Article

# Afọ Iri Asaa Echefuru Echefu nke Taịa

Afọ Iri Asaa A Chefuru Echefuru nke Taịa

Author

Jeff Pippenger

Published

August 12, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ndị amụma niile na-akọwapụta ọgwụgwụ nke ụwa.

> “Onye ọ bụla n’ime ndị amụma oge ochie ahụ kwuru okwu ọ bụghị nke ukwuu maka oge nke ha dịka maka oge anyị, nke mere na amụma ha ka dị irè n’ebe anyị nọ. ‘Ugbu a ihe ndị a niile mere ha ka ha bụrụ ihe atụ: e dekwara ha maka ịdọ anyị aka ná ntị, ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịarutere n’ahụ ha.’ 1 Ndị Kọrint 10:11. ‘Ọ bụghị nye onwe ha, kama nye anyị ka ha jere ozi n’ihe ndị ahụ, nke ndị kwusara unu oziọma site na Mmụọ Nsọ ezitere site n’eluigwe akọwo unu ugbu a; ihe ndị a ka ndị mmụọ ozi na-achọsi ike ileba anya n’ime ha.’ 1 Pita 1:12....”

> “Akwụkwọ Nsọ achịkọtala ma kee ọnụ akụnụba ya niile maka ọgbọ ikpeazụ a. Ihe omume ukwu niile na mmemme dị nsọ niile nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie abụwo, ma na-aga n’ihu ịbụ, ihe a na-emegharị n’ime chọọchị n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.” Selected Messages, book 3, 338, 339.

Akwụkwọ nile nke Baịbụl na-ejedebe n’Akwụkwọ Mkpughe.

> “N’ime Mkpughe, akwụkwọ nile nke Bible na-ezukọ ma kwụsị.” Ọrụ Ndịozi, 585.

A na-akọwa ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ maka ndị bi n’ụwa a na Mkpughe iri na asatọ.

> Mgbe ihe ndị a gasịrị, ahụrụ m mmụọ ozi ọzọ ka o si n’eluigwe rịdata, onye nwere ike dị ukwuu; e wee mee ka ụwa nwuo ìhè site n’ebube ya. O wee tie mkpu n’ike site n’oké olu, sị, Babilọn ukwu ahụ adaala, adaala, ọ ghọwokwa ebe obibi nke ndị mmụọ ọjọọ, na ebe nchekwa nke mmụọ ọ bụla rụrụ arụ, na ọnụ ụlọ nke nnụnụ ọ bụla na-adịghị ọcha ma bụrụkwa nke a na-akpọ asị. N’ihi na mba niile aṅụwo mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya, ndị eze nke ụwa so ya kwaa iko, ndị ahịa nke ụwa esitewokwa n’ụbara nke ihe ụtọ ya baa ọgaranya. Mkpughe 18:1–3.

Nkebi ahịrịokwu a bụ “Babịlọn ukwu” na-anọchi anya ụka Roman Katọlik, ma n’Isiakwụkwọ nke iri abụọ na atọ nke Aịsaịa, e gosiri “Babịlọn ukwu” dịka Taịa.

> Ibu arọ Taịa. Tienụ mkpu ákwá, unu ụgbọ mmiri Tashish; n’ihi na e bibiela ya, nke mere na ụlọ adịghị, ma ọ bụ ebe a na-abanye adịghị: site n’ala Kitim ka e kpugheere ha ya. Nọrọ nwayọọ, unu ndị bi n’agwaetiti ahụ; gị onye ndị ahịa Zaịdọn, ndị na-agafe n’elu oké osimiri, juputarala. Sitekwa n’elu nnukwu mmiri, mkpụrụ Sihọ, owuwe ihe ubi nke osimiri ahụ, bụ ego mbata ya; ọ ghọwokwa ahịa mba nile. Meere onwe gị ihere, O Zaịdọn: n’ihi na oké osimiri ekwuwo, ọbụna ike nke oké osimiri, na-asị, Anaghị m amị ime, anaghịkwa m amụ ụmụ, ọ dịghịkwa m azụlite ụmụ okorobịa, ọ dịghịkwa m azụlite ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke. Dị ka ọ dị n’akụkọ banyere Ijipt, otu a ka ha ga-enwe nnukwu ihe mgbu n’akụkọ banyere Taịa. Gafenu ruo Tashish; tienụ mkpu ákwá, unu ndị bi n’agwaetiti ahụ. Nke a ọ bụ obodo unu nke na-enwe obi ụtọ, nke isi mmalite ya sitere n’ụbọchị ochie? ụkwụ nke onwe ya ga-eburu ya gaa ebe dị anya ibi ọbịa. Ònye ewepụtala ndụmọdụ a imegide Taịa, obodo nke na-ekpu okpueze, nke ndị ahịa ya bụ ndị-isi, nke ndị na-azụ ahịa ya bụ ndị a na-asọpụrụ n’ụwa? Jehova nke ụsụụ ndị agha ekebiela ya, imebi mpako nke ebube nile, na iweta nlelị n’ebe ndị nile a na-asọpụrụ n’ụwa nọ. Gafee n’ala gị dị ka osimiri, O ada Tashish: ike adịkwaghị. O setịrị aka ya n’elu oké osimiri, O mere ka alaeze dị iche iche maa jijiji: Jehova enyela iwu imegide obodo azụmahịa ahụ, ibibi ebe e wusiri ike ya. O wee sị, Ị gaghịkwa aṅụrị ọṅụ ọzọ, O nwa agbọghọ na-amaghị nwoke a na-emegbu emegbu, ada Zaịdọn: bilie, gafee ruo Kitim; ọbụna n’ebe ahụ ka ị gaghị enwe izuike. Leenụ ala ndị Kaldia; ndị a abụghị ndị dịrị, ruo mgbe Asiria hibere ya n’ihi ndị bi n’ọzara: ha guzobere ụlọ elu ya, ha welitere obí eze ya; o wee mee ka ọ bụrụ mkpọmkpọ ebe. Tienụ mkpu ákwá, unu ụgbọ mmiri Tashish: n’ihi na e bibiela ebe siri ike unu. O gēru kwa, n’ụbọchị ahụ, na a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dị ka ụbọchị nke otu eze si dị: mgbe njedebe nke afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụ abụ dịka nwanyị akwụna. Were ụbọ akwara, gagharịa obodo, gị nwanyị akwụna e chefuru echefu; kpọọ ụda ụtọ, bụrụọ ọtụtụ abụ, ka e wee cheta gị. O gēru kwa, mgbe njedebe nke afọ iri asaa gasịrị, na Jehova ga-eleta Taịa, ọ ga-alaghachikwa n’ụgwọ akwụna ya, ma ya na alaeze nile nke ụwa n’elu ụwa ga-akwa iko. Ahịa ya na ụgwọ akwụna ya ga-abụkwa ịdị nsọ nye Jehova: a gaghị edobe ya n’akù, a gaghịkwa akwakwakọba ya; n’ihi na ahịa ya ga-abụ nke ndị bi n’ihu Jehova, ka ha rie nke ọma, na ka ha nwee uwe na-adịgide adịgide. Aịzaya 23:1–18.

Nwannaanyị White dere, sị: “Ihe omume ukwu niile na mmegharị dị nsọ nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie abụwo, ma na-abụkwa, ihe a na-emeghachi n’ime nzukọ n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.”

Aịsaịa iri abụọ na atọ na-atụle mmekọrịta amụma nke Mba Ndị Dị n’Otu, Ọchịchị Pope, United States na Alakụba. Iji mata eziokwu ndị a, a ghaghị ka Mkpughe Chineke kọwaa ụfọdụ ihe nnọchianya dị n’isiakwụkwọ ahụ. Ozugbo a kọwapụtara ihe nnọchianya ndị ahụ, usoro ihe omume ahụ na-adị nnọọ mfe ịghọta. Ihe nnọchianya ndị dị n’isiakwụkwọ ahụ ndị dị mkpa ka a kọwaa bụ:

Ibu Arọ, Taịa, Nwanyị-akwa iko, Onye Asiria, Ala ndị Kaldia, Ụlọ Elu na Obí Eze, Tashish, Mkpụrụ nke Saiọ, Ala Kitim, Zaịdọn, Obodo ndị Ahịa, Akụkọ Ijipt na akụkọ Taịa, Ịkwa ákwá, Otu Nwaanyị, Afọ Iri Asaa, Ụbọchị nke Otu Eze, Ichefu, na Icheta

Okwu a bụ “ibu” n’amaokwu nke mbụ na-akọwa amụma nke mbibi megide alaeze Taịa.

Ibu: H4853—Site na H5375; ibu; kpọmkwem ụtụ, ma ọ bụ (n’ụzọ nkịtị) ibu-ebu; n’ụzọ ihe atụ, okwu ekwupụtara, karịsịa ikpe ọmụma, ọkachasị ịbụ abụ; n’uche, agụụ: – ibu, bupụ, amụma, X ha tọrọ, abụ, ụtụ.

Ibu Taịa bụ otu n’ime ọtụtụ amaokwu dị na Baịbụl ebe a na-akọwapụta ikpe ikpeazụ nke ụka Roman Katọlik. “Ibu,” n’iji ya na n’otú e si akọwa ya, bụ amụma, ma nke mbụ bụ amụma nke mbibi. E nwere “ibu” iri na otu n’Aịzaịa, ma ugboro asatọ ka e ji okwu ahụ kọwaa ibu a na-ebu n’ubu. Ugboro iri na otu ahụ ebe okwu “ibu” na-anọchi anya amụma nke mbibi bụ Aịzaịa 13:1; 15:1; 17:1; 19:1; 21:1, 11, 13; 22:1; 30:6, ma n’ezie isi nke iri abụọ na atọ ebe anyị hụrụ ibu Taịa. Ọ bara uru ijikọta amụma mbibi niile nke Aịzaịa ọnụ ka e wee nyochaa ike nke a na-anọchi anya ya n’ụbọchị ikpeazụ. Amụma mbibi iri na otu siri ike ikpuchi n’otu oge, ya mere aga m enye nkọwa dị mkpirikpi banyere amụma mbibi nke ọ bụla iji dobe ọnọdụ maka isi nke iri abụọ na atọ.

N’isi nke iri na atọ, amụma mbibi a megide Babilọn bụ Babilọn nke oge a n’ọgwụgwụ ụwa, nke bụ akwụna nke Rom nke a kọwakwara n’isi nke iri na asaa nke akwụkwọ Mkpughe.

> Otu n’ime ndị mmụọ ozi asaa ahụ ndị nwere iko asaa ahụ bịakwutere m, gwaa m okwu, sị m, Bịa n’ebe a; aga m egosi gị ikpe nke nnukwu akwụna ahụ nke nọkwasịrị n’elu ọtụtụ mmiri: onye ndị eze nke ụwa na ya kwaara iko, e mekwara ka ndị bi n’ụwa ṅụọbiga mmanya ókè site na mmanya nke ịkwa iko ya. Ya mere o buuru m n’ime Mmụọ gaa n’ọzara: m wee hụ nwanyị ka ọ nọkwasịrị n’elu anụ ọhịa na-acha uhie uhie, nke jupụtara n’aha nkwulu, nke nwere isi asaa na mpi iri. E jiri uwe odo ọchịchịrị na uwe uhie mee nwanyị ahụ, e werekwa ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pearl chọọ ya mma, o jidere n’aka ya iko ọlaedo nke jupụtara n’ihe arụ na adịghị ọcha nke ịkwa iko ya: e dekwara aha n’egedege ihu ya, NZOCHI-OMIMI, BABILỌN UKWU AHỤ, NNE NKE NDỊ AKWỤNA NA NKE IHE ARỤ NKE ỤWA. Mkpughe 17:1–5.

Ọ dị m mkpa ịpụ ntakịrị n’isi okwu. Ebumnuche nke ịmụ amụma nke Taịa bụ n’ikpeazụ ime ka akụkọ amụma nke United States kwekọọ na nke ụka Seventh-day Adventist. Anyị ga-egosi na ọchịchị nke United States bụ otu mpi n’elu anụ ọhịa ahụ yiri nwa-atụrụ nke Mkpughe iri na atọ, nakwa na Protestantism nke si n’Ọgbọ Ọchịchịrị pụta bụ mpi nke ọzọ. Mpi Protestantism ghọrọ Millerite Adventism n’oge ndị Protestant nke United States jụrụ ozi mmụọ ozi mbụ. Mgbe anyị dobere nke ahụ n’ọnọdụ ya, anyị ga-egosi na akụkọ ihe mere eme nke mpi Protestant na akụkọ ihe mere eme nke mpi Republican na-agba ọsọ n’ahịrị kwekọrọ ibe ha ma nwee njirimara amụma kwekọrọ ibe ha. N’ihi na, ka emechara, ha nọ n’elu otu anụ ọhịa ahụ, nke na-anọchi anya na mpi abụọ ahụ dịkọrọ ndụ n’otu oge. Aga m atụpụta otu ihe atụ nke nkwekọrịta a nke mpi ụka na nke ọchịchị n’ime United States. Ha abụọ na “echefu” n’ụzọ nke ha.

Aịzaya iri abụọ na atọ na-akara ebe amụma na-egosi na a na-echefu ike papal ahụ ruo afọ iri asaa, ma n’ime afọ iri asaa ndị ahụ nke ihe nnọchianya, mmadụ na-echefu ndị papacy na ihe kpatara a ji akpọ Oge Ọchịchịrị ahụ Oge Ọchịchịrị. Okwu mgbaru ọsọ nke mpi Protestant ahụ mgbe ha kewapụrụ onwe ha na ụka Katọlik bụ, Baịbụl na Baịbụl naanị. Ha chefuru na Baịbụl na-agwa anyị onye papacy ahụ n’eziokwu bụ. Ha chefuru ozi ahụ e debere n’ime akwụkwọ nsọ ahụ e nyefere ha n’aka, nke ha kwupụtakwa na ha bụ ndị na-agbachitere ya dịka ndị isi.

> “Ndị na-enwe mgbagwoju anya n’ịghọta okwu ahụ, ndị na-ahụtaghị ihe antikraịst pụtara, ga-edobe onwe ha n’akụkụ antikraịst n’ezie. Ugbu a enweghị oge ka anyị na ụwa jikọọ onwe anyị. Daniel na-eguzo n’oke ya na n’ọnọdụ ya. A ga-aghọta amụma Daniel na nke Jọn. Ha na-akọwara ibe ha. Ha na-enye ụwa eziokwu ndị onye ọ bụla kwesịrị ịghọta. Amụma ndị a ga-abụ ihe àmà n’ụwa. Site n’imezu ha n’ụbọchị ikpeazụ ndị a, ha ga-akọwa onwe ha.” Kress Collection, 105.

N’otu aka ahụ, mpi ndị Republican nke na-anọchi anya ọchịchị nke United States kwesịkwara ịbụ nke ndị mmadụ na maka ndị mmadụ, ma ụmụ amaala nke United States echefuola kwa akwụkwọ nsọ ahụ e nyefere ha n’aka. Akwụkwọ nsọ ahụ bụ Constitution of the United States, na ụkpụrụ nduzi nke ọchịchị ahụ e chepụtara ka ọ bụrụ nke ndị mmadụ bụ nkewa dị n’etiti ụka na ọchịchị. Ha echefuola ozi nke Constitution ahụ e nyefere ha n’aka, nke ha kwupụtakwara na ha bụ ndị na-agbachitere ya.

> “Ka echetakwa ya n’obi, ọ bụkwa ihe Rom na-anya isi na ya na ọ dịghị agbanwe agbanwe. Ụkpụrụ nke Gregory VII na Innocent III ka bụkwa Ụkpụrụ Chọọchị Roman Katọlik. Ma ọ bụrụ na o nwee naanị ike ahụ, ọ ga-etinye ha n’ọrụ ugbu a n’otu ume na ike ahụ o jiri mee ya n’arọ ndị gara aga. Ndị Protestant amaghị nke ọma ihe ha na-eme mgbe ha na-atụ aro ịnakwere enyemaka Rom n’ọrụ ibuli ụbọchị Sọnde elu. Ka ha na-etinye uche ha n’imezu nzube ha, Rom na-achọ iweghachi ike ya, ịnata ọzọ ọchịchị kacha elu ọ tufuru. Ka e guzobe naanị otu ugboro n’Ụnaited Steets ụkpụrụ ahụ na chọọchị pụrụ iji ma ọ bụ chịkwaa ike nke steeti; na a pụrụ iji iwu nke ọchịchị ụwa mee ka emume okpukpe bụrụ ihe a na-amanye; n’okwu dị mkpirikpi, na ikike chọọchị na steeti ga-achịkwa akọ na uche, ma mmeri Rom n’ala a ga-abụ ihe e ji n’aka.”

> “Okwu Chineke adọọla aka ná ntị banyere ihe ize ndụ na-abịanụ; ka e leghara nke a anya, ụwa ndị Protestant ga-amata ihe ebumnobi Rome n’ezie bụ, naanị mgbe oge ịgbanahụ ọnyà ahụ agafewo. Ọ na-etolite n’ike nwayọọ nwayọọ n’enweghị mkpọtụ. Ozizi ya na-eme mmetụta ha n’ụlọ nzukọ ndị omeiwu, n’ime ụka dị iche iche, nakwa n’obi ndị mmadụ. Ọ na-akpakọba nnukwu ụlọ ya ndị dị elu ma sie ike, n’ime ebe nzuzo ha ka a ga-emegharị mkpagbu ya ndị gara aga. Nwayọọ nwayọọ ma n’enweghị onye na-enyo ya enyo, ọ na-eme ka ike ya sie ike iji kwalite ebumnobi nke ya mgbe oge ga-abịa ka o tie aka. Naanị ihe ọ na-achọ bụ ebe ntụkwasị-ike, a na-enyekwala ya nke a ugbu a. N’oge na-adịghị anya anyị ga-ahụkwa ma nwee mmetụta ihe ebumnobi nke ihe Roman bụ. Onye ọbụla ga-ekwere ma rube isi n’okwu Chineke ga-esi n’ime nke ahụ kpatara nkọcha na mkpagbu.” The Great Controversy, 581.

Ọ bụrụ na ị pụrụ ịchọta akwụkwọ nkọwa okwu ọbụla e bipụtara tupu afọ 1950, ma lee “nwanyị yi uhie uhie” ma ọ bụ ụdị ahịrịokwu ahụ ọzọ sitere na Mkpughe iri na asaa, nke ọ bụla n’ime akwụkwọ nkọwa okwu ndị ahụ e bipụtara tupu 1950 na-akọwapụta na ụka Roman Katọlik bụ akwụna nke Mkpughe iri na asaa. United States, anụ ọhịa nke ụwa nwere mpi abụọ nke Mkpughe iri na atọ, na-echefu ihe gara aga ya, ma ọ bụrụ na ọ bụ mpi nke Protestantism ma ọ bụ mpi nke Republicanism. Ụlọ ọrụ abụọ ndị a sitere na mkpesa megide ọchịchị ike okpukpe nke papacy na ọchịchị ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ndị eze kwadoro ya, ma ọ bụ dị ka Akwụkwọ Nsọ si kwuo, ndị eze ndị “soro ya kwa iko.” Tupu anyị eburu Aịsaịa iri abụọ na atọ n’uche, anyị ga-enye nkenke nchịkọta banyere oge iri ndị ọzọ Aịsaịa ji akọwa “amụma nke ọdachi,” n’ihi na “ibu” iri na otu ahụ niile bụ kpọmkwem nke ahụ.

Aịzaya isi nke iri na atọ bụ ibu arọ Babilọn n’“ụbọchị ikpeazụ.” Babilọn, ọ bụ ezie na chọọchị Katọlik na-achịkwa ma na-eduzi ya n’ụbọchị ikpeazụ, mejupụtara ike atọ ndị na-eduga ụwa ruo Aramagedọn n’isi nke iri na isii nke Mkpughe. N’amụma mbibi nke isi nke iri na atọ megide Babilọn nke oge a, e nwere ike atọ a na-anọchi anya ha; Babilọn, Lusifa na Asịrịa, bụ́ ndị na-anọchi anya anụ ọhịa ahụ (Asịrịa), dragọn ahụ (Lusifa), na onye amụma ụgha ahụ (Babilọn). Asịrịa na Babilọn bụ ike abụọ ahụ na-ebibi ebibi nke Chineke jiri tụọ Izrel oge ochie ahụhụ; Asịrịa bịara mbụ were ebo iri nke ugwu dọba n’agha, ma emesịa Babilọn ewere ebo abụọ nke ndịda, bụ́ Juda.

> Izrel bụ atụrụ a chụsasịrị; ọdụm achụsawo ya: mbụ, eze Asiria elodawo ya; ma n’ikpeazụ, Nebukadneza a, eze Babilọn, agbajiela ọkpụkpụ ya niile. Ya mere, otu a ka Jehova nke usuu ndị agha, Chineke nke Izrel, kwuru: Lee, M ga-ata eze Babilọn na ala ya ahụhụ, dịka M siri taa eze Asiria ahụhụ. Jeremaịa 50:17, 18.

Mbụ, Asiria duru ebo iri nke ugwu nke Izrel n’agha-nlọrọ, ma emesịa Babilọn duru ebo abụọ nke ndịda nke Juda n’agha-nlọrọ. Agha-nlọrọ abụọ a bụ mmezu nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. “Oge asaa” nke Levitikọs bụ amụma mbụ banyere oge William Miller chọpụtara, ọ na-egosikwa na mgbe Asiria jidere ebo ugwu ahụ, nke ahụ kara akara mmalite nke ịgbasasị nke gara n’ihu ruo afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ. Oge ahụ malitere n’agha-nlọrọ ha n’afọ 723 T.K. ma kwụsị na “oge ọgwụgwụ” n’afọ 1798. Ebo ndịda ahụ Babilọn duru n’agha-nlọrọ n’afọ 677 T.K., nke malitere “oge asaa” megide Juda nke kwụsịrị n’otu ebe ahụ amụma afọ 2300 nke Daniel isi nke asatọ amaokwu nke iri na anọ kwụsịrị, na Ọktoba 22, 1844. Asiria na Babilọn mezuru otu nzube ahụ nke ntaramahụhụ megide nnupụisi nke ndị Chineke, ma Asiria buru ụzọ mezuo ntaramahụhụ ahụ, Babilọn wee soro ya.

N’ime mmekọrịta amụma nke ike atọ ahụ dị n’isi nke iri na atọ, Babilọn bụ onyinyo Asiria, n’ihi na ọ bịara n’azụ ma rụọkwa otu ọrụ ahụ megide ndị nke Chineke.

N’isi nke iri na ise, ibu-amụma megide Moab bụ megide ụka ndị Protestant.

> “Nkọwa a banyere Moab na-anọchi anya ụka ndị aghọwo dịka Moab. Ha edozighị onwe ha n’ọnọdụ ọrụ ha dịka ndị nche kwesịrị ntụkwasị obi. Ha esoghị ndị mmụọ eluigwe rụkọọ ọrụ site n’iji ikike Chineke nyere ha mee uche Chineke, na-achụghachi ike nke ọchịchịrị azụ, na-eji ike ọbụla Chineke nyere ha akwalite eziokwu na ezi omume n’ụwa anyị. Ha nwere ihe ọmụma nke eziokwu, ma ha emeghị ihe ha maara.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1159.

Nzukọ Protestant ahụ nke dara bụ nzukọ ahụ nke gara n’ihu ịga ije na Onyenwe anyị mgbe ndị ọzọ nke Protestantism gbapụrụ ọsọ n’ozi mmụọ ozi nke abụọ. Moab bụ Adventism, mpi Protestant ahụ dara ada.

Isi nke iri na asaa bụ banyere Damaskọs, e wee kọwaa ya dị ka obodo a na-ewepụrụ. Obodo bụ ihe nnọchianya nke alaeze, ma alaeze a na-ewepụrụ n’“ụbọchị ikpeazụ” bụ United States.

Isi nke iri na itoolu bụ amụma mbibi megide Ijipt, nke na-anọchite anya Mba Ndị Dị n’Otu na ụwa dum.

Amụma mbibi atọ na-esonụ n’isi nke iri abụọ na otu bụ megide ala ọzara dị egwu nke ndịda, Duma na Arebia. Amụma mbibi atọ ndị a na-akọwapụta Alakụba, n’ịkwekọ na ahụhụ atọ ahụ e kwuru n’Akwụkwọ Mkpughe 8:13.

Amụma nke mbibi dị n’isi nke iri abụọ na abụọ na-egosi nkewa nke ndị Adventist Laodisia na ndị Adventist Filadelfia n’oge iwu Sọnde.

Mgbe ahụ n’isi nke iri atọ anyị na-ahụ ibu arọ nke anụ ọhịa ndịda, nke bụ ihe atụ nke abụọ nke nnupụisi nke ndị Adventist Laodisia. Ịchịkọta ibu arọ niile nke Aịzaya ọnụ na-emetụta, fọrọ nke nta ka ọ bụrụ, onye ọ bụla na-ekere òkè n’amụma n’“ụbọchị ikpeazụ.” Ana m ahọpụta Aịzaya iri abụọ na atọ iji gosi na akụkọ ihe mere eme nke United States, dịka alaeze nke isii n’amụma Bible, na-achị site n’afọ 1798 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde.

N’ihi na “onye ọbụla n’ime ndị amụma oge ochie kwuru okwu nta maka oge nke ya karịa maka oge anyị, nke mere na amụma ha ka dị ire maka anyị,” okwu amụma ọbụla na-ekwu maka ihe omume ndị ga-eme na njedebe ụwa. Eziokwu a, tinyere eziokwu ahụ bụ na “akwụkwọ nile nke Akwụkwọ Nsọ na-ezukọta ma na-agwụ” n’akwụkwọ Mkpughe, na-eguzobe akwụkwọ Mkpughe dịka ebe a na-atụ aka iji hazie akaebe amụma banyere ihe omume ndị ga-eme na njedebe ụwa.

N’isi nke iri na asaa nke Mkpughe, anyị na-ahụ nnukwu akwụna ahụ nke ya na ndị eze nke ụwa na-akwa iko, na ikpe ikpeazụ ya.

> Otu n’ime ndị mmụọ ozi asaa ahụ ndị ji ọkwa asaa ahụ bịakwutere m, gwa m okwu, sị m, Bịa n’ebe a; aga m egosi gị ikpe nke nnukwu akwụna ahụ nke nọkwasịrị n’elu ọtụtụ mmiri: onye ndị eze nke ụwa soro ya kwaa iko, ndị bi n’ụwa wee mee ka ha ṅụbiga mmanya ike site na mmanya nke ịkwa iko ya. Mkpughe 17:1, 2.

Ndị amụma anaghị emegide ibe ha mgbe ọ bụla.

> Mmụọ ndị amụma nọkwa n’okpuru ndị amụma. N’ihi na Chineke abụghị Onye na-eweta ọgbaaghara, kama Ọ bụ Onye nke udo, dịka n’ụlọ-nzukọ nsọ niile nke ndị nsọ. 1 Ndị Kọrịnt 14:32, 33.

Ná njedebe ụwa, “ikpé nke nnukwu akwụna ahụ nke nọkwasịrị n’elu ọtụtụ mmiri,” nnukwu akwụna ahụ onye “ndị eze nke ụwa soro ya kwa iko,” nnukwu akwụna ahụ nke meworo ka “ndị bi n’ụwa” ṅụọbiga mmanya ókè “site na mmanya nke ịkwa iko ya;” Aịzaya na-anọchi anya ya dịka “akwụna” ahụ e chefuru echefu “ụbọchị nke otu eze,” ma ọ bụ afọ amụma iri asaa. Mgbe afọ iri asaa ahụ gwụsịrị, Taịa “ga-eso alaeze niile nke ụwa kwa iko.” Akụna Aịzaya bụ nnukwu akwụna Jọn. Akụna Aịzaya na akwụna Jọn na-anọchi anya ụka Roman Katọlik, n’ihi na nwanyị bụ akara nke ụka n’Okwu Chineke.

> Ndị nwunye, doonụ onwe unu n’okpuru di nke unu, dị ka n’okpuru Onyenwe anyị. N’ihi na di bụ isi nke nwunye, dịka Kraịst bụ isi nke nzukọ: ọ bụkwa Onye Nzọpụta nke ahụ. Ya mere, dịka nzukọ nọ n’okpuru Kraịst, otu a ka ndị nwunye ga-adịkwa n’okpuru di nke ha n’ihe niile. Ndị di, hụnụ ndị nwunye unu n’anya, dịka Kraịst hụrụkwa nzukọ n’anya, nyekwa onwe ya n’ihi ya; ka o wee doo ya nsọ ma sachaa ya site n’ịsacha ya na mmiri site n’okwu ahụ, ka o wee chee ya n’ihu onwe ya dịka nzukọ dị ebube, nke na-enweghị ntụpọ, ma ọ bụ nkụchi, ma ọ bụ ụdị ihe ọ bụla dị otu a; kama ka ọ bụrụ nke dị nsọ na nke na-enweghị ntụpọ. Otu a ka ndị ikom kwesịkwara ịhụ ndị nwunye ha n’anya dịka ahụ nke onwe ha. Onye hụrụ nwunye ya n’anya hụrụ onwe ya n’anya. N’ihi na ọ dịghị onye ọ bụla kpọworo anụ ahụ nke onwe ya asị ma ọlị; kama ọ na-azụ ya ma na-elekọta ya nke ọma, dịka Onyenwe anyị si emekwa nzukọ: n’ihi na anyị bụ akụkụ nke ahụ ya, nke anụ ahụ ya, na nke ọkpụkpụ ya. N’ihi nke a ka nwoke ga-ahapụ nna ya na nne ya, ma rapara n’ahụ nwunye ya, ha abụọ aghọkwa otu anụ ahụ. Nke a bụ nnukwu ihe omimi: ma ana m ekwu banyere Kraịst na nzukọ. Otú ọ dị, ka onye ọ bụla n’ime unu n’otu n’otu hụ nwunye ya n’anya dịka onwe ya; ka nwunye ahụ hụkwa na ọ na-asọpụrụ di ya. Ndị Efesọs 5:22–33.

Pọl onyeozi na-akọwa na, n’ụzọ amụma, a na-anọchi anya nzukọ Kraịst dịka nwanyị. Ya mere, nwanyị n’amụma bụ nzukọ, ma nzukọ Kraịst bụ “nke dị nsọ na nke na-enweghị ntụpọ.” A na-anọchi anya nzukọ na-adịghị nsọ dịka nwanyị na-adịghị nsọ; ya mere Aịsaịa na-akọwa nwanyị akwụna, Jọnkwa nwanyị akwụna. Ha na-anọchi anya ọchịchị popu dịka nwanyị akwụna, ma nzukọ Chineke bụ nwaagbọghọ na-amaghị nwoke.

> N’ihi na ekworo dị nsọ nke Chineke ka m ji ekworo unu: n’ihi na emeela m ka unu bụrụ ndị e kwere nkwa n’aka otu di, ka m wee chee unu n’ihu Kraịst dịka nwaagbọghọ na-amaghị nwoke dị ọcha. 2 Kọrịnt 11:2.

Ọ bụghị naanị na e ji nwa agbọghọ na-amaghị nwoke nọchite anya ụka Chineke, kama a lụrụ ya naanị otu di. Taịa na nnukwu akwụna Jọn na-eme ịkwa iko ha na ndị eze nke ụwa. Ụka Katọlik na ọtụtụ ndị nwoke na-enwe mmekọrịta, ọ bụghị naanị otu. Daniel na-agwa anyị na ndị eze ahụ bụ alaeze.

> Nke a bụ nrọ ahụ; anyị ga-akọwakwa ihe ọ pụtara n’ihu eze. Gị, eze, bụ eze nke ndị eze: n’ihi na Chineke nke eluigwe enyewo gị alaeze, ike, ịdị ukwuu, na otuto. Ma n’ebe ọ bụla ụmụ mmadụ bi, anụ ọhịa nke ọhịa na nnụnụ nke eluigwe ka O nyeworo n’aka gị, meekwa ka ị bụrụ onye na-achị ha niile. Gị onwe gị bụ isi a nke ọlaedo. Ma n’azụ gị ka alaeze ọzọ ga-ebili, nke dị ala karịa gị; meekwa ka alaeze nke atọ ọzọ, nke ọla kọpa, bilie, nke ga-achị ụwa niile. Ala-eze nke anọ ga-adịkwa ike dịka ígwè: n’ihi na dịka ígwè na-agbajisị ihe niile ma na-emeri ha, otu ahụkwa, dịka ígwè nke na-agbajisị ihe ndị a niile, ọ ga-agbajisịkwa ma zọpịa. Daniel 2:36–40.

N’ime Daniel isi nke abụọ, a na-akọwapụta ma kọwaa alaeze ndị amụma Bible. Ka Daniel na-akọwara Nebukadneza nrọ ahụ, ọ na-agwa Nebukadneza na ọ bụ isi nke ọlaedo. Isi nke ọlaedo ahụ bụ eze, ma eze na-anọchi anya alaeze. Ụka Roman Katọlik bụ nnukwu akwụna ahụ nke na ndị eze niile nke ụwa na-akwa iko na njedebe nke afọ amụma iri asaa. Ndị eze ahụ bụ ihe nnọchianya nke ndị mmadụ, ma Taịa bụ nwanyị na-adịghị ọcha. Nwanyị bụ ụka, akwụna bụ ụka na-adịghị nsọ; nwoke bụ eze, eze bụkwa alaeze. Nwanyị bụ ụka, eze bụkwa steeti. Mmekọrịta iwu na-akwadoghị nke ihe abụọ a na-anọchi anya ịkwa iko nke mmụọ.

Iwu Ukpuru nke United States bụ akwụkwọ sitere n’aka Chineke nke na-edobe n’ime ya mkpa ọ dị idobe ngwá abụọ ndị a iche. Ọ bụ ezie na anyị akabeghị aka n’ịchọpụta Taịa dịka ụka Roman Katọlik, ọ dị ka ọ kwesịrị ekwesị n’oge a ilekwasị anya n’akara ọzọ dị na Aịsaịa iri abụọ na atọ nke na-akọwa ihe nnọchianya nke nwoke na nwanyị—ụka na ọchịchị.

> Lee ala ndị Kaldia; ndị a abụghị ndị dịrị adị, ruo mgbe onye-Asiria tọrọ ntọala ya n’ihi ndị bi n’ọzara: ha guzobere ụlọ elu ya, ha wulitere obí eze ya; ma o mere ka ọ bụrụ mkpọmkpọ ebe. Aịzaya 23:13.

N’amaokwu a, Asiria hiwere ala ndị Kaldia, wee guzobe ma “ụlọ elu” ma “ụlọ eze.” Asiria bụ ihe nnọchianya nke Nimrọd, ndị Kaldia na-anọchikwa anya ndị ndu okpukpe nke okpukpe omimi Babilọn. “Ụlọ elu” bụ ihe nnọchianya nke nzukọ. Mgbe Jizọs kọwara ilu banyere ubi vaịn, Nwanneanyị White kwuru maka ilu ahụ dị ka nke a:

> “N’ilu ahụ, onye nwe ụlọ ahụ nọchiri anya Chineke, ubi vaịn ahụ bụ mba ndị Juu, ma ogige nche ahụ bụ iwu nke Chineke nke bụ nchebe ha. Ụlọ elu ahụ bụ ihe nnọchianya nke ụlọ nsọ.” Desire of Ages, 596.

Onye Asiria tọrọ ntọala ala ndị Kaldea, ndị guzobere ụka (ụlọ elu) na “obí eze.” “Obí eze” na-anọchi anya “eze,” nke n’aka nke ya na-anọchi anya alaeze. A na-anọchikwa alaeze anya dịka obodo.

> Ha wee sịrị, Bịanụ, ka anyị wuo onwe anyị obodo na ụlọ elu, nke isi ya ga-eru eluigwe; ka anyị wee meere onwe anyị aha, ka e wee ghara ikesa anyị n’elu ụwa niile. Jenesis 11:4.

“Ụlọ elu” na “obí eze” nke Onye Asiria ahụ hiwere bụ “obodo” na “ụlọ elu” nke Nimrọd wuru.

> Ma ozu ha ndị ahụ nwụrụ anwụ ga-edina n’ámá obodo ukwu ahụ, nke a na-akpọ n’ụzọ ime mmụọ Sọdọm na Ijipt, ebe kwa a kpọgidere Onyenwe anyị n’obe. Mkpughe 11:8.

Mmụọ nsọ na-agwa anyị na “obodo ukwu ahụ” a kpọrọ n’Mkpughe isi nke iri na otu na-anọchi anya alaeze France n’oge Mgbanwe ọchịchị France.

> “‘Obodo ukwu ahụ’ nke e gburu ndị àmà ahụ n’okporo ámá ya, ebe ozu ha dina, bụ ‘n’ime mmụọ’ Ijipt. N’etiti mba niile e gosipụtara n’akụkọ ihe mere eme nke Bible, Ijipt bụ nke gọnarịrị ịdị adị nke Chineke dị ndụ n’ụzọ kasị obi ike ma guzogide iwu Ya. Ọ dịghị eze ọ bụla tụụrụ ime nnupụisi megheere emepe ma dị elu n’aka ike megide ọchịchị nke Eluigwe dịka eze Ijipt mere. Mgbe Mozis wetara ya ozi ahụ n’aha Onyenwe anyị, Fero jiri mpako zaa, sị: ‘Ònye bụ Jehova, ka m gee ntị n’olu Ya hapụ Izrel ka ha laa? Amaghị m Jehova, ọzọkwa agaghị m ahapụ Izrel ka ha laa.’ Ọpụpụ 5:2, A.R.V. Nke a bụ ekweghị na Chineke, mba ahụ nke Ijipt nọchiri anya ya ga-ekwupụtakwa ụdị agọnarị yiri nke a megide ihe Chineke dị ndụ na-arịọ, ma gosipụtakwa mmụọ yiri nke a nke enweghị okwukwe na ịma aka. E jikwa ‘Obodo ukwu ahụ’ tụnyere, ‘n’ime mmụọ,’ na Sọdọm. Mmebi omume nke Sọdọm n’ime imebi iwu Chineke pụtara ìhè karịsịa n’ịkwa iko. Mmehie a kwa ga-abụkwa àgwà pụtara ìhè nke ukwuu n’ime mba ahụ nke ga-emezu nkọwa nile nke Akwụkwọ Nsọ a.”

> “Ya mere, dịka okwu onye-amụma ahụ si dị, ntakịrị oge tupu afọ 1798, ike ụfọdụ sitere n’aka Setan ma bụrụ nke agwa ya ga-ebili ịlụ agha megide Bible. Ma n’ala ebe a ga-eme ka àmà nke ndị àmà abụọ nke Chineke dajụọ otu a, ekweghị na Chineke nke Fero na omume rụrụ arụ nke Sọdọm ga-apụta ìhè.”

> “Amụma a enwetawo mmezu ziri ezi nke ukwuu ma dị ịrịba ama n’akụkọ ihe mere eme nke France. N’oge Mgbanwe ahụ, n’afọ 1793, ‘ụwa nụrụ, maka oge mbụ, ọgbakọ nke ndị mmadụ, ndị a mụrụ ma zụlite n’ime mmepeanya, ma na-ewere onwe ha ikike ịchị otu n’ime mba ndị Europe kachasị mma, ka ha welie olu ha ọnụ iji gọnarị eziokwu kasị dị nsọ nke mkpụrụ obi mmadụ na-anabata, ma jiri otu olu jụ okwukwe na ofufe nye Chi.’—Sir Walter Scott, Life of Napoleon, vol. 1, ch. 17. ‘France bụ naanị mba n’ụwa nke ihe ndekọ ziri ezi ka dị banyere ya, na dịka mba, o weliri aka ya n’ìhè doro anya n’ịgba mgba megide Onye Okike nke eluigwe na ụwa. E nweela ọtụtụ ndị na-ekwulu Chineke, ọtụtụkwa ndị na-ekweghị na Chineke, ma ha ka nọkwa, na England, Germany, Spain, na ebe ndị ọzọ; ma France pụtara iche n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa dịka naanị steeti nke, site n’iwu nke Ọgbakọ Omebe Iwu ya, kwupụtara na Chineke adịghị, nke kwa ya bụ mba nke ọnụ ọgụgụ dum nke ndị bi n’isi obodo ya, na ọtụtụ buru ibu n’ebe ndị ọzọ, ụmụ nwanyị kwa yana ụmụ nwoke, jiri ọṅụ gbaa egwú ma kpọọ abụ n’ịnakwere ọkwa ahụ.’—Blackwood’s Magazine, November, 1870.” The Great Controversy, 269.

“Obodo ukwu” ahụ e kwuru na ya n’Mkpughe isi nke iri na otu bụ mba France, nke wepụtara “iwu nke Nzukọ Omebe Iwu ya” na-ekwupụta na Chineke adịghị. Iwu ahụ bụ ngosipụta nke ekweghị na Chineke dị, dịka nnupụisi Fero nọchiri anya ya. Obodo ukwu bụ alaeze, ma ọ bụ “mba” ma ọ bụ “steeti.” N’Mkpughe isi nke iri na otu, France mejupụtara akara abụọ—Ijipt na Sọdọm.

A na-agwa anyị, “Nke a bụ ekweghị na Chineke, ma mba ahụ nke Ijipt nọchiri anya ya ga-ekwupụta ụdị ịgọnarị yiri nke a megide ikike nile nke Chineke dị ndụ, ma gosi mmụọ yiri ya nke ekweghị ekwe na nkwulu. A na-ejikwa ‘obodo ukwu ahụ’ tụnyere Sọdọm, ‘n’ụzọ ime mmụọ.’ Nrụrụ aka nke Sọdọm n’ime imebi iwu Chineke pụtara ìhè karịsịa n’omume ịkwa iko.”

E ji ihe nnọchianya gosi nnukwu obodo ma ọ bụ mba France dịka mba (Ijipt) na obodo (Sọdọm). Ijipt “ga-ekwu okwu,” ma ikwu okwu nke mba na-anọchi anya omume ọchịchị ala, ọ bụghị omume ụka. Ijipt bụ ọchịchị ala, Sọdọm kwa bụ ụka—nke a bụ nnọchianya a hụrụ n’isi nke iri na otu nke Mkpughe.

> “Ikwu okwu” nke mba ahụ bụ ọrụ ndị ọchịchị ya nke ime iwu na nke ikpe.” The Great Controversy, 442.

N’ime Mkpughe iri na otu, Jọn na-egosipụta ihe omume nke Mgbanwe Ọchịchị France n’ihe nnọchianya amụma. Mgbanwe ahụ n’onwe ya nyere ihe akaebe akụkọ ihe mere eme zuru ezu nke izi ezi nke amụma Jọn kwuru n’isiakwụkwọ ahụ. Jọn buru amụma, mgbe ahụ Mgbanwe Ọchịchị France mezuru amụma ahụ, ma mesịa n’aka nke ọzọ—ma amụma ahụ ma mmezu ya n’akụkọ ihe mere eme nke amụma ahụ na-akọwapụta ma na-adakọkwa na ihe omume ndị ga-adị na njedebe nke ụwa, mgbe otu ugboro ọzọ a ga-ejikọta ọchịchị rụrụ arụ na ụka rụrụ arụ. N’ezie, ọbara-ọgbụgba na-esochi alụmdi na nwunye ahụ na-adịghị nsọ. Alaeze Chineke bụkwa nnukwu obodo.

> O wee kpọgara m n’ime Mmụọ gaa n’elu ugwu ukwu dịkwa elu, wee gosi m nnukwu obodo ahụ, Jerusalem dị nsọ, ka ọ na-esite n’eluigwe n’aka Chineke na-arịdata. Mkpughe 21:10.

> “Ọbịbịa nke nwoke-alụanyị, nke a na-eme ka a hụ ebe a, na-ewere ọnọdụ tupu agbamakwụkwọ ahụ. Agbamakwụkwọ ahụ na-anọchi anya nnabata Kraịst na-anabata alaeze Ya. Obodo Nsọ ahụ, Jerusalem Ọhụrụ, nke bụ isi obodo na onye nnọchi anya alaeze ahụ, a na-akpọ ya ‘nwunye, nwunye Nwa-aturu ahụ.’ Mmụọ ozi ahụ gwara Jọn, sị: ‘Bịa n’ebe a, aga m egosi gị nwunye ahụ, nwunye Nwa-aturu ahụ.’ ‘O buru m n’ime Mmụọ,’ ka onye amụma ahụ na-ekwu, ‘wee gosi m nnukwu obodo ahụ, Jerusalem dị nsọ ahụ, ka ọ na-esi n’eluigwe n’aka Chineke na-arịdata.’ Mkpughe 21:9, 10.” The Great Controversy, 426.

A na-anọchi nnupụisi Nimrọd anya site n’iwu ya ụlọ elu na obodo, nke na-anọchite anya njikọta ụka na ọchịchị obodo n’ọgwụgwụ ụwa, n’ihi na ndị amụma niile kwuru banyere ọgwụgwụ ụwa. Nnupụisi Nimrọd bụkwa ịga n’ihu nke nnupụisi Lụsifa nke ọchịchọ ya bụ ijide ọchịchị ma ụka Chineke ma ọchịchị Chineke.

> Lee ka i si si n’eluigwe daa, O Lusifa, nwa nke ụtụtụ! Lee ka e si gbuda gị ruo n’ala, gị onye na-eme ka mba dị iche iche daa mba! N’ihi na i kwuwo n’obi gị, Asịgo m n’eluigwe, aga m ebulite ocheeze m karịa kpakpando nile nke Chineke: aga m anọdụkwa n’elu ugwu nzukọ ahụ, n’akụkụ ugwu nke ebe ugwu: asịgo m n’elu ịdị elu nke igwe ojii; aga m adị ka Onye Kasị Elu. Aịsaịa 14:12–14.

Dịka Aịsaịa na-ekpughe ọchịchọ nzuzo dị n’obi Lucifa ịbụ “dị ka Onye Kasị Elu ahụ,” ọ na-egosi na Lucifa na-achọ ịnọdụ n’oche abụọ dị iche nnọọ. Ọ chọrọ “ibuli” “ocheeze” ya “karịa kpakpando nke Chineke” ma “ịnọdụkwa n’elu ugwu nke nzukọ, n’akụkụ ugwu.”

Ocheeze bụ ihe nnọchianya nke ikike eze—ma ọ bụ ikike ọchịchị ala, ma “akụkụ ugwu” bụ nzukọ Chineke.

> Abụ na Abụ Ọma maka ụmụ Kora. Onye-nwe anyị dị ukwuu, ọ dịkwa nnọọ mma ka a too Ya nke ukwuu n’obodo Chineke anyị, n’ugwu nke ịdị nsọ Ya. Ọ mara mma n’ọnọdụ ya, ọṅụ nke ụwa dum, bụ ugwu Zayọn, n’akụkụ ugwu, obodo nke Eze ukwu ahụ. A maara Chineke n’obí eze ya dị n’ime ya dịka ebe mgbaba. Abụ Ọma 48:1–3.

Jerusalem bụ “obodo nke nnukwu Eze ahụ,” si otu a na-egosi ocheeze ọchịchị nke Chineke, ma Jerusalem bụkwa “ugwu nke ịdị nsọ ya,” “n’akụkụ ugwu,” si otu a na-egosi ocheeze okpukpe nke Chineke. Site na mbido, a na-egosi nnupụisi na agha Setan n’ime nkọwa nke ọchịchọ ya ịchị ma nzukọ Chineke ma ọchịchị Chineke. Mgbe nke ahụ gasịrị, Setan duuru na nnupụisi nke Nimrọd, a na-anọchikwa ala ahụ ọ tọrọ ntọala ya maka ndị Kaldia dịka ala ebe Nimrọd wuru ma ụlọ elu ma obodo—nzukọ na ọchịchị.

Ya mere, mgbe akwụna Aịzaya na nnukwu akwụna Jọn na ndị eze nke ụwa na-akwa iko, amụma ahụ na-akọwa na njikọ na-adịghị nsọ na-eme n’etiti ụka Roman Katọlik na ndị eze nke ụwa na njedebe nke afọ amụma iri asaa.

Ahịrị amụma Aịsaịa na-akọwa ikpe nke Taịa, akwụna ahụ, n’isi nke iri abụọ na atọ, ma Jọn na-akọwa otu ikpe ahụ site n’akara nke nwanyị yi awọ ọbara ọbara, onye a kpọrọ “Babilọn ukwu ahụ.” Onyeàmà nke atọ banyere otu ikpe ahụ nke otu akwụna ahụ bụ nke a:

> “A kọwara nwanyị ahụ (Babilọn) nke Mkpughe 17 dịka onye ‘eyi uwe odo anụnụ anụnụ na uhie uhie, e jikwa ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pel chọọ ya mma, o nwee iko ọlaedo n’aka ya, nke jupụtara n’ihe arụ na adịghị ọcha:... e dekwara aha n’egedege ihu ya, Ihe Omimi, Babilọn Ukwu ahụ, nne ndị akwụna.’ Onye amụma ahụ kwuru, sị: ‘Ahụrụ m nwanyị ahụ ka ọ na-aṅụbiga mmanya ókè n’ọbara ndị nsọ na n’ọbara ndị àmà Jisọs nwụrụ n’ihi ha.’ A na-ekwukwa banyere Babilọn ọzọ dị ka ‘obodo ukwu ahụ, nke na-achị ndị eze nke ụwa.’ Mkpughe 17:4–6, 18. Ike ahụ nke n’ime ọtụtụ narị afọ jigidere ọchịchị aka ike n’elu ndị eze nke Krisendọm bụ Rom.” The Great Controversy, 382.

Taịa bụ ụka Roman Katọlik n’“ụbọchị ikpeazụ” ndị ahụ. N’oge ahụ, ọchịchị papa ga-apụta gaa bụrụọ abụ ya ndị na-adọrọ adọrọ nye ndị eze nke ụwa, si otu a duru ndị eze ahụ banye n’omume ịkwa iko, nke n’amụma bụ njikọta nke ụka na steeti.

> Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ahụ, a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dịka ụbọchị nke otu eze si dị; mgbe njedebe nke afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụku abụ dịka nwanyị akwụna. Aịzaya 23:15.

Eze bụ alaeze n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ya mere a ga-echefu Taịa n’oge mgbe alaeze amụma ga-achịru afọ iri asaa.

> Ọ ga-erukwa na n'ụbọchị ahụ, a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dịka ụbọchị nke otu eze si dị; mgbe ngwụcha afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụ abụ dị ka akwụna. Were ụbọ akwara, gagharịa obodo ahụ, gị akwụna e chefuru echefu; kpọọ ụda dị ụtọ, bụrụọ abụ ọtụtụ, ka e wee cheta gị. Ọ ga-erukwa na mgbe ngwụcha afọ iri asaa ahụ gasịrị, Onyenwe anyị ga-eleta Taịa, ọ ga-alaghachikwute ụgwọ ya, ọ ga-akwa iko na alaeze niile nke ụwa n’elu ụwa dum. Aịsaịa 23:15–17.

N’ụbọchị alaeze otu ahụ nke ga-achịru afọ iri asaa nke amụma, a ga-echefu Chọọchị Roman Katọlik. N’ọgwụgwụ afọ iri asaa ahụ, ike papal ga “akpọ ụda dị ụtọ, bụrụọ abụ ọtụtụ.” N’amụma, “abụ” na-anọchi anya “ahụmahụ.”

> “N’elu oke osimiri kristal dị n’ihu ocheeze ahụ, bụ́ oke osimiri iko dị ka a ga-asị na e jikọtara ya na ọkụ,—ọ na-enwu nke ukwuu site n’ebube Chineke,—ka e zukọtara ìgwè ndị ahụ meriri ‘anụ ọhịa ahụ, na onyinyo ya, na akara ya, na ọnụ ọgụgụ aha ya.’ Ha na Nwa Atụrụ ahụ nọ n’Ugwu Zaịọn, ‘nwere ụbọ akwara Chineke,’ ka ha guzo, otu narị puku iri anọ na anọ ndị a gbapụtara n’etiti mmadụ; a nụkwa olu, dịka ụda ọtụtụ mmiri, na dịka ụda égbè eluigwe dị ukwuu, ‘olu ndị na-akụ ụbọ akwara na-akụ ụbọ akwara ha.’ Ha na-abụkwa ‘abụ ọhụrụ’ n’ihu ocheeze ahụ, abụ nke ọ dịghị onye pụrụ ịmụta ma e wezụga otu narị puku iri anọ na anọ ahụ. Ọ bụ abụ nke Mosis na nke Nwa Atụrụ ahụ—abụ nke nnapụta. Ọ dịghị onye ọbụla ma e wezụga otu narị puku iri anọ na anọ ahụ pụrụ ịmụta abụ ahụ; n’ihi na ọ bụ abụ nke ahụmahụ ha—ahụmahụ nke ọ dịghị ìgwè ọzọ ọ bụla nwetụrụla mgbe ọbụla. ‘Ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ ebe ọbụla Ọ na-aga.’ Ndị a, ebe e si n’ụwa bulie ha, n’etiti ndị dị ndụ, a na-agụ ha dịka ‘mkpụrụ mbụ nye Chineke na nye Nwa Atụrụ ahụ.’ Mkpughe 15:2, 3; 14:1-5. ‘Ndị a bụ ndị si na nnukwu mkpagbu pụta;’ ha agafewo n’oge nsogbu nke ụdị ya na-adịtụbeghị kemgbe e nwere mba; ha atachiela ahụhụ nke oge nsogbu Jekọb; ha eguzowo na-enweghị onye na-arịọchitere ha n’oge ikpeazụ a na-awụsa ikpe Chineke. Ma a zọpụtala ha, n’ihi na ha ‘sachara uwe ha, mee ka ha dị ọcha n’ọbara Nwa Atụrụ ahụ.’ ‘A hụghị aghụghọ n’ọnụ ha: n’ihi na ha enweghị ntụpọ’ n’ihu Chineke. ‘N’ihi ya ka ha ji nọ n’ihu ocheeze Chineke, na-ejere Ya ozi ehihie na abalị n’ụlọ nsọ Ya: Onye ahụ nke nọkwasịrị n’ocheeze ga-ebikwa n’etiti ha.’ Ha ahụwo ka e ji ụnwụ na ọrịa otiti mebie ụwa, ka anyanwụ nwee ike ịkpọọ mmadụ ọkụ site n’okpomọkụ dị ukwuu, ha onwe ha atachikwa ahụhụ, agụụ, na akpịrị ịkpọ nkụ. Ma ‘agụụ agaghị agụkwa ha ọzọ, akpịrị agaghị akpọkwa ha nkụ ọzọ; anyanwụ agaghị akpọkwa ha ọkụ, ma ọ bụ okpomọkụ ọ bụla. N’ihi na Nwa Atụrụ ahụ nke nọ n’etiti ocheeze ga-azụ ha, durukwa ha gaa n’isi iyi nke mmiri ndụ: Chineke ga-ehichapụkwa anya mmiri nile n’anya ha.’ Mkpughe 7:14-17.” The Great Controversy, 648.

> “‘N’ụlọ nsọ Ya ka onye ọbụla na-ekwu maka ebube Ya’ (Abụ Ọma 29:9), ma abụ nke ndị a gbapụtara ga-abụ—abụ nke ahụmahụ ha—ga-ekwupụta ebube Chineke: ‘Ọrụ Gị dị ukwuu ma dị ebube, O Onyenweanyị Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile; ụzọ Gị dị ezi omume ma bụrụkwa eziokwu, Gị Eze nke ọgbọ niile. Ònye ka ọ gaghị atụ egwu, O Onyenweanyị, ma nye aha Gị otuto? n’ihi na naanị Gị bụ onye nsọ.’ Mkpughe 15:3, 4, R.V.” Education, 308.

Ná ngwụcha afọ iri asaa nke amụma, ọchịchị papal ga “akụ ụtọ olu, bụrụọ abụ ọtụtụ, ka” e “wee cheta” ya. Ná ngwụcha alaeze ahụ nke na-achị ruo afọ iri asaa nke amụma, ụka Roman Katọlik ga-eme ka ụwa cheta ahụmahụ nke akụkọ ihe mere eme ya gara aga. N’akụkọ ihe mere eme ahụ, ọ chịrị dị ka ikike omume n’ime mmekọrịta dị n’etiti ya na ndị eze Europe. A na-akpọ akụkọ ihe mere eme ahụ n’eziokwu Oge Ọchịchịrị, ma ọchịchịrị niile nke a pụrụ n’ụzọ ọ bụla ijikọ na akụkọ ihe mere eme ahụ ebe ọchịchị Papal chịrị ndị eze Europe, pụrụ ikwu na ọ sitere n’omume ntọala ahụ n’onwe ya nke mụtara ọchịchịrị niile sochirinụ. Omume ahụ bụ njikọta nke ụka na ọchịchị, njikọta nke ndị eze Europe na ụka Katọlik. N’alụmdi na nwunye nke Akwụkwọ Nsọ, nwoke kwesịrị ịchị nwanyị, ma ịkwa iko nke mere n’akụkọ ihe mere eme ahụ gbanwere usoro ziri ezi nke mmekọrịta nwoke na nwanyị n’ụzọ isi n’ala elu.

Ná ngwụsị afọ iri asaa, a ga-enwe nnukwu nsogbu mgbe alaeze amụma nke Akwụkwọ Nsọ nke na-achị ụwa n’oge ahụ mgbe a chefuru ọchịchị Pope n’amụma ga-eru ọgwụgwụ. Nsogbu zuru ụwa ọnụ nke mbibi alaeze ahụ kpatara na-emeghe ụzọ ka chọọchị Katọlik malite ime ka ụwa mara na, iji gafee oge ndị a jupụtara n’ọgba aghara nke mbibi alaeze ahụ mụrụ, ụwa ga-edobe onwe ya n’okpuru ikike omume ọma nke chọọchị Roman Katọlik, dịka e gosiri ya n’akụkọ ihe mere eme nke Oge Ọchịchịrị.

Mgbe alaeze ahụ ga-abịa ná njedebe, ma ndị pàpàsi bụrụ abụ nke ahụmịhe ya gara aga, bụ́ ahụmịhe nke ndị ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme na-akpọ ọchịchịrị; ya mere, olee otú akụkọ ọchịchịrị ahụ pụrụ isi bụrụ ozi ndị pàpàsi ga-ekesa n’etiti ndị eze nke ụwa nke ga-eme ka ha kwenye ka ha na ya kwaa iko? N’ime nnukwu nsogbu, gịnị mere ahụmịhe nke ọgbọ ndị gara aga, (abụ ya) ahụmịhe ya tupu e chefuo ya n’amụma, ga-eji nye ezi uche nke ga-eme ka ndị eze nke ụwa nabata ahụmịhe ọchịchịrị dịka ihe ngwọta nye nnukwu nsogbu ha?

> “Ọtụtụ ìgwè mmadụ, ọbụna n’etiti ndị na-ele Romanism anya n’enweghị ebere ọ bụla, na-amata ntakịrị ihe ize ndụ dị n’ike na mmetụ ya. Ọtụtụ na-ekwusi ike na ọchịchịrị nke ọgụgụ isi na nke omume nke jupụtara n’oge Middle Ages nyere aka ka nkwenkwe ozizi ya, nkwenkwe ụgha ya, na mmegbu ya gbasaa, nakwa na ọgụgụ isi ka ukwuu nke oge a, mgbasa ozi ọmụma n’ozuzu ya, na nnwere onwe na-abawanye n’ihe gbasara okpukpe na-egbochi nlọghachi nke ekweghị ndidi na ọchịchị aka ike. A na-akwa ọbụna echiche ahụ n’onwe ya emo na ọnọdụ dị otu a ga-adị n’oge a nke enyerela ìhè dị ukwuu. Ọ bụ eziokwu na ìhè dị ukwuu—nke ọgụgụ isi, nke omume, na nke okpukpe—na-enwu n’elu ọgbọ a. N’ime peeji ndị mepere emepe nke Okwu Nsọ nke Chineke, e si n’eluigwe wụsa ìhè n’ụwa. Ma ekwesịrị icheta na ka ìhè e nyere na-abawanye, ka ọchịchịrị nke ndị na-agbagọ ma na-ajụ ya na-abawanyekwa.”

> “Nnyocha Akwụkwọ Nsọ e ji ekpere mee ga-egosi ndị Protestant ezi agwa nke ọchịchị popu ma mee ka ha kpọọ ya asị ma zere ya; ma ọtụtụ nwere amamihe n’echiche nke onwe ha nke ukwuu nke na ha anaghị ahụ mkpa ọ dị iji ịdị umeala n’obi chọọ Chineke ka e wee duru ha banye n’eziokwu. Ọ bụ ezie na ha na-anya isi n’ìhè ha nwetara, ha amaghị ma Akwụkwọ Nsọ ma ike Chineke. Ha ga-enwerịrị ụzọ ụfọdụ ha ga-esi mee ka akọ na uche ha daa jụụ, ya mere ha na-achọ ihe nke kacha nta n’ihe ime mmụọ ma n’ihe iweda mmadụ ala. Ihe ha chọrọ bụ ụzọ e si echefu Chineke nke ga-apụta dịka ụzọ e si echeta Ya. Ọchịchị popu dabara nke ọma izute mkpa ndị a niile. E dobere ya maka òtù mmadụ abụọ, nke fọrọ nke nta ka ha bụrụ ụwa dum—ndị a ga-azọpụta site n’ọrụ ọma ha, na ndị a ga-azọpụta n’ime mmehie ha. N’ebe a ka nzuzo nke ike ya dị.”

> “E gosiri na ụbọchị nke oké ọchịchịrị nke uche bụ nke dị mma nye ịga nke ọma nke ọchịchị popu. A ka ga-egosikwa na ụbọchị nke oké ìhè nke uche dịkwa nnọọ mma nye ịga nke ọma ya. N’oge gara aga, mgbe mmadụ nọ na-enweghị okwu Chineke ma na-enweghị ihe ọmụma nke eziokwu, e kpuchiri anya ha, a manyekwara puku mmadụ n’ọnyà, ebe ha na-ahụghị ụgbụ a gbasara maka ụkwụ ha. N’ọgbọ a, e nwere ọtụtụ ndị anya ha na-adọrọ n’ọkụ na-enwu nke echiche mmadụ, ‘sayensị a na-akpọ n’ụgha;’ ha anaghị aghọta ụgbụ ahụ, ha wee banye n’ime ya ngwa ngwa dị ka a ga-asị na e kpuchiri anya ha. Chineke zubere ka a na-ele ike uche mmadụ anya dịka onyinye sitere n’aka Onye kere ya, nakwa ka e jiri ya rụọ ọrụ n’ozi nke eziokwu na ezi omume; ma mgbe a na-azụ nganga na agụụ ịchọ ịrị elu, ndị mmadụ wee bulie ozizi nke aka ha karịa okwu Chineke, mgbe ahụ ọgụgụ isi nwere ike imebi ihe karịa amaghị ama. N’ụzọ dị otu a, sayensị ụgha nke ụbọchị anyị a, nke na-emebi okwukwe n’Akwụkwọ Nsọ, ga-egosi na ọ ga-eme nke ọma n’ịkwadebe ụzọ maka nnabata ọchịchị popu, ya na ụdị ya ndị na-atọ ụtọ, dịka igbochi ihe ọmụma mere nke ọma n’imeghe ụzọ maka ịba ụba ike ya n’oge Ọchịchịrị.” The Great Controversy, 572.

> “Ndị Roman Katọlik na-ekweta na mgbanwe e mere n’ihe gbasara Ụbọchị Izu Ike bụ nke chọọchị ha mere, ha na-akpọkwa mgbanwe a kpọmkwem ihe àmà nke ikike kachasị elu nke chọọchị ahụ. Ha na-ekwupụta na site n’idebe ụbọchị mbụ nke izu dị ka Ụbọchị Izu Ike, ndị Protestant na-amata ikike ya ime iwu n’ihe ndị dị nsọ. Chọọchị Rome ahapụbeghị nkwupụta ya na ọ naghị ada njehie; ma mgbe ụwa na chọọchị ndị Protestant nabatara Ụbọchị Izu Ike ụgha nke o kere, ebe ha jụrụ Ụbọchị Izu Ike nke Jehova, n’ezie ha na-ekweta nkwupụta a. Ha pụrụ ịkpọpụta ikike e ji mee mgbanwe a, ma a na-ahụ aghụghọ dị n’echiche ha n’ụzọ dị mfe. Onye Papist nwere amamihe zuru ezu ịhụ na ndị Protestant na-eduhie onwe ha, na-emechi anya ha n’uche ha n’ihu eziokwu nke okwu a. Ka omume ụbọchị Sọnde na-enweta ihu ọma, ọ na-aṅụrị ọṅụ, na-enwe nkwenye siri ike na n’ikpeazụ ọ ga-eweta ụwa Protestant dum n’okpuru ọkọlọtọ Rome.”

> “Mgbanwe nke ụbọchị izuike bụ akara ma ọ bụ ihe ịrịba ama nke ikike ụka Rom. Ndị ahụ bụ́ ndị, n’ịghọta ihe iwu nke anọ na-arịọ, họrọ idebe ụbọchị izuike ụgha n’ọnọdụ nke ezi ụbọchị izuike, na-eme otú ahụ, ha na-enye nsọpụrụ nye ike ahụ nke naanị ya ka o si bịa bụrụ nke e nyere iwu. Akara nke anụ ọhịa ahụ bụ ụbọchị izuike nke papa, nke ụwa anabatala n’ọnọdụ nke ụbọchị ahụ Chineke họpụtara.

> “Ma oge ịnata akara nke anụ ọhịa ahụ, dịka e depụtara ya n’amụma, erubeghị. Oge ule ahụ erubeghị. E nwere ezi Ndị Kraịst n’ime nzukọ ụka ọ bụla, ọbụna n’ime njikọta nke Roman Katọlik. A naghị ama onye ọ bụla ikpe ruo mgbe ha natara ìhè ahụ ma hụ ọrụ dịịrị iwu nke anọ. Ma mgbe iwu ahụ ga-apụta nke na-amanye ụbọchị izu ike adịgboroja ahụ, na mgbe mkpu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ ga-adọ mmadụ aka ná ntị megide ife anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya, a ga-adọpụta oke nke ọma n’etiti ụgha na eziokwu. Mgbe ahụ ndị ahụ ka na-anọgide na mmehie ga-anata akara nke anụ ọhịa ahụ n’egedege ihu ha ma ọ bụ n’aka ha.”

> “N’ụkwụ ọsọ ọsọ ka anyị na-abịaru nso n’oge a. Mgbe ụka ndị Protestant ga-ejikọta onwe ha na ike ọchịchị ụwa iji kwado okpukpe ụgha, nke nna nna ha tara ahụhụ n’oké mkpagbu kachasị njọ n’ihi iguzogide ya, mgbe ahụ ka a ga-amanye Sọnde papal site n’ike jikọtara ọnụ nke ụka na steeti. A ga-enwe ndapụ n’ezi okwukwe nke mba, nke ga-ejedebe naanị n’ịla n’iyi nke mba.” Bible Training School, February 2, 1913.

Ugbu a, anyị emetụla ihe nnọchianya ise n’ime ndị anyị na-achọ ịmata tupu anyị ezuo oke lebara isi nke a n’onwe ya anya. Obodo bụ alaeze n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ma n’Aịzaya iri abụọ na atọ e nwere alaeze abụọ nke nwere njikọ chiri anya, ma ha dị iche kpọmkwem. Nke mbụ bụ “obodo na-ekpu okpu eze,” nke ọzọkwa bụ “obodo ndị ahịa.” N’ụbọchị ikpeazụ, ike ahụ nke na-achịkwa njikọ atọ ahụ nke dragọn, anụ ọhịa, na onye amụma ụgha bụ ọchịchị papacy. Ọ bụ alaeze ahụ nwere okpu eze.

> “Ka anyị na-abịaru nso n’ọgba-aghara ikpeazụ ahụ, ọ dị oke mkpa na nkwekọrịta na ịdị n’otu dịrị n’etiti ngwáọrụ nke Onyenwe anyị. Ụwa jupụtara n’oke ifufe na agha na esemokwu. Ma n’okpuru otu isi—ike ndị popu—ndị mmadụ ga-adị n’otu iji gbochie Chineke n’ime onye nke ndị àmà Ya. Onye ndapụ-ukwu ahụ bụ nnukwu onye si n’ezi okwukwe dapụ na-agbakwụnye njikọ a ike. Mgbe ọ na-achọ ijikọta ndị ọrụ ya n’ịlụ ọgụ megide eziokwu, ọ ga-arụkwa ọrụ ikewa na ịchụsasị ndị na-akwado ya. Ekwo ekworo, iche echiche ọjọọ, ikwu okwu ọjọọ, ọ bụ ya na-akpali ha iji mụpụta esemokwu na nkewa.” Testimonies, volume 7, 182.

Alaeze ahụ nke nwere okpueze bụ Taịa, nke pụtara, “nkume.” N’isi nke a Taịa na-anọchi anya ọchịchị popu nke na-agbalị imepụta oyiri Kraịst, n’ihi na ọchịchị popu bụ onye na-emegide Kraịst. Okwu ahụ bụ “anti” n’okwu ahụ bụ antichrist pụtara “n’ọnọdụ nke.” Ọchịchị popu na-achọ imepụta oyiri Kraịst n’ogo ọ bụla, ma aha ahụ bụ Taịa pụtara nkume, n’ihi na ọchịchị popu bụ oyiri ụgha nke “Nkume nke Oge Niile.”

> Ònye ewerewo ndụmọdụ a imegide Taịa, obodo a na-ekpu eze, nke ndị ahịa ya bụ ndị-isi, nke ndị na-azụ ahịa ya bụ ndị a na-asọpụrụ n’ụwa? Ọ bụ Jehova nke ụsụụ ndị agha zubere ya, iji merụọ nganga nke ebube niile, na ime ka ndị a na-asọpụrụ n’ụwa niile bụrụ ihe nlelị. Gafee n’ala gị dịka osimiri, gị ada Taashịsh: ike adịkwaghị. Ọ setịpụrụ aka ya n’elu oké osimiri, Ọ megharịrị alaeze dị iche iche: Jehova enyewo iwu imegide obodo ndị ahịa, ka e bibie ebe e wusiri ike ya. Aịsaịa 23:8–11.

Anyị bu n’obi igosi, site n’aka ọtụtụ ndị àmà, na “ịma jijiji nke alaeze dị iche iche” ka Chineke na-emezu, site n’Islam. Islam bụ ike nke na-ewe iwe n’etiti mba ndị dị iche iche, a na-ejikwa ya ama jijiji mba ndị ahụ. N’oge a, anyị na-akọwapụta na Onye-nwe-anyị ekpebiela iweta “ndị nile a na-asọpụrụ n’ụwa” n’ọnọdụ nlelị, ndị bụ “ndị ahịa” na “ndị na-azụ ahịa” ndị “ebe ha siri ike” ga-ebibi. Obodo ahịa ahụ na obodo nke na-ekpu okpu eze “akpasuwo eluigwe iwe,” Onye-nwe-anyị akọwokwa imebi “ebe ha siri ike,” nke ahụ na-anọchi anya akụnụba. Ndakpọ akụnụba ahụ na-eme tupu iwu Sọnde na United States, n’ihi na tupu iwu Sọnde, ụmụ amaala nke United States na-arịọ ka e weghachite ha “n’amara nke Chineke na ọganihu nke oge a.” Arụmụka ha bụ na ikpe Chineke agaghị akwụsị ruo mgbe a “ga-emeju iwu Sọnde nke ọma kpamkpam.” Ọtụtụ ndị àmà nke Baịbụl kwekọrọ na anyị nọ n’ọnụ ọnụ nnukwu ndakpọ n’akụnụba ụwa. Ndakpọ ahụ na-eme tupu iwu Sọnde, dịka ndakpọ nke 1837 mere tupu Ọktoba 22, 1844.

> “Mgbe ahụ nnukwu onye nduhie ahụ ga-eme ka mmadụ kweta na ndị na-ejere Chineke ozi bụ ndị na-akpata ihe ọjọọ ndị a. Otu ìgwè ahụ nke kpasuru iwe nke Eluigwe ga-atụkwasị nsogbu ha niile n’isi ndị ahụ nke nrubeisi ha nye iwu Chineke bụ ịba mba na-adịgide adịgide nye ndị mmehie. A ga-ekwupụta na mmadụ na-akpasu Chineke iwe site n’imebi sabbath Sọnde; na mmehie a ewetawo ọdachi ndị na-agaghị akwụsị ruo mgbe a ga-eji ike mee ka idebe Sọnde guzosie ike nke ọma; nakwa na ndị na-ewepụta ihe iwu nke anọ na-achọ, si otú a na-ebibi nsọpụrụ a na-asọpụrụ Sọnde, bụ ndị na-enye ndị mmadụ nsogbu, na-egbochi iweghachi ha n’amara nke Chineke na ọganihu nke ụwa a. N’ụzọ dị otu a, a ga-emeghachi ebubo ahụ e boro ohu Chineke n’oge ochie, n’elu ihe ndabere nke guzosiri ike n’otu aka ahụ: ‘O wee ruo, mgbe Ehab hụrụ Ịlaịja, Ehab sịrị ya, Ọ̀ bụ gị na-enye Izrel nsogbu? Ọ zara, E nyeghị m Izrel nsogbu; kama ọ bụ gị na ụlọ nna gị, n’ihi na unu ahapụwo iwu nile nke Jehova, i soro Bel.’ 1 Ndị Eze 18:17, 18. Dịka iwe nke ndị mmadụ ga-akpalite site n’ebubo ụgha, ha ga-emeso ndị nnọchi anya Chineke omume yiri nnọọ nke Izrel nupụrụ isi mere Ịlaịja.” The Great Controversy, 590.

Ilaịja n’ịguzogide ndị amụma Bel na ndị nchụàjà nke Ashera n’Ugwu Kamel na-anọchite anya iwu Ụbọchị Sọnde. Ozi e nyere nzukọ bụ, “họrọnụ taa onye unu ga-efe.” Mgbe akụkọ ihe mere eme a ga-eme ọzọ n’oge iwu Ụbọchị Sọnde, ajụjụ ahụ bụ, “ụbọchị òlee ka ị ga-ahọrọ, n’ihi na ụbọchị ị họrọ na-egosi onye ị na-efe.” Tupu Ugwu Kamel e nwere afọ atọ na ọkara nke oké ọkọchị. Tupu iwu Ụbọchị Sọnde e nwere usoro iwu Ụbọchị Sọnde dị iche iche, ma a kabeghị ha “ike n’ike n’ezie.” Ụkpụrụ a na-ejikọta na iwu Ụbọchị Sọnde bụ na ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esochi mbibi nke mba. Ihe atụ nke a bụ Constantine, onye n’afọ 321 nyere iwu Ụbọchị Sọnde, ma obere oge ka nke ahụ gasịrị, opi anọ mbụ nke Mkpughe isi nke asatọ malitere iweta Rome nke Ọdịda Anyanwụ na njedebe ya ruo n’afọ 476. Akụkọ Constantine dị mkpa n’ihi na ọ gụnyere ịkwalite Ụbọchị Sọnde nwayọọ nwayọọ, n’otu oge ahụkwa mmachi na-abawanye nwayọọ nwayọọ megide Sabat ụbọchị nke asaa. Akụkọ ihe mere eme ahụ na-aga n’ihu ruo mgbe o rutere ná mmechi ya mgbe a manyere ụmụ amaala idebe Ụbọchị Sọnde ma ọ bụ ka a kpagbuo ha n’ihi idebe Sabat. Nke ahụ kwa bụ mmechi nke iwu Ụbọchị Sọnde na-arị elu n’ike n’United States. Otu ụkpụrụ e jikọtara na mmanye ofufe Ụbọchị Sọnde bụ, “ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esochi mbibi nke mba.” Ụkpụrụ a pụtara na mmanye iwu Ụbọchị Sọnde na-abawanye n’ike na-emepụta mmụba n’ikpe Chineke, tupu iwu Ụbọchị Sọnde n’onwe ya nke Mkpughe iri na atọ amaokwu nke iri na otu. Iwu ọ bụla a na-eme ga-eweta mbibi kwekọrọ na ya. Ikpe ndị ụmụ amaala na-ebo ndị na-edebe Sabat ebubo na ha na-ebute, bụ n’ezie ihe a na-ebute site na mmanye na-abawanye n’ike nke iwu Ụbọchị Sọnde. Anyị etinyela otu nkebi sitere na The Great Controversy, nke m kpọrọ Sunday Progression. Aga m akwado ka ịgụgharịa ya ọzọ. Ọ dị n’okpuru ngalaba a kpọrọ The Spirit of Prophecy.

> “Chineke ekpughewo ihe ga-eme n’ụbọchị ikpeazụ, ka e wee kwadebe ndị Ya iguzogide ajọ ifufe nke mmegide na iwe. Ndị a dọrọla aka ná ntị banyere ihe ndị dị n’ihu ha ekwesịghị ịnọdụ ala na-atụ anya nwayọọ nwayọọ ọbịbịa nke oké ifufe ahụ, na-akasi onwe ha obi na Onyenwe anyị ga-echebe ndị Ya kwesịrị ntụkwasị obi n’ụbọchị nsogbu. Anyị ga-adị ka ndị mmadụ na-eche Onyenwe ha, ọ bụghị n’echiche efu na-adịghị arụ ọrụ, kama n’ọrụ siri ike, ya na okwukwe na-adịghị ama jijiji. Ugbu a abụghị oge ikwe ka ihe ndị na-abaghị uru nke ukwuu dọkpụrụ uche anyị. Mgbe ndị mmadụ na-ehi ụra, Setan ji ịnụ ọkụ n’obi edozi ihe nile ka ndị nke Onyenwe anyị ghara inweta ebere ma ọ bụ ikpe ziri ezi. Ngagharị Sọnde ahụ na-eme ugbu a ụzọ ya n’ọchịchịrị. Ndị ndu na-ezobe ezi okwu dị n’isiokwu ahụ, ọtụtụkwa ndị sonyere n’ngagharị ahụ anaghị ahụ ebe iyi dị n’okpuru na-aga. Nkwupụta ya dị nro ma na-egosi dịka nke Ndị Kraịst, ma mgbe ọ ga-ekwu okwu, ọ ga-ekpughe mmụọ nke dragọn ahụ. Ọ bụ ọrụ anyị ime ihe nile dị n’ike anyị ime iji gbochie ihe ize ndụ ahụ a na-eyi egwu. Anyị kwesịrị ịgbalị iwepu ajọ mbunobi site n’itinye onwe anyị n’ìhè kwesịrị ekwesị n’ihu ndị mmadụ. Anyị kwesịrị iweta n’ihu ha ajụjụ eziokwu ahụ dị n’okwu ahụ, si otu a tinye mkpesa kasị dị irè megide usoro ndị a na-eme iji gbochie nnwere onwe nke akọ na uche. Anyị kwesịrị inyocha Akwụkwọ Nsọ ma nwee ike inye ihe kpatara okwukwe anyị. Onye amụma kwuru, sị: ‘Ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị nwere ọgụgụ isi ga-aghọta.’” Testimonies, volume 5, 452.

O siri ike ịmata ngagharị maka iwu ụbọchị Sọnde, n’ihi na ọ na-eme ụzọ ya n’“ọchịchịrị,” ma ndị popu nọ na “nwayọọ nwayọọ na n’enweghị atụ anya” “na-eme ka ike ha sie ike iji kwalite ebumnuche nke ha.” Ọ bụ eziokwu na ọrụ nke ime ka iwu ụbọchị Sọnde gafee n’ọchịchịrị bụ isi okwu dị n’etiti usoro ule nke narị puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ. “Ọ dịghị onye ọ bụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta,” dịka Daniel na Nwannaanyị White si kwuo. “Ndị ajọ omume” ahụ dị na Daniel bụ “amaghị ama ụmụ agbọghọ na-amaghị ihe” nke Matthew, ndị Nwannaanyị White kpọrọ ndị Laodisia. Ndị maara ihe ga-aghọta ihe omume ndị na-eme ugbu a, ọbụna ma ọ bụrụ na akụkọ ihe mere eme gbara anyị gburugburu yie ka ọ na-emegide okwu Chineke. Anyị ọ na-ekwere okwu Chineke, ka anyị na-ekwere ihe na-eme gburugburu anyị? Ma e meela ka anyị mara tupu oge eruo na ọgwụgwụ ga-adị ka ụbọchị Noa.

> “Ụwa, nke jupụtara n’ọgbaaghara, nke jupụtara n’anụrị na-enweghị Chineke, na-ehi ụra, na-ehi ụra n’ime nchekwa nke anụ ahụ. Ndị mmadụ na-eme ka ọbịbịa nke Onyenwe anyị dị anya. Ha na-achị ọchị n’ịdọ aka ná ntị. Nkwulu ọnụ nke ndị nganga na-ekwu bụ, ‘Ihe niile na-aga n’ihu dịka ha dị kemgbe mmalite.’ ‘Echi ga-adị ka taa, ma bụrụkwa nke bara ụba karịa nke ukwuu.’ 2 Peter 3:4; Isaiah 56:12. Anyị ga-abawanye n’ịhụ anụrị n’anya. Ma Kraịst na-asị, ‘Lee, ana m abịa dịka onye ohi.’ Revelation 16:15. N’oge ahụ kpọmkwem mgbe ụwa na-ajụ n’ịkwa emo, ‘Olee ebe nkwa ọbịbịa Ya dị?’ ihe ịrịba ama ndị ahụ na-emezu. Mgbe ha na-eti mkpu, ‘Udo na nchekwa,’ mbibi mberede na-abịa. Mgbe onye na-akwa emo, onye na-ajụ eziokwu, aghọwo onye na-eme nganga n’atụghị egwu; mgbe a na-aga n’ihu n’usoro ọrụ kwa ụbọchị n’ụzọ dị iche iche e si enweta ego n’enweghị ilebara ụkpụrụ anya; mgbe nwa akwụkwọ ji ịnụ ọkụ n’obi na-achọ ọmụma banyere ihe niile ma e wezụga Akwụkwọ Nsọ ya, Kraịst na-abịa dịka onye ohi.”

> “Ihe nile dị n’ụwa nọ n’ime ọgbaaghara. Ihe ịrịba ama nke oge a jupụtara n’ihe ọjọọ. Ihe omume na-abịa na-atụ onyinyo ha n’ihu. Mmụọ nke Chineke na-apụ n’ụwa, ọdachi na-esokwa ọdachi n’ụsọ osimiri ma n’elu ala. E nwere oke ifufe, ala ọma jijiji, ọkụ, idei mmiri, igbu ọchụ nke ụdị ọ bụla. Ònye nwere ike ịgụ ọdịnihu? Ebee ka nchekwa dị? Enweghị ntụkwasị obi n’ihe ọbụla bụ nke mmadụ ma ọ bụ nke ụwa. Ngwangwa ka ndị mmadụ na-etinye onwe ha n’okpuru ọkọlọtọ ha họọrọ. N’enweghị izu ike ka ha na-echere ma na-elekọta mmegharị nke ndị ndu ha. E nwere ndị na-eche, na-elekọta, ma na-arụ ọrụ n’echere ịbịa nke Onyenwe anyị. Otu ìgwè ọzọ na-adaba n’ahịrị n’okpuru ndu agha nke onye mbụ ahụ ukwu dapụrụ n’ezi ofufe. Ole na ole ji obi na mkpụrụ obi kwere na e nwere hel anyị ga-agbanahụ na eluigwe anyị ga-erite.”

> “Nsogbu ahụ na-abịakwute anyị nwayọọ nwayọọ. Anyanwụ na-enwu n’eluigwe, na-agafe okirikiri ya a na-emebu, ma eluigwe ka na-ekwupụta ebube Chineke. Ndị mmadụ ka na-eri ma na-aṅụ, na-akụ ihe ma na-ewu ụlọ, na-alụ di ma na-alụ nwunye. Ndị ahịa ka na-azụ ma na-ere. Ndị mmadụ na-akwakwasị ibe ha, na-asọ mpi maka ọnọdụ kachasị elu. Ndị hụrụ ihe ụtọ n’anya ka na-ejupụta n’ụlọ ihe nkiri, n’ebe a na-agba ọsọ ịnyịnya, na n’ụlọ ịgba chaa chaa. Obi ụtọ kasịnụ na-achị ebe niile, ma oge nnwale na-emechi ngwa ngwa, a ga-ekpebikwa ikpe nke onye ọ bụla n’ụzọ ebighị ebi. Setan na-ahụ na oge ya dị mkpirikpi. O tinyela ndị ọrụ ya niile n’ọrụ ka e wee duhie mmadụ, meekwa ka a ghọgbuo ha, mee ka ha bụrụ ndị a na-etinye n’ihe ụwa n’obi ma maa ha anya, ruo mgbe ụbọchị nnwale ga-agwụ, a ga-emechikwakwa ụzọ ebere ruo mgbe ebighị ebi.”

> “N’okwu ịdọ aka ná ntị dị oke njọ ka okwu ịdọ aka ná ntị nke Onyenwe anyị si n’Ugwu Olive na-abịakwute anyị site n’ime ọtụtụ narị afọ: ‘Lezienụ onwe unu anya, ka obi unu ghara ịdị arọ n’oge ọbụla n’ihi iribiga ihe ókè, na ịṅụbiga mmanya ókè, na nchegbu nke ndụ a, ka ụbọchị ahụ wee bịakwasị unu na mberede n’amaghị unu.’ ‘Ya mere, na-mụ anya ma na-ekpe ekpere mgbe niile, ka e wee gụọ unu ndị ruru eru ịgbanahụ ihe ndị a niile ga-emezu, na iguzo n’ihu Nwa nke mmadụ.’” Desire of Ages, 635, 636.

N’isi nke iri abụọ na atọ nke Aịsaịa, Zaidọn bụ United States, Taịa bụkwa ọchịchị ndị popu. Taịa na Zaidọn bụ obodo Foneṣịa oge ochie ndị dịrị n’otu oge, ndị dị n’akụkụ osimiri Mediterenian. A maara ha n’ihi azụmahịa ha n’oké osimiri, akụnụba ha, na mmetụta ha n’ụwa oge ochie. N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, Zaidọn na “ndị ahịa” ya mejupụtara Tashish. Ndị ahịa Zaidọn na-ere ahịa “mkpụrụ nke Saịhọ,” nke bụ “owuwe ihe ubi nke osimiri,” ma bụrụkwa mkpụrụ “nke osimiri,” ọ bụkwa “ego mbata ya,” n’ihi na ọ bụ “ahịa nke mba dị iche iche.” Ndị amụma niile na-ekwu maka ọgwụgwụ ụwa, ya mere ònye bụ ahịa nke mba dị iche iche n’oge ọgwụgwụ ụwa? Ọ bụ USA.

Saịọ bụ osimiri dị n’Ijipt (eleghị anya na ndagwurugwu Naịl) a na-ejikwa ya anọchite akụnụba nke ụwa, n’ihi na Ijipt bụ ụwa. “Nwa agbọghọ na-amaghị nwoke” nke Zaịdọn na-anọchi anya ọgbọ ikpeazụ nke USA, a na-emegbukwa ya site n’iwu agha nke na-eso iwu Sunday na mbibi mba ahụ nke na-esochi ozugbo. A na-abara ndị ahụ na-amaghị nwoke nke Zaịdọn mba site n’ajụjụ ahụ banyere Taịa nke na-asị, “ọ bụ nke a ka obodo unu nke ọṅụ” (alaeze) nke USA ṅụrịrị ọṅụ n’ime ya? “Ọ bụ nke a alaeze ahụ “onye ochie ya sitere n’ụbọchị ochie,” mgbe, dịka amaokwu ahụ si kwuo, Nimrọd tọrọ ya ntọala, ozugbo iju mmiri ahụ gachara?”

Chineke ekpebiela ma “bụọla n’obi” Ya banyere “Taịa, obodo ahụ nke na-ekpu okpueze,” ka ọ taa ya ahụhụ. Ahụhụ nke ọchịchị ndị popu gụnyere ndakpọ nke usoro ego nke ụwa, n’ihi na “Onyenwe anyị enyela” “iwu megide” “Zaidọn” “obodo ndị ahịa,” (United States.) Iwu Ya “ibibi ebe ndị siri ike,” ma ọ bụ akụnụba nke United States, bụ iwu ụbọchị izu ike, n’ihi na ndapụ n’ezi okwukwe nke mba na-esochi mbibi nke mba.

Ntaramahụhụ nke papacy na-amalite site n’ịdaba akụ̀ na ụba nke ụwa dum n’ihi mmebi nke akụ̀ na ụba nke United States. Zaịdọn nwere “ụlọ” e jikọtara na akụ̀ na ụba ya, ya mere ọ na-anọchi anya usoro ego a na-ebibi, n’ihi na ị pụghịzi ịbanye n’ime ya. Enweghịzi itinye ego ma ọ bụ uru sitere n’“ụlọ” ahụ, n’ihi na e bibiela ya. Mbibi ahụ na-eme n’oge iwu Sọnde, ọ bụ ezie na tupu iwu Sọnde e nweelarị ikpe ndị na-arịwanye elu. Mgbe ndakpọ ahụ rutere, papacy, USA ya na ndị isi-azụmahịa ya na ndị ahịa ya a na-asọpụrụ, na ụgbọ mmiri Tashịsh, ga-“akwa ákwá.”

E jikọtara ọnọdụ “Tashịsh” n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na akụnụba n’oge ochie, ma ụgbọ mmiri Tashịsh n’ime Baịbụl bụ ihe nnọchianya kachasị elu nke ike akụ na ụba.

> N’ihi na ụgbọ mmiri eze na ndị-ozi Hiram na-aga Tashịsh: otu ugboro n’ime afọ atọ ka ụgbọ mmiri Tashịsh na-abịa, na-ebubata ọla-edo, na ọla-ọcha, na ọdụm-azụ, na enwe, na ugo-nnụnụ. Eze Solomọn wee karịa ndị eze nile nke ụwa n’akụ̀ na amamihe. 2 Ihe E Mere 9:21, 22.

Ụgbọ mmiri na-anọchi anya ike akụ na ụba, Tarshish kwa bụ ụgbọ akụ na ụba kachasị n’amụma Akwụkwọ Nsọ. A gwara ọgbọ ikpeazụ nke Tarshish, nke “ada” Tarshish na-anọchi anya ya, ka o “gafee n’ala gị dịka osimiri,” ihe ọ hụrụkwa bụ na ala ya “enwekwaghị ike ọzọ,” na ọ pụghịkwa “ịnụ ọṅụ” ọzọ n’ihi alaeze Taịa. Ike ahụ ha na-achọ bụbu ike akụ na ụba mbụ nke Zaidọn, ma ọ laala n’iyi n’ihi na oke osimiri ekwuwo okwu “na-asị, Anaghị m ahụ ime, anaghịkwa m amụ ụmụ, ọ bụghịkwa m na-azụlite ụmụ okorobịa, ọ bụghịkwa m na-akwalite ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke,” si otu a na-egosi ọgbọ ikpeazụ nke oke osimiri ahụ, nke bụ ndị mba ụwa na-akwa ákwá n’ihi mbibi nke akụ na ụba nke ụwa, na n’oge ahụ ka ndị ụwa na-eteta n’eziokwu ahụ na ha bụ ọgbọ ikpeazụ nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa, ma o egbuola oge ịkwadebe maka ndụ ebighị ebi.

> “Ego ga-adị nnọọ ngwa ngwa ala n’uru n’oge na-adịghị anya mgbe eziokwu nke ihe ndị dị ebighị ebi meghere uche mmadụ.” Evangelism, 62.

E nwere “akụkọ” ma ọ bụ ozi abụọ nke na-akpatara onye ọbụla ihe mgbu n’amaokwu ahụ. “Akụkọ” nke mbụ metụtara Ijipt, nke abụọkwa bụ Taịa. Akụkọ banyere Ijipt dị n’oge gara aga, n’ihi na Aịsaịa na-ekwu, “dị ka n’akụkọ banyere Ijipt,” si otu a gosi na Chineke emewo ihe banyere Ijipt tupu mbibi Ya nke Zaịdọn (USA.) Ihe Chineke mere Ijipt, nke ahụ kwa na-anọchi anya “akụkọ” banyere Ijipt, bụ na O bibiri Ijipt n’ihe metụtara oge mbụ Chineke banyere n’ọgbụgba ndụ ya na ndị a họpụtara. Akụkọ abụọ ahụ bụ otu “akụkọ” ahụ. Akụkọ banyere Ijipt bụ mmalite, akụkọ banyere Taịa bụkwa njedebe. Alfa na Omega ejirila akụkọ mmalite nke isiokwu ahụ gosipụta ọgbụgba ndụ ahụ na ndị puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ n’ụbọchị ikpeazụ. “Akụkọ” banyere Ijipt bụ nzọpụta nke Oké Osimiri Uhie mgbe e bibiri Fero na usuu ya, nke na-anọchite anya nzọpụta ikpeazụ nke ndị Chineke dịka e siri nọchite ya anya site n’“akụkọ” nke bụ “ibu Taịa.”

Ike e ji anọchi anya n’ime Baịbụl nke na-ebibi ụgbọ mmiri Tashish bụ Alakụba. A ga-atụle isiokwu Alakụba n’oge ọzọ, ya mere anyị ga-eleba isiokwu ahụ anya n’uju karị n’oge na-abịa. E ji ya anọchi anya n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ dịka “Chittim,” okwu oge ochie maka Saịprọs, ma akụkụ ahụ na-ekwu na e kpughere mbibi Zaidọn na Taịa site na “Chittim.” Ihe nnọchianya nke Alakụba gụnyere ihe atụ doro nnọọ anya nke mbibi United States n’amụma Baịbụl.

Ọ dị mkpa ịgbaso ụbọchị na afọ ndị e zoro aka na ha n’akwụkwọ Aịsaịa, n’ihi na ha na-akọwakarị oge amụma nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ na-esote. Aịsaịa iri abụọ na atọ na-esochi “ibu arọ” nke ndagwurugwu ọhụụ dị na isi nke iri abụọ na abụọ; nke isi nke iri abụọ na otu butere ya ụzọ, ebe e nwere “ibu arọ” atọ, ma ha atọ niile na-akọwa Islam. Tupu isi ahụ, n’amaokwu nke mbụ nke isi nke iri abụọ, a na-egosipụta ọnọdụ nke akụkọ ihe mere eme amụma, ebe a na-akọwapụta amụma mbibi ndị na-esote n’isi ndị na-esonụ.

> N’afọ ahụ Tatan bịarutere Ashdod, (mgbe Sagon eze Asiria zitere ya), wee luso Ashdod ọgụ, werekwa ya. Aịsaịa 20:1.

Okwu a “Tartan” pụrụ ịbụ aha mmadụ ma ọ bụ, nke yikarịrị ka ọ bụ eziokwu, ọ bụ utu aha nke onye ndú agha. Tartan bịara Ashdod, obodo dị n’Ijipt, were ya n’oge ahụ n’akụkọ ihe mere eme mgbe ndị Asiria nọ nwayọọ nwayọọ na-achịkwa ụwa. Asiria nọchiri anya Babilọn n’ụdị amụma. Ma Asiria ma Babilọn bụ alaeze sitere n’ugwu, alaeze a kọwara dịka “ọdụm” ndị “chụsasịrị” atụrụ Chineke, ma ha abụọ na-anata otu ntaramahụhụ ahụ. Asiria bụ nke mbụ, Babilọn bụ nke ikpeazụ.

> Izrel bụ atụrụ a chụsasịrị; ọdụm achụpụla ya: mbụ, eze Asiria elodawo ya; ma n’ikpeazụ, Nebukadneza a, eze Babilọn, etiwala ọkpụkpụ ya. Ya mere, otu a ka Jehova nke ụsụụ ndị agha, Chineke nke Izrel, kwuru; Lee, aga m ahọpụta eze Babilọn na ala ya ahụhụ, dịka m si ahọpụta eze Asiria ahụhụ. Jeremiah 50:17, 18.

N’amụma, ha abụọ bụ “Onye Asiria dị elu n’obi.”

> “Mgbe Senakerib, onye Asiria ahụ dị mpako, kparịrị ma kwuluo Chineke, wee yie Izrel egwu mbibi, ‘o wee ruo n’abalị ahụ, na mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị pụrụ, tie n’ogige ndị Asiria otu narị puku iri asatọ na puku ise.’ E ‘bipụkwara ndị dike niile, na ndị-ndú na ndị-isi agha,’ n’ụlọ-agha Senakerib. ‘Ya mere, o ji ihere n’ihu laghachi n’ala nke aka ya.’ [2 Ndị Eze 19:35; 2 Ihe E Mere 32:21.]” The Great Controversy, 512.

Afọ ahụ nke “Tatan bịara Aṣdọd” ma “weghara ya,” na-anọchi anya mmeri na-aga n’ihu nke ike papal na-emeri ụwa, dịka e gosiri ya n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu. Akụkọ ihe mere eme nke nsogbu iwu Sọnde, nke bụ “ụbọchị ikpeazụ” nke ikpe nyocha, ma nke na-eduga ozugbo n’ime ikpe mmezu, (ihe otiti asaa ikpeazụ ahụ) bụ ọnọdụ akụkọ ihe mere eme nke “afọ” ahụ Tatan bịara Aṣdọd na-anọchi anya ya. Ebe etinyere nkọwa akụkọ ihe mere eme ahụ n’ọnọdụ ya, Aịsaịa wee nye amụma atọ nke mbibi gbasara Islam, otu gbasara Adventizim Laodisia, ma emechaa ibu Taịa. Isi nke iri abụọ na anọ bụ otu n’ime ihe atụ ọdịnala nke ihe otiti asaa ikpeazụ ahụ, nke isi nke iri abụọ na ise sochiri, nke na-anọchi anya nzọpụta ikpeazụ nke ndị Chineke, ebe anyị na-ahụ ndị Chineke na-ekwupụta otu n’ime okwu a kacha mara amara n’oge nnukwu nsogbu ahụ.

> A ga-asịkwa n’ụbọchị ahụ, Lee, nke a bụ Chineke anyị; anyị echerewo Ya, Ọ ga-azọpụtakwa anyị: nke a bụ Onyenwe anyị; anyị echerewo Ya, anyị ga-aṅụrị ọṅụ ma ṅụkwa ọṅụ n’ime nzọpụta Ya. Aịzaya 25:9.

Ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ bụ ụmụ agbọghọ amamihe ndị ahụ chere Onyenwe ha ka ọ bịa n’agbamakwụkwọ, ọ bụ ezie na Ọ lara azụ dịka o kwekọrọ n’ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ. Ha abụghị ndị Laodisia, ha bụ ndị Filadelfia. Ruo n’ókè a, isiokwu a anọwo na-edobe ọnọdụ ihe a na-ekwu.

N’afọ 1798, Napoleon jidere poopu n’aka n’agha, si otú a nyere ọnyá ọnwụ ahụ e buru amụma banyere ya, nke a ga-agwọ na njedebe ụwa dịka Mkpughe iri na atọ siri kwuo. N’oge ahụ ka United States were ọnọdụ ya dịka alaeze nke isii n’amụma Baịbụl, dịka Daniel abụọ, asaa, asatọ na iri na otu, na Mkpughe iri na abụọ, iri na atọ, iri na isii, iri na asaa na iri na asatọ si kwuo. Site n’oge ahụ gaa n’ihu, ma mpi Republican nke United States ma mpi Protestant (Adventism) echefuola onye papacy bụ. Afọ 1798 bụ afọ mbụ mba ndị ọzọ nke ụwa niile kwetara United States dịka mba nwere ọchịchị onwe ya, ọ bụkwa afọ ozi mmụọ ozi mbụ rutere n’akụkọ ihe mere eme.

“Akpa okwu” nke onye Protestant n’oge ahụ bụ, “Baịbụl, na naanị Baịbụl.” Ndị Protestant na-akọwa onwe ha dị ka ndị na-agbachitere naanị Baịbụl, ma mgbe Adventizim were uwe-nsọpụrụ ha n’oge ọbịbịa nke mmụọ-ozi nke abụọ, ha nabatara “akpa okwu” ahụ, ma e mesịa kpọọ ha “ndị nke akwụkwọ ahụ.” E nyere ha, site n’ozi-eje-ozi William Miller, otu usoro iwu nke ga-emepe Baịbụl n’uche mmadụ niile chọrọ ịnụ, ma ọ bụrụ na ejiri ya nke ọma. Iwu Miller banyere Nkọwa Amụma bụ ihe mkpali nsọ na-ekwu na anyị aghaghị ịmụ ma ọ bụrụ na anyị ga-enye ozi nke mmụọ-ozi nke atọ.

> “Kraịst kwuru, ‘Ọ bụrụ na onye ọ bụla chọrọ iso m, ka ọ jụ onwe ya, buru obe ya, soro m.’ Ọzọkwa, ọ sịrị, ‘Abụ m ìhè nke ụwa; onye na-esochi m agaghị eje ije n’ọchịchịrị.’ Ìhè nke eziokwu na-apụta dịka oriọna na-enwu ọkụ, ma ndị hụrụ ìhè n’anya agaghị eje ije n’ọchịchịrị. Ha ga-amụ Akwụkwọ Nsọ, ka ha wee mara n’ezi-okwu na ha na-ege ntị n’olu nke Ezi Onye Ọzụzụ Atụrụ, ọ bụghịkwa n’olu nke onye ọbịa.”

> “Ndị ahụ na-etinye aka n’ikwusa ozi nke mmụọ ozi nke atọ na-enyocha Akwụkwọ Nsọ n’otu usoro ahụ Nna Miller nakweere. N’akwụkwọ nta a kpọrọ Views of the Prophecies and Prophetic Chronology, Nna Miller nyere iwu ndị a dị mfe ma juputara n’amamihe, dịkwa mkpa, maka ọmụmụ na nkọwa Akwụkwọ Nsọ:

> “‘1. Okwu ọbụla aghaghị inwe ikike ya ziri ezi n’isiokwu e gosipụtara n’ime Baịbụl; 2. Akwụkwọ Nsọ niile dị mkpa, a pụkwara ịghọta ha site n’itinye uche nke ọma na ọmụmụ; 3. Ọ dịghị ihe e kpughere n’Akwụkwọ Nsọ nke a pụrụ ma ọ bụ ga-ezoro ndị na-arịọ n’okwukwe, na-enweghị ịtụ ụjọ obi; 4. Iji ghọta ozizi, kpọkọtanụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ niile ọnụ banyere isiokwu ahụ unu chọrọ ịmata, mgbe ahụ kwe ka okwu ọbụla nwee mmetụta ya ziri ezi; ma ọ bụrụ na unu pụrụ iwulite ozizi unu n’enweghị mmegide, unu enweghị ike ịbụ ndị njehie; 5. Akwụkwọ Nsọ aghaghị ịbụ onye nkọwa nke onwe ya, ebe ọ bụ iwu nke onwe ya. Ọ bụrụ na m dabere n’aka onye nkụzi ka ọ kọwaara m ya, ma o wee chee echiche n’echiche naanị ya banyere ihe ọ pụtara, ma ọ bụ chọọ ka ọ bụrụ otu a n’ihi nkwenkwe okpukpe òtù ya, ma ọ bụ ka e were ya dị ka onye maara ihe, mgbe ahụ echiche ya, ọchịchọ ya, nkwenkwe ya, ma ọ bụ amamihe ya bụ iwu m, ọ bụghị Baịbụl.’”

> “Nke a dị n’elu bụ akụkụ nke iwu ndị a; ma n’ịmụ Akwụkwọ Nsọ anyị, anyị niile ga-eme nke ọma ma ọ bụrụ na anyị elebara ụkpụrụ ndị a kọwara anya.”

> “Ezi okwukwe ka e hiwere n’Akwụkwọ Nsọ; ma Setan na-eji ọtụtụ aghụghọ agbagọ Akwụkwọ Nsọ ma webata njehie, nke mere na a chọrọ nlekọta dị ukwuu ma ọ bụrụ na mmadụ achọọ ịmata ihe ha na-akụzi n’ezie. Ọ bụ otu n’ime nnukwu aghụghọ nke oge a ilekwasị mmetụta obi anya nke ukwuu, ma na-ekwu na mmadụ bụ eziokwu ebe a na-eleghara nkwupụta doro anya nke okwu Chineke anya n’ihi na okwu ahụ adabaghị na mmetụta obi. Ọtụtụ enweghị ntọala ọ bụla maka okwukwe ha ma e wezụga mmetụta. Okpukpe ha dị n’ime mkpali obi; mgbe nke ahụ kwụsịrị, okwukwe ha apụla. Mmetụta nwere ike ịbụ ahịhịa-ọka, ma okwu Chineke bụ ọka wit. Ma, ‘gịnịkwa,’ ka onye amụma na-ekwu, ‘ka ahịhịa-ọka bụ n’ebe ọka wit nọ?’”

> “A gaghị ama onye ikpe n’ihi na o geghị ntị n’ìhè na ọmụma ọ na-enwebeghị, nke ọ pụghịkwa inweta. Ma ọtụtụ na-ajụ irube isi n’eziokwu a na-edobe n’ihu ha site n’aka ndị nnọchiteanya Kraịst, n’ihi na ha chọrọ ịdị ka ụkpụrụ ụwa si dị; ma eziokwu ahụ ruru nghọta ha, ìhè ahụ nke enwuworo n’ime mkpụrụ obi, ga-ama ha ikpe n’Ụbọchị Ikpe. N’ụbọchị ikpeazụ ndị a, anyị nwere ìhè a chịkọbara ọnụ nke na-enwu site n’oge niile gara aga, a ga-ejikwa ya tụọ ọrụ dịịrị anyị n’ụzọ kwekọrọ na ya. Ụzọ nke ịdị nsọ adịghị hà otu ọkwa na ụwa; ọ bụ ụzọ e wulitere elu. Ọ bụrụ na anyị eje ije n’ụzọ a, ma ọ bụrụ na anyị gbaa ọsọ n’ụzọ iwu nke Onyenwe anyị, anyị ga-achọpụta na ‘ụzọ onye ezi omume dị ka ìhè na-enwu enwu, nke na-enwusi ike karịa ruo n’ụbọchị zuru okè.’” Review and Herald, November 25, 1884.

Ị pụrụ ịgụkwuo n’ihe zuru ezu banyere iwu William Miller n’isiokwu a kpọrọ William Miller n’okpuru ngalaba Igodo Amụma.

N’“ọmụmụ anyị banyere Akwụkwọ Nsọ, anyị niile ga-eme nke ọma ma ọ bụrụ na anyị ṅaa ntị n’ụkpụrụ ndị e depụtara” n’ime iwu “Nna Miller” banyere ịkọwa amụma. E nyere mpi nke Protestantism akwụkwọ nsọ ahụ anyị na-akpọ Akwụkwọ Nsọ, e nyekwara ya ibu ọrụ ịgbachitere ma kwalite ụkpụrụ ndị dị n’ime ya, e nyekwara mpi Protestant ahụ otu usoro iwu iji kee nke ọma ihe akwụkwọ nsọ ahụ pụtara na ebumnobi ya.

E nyere mpi nke Republicanism otu akwụkwọ nsọ anyị na-akpọ Constitution, e nyekwara ya ọrụ nke ịgbachitere na ịkwalite ụkpụrụ ndị dị n’ime ya. E nyekwara mpi Republican otu ngwugwu iwu iji kewaa ihe akwụkwọ nsọ ahụ pụtara na ebumnuche ya n’ụzọ ziri ezi. Iwu ndị e nyere iji kewaa Constitution n’ụzọ ziri ezi bụ Bill of Rights, ọ na-edobekwa ebumnuche kacha mkpa nke Constitution n’iwu mbụ nke Bill of Rights. First Amendment e depụtara n’ime Bill of Rights bụ nnwere onwe nke okpukpe, ngosipụta, okwu, na ndị nta akụkọ.

> “Ọgbakọ Omebe iwu agaghị eme iwu ọbụla gbasara ịkwado okpukpe dịka nke e guzobere, ma ọ bụ igbochi omume onwe onye n’okpukpe ya n’enweghị mgbochi; ma ọ bụ ibelata nnwere onwe ikwu okwu, ma ọ bụ nke mgbasa ozi; ma ọ bụ ikike ndị mmadụ ịzukọ n’udo, nakwa ịrịọ Gọọmenti ka o dozie mkpesa ha.” U.S. Constitution, amend. I

Iwu Sọnde bụ mwakpo pụtara ìhè megide isiokwu mbụ nke Iwu Nsọ, nke na-ekwe nkwa nnwere onwe nke okpukpe, nke a na-ewepụ site n’iwu Sọnde, si otu a na-akara njedebe nke Iwu Nsọ ahụ, njedebe nke United States dịka alaeze nke isii n’amụma nke Bible, na mmalite nke mkpagbu megide ndị ahụ bụ́ ndị n’oge ahụ na-ekwusa ozi nke mmụọ-ozi nke atọ site n’oké iti mkpu. A na-akpagbu ndị ahụ na-ekwusa oké iti mkpu nke mmụọ-ozi nke atọ ma na-eme mkpesa megide mbibi nke Mmezi Nke Mbụ na nke Iwu Nsọ ahụ, site n’aka ndị ahụ ndị e kwesịrị ịbụ ndị na-akwado ma na-etinye n’ọrụ iwu nsọ ndị ahụ, bụ́ ndị na-echebe akwụkwọ nsọ ahụ e dobere ha iche ka ha chebe. Nke a bụ ihe atụ nke ịghọta na itinye n’ọrụ akụkọ ihe mere eme ndị yiri onwe ha nke mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa ahụ yiri nwa atụrụ. Ndị Nna tọrọ ntọala nke Iwu Nsọ ahụ na-adakọrịrị na Nna Miller. A na-eji okwu ahụ bụ Nna e ji kpọọ Miller akọwa onye ndu, ọ bụghị ụkọchukwu nke popu. Bible machibidoro ịkpọ mmadụ nna mgbe ha na-ekwupụta na ha bụ ndị nduzi ime mmụọ. A na-akpọ ndị Millerite aha site n’aha nna ha, dịka ọ na-adịkarị. Ịghara ịhụ ọdịiche a bụ ịghara ịghọta akụkụ ụfọdụ nke ihe ozi Ịlaịja pụtara, mgbe ọ na-eme ka obi ndị nna laghachikwute ụmụ ha, ụmụkwa ahụ laghachikwutekwa ndị nna ha.

United States n’Isaịa isi nke iri abụọ na atọ bụ alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ọ na-adịkwa otu a ruo mgbe ọ ga-akagbu Iwu Nsọ ya n’iwu Sọnde na-abịarukwu nso ngwa ngwa. Alaeze nke isii na-achị afọ iri asaa amụma, nke bụ ụbọchị nke otu eze. Alaeze ahụ (eze bụ alaeze) nke chịrị afọ iri asaa bụ Babilọn. N’ime afọ iri asaa ahụ, mpi nke steeti ahụ bụ ọchịchị Babilọn, mpi nke ụka ahụ bụkwa ndị Kaldea. Daniel, Shedrak, Mishak na Abednego na-anọchi anya puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ. A na-anọchi anya mpi abụọ ahụ na ndị nke Chineke n’ime àmà Daniel. Afọ iri asaa nke ndọta n’agha na Babilọn bụ ụbọchị nke otu eze ahụ Aịsaịa ji akọwapụta na ọ bụ akụkọ ihe mere eme amụma nke United States na akụkọ ihe mere eme nke Adventism site n’afọ 1798 ruo n’iwu Sọnde.

Ịmata na ahịrị akụkọ ihe mere eme amụma nke mpi abụọ ahụ nke United States na-enye anyị ohere ịtụle njedebe na mmalite, site n’aka ndị àmà mpi abụọ ahụ, iji mata njirimara nke mpi nke ọzọ. N’ihi na, n’eziokwu, mpi niile ahụ bụ otu. N’akwụkwọ Daniel e nwere mpi dị iche iche, ụfọdụ agbajiri agbaji, ma e nwekwara mpi ndị toro site na mpi ahụ agbajiri. Ụfọdụ mpi dị n’akwụkwọ Daniel adịghị ha nha n’etiti onwe ha, ebe ụfọdụ pụtara n’azụ karịa nke ọzọ. Ma ọ bụghị otu a n’ihe gbasara mpi abụọ nke United States. Mpi abụọ ahụ na-adakọtara ibe ha n’otu akụkọ ihe mere eme ahụ ma na-emepụta otu ihe ịrịba ama ụzọ ahụ, ọ bụ ezie na ha dị iche n’etiti onwe ha n’ihe gbasara ebumnuche ha. E nwekwara ihe mgbochi ma ọ bụ ọnọdụ pụrụ iche dị n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ nke dịkwa mkpa ịghọta.

Ná mmalite nke Adventism, e nwere mgbanwe site n’akụkọ amụma nke ụka Filadelfia nọchiri anya ya gaa n’ụka Laodisia. Ya mere, n’ọgwụgwụ, a ghaghịkwa inwe mgbanwe site n’akụkọ amụma nke Laodisia. Mkpughe nke Jisọs Kraịst gụnyere ìhè nke nghọta a, ọ bụkwa akụkụ nke ihe a na-emepe akara ya n’oge a.

Ma “mgbe njedebe nke afọ iri asaa gasịrị,” poopu ahụ ga-“abụ abụ,” a ga-echetakwa “akwa iko” ahụ e “chefuru echefu.” A “na-echeta” ya n’oge iwu ụbọchị Sọnde, ebe okwu a na-ese okwu dị n’etiti ofufe anyanwụ, ma ọ bụ ofufe ụbọchị ahụ nke iwu Chineke gwara mmadụ ka ọ “cheta.”

N’isiokwu a anyị achọpụtala na akụkọ ihe mere eme nke ọchịchị Babilọn nke afọ iri asaa na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke United States site n’afọ 1798 ruo n’iwu Sunday. N’isiokwu gara aga, nakwa ugboro ugboro n’ime Tebụl Habakuk, anyị na-akọwapụta na ndọkpụ n’agha n’Ijipt na nnwere onwe site n’Ijipt, na-anọchikwa anya akụkọ ihe mere eme nke United States na nke ndị nke Chineke. Akụkọ ihe mere eme anọ ahụ nke Babilọn, Ijipt, Adventism na United States abụghị naanị ahịrị ndị a ga-eweta n’elu ahịrị ndị a, ma mgbe anyị tinyere iwu nke mbụ e kwuru okwu ya n’ọrụ n’ahịrị anọ ahụ—ọ bụ ihe na-eju anya nke ukwuu. Aga m eji otu ihe atụ dị mfe ma bụrụkwa nke akụkụ mechie isiokwu a, iji gosi ihe m na-ekwu, na ihe m bu n’obi ịga n’ihu na ya mgbe anyị ga-atụlekwa ọzọ akụkọ ihe mere eme nke Aịzaya iri abụọ na atọ n’oge ọzọ.

Akụkọ ihe mere eme nke Babilọn nwere eze a tọgharịrị n’isi mmalite ya, ma nwee eze ajọ omume n’ọgwụgwụ ya. Ọ dịghị mkpa ma ọ bụrụ na ọ bụ Biden ma ọ bụ Trump, n’ihi na akwụkwọ Daniel na-akụzi na ọ bụ Chineke na-edobe ndị ọchịchị n’oche ma na-ewepụkwa ha. Ihe a pụrụ ijide n’aka banyere onye ndu ọ bụla, ma ọ bụ onye Democrat ma ọ bụ onye Republican, n’oge iwu Ụbọchị-Izù-ike, bụ na ọ bụ onye ndu ajọ omume. Nebukadneza bụ Babilọn; ọ bụ ya bụ onye ọchịchị aka ike nke Babilọn, onye dị njikere ịtụba ndị ezi mmadụ atọ n’ọkụ. Ma n’ikpeazụ a tọgharịrị ya n’ebe Chineke Daniel nọ. Ma ọ bụghị otu a banyere onye ndu ikpeazụ ahụ, Belshaza. Ọ bụ eze ajọ omume. United States n’amụma na-amalite dịka nwa atụrụ, ihe nnọchianya nke Kraịst na àjà Ya n’ihi mmadụ. N’ọgwụgwụ, United States ga-ekwu okwu dịka dragọn. Mgbanwe site n’aka Kraịst gaa n’aka Setan n’ahịrị akụkọ ihe mere eme a ka e ji ọdịiche dị n’etiti Nebukadneza na Belshaza nọchite anya ya.

> “A nyere Belshaza ọtụtụ ohere iji mara ma mee uche Chineke. Ọ hụrụ nna nna ya Nebukadneza ka a chụpụrụ n’etiti ọha mmadụ. Ọ hụrụ ka Onye nyere ya ọgụgụ isi wepụrụ ya ọgụgụ isi ahụ eze mpako ahụ ji eto onwe ya. Ọ hụrụ ka a chụpụrụ eze ahụ n’alaeze ya, ma mee ya onye ibe anụ ọhịa nke ubi. Ma ịhụnanya Belshaza nwere n’ihe ntụrụndụ na n’ịkwalite onwe ya kpochapụrụ n’obi ya nkuzi ndị ahụ nke o kwesịghị ịdị mgbe ọ bụla chefuo; o wee mee mmehie ndị yiri nke wetara Nebukadneza ikpe pụrụ iche doro anya. O mefuru ohere ndị e nyere ya n’amara, na-eleghara iji ohere ndị dị n’aka ya anya ka o wee mata eziokwu. ‘Gịnị ka m ga-eme ka e wee zọpụta m?’ bụ ajụjụ nke eze ukwu ma onye nzuzu ahụ jiri enweghị mmasị gafee.” Bible Echo, April 25, 1898.

Rịba ama na Belshaza ajọ omume bụ eze onye nzuzu. Ọ tara otu ikpe ahụ nna ya Nebukadneza tara, n’ihi na e gosiri ikpe abụọ ahụ dịka “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Nebukadneza nọ n’ọhịa na-ebi ndụ dịka anụ ọhịa ruo ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ, nke bụ afọ Akwụkwọ Nsọ asaa, ma ikpe nwa ya Belshaza, nke e dere n’ahụ mgbidi, na-anọchitekwa puku abụọ na narị ise na iri abụọ. Ihe dị iche bụ na ikpe e kpebiri megide Nebukadneza mere ka ọ chegharịa ma bụrụ eze amamihe, ebe ikpe Belshaza bịakwutere eze onye nzuzu ahụ.

> “Nye onye-isi ikpeazụ nke Babilọn, dịka n’ihe oyiyi nye onye mbụ ya, ka ikpe nke Onye Nche nke Chineke bịarutere: ‘Eze,... a gwara gị; alaeze ahụ apụwo n’aka gị.’ Daniel 4:31.” Prophets and Kings, 533.

Ihe odide aka ahụ dị n’elu mgbidi nye onye isi ala ikpeazụ bụ mmezi mbụ nke na-akọwa “mgbidi” nke nkewa nke ụka na ọchịchị, nke eze nzuzu ikpeazụ ahụ na-adịghị aghọta. “Oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii na-anọchi anya “ịchụsasị ndị mmadụ,” nke eze ugwu na-emezu n’oge iwu Sọnde. Ịchụsasị ahụ bụ mbibi mba nke na-esote iwu Sọnde. Mba nke isii chefuru ihe ọmụmụ ndị nna ha guzobere hapụrụ ha, ndị dere Iwu Nsọ ahụ iji chebe ọ bụghị naanị pụọ n’aka ụka rụrụ arụ, kama kwa pụọ n’aka ndị eze ọchịchị aka ike nke Europe, ndị nwanyị rụrụ arụ ahụ lara na ha. Ndị nna guzobere ahụ na-anọchi anya ndị jụrụ papacy na ndị eze Europe, n’ihi na ha maara site n’ahụmahụ nke ha mgbe ha si n’ime ịchụsasị nke afọ puku otu narị abụọ na iri isii nke ọchịchịrị papal pụta, na nchedo megide ụdị ọchịchị aka ike ahụ ga-abụ isi nkuku nke Iwu Nsọ ọhụrụ ha. Ha bụ ndị nna amamihe, ha yiri nwa-atụrụ; ma ọ bụghị otu a ka ọ ga-adị n’ebe nna ikpeazụ ahụ nọ, n’ihi na ọ ga-ekwu okwu dị ka agwọ ọjọọ. Ndị Nna si n’ime ịchụsasị pụta, nwa ahụ alaghachi n’ime ịchụsasị. Onye ọchịchị aka ike n’ihe atụ abụọ ahụ bụ papacy mbụ na papacy ikpeazụ.

Ihe nnọchianya nke ikpe e kpeere Nebukadneza, eze mbụ, na eze ikpeazụ, Belshaza, bụ “oge asaa” nke mgbasa nke Levitikọs iri abụọ na isii. Nebukadneza biri ya n’ezi omume, ma Belshaza nwere ya ka e dere n’elu mgbidi dị ka okwu ncheta ọnwụ ya n’abalị ahụ n’onwe ya ọ nwụrụ. Ihe nnọchianya nke mpi Republican na mmalite ya bụ mgbapụ ya n’ịbụ ohu n’aka eze nke ugwu, ma ihe nnọchianya nke mpi Republican n’ọgwụgwụ ya bụ ndọta n’agha mkpọrọ nke e wetara site n’aka eze nke ugwu. Iwu Ụka bụ “abalị ahụ n’onwe ya” nke ọ nwụrụ dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. N’ihe atụ anọ ahụ niile, Belshaza, Nebukadneza, na mmalite na njedebe nke mpi Republican, iri abụọ na ise iri abụọ nke Levitikọs iri abụọ na isii, bụ ihe nnọchianya a na-anọchi anya ya na mmalite na na njedebe. Nke ahụ na-anọchi anya akara mbinye aka nke Alfa na Omega.

Amụma oge mbụ William Miller chọpụtara bụ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke Levitikọs iri abụọ na isii. Ọ bụ nkume mbụ n’ọtọala ahụ Jisọs tọrọ site n’ọrụ Miller. Ọ bụkwa eziokwu mbụ nke ọtọala ahụ ndị Adventist wepụrụ n’akụkụ n’afọ 1863. Mgbe e tinyere nkume eziokwu niile nke Miller n’ọtọala ahụ, e sere eziokwu ndị ahụ na mbadamba abụọ nke Habakọk, nke bụ eserese ndị pionia nke 1843 na 1850. Mbadamba abụọ ahụ na-anọchi anya mmekọrịta ọgbụgba ndụ dị n’etiti Chineke na ndị Ya a kpọrọ aha, dịka mbadamba abụọ nke Iwu Iri ahụ nọchiri anya ọgbụgba ndụ Ya na Izrel oge ochie.

Ná ngwụsị nke Adventizim nke Laodisia, mgbe a ga-asụpụ ya n’ọnụ nke Onyenwe anyị n’oge iwu ụbọchị Sọnde, ihe odide ahụ dị n’aja mgbidi ahụ bụ chaatị nsọ abụọ ahụ nke ndị ọsụ ụzọ. Chaatị ndị ha na-enweghị ike ịgụ, n’ihi na ha jụrụ inweta uru site n’ozi ịdọ aka ná ntị ahụ ná mmalite nke akụkọ ihe mere eme ha….

Nsogbu ego nke afọ 1837 na United States bụ ihe omume dị mgbagwoju anya nke ngwakọta ihe ndị metụtara akụ na ụba, iwu na usoro ọchịchị, na omume ntule-azụmahịa kpalitere.

Afụfụ Nkọcha Uru: N’ime afọ ndị butere 1837 ụzọ, e nwere nnukwu ịrị elu n’ịkọcha uru n’ala na n’itinye ego, nke akụkụ ya sitere n’ịgbasa mba ahụ gaa n’ọdịda anyanwụ. Nkọcha uru n’ala, ọkachasị n’ókèala ọdịda anyanwụ a na-emeghe emepe, butere ịrị elu ọnụahịa ala nke karịrị akarị na iwere ego mgbazinye gabigara ókè.

Ebe E Si Nweta Nfe na Inye Ego Maka Ntụkwasị Obi N’ihe A Na-eche Naanị Uru Ya: Ụlọ akụ na ụlọ ọrụ ego nọ na-enye nnukwu oke kredit na mgbazinye ego, ọtụtụ mgbe na-enweghị nkwa zuru ezu. Nnwere onwe a dị mfe n’inweta kredit nyere aka n’ịkpalite oke ịnụ ọkụ n’obi n’ihe a na-atụ anya uru ya, ma mụbaa ihe ize ndụ nke adịghị ike n’usoro ego.

Mgbasawanye ọrụ ụlọ akụ gabigara ókè: Ụlọ akụ na-agbasawanye ọrụ ha ngwa ngwa, na-emekarịkwa ka ha wepụta ego akwụkwọ (akwụkwọ ụgwọ ụlọ akụ) karịrị ego ọlaedo na ọlaọcha ha nwere iji kwado ya. Omume a, nke a maara dịka “ụlọ akụ wildcat,” butere ịba ụba nke ego a na-achịkwaghị achịkwa na nke a na-apụghị ịdabere na ya n’usoro mgbasa.

Atụmatụ akụnaụba Jackson: Atụmatụ Onyeisi Ala Andrew Jackson nyere aka n’ime ka nsogbu ahụ ka njọ. O wepụtara Specie Circular na 1836, nke chọpụtara ka a zụta ala ọha na eze site n’ego siri ike (ọlaedo na ọlaọcha) kama ego akwụkwọ. Nke a butere ọsọ ọsọ ịgbanwe akwụkwọ ego ụlọ akụ ka ọ bụrụ ego siri ike, nke kpatara nrụgide n’ihe gbasara ego na ọdịda ụlọ akụ.

Ihe Ndị Mba Ofesi: Nsogbu ahụ dị na United States nwekwara mmetụta sitere n’ọnọdụ akụ na ụba nke mba ụwa. Ndarụ n’akụ na ụba Britain, nke bụ nnukwu onye mmekọ azụmahịa nke United States, butere mbelata n’ọchịchọ maka ngwongwo na mbupụ si America. Nke a, n’aka nke ya, metụtara ụlọọrụ azụmahịa America ma nyekwa aka n’ịbawanye nrụgide akụ na ụba.

Ụjọ Mberede na Ịgbaga N’ụlọakụ: N’ọnwa Mee 1837, usoro ihe ịtụnanya ego, gụnyere ọdịda ụlọakụ na mbelata nkwụnye ego n’ụgwọ, butere ụjọ n’etiti ndị na-etinye ego na ndị na-edobe ego ha. Ụjọ a kpalitere ebili mmiri nke ịgbaga n’ụlọakụ ma butekwa mbelata siri ike nke nkwụnye ego n’ụgwọ.

Mbelata nke Ngwongwo Ego: Ka ụlọ akụ dara ma e mechie inye kredit ike, ngụkọta ngwongwo ego dị n’akụnụba belatara nke ukwuu. Mbelata a nke ngwongwo ego mere ka ihe isi ike akụnụba ka njọ ma mee ka ndakpọ akụnụba mikwuo omimi. Nchịkọta ihe ndị a dugara n’ịda mba akụnụba siri ike, nke e ji ọdịda ụlọ akụ, enweghị ọrụ, mbelata mmefu ego ndị na-azụ ahịa, na ịda mba akụnụba n’ozuzu mara.

> “Anyi enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu maka ọdịnihu, ma e wezụga naanị ma anyị chefuo ụzọ Onyenwe anyị si duru anyị, na ozizi Ya n’akụkọ ndụ anyị gara aga.” Life Sketches, 196.

Back to Articles