Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Iri na Anọ

Daniel Isi nke Abụọ – Nchịkọta na Mmechi Nkebi nke Mbụ

Author

Jeff Pippenger

Published

December 9, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

> “N’Akwụkwọ Mkpughe ka akwụkwọ nile nke Baịbụl na-ezukọta ma mechie. N’ebe a ka mmezu nke akwụkwọ Daniel dị.” Acts of the Apostles, 585.

Eziokwu ahụ Jọn kọwara dịka “Mkpughe nke Jizọs Kraịst,” nke Ọdụm nke ebo Juda nọworo na-emeghe akara ya maka ndị ya kemgbe Julaị, 2023, ka e wetara n’izuzu oke mgbe e jikọtara akwụkwọ Daniel na akwụkwọ Mkpughe. Isi nke abụọ nke Daniel na-anọchi anya ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ n’ọdịnaya nke ule oyiyi nke anụ ọhịa nke ụbọchị ikpeazụ. Ọ na-akọwapụta usoro ule na oge ule pụrụ iche.

Oge na usoro dị na Daniel isi nke abụọ, nke afọ iri asaa nke ndọta n’agha Daniel nọchiri anya ya, gosipụtara oge ule nke ndị Protestant n’akụkọ ihe mere eme Millerite. Ndị Protestant dara n’usoro ule ha, wee ghọọ ụmụnwaanyị Rome. N’amụma, nwaanyị na-anọchi anya nne ya; Rome kwa bụ anụ ọhịa n’amụma. Ndapụ ha na ntụgharị ha mechara bụrụ ụmụnwaanyị Rome, na-anọchi anya ule nke oyiyi nke anụ ọhịa n’akụkọ ihe mere eme anyị ugbu a, n’ihi na ha gbanwere bụrụ oyiyi nke anụ ọhịa. Ya mere, usoro ule anyị ugbu a ka afọ iri asaa nke ndọta n’agha Daniel na-anọchi anya ya, nakwa site n’akụkọ ihe mere eme nke ozi mmụọ ozi nke abụọ n’oge mmegharị Millerite.

N’akụkọ ihe mere eme nke ozi mmụọ ozi nke abụọ nke malitere n’ụbọchị Septemba 11, 2001, e nwere oge pụrụ iche na usoro nnwale nke e ji ihe nnọchianya kọwaa dịka nrọ Nebukadneza banyere onyinyo nke anụ ọhịa; n’ihi na alaeze n’amụma Akwụkwọ Nsọ bụkwa anụ ọhịa. Nebukadneza na ndị ndú okpukpe ndị Kaldia na-anọchi anya ndị na-ada n’ule ahụ, ebe Daniel na ndị ikom atọ ahụ a ma ama na-anọchi anya ndị na-agafe ule ahụ. O nwere ike iyi ka ọ bụghị otú ahụ, ma a na-ekwenye ọdịda Nebukadneza n’isi nke atọ nke Daniel.

N’usoro ule e si anwale, nke a nọchiri anya ya n’ime Daniel isi nke mbụ na nke abụọ, e nwere ihe ama atụ amụma pụrụ iche ndị kwekọrọ n’eziokwu ndị e wepụtara n’oge na-adịbeghị anya n’akwụkwọ Mkpughe. N’isi nke mbụ, “ụbọchị iri” nọchiri anya oge nnwale ahụ nke dugara n’ịhụ na Daniel gosipụtara onyinyo ka mma ma dịkwuo abụba n’ihi iri ihe oriri nke eluigwe, ebe òtù ọzọ nke ndị ọnaozi eze gosipụtara onyinyo nke ndị riri nri eze. N’amụma, eze bụ alaeze, ma n’amụma kwa, eze ma ọ bụ alaeze bụkwa anụ ọhịa. Ndị ihu ha gosipụtara nsonaazụ nke iri nri eze, gosipụtara onyinyo nke anụ ọhịa ahụ.

N’isi nke abụọ nke Daniel, Daniel nọ na-ekpe ekpere ka o wee ghọta “ihe nzuzo” zoro ezo nke nrọ ihe oyiyi Nebukadneza. Ọ dị ya mkpa ịmata ihe nrọ ahụ bụ, nakwa ihe ọ pụtara. Ọ na-anọchi anya ndị ahụ nọ n’ụbọchị ikpeazụ na-achọ ịghọta ihe nzuzo ndị metụtara mmeghe nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst, n’ihi na mmeghe nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst bụ “ihe nzuzo” amụma ikpeazụ a na-emepe tupu oge amara emechie. Ndị amụma niile, gụnyere Daniel, na-akọwapụta ụbọchị ikpeazụ. Mbọ Daniel gbalịsiri ike ịghọta “ihe nzuzo” ahụ bụ mgbalị metụtara ndụ na ọnwụ, dịka nnwale ihe oyiyi nke anụ ọhịa si bụrụkwa nke ahụ nye ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

> “Onyenweanyị egosila m nke ọma na a ga-akpụ oyiyi nke anụ ọhịa ahụ tupu oge amara agwụ; n’ihi na ọ ga-abụ nnukwu ule nye ndị nke Chineke, nke a ga-ekpebi ọdịnihu ebighị ebi ha site na ya.” Manuscript Releases, volume 15, 15.

Ekpere Daniel, ka ọ na-achọ ịghọta “ihe omimi” ahụ, na-anọchi anya otu akara-ụzọ pụrụ iche n’akụkọ ihe mere eme nke ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ. Akwụkwọ Daniel na-enye ndị àmà abụọ nke na-eguzobe akara-ụzọ nke “ekpere” n’ụbọchị ikpeazụ. Akara-ụzọ ahụ dị n’oge ahụ nke ozi nke abụọ nke ahịrị mgbanwe ọ bụla na-anọchi anya ya.

Ọnọdụ amụma nke ekpere abụọ ahụ bụ afọ iri asaa nke ndọta n’agha, nke, dịka akara, na-anọchi anya “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. N’ime Daniel abụọ, n’amaokwu mbụ, a kpọrọ aha “Nebukadneza” ugboro abụọ, nke ime ka okwu dịrị ugboro abụọ n’Akwụkwọ Nsọ bụ akara nke ozi mmụọ ozi nke abụọ.

E nwere ọtụtụ nrụtụ aka n’akwụkwọ Sister White ndị na-akọwa Daniel isi nke atọ dịka ihe nnọchianya nke iwu ụbọchị Sọnde. Daniel isi nke mbụ nwere àgwà niile nke ozi mmụọ ozi mbụ, ma a gwara anyị na ị pụghị inwe ozi nke atọ (Daniel isi nke atọ), ma e wezụga na e nwere ozi mbụ na nke abụọ.

Ellen White akọwapụtala ule oyiyi nke anụ ọhịa ahụ dịka ule anyị ga-agafe tupu oge amara agwụchie, na tupu e mechie anyị akara. Mgbe a kpọrọ egwú ahụ n’isi nke atọ nke Daniel, oge amara mechiri n’ụzọ amụma, n’ihi na isi nke atọ na-anọchite anya iwu Sọnde. Egwú Nebukadneza na-anọchite anya olu ụtọ ahụ akwụna Taịa na-amalite ịbụ nye ndị eze nke ụwa n’oge ngwụcha afọ iri asaa ahụ nke a kpọrọ n’ụzọ ihe atụ, mgbe e chefuru ya.

> Ọ gēmezukwa n’ụbọchị ahụ na a ga-echezọ Taịa afọ iri asaa, dịka ụbọchị nke otu eze si dị; mgbe afọ iri asaa ahụ gwụchara, Taịa ga-abụ abụ dịka nwanyị akwụna. Were ụbọ akwara, gagharịa n’obodo, gị nwanyị akwụna a chefuru echefu; kpọọ ụda dị ụtọ, bụrụọ ọtụtụ abụ, ka e wee cheta gị. Ọ gēmezukwa mgbe afọ iri asaa ahụ gwụchara, na Onyenwe anyị ga-eleta Taịa; ọ ga-alaghachikwa n’ụgwọ ya, ma soro alaeze niile nke ụwa dị n’elu ụwa kwaa iko. Aịsaịa 23:15–17.

Nwannaanyị White kọwara ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ dịka ule atọ.

> “Ọtụtụ ndị gara izute Nwunye-Nwoke ahụ n’okpuru ozi nke mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ, jụrụ nke atọ, ya bụ, ozi ikpeazụ nke ule a ga-enye ụwa, ọnọdụ yiri nke a ka a ga-ewerekwa mgbe a kpọrọ oku ikpeazụ.” Review and Herald, Ọktoba 31, 1899.

Dabere n’ọtụtụ ndị àmà, Daniel isi nke abụọ bụ ozi nke mmụọ ozi nke abụọ. Akụkọ ihe mere eme nke inye ike nye mmụọ ozi nke mbụ ruo n’ikpe, bụ akụkọ ihe mere eme a na-anọchi anya ya site n’afọ iri asaa nke ndọrọ n’agha Daniel. Ndokwa ekpere Daniel n’isi nke abụọ na-eme n’ime afọ iri asaa ahụ, nke bụ ihe nnọchianya nke “oge asaa”.

Ekpere nke isi nke itoolu na-amalite site n’ịtụ aka kpọmkwem n’afọ iri asaa ahụ. Ntọala amụma nke ekpere abụọ ahụ bụ otu. Ha na-anọchi anya akụkụ dị iche iche nke otu ekpere ahụ, ma a na-edobe ha abụọ n’otu ntọala ahụ nke “oge asaa,” ha abụọ na-adakọtakwa na waymark nke “ekpere” nke dị n’akụkọ ihe mere eme nke otu narị na puku iri anọ na anọ nke ụbọchị ikpeazụ.

Mgbe Daniel kpechara ekpere n’isi nke itoolu, ọ nọ n’ime “oge mgbanwe” amụma site n’ala-eze Babilọn ruo n’ala-eze ndị Midia na ndị Peshia. Ebe mgbanwe ahụ bụkwa ihe-iriba-ama, ọ na-adakọkwa na otu ebe mgbanwe ahụ n’ime mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, mgbe ndị Chineke nwụrụ n’okporo ámá dịka “Laodisia”, ma si n’ili pụta dịka “Filadelfia”. Ebe mgbanwe ahụ nke mmegharị nke mmụọ ozi mbụ na-adakọ ma na ebe mgbanwe Daniel, ma na mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, ma ha atọ jikọtara kpọmkwem na “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Mgbanwe site na Filadelfia gaa na Laodisia n’ime mmegharị Millerite mere mgbe “ìhè ọhụrụ” banyere “oge asaa” bịarutere n’afọ 1856, na ịjụ nke “oge asaa” ahụ kpamkpam sochiri ya n’afọ 1863. Daniel n’isi nke itoolu, mmegharị nke mmụọ ozi mbụ n’oge Millerite, na mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ n’oge anyị, ha niile nwere ebe mgbanwe nke na-adakọtara ibe ha, ma e debekwara ebe mgbanwe atọ ahụ niile n’ime ọnọdụ nke “oge asaa”.

N’akụkọ ihe mere eme nke usoro nnwale ahụ, Daniel nọchiri anya onye ozi e nyere ìhè ahụ nke o bu ụzọ soro ndị ibe ya atọ kerịta, si otú a na-anọchi anya ọrụ amụma nke “Elijah”, onye bụ “olu onye na-eti mkpu n’ọzara”.

“Ihe nzuzo” nke Daniel isi nke abụọ na-akọwapụta na alaeze nke asatọ n’amụma Akwụkwọ Nsọ bụ “nke sitere n’ime alaeze asaa ahụ.” Dika ọ bụ ihe nnọchianya mbụ nke alaeze ndị dị n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ya mere ọ na-ejikọta na ihe nnọchianya ikpeazụ nke alaeze ndị dị n’amụma Akwụkwọ Nsọ a hụrụ na Mkpughe isi nke iri na asaa. Ala-eze nke asatọ ahụ, ebe ọ bụ “nke sitere n’ime alaeze asaa ahụ” gara aga, na-elekwasị anya n’ebe mgbanwe ahụ dị nke na-eguzobe Babilọn nke oge a dịka njikọ atọ ahụ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ. Nrọ oyiyi Nebukadneza na-emecha na-akọwapụta alaeze ụwa nke asatọ n’akụkọ ihe mere eme amụma.

Alaeze bụ anụ ọhịa n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ya mere eziokwu nke nrọ-onyonyo Nebukadneza nọchiri anya ya bụ ntụaka mbụ banyere anụ ọhịa ikpeazụ ahụ, dịka e si kwa akọwa ya n’Isi nke iri na asaa nke Mkpughe. Ya mere, nrọ Nebukadneza n’isi ngwụcha ya bụ nrọ nke onyinyo anụ ọhịa nke asatọ na nke ikpeazụ. Ọ bụ nrọ nke “onyinyo anụ ọhịa ahụ.”

Nke ahụ n’onwe ya bụ nkwenye nke ịdị mkpa ịmata ebe mgbanwe ahụ na-eme n’ime mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, ma “ihe nzuzo” ahụ bụkwa mkpịsị-isi nke na-achịkọtakwa ma na-eguzobekwa ọtụtụ n’ime ihe isiokwu ndị gara aga na-achọpụta banyere akụkọ ihe mere eme nke sochiri July 18, 2020. N’ime isiokwu ndị ahụ, e gosiri na akara ụzọ anọ nke mmegharị mgbanwe nsọ nke ọ bụla, ndị e ji afọ iri asaa nke ndọrọ n’agha Daniel nọchite anya ha, na-enwe mgbe niile otu isiokwu ahụ.

Akara ngosi anọ ahụ n’oge Kraịst ka e debere n’ọdịdị nke “ọnwụ na mbilite n’ọnwụ.” Akara ngosi mbụ, nke nọchiri anya inye ike nye ozi mbụ, bụ baptizim Kraịst, ihe nnọchianya nke ọnwụ na mbilite n’ọnwụ. Akara ngosi nke abụọ, nke nọchiri anya ndakpọ olileanya mbụ n’akụkọ ihe mere eme ahụ, bụ ọnwụ na mbilite n’ọnwụ nke Lazarọs. Akara ngosi nke atọ bụ mbanye mmeri n’ime Jerusalem, nke nọchiri anya Mkpu Etiti Abalị. Kraịst na-aga n’ọnwụ Ya na mbilite n’ọnwụ Ya, Lazarọs kwa, onye nnọchiteanya dị ndụ nke ọnwụ na mbilite n’ọnwụ, duuru usoro njem ahụ. Lazarọs na-egosipụtakwa na n’oge a na-ekwusa Mkpu Etiti Abalị, a na-eme ka e mechie ndị nke Chineke akara.

> “Ọrụ ebube a nke ji okpueze mechie ha niile, mbilite Lazarọs n’ọnwụ, ga-abụ ihe e ji tinye akara nke Chineke n’ọrụ Ya na n’ihe Ya kwuru banyere ịdị nsọ Ya.” The Desire of Ages, 529.

Ihe ịrịba ama nke anọ nke ikpe bụ obe, nke bụkwa ọnwụ na mbilite n’ọnwụ. Oge nke ihe ịrịba ama anọ ahụ ka e ji afọ iri asaa nke ndọkpụ n’agha Daniel nọchite anya ya.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, isiokwu ya bụ “ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ”, ma Ọgọst 11, 1840 bụ nkwenye nke ụkpụrụ ahụ. Nkụda-mmụọ mbụ ahụ bụ nsonaazụ nke itinye ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ n’ọrụ n’ụzọ na-ezighị ezi. Mkpu Etiti Abalị bụ izuoke nke ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ n’ihe metụtara amụma afọ puku abụọ na narị atọ na amụma afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ, wee Ikpe Nnyocha amalite mgbe amụma ndị ahụ nke ụbọchị maka otu afọ mezuru n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Isiokwu nke akara-ụzọ anọ ahụ niile n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ “ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ”. Oge nke akara-ụzọ anọ ahụ ka e ji afọ iri asaa nke ndọta n’agha Daniel nọchite anya ya.

N’ụbọchị ndị eze Devid, isiokwu ahụ bụ “igbe ọgbụgba ndụ nke Chineke”. Mgbe e nyere Devid ike, o wee kpebie iweta igbe ahụ n’obodo Devid.

> Devid we gara n’ihu, wee bụrụ nnukwu mmadụ; Jehova Chineke nke ndị agha nọkwaara ya. 2 Samuel 5:10.

Mmechuihu mbụ bụ mgbe Uza mehieere site n’imetụ Igbe Ọgbụgba-ndụ ahụ aka. Akara-ụzọ nke atọ bụ mgbe Devid ghọtara na Onyenwe anyị agọzila ụlọ Obed-edom, onye Git, ebe e debere Igbe ahụ kemgbe nnupụisi Uza. Mgbe ahụ Devid gara weghachite Igbe ahụ maka nbata mmeri ya n’ime Jerusalem (naanị ka nwunye ya gosi iwe na “mmechuihu” na-ekwesịghị ekwesị n’ihi nbata Devid). Akara-ụzọ anọ ahụ ọ bụla ka Igbe ahụ na-anọchi anya ya. Oge nke akara-ụzọ anọ ahụ ka afọ iri asaa nke ndọta n’agha nke Daniel na-anọchi anya ya.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, a tọhapụrụ Alakụba nke “Ahụhụ” nke atọ, ma emesịa e jidere ya. Julaị 18, 2020, bụ amụma dara ada banyere ọrụ Alakụba. Ozi ahụ nke na-eme ka ọkpụkpụ akọrọ ndị nwụrụ anwụ dị ndụ sitere n’aka “ifufe anọ,” nke bụ akara nke Alakụba ma na-anọchi anya ozi Mkpu Etiti Abalị. Mbibi mba nke na-esote ndapụ n’ezi okwukwe nke mba ahụ n’iwu ụbọchị Sọnde na United States, Alakụba nke “Ahụhụ” nke atọ na-eweta ya. Oge nke ihe ịrịba ama anọ ahụ ka a na-anọchi anya ya site n’afọ iri asaa nke ndọrọ n’agha Daniel.

Mmegharị nke mmụọ-ozi mbụ na-anọchite mmegharị nke mmụọ-ozi nke atọ, ma ozi nke Mkpu Etiti Abalị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ mmezi nke amụma dara ada nke butere mmechuihu mbụ.

> “Ndị ahụ nwetara nkụda mmụọ hụrụ site n’Akwụkwọ Nsọ na ha nọ n’oge ichere ahụ, nakwa na ha aghaghị iji ndidi chere mmezu nke ọhụụ ahụ. Otu ihe àmà ahụ nke mere ka ha lezie anya maka Onyenwe ha n’afọ 1843, mere ka ha tụọ anya Ya n’afọ 1844.” Early Writings, 247.

Otu ihe-àmà ahụ nke mwakpo Alakụba ga-eme megide Nashville, bụkwa ihe-àmà nke mwakpo a ga-eme megide Nashville nke ga-eme na nzaghachi nye mmanye ife ofufe ụbọchị Sọnde. Ihe odide nke Mmụọ nke Amụma anaghị ada mba ma ọlị. E depụtara amụma banyere mwakpo a ga-eme megide Nashville n’ihe odide nke Mmụọ nke Amụma. A ga-emezu amụma Nashville ahụ, ma amụma banyere mwakpo a ga-eme na Nashville ga-adabere n’imezi amụma mbụ ahụ nke dara na mbụ, dịka o mere n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. A na-emezu ya n’akara ụzọ nke anọ, nke bụ akara ụzọ na-anọchi anya “ikpe”.

Jizọs na-eji mmalite akọwa ọgwụgwụ mgbe niile, ma ihe ịrịba ama mbụ nke September 11, 2001, bụ mwakpo sitere n’aka Islam, ya mere n’oge ikpe nke iwu Sunday, a ga-enwe mwakpo Islam megide Nashville. Ọ pụrụ ịdịkwa mfe ịgụnye ebe ndị ọzọ a na-ezubere, ma ozi nke Mkpu Etiti Abalị bụ ozi nke bụ mmezi nke ozi ahụ nke mere ka ndakpọ olileanya mbụ pụta. Ndakpọ olileanya mbụ ahụ sitere na mmehie nke itinye akụkụ oge n’amụma ahụ, ọ bụghị site n’okwu Ellen White.

Ọ dị mkpa ịmata na akara-ụzọ anọ ahụ nke na-amalite n’oge “inye ike” nke ozi mbụ ahụ—nke, n’ime Daniel, na-apụta na mmalite nke afọ iri asaa ahụ nke ihe nnọchianya—na-achịkwa mgbe niile site n’otu isiokwu ahụ. Ọ bụrụ na ị nakweere Septemba 11, 2001, dịka mmezu nke amụma, n’amụma ka unu riri “akwụkwọ zoro ezo” ahụ. Ọ bụ mmadụ ole na ole n’eziokwu riri eziokwu ahụ, ma e nwere ụfọdụ, dịka Daniel nọchiri anya ha, ndị kpebisiri n’obi ha ike ka nri Babilọn ghara imerụ ha. Ma e nwere ndị na-ekwupụta na ha kwenyere na Septemba 11, 2001 bụ mmezu nke amụma, ma na-arụrịta ụka na ọ bụghị Islam, kama ọ bụ ezinụlọ Bush, ma ọ bụ ndị globalist, ma ọ bụ ndị Jesuit, ma ọ bụ CIA, ma ọ bụ ngwakọta ọ bụla nke ndị a na-emekarị iji kọwaa ihe site n’aka ndị na-eche echiche mgbagwoju anya nke oge a. Dị ka Alfa na Omega, Jizọs na-egosi ọgwụgwụ site na mmalite, ya mere, ọ bụrụ na anyị ezighi ezi banyere ihe e ji amụma nọchite anya ya na Septemba 11, 2001, anyị na-ebibi ikike anyị ịkewa Okwu amụma nke “eziokwu” n’ụzọ ziri ezi.

“Ike” ozi mbụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ Islam nke Ahụhụ nke Abụọ, ma ike ahụ ghọrọ ụdị nke ike e nyere n’ụbọchị Septemba 11, 2001, nke Islam nke Ahụhụ nke Atọ wetara.

Alakụba n’akara ụzọ mbụ na-amata Alakụba n’akara ụzọ ikpeazụ. Akara ụzọ ikpeazụ ahụ na-anọchi anya ikpe, a na-ekpekwa United States ikpe n’iwu Ụbọchị Sọnde. Ọ bụ ozi nke abụọ nke Ezikiel n’isi nke iri atọ na asaa, nke na-eweta ndị nwụrụ anwụ n’ndụ, ozi ahụkwa bụ ozi nke akara ụzọ nke atọ, nke bụ Mkpu Etiti Abalị. Ọ bụ ozi nke ịkàrà, dị ka e sere ya n’ụdị site n’nbata mmeri nke Kraịst mgbe Ọ nọkwasịrị n’elu “ịnyịnya ibu”, ihe nnọchianya nke Alakụba. Ozi ịkàrà nke Mkpu Etiti Abalị bụ Alakụba na-eburu.

> Gwanụ ada Zaịọn, Le, Eze gị na-abịakwute gị, dị nwayọọ, nọkwasịkwa n’elu ịnyịnya ibu, na nwa ịnyịnya ibu, nwa nke ịnyịnya ibu. Matiu 21:5.

Amụma nke abụọ nke Ezikiel si na “ifufe anọ” ahụ bịa, nke bụkwa akara nke Islam. Ọ dị nnọọ oke mkpa ka e doo eziokwu a anya nke ọma, n’ihi na ozi ahụ nke bụ Mkpu Etiti Abalị bụ ozi na-akọwapụta Islam nke Ahụhụ nke atọ, dịka ike ahụ nke na-eweta ikpe n’elu United States n’oge iwu Ụka, ma na-ebute mbibi mba ahụ nke na-eso iwu ahụ.

Opììkwè Asaa nke Mkpughe bụ ikpe Chineke megide mmanye ofufe ụbọchị Sọnde site n’aka Rom ndị na-ekpere arụsị na Rom popu.

- A kpọbatara opi anọ mbụ ahụ imegide Rom ndị ọgọ mmụọ mgbe Constantine manyere iwu mbụ nke Sọnde n’afọ 321.

- Ọjà nke ise na nke isii (nke bụkwa Ahụhụ nke mbụ na nke abụọ nke Alakụba), bụ ikpé Chineke megide Rom nke ndị popu n’ihi iwu Sọnde nke ndị popu mere ka ọ bụrụ iwu n’Nzukọ Orleans, n’afọ 538.

- Opi nke asaa (nke bụ Ahụhụ nke atọ nke Islam), bụ ikpe a ga-ewetara United States mgbe ọ ga-amanye ife ofufe ụbọchị Sọnde n’oge na-adịghị anya.

Alakụba nke Ahụhụ nke atọ nọchiri anya akara-ụzọ amụma mbụ nke Septemba 11, 2001. Amụma dara ada banyere mwakpo Alakụba ga-awakpo Nashville n’ụbọchị Julaị 18, 2020 nọchiri anya nkụda mmụọ mbụ ahụ, bụ akara-ụzọ nke abụọ. Ozi banyere “ifufe anọ” nke Alakụba, dịka e siri nọchie ya anya n’amụma nke abụọ nke Ezikiel n’isi nke iri atọ na asaa, nọchiri anya Mkpu Etiti Abalị, bụ akara-ụzọ nke atọ; ma emesịa, akara-ụzọ nke anọ bụ mmezu nke amụma dara ada nke Julaị 18, 2020 n’iwu ụbọchị Sọnde. Ndị ahụ bụ akara-ụzọ amụma anọ nke na-eme n’akụkọ ihe mere eme amụma nke narị puku iri na anọ na puku anọ, dịka e siri nọchie ya anya n’ime afọ iri asaa nke ndọkpụ n’agha Daniel.

Ịghọta ozi nke Mkpu Etiti Abalị bụ otu isi ihe bụ isi nke “ihe nzuzo” ahụ e kpughere Daniel n’ụdị, mgbe o kpeere ekpere ka o ghọta nrọ oyiyi Nebukadneza. Ekpere ya bụ ihe nrịbama nke dị na njedebe nke ụbọchị atọ na ọkara nke ọnwụ nke ndị àmà abụọ nke Mkpughe iri na otu. Ekpere Levitikọs iri abụọ na isii nke Daniel, dịka e dekọrọ ya n’isi nke itoolu, dị n’afọ mbụ nke Daraịọs. Nke a na-edobe ekpere ya n’ebe mgbanwe dị.

Ebe mgbanwe dị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ n’afọ 1856, mgbe ngagharị ndị Millerite si na Filadelfia gafee banye na Laodisia, dịka James na Ellen White siri kwuo. N’otu afọ ahụ ka “ìhè ọhụrụ” banyere “oge asaa” bịara n’isiokwu Hiram Edson dere na Review and Herald, ma n’afọ 1863 (“oge asaa” ka e mesịrị), a jụrụ “oge asaa” ahụ kpamkpam. Daniel kpeere “ekpere ahụ” nke a kpọrọ “ọgwụgwọ ahụ” maka “ịchụsasị” nke “oge asaa” n’ebe mgbanwe dị n’etiti alaeze mbụ na alaeze nke abụọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ dị.

Ọkara atọ na ọkara bụ ihe nnọchianya nke afọ otu puku narị abụọ na iri isii, nke n’aka nke ya bụ ihe nnọchianya nke “oge asaa.” N’ụbọchị Julaị 18, 2020, mmegharị Laodisia nke Future for America gosipụtara nnupu isi megide iwu Chineke nyere ka a ghara ọzọ ịdabere ozi amụma n’elu oge. Mgbe ahụ, e “gburu” ma “chụsasịa” mmegharị ahụ n’okporo ụzọ nke Mkpughe isi nke iri na otu, nke na-agafe ndagwurugwu Ezikiel jupụtara n’ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ. N’ọgwụgwụ oge ahụ nke “ịchụsasị,” nke bụkwa “oge ichere” nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ, a na-akpọ ha ugbu a ka ha si n’ili ha pụta site n’“olu nke onye na-eti mkpu” sitere n’ime “ọzara” nke ụbọchị “ọkara atọ na ọkara” ahụ.

Dịka ndị Miller n’ikpeazụ matara na ha nọ n’oge ahụ a kpọrọ “oge ichere” nke Matiu isi nke iri abụọ na ise, na Habakọk isi nke abụọ, otu a kwa, a chọrọ ka “àmà abụọ nwụrụ anwụ” ahụ mata ebe ha nọ, mgbe “olu nke onye na-eti mkpu n’ọzara” na-eti mkpu. Ha aghaghị ịmata na a “chụsasịrị” ha. Nmata ahụ bụ oku a na-akpọ ka e kpee “ekpere”, ma ọ bụghị naanị ekpere n’ozuzu ya, kama ọ bụ oku a na-akpọ ka e kpee ekpere Daniel nke Levitikọs iri abụọ na isii. Ewezuga ekpere ahụ kpọmkwem, enweghị nlọghachi ndụ ime mmụọ. Nlọghachi ndụ ime mmụọ ahụ na-akara ebe mgbanwe sitere na Laodisia gaa na Filadelfia, ma na-emepụta ihe ahụ dị omimi n’amụma, ya bụ, nke asatọ sitere n’ime asaa ahụ, dịka e si kwado ya site n’onyinyo Nebukadneza dị na Daniel isi nke abụọ.

Mgbe ekpere ahụ nke nchegharị na nkwupụta mmehie mezuru, nkwa ahụ bụ na Chineke ga-echeta ọgbụgba ndụ Ya ma kpọkọta ndị Ya gbasasịrị agbasasị. Amụma mbụ Ezekiel kpọkọtara ọkpụkpụ ndị ahụ ọnụ, ma mgbe ahụ amụma ya banyere “ifufe anọ” gbanwere “ndị Filadelfia” ahụ a mụrụ ọhụrụ ka ha bụrụ ndị agha dị ike…ndị agha dị ike nke, dịka Mkpughe isi iri na otu siri kwuo, e mesịrị “bulie ha elu n’eluigwe” ya na “igwe-ojii nke ndị mmụọ ozi”. Ha bụrụzie “ọkọlọtọ” nke Onyenwe anyị.

“Ihe nzuzo” nke Daniel isi nke abụọ, dịka Ọdụm nke ebo Juda na-ekpughe ya ugbu a, na-akwado ihe omume nke “onye nke asatọ sitere n’ime asaa ahụ”… ma ihe amụma ọ bụla ọzọ dị na Daniel isi nke abụọ na-adakọkwa n’usoro amụma nke ndị akaebe abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu. A na-“ewelite ndị akaebe abụọ” nke Mkpughe isi nke iri na otu “dịka ọkọlọtọ” n’otu “awa” ahụ iwu Sọnde na-eme, n’ihi na e buliri ha elu n’oge “oke ala ọma jijiji” nke Mkpughe isi nke iri na otu. “Oke ala ọma jijiji” ahụ na-ebibi otu ụzọ n’ụzọ iri nke obodo ahụ, ma United States bụ eze bụ isi n’etiti “ndị eze iri ahụ”, dịka France dịkwara, mgbe “ala ọma jijiji” nke Mgbanwe Ọchịchị France kpochapụrụ France n’ime mmezu nke Mkpughe isi nke iri na otu.

Mmezuputa zuru okè nke ala ọma jijiji ahụ ka a na-emezu n’ahụ anụ ọhịa nke “ụwa”, ma iwu ụbọchị Sọnde n’alaeze nke anụ ọhịa nke ụwa na-amịpụta ịma jijiji. Mmezuputa zuru okè nke “ala ọma jijiji” nke Mkpughe iri na otu bụ iwu ụbọchị Sọnde mgbe a “na-ama jijiji” anụ ọhịa nke “ụwa” ma ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esochi ya site n’iyi nke mba. N’oge awa ahụ, a na-“ebuli elu dị ka ọkọlọtọ” ndị akaebe abụọ ahụ. Ha “na-arịgo n’eluigwe n’ígwé ojii,” dịka Kraịst siri rịgoro n’eluigwe nke ikpeazụ. Okwu ikpeazụ Ya gwara ndị na-eso ụzọ Ya, ndị na-anọchite anya ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ndị a ga-ebulikwa elu n’eluigwe dịka ọkọlọtọ, ka e dekọrọ n’akwụkwọ Ọrụ Ndịozi.

> O wee sịrị ha, Ọ bụghị nke unu ịmata oge maọbụ ugbò ndị ahụ, nke Nna ahụ debere n’ike nke aka Ya. Ma unu ga-anata ike, mgbe Mmụọ Nsọ bịakwasịrị unu; unu ga-abụkwa ndịàmà m, ma na Jerusalem, ma na Judia niile, ma na Sameria, ruo kwa n’ókè ikpeazụ nke ụwa. Mgbe O kwuchara ihe ndị a, ka ha nọ na-ele anya, e weliri Ya elu; ígwé ojii wee nabata Ya pụọ n’anya ha. Ọrụ Ndịozi 1:7–9.

Ndị ga-abụ “ọkọlọtọ” ahụ ga-esi n’itinye “oge na udu” n’ọrụ wezuga onwe ha, ma ọ bụrụ na ha ga-anata ike nke Mmụọ Nsọ iji rụzuo ọrụ nke “ọkọlọtọ” ahụ.

“Ihe omimi” ahụ e kpughere Daniel n’isi nke abụọ, bụ ihe omimi nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst nke a na-emeghe akara ya obere oge tupu oge ebere emechie. “Ihe omimi” ahụ gụnyere “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke “Égbè Eluigwe Asaa.” E wuru akụkọ ahụ n’elu okwu Hibru nke e kere site n’ịkpọkọta mkpụrụedemede mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ nke alfabẹt Hibru. Mgbe a kpọkọtara mkpụrụedemede ndị ahụ ọnụ, ha na-etolite okwu Hibru ahụ bụ “eziokwu.” Jisọs bụ “eziokwu,” onye bụkwa Nke Mbụ na Nke Ikpeazụ. Mkpụrụedemede atọ ndị ahụ na-anọchi anya nhazi nke mmegharị ndozigharị ukwu ọ bụla, n’ihi na ha na-anọchi anya ndị mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ. Ha na-anọchi anya usoro nchacha nke nzọụkwụ atọ ahụ nke Daniel nọchiri anya n’isi nke iri na abụọ, dịka “e sachara, mee ka ọ dị ọcha, ma nwalee ya.” E gosipụtala usoro ule na nchacha nke nzọụkwụ atọ ahụ ihe karịrị afọ iri abụọ site n’aka Future for America, ma ugbu a achọpụtala na ọ na-anọchi anya “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” n’ime ahịrị ndozigharị dị nsọ. “Akụkọ ihe mere eme zoro ezo” ahụ bụ mmezu zuru okè nke “Égbè Eluigwe Asaa” ndị e mechiri akara ha ruo ugbu a, obere oge tupu oge ebere emechie.

Ọ dịla ogologo oge a ghọtara na Égbè Eluigwe Asaa ahụ na-anọchi anya “nkewa doro anya nke ihe ndị mere n’okpuru ozi mmụọ-ozi nke mbụ na nke abụọ,” nakwa na ha na-anọchikwa anya “ihe omume ndị ga-abịa nke a ga-ekpughe n’usoro ha.” Ugbu a, ekpugherewo ya site na Mkpughe nke “eziokwu,” na akara ụzọ atọ ikpeazụ nke ahịrị mgbanwe bụ “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke Égbè Eluigwe Asaa ahụ. Akara ụzọ ndị ahụ na-amalite na nkụda mmụọ “mbụ” ma kwụsị na nkụda mmụọ “ikpeazụ.” Akara ụzọ nke etiti bụ Mkpu Etiti Abalị. Nkụda mmụọ mbụ na-akara mmalite nke “oge ichere”, nke na-agwụ na Mkpu Etiti Abalị. Ozi nke Mkpu Etiti Abalị na-agwụ na “ikpe” ebe a na-akara nkụda mmụọ ikpeazụ.

Nnukwu ihe-nkụda mmụọ mbụ dị na Daniel isi nke abụọ, bụ nghọta Daniel nwere na e tinyewo ya n’okpuru “iwu ọnwụ”. O wee rịọ maka “oge”, si otú a kpọọ akara mmalite nke “oge nchere”. Nke a duru ya n’ịghọta “ihe nzuzo ahụ,” nke bụ ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke e mesịrị wetara Nebukadneza ka o nwee ike “ikpe” ozi Daniel.

“Ikpe” Nebukadneza banyere nrọ ahụ na nkọwa ya nke Daniel wetara na-egosi nke atọ n’ime akara-ụzọ atọ ahụ nke na-anọchite anya “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke Égbè Eluigwe Asaa ahụ. A na-ebulikwa ikpe ahụ n’akwụkwọ Daniel isi nke atọ, nke na-anọchi anya ụkpụrụ ahụ a na-eji ike eme ihe n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe, ụkpụrụ ahụ bụ “megharịa ma gbasaa”.

Anyị ga-atụle isi nke atọ n’akwụkwọ na-esonụ, ma ọ bara uru ịkọwa ebe a na ikpe nke waymark nke atọ n’isi nke atọ na-akọwa ndakpọ olileanya ikpeazụ, nke e jiri ndakpọ olileanya mbụ mee ihe nnọchianya ya. “Akụkọ zoro ezo” nke égbè eluigwe asaa na-akọwa waymark atọ, na-amalite ma na-akwụsị n’otu ndakpọ olileanya. N’isi nke abụọ nke Daniel, e jikọtara ndakpọ olileanya mbụ na “iwu ọnwụ” nke Nebukadneza, ma n’isi nke atọ, e jikọtara ndakpọ olileanya ikpeazụ na “iwu ọnwụ” ọzọ nke Nebukadneza.

“Akụkọ nzuzo” nke “àmà abụọ” ahụ, ndị na-anọchi anya ngagharị Future for America, na-anọchi anya ndakpọ olileanya nke Julaị 18, 2020. Mgbe ahụ ka “oge ichere” ahụ malitere dịka e si anọchi anya ya site na “ụbọchị atọ na ọkara” n’Isi nke iri na otu nke Mkpughe. A kọwara n'ụzọ pụrụ iche n’Okwu amụma nke Chineke mmalite n’ọnwụhị na mbilite n’ọnwụ nke ndị ahụ e “gburu n’okporo ámá” site n’aka anụ ọhịa ahụ nke si “n’olulu enweghị nsọtụ” rịgoro; ma n’ogo dị mfe, mgbe àmà abụọ ahụ tetara, ha ghọtara “ihe nzuzo” ahụ e gosiri na Daniel isi nke abụọ.

“Nzuzo” ahụ bụ ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke ha na-ekwusara mgbe ahụ ruo Daniel isi nke atọ, mgbe iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa rutere, ma nkụda mmụọ ikpeazụ emee. Nkụda mmụọ mbụ nwetara ndị ahụ a na-anọchi anya dị ka “Daniel” n’ụbọchị Julaị 18, 2020. Nkụda mmụọ ikpeazụ na-adakwasị onye ndu nke “eze iri” ahụ, nke bụ United States, ka ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-ebute mbibi nke mba sitere n’aka Islam.

N’isiokwu na-abịa, anyị ga-emecha nchịkọta na mmechi nke isi nke abụọ nke Daniel.

> “Setan ejidewo ụwa n’agha. O butela sabbath arụsị, na-eme ka o yie ka e nyere ya oke mkpa. O zuru nsọpụrụ nke ụwa Ndị Kraịst, wepụ ya n’ebe Sabbath nke Onyenwe anyị nọ, nye ya sabbath arụsị a. Ụwa na-akpọ isi ala n’ihu ọdịnala, iwu mmadụ mere. Dịka Nebukadneza guzobere oyiyi ọlaedo ya n’ala dị larịị Dura, wee si otu a bulie onwe ya elu, otu a ka Setan na-ebuli onwe ya elu n’ime sabbath ụgha a, nke o zuru uwe nsọpụrụ nke eluigwe nye ya.” Review and Herald, March 8, 1898.

Back to Articles