Article

# Akwụkwọ Daniel — Otu Narị na Iri Atọ na Otu

Ikpughe Ihe-Nkpughe Nwámmá Akwụkwọ Amụma: Ịjikọta Akara Ndị ahụ Site n’Akwụkwọ Mkpughe ruo n’Eziokwu Dị Ugbu a

Author

Jeff Pippenger

Published

March 12, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’isiokwu ndị gara aga, anyị gosiri na ndị Millerite ghọtara na ha na-emezu ilu ahụ nke ụmụ agbọghọ iri, Habakkuk isi nke abụọ na Ezekiel isi nke iri na abụọ, amaokwu iri abụọ na otu ruo iri abụọ na asatọ. Amaokwu ndị ahụ dị na Ezekiel na-egosi na mgbe akụkụ amụma atọ ndị a mezuru nke ọma n’ụbọchị ikpeazụ, “mmezu nke ọhụụ ọ bụla” ga-emezu. Nwanneanyị White kwukwara banyere ihe omume a.

> “N’Akwụkwọ Mkpughe ka akwụkwọ nile nke Baịbụl na-ezukọ ma bụrụkwa ebe ha na-agwụ. N’ebe a ka mmezu nke akwụkwọ Daniel dị. Otu bụ amụma; nke ọzọ bụ mkpughe. Akwụkwọ ahụ e mechiri emechi abụghị Mkpughe, kama ọ bụ akụkụ ahụ nke amụma Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ. Mmụọ ozi ahụ nyere iwu, ‘Ma gị onwe gị, O Daniel, mechie okwu ndị a, ma kaa akwụkwọ ahụ akara, ruo oge ọgwụgwụ.’ Daniel 12:4.” Acts of the Apostles, 585.

A na-emegharị ilu ndị amaghị nwoke iri ahụ kpọmkwem n’oge a na-akara otu narị puku iri anọ na anọ akara, nke malitere n’ụbọchị Septemba 11, 2001 ma kwụsị mgbe a mechiri ndị amaghị nwoke nzuzu ụzọ n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. N’oge ahụ nke akụkọ ihe mere eme, mmetụta nke ọhụụ ọ bụla a nọchiri anya ya n’ime “akwụkwọ nile nke Baịbụl na-ezukọta ma kwụsị.”

Anyị anọwo na-ewu ntọala nke nghọta n’isiokwu gara aga iji gosipụta ahịrị akụkọ ihe mere eme nke mpụta nke e sere n’amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu, nke na-anọchi anya akụkọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mpi Republican nke anụ ọhịa nke ụwa. Akụkọ ahụ na-agba n’akụkụ nke akụkọ okpukpe nke ezi mpi Protestant nke anụ ọhịa nke ụwa. Anyị akọwapụtala ụfọdụ ahịrị amụma ole na ole nke na-ekwu banyere mpi Republican nke anụ ọhịa nke ụwa, ma na-etinye ahịrị ndị ahụ n’elu akụkọ amụma nke malitere n’oge ọgwụgwụ na 1989.

Oge amụma nke anụ ọhịa nke ụwa nke malitere na 1776, ma mechie n’oge ọgwụgwụ na 1798, bụ ahịrị anyị bu n’obi iji mee mgbalị ijikọ ọnụ ahịrị niile ndị ugbu a na-arụ ọrụ ha. Oge nke 1776 ruo 1798 nwere akara nke Alfa na Omega, n’ihi na ọ malitere ma kwụsịkwa site n’omume omebe iwu, nke bụ ikwu okwu nke otu mba.

> “Ikwu okwu nke mba bụ omume nke ndị ọchịchị omebe iwu na ndị ọchịchị ikpe ya.” The Great Controversy, 443.

Otu njirimara bụ isi nke anụ ọhịa nke ụwa bụ ikwu okwu ya. Iwu Nchekwa nke United States bụ akwụkwọ sitere n’aka Chineke nke meghere ọnụ ụzọ nye nnwere onwe okpukpe na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ma n’ime ime nke a, o loro “iju mmiri” nke mkpagbu a nọgidere na-eme kemgbe ọtụtụ narị afọ site n’aka ndị eze Europe na ụka Katọlik.

> Agwọ ahụ we si n’ọnụ ya tufuo mmiri dị ka idei mmiri n’azụ nwanyị ahụ, ka o wee mee ka idei mmiri ahụ buru ya laa. Ala wee nyere nwanyị ahụ aka, ala wee meghee ọnụ ya, wee loro idei mmiri ahụ dragọn ahụ si n’ọnụ ya tufuo. Mkpughe 12:15, 16.

Ná njedebe nke ọchịchị anụ ọhịa nke ụwa dị ka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ọ ga-ekwu okwu ọzọ, ma n’oge ahụ ọ ga-ekwu okwu dịka dragọn, site n’ime ka iwu Sọnde rụọ ọrụ.

> Ahụkwara m anụ ọhịa ọzọ ka ọ na-apụta n’ala; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ọ kpọkwara okwu dịka agwọ ukwu. Mkpughe 13:11.

Anụ ọhịa nke ụwa malitere dịka alaeze nke isii n’afọ 1798, mgbe e wepụrụ papacy ike ya.

> “Ma mgbe e wepụrụ ndị Papacy ike ha, ma mee ka a manye ha ịkwụsị mkpagbu, Jọn hụrụ ike ọhụrụ ka ọ na-ebili iji kwughachi olu dragọn ahụ, ma gaa n’ihu na otu ọrụ ahụ nke obi ọjọọ na nkwulu Chineke. Ike a, nke bụ nke ikpeazụ ga-alụ agha megide chọọchị na iwu Chineke, e ji anụ ọhịa nwere mpi dị ka nke nwa atụrụ nọchianya ya.” Signs of the Times, November 1, 1899.

N’afọ 1798, mgbe ọchịchị papal nwetara ọnyá ya na-egbu egbu, United States kwuru okwu, ma dịka ọ na-adị mgbe niile n’ihe metụtara Alfa na Omega, ikwu okwu ahụ ná mmalite gosiri tupu oge eruo ikwu okwu ahụ ná ngwụcha. E tinyere Alien and Sedition Acts n’iwu n’afọ 1798, dị ka ihe na-egosi tupu oge eruo iwu ndị a ga-etinye n’ọrụ n’ọgwụgwụ, ndị na-ekwu maka mbata ndị mmadụ n’enweghị iwu, na mgbasa ozi.

Oge anyị na-atụle site n’afọ 1776 ruo 1798 nwere akara nke Alfa na Omega, n’ihi na ọ na-akọwapụta “ikwu okwu” nke Nkwupụta Nnwere Onwe na mmalite, nke na-anọchi anya Iwu ndị Ọbịa na ndị na-akpata mgbagwoju anya nke 1798. N’etiti oge ahụ, a hụrụ Iwu Ntọala nke United States. Oge ahụ na-enye nnọchite amụma nke ọchịchị anụ ọhịa nke ụwa, n’ihi na ọ na-amalite ikwu okwu dị ka nwa atụrụ, ma oge ahụ na-ejedebe site n’iwu na-anọchi anya agwọ ukwu. Ma, dịka ọ na-adịkarị, mmalite na njedebe nke ihe na-adakọ na ihe ndị na-abụghị ibe ha. A na-anọchi anya akara ụzọ mbụ nke oge ahụ n’akara ụzọ ikpeazụ, ma akara ụzọ nke etiti bụ Iwu Ntọala nke United States, nke steeti IRI NA ATỌ kwadoro. E ji mkpụrụedemede mbụ, mesịa mkpụrụedemede nke iri na atọ, mesịa mkpụrụedemede ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru mepụta okwu Hibru ahụ bụ “eziokwu.”

Oge a anyị na-atụle ugbu a na-ebu akara nke Mbụ na Nke Ikpeazụ, onye bụ Eziokwu. Oge ahụ na-anọchi anya oge na-eduga n’mmalite ọchịchị anụ ọhịa nke ụwa dịka alaeze nke isii nke amụma Baịbụl, ya mere ọ na-anọchikwa anya oge na-eduga n’ọgwụgwụ ọchịchị anụ ọhịa nke ụwa dịka alaeze nke isii nke amụma Baịbụl. Oge ahụ malitere n’oge ọgwụgwụ na 1989. A ga-adọkọta 1776 ruo 1798 n’elu 1989 ruo iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya mgbe anụ ọhịa nke ụwa na-ekwu okwu dịka dragọn, dịka e si nọchite ya anya n’Iwu ndị Ọbịa na Nrụrụ Isi.

Ọ bara uru itinye eziokwu amụma ọzọ n’ime ọmụmụ anyị. Eziokwu ahụ bụ otu akụkụ nke “oge ọgwụgwụ” dị ka akara nke a na-elegharakarị anya. O yikarịrị ka Adventizim nke Laodisia maara na 1798 bụ “oge ọgwụgwụ,” ma nghọta ha na-akwụsịkarị n’ebe ahụ, n’ihi na ha amaghị ma ọlị na ahịrị mgbanwe ọ bụla na-adakọ n’usoro na ahịrị mgbanwe ndị ọzọ. Ahịrị mgbanwe ọ bụla na-amalite site na “oge ọgwụgwụ.”

Mozis nọchiri anya Kraịst, Mozis onwe ya kwa kwuru nke ahụ kpọmkwem, Pita wee kwado ya n’akwụkwọ Ọrụ Ndịozi.

> Onyenwe anyị Chineke gị ga-eme ka Onye-amụma bilie nye gị site n’etiti gị, n’etiti ụmụnne gị, dịka m; ọ bụ Ya ka unu ga-ege ntị. Deuteronomy 18:15.

Jizọs ga-adị “dịka” Mosis.

> Ma ugbu a, ụmụnna, amaara m na ọ bụ n’amaghị ama ka unu mere ya, dịka ndị ọchịchị unu kwa mere. Ma ihe ndị ahụ nke Chineke buru ụzọ gosi site n’ọnụ ndị amụma ya niile, na Kraịst ga-ata ahụhụ, ka O mezuwo otu a. Ya mere, chegharịanụ, laghachikwutenụ Chineke, ka e wee hichapụ mmehie unu, ka oge nke inye ume ọhụrụ wee si n’ihu Onyenweanyị bịa; ka O wee zite Jisọs Kraịst, onye e buru ụzọ kwusara unu banyere ya: onye eluigwe ga-anabata ruo mgbe oge nke mweghachi nke ihe nile ga-abịa, nke Chineke kwuru site n’ọnụ ndị amụma ya dị nsọ niile kemgbe ụwa malitere. N’ihi na Mozis n’ezie gwara ndị nna nna anyị, Onye-amụma ka Onyenweanyị Chineke unu ga-eme ka o si n’etiti ụmụnne unu bilie nye unu, dị ka m; onye ahụ ka unu ga-ege ntị n’ihe niile ọ bụla ọ ga-agwa unu. Ọ ga-erukwa, na mkpụrụobi ọ bụla nke na-agaghị ege Onye-amụma ahụ ntị, a ga-ebibi ya kpamkpam n’etiti ndị mmadụ. Ee, ma ndị amụma niile site na Samuel na ndị bịara n’azụ ya, ọtụtụ dịka ha kwuru okwu, ha bukwa ụzọ kwuo banyere ụbọchị ndị a. Ọrụ Ndịozi 3:17–24.

Oge ọgwụgwụ n’akụkọ ihe mere eme nke Moses bụ ọmụmụ ya, ọ bụkwa ihe nnọchianya nke ọmụmụ Kraịst. N’oge ọmụmụ ma Kraịst ma Moses, e nwere mmụba nke ihe ọmụma nke ga-anwale ọgbọ ahụ. Ihe ọmụma banyere ọmụmụ ha abụọ mere ka ike dragọn nke Ijipt na nke Rom gbalịa igbu ndị ahụ e kwere ná nkwa n’amụma. Ndị ọzụzụ atụrụ nọ n’ugwu nta, na ndị amamihe si n’ọwụwa anyanwụ, na-anọchite anya ndị ghọtara mmụba nke ihe ọmụma n’oge ọgwụgwụ ahụ.

Ihe a na-emekarị ka a ghara ịhụ bụ na e nwere ihe ịrịba ama abụọ n’oge ọgwụgwụ. Ọ bụghị naanị Mosis ka a mụrụ, kama afọ atọ tupu ya, a mụrụ nwanne ya nwoke Erọn. Ọnwa isii tupu a mụọ Kraịst, a mụrụ nwa nwanne nne ya Jọn. Afọ 1798 bụ ihe a na-amakarị dịka “oge ọgwụgwụ,” ma n’afọ 1798 a gburu anụ ọhịa ahụ (ngwaọrụ ọchịchị) nke (akwụnaanyị ahụ) ji agba ya n’ime Oge Ọchịchịrị, ma otu afọ mgbe e mesịrị “nwanyị” ahụ nke nọkwara na-agba anụ ọhịa ahụ nwụrụkwa.

N’afọ 1989 e nwere ndị isi ala abụọ. Reagan chịrị ruo n’oge emume ibido ọchịchị n’afọ 1989, mgbe ahụ Bush nke mbụ malitere ọchịchị ya. E ji afọ iri asaa nke ndọta n’agha na Babilọn mee ihe nnọchianya nke njedebe nke afọ otu puku narị abụọ na iri isii ahụ; ma mgbe Jeneraal Saịrọs, nwa nwanne Dairọs, gburu Belshaza n’abalị oriri ahụ, Dairọs bụ eze n’eziokwu. Dairọs na Saịrọs na-anọchi anya akara ụzọ abụọ nke oge ahụ nke ọgwụgwụ.

Mmekọrịta amụma dị n’etiti Mozis na Erọn, Jọn na Jizọs, Dariọs na Saịrọs, ọchịchị ndị popu na popu, nakwa Reagan na Bush, bụcha isi mmalite nke ìhè amụma mgbe a na-amụ ha site n’usoro ọmụmụ ziri ezi. Ihe anyị ga-akọwa ebe a bụ na Jọn, nwanne nne Jizọs, bụ olu nke na-eti n’ọzara, nke e ji Erọn, nwanne Mozis, mee ụdị ya mbụ, onye gara n’ọzara izute Mozis, ka ọ bụrụ olu ya.

N’ime oge afọ iri atọ tupu e tee Kraịst mmanụ, nakwa n’ime afọ iri atọ tupu onye na-emegide Kraịst, e nwere akara ụzọ nke na-akọwapụta “olu” otu. N’ihe metụtara Kraịst, ọ bụ olu Jọn nke na-eti mkpu n’ọzara. N’afọ 533 Justinian nyere iwu nke kọwara onye na-emegide Kraịst dịka onye na-edozi ndị jụrụ okwukwe na onyeisi nke ụka. Iwu Justinian bụ “olu” ahụ nke kwadebere maka “iwu” ụbọchị Sọnde na Kansụl nke Orleans n’afọ 538.

Ndị agha Sairọs Onyeisi bụ olu ahụ nke na-akọwapụta na imeri Babilọn nke Dairọs dị nso.

> “Ọbịbịa nke ndị agha Saịrọs n’ihu mgbidi Babilọn bụụrụ ndị Juu ihe ịrịba ama na mgbapụta ha pụọ n’agha ndọkpụ na-abịaru nso. Ihe karịrị otu narị afọ tupu a mụọ Saịrọs, Mmụọ Nsọ nke mkpughe akpọwo ya aha, ma meekwa ka e dekọọ ọrụ ahụ n’eziokwu nke ọ ga-arụ n’ijide obodo Babilọn n’amaghị ama, na n’ịkwadebe ụzọ maka ntọhapụ ụmụ nke ndọkpụ n’agha. Site n’aka Aịsaịa ka e kwuru okwu ahụ:”

> “‘Otú a ka Onye-nwe-anyị gwara onye Ya tere mmanụ, bụ́ Saịrọs, onye m jidere aka nri ya, ime ka mba dị iche iche daba n’okpuru ya; … imeghe ọnụ ụzọ abụọ ahụ n’ihu ya; a gaghị emechikwa ọnụ ụzọ ámá ndị ahụ; Aga m aga n’ihu gị, meekwa ka ebe gbagọrọ agbagọ dị larịị: Aga m akụrisị ọnụ ụzọ ọla, gbukasịa mkpọrọgwụ ígwè: Aga m enyekwa gị akụ nke ọchịchịrị, na àkù zoro ezo nke ebe nzuzo, ka i wee mara na mụ onwe m, Onye-nwe-anyị, onye na-akpọ gị n’aha gị, bụ Chineke nke Izrel.’ Aịzaịa 45:1–3.” Prophets and Kings, 551.

Mgbe a ghọtara na ọ bụ site n’aka ndị àmà abụọ ma ọ bụ akara ụzọ abụọ ka e si eguzobe “oge ọgwụgwụ” amụma, a pụkwara ịghọta na otu n’ime akara ụzọ abụọ ahụ na-anọchi anya njirimara, nkwupụta ma ọ bụ ịdọ aka ná ntị banyere akụkọ ihe mere eme na-abịa nso. Erọn, Jọn, Saịrọs, na Justinian na-anọchi anya akara ụzọ nke na-ebute ụzọ tupu oge ọgwụgwụ. Oge ọgwụgwụ n’afọ 1798 bụ ọgwụgwụ nke oge e gosipụtara site n’afọ 1776 ruo 1798. Akara ụzọ dị n’etiti akụkọ ihe mere eme ahụ bụ olu nke na-eti mkpu n’ọzara banyere akụkọ ihe mere eme na-abịa nso. Akụkọ ihe mere eme ahụ bidoro site n’akwụkwọ e bipụtara nke jụrụ ọchịchị aka ike nke ma eze ma ọ bụ poopu, ọ kwụsịrịkwa site n’akwụkwọ e bipụtara nke na-anọchi anya agwa onye ọchịchị aka ike. Akwụkwọ e bipụtara dị n’etiti ahụ nọchiri anya “ịdọ aka ná ntị” banyere akụkọ ihe mere eme na-abịa, ịdọ aka ná ntị ahụ bụkwa na a ga-akwatu Iwu Nsọ nke United States na njedebe nke akụkọ ihe mere eme ahụ.

Ahịrị akụkọ ihe mere eme ahụ malitere ịkpọghachi onwe ya na 1989, ọ na-agwụkwa n’iwu ụbọchị Sọnde mgbe a jụrụ ịdọ aka ná ntị ahụ sitere n’ọzara narị afọ abụọ tupu ahụ, n’afọ 1789. Afọ 1989 bụ oge ọgwụgwụ na njedebe nke amaokwu nke iri anọ, ọ na-adakọkwa na oge ọgwụgwụ nke 1798. Afọ 1989 na-adakọ na 1776, iwu ụbọchị Sọnde ahụ na-anọchi anya 1798. N’etiti akụkọ ihe mere eme ahụ ebe a na-emezu mmetụta nke ọhụụ ọ bụla, akụkọ ahụ nke malitere na Septemba 11, 2001, ma na-aga n’ihu ruo n’ịdọ aka ná ntị nke 1789, na-emezu, a na-atụgharịkwa Iwu Ọchịchị ahụ. A ghaghị inwe akara ụzọ n’etiti ya, n’ihi na Chineke anaghị agbanwe agbanwe mgbe ọ bụla. Akara ụzọ ahụ ga-anọchi anya ịdọ aka ná ntị maka akụkọ ihe mere eme amụma nke na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya.

Afọ 1989 na-akara oge ọgwụgwụ e kwuru n’amaokwu nke iri anọ, nke na-eduga n’iwu Sọnde n’amaokwu nke iri anọ na otu. Ozi ịdọ aka ná ntị nke bịarutere mgbe oge ọgwụgwụ gasịrị, ma tupu iwu Sọnde, bụ Septemba 11, 2001. Ọ na-adọ aka ná ntị na, n’ọgwụgwụ oge ahụ nke akụkọ ihe mere eme, Ahụhụ nke atọ nke bịarutere na Septemba 11, 2001, ma e gbochiri ya ozugbo, ga-akụ ọzọ dị ka ihe ijuanya a na-atụghị anya ya, a ga-ebibikwa ọtụtụ puku obodo. Mgbe mbibi ahụ bịarutere, Setan ga-amalite ọrụ ya dị ịtụnanya, ọrụ ahụ kwa na-amalite na iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

> “Ọ dị m ka a sị na ndị nke Chineke nwere nghọta banyere mbibi na-abịanụ nke ọtụtụ puku obodo, ndị a na-enye onwe ha ugbu a fọrọ nke nta ka ha bụrụ nye ikpere arụsị! Ma ọtụtụ n’ime ndị kwesịkwara ikwusa eziokwu na-ebo ụmụnne ha ebubo ma na-ekpe ha ikpe. Mgbe ike mgbanwe nke Chineke bịakwasịrị uche mmadụ, a ga-enwe mgbanwe doro anya. Ndị mmadụ agaghị enwe ọchịchọ ịkatọ na ịdọkasị ala. Ha agaghị anọ n’ọnọdụ nke na-egbochi ìhè ka o nwuo n’ebe ụwa nọ. Nkatọ ha, ebubo ha, ga-akwụsị. Ike ndị iro na-achịkọta onwe ha maka ọgụ. Agha siri ike dị n’ihu anyị. Bịakọta ọnụ, ụmụnne m ndị ikom na ndị inyom, bịakọta ọnụ. Jikọọ onwe unu na Kraịst. ‘Unu asịla, Njikọ aka,... unu atụkwala egwu nke ha na-atụ, unu adịghịkwa atụ ụjọ. Doonu Jehova nke usuu ndị agha nsọ n’onwe ya; ka ọ bụrụ egwu unu, ka ọ bụrụkwa ihe unu ga-atụ ụjọ. Ọ ga-abụkwa ebe nsọ; ma ọ ga-abụ nkume ịsụ ngọngọ na nkume mmejọ nye ụlọ abụọ nke Izrel, bụrụkwa ọnyà na ụgbụ nye ndị bi na Jerusalem. Ọtụtụ n’etiti ha ga-asụ ngọngọ, daa, gbajie, jidekwa ha n’ọnyà, werekwa ha.’

> “Ụwa bụ ihe nkiri. Ndị na-eme ihe n’ime ya, bụ ndị bi n’ime ya, na-akwado imezu òkè ha n’ime nnukwu ejije ikpeazụ ahụ. E chefuola Chineke. N’etiti nnukwu ìgwè mmadụ nke mmadụ, ọ dịghị ịdị n’otu ọbụla, ma e wezụga dịka ndị mmadụ na-emekọrịta n’ọgbakọ iji mezuo nzube ịchọ naanị ọdịmma onwe ha. Chineke na-ele anya. A ga-emezu nzube Ya gbasara ndị na-achịpụ isi n’okpuru Ya. E nyeghị ụwa n’aka ndị mmadụ, ọ bụ ezie na Chineke na-ekwe ka ihe ndị na-akpata mgbagwoju anya na ọgbaaghara nwee ọchịchị ruo nwa oge. Ike sitere n’okpuru na-arụ ọrụ iweta ihe omume ukwu ikpeazụ n’ime ejije ahụ,—Setan na-abịa dịka Kraịst, ma na-arụ ọrụ n’ụzọ aghụghọ nile nke ajọ omume n’etiti ndị ahụ na-ejikọta onwe ha ọnụ n’ime ọgbakọ nzuzo. Ndị ahụ na-enyefe onwe ha n’ọchịchọ ime njikọ na ọgbakọ na-emezu atụmatụ nke onye iro. Ihe kpatara ya ga-esochi ya site na mmetụta ya.”

> “Mmehie agafeela ihe fọrọ nke nta ka ọ ruo ókè ya. Mgbagwoju anya ejupụtawo n’ụwa, ma oke ụjọ ga-abịakwasi ụmụ mmadụ n’oge na-adịghị anya. Ọgwụgwụ dị nnọọ nso. Anyị ndị maara eziokwu ahụ kwesịrị ịdị na-akwadebe onwe anyị maka ihe ga-ada n’ụwa n’oge na-adịghị anya dịka ihe ijuanya na-emeri emeri.” Review and Herald, September 10, 1903.

Ịdọ aka ná ntị ahụ, nke e gosipụtara n’ụdị site n’itinye Iwu Ọchịchị n’ọrụ n’afọ 1789, bụ ịdọ aka ná ntị nke mmụọ ozi nke atọ, nke na-alaghachi na Kedesh nke abụọ, mgbe akara nke ndị otu narị puku na iri anọ na anọ malitere. Ịdọ aka ná ntị ahụ bụ ịdọ aka ná ntị nke olu mbụ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, ma ọ bụghị nanị na nnukwu ụlọ ndị dị na New York City dara n’oge ahụ, kama e gbanwere ọbụna isi mmalite nke Iwu Ọchịchị ahụ. E dere Iwu Ọchịchị ahụ ma dabere ya n’iwu Bekee, nke a pụrụ ịkọwa nkà ihe ọmụma ya bụ isi n’ụzọ dị mfe dịka, “mmadụ bụ onye aka ya dị ọcha, ruo mgbe e gosiri na ọ bụ onye ikpe mara.” E dere Iwu Ọchịchị ahụ iji jụ ihe a maara dịka iwu Rom, nke a pụrụ ịkọwa nkà ihe ọmụma ya bụ isi n’ụzọ dị mfe dịka, “mmadụ bụ onye ikpe mara, ruo mgbe e gosiri na aka ya dị ọcha.”

Ịdọ aka ná ntị sitere n’ọzara n’afọ 1789, nke Iwu Ọchịchị na-anọchi anya ya, na-anọchi anya ịdọ aka ná ntị nke Septemba 11, 2001; ọ bụghịkwa naanị na ụlọ ndị ahụ na-enwu ọkụ jiri mmezu nkịtị kaa akụkọ ahụ akara, kama mbugharị (ikwu okwu) nke Iwu Patriot Act nọchikwara anya ịdọ aka ná ntị ahụ.

Ewebatara Iwu Patriot (Uniting and Strengthening America by Providing Appropriate Tools Required to Intercept and Obstruct Terrorism Act of 2001) n’ụlọ omeiwu United States n’oge na-adịghị anya mgbe mwakpo ndị iyi ọha egwu nke Septemba 11, 2001 gasịrị. E webatara akwụkwọ iwu ahụ n’Ụlọ Ndị Nnọchiteanya na Ọktoba 23, 2001, ma n’Ụlọ Omeiwu Ukwu na Ọktoba 24, 2001. Onye isi ala George W. Bush bịanyere ya aka ka ọ bụrụ iwu na Ọktoba 26, 2001. Ebumnobi Iwu Patriot bụ ime ka ikike gọọmenti nwee ume karị n’inyocha na igbochi omume iyi ọha egwu, na ịgbasa ikike nlekọta nzuzo na nke ndị na-ahụ maka mmanye iwu; ọ jụkwara ụkpụrụ bụ isi na nke dị oke ntọala nke iwu Bekee nke na-akọwa na mmadụ bụ onye aka ya dị ọcha ruo mgbe a ga-egosi na ọ mara ikpe. A ka na-eji ya ruo taa site n’aka ndị nọ n’ọkwa elu n’ime gọọmenti iji zere usoro ikpe ziri ezi nke iwu, nzuzo onwe onye, na ikpe ziri ezi.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu anyị ọzọ.

> “Gịnị bụ ọnọdụ anyị n’oge a dị egwu ma dị nsọ? Ewoo, nganga dị aṅaa na-achị n’ime nzukọ, ihu abụọ dị aṅaa, aghụghọ dị aṅaa, ịhụnanya nke uwe na ịchọ mma, ihe efu na ntụrụndụ, agụụ dị aṅaa maka ịbụ onye kacha elu! Mmehie ndị a niile emechiela uche, nke mere na a ghọtaghị ihe ndị ebighị ebi. Ọ̀ gaghị abụ na anyị ga-enyocha Akwụkwọ Nsọ, ka anyị wee mara ebe anyị nọ n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa a? Ọ̀ gaghị abụ na anyị ga-amata nke ọma ọrụ a na-arụzu n’ihi anyị n’oge a, na ọnọdụ anyị dịka ndị mmehie kwesịkwara ịnọ n’ime ya ka ọrụ mgbaghara mmehie a na-aga n’ihu? Ọ bụrụ na anyị nwere nchegbu ọ bụla banyere nzọpụta nke mkpụrụobi anyị, anyị aghaghị ime mgbanwe doro anya. Anyị aghaghị iji ezi nchegharị chọọ Onyenwe anyị; anyị aghaghịkwa iji nkụda mmụọ miri emi nke mkpụrụobi kwupụta mmehie anyị, ka e wee hichapụ ha.”

> “Anyị agaghịzi anọgide n’elu ala a tara amụ. Anyị na-abịaru nso ngwa ngwa ná njedebe nke oge e nyere anyị maka nnwale. Ka mkpụrụobi ọ bụla jụọ onwe ya, Olee otú m si guzo n’ihu Chineke? Anyị amaghị otú ọ ga-esi bụrụ n’oge na-adịghị anya ka a kpọọ aha anyị n’ọnụ Kraịst, ma kpebie ikpe anyị n’ụzọ ikpeazụ. Gịnị, ee, gịnị ka mkpebi ndị a ga-abụ? A ga-agụ anyị n’etiti ndị ezi omume, ka a ga-agụnye anyị n’ọnụ ọgụgụ ndị ajọ omume?”

> “Ka nzukọ‑nsọ bilie, ma chegharịa n’ihu Chineke n’ihi nlaghachi azụ ya nile. Ka ndị nche tetakwa, ma nye opi ahụ ụda doro anya. Ọ bụ ịdọ aka ná ntị kpọmkwem ka anyị ga-ekwusa. Chineke na-enye ndị ohu Ya iwu, sị, ‘Tie mkpu n’olu ike, egbekwala nkịtị; bulie olu gị elu dịka opi, gosi ndị m mmehie ha, gosi ụlọ Jekọb mmehie ha nile.’ A ghaghị inweta ntị ndị mmadụ; ma ọ bụrụ na a pụghị ime nke a, mgbalị nile abaghị uru; ọbụna ma mmụọ ozi si n’eluigwe rịdata gwa ha okwu, okwu ya agaghị aba uru karịa ka a ga-asị na ọ na-agwa ntị oyi nke ọnwụ okwu. Nzukọ‑nsọ ahụ aghaghị ịkpọte ime ihe. Mmụọ nke Chineke apụghị ịbata ma ọlị ruo mgbe ọ ga-akwadebe ụzọ. A ghaghị inwe nchọpụta obi siri ike. A ghaghị inwe ekpere jikọtara ọnụ nke na-anọgidegide, na site n’okwukwe ijidesi nkwa nile nke Chineke ike. A ghaghị inwe, ọ bụghị iyi ahụ́ akwa mkpe dịka n’oge ochie, kama ịdị umeala miri emi nke mkpụrụ obi. Anyị enweghị ọbụna ihe mbụ ga-eme ka anyị kele onwe anyị ma ọ bụ bulie onwe anyị elu. Anyị kwesịrị iweda onwe anyị n’okpuru aka dị ike nke Chineke. Ọ ga-apụta ịkasi ma gọzie ndị na-achọ Ya n’eziokwu.”

> “Ọrụ ahụ dị n’ihu anyị; ọ̀ ga-abụ na anyị ga-etinye onwe anyị n’ime ya? Anyị aghaghị ịrụ ọrụ ngwa ngwa, anyị aghaghị ịga n’ihu n’ụzọ kwụsie ike. Anyị aghaghị ịdị na-akwadebe maka nnukwu ụbọchị nke Onyenwe anyị. Anyị enweghị oge ịla n’iyi, enweghị oge itinye onwe anyị n’ọrụ ebumnobi ịchọ ọdịmma onwe onye. A ghaghị ịdọ ụwa aka ná ntị. Gịnị ka anyị, dịka ndị n’otu n’otu, na-eme iji wetara ndị ọzọ ìhè ahụ? Chineke ahapụla mmadụ ọ bụla ọrụ ya; onye ọ bụla nwere akụkụ ọ ga-arụ, anyị apụghịkwa ileghara ọrụ a anya ma e wezụga n’ihe ize ndụ nke mkpụrụobi anyị.

> “Ụmụnna m, ọ̀ ga-eme ka unu wute Mmụọ Nsọ, ma mee ka Ọ pụọ? Ọ̀ ga-eme ka unu mechie ụzọ megide Onye Nzọpụta a gọziri agọzi, n’ihi na unu adịghị njikere maka ịnọ n’ihu Ya? Ọ̀ ga-eme ka unu hapụ mkpụrụobi ka ha laa n’iyi n’enweghị ọmụma nke eziokwu, n’ihi na unu hụrụ izuike unu n’anya nke ukwuu nke na unu agaghị eburu ibu ahụ Jisọs buru n’ihi unu? Ka anyị teta n’ụra. ‘Nweenụ uche ziri ezi, mụtakwanụ ịnọ na nche; n’ihi na onye iro unu, Ekwensu, dịka ọdụm na-ebigbọ, na-agagharị, na-achọ onye ọ pụrụ iripịa.’” Review and Herald, March 22, 1887.

Back to Articles