Article

# Akwụkwọ Daniel—Nọmba Otu-Narị na Iri Asaa na Itoolu

Mkpu N’Etiti Ụra na Ọrụ Amụma nke Rom: Ikpughe Ụbọchị Ikpeazụ n’Akwụkwọ Daniel

Author

Jeff Pippenger

Published

April 9, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyị nọ ugbu a n’ala nsọ, n’ihe gbasara akwụkwọ Daniel, n’ihi na anyị eruola n’amaokwu ndị na-anọchi anya Mkpu Etiti Abalị maka otu narị puku na iri anọ na anọ. Amaokwu ndị a na-akọwakwa ịkpuchi akara nke ndị e buliri elu dị ka ọkọlọtọ. Ndị a bụ amaokwu ndị ahụ bụ akụkụ sitere n’akwụkwọ Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ nke e mepere emepe, ma na-anọchi anya okwu Daniel banyere Mkpughe nke Jisọs Kraịst nke e mepere emepe mgbe “oge ahụ dị nso,” tupu oge amara emechie n’amaokwu nke iri na isii.

Ọ bụ Rom na-eguzobe ọhụụ ahụ, dịka e gosiri na amaokwu nke iri na anọ nke isi nke iri na otu, ya mere ọ dị mkpa ile Rom anya nke ọma ka anyị na-agabiga amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na ise, n’ihi na ebe “ọ dịghị ọhụụ, ndị mmadụ na-ala n’iyi,” ma ọ bụrụ na unu ekweghị Aịsaịa isi nke asaa, amaokwu nke asatọ na nke itoolu, “n’ezie, a gaghị eme ka unu guzosie ike.”

Uriah Smith na-ezo aka n’iwu amụma otu ugboro ma ọ dịkarịa ala ugboro anọ n’akwụkwọ ya, Daniel and the Revelation. Iwu ahụ na-akọwapụta na a naghị amata ike amụma n’amụma ruo mgbe ọ ga-abụ “ejikọrọ” ya na ndị nke Chineke. Nkọwa mbụ ọ na-eme banyere ya bụ n’ihe metụtara iwebata Babilọn n’ime àmà amụma ahụ.

> “Ọ bụ iwu nkọwa doro anya na anyị nwere ike ịtụ anya ka a kpọtụrụ mba dị iche iche n’amụma mgbe ha ejikọrọla nke ukwuu na ndị nke Chineke nke mere na ikwu banyere ha ghọworo ihe dị mkpa iji mee ka ndekọ nke akụkọ nsọ zuo oke.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 46.

Ọ dịkarịa ala ugboro atọ ọzọ, Smith na-ekwu maka iwu ahụ, ma n’ime nke ọ bụla n’ime atọ ahụ, ọ na-akọwa “ọgbụgba ndụ” nke ndị Juu; ma n’otu n’ime nrụtụ aka ahụ, ọ na-egosi na mmezu nke ọgbụgba ndụ ahụ mere n’afọ 162 BC, ebe nrụtụ aka abụọ ndị ọzọ kwekọrọ n’echiche ndị ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme nke oge a, ndị na-akọwa mmezu nke “ọgbụgba ndụ” nke ndị Juu na Rom dị ka nke mere n’afọ 161 BC.

> “Ọ dịghị mkpa ichetara onye na-agụ ya na a naghị ebute ọchịchị ụwa n’amụma ruo mgbe ha jikọtara onwe ha n’ụzọ ụfọdụ na ndị nke Chineke. Rome ghọrọ onye ejikọrọ na ndị Juu, bụ́ ndị nke Chineke n’oge ahụ, site n’Ọgbụgba Ndụmọdụ ndị Juu a ma ama, n’afọ 161 T.K. 1 Maccabees 8; Josephus’s Antiquities, akwụkwọ 12, isi 10, ngalaba 6; Prideaux, Mpịakọta nke Abụọ, ibe 166. Ma afọ asaa tupu nke a, ya bụ, n’afọ 168 T.K., Rome emeriela Masedonia, ma mee ala ahụ akụkụ nke alaeze ukwu ya. Ya mere, a na-ebute Rome n’amụma kpọmkwem dịka, site n’mpi ewu ahụ nke Masedonia e meriri emeri, ọ na-apụ ịga n’imeri ọhụrụ n’akụkụ ndị ọzọ. N’ihi ya, ọ pụtara n’anya onye amụma, ma ọ bụkwanụ a pụrụ ikwu ya n’ezi uche n’amụma a, dị ka onye na-apụta site n’otu n’ime mpi ewu ahụ.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 175.

Ma Smith kwukwara na ọ bụ 162 T.K.

> “Ọ bụkwa otu ike ahụ ga-eguzo n’Ala Nsọ, rie ya. Rom sonyere ndị nke Chineke, bụ ndị Juu, site n’ọgbụgba-ndụ, n’afọ BC 162, site n’ụbọchị ahụ ka ọ ji nwee ọnọdụ pụtara ìhè n’ime kalenda amụma. Otú ọ dị, o nwetaghị ọchịchị n’elu Judia site n’emeri ya n’ezie ruo n’afọ BC 63; ma mgbe ahụ, n’ụzọ na-esonụ.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 259.

Ma mgbe ahụ, oge nke atọ ọ kpọrọ ihe omume ahụ, o kwughachikwara 161 BC.

> “N’ịbụ onye buteworo anyị site n’ihe omume ụwa nke alaeze ukwu ruo na njedebe nke izu iri asaa ahụ, onye amụma ahụ, n’amaokwu nke 23, na-eweghachikwa anyị azụ n’oge ndị Rom bịara jikọọ onwe ha kpọmkwem na ndị Chineke site n’otu nkwekọrịta ndị Juu, BC 161: site n’ebe ahụ ka a na-ebudatazi anyị n’usoro kpọmkwem nke ihe omume ruo n’ọgụgụ mmeri ikpeazụ nke chọọchị, na iguzobe alaeze ebighị ebi nke Chineke. Ndị Juu, ebe ndị eze Siria na-emegbu ha nke ukwuu, zigara ndị nnọchianya ha na Rom, ka ha rịọ enyemaka nke ndị Rom, ma jikọọ onwe ha n’“nkwekọrịta udo na njikọta ọnụ na ha.” 1 Maccabees 8; Prideaux, II, 234; Josephus’s Antiquities, book 12, chapter 10, section 6. Ndị Rom gere arịrịọ ndị Juu ahụ ntị, ma nyekwara ha iwu e dere n’okwu ndị a:—

> “‘Iwu nke ụlọ omeiwu banyere njikọ aka nke enyemaka na ọbụbụenyi ya na mba ndị Juu. Ọ gaghị abụ ihe iwu kwadoro ka onye ọbụla nọ n’okpuru ndị Rom buso mba ndị Juu agha, ma ọ bụ nyere ndị na-eme otú ahụ aka, ma site n’izigara ha ọka, ma ọ bụ ụgbọ mmiri, ma ọ bụ ego; ma ọ bụrụkwa na a wakpoo ndị Juu, ndị Rom ga-enyere ha aka dịka ha pụrụ ime; ọzọkwa, ọ bụrụ na a wakpoo ndị Rom, ndị Juu ga-enyere ha aka. Ma ọ bụrụ na ndị Juu achọọ itinye ihe n’ime, ma ọ bụ iwepụ ihe n’ime, njikọ aka a nke enyemaka, a ga-eme nke ahụ site n’ọgbakọ nkwenye nke ndị Rom. Ma mgbakwunye ọbụla a ga-eme n’ụzọ dị otu a, ọ ga-adị irè.’ ‘Iwu a,’ ka Josephus kwuru, ‘ka Eupolemus, nwa Jọn, na Jason, nwa Eleazar, dere, n’oge Judas bụ nnukwu onye nchụàjà nke mba ahụ, Simon, nwanne ya, bụrụkwa ọchịagha nke ndị agha. Nke a bụkwa njikọ aka mbụ ndị Rom mere na ndị Juu, e jikwaa ya n’ụzọ a.’” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 271.

Ọ bụghị ibu ọrụ m ịkọwa ihe mere Smith ji kpọtụrụ 162 BC, ma e wezụga naanị nkwenye m na ọ bụ njehie ide. Isi okwu m dị n’ịtụ aka n’ịkwalite ọ na-enye ihe ọ na-akọwa dịka “iwu nkọwa pụtara ìhè nke na anyị pụrụ ile anya ka a kpọtụrụ mba dị iche iche n’amụma mgbe ha ghọrọ ndị e jikọtara nke ukwuu na ndị nke Chineke nke na ịkpọ ha aha na-abụ ihe dị mkpa iji mee ka ihe ndekọ nke akụkọ nsọ zuo oke.” Mgbe Smith na-emesi iwu ahụ ike, ọ na-egosi na Rome ghọrọ nke e jikọtara na ndị nke Chineke n’oge “njikọ,” nke amaokwu nke iri abụọ na atọ, n’afọ 161 BC, ma Smith na-egosi na a kpọbatara Rome mbụ n’ime akụkọ amụma ahụ n’afọ 200 BC, afọ iri atọ na itoolu tupu 161 BC.

> “A na-ebute ugbu a ike ọhụrụ,—‘ndị na-apụnara ndị nke gị’; n’ezie n’ezie, ka Bishọp Newton na-ekwu, ‘ndị na-agbaji ndị nke gị.’ N’ebe dị anya n’akụkụ osimiri Taịbà, otu alaeze na-azụ onwe ya site n’atụmatụ ọchịchọ-ike na nzube gbara ọchịchịrị. N’mbido ọ dị nta ma na-adịghị ike, ma o toro n’ike na ume n’ụzọ dị ịtụnanya, na-agbatị aka ya nwayọọ nwayọọ ebe a na ebe ahụ iji nwalee ike ya, ma tụọkwa ume aka agha ya, ruo mgbe, n’ịma ike ya nke ọma, o weliri isi ya n’etiti mba nile nke ụwa n’atụghị egwu, werekwa aka a na-apụghị imeri emeri jide nduzi nke ihe omume ha. Site ugbu a gaa n’ihu, aha Rom guzoro n’akwụkwọ akụkọ ihe mere eme, nke a kara aka ruo ogologo ọgbọ nile ịchịkwa ihe omume nke ụwa, ma gosipụtakwa mmetụta dị ukwuu n’etiti mba nile ọbụna ruo na njedebe nke oge.”

> “Rom kwuru; Siria na Masedonia wee hụ ozugbo na ọdịdị nke nrọ ha amalitela ịgbanwe. Ndị Rom tinyere aka n’aka eze nta nke Ijipt, kpebisie ike na a ga-echebe ya pụọ n’mbibi ahụ Antiochus na Filip zubere. Nke a bụ BC 200, ma bụrụ otu n’ime mbu mbu ntinye-aka dị mkpa nke ndị Rom n’ihe gbasara Siria na Ijipt.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 256.

A kpọbatara Rom na mbụ n’akụkọ amụma ahụ n’afọ 200 T.K., ma mbubata ahụ n’amaokwu nke iri na anọ bụ ntụaka kacha dị mkpa banyere Rom n’ime Daniel dum, n’ihi na ọ bụ amaokwu ahụ kpọmkwem na-akọwa Rom dịka akara nke na-eme ka ọhụụ ahụ guzobe. Ihe kpatara Smith ji nwee ike ikwusi iwu dị otu a nke amụma ike, ma mgbe ahụ kpọọ afọ 161 T.K., n’otu oge ahụ kwa na-akọwa afọ 200 T.K. dịka oge e “kpọbatara” ike Rom, abụghị nsogbu m chọrọ idozi. Ọ bụrụ na e nwere ajụjụ m kwesịrị idozi, ọ ga-abụ ma iwu ahụ dịka Smith kọwara ya ò ziri ezi ma ọ bụ na ọ zighị ezi. Ọ bụrụ na ọ ziri ezi, mgbe ahụ aga m arụ ụka na amaokwu nke iri na anọ ga-enwerịrị njikọ ya na ndị Juu, nke mere tupu njikọ nke afọ 161 T.K.

Aghọtara m na akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise, na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme nke ụbọchị ikpeazụ mgbe Rom nke Pope na-etinye onwe ya n’ime akụkọ amụma, ma ọ na-eme nke a n’ịjikọta ya na United States, ndị bụ ndị Chineke n’akụkọ ihe mere eme ahụ. N’ihi na Jisọs na-egosi mgbe niile ọgwụgwụ site na mmalite, afọ 200 T.K., mgbe Rom ndị ọgọ mmụọ batara n’ime akụkọ ihe mere eme, aghaghị inwe njikọ ya na ndị Chineke nọ n’akụkọ ihe mere eme ahụ. Ya mere, ekwere m na iwu Smith ziri ezi, ọbụna ma ọ bụrụ na ọ hụghị njikọ kpọmkwem n’etiti Rom na ndị Juu n’afọ 200 T.K.

Amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ na-akọwapụta mmeri na ihe si n’Agha Raphia pụta, nke mere n’afọ 217 T.K., n’etiti Alaeze Seleucid, nke Antiochus III Magnus, ma ọ bụ “Onye Ukwu ahụ,” duru, na Alaeze Ptolemaic nke Ijipt, nke Eze Ptolemy IV Philopator duru. Agha a mere n’oge ọgụ a lụrụ maka ịchịkọta Coele-Syria (ndịda Syria) na ndịda Palestine, ókèala ndị a na-asọrịta mpi n’etiti alaeze Ptolemaic na Seleucid. Mmeri Ptolemy IV Philopator meriri na Raphia mere ka o nwee ike ijigide ọchịchị ya n’elu Coele-Syria na ndịda Palestine ruo oge ụfọdụ.

Agha Panium, nke mere afọ iri na asaa ka e mesịrị n’afọ 200 BC, nke a makwaara dịka Agha Ugwu Panium ma ọ bụ Agha Paneas, bụ agha dị n’etiti Alaeze Ukwu Seleucid, nke Eze Antiochus III duziri, na Alaeze Ptolemaic nke Ijipt, nke Eze Ptolemy V duziri.

Afọ iri atọ na otu ka e mesịrị, n’afọ 167 BC, Mmegide ndị Makkabi, bụ nnupụisi ndị Juu megide mgbalị Alaeze Seleucid imechi omume okpukpe ndị Juu ma weta omenala Hellenistic n’ike, malitere n’obodo Modein, bụ obere obodo dị na mpaghara Judia, n’ebe a na-akpọ taa Izrel nke oge a.

Ihe omume a na-ekwu maka ya metụtara eze Gris a ma ama n’aha ọjọọ, onye ọchịchị Seleucid, Antiochus IV Epiphanes, onye tinyere omume ndị Hellenistic siri ike n’ahụ ndị Juu, gụnyere igbochi emume ofufe ndị Juu na ime ka Ụlọ Nsọ dị na Jerusalem bụrụ ihe e merụrụ emerụ. N’ịgbalị ime ka iwu ya guzosie ike, Antiochus zigara ndị nnọchi anya ya n’obodo ukwu na n’obodo nta dị iche iche ka ha manye ndị Juu bi n’ebe ahụ irube isi n’iwu ya.

Na Modein, otu n’ime ndị ọchịchị Seleucid bịarutere ime ka iwu eze ahụ guzosie ike site n’iwu ndị Juu bi n’ebe ahụ ka ha soro n’emume ndị ọgọ mmụọ ma chụọ àjà nye chi ndị Gris. Otu onye nchụàjà Juu meworo agadi aha ya bụ Mattathias jụrụ irube isi n’iwu ahụ, o wee gbuo ma onye Juu nke bịara n’ihu ịchụ àjà ahụ ma onye ọchịchị Seleucid ahụ. Omume nnupụisi a nke Mattathias na ezinụlọ ya bụ nke kpọrọ mmalite Mgbagha Maccabean megide ọchịchị Seleucid.

Mattathias na ụmụ ya ise, gụnyere Judas Maccabee, gbara ọsọ gaa n’ugwu ma malite agha mgbabọ megide ndị agha Seleucid. Nnupụisi ahụ mechara too n’ike na nkwado, nke butere usoro mmeri agha megide ndị Seleucid.

Ihe ndị mere na Modein n’afọ 167 BC bụ oge dị oke mkpa n’akụkọ ihe mere eme ndị Juu, na-egosi mmalite nke nnupụisi ndị Makkabi na ọgụ maka nnwere onwe okpukpe na nnwere onwe pụọ n’okpuru ọchịchị mba ọzọ. Nsọgharị ọhụrụ nke ụlọ nsọ nke abụọ dị na Jerusalem, nke na-akara ihe omume akụkọ ihe mere eme a na-eme ememe ya n’oge Hanukkah, mere n’afọ 164 BC, afọ atọ tupu “ọgbụgba ndụ” nke amaokwu nke iri abụọ na atọ.

Mgbe ha weghachisịrị Jerusalem na Ụlọ Nsọ ahụ, ndị Makkabi sachapụrụ Ụlọ Nsọ ahụ n’ime mmetọ ndị ọgọ mmụọ ma weghachite ya n’ọrụ okpukpe ya kwesịrị ekwesị. Dị ka ọdịnala si kwuo, ha hụrụ naanị otu obere ite mmanụ e doro nsọ, nke ga-ezu naanị ịkụnye menorah ahụ ọkụ otu ụbọchị. N’eziokwu, ọ dịghị ihe akaebe akụkọ ihe mere eme nke oge ahụ n’onwe ya dị banyere ihe omume ahụ, ọ bụghịkwa ruo na narị afọ nke isii ka a hụrụ akụkọ ifo ndị Juu ahụ n’akwụkwọ. Sister White na-atụnyere ụka ndị Juu dapụrụ n’okwukwe na ụka Katọlik, karịsịa na-ekwusi ike na ụka abụọ ahụ na-adabere n’omenala na ọdịnala mmadụ mee okpukpe ahụ. Dịka ọ dị n’ọtụtụ ọrụ ebube dị iche iche e chepụtara n’ime akụkọ ihe mere eme nke ụka papal, akụkọ ifo ahụ banyere mmanụ nke otu ụbọchị ịdịru ụbọchị asatọ enweghị ihe akaebe akụkọ ihe mere eme ọ bụla.

Amaokwu nke iri, nke Daniel isi nke iri na otu, na-akọwa agha mbụ n’ime agha atọ nke amaokwu nke iri anọ, nke m kọwaworola na mbụ dị ka agha atọ nke agha oyi, nakwa dị ka agha nnọchi anya atọ. Otu nwanyịnna jụrụ ịkọwa m si kọwaa Agha Ukraine, nke bụ nke abụọ n’ime agha atọ ndị a, dịka agha oyi, n’ihi na, dịka ọ kpọrọ nke ọma n’ọnụ, e nweela ọnwụ na mbibi n’uju. Ihe m na-akọwabu n’isiokwu ndị gara aga dịka agha atọ nke “agha oyi,” ka akọwara n’okwu ndị ahụ iji mee ka ọdịiche dị n’etiti agha atọ ndị a na Agha Ụwa atọ nke na-eme n’oge akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa ụwa nke Mkpughe iri na atọ. Agha atọ ndị a bụ agha nnọchi anya, a kọwakwara ha otu ahụ.

Aga m ewere ịmata agha atọ ahụ dị ka “agha atọ nke amaokwu nke iri anọ” ma ọ bụ agha nnọchi, site ugbu a gaa n’ihu n’isiokwu ndị a, iji wepụ enweghị nkwekọrịta nke ịkpọ agha ọkụ agha oyi. Dị ka nkọwa m si dị, agha atọ nke amaokwu nke iri anọ agụnyeghị agha nke 1798, nke bụ akụkụ nke amaokwu nke iri anọ, kama ọ bụ naanị agha atọ ahụ sitere n’oge ọgwụgwụ na 1989 ruo n’iwu Ụka nke Sọnde nke amaokwu nke iri anọ na otu. A na-amata agha atọ ahụ nke ọma karịa dị ka agha nnọchi, nke a na-emezu n’ime usoro agha dị n’etiti eze ugwu na eze ndịda, nke n’akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ na-anọchi anya agha dị n’etiti Katọlik (eze ugwu) na Kọmunizim (eze ndịda).

Nke mbụ n’ime agha atọ ahụ na-akọwapụta mmeri nke Katọlik n’elu Kọmunizim n’afọ 1989, dịka ọchịchị popu jikọtara onwe ya na agha nnọchi anya ya, nke United States nọchiri anya ya, n’ịkpochapụ Soviet Union n’afọ 1989, ọ bụ ezie na Russia, bụ isi ya (ma ọ bụ “ebe e wusiri ike”), ka hapụrụ ka ọ guzo. Agha Ukaren nke ugbu a bụkwa ọzọ agha dị n’etiti Katọlik na Kọmunizim, ebe ọchịchị popu na-eji ọchịchị Ukaren dị ka onye nnọchi anya ya megide Russia, tinyere nkwado nke ike nnọchi anya gara aga nke ọchịchị popu, bụ United States, gụnyerekwa akụkụ ndị ọzọ nke ụwa ọdịda anyanwụ nke ndị globalist. A na-anọchi anya agha ahụ n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ, ma ọ na-akọwapụta na Kọmunizim (Russia) ga-emeri Katọlik.

A na-anọchi anya agha nke atọ n’ime agha nnọchi anya atọ ahụ n’amaokwu nke iri na ise, dịka Agha Panium. Agha ahụ dị n’etiti alaeze Ptolemaic (eze nke ndịda) na alaeze Seleucid (eze nke ugwu). N’agha ahụ, ndị agha nnọchi anya nke Katọlik bụkwa United States ọzọ.

N’agha mbụ n’afọ 1989, ndị agha nnọchi anya nke mpi Republic nke United States ka ndị popu ji mee ka usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Soviet Union daa, ebe a hapụrụ isi ya (Russia) ka ọ dịrịgide. N’agha nke abụọ, nke bụ agha Ukraine, ndị agha nnọchi anya nke ndị Nazi ka Russia meriri. N’agha nke atọ, United States, ndị agha nnọchi anya nke ndị popu, merikwara eze nke ndịda ọzọ.

Agha atọ ahụ na-ebu akara aka nke “Eziokwu”, ebe agha mbụ na nke ikpeazụ bụ ndị agha nnọchi nke United States na-emeri na-alụ. N’agha mbụ, a hapụrụ isi eze nke ndịda ka ọ dịkwa, ma n’agha nke atọ, ndị agha nnọchi nke United States ghọọ isi eze nke ndịda. Ndị agha nnọchi nke abụọ bụkwa ndị agha nnọchi nke ọchịchị popu n’Agha Ụwa nke Abụọ. N’ọnọdụ abụọ ahụ, a meriri, a ga-emerikwakwa, ndị agha nnọchi nke Nazism. Ọchịchị popu na-emeri ma na-edobe ndị iro ya niile n’okpuru ya nke ọma tupu amaokwu nke iri na isii, mgbe njikọ atọ ahụ mezuru.

> “Ptolemy [Putin] enweghị amamihe zuru ezu iji jiri mmeri ya mee ihe n’ụzọ ọma. Ọ bụrụ na ọ gbasoro ihe ịga nke ọma ya n’ihu, o yikarịrị ka ọ gaara aghọ onye nwe alaeze Antiochus niile; ma n’ihi na o jiri nanị iyi egwu ole na ole na iyi egwu nta ole na ole nwee afọ ojuju, o mere udo ka o wee nwee ike inyefe onwe ya kpamkpam n’ịṅụrị oke na nke a na-achịkwaghị achịkwa nke agụụ obi ọjọọ ya. Ya mere, ebe o meriri ndị iro ya, omume ọjọọ ya meriri ya, ma, ebe o chefuru aha ukwu ahụ nke ọ pụrụ ịbụ na ọ gaara eguzobe, ọ nọrọ oge ya n’oriri na n’ịkwa iko.

> “A kpaliri obi ya elu site n’ọganihu ya, ma nke ahụ emeghị ka e wusie ya ike; n’ihi na ojiji ihere na-adịghị na ya o ji ya mee kpatara ka ndị nke ya n’onwe ha nupụ isi megide ya.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 254.

Àmà nke abụọ na-egosi na mmeri Putin na-akara njedebe ya, dị n’akụkọ Eze Uzaịa nke alaeze ndịda nke Juda, onye obi ya welikwara elu n’ihi mmeri agha ya, ma emesia, dịka o mere n’ihe banyere Ptolemy, chọọ ịrụ ọrụ ndị nchụàjà n’ebe nsọ, e wee tie ya ekpenta ma wepụ ya ozugbo n’ike ọchịchị. Mmeri Putin n’agha Ukraine na-akara mmalite njedebe ya dịka eze nke ndịda (eze nke ekweghị na Chineke). E gosipụtara njedebe ya n’ụdị nnọchianya site na mmalite eze amụma nke ndịda nke amaokwu iri anọ (France), nke kpọrọpụta mgbagha ọchịchị nke kwaturu ndị ndu, dịka o mere n’ihe banyere Ptolemy. E gosipụtakwa njedebe Putin site na njedebe nke Soviet Union, ebe onye ndu ya (Gorbachev) kwụsịrị Soviet Union, ma ozugbo nabata ọrụ n’aka United Nations, ihe nnọchianya nke ndị ụwa ọnụ nke ụbọchị ikpeazụ nke ekweghị na Chineke, bụ eze nke ndịda. Mgbe Putin merichara n’Ukraine, a na-egosikwa ya n’ụdị nnọchianya site n’aka Napoleon na Waterloo, na mbula ahụ sochiri; nakwa site n’aka Eze Uzaịa, na ekpenta ya, na mbula ahụ sochiri, tinyere njedebe Ptolemy n’ịṅụbiga mmanya ókè na njedebe Soviet Union n’afọ 1989.

Agha Panium mere n’afọ 200 T.K., ma n’otu afọ ahụ ka Rom tinyere onwe ya n’akụkọ ihe mere eme n’ụzọ doro anya. Ntinye ha n’akụkọ amụma ahụ bu ụzọ tupu mmeri Jerusalem, nke e sere n’amaokwu nke iri na isii, ma nke mezuru n’afọ 63 T.K., n’oge ọ kpọsara na ya bụ onye na-agbachitere eze-nwata nọ n’Ijipt. N’agha nke atọ nke amaokwu nke iri anọ, nke metụtara ndị eze nke ugwu na nke ndịda, ndị pope ga-etinye onwe ya n’akụkọ ihe mere eme ọzọ, na-eme ka à ga-asị na ọ bụ onye na-echebe Russia. N’otu oge ahụ Seleucus, n’ihe atụ ahụ, meriri Ptolemy n’agha Panium, si otú a na-egosi na United States, bụ agha nnọchi anya nke ndị pope n’agha mbụ na nke ikpeazụ nke amaokwu nke iri anọ, na-emeri “Ijipt” (eze nke ndịda).

N’afọ 200 BC, n’ụzọ ihe nnọchianya, anyị na-ahụ ọchịchị papal, dịka akwụna Taịa na-amalite ịbụ abụ ịkwa iko ya tupu njikọ okpukpu atọ ahụ na iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii. N’otu oge ahụ, United States na-emeri United Nations, si otú a na-echekwa ọnọdụ ya dịka eze kachasị elu n’etiti ndị eze iri ahụ. Ike mmegharị niile nke njikọ okpukpu atọ ahụ nke a na-emezu n’iwu ụbọchị Sọnde, edoziela ha tupu amaokwu nke iri na isii.

Nhazi ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ike dragọn ahụ, dịka United Nations nọchiri anya ya, kwekọrọ, n’amaokwu nke iri na isii, inye anụ ọhịa ahụ nhazi ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya, ma tupu o mee nke a, ndị papacy na-emeri okpukpe dragọn ahụ. Paganism aghaghị, ọzọkwa, iwepụ. E wepụrụ Protestantism n’afọ Reagan, n’agha mbụ nke amaokwu nke iri anọ, ma n’oge onye isi ala Republican ikpeazụ, a ga-edobekwa okpukpe dragọn ahụ n’okpuru okpukpe Katọlik, dịka e mere ya n’afọ 508. Usoro iwepụ mgbochi okpukpe ọ bụla megide itinye papacy n’ocheeze malitere n’afọ Reagan, ọ na-agwụkwa n’afọ Trump. E wepụrụ nguzogide Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe megide Katọlik n’agha mbụ nke amaokwu nke iri anọ, a ga-ewepụkwa nguzogide ime mmụọ n’agha ikpeazụ nke amaokwu nke iri anọ.

N’otu ọ dị n’otu mgbagwoju anya ahụ nke mmekọrịta ihe omume mmadụ, Protestantism nke dapụrụ n’okwukwe ga-eguzobe onwe ya dịka ikike okpukpe na ndọrọ ndọrọ ọchịchị n’elu ndị eze iri nke Mkpughe isi nke iri na asaa. Ya mere, Agha Panium na-egosi oge United States meriri United Nations, kpọmkwem tupu iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii.

Ọ bụ iwu amanyere nke amụma na dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye-amụma ụgha ahụ, onye ọbụla n’ime ha nwere njirimara amụma pụrụ iche nke ya. Otu n’ime njirimara amụma ndị ahụ bụ na anụ ọhịa ahụ (Katọlik), na-adị mgbe niile n’amụma n’obodo Rom. Onye-Amụma Ụgha ahụ na-adị mgbe niile n’amụma n’United States. Ma n’ihe banyere dragọn ahụ, njirimara nke ebe a na-edobe dragọn ahụ n’amụma bụ na ọ na-agagharị mgbe niile. Dragọn ahụ malitere n’eluigwe, mesịa bịaruo n’Ubi Iden, ma n’ikpeazụ a hụrụ dragọn ahụ n’Ijipt.

> Kwuo okwu, sị, Otu a ka Onye-nwe-ayi Chineke kwuru; Lee, M na-emegide gị, Fero, eze Ijipt, nnukwu dragọn ahụ nke dina n’etiti osimiri ya nile, nke sịrị, Osimiri m bụ nke m n’onwe m, ọ bụkwa m mere ya nye onwe m. Ezikiel 29:3.

Ebe amụma nke dragọn ahụ na-agbanwe. N’oge Jọn, a kọwara oche dragọn ahụ, nke na-anọchi anya ocheeze ya, dị ka ọ dị na Pégamọs.

> Dee degaara mmụọ-ozi nke nzukọ dị na Pegamọs akwụkwọ, sị; Ihe ndị a ka Onye ahụ nke ji mma agha nkọ nke nwere ọnụ abụọ na-ekwu; Amaara m ọrụ gị na ebe i bi, ọbụna ebe ocheeze Setan dị: ị na-ejidesikwa aha m ike, ị gọnarịghịkwa okwukwe m, ọbụna n’ụbọchị ndị ahụ e gburu Antipas, onye àmà m kwesiri ntụkwasị obi, n’etiti unu, ebe Setan bi. Mkpughe 2:12, 13.

Omume Rome na-ekpere arụsị bụ iweta chi niile nke ndị na-ekpere arụsị ha sonyere na ha laghachi n’obodo Rome, ma gosipụta ha n’Ụlọ Nsọ Pantheon. Nke a bụ ihe mere Daniel ji depụta na “a tụfuru ebe nsọ ya n’ala.” Ebe nsọ nke Rome na-ekpere arụsị bụ obodo Rome, nke Constantine tụfuru n’ala n’afọ 330, ma ebe nsọ ahụ nke dị “n’ime” Rome bụ Ụlọ Nsọ Pantheon, Pan-Theon pụtara, “ụlọ nsọ nke chi niile”. Ndị Rom bufere ọnọdụ ocheeze Setan site na Pergamos gaa n’Ụlọ Nsọ Pantheon. Nwanyị White na-agwa anyị na Rome na-ekpere arụsị bụ dragọn ahụ.

> “Ya mere, ọ bụ ezie na dragọn ahụ, n’echiche mbụ, na-anọchi anya Setan, ọ bụkwa, n’echiche nke abụọ, ihe nnọchianya nke Rom ndị ọgọ mmụọ.” The Great Controversy, 439.

Rom ndị ọgọ mmụọ kewara n’ime mba iri, ma France ghọrọ eze nke ndịda mgbe ọ kpọbatara ekweghị na Chineke nke Ijipt n’oge Mgbanwe Ọchịchị France. Ka ọ na-erule 1917, dragọn ahụ esiwo na France kwaga Russia. Amaokwu nke iri na-anọchi anya 1989, ma amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ na-anọchi anya agha ndị “ókè-ala” (Raphia na Ukraine), ebe agha Panium na-anọchi anya nzọụkwụ nke atọ nke ọchịchị ndị pope na-emezu ka ọ na-eme ka njikọ ugboro atọ ahụ sie ike n’amaokwu nke iri na isii. Nke a na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> Mgbe Jisọs rutere n’ókè-ala Sisaeria Filipai [Panium], ọ jụrụ ndị na-eso ụzọ ya, sị, Ònye ka mmadụ na-ekwu na mụ onwe m, Nwa nke mmadụ, bụ? Ha wee sị, Ụfọdụ na-ekwu na ị bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim; ụfọdụ, Ịlaịja; ndị ọzọkwa, Jeremaya, ma ọ bụ otu n’ime ndị amụma. Ọ sịrị ha, Ma ònye ka unu onwe unu na-ekwu na m bụ? Saịmọn Pita zara, sị, Ị bụ Kraịst, Ọkpara nke Chineke dị ndụ. Jisọs zara ya, sị, Ngọzi nādiri gị, Saịmọn Baa-jona; n’ihi na anụ ahụ na ọbara ekpughereghị gị nke a, kama ọ bụ Nna m nke nọ n’eluigwe. Mụ onwe m kwa na-agwa gị, na gị bụ Pita, na n’elu nkume a ka m ga-ewu nzukọ m; ọnụ ụzọ ámá nke hel agaghị emerikwa ya. M ga-enyekwa gị mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe; ihe ọ bụla ị ga-ekegide n’ụwa ga-abụ nke e kegidere n’eluigwe; ihe ọ bụla ị ga-atọpụ n’ụwa ga-abụ nke e tọpụrịrị n’eluigwe. O wee nye ndị na-eso ụzọ ya iwu siri ike ka ha ghara ịgwa onye ọ bụla na ọ bụ Jisọs Kraịst. Site n’oge ahụ gaa n’ihu Jisọs malitere igosi ndị na-eso ụzọ ya otú ọ ga-esi jee Jerusalem, hụ ọtụtụ ahụhụ n’aka ndị okenye na ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ, ka a gbuokwa ya, ma n’ụbọchị nke atọ ka e mee ka o bilie ọzọ. Matiu 16:13–21.

Back to Articles