sa paghubad sa tagna nga gisagop ni Miller ug sa iyang mga kauban, ug usa ka kahibulongang kusog ang gihatag sa kalihukang Advento. Ang mga tawo nga may kinaadman ug dungog mikighiusa kang Miller sa pagwali ug sa pagmantala sa iyang mga panglantaw, ug gikan sa 1840 ngadto sa 1844, ang buluhaton sa madali mikaylap.”

Uriah Smith had told us that the first angel of Revelation 14 arrived in 1798, but it is the same angel as the angel of Revelation 10. In Revelation 10, John is told to take the little book out of the angel's hand and eat it, and it will become sweet in his mouth. The Millerite message became sweet on August 11, 1840, after two years of predicting the collapse of the Ottoman Empire based on the year-day principle of Bible prophecy. When the event was exactly fulfilled, the message they had been proclaiming became sweet in their mouth.

Si Uriah Smith nagsulti kanato nga ang nahaunang manulonda sa Pinadayag 14 miabot niadtong 1798, apan mao ra kini nga manulonda sa Pinadayag 10. Sa Pinadayag 10, si Juan gisugo sa pagkuha sa gamayng basahon gikan sa kamot sa manulonda ug kan-on kini, ug kini mahimong matam-is sa iyang baba. Ang mensahe sa mga Millerite nahimong matam-is niadtong Agosto 11, 1840, human sa duha ka tuig sa pagtagna sa pagkahugno sa Imperyo Otomano pinasikad sa prinsipyo sa tuig-adlaw sa tagna sa Biblia. Sa diha nga ang hitabo natuman sa tukmang paagi, ang mensahe nga ilang ginasangyaw nahimong matam-is sa ilang baba.

On August 11, 1840, the message became sweet in their mouth. John is told to take the little book out of the angel's hand that has descended. The angel descends on August 11, 1840, and this angel of Revelation 10 is the same as the first angel of Revelation 14. The angel of Revelation 14 arrives in 1798 at the time of the end, but his message is empowered in 1840. Ellen White says that when the event became known, multitudes were convinced of the correctness of the principles of prophetic interpretation adopted by Miller and his associates. Since the 1930s, beginning in 1919 but especially in the 1930s, Adventism has rejected the rules of prophetic interpretation adopted by Miller and his associates—those rules being the proof text method of Bible study.

Niadtong Agosto 11, 1840, ang mensahe nahimong matam-is sa ilang baba. Si Juan gisultihan sa pagkuha sa gamayng basahon gikan sa kamot sa manolunda nga mikunsad. Ang manolunda mikunsad niadtong Agosto 11, 1840, ug kining manolunda sa Pinadayag 10 mao ra ang mao usab nga unang manolunda sa Pinadayag 14. Ang manolunda sa Pinadayag 14 miabot niadtong 1798 sa panahon sa katapusan, apan ang iyang mensahe gihatagan ug gahum niadtong 1840. Miingon si Ellen White nga sa dihang ang hitabo nahibaloan, daghang mga tawo ang nakombinsir sa pagkahusto sa mga prinsipyo sa paghubad sa tagna nga gisagop ni Miller ug sa iyang mga kauban. Sukad sa dekada 1930, nga nagsugod niadtong 1919 apan ilabina sa dekada 1930, gisalikway sa Adventismo ang mga lagda sa paghubad sa tagna nga gisagop ni Miller ug sa iyang mga kauban—kana nga mga lagda mao ang pamaagi sa proof text sa pagtuon sa Biblia.

## The 1843 Chart and the Tarrying Time

Ang Tsart sa 1843 ug ang Panahon sa Paglangan

The next waymark in history is the 1843 chart, produced in May 1842. Ellen White says, 'I have seen that the 1843 chart was directed by the hand of the Lord and that it should not be altered, that the figures were as He wanted them, and that His hand was over and hid a mistake in some of the figures so that none could see it until His hand was removed.' This chart is a prophetic waymark, produced in May 1842. In June 1842, the Protestant churches began closing their doors and the second angel arrives.

Ang sunod nga timaan sa dalan sa kasaysayan mao ang 1843 nga chart, nga gihimo niadtong Mayo 1842. Si Ellen White nagaingon, “Nakita ko nga ang 1843 nga chart gimandoan sa kamot sa Ginoo ug nga kini dili angay usbon, nga ang mga numero mao ang paagi nga Iyang gitinguha sila, ug nga ang Iyang kamot atua sa ibabaw niini ug nagtago sa usa ka sayop sa pipila ka mga numero aron walay bisan kinsa nga makakita niini hangtod nga ang Iyang kamot kuhaon.” Kining chart usa ka matagnaong timaan sa dalan, nga gihimo niadtong Mayo 1842. Niadtong Hunyo 1842, ang mga Protestante nga iglesia misugod sa pagsira sa ilang mga pultahan ug miabot ang ikaduhang manulonda.

From Testimonies, volume one, page 21: 'In June of 1842, Mr. Miller gave his second course of lectures at the Casco Street Church in Portland, Maine. With few exceptions, the different denominations closed the doors of their churches against Mr. Miller.' Ellen White informs us that as Seventh-day Adventist Christians, we should learn to reason from cause to effect. The cause that led the Protestant churches to close their doors was the introduction of this chart. When the chart was introduced in May, the Protestant churches determined that the Millerites were deluded fanatics.

Gikan sa Testimonies, unang tomo, panid 21: “Sa Hunyo sa 1842, si G. Miller mihatag sa iyang ikaduhang han-ay sa mga lektyur sa Casco Street Church sa Portland, Maine. Gawas sa pipila ka mga eksepsiyon, ang nagkalainlaing mga denominasyon nagsira sa mga pultahan sa ilang mga simbahan batok kang G. Miller.” Gipahibalo kita ni Ellen White nga isip mga Kristohanong Seventh-day Adventist, kinahanglan nga makakat-on kita sa pagpangatarungan gikan sa hinungdan ngadto sa sangpotanan. Ang hinungdan nga mitultol sa mga Protestante nga simbahan sa pagsira sa ilang mga pultahan mao ang pagpaila niining tsart. Sa dihang gipaila ang tsart niadtong Mayo, ang mga Protestante nga simbahan nakahukom nga ang mga Millerite mga nadani nga panatiko.

The first disappointment is next. From The Great Controversy, page 393:

Ang unang kapakyasan maoy mosunod. Gikan sa *The Great Controversy*, panid 393:

> 'As early as 1842, the direction given in this prophecy to write the vision and make it plain upon tables, that he may run that readeth it, had suggested to Charles Fitch the preparation of a prophetic chart to illustrate the visions of Daniel and Revelation.' Charles Fitch, who died just before the Great Disappointment of October 22, 1844, was used by the Lord in this history. He prepared the chart, which was published in May 1842.

> Sa sayo pa sa 1842, ang pahimangno nga gihatag niini nga tagna sa pagsulat sa panan-awon ug sa paghimo niini nga masabtan diha sa mga papan, aron ang makabasa niini makadalagan, nakahatag kang Charles Fitch sa hunahuna sa pag-andam ug usa ka tsart nga matagnaon aron sa paghulagway sa mga panan-awon ni Daniel ug Pinadayag. Si Charles Fitch, nga namatay sa wala pa ang Dakong Kapakyasan niadtong Oktubre 22, 1844, gigamit sa Ginoo niini nga kasaysayan. Giandam niya ang tsart, nga gimantala niadtong Mayo 1842.

> The publication of this chart was regarded as a fulfillment of the command of Habakkuk. No one, however, noticed an apparent delay in the accomplishment of the vision. A tarrying time is presented in the same prophecy. After the disappointment, this scripture appeared significant: 'The vision is yet for an appointed time, but at the end it shall speak and not lie, though it tarry, wait for it, because it will surely come, it will not tarry. The just shall live by faith.

> Ang pagmantala niini nga tsart giila ingon nga pagtuman sa sugo ni Habakkuk. Apan, walay nakamatikod sa usa ka dayag nga paglangan sa pagkatuman sa panan-awon. Usa ka panahon sa paghulat gipadayag sa maong tagna. Human sa kapakyasan, kining kasulatan nakita nga mahinungdanon: “Kay ang panan-awon alang pa sa usa ka pinili nga panahon, apan sa katapusan kini mosulti ug dili mamakak; bisan pa kon kini malangan, hulata kini, kay kini sa pagkamatuod moabot, kini dili malangan. Ang matarong mabuhi tungod sa pagtuo.”

The tarrying time is the first disappointment, which comes on March 22, 1844. The Millerites were predicting the end of the world in 1843, using the biblical reckoning of time. When the Lord had not come by then, the first disappointment set in on March 22, 1844. That is the tarrying time.

Ang panahon sa paglangan mao ang unang kapakyasan sa pagpaabot, nga nahitabo niadtong Marso 22, 1844. Ang mga Millerita nanagna sa kataposan sa kalibotan sa 1843, pinasikad sa biblikanhong pag-ihap sa panahon. Sa dihang ang Ginoo wala pa moanhi niadtong taknaa, ang unang kapakyasan sa pagpaabot mitungha niadtong Marso 22, 1844. Kana mao ang panahon sa paglangan.

This is the tarrying time in the parable of the ten virgins, in Habakkuk 2, and in Daniel 12. Daniel 12:11 says, 'And from the time that the daily sacrifice shall be taken away...' The pioneers understood that paganism was subdued in 508, with Clovis defeating the Visigoths. From the time that paganism is taken away and the papacy is set up (thirty years later in 538), there shall be 1290 days. The next verse says, 'Blessed is he that waiteth and cometh to the thousand three hundred and thirty-five days.' 508 plus 1335 equals 1843. 'Blessed is he that comes to 1843.' The 1335 marks the tarrying time, saying, 'Blessed is he that waiteth and cometh to 1843.' If you uphold the pioneer understanding of the daily, as Ellen White does, this is clear.

Kini mao ang panahon sa paglangay sa sambingay sa napulo ka ulay, sa Habakkuk 2, ug sa Daniel 12. Ang Daniel 12:11 nagaingon, “Ug sukad sa panahon nga ang kanunayng halad pagakuhaon...” Ang mga payunir nakasabut nga ang paganismo napukan niadtong 508, sa dihang gipildi ni Clovis ang mga Visigoth. Sukad sa panahon nga ang paganismo pagakuhaon ug ang pagkapapa ipahimutang (katloan ka tuig sa ulahi sa 538), adunay 1290 ka adlaw. Ang sunod nga bersikulo nagaingon, “Bulahan siya nga nagahulat ug makaabot sa usa ka libo tulo ka gatus ug katloan ug lima ka adlaw.” Ang 508 dugang 1335 katumbas sa 1843. “Bulahan siya nga makaabot sa 1843.” Ang 1335 nagtimaan sa panahon sa paglangay, nga nagaingon, “Bulahan siya nga nagahulat ug makaabot sa 1843.” Kon imong gipaluyohan ang pagsabot sa mga payunir mahitungod sa kanunayng halad, maingon kang Ellen White, kini tin-aw.

To further clarify, Isaiah 30:18 says, 'And therefore will the Lord wait.' Here, the Lord is the bridegroom in the parable of the ten virgins, and He is tarrying. 'And therefore will the bridegroom tarry that he may be gracious unto you, and therefore will he be exalted that he may have mercy on you, for the Lord is a God of judgment. Blessed are all they that wait for Him.' This matches Daniel 12:12: 'Blessed is he who waiteth and cometh to the 1335.' The bridegroom tarries on March 22, 1844. There is a blessing attached to coming to the first disappointment and then waiting. When you get here, you are to wait. What are you waiting for? Habakkuk 2:3 says, 'For the vision is yet for an appointed time, but at the end it shall speak and not lie, though it tarry, wait for it.' The blessing of coming to the 1335 is the blessing of coming to this history, where the Lord will accomplish the Midnight Cry.

Aron sa dugang pang pagpatin-aw, ang Isaias 30:18 nagaingon, “Busa ang Ginoo magahulat.” Dinhi, ang Ginoo mao ang pamanhonon sa sambingay sa napulo ka ulay, ug Siya nagalangan. “Ug busa ang pamanhonon magalangan aron Siya magmapuanguron kaninyo, ug busa Siya pagabayawon aron Siya malooy kaninyo, kay ang Ginoo mao ang Dios sa paghukom. Bulahan silang tanan nga nagahulat Kaniya.” Kini nagkauyon sa Daniel 12:12: “Bulahan siya nga nagahulat ug makaabot sa 1335.” Ang pamanhonon nagalangan sa Marso 22, 1844. Adunay panalangin nga nalambigit sa pag-abot ngadto sa nahaunang kapakyasan sa gipaabot ug dayon sa paghulat. Sa diha nga makaabot kamo dinhi, kinahanglan kamo maghulat. Unsa man ang inyong gihulat? Ang Habakkuk 2:3 nagaingon, “Kay ang panan-awon alang pa sa usa ka tinudlong panahon, apan sa katapusan kini magasulti ug dili mamakak; bisan pa man kon kini maglangan, hulata kini.” Ang panalangin sa pag-abot sa 1335 mao ang panalangin sa pag-abot niining kasaysayan, diin pagatumanon sa Ginoo ang Tungang Gabii nga Singgit.

Not everyone will be allowed to participate in the Midnight Cry. Some people traveled along with the Millerites not because of their own personal experience with Jesus Christ or personal study of God's Word, but out of fear. Before the Midnight Cry arrives, the Lord separates these brethren from the movement. The first disappointment is part of the process preparing for the Midnight Cry. According to Ellen White, if we do not understand this, we fall off the path to the wicked world below.

Dili tanan tugotan nga makaapil sa Cry sa Tunga-tungang Gabii. Ang ubang mga tawo mikuyog sa mga Millerite dili tungod sa ilang kaugalingong personal nga kasinatian uban kang Jesu-Cristo o sa personal nilang pagtuon sa Pulong sa Dios, kondili tungod sa kahadlok. Sa dili pa moabot ang Cry sa Tunga-tungang Gabii, gilain sa Ginoo kining mga igsoon gikan sa kalihukan. Ang nahaunang kapakyasan kabahin sa proseso sa pag-andam alang sa Cry sa Tunga-tungang Gabii. Sumala kang Ellen White, kon dili nato kini masabtan, mangahulog kita gikan sa dalan paingon sa daotang kalibotan sa ubos.

## The Empowerment of the Second Angel's Message

Ang Paghatag-Gahum sa Mensahe sa Ikaduhang Manulonda

From Early Writings, page 238: 'Near the close of the second angel's message, I saw a great light from heaven shining upon the people of God. The rays of this light seemed bright as the sun, and I heard voices of angels crying, "Behold, the bridegroom cometh."' This was the Midnight Cry, which was to give power to the second angel's message. The pioneers understood that the first angel's message arrived in 1798 but was empowered with the collapse of the Ottoman Empire in 1840. All the messages arrive at a point in time and are thereafter empowered. The second angel's message arrives on March 22, 1844 when the Protestant churches closed their doors against the Millerite message. The Midnight Cry empowers the second angel's message. The third angel's message arrives on October 22, 1844, and is empowered when the mighty angel of Revelation 18 joins it. Every message arrives in history and is thereafter empowered. This is important to understand.

Gikan sa Early Writings, panid 238: “Duol sa pagtapos sa mensahe sa ikaduhang manulunda, nakita ko ang usa ka dakong kahayag gikan sa langit nga nagdan-ag ibabaw sa katawohan sa Dios. Ang mga silaw niining kahayaga daw masanag sama sa adlaw, ug nadungog ko ang mga tingog sa mga manulunda nga naninggit, ‘Tan-awa, nagaabot ang pamanhonon.’” Kini mao ang Singgit sa Tunga-tungang Gabii, nga maoy maghatag ug gahum sa mensahe sa ikaduhang manulunda. Nasabtan sa mga payunir nga ang mensahe sa unang manulunda miabut niadtong 1798 apan gihatagan ug gahum pinaagi sa pagkapukan sa Imperyong Ottoman niadtong 1840. Ang tanang mga mensahe moabut sa usa ka takna sa panahon ug pagkahuman niana pagahatagan ug gahum. Ang mensahe sa ikaduhang manulunda miabut niadtong Marso 22, 1844 sa dihang gisirhan sa mga Protestante nga mga iglesia ang ilang mga pultahan batok sa mensahe sa mga Millerita. Ang Singgit sa Tunga-tungang Gabii maoy naghatag ug gahum sa mensahe sa ikaduhang manulunda. Ang mensahe sa ikatulong manulunda miabut niadtong Oktubre 22, 1844, ug gihatagan kini ug gahum sa dihang ang gamhanang manulunda sa Pinadayag 18 mikuyog niini. Ang matag mensahe moabut sa kasaysayan ug pagkahuman niana pagahatagan ug gahum. Importante kining sabton.

The Midnight Cry gave power to the second angel's message. Angels were sent from heaven to arouse the discouraged saints and prepare them for the great work before them. The most talented men were not the first to receive this message. William Miller was not the first to receive this message; quite the opposite, he was the last to receive it. He was the most talented in understanding the message, while Samuel Snow was the first. Those who had formerly led in the work were the last to receive and help swell the cry. Historically, the last person to accept the message of the Midnight Cry was William Miller.

Ang Pagtuaw sa Tunga‑tunga sa Gabii mihatag og gahum sa mensahe sa ikaduhang manulonda. Ang mga manulonda gipadala gikan sa langit aron pukawon ang mga santos nga nangaluya ug andamon sila alang sa dakong buluhaton nga nagpaabot kanila. Ang labing may talinto nga mga tawo dili mao ang unang nakadawat niining mensahe. Si William Miller dili mao ang unang nakadawat niining mensahe; sa kasukwahi gayod, siya mao ang ulahi nga nakadawat niini. Siya ang labing may talinto sa pagsabot sa mensahe, samtang si Samuel Snow mao ang una. Kadtong kaniadto nangulo sa buluhaton mao ang ulahi nga nakadawat ug mitabang sa pagpalapad sa pagtuaw. Sa kasaysayan, ang kataposang tawo nga midawat sa mensahe sa Pagtuaw sa Tunga‑tunga sa Gabii mao si William Miller.

From The Great Controversy, 376:

Gikan sa The Great Controversy, 376:

> During the empowerment of the Midnight Cry, about 50,000 left the churches. As Miller's work tended to build up the churches, it was initially regarded with favor, but as ministers and religious leaders decided against the Advent doctrine and desired to suppress all agitation on the subject, they opposed it from the pulpit and denied their members the privilege of attending preaching on the second advent or even speaking of their hope in social meetings.

> Atol sa pagpahigayon sa Tunga-tungang Gahom sa Singgit sa Tunga sa Gabii, mga 50,000 ang mibiya sa mga iglesia. Sanglit ang buluhaton ni Miller nagtinguha sa pagpalig-on sa mga iglesia, sa sinugdan giila kini uban sa pag-uyon; apan sa dihang ang mga ministro ug mga pangulong relihiyoso nakahukom batok sa doktrina sa Advent ug naninguha sa pagpugong sa tanang kasamok mahitungod niana nga hilisgutan, gisupak nila kini gikan sa pulpito ug gihikawan ang ilang mga sakop sa pribilehiyo sa pagtambong sa pagwali mahitungod sa ikaduhang pag-anhi o bisan sa pagsulti sa ilang paglaum diha sa mga sosyal nga tigum.

Leaders in the Adventist Church today who forbid the teaching of this message in the church and even in private homes are prefigured here in the Millerite movement.

Ang mga pangulo sa Iglesia Adventista karon nga nagdili sa pagpanudlo niini nga mensahe sulod sa iglesia ug bisan pa sa mga pribadong panimalay, gipaila nang daan dinhi diha sa kalihukang Millerite.

> "Believers found themselves in great trial and perplexity. They loved their churches and were reluctant to separate, but as they saw the testimony of God's Word suppressed and their right to investigate the prophecies denied, they felt that loyalty to God forbade them to submit. Those who sought to shut out the testimony of God's Word could not be regarded as constituting the church of Christ. Hence, they felt justified in separating from their former connection. In the summer of 1844, about 50,000 withdrew from the churches."

> Ang mga magtutuo nahimutang sa dakong pagsulay ug kalibog. Gihigugma nila ang ilang mga iglesia ug nagpanuko sila sa pagbulag, apan sa ilang pagkakita nga gidaugdaug ang pagpamatuod sa Pulong sa Dios ug gidid-an ang ilang katungod sa pagsusi sa mga tagna, gibati nila nga ang pagkamatinud-anon ngadto sa Dios nagdili kanila sa pagpasakop. Kadtong naninguha sa pagpugong sa pagpamatuod sa Pulong sa Dios dili maisip nga naglangkob sa iglesia ni Cristo. Busa, gibati nila nga matarung sila sa pagbulag gikan sa ilang nahaunang pakig-uban. Sa ting-init sa 1844, mga 50,000 ang mibiya gikan sa mga iglesia.

## Miller's Understanding and the True Midnight Cry

Ang Pagsabot ni Miller ug ang Tinuod nga Singgit sa Tunga-tungang Gabii

From Elder Damsteegt's book, Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission, Miller believed that the proclamation of Daniel 8:14 and the first angel of Revelation 14 was the Midnight Cry—'Behold, the bridegroom cometh.' He believed this message was identifying the second coming of Christ. Miller thought the entire history was the Midnight Cry, but Ellen White states the Midnight Cry was accomplished at a specific point. Samuel Snow titled his presentation 'The True Midnight Cry' to distinguish it from the Millerite teaching that the Midnight Cry was the general message.

Gikan sa basahon ni Elder Damsteegt, *Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission*, si Miller mituo nga ang pagpahibalo sa Daniel 8:14 ug sa unang manulonda sa Pinadayag 14 mao ang Tunga sa Gabii nga Singgit—“Tan-awa, ang pamanhonon nagaanhi.” Mituo siya nga kining mensahe maoy nagaila sa ikaduhang pag-anhi ni Cristo. Naghunahuna si Miller nga ang tibuok kasaysayan mao ang Tunga sa Gabii nga Singgit, apan gipahayag ni Ellen White nga ang Tunga sa Gabii nga Singgit natuman sa usa ka piho nga punto. Gihatagan ni Samuel Snow ug ulohan ang iyang presentasyon nga “The True Midnight Cry” aron mailhan kini gikan sa pagtulon-an sa mga Millerite nga ang Tunga sa Gabii nga Singgit mao ang kinatibuk-ang mensahe.

The most spiritual received the message first, and those who had formerly led in the work were the last to receive and help swell the cry. William Miller, who had led the work from 1833 onward, struggled with the Midnight Cry message when it came in August 1844. He was unsure about separating from the churches and had been teaching another understanding of the Midnight Cry for many years.

Ang labing espirituhanon maoy unang midawat sa mensahe, ug kadtong kaniadto nangulo sa buluhaton maoy ulahi sa pagdawat ug sa pagtabang sa pagpaburot sa singgit. Si William Miller, nga nangulo sa buluhaton sukad sa 1833, nakigbisog sa mensahe sa Midnight Cry sa pag-abot niini niadtong Agosto 1844. Siya nagduhaduha mahitungod sa pagbulag gikan sa mga iglesia ug sa daghang mga tuig nagtudlo ug laing pagsabot sa Midnight Cry.

William Miller wrote:

Si William Miller misulat:

> 'I'd never been positive as to any particular day for the Lord's appearing, believing that no man could know the day and hour. In all my published lectures, it will be seen on the title page, about the year 1843. In all my oral lectures, I invariably told my audiences that the periods would terminate in 1843 if there were no mistake in my calculation, but that I could not say the end might not come even before that time, and that they should be continually prepared. In 1842, some of the brethren preached with great positiveness, the exact year, and censured me for putting in an "if."'

> Wala gayud ako manghimong bug-os nga sigurado mahitungod sa bisan unsang piho nga adlaw sa pagpakita sa Ginoo, sanglit nagtuo ako nga walay tawo nga makaila sa adlaw ug sa takna. Sa tanan kong gipatik nga mga lektyur, makita kini sa panid sa ulohan, mga sa tuig 1843. Sa tanan kong sinulti nga mga lektyur, sa walay kapakyasan akong gisultihan ang akong mga tigpaminaw nga ang mga panahon matapos sa 1843 kon walay sayop sa akong pagkalkulo, apan dili ko masulti nga ang katapusan dili mahimo nga moabot bisan pa sa wala pa kana nga panahon, ug nga kinahanglan sila magpadayon nga andam sa kanunay. Sa 1842, ang pipila sa mga igsoon nagwali uban sa dakong kasigurohan mahitungod sa tukmang tuig, ug nagsaway kanako tungod sa pagbutang ug usa ka “kon.”

In May 1842, the 1843 chart was published, and the brethren told Miller to remove the 'if' from his presentation.

Niadtong Mayo 1842, gimantala ang tsart sa 1843, ug giingnan sa mga igsoon si Miller nga kuhaon ang “if” gikan sa iyang presentasyon.

Miller continued, 'The public press had also published that I'd fixed upon a definite day, the twenty-third of April, for the Lord's advent. Therefore, in December of that year, as I could see no error in my reckoning, I published my belief that sometime between March 21, 1843, and March 21, 1844, the Lord would come.' Miller had already concluded the tenth day of the seventh month, and long before Samuel Snow used this conclusion to proclaim the Midnight Cry, Miller had written about it. Miller was the one the Lord used to put together the logic that Samuel Snow employed to identify October 22, 1844.

Mipadayon si Miller, “Ang publikong pamantalaan usab nagmantala nga ako kunoy nagtino ug usa ka piho nga adlaw, ang ikakaluhaan ug tulo sa Abril, alang sa pag-abot sa Ginoo. Busa, sa Disyembre niadtong tuiga, sanglit wala ako makakita ug sayop sa akong pagkwenta, gimantala ko ang akong pagtuo nga sa usa ka panahon tali sa Marso 21, 1843, ug Marso 21, 1844, moabot ang Ginoo.” Nahinapos na daan ni Miller ang ika-napulo nga adlaw sa ikapito nga bulan, ug sa hataas pang panahon sa wala pa gamita ni Samuel Snow kining maong konklusyon sa pagmantala sa Tunga-tungang Gabii nga Singgit, si Miller nakasulat na mahitungod niini. Si Miller mao ang gigamit sa Ginoo sa pagtapok sa lohika nga gigamit ni Samuel Snow sa pag-ila sa Oktubre 22, 1844.

Miller wrote, 'During the year 1843, the most violent denunciations were heaped upon me and those associated with me by the press and some pulpits. Our motives were assailed, our principles misrepresented, our characters traduced.' Time passed, and March 21, 1844, went by without the Lord's appearing. The disappointment was great, and many walked no more with them. Before this time, from 1840, there were an estimated 200,000 Millerites, but by this point, only 50,000 remained.

Si Miller misulat, “Atol sa tuig 1843, ang labing mabangis nga mga pagsaway gitambak batok kanako ug kanila nga nakig-uban kanako sa pamantalaan ug sa pipila ka mga pulpito. Ang among mga tumong gisulong, ang among mga prinsipyo gisayop sa paghulagway, ug ang among mga kinaiya gipakaulawan.” Milabay ang panahon, ug ang Marso 21, 1844, miagi nga wala magpakita ang Ginoo. Dako ang kapakyasan, ug daghan ang wala na mag-uban kanila. Sa wala pa kini nga panahon, sukad sa 1840, gibanabana nga may 200,000 ka mga Millerite, apan niining tungora, 50,000 na lamang ang nahibilin.

Miller continued, 'Previously to this, in the fall of 1843, some of my brethren began to call the churches Babylon and to urge that it was the duty of Adventists to come out of them. With this, I was much grieved. Not only was the effect very bad, but I regarded it as a perversion of the Word of God, a wresting of the Scriptures.' Miller struggled with the second angel's message, making it more difficult for him to accept the true Midnight Cry message. The practice spread, and the churches were closed against them, creating hostility and separating most Adventists from their respective churches.

Si Miller mipadayon, “Sa wala pa niini, sa tingdagdag sa 1843, ang pipila sa akong mga igsoon misugod sa pagtawag sa mga iglesia nga Babilonia ug sa pagdasig nga katungdanan sa mga Adventista ang paggula gikan kanila. Tungod niini, hilabihan ang akong kaguol. Dili lamang nga daotan kaayo ang epekto niini, kondili giisip ko usab kini nga usa ka pagbaliko sa Pulong sa Dios, usa ka pagtuis sa mga Kasulatan.” Si Miller nakigbisog sa mensahe sa ikaduhang manulonda, nga naghimo nga labi pa kaniya kalisod ang pagdawat sa matuod nga mensahe sa Tunga sa Gabii nga Singgit. Mikatap ang maong buhat, ug ang mga iglesia gisirhan batok kanila, nga nagmugna og pagdumot ug nagpalain sa kadaghanan sa mga Adventista gikan sa ilang tagsatagsa ka mga iglesia.

After his published time passed, Miller acknowledged his disappointment regarding the exact period but maintained his faith. He continued his labors in the West during the summer of 1844 until the Seventh Month movement. He had no participation in this movement except for a letter written eighteen months earlier about the Mosaic Law observances pointing to that month. He did not expect that such a use would be made of those topics or that belief in such evidence would become a test of salvation. He had no fellowship with the movement until two or three weeks before October 22, 1844. In a letter to Himes on October 6, 1844, Miller wrote, 'I see a glory in the seventh month which I never saw before... Now, blessed be the name of the Lord, I see a beauty, a harmony, an agreement in the scriptures, for which I've long prayed but did not see until today. Thank the Lord, O my soul. Brother Snow, Brother Storrs, and others, be blessed for their instrumentality in opening my eyes. I'm almost home. Glory, glory, glory, glory.'

Human sa milabay ang iyang gipatik nga takna, giila ni Miller ang iyang kapakyasan mahitungod sa tukmang yugto sa panahon, apan gipadayon niya ang iyang pagtoo. Gipadayon niya ang iyang mga pagpangabudlay sa Kasadpan sa ting-init sa 1844 hangtod sa kalihokan sa Ikapitong Bulan. Wala siyay pakig-ambit niining kalihokana gawas sa usa ka sulat nga gisulat napulo ug walo ka bulan sa sayo pa mahitungod sa mga pagsaulog sa Balaod ni Moises nga nagtudlo ngadto nianang bulana. Wala niya damha nga ang maong paggamit himuon gikan niadtong mga hilisgutan o nga ang pagtoo sa maong mga pamatuod mahimong usa ka pagsulay sa kaluwasan. Wala siyay pakighiusa sa kalihokan hangtod sa duha o tulo ka semana sa wala pa ang Oktubre 22, 1844. Sa usa ka sulat kang Himes niadtong Oktubre 6, 1844, misulat si Miller, “Nakita ko ang usa ka himaya sa ikapitong bulan nga wala ko gayud makita kaniadto... Karon, bulahan ang ngalan sa Ginoo, nakita ko ang usa ka katahom, usa ka panag-uyon, usa ka pagkahiusa sa mga kasulatan, nga dugay ko nang giampo apan wala ko makita hangtod niining adlawa. Pasalamati ang Ginoo, O akong kalag. Si Igsoon nga Snow, si Igsoon nga Storrs, ug ang uban pa, pagabulahanon tungod sa ilang pagka-alagad sa pag-abli sa akong mga mata. Hapit na ako sa balay. Himaya, himaya, himaya, himaya.”

Afterward, Miller rethought the Midnight Cry, calling it fanaticism. Damsteegt notes that Snow got his basic outline of the Midnight Cry message from Miller's earlier work.

Human niana, gisubli pag-usab ni Miller ang mahitungod sa Midnight Cry, ug gitawag niya kini nga panatisismo. Matud ni Damsteegt, nakuha ni Snow ang iyang batakang hulagway sa mensahe sa Midnight Cry gikan sa mas sayong sinulat ni Miller.

Snow's calculations, published in March 1844, aroused little attention until the Exeter camp meeting, August 12–17, 1844. There, his exact date for Christ's return stirred many Millerites, bringing their missionary endeavor to a peak. Their response became known as the Seventh Month movement. Although Millerite leaders were initially skeptical, some weeks before the expected event, they joined the movement and allowed Snow's views to be printed and supported.

Ang mga kalkulasyon ni Snow, nga gipatik niadtong Marso 1844, nakapukaw ug diyutay lamang nga pagtagad hangtod sa camp meeting sa Exeter, Agosto 12–17, 1844. Didto, ang iyang tukmang petsa alang sa pagbalik ni Cristo nakalihok sa daghan nga mga Millerite, nga nagdala sa ilang paningkamot sa pagmimisyon ngadto sa kinatumyan niini. Ang ilang tubag nailhan nga Kalihokan sa Ikapitong Bulan. Bisan tuod ang mga lider sa mga Millerite sa sinugdan may pagduhaduha, pipila ka mga semana sa wala pa ang gipaabot nga hitabo, miapil sila sa maong kalihokan ug gitugotan nga maimprenta ug masuportahan ang mga panglantaw ni Snow.

## The Midnight Cry and Its Aftermath

Ang Singgit sa Tunga sa Gabii ug ang mga Sidlak Niini

Ellen White's first vision shows God's people on a path to heaven, with a light behind them called the Midnight Cry. The message Samuel Snow presented needs to be understood. In May 1842, 300 charts were printed for 300 preachers. By March 22, 1844, after the first disappointment, the chart was set aside, and many left the movement. Those who remained were to wait. At the Exeter camp meeting, Snow showed that the Lord would come on October 22, 1844, the Day of Atonement. This impelled them to proclaim the message.

Ang unang panan-awon ni Ellen White nagpakita sa katawhan sa Dios nga anaa sa usa ka dalan paingon sa langit, uban sa usa ka kahayag sa ilang luyo nga gitawag ug ang Tunga-tungang Pagtuaw. Ang mensahe nga gipresentar ni Samuel Snow kinahanglan masabtan. Niadtong Mayo 1842, 300 ka mga tsart ang gipaimprenta alang sa 300 ka mga magwawali. Pag-abot sa Marso 22, 1844, human sa unang kapakyasan, ang tsart gisalikway, ug daghan ang mibiya sa kalihokan. Kadtong nagpabilin kinahanglan maghulat. Sa camp meeting sa Exeter, gipakita ni Snow nga ang Ginoo moanhi sa Oktubre 22, 1844, ang Adlaw sa Pagpasig-uli. Kini maoy nagduso kanila sa pagmantala sa mensahe.

Joseph Bates recounted that after the Exeter camp meeting, as he walked through the train cars, he heard voices repeating, 'Behold, the bridegroom cometh!' This movement swept over the United States in two months, leading to the Great Disappointment on October 22, 1844.

Gihisgot ni Joseph Bates nga human sa camp meeting sa Exeter, samtang naglakaw siya latas sa mga bagon sa tren, nakadungog siya ug mga tingog nga nagbalik-balik, “Tan-awa, ania na ang pamanhonon!” Kini nga kalihokan mikatag sa tibuok Estados Unidos sulod sa duha ka bulan, nga mitultol ngadto sa Dakong Kapakyasan niadtong Oktubre 22, 1844.

Damsteegt comments on the Low Hampton Conference of Adventists, December 28–29, 1844, involving Himes and Miller. Himes urged comforting the saints, arousing the Christian world, and proclaiming salvation to sinners. A few weeks later, the Advent Press resumed, and Himes declared the door of salvation open. Miller gradually gave up the extreme shut door concept and returned to his original view of the Midnight Cry. In that same month, Ellen White had her first vision, showing that those who reject the Midnight Cry fall off the path. That vision was for William Miller as much as anyone else.

Si Damsteegt nagkomento mahitungod sa Low Hampton Conference sa mga Adventista, Disyembre 28–29, 1844, nga nalangkit nila Himes ug Miller. Giawhag ni Himes ang paglipay sa mga balaan, pagpukaw sa Kristohanong kalibotan, ug pagmantala sa kaluwasan ngadto sa mga makasasala. Pipila ka semana sa ulahi, ang Advent Press mipadayon pag-usab, ug gipahayag ni Himes nga bukás ang pultahan sa kaluwasan. Si Miller hinayhinay nga mibiya sa hilabihang konsepto sa siradong pultahan ug mibalik sa iyang orihinal nga panglantaw sa Midnight Cry. Niadtong maong bulan usab, si Ellen White nakabaton sa iyang unang panan-awon, nga nagpakita nga kadtong mosalikway sa Midnight Cry mangahulog gikan sa dalan. Kana nga panan-awon alang kang William Miller sama usab kaayo sa kang bisan kinsa pa.

## William Miller's Final Test and Legacy

Ang Katapusang Pagsulay ug Kabilin ni William Miller

From Early Writings, page 257:

Gikan sa Early Writings, panid 257:

> "My attention was then called to William Miller. He looked perplexed and was bowed with anxiety and distress for his people. The company who had been united and loving in 1844 were losing their love, opposing one another, and falling into a cold, backslidden state. As he beheld this, grief wasted his strength. I saw leading men watching him, primarily Joshua Himes, and fearing lest he should receive the third angel's message."

> Unya ang akong pagtagad gitumong kang William Miller. Nagpakita siya nga naguol ug nalumpag tungod sa kabalaka ug kasakit alang sa iyang katawhan. Ang pundok nga nahiusa ug mahigugmaon kaniadtong 1844 nagakawala sa ilang gugma, nagasupak sa usa’g usa, ug nahulog ngadto sa mabugnaw, napatras nga kahimtang. Sa dihang iyang nakita kini, ang kasubo maoy mikapuyan sa iyang kusog. Nakita ko ang mga pangulong tawo nga nagabantay kaniya, ilabina si Joshua Himes, ug nangahadlok nga basin dawaton niya ang mensahe sa ikatulong manulonda.

The third angel's message in this context is the Sabbath. As Miller leaned toward the light from heaven, these men would lay plans to draw his mind away. Human influence kept him in darkness and retained his influence among those who opposed the truth. Eventually, Miller raised his voice against the light from heaven—the Sabbath. He failed to receive the message that would have explained his disappointment and cast light and glory on the past. He leaned on human wisdom instead of divine. Being broken by labor and age, he was not as accountable as those who kept him from the truth. The sin rests upon them. If Miller could have seen the light of the third angel, many things would have been explained. But his brethren professed such deep love for him that he thought he could never tear away from them. God allowed him to fall under the power of death and hid him in the grave from those who drew him from the truth. Moses erred before entering the Promised Land; likewise, Miller erred as he was soon to enter the heavenly Canaan. Others led him to do this; others must account for it. But angels watch the precious dust of this servant of God and will come forth at the sound of the last trumpet.

Ang mensahe sa ikatulong manulunda niining kahimtanga mao ang Igpapahulay. Samtang si Miller nagpadulong sa kahayag gikan sa langit, kining mga tawhana maghimo ug mga laraw aron ipahilayo ang iyang hunahuna. Ang impluwensiya sa tawo maoy nagpabilin kaniya sa kangitngit ug nagpabilin sa iyang impluwensiya taliwala niadtong misupak sa kamatuoran. Sa kaulahian, gipataas ni Miller ang iyang tingog batok sa kahayag gikan sa langit—ang Igpapahulay. Napakyas siya sa pagdawat sa mensahe nga unta maoy makapasabot sa iyang kapakyasan ug makahatag ug kahayag ug himaya sa nangagi. Misalig siya sa kaalam sa tawo imbes sa Diosnon. Sanglit nadugmok siya tungod sa paghago ug panuigon, dili siya sama ka may tulubagon sa mga nagpugong kaniya gikan sa kamatuoran. Ang sala anaa kanila. Kon nakita pa unta ni Miller ang kahayag sa ikatulong manulunda, daghang mga butang unta ang nahubsan sa kasayran. Apan ang iyang mga igsoon nagpakita ug ingon ka lalom nga gugma alang kaniya nga naghunahuna siya nga dili gayud siya makabuwag gikan kanila. Gitugotan sa Dios nga siya mapailalom sa gahum sa kamatayon ug gitago siya sa lubnganan gikan niadtong nagpahilayo kaniya sa kamatuoran. Si Moises nasayop sa wala pa mosulod sa Yutang Saad; sa samang paagi, nasayop si Miller sa dihang hapit na siyang mosulod sa langitnong Canaan. Ang uban maoy nagdala kaniya sa pagbuhat niini; ang uban maoy manubag tungod niini. Apan ang mga manulunda nagabantay sa bililhong abog niining ulipon sa Dios ug mogula siya sa tingog sa katapusang trumpeta.

## Conclusion: Lessons for Today

Konklusyon: Mga Leksyon alang sa Karon

In conclusion, William Miller typifies Seventh-day Adventists at the end of the world. Ellen White's first vision is more for our day than for her own. At the end of the world, Seventh-day Adventists will reject the light of the Midnight Cry. The light of the Midnight Cry can only be understood by understanding this history. The first disappointment purged the Millerite movement of those there for the wrong reasons and prepared the people for the testing experience that would lead them into the Most Holy Place. Those who come to the first disappointment are blessed only if they wait for October 22, 1844. This time is designed by God to produce a people He will gather into the Most Holy Place. To reject the Midnight Cry and fall off the path is to reject this entire history.

Sa panapos, si William Miller nagatipolohiya sa mga Seventh-day Adventist sa katapusan sa kalibotan. Ang unang panan-awon ni Ellen White labaw pa alang sa atong panahon kay sa iyang kaugalingong panahon. Sa katapusan sa kalibotan, isalikway sa mga Seventh-day Adventist ang kahayag sa Midnight Cry. Ang kahayag sa Midnight Cry masabtan lamang pinaagi sa pagsabot niini nga kasaysayan. Ang unang kapakyasan naghinlo sa kalihukang Millerite gikan niadtong atua didto tungod sa sayop nga mga hinungdan ug nag-andam sa katawhan alang sa kasinatian sa pagsulay nga magamando kanila ngadto sa Labing Balaan nga Dapit. Ang mga moabot sa unang kapakyasan bulahan lamang kon sila magahulat alang sa Oktubre 22, 1844. Kining panahona gituyo sa Dios aron magpatungha ug usa ka katawhan nga Iyang tigumon ngadto sa Labing Balaan nga Dapit. Ang pagsalikway sa Midnight Cry ug ang pagkahulog gikan sa dalan maoy pagsalikway niining tibuok nga kasaysayan.

William Miller made three mistakes, and we are always tested by three tests. His first error was rejecting the Midnight Cry in December 1844. His second was listening to men instead of God, which led to his third mistake: rejecting the Sabbath. At the end of the world, Seventh-day Adventists will reject the history of the Midnight Cry and the call to return to the old paths because they listen to their leaders. In so doing, they prepare themselves for the mark of the beast, repeating Miller's three-step testing process, which begins with how they relate to the message and history of the Midnight Cry.

Si William Miller nakahimo ug tulo ka mga sayop, ug kita sa kanunay pagasulayan pinaagi sa tulo ka mga pagsulay. Ang iyang unang sayop mao ang pagsalikway sa Midnight Cry niadtong Disyembre 1844. Ang iyang ikaduhang sayop mao ang pagpaminaw sa mga tawo imbis sa Dios, nga maoy mitultol sa iyang ikatulong sayop: ang pagsalikway sa Igpapahulay nga Adlaw. Sa katapusan sa kalibutan, ang mga Seventh-day Adventist magasalikway sa kasaysayan sa Midnight Cry ug sa tawag sa pagbalik ngadto sa karaang mga dalan tungod kay sila maminaw sa ilang mga pangulo. Sa pagbuhat niini, ilang giandam ang ilang kaugalingon alang sa timaan sa mananap, nga nagasubli sa tulo-ka-lakang proseso sa pagsulay ni Miller, nga nagsugod sa paagi sa ilang pagpakiglabot sa mensahe ug kasaysayan sa Midnight Cry.

There are only two prophecies that deal with the history from the first disappointment to the second disappointment: the 2300 days ('Though the vision tarry, wait for it') and the 2520. To reject the 2520 is to reject the Midnight Cry. To reject the Midnight Cry is to fall off the path to the wicked world below.

Adunay lamang duha ka mga tagna nga naghisgot sa kasaysayan gikan sa unang kapakyasan sa pagpaabot ngadto sa ikaduhang kapakyasan sa pagpaabot: ang 2300 ka mga adlaw (“Bisan pa kon malangan ang panan-awon, hulata kini”) ug ang 2520. Ang pagsalikway sa 2520 mao ang pagsalikway sa Singgit sa Tunga-tungang Kagabhion. Ang pagsalikway sa Singgit sa Tunga-tungang Kagabhion mao ang pagkatangtang gikan sa alagianan paingon sa daotang kalibotan sa ubos.

We will address this further in the next presentation.

Atong hisgutan pa kini sa mas lawom sa sunod nga presentasyon.

Back to Articles