Article

# Littafin Yowel da Ikilisiyar Adventist ta Bakwai ta Laodiceya - Lamba Arba’in da Shida

Lamba Arba’in da Shida

Author

Jeff Pippenger

Published

February 12, 2026

Formats

PDF
Word

Kaisariya Filibi zuwa Kaisariya Maritima na wakiltar lokacin daga awa ta uku zuwa awa ta tara, wanda aka raba a awa ta shida. Rarrabuwar Kaisariya zuwa Kaisariya ita ce Dutsen Sāke-Kamanni. Dutsen Sāke-Kamanni yana daidaita wasu layuka biyu zuwa ga alamar-hanya ta matakai uku wadda take gabatar da dokar Lahadin Fentikos da kwanaki biyar.

A kan Dutsen, Allah Uba ya yi magana a karo na biyu. Karon farko da ya yi magana shi ne a baftismar Almasihu, karo na ƙarshe kuwa shi ne daf da gicciye.

> Yanzu raina yana cikin tashin hankali; kuma me zan ce? Uba, ka cece ni daga wannan sa’a; amma saboda wannan dalili ne na zo ga wannan sa’a. Uba, ka ɗaukaka sunanka. Sai kuwa wata murya ta fito daga sama, tana cewa, Na riga na ɗaukaka shi, kuma zan sāke ɗaukaka shi. Saboda haka taron mutanen da suke a tsaye a wurin, suka ji ta, suka ce an yi tsawa: waɗansu kuma suka ce, Wani mala’ika ne ya yi magana da shi. Yohanna 12:27–29.

Allah yana ɗaukaka sunansa sa’ad da Ya hatimce dubu ɗari da arba’in da huɗu, ya kuma rubuta sunansa a kansu.

> Wanda ya yi nasara zan mai da shi ginshiƙi a cikin Haikalin Allahna, kuma ba zai ƙara fita waje ba har abada; kuma zan rubuta a kansa sunan Allahna, da sunan birnin Allahna, wato sabuwar Urushalima, wadda take saukowa daga sama daga wurin Allahna: kuma zan rubuta a kansa sabon sunana. Mai kunne, bari ya ji abin da Ruhu yake faɗa wa ikkilisiyoyi. Ru’ya ta Yohanna 3:12, 13.

A kan Dutsen Sauyawar Siffa, Bitrus, Yaƙub da Yohanna ne kaɗai almajiran da suke a wurin, kamar yadda suka kasance a tashin ’yar Yayirus daga matattu, haka kuma a Getsamani. Getsamani, kamar furcin Uba a Yohanna sura ta goma sha biyu, ya zo ne dab da gicciye. Getsamani na nufin “matsewar mai,” yana bayyana gwajin mai na budurwai. Getsamani shi ne “rikici” da ke kawo rai “fuska da fuska da mutuwa,” kuma budurwai masu hikima suna cin nasara a gwajin, gama a gwajin haikali na biyu sun zo fuska da fuska da rai, kamar yadda Yesu ya koyar “fuska da fuska” na kwanaki talatin.

Lokaci na farko da Uba ya yi magana shi ne a baftismar Almasihu, kuma lokaci na farko da ya ware Bitrus, Yakubu, da Yohanna kaɗai shi ne lokacin da aka ta da ’yar Yayirus mai shekara goma sha biyu daga matattu. Tashin wannan budurwa mai shekara goma sha biyu daga matattu ya yi daidai da baftismar Almasihu, wadda ke zama alamar ikon tashin matattu. Tashin ’yar Yayirus daga matattu ya yi daidai da baftismar Almasihu da Kaisariya Filibbi. Getsamani da damuwar Almasihu lokacin da Uba ya yi magana jim kaɗan kafin gicciye sun yi daidai da Kaisariya Maritima.

Layi bisa layi, Bitrus yana wakiltar mutum dubu ɗari da arba’in da huɗu waɗanda aka hatimce a Kaisariya Filibbi, sa’ad da aka canja sunan Simon Barjona ya zama Bitrus. Da zarar an hatimce shi a Panium, wato Kaisariya Filibbi, Bitrus ya tafi zuwa sa’a ta shida ta Dutsen, inda aka ɗaga shi kamar tuta yayin da yake ci gaba domin amsa kiran Karnilius a Kaisariya Maritima. A Kaisariya Filibbi, Bitrus ya bar taron sansanin Exeter da hatimin Allah da kuma saƙon Kukan Tsakar Dare domin ya shelanta. Saƙon Musulunci, kamar yadda ake wakilta shi ta wurin idin ƙahoni, yana ɗaukar Bitrus gaba zuwa Kaisariya ta bakin teku. Saƙon Musulunci yana ɗaga Bitrus zuwa gaban idanun duniya, gama Bitrus ya riga ya yi annabcin isowar Musulunci a gaba da idin ƙahoni.

> Ga shi, zan aiko muku da Iliya annabi kafin zuwan babban rana mai ban tsoro ta Ubangiji: Kuma zai juya zuciyar ubanni zuwa ga ’ya’ya, da zuciyar ’ya’ya zuwa ga ubanninsu, kada in zo in bugi ƙasa da la’ana. Malachi 4:5, 6.

Saƙo a kan saƙo, saƙon Iliya shi ne saƙon da tushensa yake a kan daidaita ubannai da ’ya’yansu. Iliya shi ne Uba Miller, wanda yake misalta ’ya’yansa. Dubu ɗari da arba’in da huɗu su ne ’ya’yan William Miller, kuma mai da zukatan Miller ga ’ya’yansa shi ne daidaita tarihin Milleriyawa da tarihin Iliya, haka kuma Yahaya Mai Baftisma da manzon da ake dangantawa da dubu ɗari da arba’in da huɗu. Wani ɓangare na daidaituwar waɗannan layuka huɗu shi ne cewa a cikin kowace tarihin gwaji na Iliya, Yahaya, da Miller, saƙon gaskiya ta wannan lokaci kaɗai shi ne saƙon da ya zo ta bakin manzon.

> Sai Iliya Batishbe, wanda yake ɗaya daga cikin mazaunan Gileyad, ya ce wa Ahab, “Muddin Ubangiji Allah na Isra’ila, wanda a gabansa nake tsaye, yana raye, ba za a yi raɓa ko ruwan sama a cikin waɗannan shekarun ba, sai dai bisa ga maganata.” 1 Sarakuna 17:1.

’Yar’uwa White ta bayyana a sarari cewa waɗanda ba su karɓi saƙon Yohanna ba, wanda Yesu ya bayyana a matsayin Iliya, ba za su amfana da koyarwar Yesu ba; haka kuma, waɗanda suka ƙi saƙon Miller, wanda aka wakilta a matsayin saƙon mala’ika na fari, ba za su amfana da saƙon mala’ika na biyu ba. Tare da sanarwar Iliya cewa ruwan sama zai zo ne kawai bisa ga umarninsa, akwai gwaji na ƙarshe da ya haɗa da umarnin a zaɓi tsakanin saƙon Iliya ko saƙon Ba’al. Alamar annabci ta “har yaushe” ta daidaita Dutsen Karmel na Iliya da dokar Lahadi.

> Saboda haka Ahab ya aika zuwa ga dukan ’ya’yan Isra’ila, ya kuma tara annabawan a Dutsen Karmel. Sai Iliya ya zo gaban dukan jama’a, ya ce, Har yaushe za ku yi ta tangal-tangal tsakanin ra’ayoyi biyu? In Ubangiji ne Allah, ku bi shi; amma in Ba’al ne, sai ku bi shi. Amma jama’ar ba su amsa masa ko kalma ɗaya ba. Sa’an nan Iliya ya ce wa jama’ar, Ni, ni kaɗai ne, na rage a matsayin annabin Ubangiji; amma annabawan Ba’al mutum ɗari huɗu da hamsin ne. To, sai su ba mu bijimai biyu; su kuma zaɓi bijimi ɗaya domin kansu, su yanka shi gunduwa-gunduwa, su ɗora shi a kan itace, amma kada su sa wuta a ƙarƙashinsa; ni kuma zan shirya ɗayan bijimin, in ɗora shi a kan itace, ni ma kuma ba zan sa wuta a ƙarƙashinsa ba. Ku yi kira ga sunan allolinku, ni kuma zan yi kira ga sunan Ubangiji; Allah kuwa wanda ya amsa da wuta, shi ne Allah. Dukan jama’ar kuwa suka amsa suka ce, Maganar nan ta yi kyau. 1 Sarakuna 18:20–24.

Jarrabawar Karmel tana nufin zaɓi ne tsakanin saƙonni biyu. Jarrabawa ce tsakanin annabci na gaskiya da na ƙarya, da kuma tsakanin ɗan aiken nan Iliya da annabawan da suke zaune a teburin Jezebel. Maganar ta shafi ɗan aiken da saƙon. A shekara ta 1844, an maimaita Karmel sa’ad da Ubangiji ya kawo wata jarrabawa wadda ta bayyana Miller a matsayin annabi na gaskiya, kuma saƙon Miller a matsayin raɓa da ruwan sama. Bambancin da ke tsakanin annabi na gaskiya da saƙo na gaskiya, a saɓanin annabi na ƙarya da saƙon ƙarya, an wakilta shi a taron sansanin Exeter ta wurin tantin Exeter da tantin ƙungiyar Watertown. Alfarwowi biyu masu wakiltar na gaskiya a saɓanin na ƙarya. Bambancin da aka yi a Karmel da tarihin shekara ta 1844 an gano shi a Kaisariya Filibbi sa’ad da aka hatimce Bitrus kuma aka ɗaga shi zuwa Dutsen a matsayin tuta. An ɗaga shi ne domin ya bayyana cewa saƙonsa shi ne kaɗai saƙon gaskiya na ruwan sama na ƙarshe. An ɗaga shi sa’ad da annabcinsa ya cika.

Idin ƙahoni shi ne na uku kuma gwajin tantancewa a cikin zamanin Fentikos, kuma kafin wannan gwajin tantancewa Bitrus ya bayyana cewa za a saki Musulunci domin ya nuna farkon shelar Kukan Tsakar Dare. Cikar annabci ce ta haifar da bambanci tsakanin Milleriyawa da Furotesta, waɗanda suke wakiltar mutanen tsohon alkawari da ake wucewa a kansu. Iliya da kansa ya kashe annabawan ƙarya, da zarar an bayyana bambanci tsakanin na gaskiya da na ƙarya. Ana yin wannan bambanci a idin ƙahoni, sa’ad da annabcin da ya shafi Musulunci ya cika.

Kukan Tsakar Dare na tarihin Millerite annabta ce da aka gyara, sa’an nan kuma aka cika ta. An cika ta a ranar 22 ga Oktoba, 1844, alhali fahimtar Miller ta asali game da Kukan Tsakar Dare ita ce shekarar 1843. Samuel Snow yana wakiltar gyaran saƙon, kuma saƙonsa ya zama sananne a matsayin saƙon Kukan Tsakar Dare na “gaskiya”.

Shekarar 1844 ta kasance wata kwatanci ta bambanci tsakanin saƙon Miller da saƙon Furotestoci. A cikin tsarin gwaji, Furotestocin Miller ya kashe su, sa’an nan suka zama Furotestantism mai ridda, ’ya’yan Rome, firistocin Jezebel. An bayyana wannan bambanci ta hanyar ko dai karɓa ko ƙin karɓar saƙon annabci. Tare da Yohanna da Miller, saƙon annabci ya tona asirin saƙon ƙarya na mutanen alkawari na dā da ake wucewa a barsu. Saƙon Iliya ya yi ikirarin cewa ba za a yi ruwan sama ba sai da maganarsa, kuma bayan shekaru uku da rabi, za a bayyana gwajin wannan ikirari.

> Sai ya zama, da Ahab ya ga Iliya, Ahab ya ce masa, Ashe kai ne mai damun Isra’ila? Sai ya amsa ya ce, Ba ni ne na dami Isra’ila ba; kai ne da gidan ubanka, domin kun rabu da umarnan Ubangiji, kai kuma ka bi Ba’alai. To, yanzu sai ka aiki a tattaro mini dukan Isra’ila zuwa Dutsen Karmel, da annabawan Ba’al mutum ɗari huɗu da hamsin, da annabawan Ashera mutum ɗari huɗu, waɗanda suke cin abinci a teburin Jezebel. 1 Sarakuna 18:17–19.

Bambanci tsakanin na ƙarya da na gaskiya, ko dai manzon ne ko kuma saƙon, an bayyana shi ne ta cikin wani tsari na gwaji wanda ya haɗa da zarge-zarge a kan saƙon da kuma a kan manzon. Iliya shi ne wanda aka zarga da jawo wa Isra’ila wahala, domin saƙonsa ya tsayar da ruwan sama. Da a ce ruwan sama ya ci gaba da sauka a Isra’ila, da ba a ta da wata magana game da Iliya ba. Batun ya ta’allaka ne a kan annabcin Iliya, da kuma cikar sa a cikin tsawon shekaru uku da rabi.

Lokacin da Bitrus yake a gwajin tantancewa na Kaisariya Filibi, wanda shi ne idin ƙahoni, kuma har ila yau inda aka kwance jaki, ana yi wa farkon saƙon Kukan Tsakar Dare alama. Bitrus, kamar Iliya, ya shaida tabbatuwar annabcin da ya yi, kuma an nuna bambanci tsakanin na gaskiya da na ƙarya domin kowa ya gani. Tabbatuwar annabcin an wakilta ta idin ƙahoni—wanda shi ne gwajin tantancewa. An yi wa annabcin kwatanci ta wurin duka 1840 da 1844, inda ake gyara wani annabci sannan daga bisani ya cika. Annabcin Josiah Litch da aka gyara ya ba mala’ika na fari iko a ranar 11 ga Agusta, 1840, kuma Snow ne ya gyara annabcin shekarar 1843 da Miller ya yi.

> “A cikin shekarar 1840 wani abin mamaki na cikar annabci ya tayar da sha’awa mai yaduwa. Shekaru biyu kafin haka, Josiah Litch, ɗaya daga cikin manyan masu wa’azin zuwan Almasihu na biyu, ya wallafa bayani a kan Ru’ya ta Yohanna 9, yana annabta fāɗuwar Daular Ottoman. Bisa ga lissafinsa, wannan iko zai rushe... a ranar 11 ga Agusta, 1840, sa’ad da za a iya sa ran ikon Ottoman a Constantinople zai karye. Kuma wannan, na gaskata, za a ga cewa haka ne.”

> “A daidai lokacin da aka ƙayyade, Turkiyya, ta wurin jakadunta, ta amince da kariyar ƙasashen Turai masu ƙawance, ta haka kuwa ta sa kanta ƙarƙashin ikon ƙasashe Kirista. Wannan al’amari ya cika annabcin daidai. Sa’ad da aka san da wannan, tarin mutane masu yawa suka gamsu da daidaiton ƙa’idodin fassarar annabci da Miller da abokan aikinsa suka runguma, kuma aka ba motsin zuwan Almasihu wani gagarumin ƙarfi. Mutane masu ilimi da matsayi suka haɗa kai da Miller, cikin wa’azi da kuma cikin wallafa ra’ayoyinsa, kuma daga 1840 zuwa 1844 aikin ya yaɗu da sauri.” The Great Controversy, 334, 335.

Annabcin Litch yana game da Musulunci, kuma annabcin Snow yana game da ƙofar da aka rufe. Sa’ad da annabcin Litch ya cika, an karɓi tsarin fahimtar da ya tabbatar da saƙon, kuma waɗanda suka karɓi saƙon suka “haɗu kai” da mai isar da saƙon. An gane duka saƙon da kuma mai isar da saƙon cikin cikar annabcin. Annabcin Litch yana game da Musulunci, kuma annabcin Snow yana game da ƙofar da aka rufe.

> “Na ga mutanen Allah suna cikin farin ciki da bege, suna jiran Ubangijinsu. Amma Allah ya yi nufin ya gwada su. Hannunsa ya rufe wani kuskure a cikin lissafin zamani na annabci. Waɗanda suke jiran Ubangijinsu ba su gano wannan kuskuren ba, kuma ma mafi ilimi daga cikin mutanen da suka yi hamayya da lokacin su ma sun kasa ganinsa. Allah ya yi nufin mutanensa su gamu da abin baƙin ciki. Lokacin ya wuce, kuma waɗanda suka yi jira da farin cikin bege ga Mai Ceton su suka zama masu baƙin ciki da karayar zuciya, alhali kuwa waɗanda ba su ƙaunaci bayyanuwar Yesu ba, amma suka rungumi saƙon saboda tsoro, suka yi murna cewa bai zo a lokacin da ake tsammani ba. Iƙirarin bangaskiyarsu bai taɓa zuciya ba, bai kuma tsarkake rayuwa ba. Wucewar lokacin an tsara shi sosai domin ya tona irin waɗannan zukata. Su ne na farko da suka juya suka yi ba’a ga masu baƙin ciki, waɗanda suka yi takaici, waɗanda kuwa da gaske suka ƙaunaci bayyanuwar Mai Cetonsu. Na ga hikimar Allah cikin gwada mutanensa da ba su jarrabawa mai tsanani domin a gano waɗanda za su ja da baya su komo a lokacin gwaji.”

> “Yesu da dukan rundunar samaniya suka dubi waɗanda, cikin daɗaɗɗen bege, suka daɗe suna marmarin ganin Wanda rayukansu suke ƙauna, da tausayi da ƙauna. Mala’iku suna shawagi a kewayensu, domin su ƙarfafa su a lokacin gwajinsu. Waɗanda suka yi sakaci da karɓar saƙon samaniya aka bar su cikin duhu, kuma fushin Allah ya kunna a kansu, domin ba su yarda su karɓi hasken da Ya aiko musu daga sama ba. Waɗancan masu aminci amma masu baƙin ciki saboda rashin cika fatansu, waɗanda ba su iya fahimtar dalilin da ya sa Ubangijinsu bai zo ba, ba a bar su cikin duhu ba. Aka sāke bishe su zuwa ga Littattafansu Masu Tsarki domin su binciki lokutan annabci. Hannun Ubangiji ya kau daga kan lambobin, kuma aka bayyana kuskuren. Suka ga cewa lokutan annabcin sun kai har zuwa 1844, kuma cewa hujjojin nan guda da suka gabatar don nuna cewa lokutan annabcin sun ƙare a 1843, su ne suka tabbatar da cewa za su ƙare a 1844. Haske daga Maganar Allah ya haskaka matsayinsu, kuma suka gano wani lokaci na jinkiri—‘Ko da hangen nesa ya jinkirta, ka jira shi.’ Cikin ƙaunarsu ga zuwan Kristi nan da nan, sun yi sakaci da lura da jinkirin hangen nesa, wanda aka ƙaddara ya bayyana masu jira na gaskiya. Suka sāke samun wani takamaiman lokaci. Amma duk da haka na ga cewa da yawa daga cikinsu ba su iya tashi sama da matsananciyar baƙin cikin rashin cika fatarsu ba, domin su mallaki irin wannan ƙwazo da ƙarfi waɗanda suka yi wa bangaskiyarsu alama a shekara ta 1843.”

> “Shaidan da mala’ikunsa suka yi nasara a kansu, kuma waɗanda ba za su karɓi saƙon ba suka taya kansu murna saboda hangen nesansu na nesa da hikimarsu wajen ƙin karɓar ruɗin nan, kamar yadda suke kiran sa. Ba su gane cewa suna ƙin shawarar Allah a kan kansu ba, kuma suna aiki tare da Shaidan da mala’ikunsa domin su rikitar da mutanen Allah, waɗanda suke rayuwa da aiwatar da saƙon da aka aiko daga sama.”

> “An tsananta wa masu bi da wannan saƙo a cikin ikkilisiyoyi. Na ɗan lokaci, waɗanda ba za su karɓi saƙon ba an kame su da tsoro daga aiwatar da abin da yake cikin zukatansu; amma wucewar lokacin ya bayyana ainihin yadda suke ji. Sun yi nufin su yi shiru da shaidar da masu jira suke jin an tilasta musu su bayar, cewa lokutan annabci sun kai zuwa 1844. Cikin bayyana sarai masu bi suka yi bayanin kuskurensu, suka kuma ba da dalilan da ya sa suke sa ran Ubangijinsu a shekara ta 1844. Masu adawa da su ba su iya kawo wata hujja a kan ƙarfafan dalilan da aka gabatar ba. Amma fushin ikkilisiyoyi ya ƙuna; suka ƙudura cewa ba za su saurari hujjoji ba, kuma su kulle wannan shaida daga cikin ikkilisiyoyi, domin kada sauran su ji ta. Waɗanda ba su kuskura su hana wa waɗansu hasken da Allah ya ba su ba, an kore su daga cikin ikkilisiyoyi; amma Yesu yana tare da su, kuma suna cike da farin ciki cikin hasken fuskatarsa. An shirya su domin su karɓi saƙon mala’ika na biyu.” Early Writings, 235–237.

Bitrus yana wakiltar mutum dubu ɗari da arba’in da huɗu waɗanda, kamar Litch, suka gabatar da gyara ga annabci game da Musulunci da ƙarshen wata masarauta; kuma kamar Snow, Bitrus ma yana gabatar da gyara ga annabcin ƙofar da aka rufe. Saƙon Litch game da bala’i na biyu na Musulunci annabci ne na waje, kuma ƙofar da aka rufe ta Snow annabci ne na ciki. A wurin Snow, aikin ya fara ne sa’ad da Ubangiji ya ɗauke hannunsa daga kan lambobin, kuma a sa’an nan aka ga cewa wannan hujja ɗaya da a dā aka yi zaton tana tabbatar da 1843, a zahiri tana tabbatar da 22 ga Oktoba, 1844. A wurin Litch kuwa, lissafi ne wanda, sa’ad da ya cika, ya saukar da mala’ikan Ru’ya ta Yohanna goma ya tsaya a kan ƙasa da teku.

Gaskiyar cewa Litch ya sake ƙididdige annabcin nasa kwana goma kafin cikar sa tana nuna aikin gyaran wani annabci na baya a matsayin gwaji. Shin farawar a 1840 da ƙarewar a 1844 a hakika alama ce ta annabci game da wani annabci da aka sake ƙididdige shi domin ya zama ainihin Kiran Tsakar Dare? Shin alpha da omega na tarihin Millerite, wanda ya ƙare da shelan Kiran Tsakar Dare, a hakika suna wakiltar siffofin annabci na ainihin Kiran Tsakar Dare na dubu ɗari da arba’in da huɗu?

A dukkan lokutan biyu na shelar annabcin da aka gyara, an bayyana muhawara a kan saƙon Millerite, gama saƙon ya dami mutane. Sa’ad da Bitrus ya tsaya a Kaisariya Filibi, akwai muhawara a kan saƙon da ya fara tun kafin Kaisariya Filibi, domin cikar ne ke tabbatar da cewa a kan maganar Bitrus kaɗai ne saƙon ruwan sama zai sauko. Kaisariya Filibi ita ce idin ƙahoni, wadda ta yi daidai da Kristi yana aika almajirai biyu, masu wakiltar mala’ika na biyu, su kwance jaki na Musulunci. Kwance jaki na Musulunci yana sanar da farkon saƙon Kukan Tsakar Dare a taron sansani na Exeter, domin isowarsa a kan doki da jinkirin kwana ɗaya, a ranar 13 ga Agusta, Samuel Snow, wanda ya yi jinkiri maimakon ya iso a ranar buɗewa, yana nuna ƙarshen lokacin jinkiri da farkon saƙon da za a ɗauka kamar igiyar ruwa mai ƙarfi sa’ad da taron ya ƙare a ranar 17.

Rigimar tarihin Millerite, zarge-zargen sarki Ahab, da juriyar Yahudawan masu gardama sa’ad da Almasihu ya shiga Urushalima duk suna bayyana wata gardama wadda take kaiwa ga kammalawarta a idin ƙahoni, sa’ad da aka sakar wa jaki. Sakar jakin tabbacin annabci ne da yake nuna ƙofar da aka rufe a kan Adventism a farkon zamani a Kaisariya Filibbi da kuma ƙofar da aka rufe a ƙarshen wannan zamani a Kaisariya Maritima. Jaki alama ce ta Musulunci na masifa ta uku da take bugun Amurka, har da Nashville, Tennessee. Hasashen da ya gaza na 18 ga Yuli, 2020, yanzu ana gyara shi a hankali a hankali yayin da Ubangiji yake janye hannunsa, kuma yake warware hatimin wahayin Yesu Almasihu. Wannan warwarewar hatimin ta fara ne a jeji a watan Yuli na shekarar 2023.

## Wahayin Daniyel goma sha ɗaya

Idin ƙahoni yana wakiltar ƙaho na bakwai, wanda shi ne masifa ta uku, wato Musulunci. Ƙaho saƙon gargaɗin yaƙi ne na waje, amma kuma ana iya fahimtarsa a matsayin kira na ciki zuwa ga taro mai tsarki. A matsayin jarrabawar tantancewa da take farawa sa’ad da kwanaki talatin na jarrabawar haikali na biyu suka ƙare, saƙo ne na waje da kuma na ciki. Jarrabawa ta farko ta tushe ta iso a cikin bazarar shekara ta 2024 tare da wahayin waje na maƙiyin Almasihu kamar yadda aka wakilta a cikin Daniyel 11:14.

> A waɗannan kwanaki kuma mutane da yawa za su taso su yi gāba da sarkin kudu; haka kuma ’yan ta’adda daga cikin mutanenka za su ɗaukaka kansu domin su tabbatar da wahayin; amma za su fāɗi. Daniyel 11:14.

Aya ta baya ta gabatar da Panium, kuma shaidar Panium ta ci gaba har zuwa aya ta goma sha biyar.

> Gama sarkin arewa zai komo, kuma zai tattara taro mafi girma fiye da na dā, kuma lalle zai zo bayan wasu shekaru da runduna mai girma da dukiya mai yawa. Daniyel 11:13.

Sarkin arewa a ayoyi goma zuwa goma sha biyar shi ne ikon wakili na papanci, wanda Ronald Reagan ya wakilta a aya ta goma sa’ad da aka kawar da katangar labulen ƙarfe, kamar yadda rugujewar Katangar Berlin a ranar 9 ga Nuwamba, 1989 ta kwatanta. Aya ta goma sha shida tana nuna kawar da katangar rabuwa tsakanin coci da ƙasa a dokar Lahadi. Ayoyi goma sha ɗaya da goma sha biyu suna wakiltar yaƙin Yukiren da ya fara a shekara ta 2014, kuma aya ta goma sha uku tana nuna zaɓen shekara ta 2024, lokacin da Trump, shugaban ƙasa na takwas tun daga Reagan, wanda kuma shi ne shugaban ƙasa na takwas daga cikin shugabannin ƙasa bakwai da suka gabata, ya “koma” da iko mafi girma, gama sa’ad da ya koma “zai fito da taro mafi girma fiye da na dā, kuma lalle zai zo bayan waɗansu shekaru.” “Waɗansu shekaru” ɗin su ne shekaru huɗu na Joe Biden.

Bayan 2024, daidai da aya ta goma sha uku, Roma za ta tsoma kanta cikin tarihin annabci na Panium. A ranar 8 ga Mayu, 2025 aka zaɓi papoma na farko daga ƙasar ruhaniya mai ɗaukaka, kuma ya zaɓi sunan Leo, wanda yake ɗauke da halaye masu muhimmanci na annabci da yawa. Sa’an nan kuma a aya ta goma sha biyar aka shiga yaƙin.

> Saboda haka sarkin arewa zai zo, ya tara tudu na yaƙi, ya kuma ƙwace birane mafiya katanga; rundunonin kudu kuwa ba za su iya tsayawa masa ba, haka ma zaɓaɓɓen mutanensa, kuma ba za a sami wani ƙarfi na tsayawa masa ba. Daniyel 11:15.

Yaƙin Panium ya fara ne a aya ta goma sha biyar, kuma dabbar ƙasa da Donald Trump yake wakilta za ta ci masarautar kudu. Sarkin kudu a aya ta goma sha ɗaya ya fara yaƙi da Ukraine, ikon wakilcin papacy, wanda ikon wakilcin papacy na aya ta goma—wato, Amurka—ya ba da kuɗi kuma ya tallafa masa. Sarkin kudu zai yi nasara a yaƙin Raphia, amma a bayan wannan nasarar, rushewar ci gaba a hankali wadda kullum ake danganta ta da halakar masarautar kudu ta maciji, ta bar sarkin kudu a cikin wani matsayi na matuƙar rauni yayin da sarkin arewa ya komo, ya fi kowane lokaci ƙarfi, kuma ya shirya domin yaƙin Panium. Rasha da Putin su ne sarkin kudu sa’ad da Amurka ta ƙaddamar da Yaƙin Ukraine a shekara ta 2014. A shekara ta 2022 mamayar ta fara, jini kuwa ya soma zuba. A shekara ta 2024 sarkin arewa ya komo.

Bitrus yana Kaisariya Filibbi, wanda shi ne farkon ayyana saƙon Kukan Tsakar Dare. Bitrus, kamarsu Iliya da Milleriyawa kamar yadda Litch da Snow suke wakilta, tun da farko ya gabatar da annabcin ƙofar da aka rufe da kuma Musulunci. Cikar wannan annabcin tana bayyana bambanci tsakanin saƙonnin ruwan sama na ƙarshe na gaskiya da na ƙarya, da kuma manzannin gaskiya da na ƙarya. Saƙon Bitrus shi ne saƙon Nashville da Musulunci da aka gyara, kuma sa’ad da yake tsaye a Kaisariya Filibbi, yana tsaye ne a Paniyum, yaƙin da yake kaiwa ga dokar Lahadi ta aya ta goma sha shida. Cikar annabcin Bitrus tana bayyana farkon ayyana Kukan Tsakar Dare, sa’ad da aka saki Musulunci, wanda kuma shi ne, layi bisa layi, sa’ad da yaƙin Paniyum ya iso.

## Wahayin Daniyel goma

Bikin ƙahoni yana wakiltar ƙaho na bakwai, wanda shi ne annoba ta uku, wato Musulunci. Ƙaho saƙon gargaɗi ne, kuma kira ne zuwa taro mai tsarki. Haka kuma, shi ne gwajin tantancewa da yake farawa sa’ad da kwanaki talatin na gwajin haikali na biyu suka ƙare. Wahayin farko na gwaji na waje na tushen antikristi ya zo a lokacin bazarar shekara ta 2024, kuma wahayin na biyu na gwaji na ciki na Almasihu, kamar yadda aka wakilta a cikin Daniyel 10, ya zo a shekara ta 2026.

> Sa’an nan na ɗaga idanuna, na duba, ga shi kuma, wani mutum sanye da lilin, kuma ƙugunsa a ɗaure suke da zinariya mai kyau ta Uphaz. Jikinsa kuma ya yi kama da dutse beril, fuskarsa kuma kamar bayyana ta walƙiya, idanunsa kuma kamar fitilun wuta, hannuwansa da ƙafafunsa kuma kamar launin tagulla da aka goge, muryar kalmominsa kuma kamar muryar taro mai yawa.

> Ni, Daniyel, ni kaɗai na ga wahayin; gama mutanen da suke tare da ni ba su ga wahayin ba; amma wata babbar rawar jiki ta sauko a kansu, har suka gudu suka ɓuya.

> Saboda haka aka bar ni ni kaɗai, na kuma ga wannan babban wahayi, ba kuwa wani ƙarfi da ya rage a cikina; gama kyawuna ya juya a cikina ya zama lalacewa, ban kuwa riƙe wani ƙarfi ba.

> Duk da haka na ji muryar kalmominsa; kuma sa’ad da na ji muryar kalmominsa, sai na fada cikin barci mai nauyi ina a kan fuskata, fuskata kuma tana duban ƙasa.

> Sai ga shi, wani hannu ya taɓa ni, ya sa ni bisa gwiwoyina da kuma bisa tafin hannuwana. Sai ya ce mini, Ya Daniyel, mutum ƙaunatacce ƙwarai, ka gane kalmomin da nake faɗa maka, ka kuma tsaya daidai: gama gare ka ne yanzu aka aiko ni. Da ya faɗa mini wannan magana, sai na tsaya ina rawar jiki. Sa’an nan ya ce mini, Kada ka ji tsoro, Daniyel: gama tun daga ranar farko da ka sa zuciyarka ga fahimta, ka kuma ƙasƙantar da kanka a gaban Allahnka, an ji kalmominka, ni kuwa na zo saboda kalmominka. Amma shugaban mulkin Farisa ya yi tsayayya da ni kwana ashirin da ɗaya: amma ga shi, Mikayel, ɗaya daga cikin manyan shugabanni, ya zo domin ya taimake ni; ni kuwa na tsaya a can tare da sarakunan Farisa. Yanzu na zo ne domin in sa ka fahimci abin da zai faru da mutanenka a kwanaki na ƙarshe: gama wahayin har yanzu yana nufin kwanaki masu yawa. Da ya faɗa mini irin waɗannan kalmomi, sai na sunkuyar da fuskata zuwa ƙasa, na kuma zama bebe.

> Sai ga shi, wani mai kama da surar ’ya’yan mutane ya taɓa leɓunana; sa’an nan na buɗe bakina, na yi magana, na ce wa wanda yake tsaye a gabana, Ya ubangijina, ta wurin wahayin nan baƙin cikina ya komo a kaina, ban kuwa rage da wani ƙarfi ba. Gama ta yaya bawan wannan ubangijina zai iya magana da wannan ubangijina? Gama ni kuwa, nan da nan babu sauran ƙarfi a cikina, ba kuwa wani numfashi da ya rage a cikina.

> Sa’an nan kuma wani mai kama da surar mutum ya zo ya taɓa ni, ya ƙarfafa ni, ya ce, Ya mutum ƙaunatacce ƙwarai, kada ka ji tsoro: salama ta tabbata a gare ka; ka ƙarfafa, i, ka ƙarfafa. Da ya yi mini magana, sai na sami ƙarfi, na ce, Bari ubangijina ya yi magana; gama ka ƙarfafa ni. Daniel 10:5–19.

A rana ta ashirin da biyu, Daniyel ya ga wahayin Babban Firist na sama a kwanaki na ƙarshe. Wahayin Roma tana kafawa shi ne gwaji na tushe kuma na farko na shekarar 2024, kuma wahayin Almasihu shi ne gwajin haikali. Yana haifar da rabuwa da rukunin waɗanda suke guje wa Daniyel su ɓuya. Wannan rukuni yana ɓuya a ƙarƙashin ƙarya da yaudara, kuma saboda wannan dalili suna karɓar ruɗi mai ƙarfi.

Sa’an nan aka taɓa Daniyel sau uku, na fari ta wurin Jibrilu, sa’an nan ta wurin Almasihu, sannan a karo na uku ta wurin Jibrilu. A Wuri Mafi Tsarki, sa’ad da aka taɓa Daniyel sau uku yana bayyana ƙarfafawa ne, gama ya fara ne ba shi da ƙarfi sa’ad da ya ga wahayin, amma a taɓawar ta uku daga ƙarshe an ƙarfafa shi. An ƙarfafa shi domin ya fahimci abin da zai sami mutanen Allah a kwanaki na ƙarshe. Saƙon annabci game da abin da zai sami mutanen Allah a kwanaki na ƙarshe shi ne saƙon da ake wakilta a cikin misalin budurwai goma.

Daniyel ya fara ba tare da wani ƙarfi ba, domin wahayin Kristi kamar madubi ya bar shi ba shi da ƙarfi; amma a ƙarshen taɓawa uku ɗin nan an ƙarfafa shi, kuma umarnin nan, “ka yi ƙarfi, i, ka yi ƙarfi,” ninkawa ne, wanda yake nuna mala’ika na biyu ko gwaji na biyu. Gwaji na biyu shi ne gwajin haikali inda mutanen Allah ake ƙarfafa su su shelanta saƙon Kukan Tsakar Dare sa’ad da taron sansani na Exeter ya ƙare. Wannan gwajin shi ne gwajin haikali inda babban dutsen rufi, wanda shi ne harsashi da dutsen kusurwa, ya zama babban dutsen rufi mai ban al’ajabi na haikalin, ta haka yana nuna kammaluwarsa. An ƙarfafa Daniyel a rana ta ashirin da biyu, sa’ad da ya shiga Wuri Mafi Tsarki ta wurin bangaskiya. Sa’ad da ya yi haka, Jibra’ilu ya taɓa shi, sa’an nan Kristi ya taɓa shi, sa’an nan kuma Jibra’ilu ya sāke taɓa shi. Saboda haka an ƙarfafa Daniyel domin ya shelanta saƙon a cikin Wuri Mafi Tsarki inda ya ga Kristi a tsakanin mala’iku biyu, kuma wurin da Kristi yake a tsakiya a cikin Wuri Mafi Tsarki shi ne kursiyin jinƙai tare da kerubobi biyu masu rufewa suna duban akwatin alkawari wanda aka haskaka daga hasken ɗaukakar Shekinah ta Kristi wanda yake zaune a kan kursiyinsa. An tsara wahayin Daniyel goma ta hanyar annabci da Daniyel yana duban ɗaukakar Kristi a matsayin Shekinah a kan kursiyin kursiyin jinƙai, alhali kerubobi biyu masu rufewa suna kafa idonsu a cikin akwatin alkawarin!

Kafin idin ƙahoni, Iliya ya yi iƙirarin cewa saƙonsa na ruwan sama shi kaɗai ne saƙon ruwan sama da yake daga wurin Ubangiji, kuma ya gabatar da annabci mai kaiwa ga cikarsa tare da wani bayyani da yake tabbatar da wanene ko ba wanene manzo ba, da kuma mene ne ko ba mene ne saƙon ba. Na tsawon shekaru uku da rabi kafin Karmel, sarki Ahab yana neman Iliya, domin akwai wani zamani na gardama da yake gabatar da Karmel. Dutsen Karmel dai kawai gwajin litmus ne inda hali yake bayyanuwa. Irin wannan zamani a tarihin Milleriyawa ya ƙunshi irin wannan shaidar, domin waɗanda suka ƙi saƙon sun rufe masu aminci a waje da ikilisiyoyi, kuma daga nan masu aminci suka ɗaga saƙo suna kiran mutane su fito daga tsoffin mutanen alkawari da suka fāɗi, waɗanda ake ƙetarewa.

Bitrus yana a dokar Lahadi ta Fentikos yana shelanta saƙon Yowel, abin da ke nufin Bitrus yana shelanta wannan saƙo ɗaya a lokacin da zamanin Kukan Tsakar Dare ya fara a ƙarshen taron sansani na Exeter, wanda ya fara ne sa’ad da aka gyara annabcin Bitrus kamar yadda aka gyara saƙonnin Snow da Litch. Muƙabala kullum tana gabatar da cikar annabcin. Saboda haka, muƙabalar tana farawa kafin cikar annabcin.

Saƙon da yake haddasa damuwa ga Ahab, Jezebel da annabawanta, da Yahudawan zamanin Almasihu masu gardama, da Furotestoci da suka fāɗi na tarihin Millerite, Bitrus ya bayyana shi a matsayin littafin Joel. Kafin gwaji na uku na litmus wanda sakin jaki yake alamta shi, Adventism na Laodicea ya kai wa saƙon Bitrus hari, sai Bitrus ya mayar da martani ga wannan ƙin yarda ta wurin bayyana cewa manzannin ba su bugu ba ne, sai dai kawai cikawar surori uku na Joel ne. Surori ukun Joel sun fara da kakkausar hukunci a kan Adventism na Laodicea. Sa’ad da saƙon ya kai kunnen waɗanda suka bugu da giya mai ƙarfi, za su mayar da martani. Sun fuskanci Almasihu sa’ad da Ya sauko daga kan dutsen yana kan hanyarsa zuwa Urushalima, kuma suka sake fuskantarSa a Urushalima.

An kwance jakin, shiga ta fara; Yahudawan masu gardama suna son a yi shiru da saƙon. Yesu ya ci gaba, sa’an nan ya tsaya ya yi kuka saboda kwanakin ƙarshe na lokacin jarrabawar Adventism. Sa’an nan a Urushalima aka sake samun wata arangama da Yahudawan da suke son jama’a su daina saƙonsu. Da rana ta fāɗi a wannan rana, jarrabawar al’ummar Yahudawa ta kai wani sabon mataki. Ci gaban wannan ƙin yarda ya ci gaba har zuwa mutuwar gicciye, kuma ya fara da ƙarfi ne da tashin Li’azaru, wanda ya nuna isowar mala’ika na biyu da kuma lokacin jinkiri.

> “Betaniya tana kusa ƙwarai da Urushalima har labarin tashin Li’azaru daga matattu ya isa birnin da sauri. Ta wurin ’yan leƙen asiri waɗanda suka shaida wannan mu’ujiza, shugabannin Yahudawa suka sami cikakken labarin abin da ya faru cikin gaggawa. Nan da nan aka kira taron Majalisar Sanhedrin domin a yanke shawara game da abin da ya kamata a yi. A yanzu Almasihu ya bayyana sarai ikonsa bisa mutuwa da kabari. Wannan babban mu’ujiza ita ce shaida mafi girma da Allah ya gabatar wa mutane cewa Ya aiko Ɗansa zuwa duniya domin cetonsu. Wata bayyananniyar nuna ikon Allah ce da ta isa ta gamsar da kowane tunani da yake ƙarƙashin mulkin hankali da lamiri haskakakke. Da yawa daga cikin waɗanda suka ga tashin Li’azaru daga matattu suka kai ga ba da gaskiya ga Yesu. Amma ƙin jinin firistoci a kansa ya ƙaru ƙwarai. Sun riga sun ƙi dukan ƙananan shaidu na allahntakarsa, kuma wannan sabuwar mu’ujiza ba ta yi musu komai ba sai ƙara hura musu fushi. An ta da mataccen a cikin cikakken hasken rana, a gaban taron shaidu masu yawa. Babu wata dabara da za ta iya kawar da irin wannan shaida. Saboda wannan dalili ne ma gaba ta firistocin ta ƙara tsananta, har ta zama mafi kisankai. Sun fi kowane lokaci ƙuduri a kan dakatar da aikin Almasihu.”

> “Sadukiyawa, ko da yake ba su nuna tagomashi ga Almasihu ba, ba su cika da irin mugunta a kansa kamar yadda Farisiyawa suke ba. Ƙiyayyarsu ba ta kai wancan tsanani ba. Amma yanzu sun firgita ƙwarai. Ba su gaskata da tashin matattu ba. Da suke gabatar da abin da ake kira kimiyya, sun yi gardama cewa ba zai yiwu ba a maido da gawa zuwa rai. Amma da kaɗan daga kalmomi daga Almasihu, an rushe ka’idarsu. An nuna cewa su jahilai ne game da Nassosi da kuma ikon Allah. Ba su ga wata hanya ta kawar da tasirin da mu’ujizar ta yi a kan jama’a ba. Ta yaya za a juya mutane su bar shi wanda ya yi nasara har ya ƙwace matattunsa daga kabari? An baza rahotannin ƙarya, amma ba za a iya musun mu’ujizar ba, kuma yadda za su hana tasirinta ba su sani ba. Har zuwa wannan lokaci Sadukiyawa ba su ƙarfafa shirin kashe Almasihu ba. Amma bayan tashin Li’azaru daga matattu suka yanke shawara cewa sai dai ta wurin mutuwarsa kaɗai za a iya tsayar da zarge-zargensa marasa tsoro a kansu.” The Desire of Ages, 537.

Mutuwar Lazarus ta nuna farkon kwanaki huɗu da Yesu ya yi jinkiri. Mutuwarsa ta wakilta zuwan mala’ika na biyu, wanda yake nuna farkon lokacin jinkiri. Tashinsa daga matattu yana nuna tashin shaidu biyu a ranar 31 ga Disamba, 2023, bayan shekaru ashirin da biyu da 9/11. Tashinsa daga matattu yana nuna tashin matattun ƙasusuwan busassu na Ezekiyel. Tashinsa daga matattu an yi masa kamanci ta wurin halittar Adamu, wadda ta ƙunshi haɗuwar bil’adama, da yumbu ke wakilta, da Allahntaka, da numfashin rai ke wakilta.

> “Firistoci da shugabannin Yahudawa sun ƙi Yesu; amma taron jama'a masu yawa sun yi cincirindo domin su saurari kalmominsa na hikima kuma su shaida manyan ayyukansa masu iko. Mutanen sun motsu da zurfin sha'awa ƙwarai, suka bi Yesu cikin damuwa domin su ji koyarwar wannan malami mai ban mamaki. Da yawa daga cikin shugabanni sun ba da gaskiya gare Shi, amma ba su yi ƙarfin halin furta bangaskiyarsu ba, domin kada a kore su daga majami'a. Firistoci da dattawa suka yanke shawarar cewa dole a yi wani abu domin a janye hankalin mutane daga wurin Yesu. Sun ji tsoron cewa kowa zai ba da gaskiya gare Shi. Ba su ga wata mafaka ga kansu ba. Dole su rasa matsayinsu ko kuwa su kashe Yesu. Kuma bayan sun kashe Shi, har yanzu za a kasance da waɗanda suke rayayyun abin tunawa na ikonsa. Yesu ya ta da Li'azaru daga matattu, kuma sun ji tsoron cewa idan suka kashe Yesu, Li'azaru zai ba da shaida game da babban ikonsa. Mutane suna ta tururuwa domin su ga wanda aka ta da daga matattu, kuma shugabannin suka ƙudura su kashe Li'azaru ma, domin su dakatar da wannan tayar da hankali. Sa'an nan za su mayar da mutane ga al'adu da koyaswar mutane, ga biyan zakka na na'a-na'a da sadab, kuma su sāke samun rinjaye a kansu. Sun amince su kama Yesu sa'ad da yake shi kaɗai; domin idan sun yi ƙoƙarin kama Shi a cikin taro, sa'ad da zukatan mutane duka suke cike da sha'awa gare Shi, da an jejjefe su da duwatsu.” Early Writings, 165.

A ranar 18 ga Yuli, 2020 aka kashe shaidun nan biyu na Ru’ya ta Yohanna, kuma mala’ika na biyu da lokacin jinkiri suka iso. A ranar 31 ga Disamba, 2023 aka fara tsarin tashin matattu mai matakai biyu. Mataki na farko shi ne harsashi; mataki na biyu kuwa shi ne gina haikalin a bisa harsashin. Ikilisiyar Adventist ta Rana ta Bakwai ta Laodicea ta tsani saƙon tun daga lokacin da aka haife shi a 1989, kuma har yanzu tana ƙinsa. Yanzu da shaidun nan da aka tsana, waɗanda suka ɗauka sun mutu, sun sāke rayuwa; za su ƙara tsanar saƙon fiye da dā. Za su yi gardama game da annabcin ranar 18 ga Yuli, 2020 da irin dafin ƙiyayyar da Yahudawa suka yi game da tashin Li’azaru daga matattu. A cikin tarihin gwajin haikali, Bitrus zai amsa zarge-zargensu marasa inganci ta wajen nuna zuwa littafin Yowel a matsayin amsar dukan ƙarairayinsu.

Za mu ci gaba da wannan nazari a talifi na gaba.

Back to Articles