Article

# Panium - Nọmba Iri

Ịrị elu na ọdịda nke mba dị iche iche: Ịka akara nke 144,000 na akụkọ ihe omimi amụma e zoro ezo nke Daniel 11:10–16

Author

Jeff Pippenger

Published

April 16, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Isiokwu dị n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ bụ ịrị elu na ọdịda nke eze ndịda, dịkwa ka ịrị elu na ọdịda ikpeazụ nke United States nke e ji onye isi ala ikpeazụ nọchite anya ya n’amaokwu nke abụọ, dịkwa ka onye nnọchi anya ikpeazụ nke ike dragọn n’ụwa; ịrị elu na ọdịda ikpeazụ nke United Nation’s nke e ji amaokwu nke atọ na nke anọ nọchite anya ya. Amaokwu nke ise ruo nke itoolu na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ike popu site n’afọ 538 ruo n’afọ 1798. Afọ 538 na-akara mmalite inye ike nye ike popu, afọ 1798 na-akara ọnyá na-egbu egbu nke popu, ya mere amaokwu nke ise ruo nke itoolu na-anọchi anya ịrị elu na ọdịda ikpeazụ nke anụ ọhịa ahụ. Amaokwu nke iri na-akara afọ 1989 dịka ọdịda nke eze ndịda dịka e si n’ụlọikpe Soviet mbụ nọchite anya ya.

> “A kwere ka mba ọ bụla nke batara n’elu ikpo okwu nke omume ka ọ nọrọ n’ọnọdụ ya n’elu ụwa, ka e wee hụ ma ọ ga-emezu nzube nke ‘Onye Nche na Onye Nsọ.’ Amụma esorola ịrị elu na ọdịda nke alaeze ukwu dị iche iche nke ụwa—Babịlọn, Midia na Peasia, Gris, na Rom. N’ihe metụtara nke ọ bụla n’ime ndị a, dịka o mere mba ndị nwere ike pere mpe, akụkọ ihe mere eme kwughachiri onwe ya. Nke ọ bụla nwere oge ule ya, nke ọ bụla dara ada, ebube ya laa n’iyi, ike ya hapụrụ ya, ebe ya kwa ka onye ọzọ bịara jide....”

> “Site n’ịrị elu na ọdịda nke mba dị iche iche dịka e mere ka o doo anya n’akwụkwọ nke Akwụkwọ Nsọ Dị Nsọ, ha kwesịrị ịmụta otú otuto nkịtị nke mpụta na nke ụwa si bụrụ ihe efu. Babilọn, ya na ike ya nile na ebube ya nile, nke ụwa anyị ahụbeghị ụdị ya ọzọ kemgbe ahụ,—ike na ebube nke n’anya ndị mmadụ nke ụbọchị ahụ yiri ihe siri ike ma na-adịgide adịgide,—lee otú o si kpamkpam laa n’iyi! Dị ka ‘ifuru nke ahịhịa’ ka ọ lawo n’iyi. Otu a ka ihe niile na-enweghị Chineke dịka ntọala ha si ala n’iyi. Naanị ihe ahụ nke ejikọtara na nzube Ya ma na-egosipụta agwa Ya ka pụrụ ịdịgide. Ụkpụrụ Ya bụ naanị ihe ndị guzosiri ike nke ụwa anyị maara.” Education, 177, 184.

Amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ na-akọwa mbilite ikpeazụ na ọdịda ikpeazụ nke eze nke ndịda, dịka Russia si anọchi anya ya. Amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na-akọwa mbilite ikpeazụ na ọdịda ikpeazụ nke United States. Akụkọ amụma dum nke isi nke iri na otu ka e wuru n’elu nhazi nke mbilite na ọdịda nke alaeze dị iche iche. Onye na-amụ amụma ga-atụle eziokwu a ma ọ bụrụ na ọ ga-enwe ohere ọ bụla nke ikewa ozi amụma nke isi nke iri na otu n’ụzọ ziri ezi.

Nlele nke isi nke Daniel isi nke iri na otu bụ na o nwere ihe atụ ndị a na-emegharị emegharị nke ịrị elu na ọdịda nke alaeze dị iche iche. Mgbe Nwanyị White kwuru, “N’otú a ka alaeze Midia na Peasia lara n’iyi, nakwa alaeze Gris na Rom,” ọ na-akọwa “Gris” dị ka dragọn ahụ, “Rom” dị ka anụ ọhịa ahụ, na “Midia na Peasia” dị ka onye amụma ụgha ahụ. Ọ na-akọwa ịrị elu ikpeazụ na ọdịda ikpeazụ nke alaeze ikpeazụ nke ụwa, nke mejupụtara dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ, ndị na-amalite ịrị elu ha n’iwu Sunday ma na-eduga ụwa gaa Amagedọn n’imezu Mkpughe 16:12–21. Ọ na-edu ndị Chineke gaa n’ebe “ịrị elu na ọdịda nke mba dị iche iche dịka e mere ka o doo anya n’akwụkwọ nke Akwụkwọ Nsọ Dị Nsọ” dị ka echiche a ga-eji rụọ ọrụ iji “mụta otú ebube nke na-apụta n’èzí na nke ụwa a bụ ihe efu n’eziokwu.”

Ihe kpatara anyị ji kwesị “ịmụ otú ebube mpụga na nke ụwa si bụrụ ihe efu n’ezie,” bụ ka anyị wee ghọtakwuo na ihe niile na-ala n’iyi “nke na-enweghị Chineke dịka ntọala ya.” Ya mere, inwe Chineke ma ọ bụ enweghị Chineke dịka ntọala gị bụ okwu metụtara ndụ ma ọ bụ ọnwụ. Site n’ebe ahụ n’usoro mmepe nke echiche ahụ, Nwanyị White wee kọwaa ihe ọ pụtara inwe Chineke dịka ntọala gị mgbe ọ sịrị, “Naanị ihe ahụ nke ejikọtara na nzube Ya ma na-egosipụta agwa Ya ka pụrụ iguzosi ike.” Ọ ka kọwasịrị na ihe niile na-adịghị n’elu ntọala Chineke na-ala n’iyi, nakwa na ihe abụọ na-ekpebi ihe e wuru n’elu ntọala ahụ bụ ma ihe ahụ “ejikọtara na nzube Ya,” na nke ahụ “na-egosipụta agwa Ya.” Agwa Ya bụ ntọala Ya.

Mgbe ahụ, n’ahịrịokwu mmechi nke paragraf ahụ, ọ na-ekwu na “Ụkpụrụ Ya bụ naanị ihe ndị guzosiri ike ụwa anyị maara.” Àgwà Chineke bụ ụkpụrụ Ya, ụkpụrụ Ya na-egosikwa àgwà Ya. Ọ bụ okwu metụtara ndụ ma ọ bụ ọnwụ n’otú mmadụ si emetụta Chineke dị ka ntọala nke ihe niile. Ana m ekwusi ike na e wuru usoro ntọala nke Daniel isi nke iri na otu n’elu akụkọ banyere ịrị elu na ọdịda nke alaeze dị iche iche. E nwere otu akụkụ ebe mkpali nsọ na-agwa anyị ụdị ọmụmụ ziri ezi.

> “E nwere ọmụmụ nke akụkọ ihe mere eme nke a na-ekwesịghị ịkatọ. Akụkọ nsọ bụ otu n’ime ihe ọmụmụ dị n’ụlọ akwụkwọ ndị amụma. N’ihe e dekọrọ banyere ụzọ O si emeso mba dị iche iche ka a hụrụ nzọụkwụ Jehova. Ya mere taa, anyị kwesịkwara ịtụle ụzọ Chineke si emeso mba nile nke ụwa. Anyị ga-ahụ n’akụkọ ihe mere eme mmezu nke amụma, mụọ ọrụ nile nke Nduzi Chineke n’ime nnukwu mmegharị ndozigharị, ma ghọta ọganihu nke ihe omume dị iche iche n’ịkpọkọta mba nile maka ọgụ ikpeazụ nke nnukwu esemokwu ahụ.” The Ministry of Healing, 441.

A na-amata ọmụmụ akụkọ ihe mere eme e doro nsọ dị ka ọmụmụ banyere otu Chineke si emeso mba nile nke ụwa, nakwa n’ime nduzi Chineke site n’iru-ndu nke nlekọta Ya n’ime mmegharị mgbanwe Ya, ya mere, akụkọ ihe mere eme e doro nsọ gụnyere ahịrị ọmụmụ nke mpụga na nke ime. Ebumnuche nke iji akụkọ ihe mere eme kwado Okwu amụma Chineke bụ iji akụkọ ihe mere eme amụma ahụ ka e wee “ghọta ọganihu nke ihe omume dị iche iche n’ịchịkọta mba nile maka ọgụ ikpeazụ nke nnukwu esemokwu ahụ.” E si n’ime nkọwa sara mbara nke Nwanyị White banyere mkpa ọ dị iwulite ihe nlereanya amụma nke akụkọ ihe mere eme dị nsọ, nke dabere n’elu usoro ntọala ahụ a na-anọchi anya ya n’ime “ibilite na ida” nke alaeze dị iche iche, were paragraf gara aga ahụ.

> “Dịka nkwadebe maka ọrụ Ndị Kraịst, ọtụtụ ndị na-eche na ọ dị mkpa inweta ọmụma sara mbara banyere akwụkwọ akụkọ ihe mere eme na nke nkà mmụta okpukpe. Ha na-eche na ọmụma a ga-abụ enyemaka nye ha n’ịkụzi ozioma. Ma ọmụmụ ha siri ike banyere echiche ụmụ mmadụ na-eduga n’ime ka ozi ha ghara ịdị ike, kama ime ka ọ sie ike. Mgbe m hụrụ ụlọ ọba akwụkwọ jupụtara n’akwụkwọ ukwu dị arọ nke ihe ọmụma akụkọ ihe mere eme na nke nkà mmụta okpukpe, ana m eche, Gịnị mere e ji emefu ego maka ihe na-abụghị achịcha? Isi nke isii nke Jọn na-agwa anyị karịa ihe a pụrụ ịhụ n’ọrụ ndị dị otu a. Kraịst na-ekwu, ‘Abụ m Achịcha nke Ndụ: onye na-abịakwute M agaghị agụ agụụ ma ọlị; onye na-ekwere na M agaghịkwa akpọ nkụ ma ọlị.’ ‘Abụ m Achịcha dị ndụ nke si n’eluigwe bịa: ọ bụrụ na onye ọ bụla erie Achịcha a, ọ ga-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.’ ‘Onye na-ekwere na M nwere ndụ ebighị ebi.’ ‘Okwu ndị M na-agwa unu, ha bụ mmụọ, ha bụkwa ndụ.’ Jọn 6:35, 51, 47, 63.”

> “E nwere ọmụmụ nke akụkọ ihe mere eme nke a na-ekwesịghị ịkatọ. Akụkọ ihe mere eme dị nsọ bụ otu n’ime ọmụmụ ndị a na-akụzi n’ụlọ akwụkwọ ndị amụma. N’akwụkwọ ndekọ nke omume Ya n’etiti mba dị iche iche, a hụrụ nzọụkwụ Jehova. Ya mere taa, anyị ga-atụle omume Chineke n’etiti mba nile nke ụwa. Anyị ga-ahụ n’akụkọ ihe mere eme mmezu nke amụma, mụtakwa ọrụ nke Nlekọta Chineke n’ime nnukwu mmegharị mgbanwe, ma ghọta ọganihu nke ihe omume dị iche iche n’ịkwado mba nile maka ọgụ ikpeazụ nke nnukwu esemokwu ahụ.

> “Ụdị ọmụmụ dị otu a ga-enye echiche sara mbara, zuru ezu banyere ndụ. Ọ ga-enyere anyị aka ịghọta ihe ụfọdụ banyere mmekọrịta na ndabere ya dị iche iche, otú e si ejikọ anyị ọnụ n’ụzọ dị ịtụnanya n’ime nnukwu nwanne mmadụ nke ọha mmadụ na mba dị iche iche, na otú mmegbu na iweda otu onye n’ala, ruo n’ókè dị ukwuu, si bụrụ mfu nye mmadụ niile.

> “Ma akụkọ ihe mere eme, dị ka a na-amụkarị ya, na-elekwasị anya n’ihe mmadụ rụzuru, mmeri ya n’agha, ihe ịga nke ọma ya n’inweta ike na ịdị ukwuu. A na-eleghara ọrụ Chineke n’ihe gbasara omume mmadụ anya. Ole na ole na-amụ mmezu nke nzube Ya n’ịrị elu na n’ida mba dị iche iche.

> “Ma, ruo n’ókè dị ukwuu, nkà mmụta banyere Chineke, dị ka a na-amụ ya ma na-akụzi ya, abụghị ihe ọzọ karịa ndekọ echiche mmadụ chepụtara echepụta, nke na-eje ozi naanị iji ‘mee ka ndụmọdụ gbaa ọchịchịrị site n’okwu ndị na-enweghị ihe ọmụma.’ Ugboro ugboro, mkpali dị n’ịnakọta ọtụtụ akwụkwọ ndị a abụghị nke ukwuu ọchịchọ inweta nri maka uche na mkpụrụobi, kama ọ bụ ọchịchọ ịma ndị ọkà ihe ọmụma na ndị na-amụ banyere Chineke, ọchịchọ igosi ndị mmadụ Iso Ụzọ Kraịst n’okwu na nkwupụta ndị e ji amamihe mụtara kọwaa ya.”

> “Ọ bụghị akwụkwọ niile e dere pụrụ ịrụ ọrụ nke ndụ dị nsọ. ‘Mụta n’aka M,’ ka Onye Ozizi Ukwu ahụ kwuru, ‘burunu yoke M n’isi unu,’ ‘mụtanụ ịdị nwayọọ na ịdị umeala n’obi M.’ Nganga ọgụgụ isi unu agaghị enyere unu aka ikwurịta okwu na mkpụrụ obi ndị na-ala n’iyi n’ihi agụụ nke achịcha nke ndụ. N’ịmụ akwụkwọ ndị a, unu na-ekwe ka ha were ọnọdụ nke nkuzi bara uru ndị unu kwesịrị ịbụ ndị na-amụta n’aka Kraịst. Site n’ụzọ o si pụta n’ọmụmụ a, a naghị azụ ndị mmadụ nri. Naanị ntakịrị n’ime nchọpụta ahụ nke na-eme ka uche daa mbà na-eweta ihe ga-enyere mmadụ aka ịbụ onye ọrụ na-aga nke ọma maka mkpụrụ obi.”

> “Onye Nzọpụta bịara ‘ikwusa ozi-ọma nye ndị ogbenye.’ Luk 4:18. N’ozizi Ya Ọ jiri okwu ndị kasị mfe na ihe nnọchianya ndị kasị doo anya. A na-ekwukwa na ‘ìgwè mmadụ nkịtị ji ọṅụ gee Ya ntị.’ Mak 12:37. Ndị na-achọ ime ọrụ Ya maka oge a kwesịrị inwe nghọta miri emi karị banyere nkuzi ndị O nyere.”

> “Okwu nile nke Chineke di ndu bu agụmakwụkwọ kachasi elu n’ihe nile. Ndi nējere ndi mmadu ozi kwesiri iri n’achicha nke ndu. Nke a gāenye ha ike nke mmụọ; mgbe ahu, a gādi ha njikere ijere umu ụdị ndi mmadu nile ozi.” The Ministry of Healing, 441–443.

Sista White kọwakwuru na ịmata mmezu ike Chineke n’ịtọlite ndị eze na iwepụ ndị eze dabere n’ihe ndị eze ahụ họọrọ bụ ezi nkà ihe ọmụma nke ọmụmụ akụkọ ihe mere eme.

> “N’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche, onye na-amụ okwu Chineke pụrụ ịhụ mmezu n’eziokwu nke amụma Chineke. Babilọn, mgbe e mechara kụrie ya ma gbajie ya, lara n’iyi n’ihi na n’oge ọganihu ya, ndị ọchịchị ya were onwe ha dị ka ndị na-adabereghị na Chineke, ma kpọọ otuto nke alaeze ha ihe arụzuru site n’aka mmadụ. E letara ọchịchị Midia na Peshịa ọnụma nke Eluigwe n’ihi na n’ime ya a zọpịara iwu Chineke n’okpuru ụkwụ. Egwu Jehova enwetaghị ọnọdụ n’ime obi nke ọtụtụ mmadụ karịrị akarị n’ime ndị ahụ. Ajọ omume, nkwulu Chineke, na nrụrụ aka jupụtara ebe nile. Alaeze ndị sochiri ya jọrọ njọ ma mebiewanye karịa; ndị a wee rida ala karịakwa ala n’ogo nke uru omume ọma.

> “Ike nke onye-isi ọbụla n’ụwa na-eji achị bụ nke Eluigwe nyere; ma ihe ịga nke ọma ya na-adabere n’otú o si eji ike e nyere ya otu a. Nye onye ọbụla, okwu nke Onye Nche ahụ dị nsọ bụ, ‘Ekèkwara m gị ike, ọ bụ ezie na ị maghị M.’ Aịsaịa 45:5. Ma nye onye ọbụla, okwu ndị a gwara Nebukadneza n’oge ochie bụ ihe mmụta nke ndụ: ‘Wepụ mmehie gị site n’ezi omume, na ajọ omume gị site n’igosipụta ebere n’ebe ndị ogbenye nọ: ma eleghị anya, udo gị ga-adị ogologo.’ Daniel 4:27.”

> “Iji ghọta ihe ndị a,—iji ghọta na ‘ezi omume na-ebuli mba elu;’ na ‘a na-eme ka ocheeze guzosie ike site n’ezi omume,’ ma ‘na-akwado ya site n’ebere;’ iji mata mmezu nke ụkpụrụ ndị a n’ịhụputa ike nke Onye ahụ ‘na-ewepụ ndị eze, na-eme kwa ka ndị eze bilie,’—nke a bụ ịghọta nkà ihe ọmụma nke akụkọ ihe mere eme. Ilu 14:34; 16:12; 20:28; Daniel 2:21.

> “Naanị n’okwu Chineke ka a na-egosipụta nke a nke ọma. N’ebe a ka e gosiri na ike nke mba dị iche iche, dịka nke ndị mmadụ n’otu n’otu, adịghị adị n’ime ohere ma ọ bụ ụzọ dị mfe ndị na-eme ka ha dị ka ndị a pụghị imeri emeri; ọ dịghịkwa adị n’ime ịdị ukwu ha nke ha ji na-anya isi. A na-atụ ya site n’otú ha si eguzosi ike n’ihe n’ime imezu nzube Chineke.” Prophets and Kings, 501, 502.

Isi okwu dị na amaokwu iri na otu na iri na abụọ bụ ịrị elu na ọdịda nke eze ndịda, ma nke ka mkpa, amaokwu ndị a na-egosi imechi akara nke puku narị anọ na iri anọ na anọ, nakwa nke abụọ n’ime ule atọ nke malitere n’oge ọgwụgwụ na 1989 dịka e si nọchite ya anya n’amaokwu nke iri.

A na-anọchi akara ahụ anya site n’aka Daniel n’olulu ọdụm, ndị ikom atọ ahụ a họpụtara n’ọkụ nke oven ahụ na-enwu enwu, Daniel na ndị ikom atọ ahụ a họpụtara na-ekpe ekpere ka ha ghọta nrọ Nebukadneza banyere onyinyo nke anụ ọhịa ndị ahụ n’isi nke abụọ, Daniel na-ekpe ekpere nke Levitikọs iri abụọ na isii n’isi nke itoolu, ndị amamihe ahụ bụ ndị na-aghọta mmụba nke ihe ọmụma, Joshua ka a na-ewepụ mmehie ya n’akwụkwọ Zekaraya isi nke atọ, Zerubabel n’isi nke anọ, Josef ịghọ onye ọchịchị nke abụọ n’Ijipt, ndị na-eso ụzọ ahụ n’ụlọ elu ahụ ụbọchị iri tupu Pentikọst, ndị Miller n’ọgbakọ ọmụma Exeter, Lazarọs na-eduga usoro ahụ n’Mbata Mmeri ahụ, na puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke asaa.

Amaokwu nke iri na otu bịara n’afọ 2014 ná mmalite agha Ukraine, ma n’ọnwa Julaị nke afọ 2023 ule anya ahụ, ebe a na-eme ka ndị nke Chineke “dị ọcha,” malitere. Ahịrị nke ise n’isi nke iri na otu bụ amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise.

## Nchịkọta Ahịrị nke Ise

> N’ihi na eze nke ugwu ga-alọghachi, ọ ga-ebupụtakwa ìgwè mmadụ karịrị nke mbụ, ọ ga-abịakwa n’eziokwu mgbe afọ ụfọdụ gasịrị, ya na nnukwu agha na nnukwu akụnụba. Ma n’oge ndị ahụ ọtụtụ ga-ebili imegide eze nke ndịda: ndị na-apụnara mmadụ ihe n’etiti ndị gị ga-ebulikwa onwe ha elu ime ka ọhụụ ahụ guzosie ike; ma ha ga-ada. Ya mere eze nke ugwu ga-abịa, kpokwasịkwa ugwu mkpọrọgwụ, werekwa obodo ndị kasị sie ike: ogwe-aka nke ndịda agaghị enwe ike iguzogide, ndị ya a họpụtara agaghịkwa enwe ike iguzogide; ọ gaghịkwa adị ike ọbụla iji guzogide. Daniel 11:13–15.

Amaokwu ndị a mezuru n’afọ 200 T.K., ha na-akọwapụ Agha Panium, nke gụnyere ndị eze na-emegide onwe ha na njikọ ha; ma amaokwu ndị ahụ bụkwa ebe n’akụkọ ihe mere eme ka Rom na-ekpere arụsị bidoro igosipụta onwe ya nke mbụ n’ime akụkọ Daniel isi nke iri na otu. Amaokwu ndị a gụnyekwara mbilite na ọdịda ikpeazụ nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, kamakwa akụkọ Akwụkwọ Nsọ banyere Kraịst ileta Caesarea Philippi, ebe Pita na-edobe akara nke ndị narị otu na puku iri anọ na anọ. Akụkọ ihe mere eme a na-anọchi anya ịdebanye akara nke ndị narị otu na puku iri anọ na anọ site n’ịbịa nke nke atọ n’ime ule atọ nke isi nke iri na abụọ, nke mejupụtara ịbụ “e sachapụwo, mee ka ọcha, ma nwalee ha.”

Amaokwu atọ ndị a na-eduga n’amaokwu nke iri na isii ebe e ji Sunday law nọ na United States na-anọchi anya ya. Mgbe nzukọ-ụlọikwuu Exeter kwụsịrị n’ụbọchị Ọgọst 17, 1844, amamihe ndị na-amaghị nwoke buo ozi nke Mkpu Etiti Abalị gafee ụsọ oké osimiri ọwụwa anyanwụ nke United States n’ime ụbọchị iri isii na isii. E nwere oge mgbe ndị na-amaghị nwoke niile tetara, ma otu òtù enweghị mmanụ, tinyere ihe niile nke ahụ na-akọwapụta. Mgbe a gbanwere aha Saịmọn Bà-Jona ka ọ bụrụ Pita, a na-akara akara nke otu narị puku iri anọ na anọ. Site n’ebe ahụ gaa n’ihu, Jizọs malitere ịkụziri ndị na-eso ụzọ ya ihe banyere ihe ndị jikọtara na obe.

Obe bụ ihe nnọchianya nke mmechi oge amara, ma e weliri William Miller, onye e jiri Jọn Baptist kpọọ ụdị ya, onye n’onwe ya ka e jiri Ịlaịja kpọọ ụdị ya, ka o gosipụta “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara,” dịka Jọn Baptist na Ịlaịja abụọ ahụ mere. Jọn kwuru ya n’ụzọ a.

> Ma mgbe ọ hụrụ ọtụtụ ndị Farisii na ndị Sadusii ka ha na-abịa na baptizim ya, ọ sịrị ha, Unu ọgbọ agwọ ọjọọ, ònye adọla unu aka ná ntị ka unu gbanahụ iwe ahụ na-abịa? Matiu 3:7.

Elaịja kwuru ya otu a.

> Ehab we mekwara ogige arụsị; Ehab mekwara ihe kpatara iwe Jehova, Chineke nke Izrel, karịa ndị eze Izrel niile ndị bu ya ụzọ. N’ụbọchị ya ka Haịel, onye Betel, wuru Jeriko: ọ tọrọ ntọala ya n’ime Ebiram, ọkpara ya, ma guzobe ọnụ ụzọ ámá ya n’ime Segub, nwa ya nke-ntà, dị ka okwu Jehova si dị, nke O kwuru site n’aka Joshua nwa Nun. Ilaija, onye Tishbe, onye bụ otu n’ime ndị bi na Gilead, wee sị Ehab, Dị ka Jehova, Chineke nke Izrel, Onye m guzoro n’ihu Ya, dị ndụ, agaghị enwe igirigi ma ọ bụ mmiri ozuzo n’afọ ndị a, ma e wezụga dịka okwu m si dị. 1 Ndị Eze 16:33–17:1.

N’ịkọwa ọrụ William Miller dị ka onye mmegharị nke oge a, Sister White kwuru:

> “Ọ dị mkpa ka e mee ka ndị mmadụ mata ihe ize ndụ ha nọ n’ime ya; ka a kpalite ha ịkwadebe maka ihe omume ndị ahụ dị oké njọ nke jikọtara na mmechi nke ohere amara.” The Great Controversy, 310.

Amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu na-anọchi anya “ihe omume ndị metụtara mmechi nke oge amara.” E mepere ihe omume ndị ahụ n’oge ọgwụgwụ na 1989, ma e kpughere ha nke ọma.

> “Tupu a kpọgide Ya n’obe, Onye Nzọpụta ahụ kọwara ndị na-eso ụzọ Ya na a ga-egbu Ya ma na Ya ga-ebilikwa ọzọ n’ili; ndị mmụọ ozi nọkwa ebe ahụ iji mee ka okwu Ya dakwasie uche na obi ha ike. Ma ndị na-eso ụzọ ahụ nọ na-atụ anya ntọhapụ nke ụwa a site n’okpuru yoke ndị Rom, ha enweghịkwa ike ịnara n’obi echiche ahụ na Onye ahụ nke olileanya ha niile dabeere n’ebe Ọ nọ ga-ata ahụhụ ọnwụ ihere. A chụpụrụ okwu ndị ahụ ha kwesịrị icheta n’uche ha; ma mgbe oge ọnwụnwa bịara, ọ hụrụ ha n’enweghị nkwadebe. Ọnwụ Jizọs bibiri olileanya ha kpamkpam, dịka a ga-asị na Ọ dọghị ha aka ná ntị tupu ya emee. Ya mere, n’amụma, a na-eme ka ọdịnihu ghe oghe n’ihu anyị nke ọma, dịka e si mee ka ọ ghe oghe n’ihu ndị na-eso ụzọ ahụ site n’okwu Kraịst. A kọwara ihe ndị metụtara mmechi oge amara na ọrụ nkwadebe maka oge nsogbu ahụ nke ọma. Ma ìgwè mmadụ buru ibu enweghị nghọta banyere eziokwu ndị a dị mkpa karịa ka ha gaara enwe ma a sị na ekpughere ha ha mgbe ọ bụla. Setan na-eche nche iji napụ mmetụta ọ bụla nke ga-eme ka ha bụrụ ndị maara ihe ruo nzọpụta, oge nsogbu ahụ ga-ahụkwa ha n’enweghị njikere.” The Great Controversy, 595.

Ọ bụ na Sịsarịa Filipai, nke bụ Panium, nke bụ amaokwu iri na atọ ruo iri na ise, ka Kraịst malitere izi ndị na-eso ụzọ Ya banyere obe, si otú a na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke nzukọ mkpakọrịta Exeter ruo Ọktoba 22, 1844. N’mmalite nke mmegharị ndozigharị nke ndị otu narị puku iri anọ na anọ, e kpughere “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara,” ma n’ọgwụgwụ mmegharị nke ndị otu narị puku iri anọ na anọ, a na-ekpughe “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara” n’ime akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu iri anọ.

> “Taa, n’ime mmụọ na ike nke Ilaịja na nke Jọn Onye Na-eme Baptizim, ndị ozi Chineke họpụtara na-adọta uche nke ụwa nke e debere n’okpuru ikpe gaa n’ihe ndị dị oke njọ ga-eme n’oge na-adịghị anya, n’ihe metụtara awa ikpeazụ nke oge amara na mpụta Kraịst Jizọs dịka Eze nke ndị eze na Onyenwe nke ndị nwe.” Prophets and Kings, 715, 716.

“Ọnọdụ ndị metụtara mmechi oge amara” bụ ọnọdụ ndị e kpughere, a tọghekwara akara ha, n’akụkọ nzuzo nke amaokwu nke iri anọ. N’akwụkwọ Zekaraya isi nke atọ, e gosipụtara ihe oyiyi nke ihe nkiri ikpeazụ nke ikpe nchọpụta. Mkpali nsọ jikọtara àmà Zekaraya na ndị ahụ a kara akara n’Ezikiel isi nke itoolu.

> “Ndị nke Chineke na-asụ ude ma na-akwa ákwá n’ihi ihe arụ nile a na-eme n’ala ahụ. Site n’anya mmiri, ha na-adọ ndị ajọ omume aka ná ntị banyere ihe ize ndụ dị ha n’itịkwasị iwu Chineke n’okpuru ụkwụ, ma site n’iru uju a na-apụghị ikwu okwu, ha na-eweda onwe ha ala n’ihu Onyenwe anyị n’ihi njehie nke onwe ha. Ndị ajọ omume na-akwa emo iru uju ha, na-akparị arịrịọ ha dị nsọ, ma na-eme ihe ọchị n’ihe ha na-akpọ adịghị ike ha. Ma oke mwute na iweda onwe ala nke ndị nke Chineke bụ ihe àmà doro anya na ha na-enwetaghachi ike na ugwu nke agwa nke a tụfuru n’ihi mmehie. Ọ bụ n’ihi na ha na-abịaru Kraịst nso karịa, nakwa na anya ha na-elekwasị anya n’ịdị ọcha ya zuru oke, ka ha ji ahụ nke ọma otú mmehie si bụrụ ihe ọjọọ karịrị akarị. Ntughari obi ha na iweda onwe ha ala dị nnọọ anabata n’anya Chineke karịa mmụọ nke ịtụkwasị onwe obi na mpako nke ndị ahụ na-ahụghị ihe kpatara ha ga-eji kwaa ákwá, ndị na-eleda ịdị umeala n’obi nke Kraịst anya, ma na-azọrọ izu oke mgbe ha na-emebi iwu nsọ nke Chineke. Obi dị nwayọọ na ịdị umeala n’obi bụ ọnọdụ maka ike na mmeri. Okpueze nke ebube na-eche ndị na-ehulata ala n’ala ala nke obe. Ngọzi dịrị ndị a na-eru uju, n’ihi na a ga-akasi ha obi.

> “Ndị kweere ekwe na ndị na-ekpe ekpere bụ, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, ndị e mechibidoro ọnụ na Chineke. Ha onwe ha amaghị otú e si echebe ha nke ọma nke ukwuu. N’ịbụ ndị Setan na-akpali, ndị ọchịchị nke ụwa a na-achọ ibibi ha; ma a sị na e meghewo anya ha, dịka e meghepere anya ohu Elisha na Dothan, ha ga-ahụ ndị mmụọ ozi nke Chineke ka ha mara ụlọikwuu gburugburu ha, na-egbochi ìgwè ndị agha nke ọchịchịrị site n’ìhè na ebube ha.”

> “Dịka ndị nke Chineke na-eweda mkpụrụ obi ha n’ihu Ya, na-arịọsi ike maka ịdị ọcha nke obi, e nyere iwu a, ‘Wepụnụ uwe rụrụ arụ ahụ’ n’ahụ ha, ma a kpọkwara okwu nkwado ndị a, ‘Lee, emeela m ka ajọ omume gị si n’ahụ gị pụọ, m ga-eyekwasịkwa gị uwe mgbanwe.’ A na-eyekwasị ụmụ Chineke ndị ahụ a nwara anwa, a kpagburu agbagbu, ma ha nọgidere bụrụ ndị kwesịrị ntụkwasị obi, uwe na-enweghị ntụpọ nke ezi omume Kraịst. A na-eyikwasị ndị fọdụrụ ahụ a na-eleda anya uwe ebube, ka a ghara imerụkwa ha ọzọ site n’ire ure nke ụwa. A na-edobe aha ha n’akwụkwọ nke ndụ nke Nwa Atụrụ, e dekwara ha ọnụ n’etiti ndị kwesịrị ntụkwasị obi nke ọgbọ niile. Ha eguzogidela aghụghọ nile nke onye nduhie; mkpu nke dragọn emebeghị ka ha si n’ikwesị ntụkwasị obi ha dapụ. Ugbu a, ha nọ n’ọnọdụ nchekwa ebighị ebi pụọ n’usoro aghụghọ nile nke onye ọnwụnwa. E bufere mmehie ha n’ebe onye malitere mmehie nọ. Ma ndị fọdụrụ ahụ abụghị nanị na a gbaghaara ha ma nabatakwa ha, kama e kwanyere ha ugwu. ‘A na-etinye okpu isi mara mma’ n’isi ha. Ha ga-adị dịka ndị eze na ndị nchụàjà nye Chineke. Mgbe Setan nọ na-ebuli ebubo ya elu ma na-achọ ibibi ìgwè a, ndị mmụọ ozi dị nsọ, ndị a na-adịghị ahụ anya, na-agagharị ebe a na ebe ọzọ, na-etinye n’ahụ ha akara nke Chineke dị ndụ. Ndị a bụ ndị ahụ guzoro n’Ugwu Zayọn ọnụ na Nwa Atụrụ ahụ, ebe e dere aha Nna ahụ n’egedege ihu ha. Ha na-abụ abụ ọhụrụ ahụ n’ihu ocheeze ahụ, abụ ahụ nke ọ dịghị onye ọbụla pụrụ ịmụ ma e wezụga narị puku iri anọ na anọ ahụ, ndị a gbapụtara n’ụwa. ‘Ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ ebe ọbụla Ọ na-aga. Ndị a ka a gbapụtara n’etiti mmadụ, bụrụ mkpụrụ mbụ nye Chineke na nye Nwa Atụrụ. A hụghịkwa aghụghọ n’ọnụ ha: n’ihi na ha enweghị ntụpọ n’ihu ocheeze Chineke.’”

> “Ugbu a ka e ruteworo mmezu zuru ezu nke okwu ndị ahụ nke Mmasị ahụ kwuru: ‘Nụ ugbu a, gị Joshua onye nchụàjà ukwu, gị na ndị ibe gị ndị nọ ọdụ n’ihu gị: n’ihi na ha bụ ndị a na-eju anya n’ihi ha: n’ihi na, lee, Aga m eme ka Ohu M, Alaka ahụ, pụta ìhè.’ E kpughere Kraịst dị ka Onye Mgbapụta na Onye Nzọpụta nke ndị Ya. Ugbu a n’ezie ka ndị fọdụrụnụ bụ ‘ndị a na-eju anya n’ihi ha,’ dịka anya mmiri na mmechuihu nke njem ọbịa ha na-enye ohere nye ọṅụ na nsọpụrụ n’ihu Chineke na Nwa Atụrụ ahụ. ‘N’ụbọchị ahụ ka alaka nke Onyenwe anyị ga-adị mma ma bụrụkwa ebube, mkpụrụ nke ụwa ga-adịkwa oke mma ma maa mma nye ndị gbapụrụ n’Izrel. O ga-erukwa, na onye fọdụrụ na Zaịọn, na onye ga-anọgide na Jerusalem, a ga-akpọ ya onye nsọ, ọbụna onye ọ bụla e dere n’etiti ndị dị ndụ na Jerusalem.”’ Testimonies, olu nke 5, 474–476.

Puku mmadụ otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ n’akwụkwọ Mkpughe bụ ìgwè Ezikiel ahụ a “kara akara” ka ha na “asụ ude ma na-eti mkpu” n’ihi arụ arụ nile ndị dị n’ala ahụ. A na-akara ha akara mgbe e nyere ha uwe nke ezi omume Kraịst na okpu mara mma ahụ nke na-anọchi anya “ndị eze na ndị nchụàjà” nke Pita, ndị na-abụghị ndị nke Chineke, ma ugbu a aghọwo ndị nke Chineke.

> Ma unu bụ ọgbọ a họpụtara ahọpụta, ndị nchụàjà eze, mba dị nsọ, ndị bụ nke pụrụ iche; ka unu wee kpọsaa otuto nke Onye ahụ kpọrọ unu site n’ọchịchịrị bịa n’ìhè ya dị ịtụnanya: ndị n’oge gara aga na-abụghị ndị mmadụ, ma ugbu a bụ ndị nke Chineke: ndị na-enwetabeghị ebere, ma ugbu a enwetawo ebere. Ndị m hụrụ n’anya nke ukwuu, ana m arịọ unu, dị ka ndị ọbịa na ndị njem ala ọzọ, ka unu zere agụụ ihe ọjọọ nke anụ ahụ, nke na-alụ ọgụ megide mkpụrụ obi; na-enwe omume unu n’eziokwu n’etiti ndị mba ọzọ: ka, ebe ha na-ekwu megide unu dịka ndị na-eme ihe ọjọọ, ha site n’omume ọma unu, nke ha ga-ahụ, too Chineke n’ụbọchị nleta ya. 1 Pita 2:9–12.

> Ugbu a, ọ bụrụ na unu erube isi n’ezie n’olu m, ma debe ọgbụgba ndụ m, mgbe ahụ unu ga-abụụrụ m akụ pụrụ iche karịa mmadụ nile: n’ihi na ụwa nile bụ nke m: Unu ga-abụkwaụrụ m alaeze nke ndị nchụàjà, na mba dị nsọ. Ndị a bụ okwu ị ga-agwa ụmụ Izrel. Ọpụpụ 19:5, 6.

> “N’ụbọchị ikpeazụ nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a, ọgbụgba ndụ Chineke na ndị Ya na-edebe iwu Ya ka a ga-eme ọhụrụ. ‘N’ụbọchị ahụ ka M ga-emere ha ọgbụgba ndụ n’ebe ụmụ anụmanụ nke ọhịa nọ, na n’ebe nnụnụ nke eluigwe nọ, na n’ebe ihe ndị na-akpụ akpụ n’ala nọ: M ga-agbajikwa ụta na mma-agha na agha n’ụwa, Meekwa ka ha dina n’udo. M ga-akpọkwa gị nkwa alụmdi na nwunye ruo mgbe ebighị ebi; ee, M ga-akpọ gị nkwa alụmdi na nwunye n’ezi omume, na n’ikpe ziri ezi, na n’ịhụnanya obiọma, na n’ebere. N’ezi ntụkwasị obi ka M ga-akpọkwa gị nkwa alụmdi na nwunye; ị ga-amakwa Jehova.’”

> “‘Ma ọ ga-eru n’ụbọchị ahụ, M ga-anụ, ka Onyenwe anyị kwuru, M ga-anụ eluigwe, ha ga-anụkwa ụwa; ụwa ga-anụkwa ọka, na mmanya-vain, na mmanụ; ha ga-anụkwa Jezril. M ga-akụkwa ya n’ala n’ihi onwe m; M ga-emekwa ebere n’ebe nwanyị ahụ nọ nke na-enwetabeghị ebere; M ga-asịkwa ndị ahụ na-abụghị ndị m, Unu bụ ndị m; ha ga-asịkwa, Ị bụ Chineke m.’ Hosea 2:14–23.”

> “‘N’ụbọchị ahụ, ... ndị fọdụrụ n’Izrel, na ndị nke ụlọ Jekọb gbanarịrị, ... ga-adabere n’Onyenwe anyị, Onye Nsọ nke Izrel, n’eziokwu.’ Aịzaya 10:20. Site na ‘mba nile, na agbụrụ nile, na asụsụ nile, na ndị mmadụ nile’ a ga-enwe ndị ga-eji ọṅụ zaghachi ozi ahụ, ‘Tụọnụ egwu Chineke, nyekwanụ ya otuto; n’ihi na oge ikpe ya abịawo.’ Ha ga-esi n’arụsị ọ bụla nke na-ekekọta ha n’ụwa a chigharia, ha ga-‘efe kwa Onye ahụ ofufe nke mere eluigwe, na ụwa, na oké osimiri, na isi iyi nile nke mmiri.’ Ha ga-atọhapụ onwe ha n’ihe mgbagwoju anya ọ bụla, ha ga-eguzokwa n’ihu ụwa dịka ihe ncheta nke ebere Chineke. N’ịbụ ndị na-erubere ihe niile Chineke chọrọ isi, ndị mmụọ ozi na ụmụ mmadụ ga-amata ha dịka ndị ‘na-edebe iwu Chineke, na okwukwe Jisọs.’ Mkpughe 14:6–7, 12.”

> “‘Lee, ubọchi na-abịa, ka Onye-nwe-anyị kwuru, mgbe onye na-akọ ubi ga-erute onye na-egbutu owuwe ihe ubi, onye na-azọkwa mkpụrụ vaịn erute onye na-agha mkpụrụ; ugwu dị iche iche ga-adapụ mmanya dị ụtọ, ugwu nta nile ga-agbazekwa. M ga-eme ka ndọrọ n’agha nke ndị m, Izrel, lọghachi ọzọ; ha ga-ewukwa obodo ndị tọgbọrọ n’efu, biri n’ime ha; ha ga-akụkwa ubi vaịn, ṅụọkwa mmanya sitere na ha; ha ga-emekwa ubi mkpụrụ osisi, riekwa mkpụrụ sitere na ha. M ga-akụkwasị ha n’ala ha, a gaghịkwa akpụpụ ha ọzọ n’ala ha nke m nyere ha, ka Onye-nwe-anyị Chineke gị kwuru. Amos 9:13–15.’” Review and Herald, February 26, 1914.

O doro anya na site n’oge a na-akara ọgbọ ikpeazụ a họpụtara n’etiti otu narị puku iri anọ na anọ ahụ akara, e ka nwere ndị mba ọzọ ndị ụdị ndụ (mkparịta ụka) nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ pụrụ imetụta n’ụbọchị nleta nke ndị mba ọzọ.

> “Ike mmadụ na ike nke mmadụ esiteghị guzobe chọọchị Chineke, ọ bụghịkwa ha ga-ebibi ya. Ọ bụghị n’elu nkume nke ike mmadụ ka e guzobere chọọchị ahụ, kama ọ bụ n’elu Kraịst Jisọs, Nkume nke Oge Nile, ‘ọnụ ụzọ ámá nke hel agaghị enwe mmeri megide ya.’ Matiu 16:18. Ọnụnọ Chineke na-enye ọrụ Ya ịdịgide. ‘Unu atụkwasịla ndị isi obi, ma ọ bụ nwa nke mmadụ,’ bụ okwu nke na-abịakwute anyị. Abụ Ọma 146:3. ‘N’ịdị jụụ na n’ịtụkwasị obi ka ike unu ga-adị.’ Aịzaya 30:15. Ọrụ ebube Chineke, nke e tọrọ ntọala ya n’elu ụkpụrụ ebighị ebi nke ezi omume, agaghị ala n’iyi ma ọlị. Ọ ga-aga n’ihu site n’ike ruo n’ike, ‘ọ bụghị site n’ike, ọ bụghịkwa site n’ọtụtụ ike, kama site na Mmụọ M, ka Jehova nke ndị agha kwuru.’ Zekaraya 4:6.”

> E mezuru nkwa ahụ, “Aka Zerubabel atinyewo ntọala ụlọ a; aka ya ga-emekwa ka ọ gwụ,” n’ezie dịka e kwuru ya. Amaokwu nke 9. “Ndị okenye ndị Juu wuru, ha wee nwee ọganihu site n’amụma Hagai onye amụma na Zekaraya nwa Ido. Ha wurukwa ya, meziekwa ya, dịka iwu nke Chineke Izrel siri dị, nakwa dịka iwu Saịrọs, na Daraiọs, na Ataksaksis eze Peshia siri dị. E mezukwara ụlọ a n’ụbọchị nke atọ nke ọnwa Adar [ọnwa nke iri na abụọ], nke dị n’afọ nke isii nke ọchịchị Daraiọs eze.” Ezra 6:14, 15.” Ndị Amụma na Ndị Eze, 595, 596.

Amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na-anọchi anya ihe omume amụma ndị na-eduga n’imechi oge ebere maka ndị na-edebe ụbọchị izu ike n’iwu Sọnde. Ha na-anọchikwa anya nzọụkwụ nke atọ n’ime nzọụkwụ atọ dị n’amaokwu nke iri nke Daniel iri na abụọ. Amaokwu nke iri bụ “nsacha,” amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ na-anọchi anya “ime ka ọcha,” ma amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na-anọchi anya ule ikpeazụ ebe a na-anwale ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ndị na-edebe ụbọchị izu ike.

A na-anọchi anya ozi dị n’ime n’akwụkwọ Daniel site n’ọhụụ Osimiri Ulai nke isi nke asaa ruo nke itoolu, a na-anọchikwa anya ozi dị n’èzí site n’ọhụụ Osimiri Hiddekel nke isi nke iri ruo nke iri na abụọ. Isi nke iri na abụọ bụ njedebe kachasị elu nke ma ọhụụ nke ime ma nke ọhụụ nke èzí, ọ na-egosikwa usoro Kraịst si akpọlite ma sachapụ puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ. Amaokwu nke iri ruo nke iri na isii na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ, malite n’afọ 1989 ruo Iwu Ụka nke amaokwu nke iri anọ na otu na nke iri na isii. Amaokwu ndị dabara n’ime akụkọ ihe mere eme zoro ezo ahụ na-anọchi anya mmezu zuru oke nke amaokwu nke iri nke isi nke iri na abụọ.

> A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, mee ka ha bụrụ ndị ọcha, a ga-anwalekwa ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọbụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Sitekwa n’oge a ga-ewepụrụ àjà nke ụbọchị nile, ma guzobe ihe arụ ahụ nke na-eme ka ọ bụrụ ebe tọgbọrọ n’efu, a ga-enwe otu puku ụbọchị abụọ na iri itoolu. Ngọzi na-adịrị onye ahụ nke na-eche, ma rute otu puku ụbọchị atọ na narị atọ na iri atọ na ise. Daniel 12:10–12.

“Ndị amamihe” ndị na-aghọta amaokwu nke iri ruo nke iri na isii, ndị e jirikwa akara mechie ma “n’uche” ma “na mmụọ,” bụ ndị na-aghọta ozi amụma dị n’èzí nke e sere onyinyo ya n’akụkọ nzuzo nke amaokwu nke iri anọ, ma emewo ka ha guzosie ike “n’uche” n’ime nghọta ahụ tupu iwu ụbọchị Sọnde. “Ndị amamihe” bụ ndị ozi dị n’ime, nke Mkpughe isi nke iri na otu na amaokwu nke iri na otu nọchiri anya ya, gbanwere, ma ha e guzobekwaala n’ime ahụmahụ ahụ tupu iwu ụbọchị Sọnde.

“Ndị maara ihe” bụ ndị natara “ngọzi” nke ejikọtara na “ichere,” nke na-akara puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ dịka ndị na-emezu mmezu zuru okè na nke ikpeazụ nke ụmụ agbọghọ iri ahụ. Mkpughe isi nke iri na otu amaokwu nke iri na otu rutere n’ọnwa Julaị nke afọ 2023, si otu a na-akara “oge ọgwụgwụ,” mgbe Daniel na Mkpughe ji ndị àmà abụọ gosi na mmụba nke ihe ọmụma nke ekpughere na Julaị nke afọ 2023 na-akọwapụta usoro nke ịka akara nke puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ. Iri na otu gbakwunyere iri na otu hà iri abụọ na abụọ, nke bụ akara nke ijikọta ịdị nsọ na mmadụ, a na-akọwapụtakwa ndị gafere usoro ịsachapụ nke nzọụkwụ atọ nke na-emepụta puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ n’ime Daniel isi nke iri na abụọ, amaokwu nke iri na abụọ na-enye akara ọzọ nke Palmoni, n’ihi na iri na abụọ ugboro iri na abụọ hà puku otu narị na iri anọ na anọ.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.

Back to Articles