Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Ise

Afọ Iri Asaa

Author

Jeff Pippenger

Published

November 29, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Jehoyakim bụ onye mbụ n’ime ndị eze atọ ikpeazụ nke Juda, ma mgbe ndị Babilọn meriri ya, afọ iri asaa nke ịbụ ohu maka alaeze ndịda ahụ malitere. Afọ iri asaa ahụ na-akọwa oge Babilọn, alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ga-achị. N’Isi nke iri abụọ na atọ nke Aịsaịa, a ga-echefu nwanyị akwụna nke Taịa ruo afọ iri asaa nke ihe nnọchianya, bụ ndị a kọwara n’amụma dịka ụbọchị nke otu eze. N’amụma Akwụkwọ Nsọ, eze bụ alaeze, ma ụbọchị nke naanị alaeze nke amụma Akwụkwọ Nsọ nke ruru afọ iri asaa bụ Babilọn.

N’oge akụkọ ihe mere eme ahụ, a ga-echefu akwụna nke Taịa, onye na-anọchi anya papacy. Ná ngwụcha afọ iri asaa ahụ nke ihe nnọchianya, a ga-echeta ya, ọ ga-apụkwa gaa kwa iko ya na alaeze niile nke ụwa. Iko nke mmụọ bụ mmekọrịta na-akwadoghị iwu nke njikọta chọọchị na ọchịchị. Ná ngwụcha afọ iri asaa ahụ nke ihe nnọchianya, papacy ga-abanye n’ime mmekọrịta ya na Mba Ndị Dị n’Otu, nke e ji ndị eze niile ahụ akwụna nke Taịa na-akwa iko na ha ná ngwụcha afọ iri asaa ahụ nke ihe nnọchianya na-anọchi anya. Alaeze nke na-achị n’oge afọ iri asaa ahụ nke ihe nnọchianya bụ United States, anụ ọhịa nke ụwa nwere mpi abụọ.

Isi nke mbụ ruo nke ise nke Daniel na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme nke afọ iri asaa nke Babilọn, ya mere isi ndị ahụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa. Isi nke anọ na nke ise na-egosi eze mbụ na eze ikpeazụ nke Babilọn, ma ọnụ, isi abụọ ahụ na-egosi akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa na mpi ya abụọ. Ikpe nke mpi abụọ ahụ, na nke anụ ọhịa nke ụwa n’onwe ya, ka a na-anọchi anya ya site n’ikpe e kpeere eze mbụ na eze ikpeazụ. Ikpe Nebukadneza bụ ịchụpụ ya n’ihi “oge asaa,” mgbe o biri dịka anụ ọhịa n’ọhịa ruo ụbọchị puku abụọ narị ise na iri abụọ, na-eri ahịhịa ma na-anata igirigi. Ikpe Belshaza bụ ihe e dere n’elu mgbidi, ma a tụnyere ya na nọmba puku abụọ narị ise na iri abụọ, si otu a na-egosi na ikpe nke anụ ọhịa nke ụwa na mpi ya abụọ ka a na-anọchi anya ya site n’“oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Nke a dabere n’ịgba ama nke eze abụọ, ma ndị àmà abụọ ahụ na-anọchi anya nke mbụ na nke ikpeazụ.

“Ugboro asaa” bụ nkume ịsụ ngọngọ nye Adventizim, ya mere a pụghị ịmata ya, n’agbanyeghị na ọ dị ebe ahụ n’ụzọ doro anya—nye ndị chọrọ ịhụ. Ọ bụ akara nke ikpe nke mba ahụ (Babịlọn) nke chịrị afọ iri asaa, ọ bụkwa akara nke ikpe nke alaeze nke na-achị afọ iri asaa nke amụma. Mgbe William Miller gosipụtara nghọta ya banyere “ugbọro asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, o jiri ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke Nebukadneza biri dịka anụ ọhịa na Daniel isi nke anọ dịka otu n’ime ndị àmà amụma iji kwado “ugbọro asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. “Ugboro asaa” bụ ma nkume ntọala ma nkume isi ụlọ n’isi Zecharaya nke anọ. Jizọs, Nwanyị White, Aịsaịa na Pita kọwara ya dịka nkume ahụ nke ghọrọ isi nkuku. Ọ bụ ozizi okpueze nke amụma Akwụkwọ Nsọ, n’agbanyeghị na ọ fọrọ nke nta ka ndị na-ekwupụta na ha bụ ndị ozi nke mmụọ ozi nke atọ ghara ịhụ ya.

Ka anyị na-amalite ịtụle isi nke mbụ ruo nke isii nke akwụkwọ Daniel, ọ dị mkpa ịghọta na e mere ka a mara “oge asaa” ahụ site ná mmalite kpọmkwem. Mgbe Babilọn meriri Jehoiakim, ndọrọ-n’agha nke afọ iri asaa ahụ malitere. Akwụkwọ Ihe E Mere na-akọwa ihe mere e ji dọba ha n’agha afọ iri asaa.

> Zedekaịa dị afọ iri abụọ na otu mgbe ọ malitere ịchị, ọ chịrịkwa afọ iri na otu na Jerusalem. O mere ihe ọjọọ n’anya Onyenwe anyị Chineke ya, ọ wedakwaghị onwe ya n’ihu Jeremiah onye amụma, onye si n’ọnụ Onyenwe anyị kwuo okwu. O nyekwara eze Nebukadneza inupụ isi, onye mere ka o ṅụọ iyi site n’aha Chineke; ma o mere ka olu ya sie ike, meekwa ka obi ya sie ike ka o wee ghara ichigharịkwuru Onyenwe anyị, Chineke nke Izrel. Ọzọkwa, ndị isi nile nke ndị nchụàjà na ndị mmadụ mehiere nke ukwuu, n’iso ihe arụ nile nke ndị mba ọzọ; ha merụọkwa ụlọ Onyenwe anyị, nke O dokwara nsọ na Jerusalem. Onyenwe anyị, Chineke nke nna nna ha, zitere ha ozi site n’aka ndị ozi Ya, na-ebili n’isi ụtụtụ ma na-eziga ha; n’ihi na O nwere ọmịiko n’ebe ndị Ya nọ, nakwa n’ebe obibi Ya nọ. Ma ha kpọrọ ndị ozi Chineke ọchị, lelịa okwu Ya anya, mekwaa ndị amụma Ya ihe ọjọọ, ruo mgbe iwe Onyenwe anyị biliri megide ndị Ya, ruo mgbe ọgwụgwọ adịkwaghị. N’ihi ya, O mere ka eze ndị Kaldia bịakwasị ha, onye ji mma agha gbuo ụmụ okorobịa ha n’ụlọ ebe nsọ ha; o nwekwara ọmịiko n’ebe nwa okorobịa ma ọ bụ nwa agbọghọ nọ, ma ọ bụ n’ebe agadi nwoke nọ, ma ọ bụ onye ehulatawo n’ihi nká: O nyefere ha niile n’aka ya. Ngwongwo nile nke ụlọ Chineke, ndị ukwu na ndị nta, na akụ nile nke ụlọ Onyenwe anyị, na akụ nke eze na nke ndị isi ya; ihe ndị a nile ka ọ kpọgara na Babilọn. Ha kpọrọ ụlọ Chineke ọkụ, kwatukwa mgbidi Jerusalem, werekwa ọkụ kpọọ ụlọ eze ya nile ọkụ, bibiekwa ngwongwo ya nile mara mma. Ndị fọdụrụ ndụ n’aka mma agha ka o dọọrọ n’agha gaa Babilọn; ebe ha ghọrọ ndị ohu nye ya na ụmụ ya ruo n’oge ọchịchị alaeze Peasia: ka e wee mezuo okwu Onyenwe anyị site n’ọnụ Jeremiah, ruo mgbe ala ahụ nwetara izu ike sabbath ya nile: n’ihi na ogologo oge niile ọ tọgbọrọ n’efu ka ọ debere sabbath, iji mezuo afọ iri asaa. Ugbu a n’afọ mbụ nke Saịrọs eze Peasia, ka okwu Onyenwe anyị nke e kwuru site n’ọnụ Jeremiah wee mezuo, Onyenwe anyị kpaliri mmụọ Saịrọs eze Peasia, nke mere na o mere mkpọsa n’alaeze ya nile, deekwa ya n’akwụkwọ, sị, Otú a ka Saịrọs eze Peasia kwuru, Alaeze niile nke ụwa ka Onyenwe anyị Chineke nke eluigwe enyewo m; O nyekwala m iwu ka m wuruoro Ya ụlọ na Jerusalem, nke dị na Juda. Ònye nọ n’etiti unu niile nke ndị Ya? Ka Onyenwe anyị Chineke ya nọrọnyere ya, ka ọ rigokwa. 2 Ihe Emere Eme 36:11–23.

Afọ iri asaa ahụ nke ịdị n’ohu bụ iji mezuo okwu Jeremaịa, “ruo mgbe ala ahụ nwetara izu-ike Sabat ya; n’ihi na ogologo oge niile ọ tọgbọrọ n’efu, ọ nọgidere na-edebe Sabat.” E nwere naanị otu ebe ọzọ n’Okwu Chineke, ma e wezụga amaokwu ahụ dị na Ihe E Mere nke anyị na-ezo aka na ya, nke na-ekwu banyere ala ahụ “inweta” izu-ike Sabat ya. Ebe ahụ dị n’isi nke iri abụọ na ise na nke iri abụọ na isii nke Levitikọs. Isi nke iri abụọ na ise na-enye ntụziaka banyere otú a ga-esi kwe ka ala ahụ nwetara izu-ike Sabat ya, isi nke iri abụọ na isii akọwapụtakwa ọbụbụ ọnụ nke “ugboro asaa” ma ọ bụrụ na e soghị ntụziaka ọgbụgba ndụ ahụ.

Akara Jehoiakim bụ akara mmalite nke ndọrọ n’agha ahụ, nke bụ otu akụkụ n’ime ihe Daniel kpọrọ “ọnbụbụ ọnụ” na “iyi” nke Mosis n’isi nke itoolu. Daniel ghọtara ọnbụbụ ọnụ nke “ugboro asaa” ahụ, n’ihi na ọ na-agba ama n’isi nke itoolu na ọ bụ site n’ịmụ amụma afọ iri asaa nke Jeremiah ka o ji ghọta ọnụọgụ afọ ndị ndị Chineke ga-anọ n’ịbụ ohu na Babilọn.

> N’afọ mbụ nke ọchịchị ya, mụ onwe m, Daniel, ghọtara site n’akwụkwọ dị iche iche ọnụ ọgụgụ afọ ahụ, nke okwu Onyenwe anyị bịara n’aka Jeremaya onye amụma gbasara ya, na Ọ ga-emezu afọ iri asaa n’ime mbibi nile nke Jerusalem. Daniel 9:2.

Daniel ghọtara afọ iri asaa ahụ “site n’akwụkwọ ndị ahụ,” ọ bụghị naanị akwụkwọ Jeremaịa. Akwụkwọ ọzọ ọ ghọtara bụ ihe Mozis dere, n’ihi na n’ekpere ya ọ kpọrọ “ọnbụ ọnụ” nke afọ iri asaa nke ịbụ ohu “iyi” nke Mozis. Okwu ahụ dị na Daniel isi nke itoolu, nke a sụgharịrị dịka “iyi,” bụ otu okwu ahụ a sụgharịrị dịka “ugboro asaa” na Levitikọs iri abụọ na isii. Ndọta n’agha nke Juda na Babilọn ruo afọ iri asaa bụ mmezu nke ọnbụ ọnụ nke “ugboro asaa,” n’agbanyeghị ihe ọkà mmụta okpukpe ọ bụla nke oge a pụrụ ịrụ ụka. O doro anya dịka ìhè ehihie, ma naanị ma ọ bụrụ na i kwe ka ịhụ ya.

> Jehova we gwara Mozis n’Ugwu Saịnaị, sị, Gwa ụmụ Izrel, sị ha, Mgbe unu batara n’ala ahụ nke M na-enye unu, mgbe ahụ ka ala ahụ debe izu-ike nye Jehova. Afọ isii ka ị ga-agha mkpụrụ n’ubi gị, afọ isii ka ị ga-akpụcha osisi vaịn gị, chikọta mkpụrụ ya; ma n’afọ nke asaa ka izu-ike zuru ezu ga-abụ nke ala ahụ, izu-ike nye Jehova: ị gaghị agha mkpụrụ n’ubi gị, ị gaghị akpụchakwa osisi vaịn gị. Ihe toro n’onwe ya n’oge owuwe ihe ubi gị ka ị gaghị aghọrọ, ị gaghị achịkọtakwa mkpụrụ vaịn nke osisi vaịn gị a na-akpụchaghị: n’ihi na ọ bụ afọ izu-ike nye ala ahụ. Izu-ike nke ala ahụ ga-abụ nri nye unu; nye gị, na nye ohu gị nwoke, na nye odibo gị nwanyị, na nye onye ọrụ ụgwọ gị, na nye ọbịa gị nke bi n’etiti gị, nakwa nye anụ ụlọ gị, na nye anụ ọhịa nke dị n’ala gị, ihe niile ọ mụrụ ga-abụ nri. Ị ga-agụkwara onwe gị izu-ike afọ asaa, ugboro asaa nke afọ asaa; oge nke izu-ike afọ asaa ahụ ga-abụrụ gị afọ iri anọ na itoolu. Mgbe ahụ ka ị ga-eme ka opi Jubili tụọ ụda n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa; n’ụbọchị mkpuchi mmehie ka unu ga-eme ka opi ahụ tụọ ụda n’ala unu niile. Levitikọs 25:1–9.

Ọ dị mkpa ịhụ na n’iwu banyere ikwe ka ala zuru ike, usoro asaa nke afọ isii a na-arụ ọrụ n’ala na otu afọ a na-ahapụ ala ka o zuru ike na-aga n’ihu ruo n’afọ nke iri anọ na itoolu, mgbe a ga-enwe jubili nke na-egosi mmezu nke usoro asaa nke afọ asaa. Isi ihe dị mkpa a ga-ahụ bụ na ịfụ opì jubili ahụ ga-eme n’Ụbọchị Mkpuchi Mmehie, si otú a na-egosi na mgbe Ụbọchị Mkpuchi Mmehie nke ihe nnọchianya ya malitere na Ọktoba 22, 1844, a ga-afụ opì jubili ahụ nke na-anọchi anya okirikiri nke “oge asaa” n’oge ahụ. “Oge asaa” ahụ nke malitere mgbe e bugara Manase n’agha jee Babilọn na 677 BC, nọchiri anya afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke kwụsịrị n’Ụbọchị Mkpuchi Mmehie nke ihe nnọchianya ya. Njikọ ahụ ga-apụ naanị n’anya ndị na-achọghị ịhụ. Okirikiri nke “oge asaa” ahụ jikọrọ ya na afọ puku abụọ na narị atọ.

Ọ dịkwa mkpa ịhụ na n’ime ntụziaka ọgbụgba-ndụ nke amaokwu itoolu mbụ nke Levitikọs iri abụọ na ise ka e nwere ihe atụ kasị omimi nke ụkpụrụ ụbọchị-n’ihi-afọ n’Okwu Chineke. Nri efere nke akụkọ ifo ndị ọkà mmụta okpukpe na-atụpụ iji mee ka ìgwè atụrụ ahụ nọrọ n’ịṅụbiga mmanya Babilọn ókè, bụ na ikpe nke “oge asaa” n’isi nke iri abụọ na isii bụ nghọta na-ezighị ezi banyere ihe okwu Hibru ahụ a sụgharịrị dịka “oge asaa” pụtara. Arụmụka ahụ abụghị eziokwu. Ihe okwu Hibru ahụ pụtara n’ezie na-eburu n’ime nkọwa ya n’uju, nkwado ziri ezi maka itinye ya n’ọrụ n’ụzọ ọnụọgụgụ, ma arụmụka ha nwere nkwarụ, nke ha ji isi echiche a na-eduhie eduhie nke ha wulitere n’elu nkwupụta onwe ha na ha bụ ndị ọkachamara n’usoro asụsụ Hibru akwado, bụ naanị arụmụka nke nduhie.

A na-amata ikpe ahụ e gosipụtara dị ka “oge asaa” n’isi nke iri abụọ na isii site n’ọdịnaya nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, ọ bụghị site n’aka ụfọdụ ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a na-agbagọ asụsụ Hibru. William Miller wuru nkwubi-okwu ya n’enweghị ntụaka ọ bụla nye asụsụ Hibru, mmụọ nsọ wee kwado nghọta ya dịka nke ziri ezi. Ndị mmụọ ozi duziri nghọta ya dabere n’ọdịnaya isi ahụ ebe ikpe nke “oge asaa” ahụ dị, ọ bụghị dabere n’asụsụ Hibru.

Ọnọdụ nke isi nke iri abụọ na ise bụ ebe e si akọwapụta ntuziaka nke ọgbụgba ndụ ahụ, isi nke iri abụọ na isii wee nye ngọzi e kwere ná nkwa maka idebe ntuziaka ndị ahụ nke ọgbụgba ndụ ahụ, ma emesịa kọwaa ihe Daniel kpọrọ “ọnbụ ọnụ nke Moses” n’ihi nnupụisi megide ntuziaka ndị ahụ.

Ọnọdụ nke a bụ isiokwu gbasara ụkpụrụ nke otu ụbọchị maka otu afọ n’amụma Akwụkwọ Nsọ. Amaokwu ndị mbụ ahụ nke Levitikọs iri abụọ na ise na-egosi na n’amụma Akwụkwọ Nsọ, otu ụbọchị na-anọchi anya otu afọ. N’akwụkwọ Ọpụpụ, Mosis na-akọwa nke ọma mmekọrịta dị n’etiti izu ike sabbath nke ụbọchị nke asaa maka mmadụ na anụmanụ, na izu ike sabbath nke afọ nke asaa maka ala ahụ.

> Afọ isii ka ị ga-akọ ala gị ma chịkọta mkpụrụ ya; ma n’afọ nke asaa ị ga-ahapụ ya ka o zuo ike ma nọrọ jụụ, ka ndị ogbenye nke ndị gị wee rie; ma ihe ha hapụrụ, anụ ọhịa nke ubi ga-eri. Otu a kwa ka ị ga-eme n’ubi vaịn gị na n’ubi oliv gị. Ụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ gị, ma n’ụbọchị nke asaa ị ga-ezu ike; ka ehi gị na ịnyịnya ibu gị wee zuo ike, ka nwa nke odibo nwanyị gị na onye ọbịa wee nweta ume ọhụrụ. Ọpụpụ 23:10–12.

N’ime amaokwu atọ ahụ, a pụrụ ịmata na otu ụbọchị izuike nye mmadụ na anụ ọhịa na ibe ha hà otu afọ izuike nye ala ahụ. N’akwụkwọ Levitikọs isi nke iri abụọ na ise, n’amaokwu ise mbụ, anyị na-ahụ otu usoro asụsụ ahụ kpọmkwem dị ka nke iwu ụbọchị izuike ahụ dị n’Ọpụpụ isi nke iri abụọ, amaokwu nke asatọ ruo nke iri na otu.

> Onyenwe anyị wee gwa Mozis okwu n’ugwu Saịnaị, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sịkwa ha, Mgbe unu batara n’ala ahụ nke m na-enye unu, mgbe ahụ ka ala ahụ ga-edebe sabbat nye Onyenwe anyị. Afọ isii ka ị ga-agha ubi gị mkpụrụ, afọ isii ka ị ga-akwacha vaịn gị, ma chịkọta mkpụrụ ya; ma n’afọ nke asaa, ka e nwee sabbat nke izuike nye ala ahụ, sabbat nye Onyenwe anyị: ị gaghị agha ubi gị mkpụrụ, ị gaghị akwacha vaịn gị. Ihe ahụ nke na-eto n’onwe ya site n’ihe owuwe ubi gị, ị gaghị ewe ya; ị gaghịkwa achịkọta mkpụrụ vaịn nke osisi vaịn gị a na-akwachaghị: n’ihi na ọ bụ afọ izuike nye ala ahụ. Levitikọs 25:1–5.

> Chetanụ ụbọchị izu-ike nsọ, ido ya nsọ. Ụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ, mezuokwa ọrụ gị niile: ma ụbọchị nke asaa bụ izu-ike nke Onyenwe anyị Chineke gị: n’ime ya ị gaghị arụ ọrụ ọbụla, gị onwe gị, ma ọ bụ nwa gị nwoke, ma ọ bụ nwa gị nwanyị, nwoke na-ejere gị ozi, ma ọ bụ nwanyị na-ejere gị ozi, ma ọ bụ anụ ụlọ gị, ma ọ bụ ọbịa gị nke nọ n’ime ọnụ ụzọ ámá gị: n’ihi na n’ime ụbọchị isii Onyenwe anyị kere eluigwe na ụwa, oké osimiri, na ihe niile dị n’ime ha, wee zuo ike n’ụbọchị nke asaa: ya mere Onyenwe anyị gọziri ụbọchị izu-ike ahụ, wee doo ya nsọ. Ọpụpụ 20:8–11.

N’otu ha, iwu sabbath abụọ ahụ na-akọwa gburugburu nke Levitikọs iri abụọ na ise na iri abụọ na isii. Mgbe e jikọtara ha ọnụ, ahịrị n’elu ahịrị, ha na-agba àmà na “ụbọchị isii ka ị ga-arụ ọrụ, mekwaa ọrụ gị niile,” nakwa na “afọ isii ka ị ga-akụ ubi gị, afọ isii ka ị ga-egbutu vaịn gị, ma chịkọta mkpụrụ ya.” “Ma ụbọchị nke asaa bụ sabbath nke Onyenwe anyị Chineke gị,” nakwa na “afọ nke asaa ga-abụ sabbath izuike nye ala ahụ, sabbath nye Onyenwe anyị”.

Okwu abụọ ahụ a sụgharịrị dịka “nke asaa,” n’ime nke ọ bụla n’ime iwu izu-ike ahụ, ma ọ bụ izu-ike maka mmadụ ma ọ bụ izu-ike maka ala, bụ otu okwu Hibru ahụ nke a sụgharịrị dịka “ugboro asaa” n’isi nke iri abụọ na isii nke Levitikọs. Ihe gbara isi nke iri abụọ na ise na nke iri abụọ na isii nke Levitikọs gburugburu ka e debere n’okpuru iwu amụma ahụ na otu ụbọchị na-anọchi anya otu afọ n’amụma Baịbụl. Otu ihe ahụ dịkwa mkpa bụ iwu amụma nke mkpọtụ mbụ.

Ihe mbụ e kwuru n’ime isiakwụkwọ abụọ ndị a bụ ụkpụrụ ụbọchị otu maka afọ otu. Gabriel na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ duuru William Miller ka ọ mata “oge asaa” nke Levitikọs dịka ihe nnọchianya nke puku afọ abụọ na narị afọ ise na iri abụọ, ma nke a kwekọrọ kpamkpam na gburugburu okwu nke isiakwụkwọ ndị ahụ, nke bụ ụkpụrụ ụbọchị otu maka afọ otu a kọrọ n’amaokwu ise mbụ nke isiakwụkwọ nke iri abụọ na ise.

Mgbe onye dere Ihe Emere n’Oge gara aga kọwara ihe kpatara e ji kwe ka Babilọn dọrọ alaeze ndịda, bụ́ Juda, n’agha ndọta, o kwuru na ọ bụ ka ala ahụ nwee ọṅụ izu ike sabbat ya. Nanị ebe ọzọ n’Okwu Chineke ebe a kọwara na ala ahụ na-enwe izu ike dị n’isi nke iri abụọ na ise na nke iri abụọ na isii nke Levitikọs. Afọ iri asaa ahụ Babilọn jiri chịa dịka alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ọ bụghị naanị na ọ na-egosi afọ ihe nnọchianya nke anụ ọhịa nke ụwa ga-achị dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, kama afọ iri asaa ahụ bụkwa ntụaka kpọmkwem banyere “oge asaa” nke ọnụ Moses.

Mgbe anyị malitere ịmụ amụma ndị a na-anọchi anya n’isiakwụkwọ isii mbụ nke Daniel, ọ dị oke mkpa ịmata na ọbụbụ ọnụ nke “oge asaa,” nakwa ngọzi nke “oge asaa,” bụ ihe mejupụtara nke isiakwụkwọ ọ bụla n’ime ndị ahụ.

Ọ dịkwa mkpa icheta na a na-akara okirikiri nke izu asaa nke afọ asaa site n’ịfụ opì nke jubili n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa, nke bụ Ụbọchị Mkpuchi Mmehie. Eziokwu a na-ejikọta “oge asaa” ahụ na ụbọchị puku abụọ na narị atọ nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na anọ. Ọ dịkwa mkpa icheta na afọ amụma bụ ụbọchị narị atọ na iri isii, ma ọ bụrụ na i kpọkọta ụbọchị narị atọ na iri isii ugboro ugboro, maka “oge asaa,” ọ na-abụ ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ.

Mgbe Daniel ghọtara site n’akwụkwọ ọnụ ọgụgụ afọ ndị Jeremaịa kọwara, o bidoro ekpere nke na-ekwuputa akụkụ ọ bụla nke nzaghachi nchegharị a kọwara dị ka ihe dị mkpa, ma ọ bụrụ na ndị nke Chineke ebulitewo n’ezie n’ịghọta na ha bụ ndị a dọtara n’agha n’ala onye iro. N’ọgwụgwụ ekpere Daniel nke Levitikọs iri abụọ na isii, Gebriel pụtara inye Daniel nghọta banyere ọhụụ ahụ nke ọ “nụrụ,” bụ ọhụụ nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ. Gebriel malitere site n’ịgwa Daniel na izu iri asaa ka e “kpebiri” nye ndị Daniel.

> Izu iri asaa ka e kpebiri n’isi ndị gị na n’isi obodo nsọ gị, iji mechaa njehie ahụ, na ime ka mmehie kwụsị, na ime ka e nwee mkpuchi mmehie, na iweta ezi omume ebighị ebi, na ịkpọchie ọhụụ na amụma, na ite Onye Nsọ Kachasị Nsọ mmanụ. Daniel 9:24.

Okwu a sụgharịrị dịka “ekpebiri” n’amaokwu ahụ pụtara “ebipụrụ”, ya mere ọ pụtara na a ga-ebipụ izu iri asaa n’ime ụbọchị puku abụọ na narị atọ ahụ. Malite n’iwu nke atọ n’afọ 457 T.K., ndị Daniel ga-enwe izu amụma iri asaa dịka oge nnwale ha. Izu amụma iri asaa hà otu narị afọ anọ na iri itoolu. Afọ narị anọ na iri itoolu mgbe iwu nke atọ ahụ gasịrị, Izrel oge ochie ga-atukwa Stivin nkume n’afọ 34, a ga-agbakwa ha alụkwaghịm kpamkpam n’ihu Chineke.

Ndọta ahụ nke buru ụzọ tupu iwu atọ ahụ, nke na-akọwapụta ebe mmalite nke afọ narị anọ na iri itoolu ahụ nke oge nnwale, bụ afọ iri asaa. Afọ iri asaa ahụ bụ ka e wee hapụ ala ahụ ka ọ nụ ụtọ izu ike sabbath ndị ahụ Izrel oge ochie emezughị. Afọ iri asaa nke izu ike sabbath nye ala ahụ bịara n’ihi afọ narị anọ na iri itoolu nke nnupụisi megide iyi Mose (maọbụ izu iri asaa nke afọ).

Afọ narị anọ na iri itoolu nke nnupụisi megide ọgbụgba-ndụ nke Livitikọs iri abụọ na ise, butere afọ iri asaa nke ndọta n’agha ka ala wee nwee ike ịnụ ụtọ izuike ya. Afọ iri asaa ahụ nke ndọta n’agha dugara n’iwu atọ, nke kara akara afọ narị anọ na iri itoolu ọzọ nke oge nnwale nye Izrel oge ochie. Ya mere anyị na-ahụ oge nnwale abụọ, nke ọ bụla bụ afọ narị anọ na iri itoolu. Iwu atọ ahụ na-anọchi anya ozi ndị mmụọ ozi atọ, nke nke mbụ n’ime ha bịarutere n’afọ 1798, na njedebe nke iwe mbụ ahụ nke “oge asaa” megide alaeze ugwu. Mmụọ ozi nke atọ bịarutere afọ puku abụọ na narị atọ mgbe iwu nke atọ gasịrị n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, nke bụkwa mgbe “njedebe ikpeazụ nke iwe ahụ” bịarutere.

N’ime afọ iri anọ na isii dị n’etiti njedebe nke mbụ iwe ahụ na njedebe nke ikpeazụ iwe ahụ, Jizọs tọgbọrọ ntọala ụlọ nsọ Millerite, nkume ntọala ahụ bụkwa “oge asaa.” Nkume ahụ ga-abụ ma nkume ntọala ahụ (ma ọ bụghị ya, nkume ịsụ ngọngọ) nye Adventism na mbido, ma bụrụkwa ma nkume isi na nkume mmechi (ma ọ bụghị ya, nkume ili) nye Adventism na njedebe. Iwu atọ ahụ nke na-anọchi anya mbata ozi ndị mmụọ ozi atọ n’akụkọ ihe mere eme nke 1798 ruo 1844, na-anọchikwa anya isi atọ mbụ nke akwụkwọ Daniel.

Anyị ga-amalite ịtụle isi nke mbụ ruo nke isii n’isiokwu na-esonụ.

> “Mgbe a ghọtakwuuru akwụkwọ Daniel na Mkpughe nke ọma, ndị kwere ekwe ga-enwe ahụmịhe okpukpe nke ga-adị iche kpamkpam... Otu ihe a ga-aghọta n’ezie site n’ịmụ Mkpughe bụ nke a—na njikọ dị n’etiti Chineke na ndị Ya dị nso ma bụrụkwa nke doro anya.” The Faith I Live By, 345.

Back to Articles