Article

# Ang Ikawalo Iya sa Pito - Numero Uno

Ang Duha ka Roma ni Miller

Author

Jeff Pippenger

Published

September 13, 2023

Formats

PDF Unavailable
Word Unavailable
Song MP3

Gibase ni William Miller ang iyang mensaheng propetiko sa balangkas sa duha ka makalilisang nga mga gahom nga nagapahimong biniyaan, nga husto niyang giila nga mao ang pagano nga Roma ug ang papal nga Roma.

> “Si William Miller, sa dihang iyang gigamit ang iyang hermeneutic, nakamatikod diha sa nagkalainlaing apokaliptikong mga teksto sa usa ka balik-balik nga tema sa panaglalis tali sa katawhan sa Dios ug sa ilang mga kaaway. Sa iyang pag-analisa sa naglutos nga mga gahom batok sa katawhan sa Dios sa tanang kapanahonan, iyang napalambo ang konsepto sa duha ka mga dulomtanan, nga gihubit ingon nga paganoismo (ang unang dulomtanan) nga nagsimbolo sa naglutos nga puwersa sa gawas sa iglesia, ug ang pagka-papa (ang ikaduhang dulomtanan) nga nagrepresentar sa gahom sa paglutos sulod sa iglesia. Ang motibo sa duha ka mga dulomtanan mao ang nagtimaan sa kadaghanan sa iyang misunod nga mga paghubad sa tagna.” P. Gerard Damsteegt, Foundations of the Seventh-day Adventist Message and Mission, 22.

Ang mga teologo sa Adventismo nagaila sa kamatuoran nga ang balangkas ni Miller sa paggamit sa tagna mao ang duha ka makalilisang nga gahum sa paganismo ug papalismo, bisan pa kon ilang ginatan-aw lamang kini ingon nga usa ka pag-analisa sa kasaysayan sa Millerismo, ug dili ingon nga usa ka kamatuoran nga gihatag kaniya sa Dios.

> “Gipadala sa Dios ang Iyang manulonda aron molihok sa kasingkasing sa usa ka mag-uuma nga wala motoo sa Biblia, aron sa paggiya kaniya sa pagsusi sa mga tagna. Ang mga manulonda sa Dios sa makadaghan mibisita nianang pinili, aron sa paggiya sa iyang hunahuna ug sa pag-abli sa iyang salabutan ngadto sa mga tagna nga sa kanunay mangitngit alang sa katawhan sa Dios. Ang sinugdanan sa kadena sa kamatuoran gihatag kaniya, ug siya gidala sa pag-usisa sa sumpay human sa sumpay, hangtod nga siya mitan-aw uban sa katingala ug pagdayeg sa Pulong sa Dios. Didto iyang nakita ang usa ka hingpit nga kadena sa kamatuoran. Kadtong Pulonga nga iyang giisip nga dili dinasig, karon naabli sa atubangan sa iyang panan-aw diha sa iyang katahum ug himaya. Iyang nakita nga ang usa ka bahin sa Kasulatan nagpatin-aw sa laing bahin, ug sa dihang ang usa ka teksto sirado sa iyang salabutan, iyang nakita sa laing bahin sa Pulong kadtong nagpatin-aw niini. Iyang giisip ang balaang Pulong sa Dios uban sa kalipay ug uban sa labing halalum nga pagtahod ug kahadlok.” Early Writings, 230.

“Ang iyang manulonda” giila sa diretso ni Sister White nga si Gabriel.

> “Ang mga pulong sa manulonda, ‘Ako si Gabriel, nga nagatindog sa atubangan sa Dios,’ nagapakita nga siya nagkupot ug usa ka kahimtang sa hataas nga dungog sa mga sawang sa langit. Sa dihang mianhi siya uban ang usa ka mensahe ngadto kang Daniel, siya miingon, ‘Walay bisan kinsa nga nagabarug uban kanako niining mga butanga gawas kang Miguel [Cristo] nga inyong Prinsipe.’ Daniel 10:21. Mahitungod kang Gabriel ang Manluluwas nagasulti diha sa Pinadayag, nga nagaingon nga ‘Iyang gipadala kini ug gipahibalo pinaagi sa Iyang manulonda ngadto sa Iyang alagad nga si Juan.’ Pinadayag 1:1. Ug ngadto kang Juan ang manulonda mipahayag, ‘Ako usa ka isigkaalagad uban kanimo ug uban sa imong mga igsoon nga mga manalagna.’ Pinadayag 22:9, R.V. Kahibulongang hunahuna—nga ang manulonda nga mosunod sa Anak sa Dios sa dungog mao ang usa nga gipili aron ipadayag ang mga katuyoan sa Dios ngadto sa makasasala nga mga tawo.” The Desire of Ages, 99.

“Makapakurat nga hunahuna—nga ang manulonda nga nagatindog sunod sa kadungganan sa Anak sa Dios mao ang gipili aron sa pagbukas sa mga tuyo sa Dios” ngadto sa hunahuna ni William Miller. Dili lamang si Gabriel, kondili mga manulonda sa plural maoy naggiya sa iyang pagsabot sa mga tagna “nga kanunayng mangitngit alang sa katawhan sa Dios.” Si Gabriel ug ang ubang mga manulonda maoy nangulo kang Miller pinaagi sa Biblia sa sunod-sunod gikan sa Genesis padayon. Busa gidala siya ngadto sa labing taas nga tagna sa panahon diha sa Biblia, nga mao ang “pito ka mga panahon” (duha ka libo lima ka gatus ug kaluhaan ka tuig) sa Levitico baynte-sais, sa wala pa siya gidala ngadto sa duha ka libo ug tulo ka gatus ka mga adlaw sa Daniel kapitulo otso ug bersikulo katorse.

> “Unya gitugyan ko ang akong kaugalingon sa pag-ampo ug sa pagbasa sa pulong. Gituyo ko nga isalikway ang tanan kong daang paghunahuna nga akong nadawat nang daan, sa hingpit nga pagtandi sa Kasulatan sa Kasulatan, ug sa pagpadayon sa pagtuon niini sa hapsay ug sistematikong paagi. Nagsugod ako sa Genesis, ug nagbasa matag bersikulo, nga wala magpadayon sa mas paspas kay sa pagtugot nga ang kahulogan sa nagkalainlaing mga teksto maablihan sa ingon nga paagi nga makabiya kanako nga walay kalibog mahitungod sa bisan unsang misteryosong kahulugan o mga panagsumpaki. Sa matag higayon nga makakaplag ako og bisan unsang butang nga malawom o dili dayon masabtan, ang akong pamaagi mao ang pagtandi niini sa tanang kaubang mga teksto; ug pinaagi sa tabang ni CRUDEN, gisusi ko ang tanang mga teksto sa Kasulatan diin makita ang bisan hain sa mga bantugang pulong nga anaa sa bisan unsang malawom nga bahin. Unya, pinaagi sa pagtugot nga ang matag pulong maangkon ang tukmang kalabutan niini sa hilisgutan sa teksto, kon ang akong pagsabot niini mahiuyon sa matag kaubang teksto sa Biblia, mihunong na kini sa pagkahimong kalisdanan. Sa maong paagi gipadayon ko ang pagtuon sa Biblia, sa akong unang pagbasa niini, sulod sa mga duha ka tuig, ug hingpit kong nasiguro nga kini mao ang kaugalingon niyang maghuhubad. Nakaplagan ko nga pinaagi sa pagtandi sa Kasulatan sa kasaysayan, ang tanang mga propesiya, kutob sa ilang natuman na, natuman sa literal; nga ang tanang nagkalainlaing hulagway, mga metapora, mga sambingay, mga pagpanulad, ug uban pa sa Biblia, gipasabot sa ilang dayong kalambigitan, o ang mga pulong diin sila gipahayag gihubit sa ubang mga bahin sa pulong, ug kon sa ingon niana mapasabut na, kinahanglan sabton sila sa literal subay sa maong pagpasabot. Busa nasiguro ako nga ang Biblia usa ka sistema sa gipadayag nga mga kamatuoran, nga gipahayag sa tin-aw ug yano kaayo, nga ang “magpapanaw, bisan buang, dili na kinahanglan masayop niini.’ …”

> “Gikan sa dugang pang pagtuon sa Kasulatan, ako miabut sa konklusyon nga ang pito ka mga panahon sa paggahum sa mga Hentil kinahanglan magsugod sa dihang ang mga Judio mihunong sa pagkahimong usa ka malig-ong nasod sa pagkabihag ni Manases, nga giila sa labing kasaligang mga kronolohista nga nahitabo sa B. C. 677; nga ang 2300 ka mga adlaw nagsugod uban sa kapitoan ka mga semana, nga gipetsahan sa labing kasaligang mga kronolohista gikan sa B. C. 457; ug nga ang 1335 ka mga adlaw nga nagsugod sa pagtangtang sa adlaw-adlaw, ug sa pagpahimutang sa dulumtanan nga nagapahimong biniyaan, Daniel kapitulo pito bersikulo onse, angay petsahan gikan sa pagpahimutang sa pagkalabaw sa Kapapahan, human sa pagtangtang sa mga pagkamadulumtanon sa Paganismo, ug nga, sumala sa labing kasaligang mga historyador nga akong nasusi, angay petsahan gikan sa mga A. D. 508. Sa pag-ihap niining tanang mga panahong matagnaon gikan sa nagkalainlaing mga petsa nga gitakda sa labing kasaligang mga kronolohista alang sa mga hitabo diin sila sa dayag kinahanglan nga pagaihapon, silang tanan magakatapus dungan, sa mga A. D. 1843. Busa ako gidala, niadtong 1818, sa pagtapos sa akong duha ka tuig nga pagtuon sa Kasulatan, ngadto sa mahinuklogong konklusyon nga sulod sa hapit baynte singko ka tuig gikan niadtong panahona ang tanang mga kalihokan sa atong kasamtangang kahimtang pagatapuson na…” William Miller’s Apology and Defense, 6, 12.

Ang lagda sa unang paghisgot nagapahimutang nga ang unang butang nga gihisgotan mao ang labing dakong kahinungdanon, ug ang unang butang nga gihisgotan diha sa Pinadayag kapitulo uno bersikulo uno mao ang proseso sa komunikasyon nga gigamit sa Amahan sa dihang Siya nagahatag ug mensahe kang Jesus, nga Siya usab nagahatag niini sa Iyang manulonda, nga unya nagahatag niini ngadto sa usa ka manalagna nga unya mosulat niini ug mopadala niini ngadto sa mga iglesia. Sa dihang gisalikway sa Adventismo ang buluhaton ug mga kaplag ni William Miller, wala lamang nila isalikway ang ilang mga patukoranan, kondili gisalikway usab nila ang mismong proseso sa komunikasyon nga maoy nagmando kang Miller ngadto sa iyang mga pagsabut, ug gisalikway nila ang proseso nga mao lamang ang bugtong agianan aron ang mga tawo makasabot sa Pinadayag ni Jesu-Cristo nga ginabuksan sa dili pa manirado ang panahon sa pagsulay.

Gitudloan si Miller sa pagsabut nga ang pito ka mga panahon sa Levitico nagsugod niadtong 677 BC. Niadtong 1856 pa lamang nga gigamit sa Ginoo si Hiram Edson aron ilhon nga ang pagpatibulaag sa pito ka mga panahon gihimo usab batok sa amihanang napulo ka mga tribo sa Israel. Ang Ginoo naninguha sa pagpalambo sa pagsabut sa pito ka mga panahon nga uyon sa, apan halayo nga milabaw sa, sukaranang pagkadiskobre ni Miller bahin sa pito ka mga panahon. Apan niadtong 1856 ang kahayag nga gipadayag pinaagi kang Hiram Edson misteryosong miabot sa iyang katapusan, kay ang ikawalong artikulo sa serye natapos uban sa mga pulong ni James White, nga niadtong panahona mao ang Editor sa Review and Herald, “Ipadayon pa.” Kini igapadayon unta, apan dili hangtod sa human sa Septiyembre 11, 2001, sa dihang gidala sa Ginoo ang iyang katawhan ngadto sa “mga daang dalan” ug sa katapusan ngadto sa wala mahuman nga serye sa mga artikulo nga gisulat ni Hiram Edson.

Dili kita karon naghisgot sa pagrebelde nga nagsugod wala madugay human sa dakong kapakyasan, kondili sa yano lamang nga pagtimaan nga bisan pa si Miller giagak ngadto sa “pito ka mga panahon” sa Levitico 26, tin-aw nga gituyo sa Ginoo nga padakuon ang unang pagsabot sa pito ka mga panahon labaw pa sa pundasyonal nga pagsabot ni Miller bahin sa maong hilisgutan. Iyang gipili si Hiram Edson, ang maong alagad gikan nianang maong kasaysayan nga Iyang kaniadto nang gipili sa paghatag sa panan-awon mahitungod kang Cristo nga mibalhin ngadto sa Labing Balaang Dapit niadtong Oktubre 23, 1844.

Mao kini ang hinungdan nga gigamit ko ang mga pulong sa Adventistang teologo aron ilhon nga ang balangkas sa tanang propetikong paggamit ni Miller napasukad sa iyang pagsabot sa duha ka makagun-ob nga mga gahum nga diha sa basahon ni Daniel girepresentahan ingon nga ang “inadlaw-adlaw” (pagano), nga sa kanunay nalambigit sa bisan ang “paglapas” o ang “dulumtanan,” nga silang duha nagrepresentar sa nagkalainlaing mga aspeto sa makagun-ob nga gahum sa papado. Ang pundasyonal nga pagsabot ni Miller sa Romanhong mga gahum daku kaayo ug pag-uswag sukad sa kasaysayan nga iyang girepresentahan.

Ang mga manulonda sa Dios, lakip si Gabriel, maoy nangulo kang Miller ngadto sa mga pagsabot nga iyang gimantala. Kining mga pagsabot naglakip sa mga profesiya nga iyang gimantala, sa mga lagda sa paghubad sa Biblia nga iyang gigamit, ug usab sa balangkas nga nagtugot kaniya sa husto nga paghan-ay sa mga profesiya. Gihatag kang Miller ang balangkas nga ang duha ka makalilisang nga gahum sa paglaglag nga gihisgutan sa Daniel mao ang paganong Roma ug ang papadong Roma. Ang Future for America gipangunahan ngadto sa balangkas sa tulo ka makalilisang nga gahum sa paglaglag: ang dragon, ang mapintas nga mananap, ug ang mini nga propeta.

> Ug nakita ko ang tulo ka mahugaw nga mga espiritu nga sama sa mga baki nga migula gikan sa baba sa dragon, ug gikan sa baba sa mananap, ug gikan sa baba sa mini nga manalagna. Kay sila mao ang mga espiritu sa mga yawa, nga nagbuhat ug mga milagro, nga mangadto ngadto sa mga hari sa yuta ug sa tibook kalibutan, aron tigumon sila ngadto sa gubat nianang dakong adlaw sa Dios nga Makagagahum sa tanan. Pinadayag 16:13, 14.

Ang kaugmaon sa pundasyon sa Amerika gitukod ibabaw sa buluhaton ni Miller, apan molapas pa sa dapit diin natapos ang iyang buluhaton. Gibiyaan sa Adventismo ang iyang pundasyon ug mibalik ngadto sa teyolohiya sa apostatang Protestante ug sa Roma. Ang mao rang linya sa tagna gisubay sa basahon sa Pinadayag nga gisugdan sa basahon ni Daniel.

> “Ang Pinadayag maoy usa ka tinimrihang basahon, apan kini usab maoy usa ka binuksang basahon. Nagtala kini sa kahibulongang mga hitabo nga mahitabo sa ulahing mga adlaw sa kasaysayan niining kalibutana. Ang mga pagtulon-an niini nga basahon matin-aw, dili mistiko ug dili masabtan. Diha niini, ang mao rang linya sa tagna gikuha pag-usab ingon sa diha sa Daniel. Ang pipila ka mga tagna gisubli sa Dios, sa ingon nagpakita nga kinahanglan hatagan kini ug importansiya. Ang Ginoo dili magsubli sa mga butang nga walay dakong kahulogan.” Manuscript Releases, tomo 9, 8.

Si Miller wala makasabut sa mga tagna sa basahon sa Pinadayag, kay ang linya sa paganismo ug sa kapapahan nga sa ingon kalig-on nga giila sa Daniel ginapalapdan sa basahon sa Pinadayag aron iapil ang sunod nga gahum nga magalutos nga motungha sa entablado sa kasaysayan sa pagtagna.

> “Pinaagi sa paganismo, ug unya pinaagi sa Kapadohan, gigamit ni Satanas ang iyang gahum sulod sa daghang mga siglo sa tinguha nga papason gikan sa yuta ang matinumanong mga saksi sa Dios. Ang mga pagano ug ang mga papista gimandoan sa mao ra nga espiritu sa dragon. Nagkalahi lamang sila niini: nga ang Kapadohan, samtang nagapakaaron-ingnon nga nag-alagad sa Dios, mao ang labi pang makuyaw ug mapintas nga kaaway. Pinaagi sa paglakat sa Romanismo, gibihag ni Satanas ang kalibutan. Ang nagapangangkon nga iglesia sa Dios naanod ngadto sa laray niining limbong, ug sulod sa kapin sa usa ka libo ka tuig ang katawhan sa Dios nag-antus ilalom sa kapungot sa dragon. Ug sa dihang ang Kapadohan, nga gihikawan sa iyang kusog, napugos sa paghunong sa paglutos, nakita ni Juan ang usa ka bag-ong gahum nga mitungha aron mosubli sa tingog sa dragon, ug mopadayon sa mao rang mapintas ug mapasipalahong buluhaton. Kining gahuma, ang ulahi nga makiggubat batok sa iglesia ug sa balaod sa Dios, gisimbolohan sa usa ka mananap nga may mga sungay nga sama sa nati nga karnero. Ang mga mananap nga nag-una niini mitungha gikan sa dagat, apan kini mitungha gikan sa yuta, nga nagrepresentar sa malinawon nga pagtungha sa nasod nga gisimbolohan. Ang ‘duha ka sungay nga sama sa usa ka nati nga karnero’ haum kaayo sa pagrepresentar sa kinaiya sa Gobyerno sa Tinipong Bansa sa Amerika, sumala sa gipadayag sa duha niini ka sukaranang mga prinsipyo, Republikanismo ug Protestantehanon. Kining mga prinsipyo mao ang tinago sa atong gahum ug kauswagan ingon nga usa ka nasod. Kadtong unang nakakaplag ug dangpanan sa kabaybayonan sa Amerika nalipay nga nakaabut sila sa usa ka nasod nga gawasnon gikan sa mapahitas-ong mga pag-angkon sa Kapapahan ug sa paglupig sa paghari sa hari. Naghukom sila sa pagpatukod ug usa ka gobyerno ibabaw sa halapad nga patukoranan sa sibil ug relihiyosong kagawasan.”

> “Apan ang estrikto nga paglaraw sa profetikong lapis nagpadayag ug kausaban niining malinawon nga talan-awon. Ang mananap nga may mga sungay nga sama sa nati sa karnero mosulti uban sa tingog sa dragon, ug ‘gamiton niya ang tanang gahum sa unang mananap sa iyang atubangan.’ Ang tagna nagapahayag nga siya moingon kanila nga nagapuyo sa yuta nga sila maghimo ug larawan sa mananap, ug nga ‘iyang gipapadawat sa tanan, sa gagmay ug sa dagko, sa dato ug sa kabus, sa gawasnon ug sa ulipon, ang usa ka timaan sa ilang tuong kamot, o sa ilang mga agtang; ug nga walay bisan kinsa nga makapalit o makabaligya, gawas kaniya nga may timaan, o sa ngalan sa mananap, o sa gidaghanon sa iyang ngalan.’ Busa ang Protestante nga sistema nagsunod sa mga tunob sa Kapapahan.” Signs of the Times, Nobyembre 1, 1899.

Alang kang Miller, ang mananap sa dagat ug ang mananap sa yuta sa Pinadayag trese nagrepresentar sa pagano nga Roma nga gisundan sa papal nga Roma. Si Miller misulay usab sa pag-aplikar sa iyang balangkas sa Pinadayag disi-siyete, apan ang pagkaayo sa makamatay nga samad sa kapapahan, ang profetikanhong papel sa Tinipong Bansa sa Amerika ug sa Tinipong Kanasuran, wala mahilakip sa balaang balangkas nga gihatag kaniya sa mga manulonda. Alang kaniya, ang mananap nga mitungha gikan sa yuta sa Pinadayag trese mao ang kapapahan.

Si Miller mao ang mensahero nga gamiton aron kuhaon ang kupo sa Protestantismo gikan sa mga kamot sa mga nag-angkon nga mga Protestante nga migula gikan sa mga Mangitngit nga Kapanahonan. Ang panahon sa dihang ang Estados Unidos mosulti ingon sa usa ka dragon, sa dihang ang Republikano nga porma mahimong demokrasya ug ang apostatang Protestantismo mahiusa sa apostatang kagamhanan ug usbon pag-usab ang paghiusa sa iglesia ug estado nga mao ang larawan sa kapapahan, umaabot pa sa iyang panahon. Tungod niana, naninguha siya sa pagbutang sa basahon sa Pinadayag sulod sa balaang hulma nga gihatag kaniya pinaagi sa mga manulonda.

Gipili siya aron makasabut sa pagdugang sa kahibalo nga nahimo niadtong 1798 sa dihang ang panan-awon sa Suba sa Ulai sa Daniel kapitulo otso ug nuwebe giablihan. Sa umalabot, alang sa Amerika mao ang pagsabut sa panan-awon sa Suba sa Hiddekel sa Daniel kapitulo napulo hangtod dose nga giablihan niadtong 1989, sa dihang, sumala sa gihulagway sa Daniel onse, bersikulo kuwarenta, ang mga nasod nga nagrepresentar sa kanhing Soviet Union gihawan sa kapapahan ug sa Tinipong Bansa sa Amerika.

Ang balangkas nga gihatag sa mga manulonda ngadto sa Future for America gibase sa pag-ila ug sa pag-aplikar sa tagna sulod sa konteksto sa tulo-ka-bahin nga pakighiusa sa dragon, sa mananap, ug sa mini nga manalagna.

> “Ang kahayag nga nadawat ni Daniel gikan sa Dios gihatag ilabina alang niining kaulahiang mga adlaw. Ang mga panan-awon nga iyang nakita sa daplin sa Ulai ug sa Hiddekel, ang dagkung mga suba sa Shinar, anaa karon sa proseso sa katumanan, ug ang tanang mga hitabo nga gitagna sa una sa dili madugay mahitabo.” Testimonies to Ministers, 112.

Ang mga Millerite maoy mipahayag sa mensahe sa nahaunang ug sa ikaduhang manulonda, nga nagmantala sa pag-abli sa paghukom. Ang Future for America maoy nagpresentar sa mensahe sa ikatulong manulonda.

> Ako ang nagtanom, si Apolos ang nagbubo sa tubig; apan ang Dios mao ang nagpatubo. Busa dili diay mahinungdanon ang nagtanom, ni ang nagbubo sa tubig; kondili ang Dios nga nagpatubo. Karon, ang nagtanom ug ang nagbubo sa tubig usa ra; ug ang tagsatagsa ka tawo magadawat sa iyang kaugalingong ganti sumala sa iyang kaugalingong paghago. Kay kami mga magbubuhat uban sa Dios: kamo mao ang umahan sa Dios, kamo mao ang building sa Dios. Sumala sa grasya sa Dios nga gihatag kanako, ingon sa usa ka maalamong magtutukod, akong gipahimutang ang patukoranan, ug may lain nga nagatukod ibabaw niana. Apan magbantay ang tagsatagsa ka tawo kon giunsa niya ang pagtukod ibabaw niana. Kay walay laing patukoranan nga arang mapahimutang sa bisan kinsa gawas niadtong napahimutang na, nga mao si Jesu-Cristo. 1 Corinto 3:6–11.

Aron sa husto nga pagpresentar sa mensahe sa ikatulong manulonda, kinahanglan usab ninyong ipresentar ang mga mensahe sa unang duha ka mga manulonda, kay gipahibalo kita nga dili mahimo ang ikatulo kon wala ang nahauna ug ikaduha. Ang nahauna ug ikaduhang mga mensahe mao ang patukoranan, ug ang ikatulong mensahe mao ang ulohang bato, apan ang ikatulong mensahe dili gayud maglimod o mosupak sa nahauna ug ikaduha. Kon kini magabuhat niana, dili kana mao ang tinuod nga mensahe.

> “Ang nahauna ug ikaduhang mga mensahe gihatag niadtong 1843 ug 1844, ug kita karon anaa sa ilalom sa pagpahibalo sa ikatulong; apan ang tanan tulo ka mga mensahe kinahanglan pa usab igamantala. Sama ka mahinungdanon kini karon sama sa kaniadto nga kinahanglan kini usbon ngadto kanila nga nangita sa kamatuoran. Pinaagi sa pluma ug sa tingog kinahanglan natong ipatugbaw ang pagpahibalo, nga ipakita ang ilang pagkasunod-sunod, ug ang paggamit sa mga tagna nga nagdala kanato ngadto sa mensahe sa ikatulong manulonda. Dili mahimong may ikatulo nga walay nahauna ug ikaduha. Kining mga mensahe kinahanglan natong ihatag sa kalibotan pinaagi sa mga publikasyon, sa mga pakigpulong, nga ipakita diha sa laray sa kasaysayan sa tagna ang mga butang nga nahitabo na ug ang mga butang nga mahitabo pa.” Selected Messages, libro 2, 104, 105.

Adunay usa ka matahum kaayo nga obserbasyon mahitungod sa kasaysayan sa mga Millerite ug sa atong kasaysayan. Ang mga Millerite mao ang sinugdanan ug kita mao ang katapusan. Ilang gipresentar ug gipuy-an ang mga mensahe sa nahaunang ug ikaduhang manulonda. Kita nagpresentar sa ikatulong manulonda. Ang ilang wala pa mabuksan nga mensahe (ang panan-awon sa Ulai) makita diha sa duha ka kapitulo sa Daniel, ug ang ato (ang panan-awon sa Hiddekel) makita diha sa tulo ka kapitulo. Ilang giila ang nahauna ug ikaduhang mga kaalautan, ug nagpuyo sulod sa katumanan sa ikaduhang kaalautan. Kita nagaila ug nagapuyo sulod sa katumanan sa ikatulong kaalautan. Ang ilang balangkas sa propetikong paggamit mao ang pagano nga Roma (ang dragon) ug ang papal nga Roma (ang mapintas nga mananap). Ang atong balangkas alang sa propetikong paggamit mao ang moderno nga Roma ingon nga usa ka mapintas nga mananap nga may tulo ka porma.

Sa pagsugod nato sa paghunahuna sa kinaiyang timaan sa papal nga Roma diha sa ikanapulog-pito nga kapitulo sa Pinadayag nga mao ang ikawalo nga gikan sa pito, angay nga atong palandungon kon unsa ang pagsabot sa mga Millerite mahitungod sa Roma sa panahon sa pundasyonal nga kasaysayan. Ang ikatulong manulonda makabaton ug dugang nga kahayag, apan kana nga kahayag dili gayud mosupak sa natukod na nga kamatuoran.

Ang kapitulo dos, pito, walo, onse, ug dose sa Daniel nag-ila sa Roma, taliwala sa ubang mga gahum. Atong gikonsiderar ang duha ka hugna sa Roma sa wala pa ang 1798; pagano ug papal, ingon nga balangkas alang sa mga propetikong pag-aplikar ni Miller. Si Miller ug ang mga payunir nag-ila nga ang “mga tulisan sa imong katawhan” sa Daniel kapitulo onse ug bersikulo katorse nagrepresentar sa Roma.

> Ug niadtong mga panahona daghan ang motindog batok sa hari sa habagatan; usab ang mga tulisang dautan sa imong katawhan magapahitaas sa ilang kaugalingon aron sa paglig-on sa panan-awon; apan sila mangapukan. Daniel 11:14.

Adunay labing menos duha ka mahinungdanong punto nga pagatagdon sulod niini nga bersikulo. Ang pulong nga “panan-awon” diha sa bersikulo usa sa duha ka Hebreohanong pulong sa basahon ni Daniel nga gihubad ingon nga “panan-awon.” Usa sa mga Hebreohanong pulong nga gihubad ingon nga “panan-awon” mao ang châzôn, ug nagkahulogan ug damgo, o usa ka tagna o usa ka panan-awon. Ang pulong nga châzôn nagtimaan sa kasaysayang matagnaon, o usa ka yugto sa panahon, ug kini makita sa napulo ka higayon diha sa Daniel ug sa kanunay gihubad ingon nga “panan-awon.”

Ang laing Hebreohanong pulong nga gihubad usab nga “panan-awon” mao ang mar-eh’ ug nagpasabot og panagway. Ang pulong nga mar-eh’ nagtimaan sa usa ka nag-inusarang talan-awon, usa ka punto sa panahon. Ang Hebreohanong pulong nga mar-eh’ makita napulog tulo ka higayon diha sa Daniel, ug gihubad kini nga “panan-awon” unom ka higayon, upat ka higayon nga “nawong,” duha ka higayon nga “panagway,” ug usa ka higayon nga “maanindot og dagway.”

Ang mga tulisan sa imong katawohan nagrepresentar sa Roma, ug busa ang mahitungod sa Roma maoy propetikong hilisgotan nga nagapahimutang sa propetikong “panan-awon” diha sa basahon ni Daniel. Tungod niini, mahinungdanon nga masabtan ang kahulogan sa Roma ingon nga usa ka propetikong simbolo.

Ang lohika sa pagpanagna nagkinahanglan nga ang pulong nga “panan-awon” nga nagrepresentar sa kasaysayang matagnaon mao ang mao gihapong “panan-awon” nga gihisgutan diha sa basahon sa Pinadayag, kay ang inspirasyon nagpaila nga ang Daniel ug ang Pinadayag mao ang usa ra ka basahon, nga sila nagtinabangay sa usag usa, nga sila nagdala sa usag usa ngadto sa kahingpitan, ug nga ang mao rang linya sa panagna nga anaa sa Daniel ginapadayon diha sa Pinadayag. Kining mga punto nga gipahayag diha sa Espiritu sa Tagna nahilakip na niining serye sa mga artikulo, busa dili ko na kini usbon paglakip. Idugang ko ang laing punto nga gilakip na usab nato gikan kang Sister White. Kana nga punto mao nga ang tanang mga basahon sa Biblia magtagbo ug magatapos diha sa basahon sa Pinadayag. Ang “panan-awon” sa kasaysayang matagnaon (châzôn) nga makita diha sa Daniel ug napalig-on pinaagi sa matagnaong hilisgutan sa Roma, nagrepresentar sa panan-awon sa kasaysayang matagnaon sa tibuok Biblia. Ang tanang mga basahon sa Biblia magtagbo ug magatapos diha sa Pinadayag ug ang Dios dili gayod magasupak sa Iyang kaugalingon. Dili gayod! Kon naghunahuna ka nga nabuhat Niya kana, adunay usa ka butang nga imong nasabtan sa sayop. Ang mao ra gayapong Hebreohanong pulong (châzôn) gihubad usab nga panan-awon diha sa basahon sa Mga Panultihon.

> Diin nga walay panan-awon, ang katawohan mangawala; apan ang nagabantay sa kasugoan, bulahan siya. Proverbio 29:18.

Mao kana ang unang punto nga angay hunahunaon bahin sa bersikulo. Kon masayop kita sa pagsabot sa Roma, nan dili nato mapahimutang ang panan-awon sa propetikong kasaysayan. Kining kamatuoran sa tinuod maoy naghulagway sa mga paningkamot sa mga Heswita ug sa uban pa sa tibuok kasaysayan nga nagpaila ug mini nga teolohiya aron laglagon ang propetikong hilisgutan sa Roma. Samtang atong palandungan ang sukaranang pagsabot sa Roma, kinahanglan nga hinumdoman nato kini.

> “Ang mga nalibog sa ilang pagsabot sa pulong, nga napakyas sa pagkakita sa kahulogan sa anticristo, sa pagkatinuod ibutang ang ilang kaugalingon sa dapig sa anticristo. Wala nay panahon karon alang kanato sa pagpasibo sa kalibotan. Si Daniel nagatindog sa iyang bahin ug sa iyang dapit. Ang mga tagna ni Daniel ug ni Juan kinahanglan sabton. Sila nagahubad sa usag usa. Ila gihatag sa kalibotan ang mga kamatuoran nga ang matag usa kinahanglan makasabot. Kini nga mga tagna pagasaksihan sa kalibotan. Pinaagi sa ilang katumanan niining kataposang mga adlaw, ilang ipasabot ang ilang kaugalingon.” Kress Collection, 105.

Kon mapakyas ka sa pagtan-aw sa kahulogan sa antikristo (Roma), mouban ka sa Roma, ug kining pasidaan gipahimutang sulod sa konteksto sa pagkaaduna o pagkaulay sa abilidad sa pagsabut sa mga basahon ni Daniel ug sa Pinadayag. Gitukod sa mga Millerita ang sukaranang pagsabut sa Adventismo ibabaw sa ilang pag-ila sa Roma. Ilang nasabtan nga ang Roma girepresentahan sa duha ka mga gahum nga nagapahimong biniyaan, nga silang duha mga hugna sa Roma, apan wala pa sila sa maong dapit sa kasaysayan aron makita ang Roma ingon nga usa ka tulo-ka-bahin nga panaghiusa sumala sa pagrepresentar niini sa basahon sa Pinadayag. Busa, si Daniel mao ang patukoranan nga girepresentahan sa mga Millerita ug ang Pinadayag mao ang ulohang-bato nga girepresentahan sa Future for America. Aduna pay laing punto gikan sa Daniel onse bersikulo katorse nga among buot ilhon.

Nasabtan ni Miller ug sa mga unang payunir nga ang hulagway sa damgo ni Nabucodonosor nagrepresentar sa upat ka gingharian sa Babilonia, Medo-Persia, Gresya, ug Roma. Dili sila makakita sa unahan sa ikaupat nga gingharian, kay ilang nasabtan nga ang papal nga Roma yano lamang nga ikaduhang hugna sa Roma ug busa nga ang ikaupat nga gingharian natapos niadtong 1798. Gikan sa ilang panglantaw sa kasaysayan, ang bugtong nahibiling timailhang profetiko mao ang Ikaduhang Pag-anhi ni Cristo, diin ang bato nga giputol gikan sa bukid moigo sa mga tiil sa hulagway. Giila sa mga Millerita ang mga profetikong kalainan tali sa pagano ug papal nga Roma, apan tungod kay napugos sila sa pagpahiuyon sa 1798 sa pagbalik ni Cristo, wala na sila makakita pa lapas sa upat ka gingharian.

> “Miabut na kita sa usa ka panahon diin ang balaan nga buhat sa Dios gilarawan pinaagi sa mga tiil sa larawan diin ang puthaw gisagol sa lapok nga yuta. Ang Dios adunay usa ka katawhan, usa ka pinili nga katawhan, kansang pagsabut kinahanglan mabalaan, nga dili magpakabalaan pinaagi sa pagpatong sa patukoranan ug kahoy, ug uga, ug dagami. Ang matag kalag nga matinumanon sa mga sugo sa Dios makakita nga ang ilhang timailhan sa atong pagtuo mao ang Igpapahulay sa ikapitong adlaw. Kon ang kagamhanan motahod sa Igpapahulay sumala sa gisugo sa Dios, kini magatindog diha sa kusog sa Dios ug sa pagpanalipod sa pagtuo nga sa makausa gitugyan ngadto sa mga balaan. Apan ang mga tawong-estado magapanalipod sa mini nga adlaw nga igpapahulay, ug ilang isagol ang ilang relihiyosong pagtuo sa pagsaulog niining anak sa pagkapapa, nga ila kining ibutang ibabaw sa Igpapahulay nga gibalaan ug gipanalanginan sa Ginoo, nga Iyang gilain aron ang tawo magabantay niini nga balaan, ingon nga usa ka timaan tali Kaniya ug sa Iyang katawhan ngadto sa usa ka libo ka mga kaliwatan. Ang pagsagol sa katusuhan sa iglesia ug sa katusuhan sa estado gilarawan pinaagi sa puthaw ug sa lapok. Kining panaghiusa nagapaluya sa tanang gahum sa mga iglesia. Kining paghatag sa iglesia sa gahum sa estado magadala ug daotang mga sangpotanan. Ang mga tawo hapit na molabay sa dapit sa pailub sa Dios. Ilang gipuhunan ang ilang kusog sa politika, ug nakighiusa sila sa pagkapapa. Apan moabot ang panahon nga pagasilotan sa Dios kadtong nagpakawang sa Iyang balaod, ug ang ilang daotang buhat mobalik batok sa ilang kaugalingon.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1168.

Ang Pinadayag napulog-pito mao ang katapusang pag-ila sa mga gingharian sa tagna sa Biblia, ug kini nagaila nga pito ka gingharian ang nangapukan ug nga ang ikawalong gingharian mao ang tulo-ka-pilo nga panaghiusa sa modernong Roma. Kon ang unang paghisgot sa mga gingharian sa tagna sa Biblia mao ang Daniel kapitulo dos, ug sa pagkatinuod mao gayud kini; nan ang katapusang paghisgot kinahanglan ipakita pinaagi sa unang paghisgot. Sa unsang paagi nga ang upat ka gingharian sa Daniel kapitulo dos mahimong magkauyon sa walo ka gingharian sa Pinadayag napulog-pito?

Busa, hinumdumi kini samtang kita nagapadayon, nga ang mga Millerita dili makakita sa mga hitabo sa tagna nga molapas pa sa ilang kasaysayan. Ang mensahe nga ilang nasabtan ug gimantala nagaila sa Ikaduhang Pag-anhi ni Cristo ingon nga sunod nga ilhanan sa dalan sa tagnaong kasaysayan. Apan kon ang pagsabot sa mga Millerita mahitungod sa Roma isip simbolo nga nagatukod sa panan-awon sa tagnaong kasaysayan, ug usab ang Daniel kapitulo dos, mao ang duha ka pundasyonal nga kamatuoran sa mga Millerita, unsaon man kini pag-uyon sa walo ka gingharian sa kapitulo disi-siyete sa Pinadayag?

Kon dili ka sigurado kon ang larawan sa Daniel dos maoy pundasyonal, ang kinahanglan mo lamang buhaton mao ang pagtan-aw sa mga pioneer chart sa 1843 ug 1850. Ang duha adunay hulagway sa Daniel dos nga gipakita diha kanila. Ingon man ka mahinungdanon ang kamatuoran nga si Ellen White nagpaila nga ang duha ka chart gihimo pinaagi sa paggiya sa Dios ug sumala sa Iyang laraw.

> “Nakita ko nga nga ang tsart sa 1843 gimandoan pinaagi sa kamot sa Ginoo, ug nga kini dili angay usbon; nga ang mga numero sumala sa Iyang gusto; nga ang Iyang kamot nag-ibabaw niini ug nagtago sa usa ka sayop sa pipila sa mga numero, aron walay bisan kinsa nga makakita niini, hangtod nga ang Iyang kamot kuhaon.” Early Writings, 74, 75.

Mahitungod sa tsart sa 1850, siya miingon:

> “Nakita ko nga ang Dios anaa sa pagpatik sa tsart pinaagi kang Igsoon Nichols. Nakita ko nga may usa ka tagna mahitungod niining tsarta diha sa Biblia, ug kon kining tsarta gitagana alang sa katawohan sa Dios, kon kini igo alang sa usa, igo usab kini alang sa lain; ug kon ang usa nanginahanglan ug bag-ong tsarta nga gipintalan sa mas dako nga sukdanan, ang tanan nanginahanglan usab niini sa ingon gayod.” Manuscript Releases, tomo 13, 359.

Adunay usa ka karaang sambingay gikan sa kalibutan nga nagaingon, “Ang kasaypanan adunay daghang mga dalan, apan ang kamatuoran usa lamang.” Adunay nagkalainlaing mga kasaypanan nga gigamit aron pugngan ang mga tawo sa pag-ila nga ang modernong Roma diha sa Pinadayag disyisiete mao ang ikawalong ulo nga gikan sa pito. Usa sa maong mga kasaypanan nga gigamit sa mga teologo sa Adventismo mao ang sayop nga paghulagway sa mga gingharian sa kasaysayan. Wala ako dinhi magtumbok sa mga gingharian sa tagna sa Biblia; kini duha ka nagkalainlaing pagtawag. Ang mga gingharian sa tagna sa Biblia gitukod ibabaw sa unang paghisgot niini diha sa Daniel kapitulo dos, apan may mga gingharian sa kasaysayan nga miuna pa sa Babilonia. Tin-aw nga giila ni Ellen White kung kinsa ang mga gingharian sa kasaysayan, apan ang mga teologo sa Adventismo nagpasagad sa dinasig nga pagpamatuod ug nagmugna og sunod-sunod nga han-ay sa mga gingharian sa kasaysayan nga nagapanganod sa pagsabot nga ang Roma kanunay nga mosaka nga ikawalo ug gikan sa pito. Apan ang Roma mao ang nagapahamutang sa panan-awon.

Ang mga teologo sa Adventismo ug sa apostatang Protestantismo nagsugyot nga ang mga gingharian sa kasaysayan mao ang Ehipto, Asiria, Babilonia, Medo-Persia, Gresya, Roma, ug uban pa. Gipahibalo kita ni Sister White nga adunay ikatulong gingharian sa kasaysayan, nga ilang gipili nga biyaan. Gibiyaan ba nila kana nga gingharian, o gibiyaan ba nila ang Espiritu sa Tagna? Ang duha.

> “Ang kasaysayan sa mga nasod nga sa matag usa, sunod-sunod, nakapuno sa gitagana kanila nga panahon ug dapit, nga sa walay panimuot nagpamatuod sa kamatuoran nga wala nila masabti ang kahulogan, nagasulti kanato. Sa matag nasod ug sa matag tawo karon, ang Dios nagtudlo ug usa ka dapit diha sa Iyang dakong laraw. Karon ang mga tawo ug ang mga nasod ginatimbang pinaagi sa hulog sa pisi sa kamot Niya nga dili gayud masayop. Ang tanan, pinaagi sa ilang kaugalingong pagpili, nagbuot sa ilang kaugmaon, ug ang Dios nagamando sa tanan aron matuman ang Iyang mga katuyoan.

> “Ang kasaysayan nga gimarkahan sa dakong AKO MAO SA IYANG PULONG, nga naghiusa sa matag sumpay sa kadena sa tagna, gikan sa walay-kataposang kagahapon ngadto sa walay-kataposang umalabot, nagasulti kanato kon asa kita karon diha sa pagpadayon sa mga kapanahonan, ug unsay mapaabot sa panahong moabot. Ang tanang gitagna sa tagna nga mahitabo, hangtod niining kasamtangang panahona, nasubay na diha sa mga panid sa kasaysayan, ug makasalig kita nga ang tanang umaabot pa matuman gayud sumala sa iyang han-ay.”

> “Ang kataposang pagkapukan sa tanang yutan-ong mga gingharian tin-aw nga gitagna diha sa pulong sa kamatuoran. Sa tagna nga gipamulong sa dihang ang hukom gikan sa Dios gipahamtang batok sa kataposang hari sa Israel, gihatag kining mensaheha: ‘Mao kini ang giingon sa Ginoong Dios; Kuhaa ang purongpurong, ug tangtanga ang korona: … ibayaw ang ubos, ug ipaubos ang hataas. Lumpagon ko, lumpagon ko, lumpagon ko kini: ug kini dili na mahitabo pag-usab, hangtud nga moanhi Siya kang kinsa kini may katungod; ug ihatag ko kini Kaniya.’ Ezekiel 21:26, 27.

> “Ang purongpurong nga gikuha gikan sa Israel misunod-sunod sa mga gingharian sa Babilonia, Medo-Persia, Gresya, ug Roma. Ang Dios nagaingon, ‘Dili na kini maanaa, hangtod moanhi Siya kang kinsa iya ang katungod; ug ihatag ko kini Kaniya.’”

> “Kana nga panahon haduol na. Karon ang mga timailhan sa mga panahon nagpahayag nga nagatindog kita sa pultahan sa dagku ug mabug-at nga mga hitabo. Ang tanang butang sa atong kalibotan anaa sa pagkalisang. Sa atong mga mata natuman ang tagna sa Manluluwas mahitungod sa mga hitabo nga magauna sa Iyang pag-anhi: ‘Makadungog kamo ug mga gubat ug mga dungogdungog sa mga gubat…. Motindog ang nasud batok sa nasud, ug ang gingharian batok sa gingharian: ug adunay mga gutom, ug mga balatian, ug mga linog, sa nagkalainlaing mga dapit.’ Mateo 24:6, 7.

> “Ang karon maoy usa ka panahon sa makalupig nga interes alang sa tanang buhi. Ang mga magmamando ug mga estadista, mga tawo nga nagkupot sa mga katungdanan sa pagsalig ug kagamhanan, mga lalaki ug mga babaye nga mahunahunaon sa tanang hut-ong, nagatutok sa ilang pagtagad ngadto sa mga hitabo nga nagakahitabo sa atong palibot. Ilang ginatan-aw ang pinahugot ug walay kalinaw nga mga relasyon nga anaa sa taliwala sa mga nasod. Ilang namatikdan ang kakusog nga nagadumala sa matag yutan-ong bahin, ug ilang naila nga may usa ka butang nga daku ug mahukmanon nga hapit na mahitabo—nga ang kalibotan anaa na sa daplin sa usa ka hilabihan kadakong krisis.

> “Ang mga manulonda karon nagpugong sa mga hangin sa panagbingkil, aron dili kini mohuyop hangtod nga mapahimangnoan ang kalibotan bahin sa nagapaabot niyang kalaglagan; apan adunay usa ka unos nga nagkatigum, andam na nga mobutho ibabaw sa yuta; ug sa dihang sugoon na sa Dios ang Iyang mga manulonda sa pagbuhi sa mga hangin, aduna unyay talan-awon sa panagbingkil nga walay pluma nga makahulagway.

> “Ang Biblia, ug ang Biblia lamang, maoy naghatag ug husto nga pagtan-aw niining mga butanga. Dinhi gipadayag ang dagkong katapusang mga talan-awon sa kasaysayan sa atong kalibotan, mga hitabo nga sa karon naghulog na sa ilang mga landong sa unahan, ug ang tingog sa ilang pag-abot maoy hinungdan nga ang yuta mokurog ug ang mga kasingkasing sa mga tawo maluya tungod sa kahadlok.” Education, 178–180.

Kini nga pahayag adunay daghang kahayag alang sa atong panahon, apan ang gusto kong ipunting mao nga si Sister White sa tin-aw gayod nag-ila nga ang gingharian sa kasaysayan nga miuna sa Babilonia mao ang Israel, dili ang Asiria. Ang mga gingharian sa kasaysayan nga gigamit sa mga teologo nagabiya sa Israel isip usa ka gingharian sa kasaysayan, bisan pa sa gahum ug himaya nga natukod sa panahon sa paghari ni Haring Solomon, ug bisan pa sa direktang pagpamatuod sa inspirasyon pinaagi kang Ezekiel ug kang Ellen White nga ang purongpurong sa Israel miagi ngadto sa Babilonia.

Kon atong iaplikar ang dinasig nga komentaryo ngadto sa mga gingharian sa kasaysayan, atong makita nga ang Israel kinahanglan maihap taliwala niadtong mga gingharian. Ang Israel, Asiria ug Egipto mao ang mga gingharian sa kasaysayan nga miuna sa unang gingharian sa tagna sa Biblia nga mao ang Babilonia. Busa, ang ikaupat nga gingharian sa “kasaysayan” mao ang Babilonia, ang ikalima mao ang Medo-Persia, ang ikaunom mao ang Gresya, ang ikapito mao ang pagano nga Roma, ug ang ikawalo mao ang pagka-papa nga Roma, nga gikan sa pito kay kini nagrepresentar sa ikaduhang yugto sa pagano nga Roma. Uban sa mga gingharian sa kasaysayan, ang pagka-papa nga Roma mao ang ikawalo, ug gikan sa pito.

Sa Daniel pito anaa kanato ang mga gingharian sa tagna sa Biblia nga girepresentahan pinaagi sa mga mananap. Ang Babilonia mao ang leon nga gisundan sa oso sa Medo-Persia. Ang ikatulo mao ang Grecia ingon nga leopardo, ug unya ang Roma ingon nga “makalilisang ug makahahadlok” nga mananap nga may “mga ngipon nga puthaw.” Ang makalilisang nga mananap, uyon sa hulagway sa Daniel dos, mao ang Roma, ang ikaupat nga gingharian sa tagna sa Biblia.

Nasabtan sa mga Millerite nga ang ikaupat nga gingharian mao ang Roma, busa ilang nasabtan ang mga kinaiya sa makalilisang nga mapintas nga mananap ingon niana, ug yano nilang gipadapat ang tanang mga propetikong kinaiya sa mapintas nga mananap ngadto sa ikaupat nga gingharian. Ilang nakita ang kalainan tali sa pagano nga Roma ug sa papal nga Roma diha sa teksto, apan wala nila makita ang ikalimang gingharian sa tagna sa Biblia, kay husto nilang gigamit ang unang paghisgot sa mga gingharian sa tagna sa Biblia ingon nga ilang basihanan. Apan ang kalainan tali sa duha ka Roma anaa sa teksto, nga nagtugot kanato sa pagtagad sa kalainan tali sa duha ka Roma ingon nga nagrepresentar sa duha ka gingharian. Apan dili kini mao ang punto nga atong ginatagad.

> Busa siya miingon, Ang ikaupat nga mananap mao ang ikaupat nga gingharian sa ibabaw sa yuta, nga lahi gikan sa tanang mga gingharian, ug kini magalamoy sa tibuok yuta, ug magayatak niini, ug magadugmok niini ngadto sa mga tipik. Ug ang napulo ka mga sungay nga gikan niining gingharian maoy napulo ka mga hari nga motungha; ug may laing motungha sunod kanila; ug siya mahimong lahi sa unang mga hari, ug iyang pildihon ang tulo ka mga hari. Ug siya magasulti ug dagkung mga pulong batok sa Labing Hataas, ug magaluya sa mga balaan sa Labing Hataas, ug magahunahuna sa pag-usab sa mga panahon ug sa mga balaod: ug sila igatugyan ngadto sa iyang kamot hangtod sa usa ka panahon ug mga panahon ug ang pagkabahin sa panahon. Apan ang paghukom molingkod, ug pagakuhaon nila ang iyang paghari, aron sa pag-ut-ut ug sa paglaglag niini hangtod sa katapusan. Daniel 7:23–26.

Ang ikaupat nga gingharian sa Daniel dos mao ang Roma. Ang napulo ka mga sungay nagrepresentar sa napulo ka mga nasod nga nagrepresentar sa gingharian sa pagano nga Roma, ug sa wala pa ang papa nga Roma makakupot sa kalibutan niadtong 538, tulo niadtong mga gingharian pagakuhaon, o ibton. Unya ang “gamay” nga “sungay” sa bersikulo otso nga may “mga mata sama sa mga mata sa tawo, ug usa ka baba nga nagsulti ug dagkong mga butang,” motungha. Kon aduna kitay napulo ka mga sungay sa ikaupat nga gingharian ug tulo ang kuhaon aron ang “gamay nga sungay” mopuli niadtong tulo ka mga sungay, nan sa dihang kuhaon ang tulo ka mga sungay mahibilin ang pito ka mga sungay, ug ang gamay nga sungay mao ang ikawalo, kay ang Roma sa kanunay motungha nga ikawalo ug iya sa pito. Adunay daghang kahayag mahitungod sa Roma sa iyang duha ka mga yugto niining kapituloha, apan ania lamang kita sa paghatag ug ikaduhang saksi nga sa pagtagna ingon man sa kasaysayan, ang Roma motungha nga ikawalo ug iya sa pito.

Sa ikawalong kapitulo atong makita ang pagpalapad sa ikapitong kapitulo. Ang kapitulo sa makausa pa nagaila sa mga gingharian sa tagna sa Biblia, apan wala na niini hisgoti ang unang gingharian nga Babilonia, kay sa dihang nadawat ni Daniel ang panan-awon sa ikawalong kapitulo, haduol na kaayo ang katapusan sa Babilonia. Niining kapituloha, ang Medo-Persia gihulagway pinaagi sa usa ka laking karnero nga may duha ka mga sungay. Ang Gresya gihulagway pinaagi sa usa ka kanding nga may usa ka sungay, nga nabali ug nakapamunga ug upat ka mga sungay gikan sa nabaling sungay. Unya usa ka “gamayng sungay” ang misunod human sa Gresya, ug sa makausa pa ang gamayng sungay nagrepresentar sa Roma. Bisan tuod ang Roma dili usa ka tuwirang kaliwat sa emperyo sa Gresya, ang teksto naghulagway sa gamayng sungay ingon nga migula gikan sa usa sa upat ka mga sungay nga mitungha sa gingharian sa Gresya human mabali ang unang sungay—nga nagrepresentar kang Alejandro nga Bantugan. Ang Roma dili kaliwat sa mga Griyego, apan gisugdan niini ang iyang pagpanakop sa kalibotan gikan sa dapit sa Gresya, ug nianang kahuloga, migula kini gikan sa usa niadtong upat ka mga sungay.

Busa atong makita diha sa kapitulo otso ang ikaduhang saksi alang sa kapitulo siyete. Ang Medo-Persia may duha ka mga sungay, ang Gresya may usa ug sa ulahi upat pa ka mga sungay. Kana moresulta ug pito ka mga sungay sa wala pa ang Roma, sanglit ang gamayng sungay migula gikan sa usa sa upat ka mga sungay sa Gresya. Duha dugangan ug usa dugangan ug upat katumbas ug pito, unya ang Roma, ang gamayng sungay, mao ang ikawalo ug kini gikan sa pito. Angayanng timan-an nga niining pahayag nga nag-ila nga ang Roma migula gikan sa usa sa mga sungay sa Gresya, mao ang usa sa labing dagkong mga pamatarong nga matagnaon nga gikinahanglang atubangon ni Miller ug sa iyang mga kauban sa ilang kasaysayan.

Ang mga Protestante niadtong panahona miinsistir nga ang gamayng sungay sa Roma dili mahimong Roma, kay ang tagna nagaila nga ang gamayng sungay migula gikan sa usa sa upat ka Griyegong mga sungay. Busa ilang gipangatarungan nga ang gamayng sungay nagrepresentar kang Antiochus Epiphanes nga usa sa mga haring Seleucid nga nagpadayon sa kasaysayan human sa pagkabahinbahin tungod sa pagkamatay ni Alexander the Great. Ang pangatarungan sa kasaysayan sa mga Millerite mahitungod niini daku kaayo nga sa tsart sa 1843 didto nahimutang ang pangatarungan batok sa pagtulon-an sa mga Protestante nga napasukad sa kamatuoran nga nakita ni Daniel ang gamayng sungay nga migula gikan sa usa sa upat ka Griyegong mga sungay ug busa dili kini makaila sa Roma, kay ang Roma wala managgikan sa Gresya. Ang maong pangatarungan nakaapekto sa tanang mga pahayag diha sa Daniel diin ang Roma gipaila. Ang posisyon sa mga Protestante naglakip nga ang “mga tulisan sa imong katawohan” sa bersikulo katorse sa Daniel onse kinahanglan nga si Antiochus Epiphanes. Busa gilakip sa mga Millerite sa tsart nga giila ni Sister White nga “gimandoan sa kamot sa Ginoo ug dili angay usbon,” ang usa ka reperensiya kang Antiochus Epiphanes nga nagapaila nganong dili siya mahimong maong ikaupat nga gingharian. Gitukod ba sa Roma ang panan-awon sa matagnaong kasaysayan o ang usa ba ka haring Seleucid nga namatay kapin sa usa ka gatos ka tuig sa wala pa matawo si Cristo maoy nagrepresentar sa gahum nga mitindog batok kang Cristo sa iyang paglansang sa krus?

Ang pangutana nga mahimong ipangutana mao, nganong gipakita kang Daniel nga ang Roma migula gikan sa usa sa mga sungay sa Gresya, kon ang Roma dili man tuwirang kaliwat sa Gresya? Ang tubag mao nga ang sinugdanan sa pagsaka sa gahum sa Roma nagsugod niadtong rehiyona nga kaniadto teritoryo sa Gresya, apan nganong gihulagway man ang tagna sa ingon nianang paagiha aron motugot niana nga kalibog?

Labaw sa kamahinungdanon sa pagtimaan kon asa misugod sa pagtungha ang Roma, adunay labing menos usa pa ka tubag: nga ang enigma sa Roma nga sa kanunay motungha ingon nga ikawalo ug gikan sa pito natubag pinaagi sa pagdugtong sa Roma sa teritoryo sa Grecia, aron mapabilin ang punto sa enigma nga ang Roma gikan sa pito. Ingon niana kaimportante ang enigma, bisan pa man ang mga Millerite dili gayud unta makasabot niana nga konsepto gikan sa ilang panglantaw sa kasaysayan. Ang kamatuoran nga ang tanang mga reperensiya dili lamang sa 1843, kondili usab sa 1850 chart, mga hulagway sa mga hilisgutan nga direktang gihisgutan sa Pulong sa Dios nga matagnaon, gawas sa usa ka reperensiya nga nagpasiugda nga si Antiochus Epiphanes dili mao ang gahum nga mibarog batok kang Cristo, naghimo sa maong pagdugang sa chart nga mahinungdanon kaayo. Pagkamakasubo nga sa dihang gibiyaan sa Adventismo ang ilang mga pundasyon, nakita nila ang ilang kaugalingon karon nga nagtudlo nga ang gahum sa bersikulo katorse sa Daniel onse mao si Antiochus Epiphanes ug dili ang Roma! Karon ilang gitudlo ang gisupak sa mga Millerite sa hilabihan nga kakusog, mao nga ilang girepresentar kadtong kontrobersiya diha sa 1843 chart!

Ang mga gingharian sa kasaysayan nagaila nga ang Roma motungha ingon nga ikawalo ug gikan sa pito. Ang “gamayng sungay” sa kapitulo siyete nga nagsulti ug “dagkung mga pulong batok sa Labing Hataas” motungha ingon nga ikawalo ug gikan sa pito. Ang mga sungay sa kapitulo otso nagaila nga ang Roma motungha ingon nga ikawalo ug gikan sa pito.

Sa sunod nga artikulo atong hisgutan kon sa unsang paagi ang modernong Roma, ingon sa gihulagway diha sa Pinadayag disesiyete, motungha nga ikawalo ug usa sa pito. Dayon mobalik kita sa Daniel dos ug mailhan ngano nga ang upat ka gingharian sa Daniel dos, nga mao ang unang paghisgot sa mga gingharian sa tagna sa Biblia, nahiuyon sa walo ka gingharian sa Pinadayag disesiyete.

Back to Articles