Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Otu Narị na Iri ise

Nkọwa nke Ezikiel 37 na Mkpa Ọ Dị n’Oge Ikpeazụ

Author

Jeff Pippenger

Published

March 21, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mgbe Ezikiel kọwachara usoro nke mba abụọ ahụ ịghọ otu, ọ kpọrọkwa aha na Eze Devid ga-achị mba ahụ, nakwa na Ọ ga-abanye n’ọgbụgba ndụ ha na ha, nakwa na ụlọikwuu Ya ga-adịkwa n’etiti ha.

> Ha agaghi emerụ onwe-ha ọzọ site n’arusi nile ha, ma-ọbu site n’ihe-árú nile ha, ma-ọbu site n’ihe ọ bula nile ha mehiere: kama M'gāzọpụta ha n’ebe obibi nile ha si, ebe ha mehieworo, M'gēme kwa ka ha dị ọcha: otú a ka ha gābu ndi nke M, M'gābu kwa Chineke ha. Devid, bú odibo M, gābu eze n’aru ha; ha nile gēnwe kwa otù onye-ọzùzù-aturu: ha gāga kwa ije n’ikpé nile M, debe ukpuru nile M, me kwa ha. Ha gēbi kwa n’ala ahu nke M nyere Jekob, bú odibo M, nke nna-unu-hà biri nime ya; ha gēbi kwa nime ya, ha onwe-ha, na umu-ha, na umu umu-ha rue mb͕e ebighi-ebi: Devid, bú odibo M, gābu kwa onye-isi-ha rue mb͕e ebighi-ebi. Ọzọ, M'gēme ọb͕ub͕a-ndu na ha; ọ gābu ọb͕ub͕a ebighi-ebi n’etiti M na ha: M'gēdo kwa ha, me ka ha baa uba, do kwa ebe nsọ M n’etiti ha rue mb͕e ebighi-ebi. Ụlọnsọikwu M gādi kwa n’etiti ha: e, M'gābu Chineke ha, ha onwe-ha gābu kwa ndi nke M. Mba ọzọ nile gāmara kwa na Mu onwem, Jehova, nēdo Israel nsọ, mb͕e ebe nsọ M gādi n’etiti ha rue mb͕e ebighi-ebi. Ezikiel 37:23–28.

Isi nke iri atọ na asaa nke Ezekiel na-enye nkọwa zuru ezu nke ịkpọchi akara nke otu narị puku na iri anọ na anọ. Osisi abụọ ahụ, ndị ga-aghọ otu mba mgbe a jikọtara ịdị Chukwu na ịdị mmadụ, ma ha ga-enwe eze n’elu ha. Otu mba ahụ bụ ụka Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ndị bụ otu narị puku na iri anọ na anọ. Osisi abụọ ahụ bụ oge abụọ nke ịchụsasị alaeze ugwu na alaeze ndịda nke Izrel. Osisi abụọ ahụ bụ ndị Pọl kpọrọ “ahụ,” mgbe ọ kpọrọkwa Kraịst “isi” nke ahụ ahụ. Ezekiel na-akọwa “isi” nke Pọl dịka “Eze Devid,” na “ahụ” ahụ dịka “otu mba.”

N’ozi e nyere ndị Adventism n’afọ 1856, dị ka e si gosi ya n’usoro na-adịghị agwụ agwụ banyere “oge asaa” nke Hiram Edson dere n’afọ 1856, Edson na-ezo aka n’amụma Aịsaịa, isi nke asaa, banyere afọ iri isii na ise dịka isi ihe ntụaka Akwụkwọ Nsọ maka ebe mmalite nke ma oge abụọ ahụ nke oge asaa. E tinyere amụma oge ahụ nke afọ iri isii na ise n’ime ọnọdụ omimi, nke yiri akụkụ ndị ahụ dị n’akwụkwọ Mkpughe nke na-asị, “onye nwere ntị, ya nụ.” Ọ bụrụ na i nwere anya pụrụ ịghọta, na ntị pụrụ ịmara, e nwere ihe dị ebube nke ukwuu n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ.

> N’ihi na isi Siria bụ Damaskọs, isi Damaskọs bụkwa Rezin; n’ime afọ iri isii na ise ka a ga-agbaji Ifrem, ka ọ ghara ịbụ ndị mmadụ. Isi Ifrem bụkwa Sameria, isi Sameria bụkwa nwa Remalaia. Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’eziokwu unu agaghị eguzosi ike. Aịzaya 7:8, 9.

Amụma afọ iri isii na ise ahụ malitere n’afọ 742 T.K., ma n’ime afọ iri isii na ise ahụ, afọ iri na itoolu ka e mesịrị, n’afọ 723 T.K., e duuru alaeze ugwu nke Izrel n’ibu ohu site n’aka Asiria; ma mgbe afọ ndị ahụ gwụchara n’afọ 677 T.K., e jidere Manase ma duuru ya n’agha gaa Babilọn. A nọchikwara afọ iri isii na ise ahụ n’ime mmezu nke njedebe nke ịgbasa nke mba abụọ ahụ, ndị ga-abụ otu mkpanaka n’akụkọ Ezekiel. Ha kpọrọ akara afọ 1798, 1844, na 1863, n’otu n’otu. N’ime amaokwu ndị na-akọwa ozi a jụrụ ajụ n’afọ 1863, e nwere mkpughe amụma pụrụ iche nke e jiri kpuchie amụma ahụ.

Ọ bụ mkpughe ahụ na “isi” nke otu mba bụ obodo isi ya, nakwa na “isi” nke obodo isi ahụ bụ eze. Ọ na-enye àmà abụọ nye mkpughe a, wee mechie amụma na mkpughe ahụ nile kpamkpam site n’ilu mgbagwoju anya a, “Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’ezie, unu agaghị eguzosi ike.” Ọ bụrụ na unu ekweghị na eze bụ isi, nakwa na isi ahụ bụ obodo isi, mgbe ahụ, unu agaghị eguzosi ike.

Mba Ezikiel nke a na-emepụta site n’ịjikọta mkpara abụọ nke alaeze ugwu na nke ndịda, ga-enwe eze, nke bụ isi, nke bụkwa obodo isi nke mba ahụ. Akụkụ Akwụkwọ Ezikiel ahụ dum na-ekwu banyere njirimara amụma nke ịkà akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, nke na-anọchi anya ijikọta Chi na mmadụ n’oge a na-akụ opi nke asaa nke Islam nke ahụhụ nke atọ.

Ụbọchị nke ịkpọpu Opì Nke Asaa, n’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, bidoro mgbe a ga-enwe “oge agaghịkwa adị,” nke bụ Ọktoba 22, 1844, mgbe mmụọ ozi nke atọ bịarutere. N’oge ahụ Jọn nwetara ilu nke ụbọchị ahụ, ma e wee gwa ya n’ebe ahụ ozugbo ka ọ tụọ ụlọ nsọ ahụ, ma ka ọ hapụ akụkọ ihe mere eme nke afọ puku otu narị abụọ na iri isii nke ịzọda ebe nsọ na usuu ndị agha n’okpuru ụkwụ, n’ihi na e nyere oge ahụ ndị Mba ọzọ.

> Mmụọ-ozi ahụ nke m hụrụ ka o guzo n’elu oké osimiri na n’elu ụwa weliri aka ya eluigwe, ṅụọ iyi site n’aha Onye ahụ nke dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, Onye kere eluigwe na ihe ndị dị n’ime ya, na ụwa na ihe ndị dị n’ime ya, na oké osimiri na ihe ndị dị n’ime ya, na oge agaghị adịkwa ọzọ: kama n’ụbọchị olu mmụọ-ozi nke asaa, mgbe ọ ga-amalite ịfụ opi, a ga-emezu ihe omimi nke Chineke, dịka O kwuworo ya nye ndị ohu Ya, ndị amụma. Olu ahụ nke m nụrụ site n’eluigwe wee gwa m ọzọ, sị, Gaa were obere akwụkwọ ahụ nke emeghe emepe nke dị n’aka mmụọ-ozi ahụ nke guzoro n’elu oké osimiri na n’elu ụwa.

> M wee jee n’ebe mmụọ-ozi ahụ nọ, m wee sị ya, Nye m akwụkwọ nta ahụ. O wee sị m, Were ya, rie ya kpamkpam; ọ ga-eme ka afọ gị too ilu, ma n’ọnụ gị ọ ga-atọ ụtọ dị ka mmanụ aṅụ. M wee nara akwụkwọ nta ahụ n’aka mmụọ-ozi ahụ, rie ya kpamkpam; ọ dịkwa n’ọnụ m ụtọ dị ka mmanụ aṅụ: ma ozugbo m richara ya, afọ m wee too ilu. O wee sị m, Ị ghaghị ibu amụma ọzọ n’ihu ọtụtụ ndị, na mba dị iche iche, na asụsụ, na ndị eze. E nyere mkwaa otu ahịhịa atụ nke yiri mkpanaka: mmụọ-ozi ahụ wee guzo, na-asị, Bilie, tụọ ụlọ nsọ Chineke, na ebe ịchụàjà, na ndị na-efe ofufe n’ime ya. Ma hapụ ogige dị n’èzí ụlọ nsọ ahụ, atụkwala ya; n’ihi na e nyere ya ndị mba ọzọ: ha ga-azọkwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ọnwa iri anọ na abụọ. Mkpughe 10:5–11:2.

Ụlọ nsọ ahụ Jọn ga-atụ n’ọnụọgụ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, bụ ụlọ nsọ ahụ nke nwere ndị na-efe ofufe “n’ime ya.” A ghaghị ịhapụ ogige mpụta. Ụlọ nsọ ahụ nke nwere ebe ịchụàjà, nke nwekwara ndị na-efe ofufe n’ime ya, bụ Ebe Nsọ nke ebe nsọ eluigwe. E nwere ebe ịchụàjà n’ogige mpụta, ma a ghaghị ịhapụ ya, ya mere naanị ebe ịchụàjà ọzọ dị n’ụlọ nsọ Chineke bụ ebe ịchụàjà ísì-ụtọ nke dị n’Ebe Nsọ. N’oge ọbịbịa nke mmụọ ozi nke atọ n’afọ 1844, nke nọchiri anya ọbịbịa nke mmụọ ozi nke atọ na mmalite nke oge nke imechi akara n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ụlọ nsọ ahụ mejupụtara naanị ime ụlọ abụọ.

Ebe Nsọ bụ ihe nnọchianya nke Nzukọ-nsọ, nke Pọl kọwara dịka ahụ, ma Ebe Kachasị Nsọ bụ ihe nnọchianya nke isi nke ahụ ahụ. Ebe Nsọ bụ ihe nnọchianya nke mmadụ, ma Ebe Kachasị Nsọ bụ ihe nnọchianya nke ịdị-nsọ Chineke. Ebe ịchụàjà ahụ, na anwụrụ ọkụ ahụ nke si n’ebe ịchụàjà ahụ rịgoro elu, nke biliri wee banye n’Ebe Kachasị Nsọ, na-anọchite anya ebe mmadụ jikọtara na ịdị-nsọ Chineke. Mmadụ nwere ike ịbanye n’Ebe Kachasị Nsọ naanị site n’okwukwe, ma ahụmahụ nke ndị kwere ekwe nọ n’Ebe Nsọ.

N’ebe ahụ ka ha ga-eri Okwu nke Chineke, dị ka e si n’ogbe achịcha ndị ahụ dị n’elu tebụl nke achịcha ngosi nọchianya ya. N’ebe ahụ ka ha ga-eme ka ìhè ha mụnye n’ihu mmadụ, ma nye Nna ha nke eluigwe otuto, dị ka e si n’oriọna ahụ nwere alaka asaa nọchianya ya, nke e mere ka anyị mara na ọ na-anọchite anya Nzukọ-nsọ. N’ebe ahụ ka ha ga-ejikọta onwe ha na ịdị nsọ nke Chineke ka ekpere ha na àgwà ọma nke Kraịst soro rịgoro n’ime ọnụnọ nke Onye dị Nsọ n’onwe ya.

Site n’afọ 1798 ruo 1844, Onye Nrụpụta Ụlọ Nsọ ahụ welitere ụlọ nsọ nke mmadụ nke O bu n’obi ijikọta ya na ụlọ nsọ nke ịdị nsọ Ya, ma mmadụ nupụrụ isi. Ruo n’afọ 2001, Ọ na-ebulikwa ọzọ ụlọ nsọ nke mmadụ, nke e sere dịka otu narị puku na iri anọ na anọ. Dị ka Ezikiel siri kwuo, “Eze Devid” ga-achị n’elu mba ahụ, nke a gbanwere site na ndagwurugwu nke ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ, akọrọ akọrọ, nke Laodisia, bụrụ agha dị ike nke a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ n’oge iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya.

Alaeze ndịda nke Juda bụ ebe isi obodo Jerusalem dị, ma mba ahụ, eze, na isi obodo ahụ na-anọchi anya “isi.” N’ezie, ọ bụrụ na unu ekwere, a ga-eme ka unu guzosie ike. N’ihe gbasara mmekọrịta dị n’etiti alaeze ugwu na alaeze ndịda, Juda bụ “isi”; ọ bụ ebe isi obodo ahụ dị, ọ bụkwa obodo nke Onyenwe anyị họọrọ idobe aha Ya. Alaeze ugwu bụ “ahụ.” N’ihi ndapụ n’ezi ofufe nke Solomon, Onyenwe anyị welitere ndị iro imegide Solomon. Otu n’ime ndị iro ahụ bụ Jeroboam, onye ghọrọ eze mbụ nke alaeze ugwu nke Izrel e kewara ekewa.

> Jeroboam nwa Nebat, onye Efrata si na Zereda, ohu Solomon, onye nne ya aha ya bụ Zerua, nwanyị di ya nwụrụ, ọbụna ya weliri aka ya imegide eze. Nke a bụkwa ihe kpatara o jiri welie aka ya imegide eze: Solomon wuru Milo, meziekwa oghere ndị mebiri emebi n’obodo Devid nna ya. Jeroboam, nwoke ahụ, bụ dike nke ukwuu n’ịlụ ọgụ; Solomon hụkwara nwa okorobịa ahụ na ọ bụ onye na-arụsi ọrụ ike, o mere ya onye-isi n’elu ibu ọrụ nile nke ụlọ Josef. O wee ruo n’oge ahụ, mgbe Jeroboam si na Jerusalem pụta, na Ahaịa onye amụma, onye Shilo, hụrụ ya n’ụzọ; o yikwara uwe ọhụrụ; ha abụọ nọkwa naanị ha n’ubi. Ahaịa wee jide uwe ọhụrụ ahụ nke dị ya n’ahụ́, dọwaa ya iberibe iri na abụọ. O wee sị Jeroboam, Were iberibe iri nye onwe gị; n’ihi na otu a ka Jehova, Chineke nke Israel, kwuru: Lee, aga m adọpụ alaeze ahụ n’aka Solomon, nye gịkwa ebo iri: (Ma ọ ga-enwe otu ebo n’ihi Devid ohu m, nakwa n’ihi Jerusalem, obodo ahụ nke m họpụtara n’etiti ebo niile nke Israel:)

> N’ihi na ha ahapụwo m, fee Ashtoreth, chi nwanyị nke ndị Zaidọn, na Kemosh, chi nke ndị Moab, na Milkcom, chi nke ụmụ Amọn, ofufe, ha ejegharịkwaghịkwa n’ụzọ m, ime ihe ziri ezi n’anya m, na idebe ụkpụrụ m na ikpe m, dịka Devid nna ya mere. Ma agaghị m anapụ ya alaeze ahụ dum n’aka ya; kama m ga-eme ya onye-isi ụbọchị nile nke ndụ ya n’ihi Devid ohu m, onye m họọrọ, n’ihi na o debere iwu m na ụkpụrụ m. Ma aga m anapụ nwa ya alaeze ahụ n’aka ya, nye gị ya, ọbụna ebo iri. Ma nwa ya ka m ga-enye otu ebo, ka Devid ohu m wee nwee ìhè mgbe nile n’ihu m na Jerusalem, obodo ahụ nke m họọrọ ka m tinye aha m n’ebe ahụ. 1 Ndị Eze 11:26–36.

Mba ahụ e kere mgbe Ezikiel jikọtara mkpara abụọ ahụ ga-enwe “Devid” dịka eze, Devid wee si na Jerusalem chịa, nke bụ obodo-isi ebe Chineke họọrọ itinye aha Ya. Agbụrụ iri ndị ugwu bụ ihe nnọchianya nke ahụ, Jerusalem bụkwa ihe nnọchianya nke isi. N’ihi mmehie nke Manaseh, e buuru Juda gaa Babilọn n’agha-nkpọrọ n’afọ 677 T.K., si otu a malite ikesa nke “oge asaa” megide alaeze ndịda. N’oge ahụ ka Onyenwe anyị jụrụ Jerusalem.

> Ma n’agbanyeghị nke a, Onyenwe anyị atụgharịghị n’ịdị ọkụ nke oké iwe ya, nke iwe ya ji gbaa megide Juda, n’ihi mkpasu-iwe niile Manase ji kpasuo ya iwe. Onyenwe anyị wee sị, Aga m ewepụkwa Juda n’ihu m, dịka m wepụrụ Izrel, m ga-ajụkwa obodo a, Jerusalem, nke m họọrọ, na ụlọ ahụ nke m kwuru sị, Aha m ga-adị n’ebe ahụ. 2 Ndị Eze 23:26, 27.

Ọ bụ n’“ụlọ” ahụ dị na Jerusalem ka Ọ họọrọ itinye aha Ya, ma a jụrụ obodo ahụ na ụlọ ahụ, ma Zekaraịa kwere nkwa na Onyenwe anyị ga-ahọpụta Jerusalem ọzọ.

> Mgbe ahụ, mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị zara sị, O Onyenwe ndị agha, ruo olee mgbe ka ị gaghị emere Jerusalem na obodo nile nke Juda ebere, bụ́ ndị ị wesarala iwe megide ha n’ime afọ iri asaa ndị a? Onyenwe anyị wee were okwu ọma na okwu nkasi obi zaa mmụọ-ozi ahụ nke na-agwa m okwu. Ya mere, mmụọ-ozi ahụ nke mụ na ya na-ekwurịta okwu sịrị m, Kpọsa, sị, Otu a ka Onyenwe ndị agha kwuru; Anọ m na-ekwo Jerusalem na Zayọn ekworo dị ukwuu. Anọkwa m n’iwe dị ukwuu megide mba ndị ọzọ ahụ nke nọ n’udo; n’ihi na iwe were m ntakịrị, ma ha nyere aka ime ka mkpagbu ahụ bawanye. Ya mere, otu a ka Onyenwe anyị kwuru; Ejiwo m ebere lọghachi na Jerusalem: a ga-ewu ụlọ m n’ime ya, ka Onyenwe ndị agha kwuru, a ga-agbatịkwa eriri ntùtụ n’elu Jerusalem.

> Tikwaa ọzọ, sị, Otu a ka Jehova nke usuu ndị agha kwuru: Obodo m nile ga-agbasakwa ọzọ site n’ọganihu; Jehova ga-akasi Zayọn obi ọzọ, ọ ga-ahọpụtakwa Jerusalem ọzọ. Mgbe ahụ, eweliri m anya m elu, hụ, ma leekwa, mpi anọ. M wee sị mmụọ-ozi ahụ nke na-agwa m okwu, Gịnị ka ndị a bụ? O wee zaa m, sị, Ndị a bụ mpi ndị ahụ nke chụsasịrị Juda, Izrel, na Jerusalem. Jehova wee gosi m ndị ọkwa nka anọ. M wee sị, Gịnị ka ndị a bịara ime? O wee kwuo, sị, Ndị a bụ mpi ndị ahụ nke chụsasịrị Juda, nke mere na ọ dịghị onye weliri isi ya elu: ma ndị a abịawo ime ka ha maa jijiji, ịchụpụ mpi ndị mba ọzọ, ndị weliri mpi ha elu megide ala Juda iji chụsasịa ya.

> M weliri anya m ọzọ, leekwa anya, ma lee, otu nwoke ji eriri ntụtụ n’aka ya. M wee sị, Òlee ebe ị na-aga? O wee sị m, Ịtụ Jerusalem, ịhụ obosara ya, na ịhụ ogologo ya. Ma, lee, mmụọ-ozi nke na-agwa m okwu pụrụ, ma mmụọ-ozi ọzọ pụrụ izute ya, O wee sị ya, Gbaa ọsọ, gwa nwa okorobịa a okwu, sị, A ga-ebikwa Jerusalem dịka obodo ndị na-enweghị mgbidi n’ihi ìgwè mmadụ na anụ ụlọ dị n’ime ya: N’ihi na mụ onwe m, ka Onyenwe anyị kwuru, ga-abụụrụ ya mgbidi ọkụ gburugburu, bụrụkwa ebube n’etiti ya. Hoo, hoo, pụtanụ, gbapụnụ n’ala ugwu, ka Onyenwe anyị kwuru: n’ihi na agbasawo m unu dịka ifufe anọ nke eluigwe, ka Onyenwe anyị kwuru. Zọpụta onwe gị, O Zaịọn, gị nke bi n’ebe nwa nwanyị Babilọn nọ. N’ihi na otu a ka Onyenwe anyị nke usuu ndị agha kwuru; Mgbe ebube ahụ gasịrị ka o zitere m n’ebe mba ndị ahụ nọ bụ́ ndị kwatara unu n’agha: n’ihi na onye metụrụ unu aka metụrụ nwa anya ya aka.

> N’ihi na, lee, M ga-efegharị aka m megide ha, ha ga-abụkwa ihe a ga-apụnara ndị ohu ha; unu ga-amatakwa na Jehova nke ndị agha ezitewo m. Kpọọ abụ, ṅụrịa ọṅụ, ada Zaịọn: n’ihi na, lee, ana m abịa, M ga-ebikwa n’etiti gị, ka Jehova kwuru. Ọtụtụ mba ga-ejikọkwa onwe ha na Jehova n’ụbọchị ahụ, ha ga-abụkwa ndị nke m: M ga-ebikwa n’etiti gị, ị ga-amatakwa na Jehova nke ndị agha ezitewo m n’ebe ị nọ. Jehova ga-eketakwa Juda dịka òkè nke ya n’ala nsọ ahụ, Ọ ga-ahọpụtakwa Jerusalem ọzọ. Nọọnụ jụụ, unu anụ ahụ niile, n’ihu Jehova: n’ihi na O biliewo n’ebe obibi nsọ Ya. Zekaraịa 1:12–2:13.

E mezuru nkwa nke Onyenwe anyị banyere ịhọrọ Jerusalem ọzọ mgbe Izrel oge ochie wughachiri Jerusalem mgbe ndọkpụ ha n’agha na Babilọn gasịrị, ma ndị amụma na-ekwu karịa banyere ụbọchị ikpeazụ karịa ụbọchị ndị ha biri n’ime ha. E “si n’ụlọ nsọ ya dị nsọ bilie” Onyenwe anyị n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, mgbe O biliri si n’Ebe Nsọ kwaga n’Ebe Kachasị Nsọ, n’oge ahụ ka “anụ ahụ niile” ga-“agbachi nkịtị” n’ihu Onyenwe anyị, n’ihi na Ụbọchị Mkpuchi Mmehie nke ihe nnọchianya ya zuru ezu eruola, dị ka Habakuk ABỤỌRỌ.

> Ma Onye-nwe-anyị nọ n’ụlọ nsọ ya dị nsọ: ka ụwa niile nọrọ jụụ n’ihu ya. Habakkuk 2:20.

N’oge ahụ, a gwara Jọn n’isi nke iri na otu nke Mkpughe ka ọ tụọ ụlọ nsọ ahụ, nke Zekaraya hụrụ mgbe o “weliri” “anya ya ọzọ, lee, ma hụ otu nwoke nke eriri atụ dị n’aka ya”. Mgbe ahụ Zekaraya sịrị, “Ebee ka ị na-aga?” Jọn wee sị Zekaraya, “Ịga tụọ Jerusalem, ka ịhụ ihe obosara ya bụ, na ihe ogologo ya bụ.” Akụkọ banyere iwughachi Jerusalem mgbe ndọta n’agha nke afọ iri asaa gasịrị, na akụkọ ahụ nke malitere n’afọ 1798 ma kwụsị n’inupụ isi mgbe mmụọ ozi nke atọ rutere n’afọ 1844, ha abụọ na-akọwapụta ọrụ ahụ nke malitere n’ụbọchị Septemba 11, 2001.

Alaeze nke ndịda, obodo Jerusalem, na eze Devid bụcha “isi” ebe a ga-egosipụta àgwà Chineke. Alaeze nke ugwu na-anọchi anya “ahụ”, ma mgbe Onyenwe anyị kpebiri ọzọ “ime ebere n’ebe Jerusalem nọ” na “ịkasi ya obi” na ọzọkwa “ịhọrọ ya”, Ọ na-akọwa akara-akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ, nke gụnyere ijikọta ọnụ ọkpụkpụ akọrọ nke ndị nwụrụ anwụ nke Laodisia, ma emesịa ime ka ọkpụkpụ ndị ahụ dịghachi ndụ bụrụ agha dị ike.

A na-anọchi anya ọrụ ahụ n’isi nke iri atọ na asaa nke Ezekiel, a na-anọchikwa ya anya site n’alaeze ugwu na alaeze ndịda, ndị na-enye ihe atụ nke ọrụ imezu nkwa ọgbụgba ndụ ahụ, ya bụ ide iwu Ya n’obi na n’uche nke otu narị puku iri anọ na puku anọ. N’ime mkpisi osisi abụọ ahụ, otu, naanị otu kwa, ka a na-akọwa dị ka isi; ma ọ bụrụ na i kweere, ma ọ bụrụ na anya gị enwee ike ịhụ, ma ntị gị enwee ike ịghọta, nke a na-egosi mkpisi osisi nke ọzọ dị ka ahụ.

Anyi ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.

> “N’elu ntọala ahụ Kraịst n’onwe Ya tọrọ, ndịozi wuru ụka Chineke. N’Akwụkwọ Nsọ, a na-ejikarị onyinyo iwuli ụlọ nsọ akọwa iwu ụka. Zekaraya na-ekwu banyere Kraịst dịka Alaka ahụ nke ga-ewu ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị. Ọ na-ekwu maka ndị mba ọzọ dịka ndị na-enyere aka n’ọrụ ahụ: ‘Ndị nọ n’ebe dị anya ga-abịa wuo n’ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị;’ ma Aịzaya na-ekwupụta, ‘Ụmụ ndị mba ọzọ ga-ewukwa mgbidi gị.’ Zekaraya 6:12, 15; Aịzaya 60:10.”

> “N’ihe Pita dere banyere iwu ụlọ nsọ a, ọ sịrị, ‘N’ịbịakwute Ya, dịka nkume dị ndụ, nke mmadụ jụrụ n’ezie, ma nke Chineke họrọrọ, dịkwa oké ọnụ ahịa, unu onwe unu kwa, dịka nkume ndị dị ndụ, a na-ewuli unu elu bụrụ ụlọ ime mmụọ, ọkwa nchụàjà dị nsọ, ka unu wee chụọ àjà ime mmụọ, ndị a na-anabata n’ihu Chineke site n’aka Jizọs Kraịst.’ 1 Pita 2:4, 5.”

> “N’ebe a na-egwupụta nkume nke ụwa ndị Juu na ndị mba ọzọ, ndịozi rụrụ ọrụ, na-ewepụta nkume iji tọkwasị n’elu ntọala ahụ. N’akwụkwọ ozi ya o degaara ndị kwere ekwe nọ n’Efesọs, Pọl sịrị, ‘Ya mere, unu abụghịzi ndị ọbịa na ndị ala ọzọ, kama unu na ndị nsọ bụ ụmụ amaala ibe unu, unu bụkwa ndị ụlọ Chineke; e wuru unu n’elu ntọala nke ndịozi na ndị amụma, ebe Kraịst Jizọs n’onwe Ya bụ Isi Nkume Nkuku; n’ime Onye ahụ ụlọ ahụ niile, ebe e jikọtara ya nke ọma ọnụ, na-eto bụrụ ụlọ nsọ n’ime Onyenwe anyị: n’ime Onye ahụ ka a na-ewukwa unu ọnụ ka unu bụrụ ebe obibi Chineke site n’aka Mmụọ Nsọ.’ Ndị Efesọs 2:19–22.”

> Ọ degakwara ndị Kọrint, sị: “Dị ka amara Chineke nke e nyere m si dị, dịka onye nrụ ụlọ amamihe nwere, etinyewo m ntọala, onye ọzọ ana-ewukwasịkwa ya n’elu. Ma ka onye ọbụla lezie anya otú o si ewukwasị ya n’elu. N’ihi na ọ dịghị onye pụrụ itinye ntọala ọzọ karịa nke etinyeworị, nke bụ Jisọs Kraịst. Ugbu a ọ bụrụ na onye ọbụla ewukwasị n’elu ntọala a ọlaedo, ọlaọcha, nkume dị oké ọnụ ahịa, osisi, ahịhịa, mkpofu ahịhịa; a ga-eme ka ọrụ onye ọbụla pụta ìhè; n’ihi na ụbọchị ahụ ga-ekwupụta ya, ebe a ga-ekpughe ya site n’ọkụ; ọkụ ahụ ga-anwale ọrụ onye ọbụla ụdị ọ bụ.” 1 Ndị Kọrint 3:10–13.

> “Ndịozi wuru n’elu ntọala siri ike, ọbụna Nkume nke Ebighị Ebi. N’elu ntọala a ka ha wetara nkume ndị ha gwapụtara site n’ụwa. Ọ bụghị na-enweghị mgbochi ka ndị na-ewu ụlọ ahụ rụrụ ọrụ. E mere ọrụ ha ihe siri nnọọ ike n’ihi mmegide nke ndị iro Kraịst. Ha ghaghị ịlụ ọgụ megide nkwenkwe kpuru ìsì, ajọechiche, na ịkpọasị nke ndị ahụ na-ewu n’elu ntọala ụgha. Ọtụtụ n’ime ndị rụrụ ọrụ dị ka ndị na-ewu ụka nwere ike iji ha tụnyere ndị na-ewu mgbidi n’oge Nehemaịa, ndị e dere banyere ha, sị: ‘Ndị na-ewu n’elu mgbidi ahụ, na ndị na-ebu ibu, tinyere ndị na-ebunye ha, onye ọ bụla ji otu aka ya na-arụ ọrụ ahụ, ma jiri aka nke ọzọ jide ngwa ọgụ.’ Nehemaịa 4:17.” Acts of the Apostles, 595–597.

Back to Articles