Article

# Rome Na-Eguzobe Ọhụụ ahụ — Nke Abụọ

Ịmata Rom nke Oge A na Ọhụụ Amụma n’Ụbọchị Ikpeazụazụ

Author

Jeff Pippenger

Published

July 5, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

> Ma n’oge ndị ahụ ọtụtụ ga-ebili imegide eze nke ndịda: ndị na-apụnara mmadụ ihe n’etiti ndị gị ga-ebulikwa onwe ha elu iji mee ka ọhụụ ahụ guzoro; ma ha ga-ada. Daniel 11:14.

Ịmata nke ọma ike ahụ n’ụbọchị ikpeazụ nke e gosipụtara dịka Rom nke Oge A, ya mere ike ahụ nke “na-eme ka ọhụụ ahụ guzobe,” bụ ihe dị mkpa ma bụrụkwa ihe metụtara nzọpụta. Ọ na-anọchi anya otu akụkụ nke usoro ikpeazụ nke ịnwale narị puku otu na iri anọ na anọ ahụ. Okwu ahụ bụ “ọhụụ” n’amaokwu ahụ bụ otu okwu Hibru ahụ Solomọn họọrọ mgbe ọ kọwara ihe kpatara ndị Chineke ji laa n’iyi.

> Ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi: ma onye na-edebe iwu, onye ahụ nwere ngọzi. Ilu 29:18.

Ndị amụma niile na-ekwu okwu n'ụzọ kpọmkwem karịa banyere ụbọchị ikpeazụ karịa oge ọ bụla ọzọ n’akụkọ ihe mere eme dị nsọ, ma ịdọ aka ná ntị Solomon banyere mkpa ọ dị inwe “ọhụ” bụ okwu ndụ ma ọ bụ ọnwụ. Eziokwu na-ekewa mgbe niile ma na-emepụta ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe; n’amaokwu ahụ, e nwere otu ìgwè na-ala n’iyi na otu ìgwè nke na-edobe iwu ahụ n’obi ụtọ. Otú ọ dị, a ga-achọpụta na ndụmọdụ Solomon dị n’ọnọdụ esemokwu banyere “eziokwu.” Ọ dịkwa n’ọnọdụ ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ, n’ihi na ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ bụ ihe atụ bụ isi nke ahụmahụ nke ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

> Onye nzuzu na-ekwupụta ihe nile di n’obi ya: ma onye amamihe na-edebe ya ruo mgbe e mesịrị. Ọ buru na onye na-achị ege nti n’ụgha, ndi-ozi-ya nile bu ndi ajọ omume. Onye ogbenye na onye aghụghọ na-ezukọta: Jehova na-eme ka anya ha abụọ nwee ìhè. Eze nke na-ekpe onye ogbenye ikpe n’ikwesị ntụkwasị obi, ocheeze ya ga-eguzosi ike ruo mgbe ebighị ebi. Nsọ̀ na ịba mba na-enye amamihe: ma nwata a hapụrụ ka o mee ihe ya na-ewetara nne ya ihere. Mgbe ndi ajọ omume bara ụba, njehie na-abawanye: ma ndi ezi omume ga-ahụ ọdịda ha. Dọọ nwa-gi aka ná nti, ọ ga-emekwa ka i nwee izu ike; ee, ọ ga-enye mkpụrụ obi gi obi ụtọ. N’ebe ọhụụ na-adịghị, ndi mmadụ na-ala n’iyi: ma onye na-edebe iwu, ngọzi nādiri ya. Ilu 29:11–18.

Ọ bụghị nzube m ịtụ aka n’ebe ndị ahụ nọ bụ́ ndị nwere ike ijidesi nghọta dị iche banyere Rom nke Oge A ike karịa ka m si aghọta ya. Nzube m bụ igosi na Solomọn na-agwa òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe okwu, ndị ọ kpọrọ “onye amamihe” na “onye nzuzu.” A makwaara “onye nzuzu” ahụ dịka “onye ajọ omume.” A makwaara kwa ụmụ agbọghọ na-amaghị ihe na ndị nwere amamihe n’ilu ahụ n’ahịrị amụma nke Daniel isi nke iri na abụọ dịka ndị amamihe na ndị ajọ omume.

> A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, meekwa ka ha dị ọcha dịka ọcha, a ga-anwakwara ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọbụla n’etiti ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:10.

Solomon na Daniel kwekọrịtara n’otu, n’ihi na àmà amụma niile na-adakọ n’ụbọchị ikpeazụ. Ndị amamihe na-aghọta “mmụba nke ọmụma.”

> Ndị nwere amamihe ga-enwu dịka ìhè nke mbara eluigwe; ndị na-edukwa ọtụtụ mmadụ n’ezi omume ga-adịkwa ka kpakpando ruo mgbe ebighị ebi. Ma gị, Daniel, mechie okwu ndị a, ma kaa akwụkwọ ahụ akara, ruo oge ọgwụgwụ: ọtụtụ ga-agagharị n’ihu na azụ, ihe ọmụma ga-abakwa ụba. Daniel 12:3, 4.

Amaokwu nke iri na-akọwapụta usoro ule nke nzọụkwụ atọ nke na-enyocha ma na-ekewa ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke, ndị a kpọrọ ka ha bụrụ akụkụ nke narị puku na iri anọ na puku anọ. N’ihe abụọ ahụ, usoro nyocha na ule ahụ dabere n’ịma ma ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ahụ ghọtara mmụba nke ihe ọmụma ahụ (ọhụụ ahụ) nke e meghere akara ya n’oge ọgwụgwụ na 1989.

“N’oge ọgwụgwụ” n’ụbọchị ikpeazụ bụ afọ 1989, mgbe e meghere amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise nke Daniel isi nke iri na otu. N’oge ahụ ka e guzobere na isiokwu nke amaokwu ndị ahụ bụ mbilite ikpeazụ na ọdịda nke eze ugwu. N’oge ahụ kwa ka e guzobere na eze ugwu ahụ a kpọrọ n’amaokwu ndị ahụ bụ ike papal nke ụbọchị ikpeazụ. Mmụọ nsọpụrụ adịghị eji okwu a bụ “Modern Rome” eme ihe ma ọlị. Ọ bụ m chepụtara okwu ahụ, iji nọchite anya ike papal nke ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na n’amụma, “modern” na-anọchi anya ụbọchị ikpeazụ. Ellen White ejighị okwu a bụ “Modern Rome” eme ihe ma ọlị.

E nwere echiche na-ezighị ezi banyere onye eze nke ugwu na-anọchi anya ya n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu, ma ọ bụ naanị otu nghọta ziri ezi dị. Nghọta ahụ na eze nke ugwu n’amaokwu ndị ahụ bụ ike papal sitere n’ọtụtụ ndị àmà amụma. Amaokwu iri anọ na-amalite site n’ịkọwa na papacy natara ọnya na-egbu egbu na 1798, mgbe ahụ amaokwu iri anọ na otu ruo iri anọ na atọ na-akọwa ọnọdụ na mmegharị ndị metụtara ịgwọta ọnya ahụ na-egbu egbu. Amaokwu iri anọ na anọ na-akọwa ozi ahụ nke na-ewe papacy iwe ma na-eduga n’amaokwu iri anọ na ise mgbe ike papal rutere na njedebe ikpeazụ ya zuru ezu. Ọhụ ahụ nke e kpughere na 1989, bụ ọhụ nke mbilite ikpeazụ na ọdịda nke ike papal n’ụbọchị ikpeazụ. Ọhụ ahụ bụ mmụba nke ihe ọmụma nke na-emepụta ma na-egosipụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe, dabere n’ịnakwere ha ma ọ bụ ịjụ ihe ọmụma ahụ dị n’ime amaokwu ndị ahụ.

Dị ka otu isiakwụkwọ ahụ nke e mepere mmụba nke ihe ọmụma n’afọ 1989 si kwuo, “ndị ohi nke ndị gị,” ndị “na-ebuli onwe ha elu” ma n’ikpeazụ “na-ada,” bụ ihe nnọchianya nke na-eme ka “ọhụ” guzosie ike. N’ịsacha ikpeazụ, ajụjụ ule mbụ bụ onye ka a na-anọchi anya ya dịka “ndị ohi nke ndị gị,” n’ihi na ha bụ ihe nnọchianya amụma nke na-eme ka “ọhụ” guzosie ike. Ndị ohi ahụ ọ̀ bụ ike popu, ma ọ bụ ha bụ United States?

Akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ otu akwụkwọ ahụ, na-anọchi anya ndị àmà abụọ nke otu ahịrị amụma ahụ. Daniel bụ mmalite, Mkpughe bụkwa ọgwụgwụ, ma ọnụ ha abụọ na-anọchi anya ndị àmà abụọ nke eziokwu ahụ e meghere emeghe n’oge ọgwụgwụ na 1989.

Daniel kọwara usoro ime ka ọ dị ọcha nke e mere mgbe Ọdụm nke ebo Juda meghere amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise na 1989. N’oge ahụ ka usoro nnwale malitere iji kpebie ma mee ka a pụta ìhè ndị ga-abụ “ndị nchụàjà” ndị mejupụtara ndị ọgbụgba ndụ ahụ, bụ ndị bụ otu narị puku iri anọ na anọ n’ụbọchị ikpeazụ. Hosea na-agbakwụnye na ndị jụrụ mmụba nke ihe ọmụma nke ụbọchị ikpeazụ agaghị abụ otu n’ime ndị nchụàjà ndị mejupụtara otu narị puku iri anọ na anọ ahụ.

> A na-ebibi ndị m n’ihi enweghị ihe ọmụma: n’ihi na ị jụla ihe ọmụma, mụ onwe m ga-ajụkwa gị, ka ị ghara ịbụ onye nchụàjà nye m: ebe i chefuru iwu nke Chineke gị, mụ onwe m ga-echezọkwa ụmụ gị. Hosea 4:6.

Akwụkwọ Mkpughe na-akọwapụta na ihe ọmụma ahụ e meghere ma ọ bụ nke otu òtù jụrụ, na-eme ka a jụ ha tupu oge amara emechie.

> O wee sị m, Emekwala ka e mechie okwu amụma nke akwụkwọ a akara: n’ihi na oge ahụ adịla nso. Onye na-ezighị ezi, ka o nọgide na-emezighị ezi: onye rụrụ arụ, ka o nọgide na-adị rụrụ arụ: onye ezi omume, ka o nọgide na-abụ ezi omume: onye dị nsọ, ka o nọgide na-adị nsọ. Mkpughe 22:10, 11.

Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na-egosi akụkọ ihe mere eme nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ, ma ọnụ, ndị Millerite na puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ na-anọchi anya mbido na njedebe nke ozi na ọrụ nke ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ. Akụkọ ihe mere eme ndị ahụ yiri ibe ha na-akọwapụta ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara. Ọrụ nke akụkọ ihe mere eme ha abụọ ka e jirila Elaija na Jọn Onye Na-eme Baptizim bụrụ onyinyo ya.

> “N’ịma jijiji, William Miller bidoro ikpugheere ndị mmadụ ihe omimi nile nke alaeze Chineke, na-eduga ndị na-ege ya ntị n’ime amụma dị iche iche ruo n’ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst. Site n’ọrụ mgbalị ọ bụla, o nwetara ike. Dịka Jọn Onye-nsọpụrụ-baptizim kwusara ọbịbịa mbụ nke Jizọs ma kwadebe ụzọ maka ọbịbịa Ya, otu a kwa William Miller na ndị sonyere ya kpọsara ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Ọkpara Chineke.” Early Writings, 229, 230.

Ozi Millerite kọwara “ihe omume” ndị metụtara mmechi nke oge amara, dịka Ịlaịja na Jọn Baptist nọchiri anya ha abụọ.

> “Ọ dị mkpa ka a kpọtee mmadụ ka ha mata ihe ize ndụ ha; ka a kpalie ha ịkwadebe maka ihe omume ndị dị oke nsọ nke jikọrọ na mmechi nke oge amara.” The Great Controversy, 310.

N’afọ 1989, site n’ịdaba nke Soviet Union, e meghere akụkụ nke akwụkwọ Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ, usoro nnwale wee bido. E guzobere nnwale ahụ n’elu ikike ma ọ bụ enweghị ike nke ndị Chineke ịghọta ma ọ bụ ịjụ mmụba nke ihe ọmụma nke e nọchiri anya ya n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu; amaokwu ndị ahụ nke na-eduga n’amaokwu mbụ nke isi nke iri na abụọ, nke na-akọwa “mmechi nke oge amara.” Ozi banyere “ihe omume ndị jikọtara na mmechi nke oge amara” ka e mechara meghere, ọrụ nke ndị ahụ bụ ndị natara ịbụ “ndị nchụàjà” nke narị puku iri anọ na anọ wee malite. Ọrụ ha bụ “ịghọta” ma kpọsaa ozi ahụ a nọchiri anya ya n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Ozi ahụ na ọrụ nke narị puku iri anọ na anọ bụ iweta ozi ahụ e meghere emeghe ka e wee kpọtee ndị mmadụ “iji kwadebe maka ihe omume ndị dị nsọ nke jikọtara na mmechi nke oge amara.”

> “Taa, n’ime mmụọ na ike nke Elaịja na nke Jọn Baptist, ndị-ozi nke Chineke họpụtara na-akpọ uche nke ụwa e debere maka ikpe gaa n’ihe ndị dị nsọ ma dị arọ nke ga-eme n’oge na-adịghị anya n’ihe metụtara awa ikpeazụ nke oge amara na mpụta Kraịst Jizọs dịka Eze ndị eze na Onyenwe ndị nwenụ. N’oge na-adịghị anya a ga-ekpe onye ọbụla ikpe n’ihi omume ndị e mere n’anụ ahụ. Awa ikpe Chineke eruola, ọ dịkwa n’elu ndị otu nzukọ-Ya n’ụwa ibu ọrụ dị arọ ma dị nsọ nke ịdọ aka ná ntị nye ndị ahụ guzo, dịka a pụrụ isi kwuo ya, n’ọnụ ọnụ mbibi ebighị ebi. Nye mmadụ ọbụla nọ n’ụwa sara mbara nke ga-aṅa nti, a ghaghị ime ka ụkpụrụ ndị nọ n’ihe ize ndụ n’esemokwu ukwu a na-alụ doo anya, ụkpụrụ ndị ọdịnihu nke mmadụ nile kwụgidere n’elu ha.” Prophets and Kings, 715, 716.

Akụkọ banyere Jọn Onye Na-eme Baptizim na Kraịst, nakwa akụkọ banyere ndị Millerite, na-egosi ozi na ọrụ nke ndị narị puku otu narị na iri anọ na anọ ahụ. Ma Jọn ma Kraịst ghọtara ozi ha dịka nke na-anọchite anya mmechi nke oge amara.

> Ma mgbe ọ hụrụ ọtụtụ ndị Farisii na ndị Sadusii ka ha na-abịa n’ebe baptizim ya dị, ọ sịrị ha, Unu ọgbọ agwọ ọjọọ, ònye dọrọ unu aka ná ntị ka unu gbanahụ ọnụma ahụ na-abịa? Matiu 3:7.

Kraịst nọchiri anya mbibi nke Jerusalem, otu mbibi ahụ Jọn dọrọ ndị Juu ndị na-achọ esemokwu aka ná ntị banyere ya dịka ihe na-abịa nso. Jizọs jiri mbibi ahụ dị ka ihe nnọchianya nke “iwe” ahụ nke na-amalite mgbe Ya onwe Ya, dịka Maịkel, biliri n’ọrụ na Daniel isi nke iri na abụọ, amaokwu nke mbụ.

> “Kraịst hụrụ n’ime Jerusalem ihe nnọchianya nke ụwa nke ekwekọrọ n’ike n’ekweghị-ekwe na nnupụisi, ma na-eme ọsọ ọsọ ịga izute ikpe mmegwara nke Chineke. Ahụhụ nile nke agbụrụ dara ada, nke na-arịgide mkpụrụ obi Ya, manyere ka mkpu ahụ dị ilu nke ukwuu pụta n’egbugbere ọnụ Ya. Ọ hụrụ ndekọ mmehie ka e dere ya n’ahụhụ mmadụ, anya mmiri, na ọbara; obi Ya metụrụ site n’ebere na-enweghị nsọtụ n’ebe ndị a na-emegbu emegbu na ndị na-ata ahụhụ nke ụwa nọ; Ọ chọsiri ike inyere ha niile aka. Ma ọbụna aka Ya apụghị ime ka ebili mmiri nke ahụhụ mmadụ laghachi azụ; ọ bụ mmadụ ole na ole ga-achọ naanị Isi Mmalite nke enyemaka ha. Ọ dị njikere ịwụsa mkpụrụ obi Ya ruo n’ọnwụ, iji mee ka nzọpụta dịrị ha n’iru iru; ma ọ bụ mmadụ ole na ole ga-abịakwute Ya ka ha wee nwee ndụ.”

> “Ebube Eluigwe nọ n’akwa ákwá! Ọkpara nke Chineke na-adịghị ngwụcha, onye mmụọ ya nwere nkụda-mmụọ, ehulatawo n’oké mwute! Ihe omume ahụ jupụtara eluigwe nile n’ịtụnanya. Ihe omume ahụ na-ekpugheere anyị njọ karịrị akarị nke mmehie; ọ na-egosi otú ọrụ siri ike bụrụ, ọbụna nye Ike na-adịghị ngwụcha, ịzọpụta ndị ikpe mara n’aka nsonaazụ nke imebi iwu Chineke. Jisọs, ka Ọ na-ele anya ruo n’ọgbọ ikpeazụ, hụrụ ụwa ka e tinyere n’ime aghụghọ yiri nke kpatara mbibi Jerusalem. Nnukwu mmehie nke ndị Juu bụ ịjụ Kraịst; nnukwu mmehie nke ụwa Ndị Kraịst ga-abụ ịjụ iwu Chineke, nke bụ ntọala ọchịchị Ya n’eluigwe na n’ụwa. A ga-elelị ụkpụrụ Jehova anya ma mee ka ha bụrụ ihe efu. Ọtụtụ nde mmadụ nọ n’ọlụ nke mmehie, ndị ohu Setan, ndị a kpebiri ịta ahụhụ ọnwụ nke abụọ, ga-ajụ ige ntị n’okwu eziokwu n’ụbọchị nleta ha. Egwu ìsì! Iju ara dị otu a!” The Great Controversy, 22.

Ozi ịdọ aka ná ntị Jọn Onye Na-eme Baptizim kpọsara, na kwa nke Kraịst kpọsara, bụ otu ozi ịdọ aka ná ntị ahụ, dịka ozi ịdọ aka ná ntị nke ndị Millerite bụkwa otu ozi ahụ na-akọwapụta ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara, nke puku narị anọ na iri anọ na anọ ga-ekwusa. Ndị àmà atọ; Jọn Onye Na-eme Baptizim, Kraịst, na ndị Millerite, na-agba àmà na ọrụ na ozi nke puku narị anọ na iri anọ na anọ bụ usoro nnwale nke ndụ ma ọ bụ ọnwụ, nke e mezuru site na mmụba nke ihe ọmụma nke e kpughere mgbe e meghere ya na 1989. Ozi ahụ e meghere n’oge ahụ bụ ọhụụ nke ụbọchị ikpeazụ nke ndị amamihe ga-aghọta ma ọ bụrụ na ha ga-abụ “ndị nchụàjà” mejupụtara puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ. Ọ bụrụ na ndị na-achọ ịbụ ndị ahụ aghọtaghị ọhụụ ahụ, a na-akọwa ha dị ka ndị ajọ omume, ma ọ bụ dị ka ndị nzuzu, ha wee laa n’iyi. A na-ajụ ha na ụmụ ha, n’ịkwado ịjụ ha jụrụ ọhụụ ahụ nke bụ mmụba nke ihe ọmụma.

Okwu Chineke na-akọwapụta na Rom bụ ike ahụ nke na-ebuli onwe ya elu, na-apụnara ndị Chineke ihe, ma mesịa daa ma mee ka ọhụụ ahụ guzosie ike. Ajụjụ ahụ ma Rom nke Oge A bụ ike papal ma ọ bụ United States bụ ule nke na-achọpụta ma ndị ahụ a na-atụle bụ ụmụ agbọghọ amamihe ma ọ bụ ụmụ agbọghọ nzuzu. Ule ahụ bụ ule amụma e si n’akwụkwọ Daniel nweta, nke e mesịrị kwadoo ma mee ka o ruo izu okè n’akwụkwọ Mkpughe. Isiokwu nke Rom nke Oge A abụghị nanị nhọrọ dị n’etiti ike papal na United States, kama ọ bụ ule ikpeazụ maka otu narị puku iri anọ na anọ. Ọ bụ ule amụma, ma mgbe a ghọtara ya nke ọma, ọ na-agụnye nnọchiteanya nile nke usoro ule ikpeazụ ahụ nke e debere n’ime àmà amụma Chineke doro nsọ.

Usoro ule nke oge Jọn Baptist na Kraịst sitere n’akwụkwọ Daniel, dịkwa ka usoro ule ahụ dị n’oge ndị Millerait. Dị ka ule amụma, usoro eji eguzobe eziokwu dị nnọọ mkpa ka ndị ahụ na-achọ ịbụ ndị kwekọrọ jiri ya rụọ ọrụ nke ọma, dịka ọ dịkwa mkpa naanị ijidesi echiche ziri ezi banyere onye bụ Rom nke Oge A ike. Ma a tụlee njirimara ziri ezi nke Rom nke Oge A, ma ọ bụ itinye n’ọrụ usoro ziri ezi ahụ, ihe abụọ ahụ nke ule a ka e tinyere n’akwụkwọ Daniel. N’isi nke mbụ nke Daniel, Daniel gafere n’usoro ule nke nzọụkwụ atọ, malite n’ihe oriri, emesịa ule anya, soro ya ule nke Nebukadneza mezuru, onye bụ akara Akwụkwọ Nsọ nke Eze nke Ugwu, ya bụ ike popu nke ụbọchị ikpeazụ.

> Ma ụmụntakịrị anọ ndị a, Chineke nyere ha ihe ọmụma na nkà n’ihe mmụta nile na amamihe: Daniel nwekwara nghọta n’ọhụụ nile na nrọ nile. Ma n’ọgwụgwụ ụbọchị ndị eze kwuru ka e webata ha, mgbe ahụ onye-isi ndị ọnaozi wetara ha n’ihu Nebukadneza. Eze wee kparịta ụka na ha; ma n’etiti ha nile, a hụghị onye ọbụla dị ka Daniel, Hanania, Mishael, na Azaraịa: ya mere ha guzo n’ihu eze. Ma n’ihe nile gbasara amamihe na nghọta, nke eze jụrụ ha, ọ hụrụ na ha ka mma ugboro iri karịa ndị dibịa afa nile na ndị na-agụ kpakpando nile ndị nọ n’alaeze ya dum. Daniel 1:17–20.

“N’ọgwụgwụ ụbọchị ndị ahụ,” nke n’amụma bụ ụbọchị ikpeazụ mgbe a na-anwale narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ, a hụrụ Daniel na ndị ikom atọ ahụ ndị a ma ama na ha “karịrị ndị dibịa afa na ndị na-agụ kpakpando niile nọ n’alaeze ya dum ugboro iri,” ma Daniel nwere “nghọta n’ihe gbasara ọhụụ na nrọ niile.” Daniel nọchiri anya narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ, ndị n’ụbọchị ikpeazụ na-aghọta mmụba nke ihe ọmụma ahụ bịara mgbe Kraịst, dị ka Odum nke ebo Juda, meghere akara “akụkụ ahụ nke akwụkwọ Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ,” n’afọ 1989.

Daniel aghọtaghị naanị ihe karịrị ndị ọzọ banyere nrọ na ọhụụ; o nwere “nghọta n’ihe niile banyere ọhụụ na nrọ.” Ọ na-anọchi anya ndị na-eji usoro nke ahịrị n’elu ahịrị, n’ihi na usoro ahụ na-achịkọta “ọhụụ na nrọ niile” ọnụ n’ime otu ozi nwere njikọ zuru oke. Ozi nke na-achịkọta nrọ na ọhụụ niile n’ime otu ahịrị amụma na-akọwapụta “ihe omume ndị metụtara mmechi oge amara.” E guzobere ozi ahụ site n’akara amụma nke bụ Rom nke Oge A, ike ahụ nke na-ebuli onwe ya elu, na-apụnara ndị Chineke ihe, ma daa.

A pụrụ ịtọlite ike ahụ naanị site n’itinye usoro ziri ezi n’ọrụ. Ọtụtụ n’ime ndị na-ekwupụta na ha na-amụ Bible na-ajụ usoro nke ahịrị n’elu ahịrị, ma ụfọdụ n’ime ndị na-ekwupụta na ha na-eji ya eme ihe na-etinye ụkpụrụ ndị mejupụtara usoro ahịrị n’elu ahịrị n’ọrụ n’ụzọ na-ezighị ezi. Ndị Millerite bụ ndị mbụ debere ụkpụrụ ndị ahụ n’akwụkwọ ndekọ ọha, e wee dọọ ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ aka ná ntị n’ihu na ndị bụ n’eziokwu ndị ozi nke mmụọ ozi nke atọ ga-eji ụkpụrụ William Miller nke ịkọwa amụma eme ihe.

> “Ndị na-etinye aka n’ikwusa ozi nke mmụọ-ozi nke atọ na-enyocha Akwụkwọ Nsọ n’otu usoro ahụ Nna Miller nakweere.” Review and Herald, November 25, 1884.

William Miller nọchiri anya mmalite nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ nke Mkpughe isi iri na anọ, e werekwa Jọn Onye Na-eme Baptizim kpọọ ya ụdị, onye bụ mmalite nke ozi ahụ nke Kraịst bụ njedebe ya. Nwanneanyị White na-ejikọta ozugbo usoro nnwale nke Jọn Onye Na-eme Baptizim metụtara Kraịst na usoro nnwale nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ. Jọn malitere ozi ahụ, ma ọ bụghị ruo mgbe dị nnọọ nso n’obe, mgbe Kraịst duru ndị na-eso ụzọ Ya gaa Sesaria Filipai, ka Jizọs wee tinye nkọwa nile nke ozi ahụ Jọn malitere. Eziokwu mbụ ahụ (mmalite ahụ) Jọn kọwara mgbe ọ hụrụ Kraịst bụ ịkọwa Kraịst dịka Nwa Atụrụ nke Chineke nke na-ewepụ mmehie nke ụwa.

> E mere ihe ndị a na Betabara n’ofe Jọdan, ebe Jọn nọ na-eme baptizim. N’echi ya, Jọn hụrụ Jisọs ka Ọ na-abịakwute ya, sị, Leenụ Nwa-aturu Chineke, Onye na-ebupụ mmehie nke ụwa. Nke a bụ Onye ahụ m kwuru banyere Ya, sị, N’azụ m ka otu Nwoke na-abịa, Onye e debere n’ọnọdụ ka m elu: n’ihi na Ọ nọ tupu m. Jọn 1:28–30.

Mgbe ahụ ka oge afọ atọ na ọkara nke ọnwụnwa malitere, nke mechara n’obe. Mgbe e gburu Jọn obere oge tupu obe ahụ, Jisọs wee malite ịkọwa okwu mbụ ahụ nke Jọn kwuru.

> Mgbe Jisus bịarutere n’ókèala Sesaria Filipai, ọ jụrụ ndị na-eso ụzọ ya, sị, Ònye ka mmadụ na-ekwu na mụ onwe m, Nwa nke mmadụ, bụ? Ha wee sị, Ụfọdụ na-ekwu na ị bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim; ụfọdụ, Ilaija; ndị ọzọkwa, Jeremaịa, ma ọ bụ otu n’ime ndị amụma. Ọ sịrị ha, Ma ònye ka unu onwe unu na-ekwu na m bụ? Saimọn Pita zara, sị, Ị bụ Kraịst ahụ, Ọkpara nke Chineke dị ndụ. Jisus wee zaa ya, sị, Ngọzi nādiri gị, Saimọn Baa-Jona; n’ihi na anụ ahụ na ọbara ekpugheghị gị nke a, kama Nna m nke nọ n’eluigwe. Ma Mụ onwe m na-agwakwa gị, na ị bụ Pita, n’elu nkume a ka M ga-ewukwasị nzukọ m; ọnụ ụzọ ámá hel agaghị emeri ya. M ga-enyekwa gị mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe: ihe ọbụla ị ga-ekekọta n’ụwa ga-abụ nke ekekọtaworo n’eluigwe; ihe ọbụla ị ga-atọpụ n’ụwa ga-abụ nke atọpụtaworo n’eluigwe. Mgbe ahụ o nyere ndị na-eso ụzọ ya iwu ka ha ghara ịgwa onye ọ bụla na ọ bụ Jisus Kraịst. Site n’oge ahụ gawa Jisus malitere igosi ndị na-eso ụzọ ya otu ọ ga-esi jee Jerusalem, ma taa ahụhụ ọtụtụ ihe n’aka ndị okenye na ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ, ka a gbuo ya, ma ka e mee ka o si n’ọnwụ bilie n’ụbọchị nke atọ. Matthew 16:13–21.

Sisaria Filipaị bụ aha Panium n’oge Kraịst, a na-akọwakwa Panium n’amaokwu na-esote amaokwu nke iri na anọ nke Daniel iri na otu, ebe a na-ewebata ndị ohi nke ndị gị, ndị na-ebuli onwe ha elu, ma daa. Ozi Jọn Onye Na-eme Baptizim, nke sitere n’ike mmụọ nsọ ma bụrụ nke zuru okè, bụ ozi ahụ n’mbido nke nọchiri anya ozi Millerite, nke e guzobere n’elu iwu Miller. Ozi Kraịst n’ọgwụgwụ, nke e wuru n’elu ozi Jọn ma gbasaa ya, gosikwara ozi ahụ n’ọgwụgwụ nke ndị mmụọ ozi atọ, ya bụ, nke dabere n’iwu Miller na nkọwa ndị a na-agbakwunye n’ozi Miller mgbe usoro nke ahịrị n’elu ahịrị rutere n’ọgwụgwụ ya.

Iji ruo n’ịghọta ezighi ezi banyere akara nke na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike, na akara nke Rom nke Oge A, yiri ndị ahụ nọ n’akụkọ ndụ Kraịst bụ ndị jụrụ ozi nke obe. A gwara anyị na ndị Juu jụrụ ozi Jọn Onye-nsọbapụta enweghị ike irite uru n’ozizi Jizọs, nakwa na akụkọ ndị Juu ahụ mere kpọmkwem ihe ahụ na-anọchi anya ndị jụrụ ozi mmụọ ozi mbụ. Ndị Millerite kọwara ndị ohi nke ndị gị, nke m mechara jiri okwu ndị a kpọọ, “Rom nke Oge A,” dịka ike popu.

Anyị ga-aga n’ihu na-atụle ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.

Back to Articles