Article

# Ọdịnihu Maka America na Julaị 18, 2020 - Nke Atọ

Ngọzi dịrị Anya ndị ahụ nke na-ahụ na Ntị ndị ahụ nke na-anụ

Author

Jeff Pippenger

Published

August 25, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ahịrị nke mmegharị mgbanwe ndị ahụ bụ mkpịsị‑igodo nke nghọta “égbè eluigwe asaa” nke Mkpughe isi nke iri. “Égbe eluigwe asaa” ahụ na-anọchite anya akụkọ ihe mere eme nke inye ozi nke mmụọ ozi mbụ ike, site n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840, ruo Nnukwu Mmechuihu nke Ọktoba 22, 1844. Isi nke iri na-enye ndịàmà ime atọ n’ime isi ahụ iji kwado nghọta a.

> “Ngagharị ọbịbịa nke 1840–44 bụ ngosi dị ebube nke ike Chineke; e bu ozi nke mmụọ-ozi mbụ gaa n’ụlọọrụ mgbasa oziọma ọ bụla n’ụwa, ma n’ụfọdụ mba, e nwere mmasị okpukpe kasịnụ nke a hụworo n’ala ọ bụla kemgbe Ndozigharị nke narị afọ nke iri na isii; ma ihe ndị a ga-erikpu site n’ngagharị dị ike n’okpuru ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke mmụọ-ozi nke atọ.” The Great Controversy, 611.

E bupụtara ozi mmụọ-ozi mbụ ahụ nye ụwa malite n’afọ 1840 gaa n’ihu. Uriah Smith kọwara nghọta nke ndị mbụ ahụ n’ụzọ kwekọrọ na nke Sister White. Smith nabatara na mmụọ-ozi mbụ ahụ bịarutere n’afọ 1798 ma gosi na ọ bụ mmụọ-ozi mbụ ahụ ka ọ bịara ala n’afọ 1840. Smith na ndị mbụ ahụ amataghị nanị ọdịiche dị n’etiti ọbịbịa nke ozi na inye ya ike. Smith kwupụtara nke ọma na mgbe mmụọ-ozi nke Mkpughe isi nke iri tinyere otu ụkwụ n’elu oké osimiri na otu n’elu ụwa, nke ahụ kpọpụtara ozi a na-eburu ụwa nile.

> “N’afọ 1798, ya mere, mmachi ahụ megide ikwusa na ụbọchị Kraịst adịla nso kwụsịrị; n’afọ 1798, oge ọgwụgwụ malitere, e wepụkwara akara n’akwụkwọ nta ahụ. Kemgbe oge ahụ, ya mere, mmụọ-ozi nke Mkpughe 14 apụtala na-ekwusa na oge ikpe Chineke eruola; ọ bụkwa kemgbe oge ahụ ka mmụọ-ozi nke isi nke 10 guzoro n’elu oke osimiri na ala, ṅụọkwa iyi na oge agaghị adịzi. Banyere ịbụ otu ha, enweghị ajụjụ ọbụla pụrụ ịdị; ma arụmụka niile nke na-edobe ebe otu nọ, dịkwa irè n’otu aka ahụ n’ihe gbasara nke ọzọ. Anyị ekwesịghị ịbanye n’arụmụka ọbụla ebe a iji gosi na ọgbọ dị ugbu a na-ahụ mmezu nke amụma abụọ a. N’ikwusa ọbịbịa ahụ, karịsịa site n’afọ 1840 ruo 1844, ka mmezu ha zuru ezu ma kpọmkwem bidoro. Ọnọdụ mmụọ-ozi a, otu ụkwụ ya n’elu oke osimiri, nke ọzọkwa n’elu ala, na-egosi obosara dị ukwuu nke nkwusa ya n’elu oke osimiri na n’elu ala. Ọ bụrụ na e bu n’obi ozi a naanị maka otu mba, ọ gaara ezuru ka mmụọ-ozi ahụ guzoro naanị n’elu ala. Ma o nwere otu ụkwụ n’elu oke osimiri, nke site na ya anyị pụrụ ịghọta na ozi ya ga-agafe n’ofe osimiri, gbasaa kwa ruo n’ọtụtụ mba na nkewa dị iche iche nke ụwa; eziokwu a na-eme ka nghọta a sie ike bụ na nkwusa Ọbịbịa ahụ, e zoro aka na ya n’elu, gara n’ebe ọrụ ozioma niile dị n’ụwa. Ihe ndị ọzọ banyere nke a nọ n’okpuru isi nke 14.” Uriah Smith, Thoughts on Daniel and the Revelation, 521.

Ya mere, amaokwu nke mbụ nke isi nke iri na-akọwa ụbọchị Ọgọst 11, 1840, n’ihi na n’oge ahụ ka njedebe e buru n’amụma banyere ọchịchị kacha elu nke Ottoman kwụsịrị dịka amụma ahụ dị na Mkpughe itoolu si kwuo. Nwannaanyị White na-ekwu:

> “N’afọ 1840, mmezu amụma ọzọ pụrụ iche kpalitere mmasị sara mbara. Afọ abụọ tupu nke ahụ, Josiah Litch, otu n’ime ndị ozi ọma a ma ama nke na-ekwusa ọbịbịa nke ugboro abụọ, bipụtara nkọwa nke Mkpughe 9, na-ebu amụma ọdịda nke Alaeze Ottoman. Dị ka mgbakọ ya siri dị, a ga-akwatu ike a... n’ụbọchị nke 11 nke Ọgọst, 1840, mgbe a pụrụ ịtụ anya na a ga-agbaji ike Ottoman dị na Constantinople. Ma nke a, ekwere m, ka a ga-achọpụta na ọ bụ eziokwu.”

> “N’oge ahụ kpọmkwem e depụtara, Turkey, site n’aka ndị nnọchi-anya ya, nakweere nchebe nke ike njikọ aka nke Europe, ma si otu a tinye onwe ya n’okpuru ọchịchị mba ndị Kraịst. Ihe omume ahụ mezuru amụma ahụ n’eziokwu kpọmkwem. Mgbe a matara nke a, ìgwè mmadụ dị ukwuu kwenyesiri ike n’izizi nke ụkpụrụ nkọwa amụma nke Miller na ndị ya na ha jikọrọ nakweere, ma e nyere mmegharị ọbịbịa ahụ mkpali dị ịtụnanya. Ndị nwere mmụta na ọnọdụ dị elu sonyeere Miller, ma n’ikwusa ma n’ibipụta echiche ya, ma site n’afọ 1840 ruo 1844 ọrụ ahụ gbasara ngwa ngwa.” The Great Controversy, 334, 335.

Amaokwu nke mbụ nke isi nke iri bụ 1840, ma n’amaokwu nke iri anyị na-ahụ Jọn ka o were nnukwu ilu n’obi na Ọktoba 22, 1844. Jọn nọchiri anya ndị bu ozi nke obere akwụkwọ ahụ gaa n’ụwa, naanị ka ha wee nata nnukwu nkụda mmụọ dị ilu na Ọktoba 22, 1844. Amaokwu nke mbụ ruo n’amaokwu nke iri na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme site na 1840 ruo 1844. Nke ahụ bụ otu àmà dị n’ime isi nke iri.

Onye-àmà nke ọzọ bụ Jọn, onye na-eri obere akwụkwọ ahụ, ọ dịkwa ụtọ n’ọnụ ya, na-anọchi anya nnabata ya nke ozi nke Ọgọst 11, 1840, ma emesịa ọ ghọrọ ihe ilu n’afọ ya n’oge Nnukwu Ndakpọ Olileanya nke Ọktoba 22, 1844.

> M’we were obere akwukwọ ahu n’aka mọ-ozi ahu, rie ya; o wee bụrụ ihe dị n’ọnụ m ụtọ dị ka mmanụ aṅụ: ma ozugbo m richara ya, afọ m wee dị ilu. Nkpughe 10:10.

Amaokwu nke iri na-anọchi anya kpọmkwem akụkọ ihe mere eme nke 1840 ruo 1844 n’otu amaokwu. Nke ahụ bụ àmà ime nke abụọ n’ime isiakwụkwọ ahụ na “égbè eluigwe asaa” na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme ahụ. Nwanneanyị White akọwalarị na “égbè eluigwe asaa” na-anọchi anya nkọwa zuru ezu nke ihe omume ndị mere n’okpuru ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. Ozi mmụọ ozi nke abụọ kwụsịrị n’oge nnukwu ndakpọ olileanya ahụ, ya mere “égbè eluigwe asaa” na-anọchi anya otu akụkọ ihe mere eme ahụ kpọmkwem. Àmà ime atọ iji kwado eziokwu ahụ na akụkọ ihe mere eme site n’Ọgọst 11, 1840 ruo na Nnukwu Ndakpọ Olileanya n’Ọktoba 22, 1844 bụ akụkọ amụma ahụ a na-emesi ike n’Isi nke iri nke Mkpughe.

Mgbe ahụ, n’amaokwu ikpeazụ, n’ịdị n’otu na eziokwu metụtara “égbè eluigwe asaa ahụ,” e nyere iwu ka e gosipụta ozi ahụ nakwa na a ghaghị ikwughachi akụkọ ihe mere eme ahụ n’onwe ya.

> O wee sị m, I kwesịkwara ibu amụma ọzọ n’ihu ọtụtụ ndị dị iche iche, na mba dị iche iche, na asụsụ dị iche iche, na ndị eze. Mkpughe 10:11.

Égbè eluigwe asaa ahụ na-egosi na mmalite nke Adventizim, nke malitere mgbe e nyere ike ozi ahụ e meghere n’“oge ọgwụgwụ,” ga-akọwa njedebe nke Adventizim mgbe a ga-enye ike ozi ahụ e meghere n’afọ 1989 site n’ịrịda, ọ bụghị nke mmụọ ozi nke Mkpughe iri, kama site n’aka mmụọ ozi na-arịda nke Mkpughe iri na asatọ. Mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ rịdatara na Septemba 11, 2001, ma anyị na-abịarukwu nso ugbu a n’ịgwụcha mmegharị ugboro ọzọ nke akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1840 ruo 1844.

Nchọpụta ndị a banyere isi nke iri anọwo n’ihu ọha ruo ọtụtụ afọ. Ihe a na-amaghị ama ruo n’oge na-adịbeghị anya bụ na n’ime akụkọ nsọ ahụ e nwekwara akụkọ nsọ ọzọ e tinyeere n’ime ya. Ọ bụ naanị ndị na-anabata ụkpụrụ Alfa na Omega, nke na-akọwapụta njedebe nke ihe site na mmalite ya, ka ga-amata akụkọ ahụ. Akụkọ e tinyeere n’ime akụkọ nsọ ahụ na-amalite site n’ịda mba ma na-ejedebe na Nnukwu Ịda Mba. Akụkọ nke 1843 ruo 1844 bụ ahịrị pụrụ iche nke akụkọ ihe mere eme dị n’ime, ma dị iche na, akụkọ nke 1840 ruo 1844. Sister White na Kraịst abụọ na-ekwu maka ahịrị akụkọ ihe mere eme a.

> “A ga-eme ka ozi niile e nyere site n’afọ 1840 ruo 1844 dị ike ugbu a, n’ihi na e nwere ọtụtụ mmadụ ndị tufuru nduzi ha. Ozi ndị ahụ ga-agara ụka niile.”

> “Kraịst sịrị, ‘Ngọzi nādịrị anya unu, n’ihi na ha nāhụ; na ntị unu, n’ihi na ha nāanụ. N’ihi na n’ezie asị m unu, na ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume agụwo ịhụ ihe ndị unu nāahụ, ma ha ahụghị ha; na ịnụ ihe ndị unu nāanụ, ma ha anụghị ha’ [Matt. 13:16, 17]. Ngọzi nādịrị anya ndị ahụ hụrụ ihe ndị ahụ a hụrụ n’afọ 1843 na 1844.”

> “E nyewo ozi ahụ. O kwesịghịkwa ịdị egbu oge n’ịkwughachi ozi ahụ, n’ihi na ihe ịrịba ama nke oge a na-emezu; ọrụ mmechi ga-arụzu. A ga-arụ nnukwu ọrụ n’oge dị mkpirikpi. N’oge na-adịghị anya, a ga-enye ozi site n’ịhọpụta Chineke nke ga-abawanye bụrụ oké mkpu. Mgbe ahụ Daniel ga-eguzo n’oke ya, inye akaebe ya.” Manuscript Releases, volume 21, 437.

“Ndị-amụma na ndị ezi omume achọwo ịhụ ihe ndị ahụ” nke “a hụrụ n’afọ 1843 na 1844.” Jizọs kpọrọ ihe gbasara akụkọ nsọ a n’Oziọma abụọ, ma nke ọ bụla n’ime ntụaka ahụ dị n’ọnọdụ dị iche.

> O wee gwa ha ọtụtụ ihe n’ọ̀tụ̀tụ̀ ilu, sị, Lee, onye-ọgha mkpụrụ pụrụ ịgha mkpụrụ; ma mgbe ọ na-agha, ụfọdụ mkpụrụ dara n’akụkụ ụzọ, nnụnụ wee bịara rie ha. Ụfọdụ dara n’ala nkume, ebe ha enweghị ala dị ukwuu; ngwa ngwa ha puru, n’ihi na ha enweghị omimi ala. Ma mgbe anyanwụ wara, ha kpọrọ nkụ; n’ihi na ha enweghị mgbọrọgwụ, ha kpọrọ nkụ laa. Ụfọdụkwa dara n’etiti ogwu; ogwu ndị ahụ wee too, kpọọ ha nkụ. Ma ụfọdụ dara n’ala ọma, wee mịa mkpụrụ, ụfọdụ narị ugboro, ụfọdụ iri isii ugboro, ụfọdụ iri atọ ugboro. Onye nwere ntị ịnụ ihe, ya nụ. Ndị na-eso ụzọ ya wee bịakwute ya, sị ya, Gịnị mere i ji agwa ha okwu n’ọ̀tụ̀tụ̀ ilu? Ọ zara ha, sị, N’ihi na e nyere unu ka unu mata ihe omimi nke alaeze eluigwe, ma e nyeghị ha ya. N’ihi na onye ọbụla nwere, a ga-enye ya, ọ ga-enwekwa karịa n’ụba; ma onye ọbụla na-enweghị, ọbụna nke o nwere ka a ga-anapụ ya. N’ihi ya ka m ji agwa ha okwu n’ọ̀tụ̀tụ̀ ilu: n’ihi na ha na-ele ma ha adịghị ahụ ụzọ; ha na-anụkwa ma ha anaghị anụ, ọ dịghịkwa ihe ha na-aghọta. N’ime ha ka amụma Aịsaịa mezuru, nke na-asị, N’ịnụ ka unu ga-anụ, ma unu agaghị aghọta; n’ile ka unu ga-ele, ma unu agaghị aghọta ihe. N’ihi na obi ndị mmadụ a adịwo arọ, ntị ha adịwo umengwụ n’ịnụ ihe, ha emechikwala anya ha; ka o wee ghara ịbụ na n’oge ọbụla ha ga-eji anya ha hụ, jiri ntị ha nụ, jiri obi ha ghọta, wee chegharịa, m wee gwọọ ha. Ma a gọziri anya unu, n’ihi na ha na-ahụ ụzọ; na ntị unu, n’ihi na ha na-anụ ihe. N’ihi na n’ezie asị m unu, na ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume chọsiri ike ịhụ ihe ndị unu na-ahụ, ma ha ahụghị ha; na ịnụ ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụghị ha. Matiu 13:3–17.

Jisọs n’Oziọma Matiu, mgbe Ọ na-ekwu maka mmetụta nke Okwu Chineke, ma na-akpọ ndị mmadụ òkù ka ha “nụ,” na-egosi na ndị Laodisia ndị jụrụ ozi ahụ ndị amụma chọsiri ike ịhụ, ka e sere onyinyo ha n’Isi nke isii nke Aịzaya. Future for America egosila Aịzaya isii ugboro ugboro n’okwu gbasara Septemba 11, 2001, n’ihi na site n’ịwakpo Islam wakporo n’ụbọchị ahụ, mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe iri na asatọ siri n’eluigwe gbadata ma were ebube ya mee ka ụwa na-enwu. Ndị amụma niile kwekọrọ n’otu n’otu, ma n’amaokwu nke atọ nke Aịzaya isii ka anyị na-ahụ ntụaka kpọmkwem banyere kpọmkwem mmụọ ozi ahụ.

> N’afọ ahụ eze Uzaịa nwụrụ, ahụkwara m Onye-nwe-anyị ka ọ nọ ọdụ n’ocheeze, dị elu ma e buliri ya elu, uwe-nsọtụ ya wee juo ụlọ nsọ ahụ. N’elu ya ka ndị serafim guzo: onye ọ bụla n’ime ha nwere nku isii; n’akụkụ nku abụọ o ji kpuchie ihu ya, n’akụkụ nku abụọ o ji kpuchie ụkwụ ya, n’akụkụ nku abụọkwa ka o ji efe. Otu wee kpọkuo ibe ya, sị, Nsọ, nsọ, nsọ ka Jehova nke ndị agha bụ: ụwa nile juputara n’ebube ya. Aịsaịa 6:1–3.

A na-eme ka ụwa mụchaa site n’ebube ya mgbe mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ na-arịdata, ma Aịzaya na-enye anyị igodo ọzọ dị mkpa mgbe ọ na-eme ka anyị mata na ọhụụ ya banyere ebe nsọ ahụ mere n’afọ Eze Uzaya nwụrụ. Eze Uzaya anwalewo ịrụ ọrụ nke onye nchụàjà n’ime ụlọ nsọ ahụ. Ndị nchụàjà iri asatọ na nnukwu onye nchụàjà guzogidere ya ka ọ ghara ime nke a ruo mgbe Onyenwe anyị tiri ya ekpenta n’egedege ihu ya. Ọ natara akara nke anụ ọhịa ahụ n’ihi ịnwa ijikọta ikike ọchịchị ya na ikike ụka. Ọ nwụghị ozugbo; e wepụrụ ya n’ocheeze ma dochie ya anya, ma n’ime oge ụfọdụ o mechara nwụọ na Septemba 11, 2001. Ụka Adventist na-anwụ nwayọọ nwayọọ dịka ụka ndị Juu mere n’oge Kraịst. Ma na Septemba 11, 2001, Adventism, nke jụlarị ozi nke amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu, bịara ná njedebe dịka mpi Protestant nke United States, ma ndị Aịzaya nọchiri anya ha ka a kpọrọ ka ha buru ozi ahụ nke olu mbụ nke Mkpughe iri na asatọ nọchiri anya ya.

> Azaraịa onye nchụàjà soro ya banye, ya na ndị nchụàjà Jehova iri asatọ, bụ́ ndị ikom dike: ha guzogidere Eze Uzaịa, sị ya, Ọ bụghị nke gị, Uzaịa, isure Jehova ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ, kama ọ bụ nke ndị nchụàjà, ụmụ Erọn, ndị e doro nsọ ka ha sure ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ: si n’ebe nsọ ahụ pụọ; n’ihi na i mehiere; ọ gaghị abụkwara gị nsọpụrụ sitere n’aka Onyenwe anyị Chineke. Mgbe ahụ Uzaịa wee wee iwe, o nwekwara ihe-ọkụ-nsure-nsì n’aka ya ka o sure ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ: ma mgbe o were ndị nchụàjà iwe, ekpenta wee pụta n’egedege ihu ya n’ihu ndị nchụàjà n’ụlọ Jehova, n’akụkụ ebe ịchụàjà ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. Azaraịa, onyeisi nchụàjà, na ndị nchụàjà niile wee lee ya anya, ma, le, o nwere ekpenta n’egedege ihu ya, ha wee chụpụ ya ngwa ngwa n’ebe ahụ; ee, ya onwe ya mekwara ngwa ịpụ, n’ihi na Jehova etiela ya. Eze Uzaịa wee bụrụ onye ekpenta ruo ụbọchị ọnwụ ya, o bikwa n’ụlọ dị iche, ebe ọ bụ onye ekpenta; n’ihi na e kewapụrụ ya n’ụlọ Jehova: Jotam nwa ya nwoke nọkwara n’elu ụlọ eze, na-ekpe ndị mmadụ nke ala ahụ ikpe. 2 Ihe E Mere 26:17–21.

Ọ dị mkpa ịmata na e wepụrụ mpi Protestant n’aka ụka Seventh-day Adventist n’ụbọchị Septemba 11, 2001, n’ihi na e nwere ihe atọ bụ isi nke mmeghe nke ozi Mkpughe n’ụbọchị ikpeazụ. Otu bụ akụkọ ihe mere eme yiri ibe ya nke mpi Republicanism na mpi Protestantism. Ihe ọzọ a ga-amata bụ mkpa ụka asaa ahụ, ma n’ezie nke atọ bụ “égbè-eluigwe asaa ahụ.” Ihe amụma atọ ndị a niile mejupụtara ozi a na-emepe, ma ọ dị mkpa ịmata na dịka e si gafere ụka ndị Juu n’oge Kraịst, a na-agafekwa Adventism n’ime “ụbọchị ikpeazụ.”

Aịzaya ji onwe ya were ozi ga-eru ndị Chineke họpụtara ma ghara ikwesị ntụkwasị obi n’akụkọ ihe mere eme ya, ma Jisọs jiri otu okwu ahụ kwuo okwu banyere otu ọnọdụ ahụ n’akụkọ ihe mere eme Ya. A na-agafe ndị ọgbụgba ndụ, bụ́ ndị a họpụtara, ma ha ajụ “ịnụ” ka e wee gwọọ ha.

> O wee sị, Gaa, gwa ndị a, Nụrụnụ n’ezie, ma unu aghọtakwala; hụnụ n’ezie, ma unu aghọtakwala. Mee ka obi ndị a sie ike, mee ka ntị ha dị arọ, mechiekwa anya ha; ka ha wee ghara iji anya ha hụ, ma jiri ntị ha nụ, ma jiri obi ha ghọta, ma laghachi, ma ka a gwọọ ha. Aịsaịa 6:9, 10.

Ọrụ Aịzaya na-eburu bụ otu ọrụ ahụ Jọn na Ịzikiel buru mgbe ha riri obere akwụkwọ ahụ. Ha na-ewere ozi nke ịdọ aka ná ntị nye ndị a họọrọ n’ọgbụgba ndụ, ndị nọ n’usoro nke a na-agbọpụ n’ọnụ Onyenwe anyị. Oge nke abụọ Jizọs zoro aka n’akụkọ ihe mere eme ahụ ndị amụma na ndị ezi omume gụrụ agụụ ịhụ ka Luk dere ya.

> Ma gị onwe gị, Kapanọm, bụ́ nke e buliri elu ruo n’eluigwe, a ga-atụda gị ruo n’ọkụ mmụọ. Onye na-anụ unu na-anụ m; onye na-elelịkwa unu na-elelị m; onye na-elelịkwa m na-elelị Onye zitere m. Ndị iri asaa ahụ wee laghachikwa n’ọṅụ, na-asị, Onyenweanyị, ọbụna ndị mmụọ ọjọọ na-edo onwe ha n’okpuru anyị n’aha gị. O wee sị ha, Ahụrụ m Setan ka àmụ̀mà ka ọ si n’eluigwe daa. Lee, enyewo m unu ike ịzọ ụkwụ n’elu agwọ na akpị, nakwa n’elu ike nile nke onye iro: ọ dịghịkwa ihe ọ bụla ga-emetụta unu n’ụzọ ọ bụla. Ma n’ihe a unu aṅụrịla ọṅụ, na mmụọ ndị ahụ na-edo onwe ha n’okpuru unu; kama, ṅụrịanụ ọṅụ n’ihi na e dere aha unu n’eluigwe. N’oge ahụ Jisọs ṅụrịrị ọṅụ n’ime mmụọ, wee sị, Ana m ekele gị, O Nna, Onyenwe eluigwe na ụwa, na i zoro ihe ndị a n’aka ndị amamihe na ndị nwere uche, ma kpugheere ha ụmụntakịrị: ee, Nna; n’ihi na otu a ka o si dị mma n’anya gị. E nyefewo m ihe niile n’aka Nna m: ọ dịghịkwa onye maara Onye Ọkpara ahụ bụ, ma ọ bụghị Nna; ma ọ bụ Onye Nna ahụ bụ, ma ọ bụghị Ọkpara ahụ, na onye ahụ Ọkpara ahụ ga-achọ ikpughe ya. O wee tụgharịa gwa ndị na-eso ụzọ ya okwu na nzuzo, sị, Ngọzi nādiri anya ndị na-ahụ ihe ndị unu na-ahụ: n’ihi na asị m unu, ọtụtụ ndị amụma na ndị eze achọwo ịhụ ihe ndị unu na-ahụ, ma ha ahụghị ha; na ịnụkwa ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụghị ha. Luk 10:15–24.

Ọzọkwa, ihe gbara gburugburu nke ngọzi e jikọtara na ndị nwere ihe ùgwù ịhụ ihe ndị ezi omume chọsiri ike ịhụ metụtara ndị mmadụ a họpụtara n’ọgbụgba ndụ, ndị a na-agafe, ma ndị na-achọghị “ịnụ.” Sister White kpọrọ ikpé ọmụma Kraịst megide Kapanọm, nke bụ ihe nnọchianya nke ịjụ nnukwu ìhè, ma o mesiri Adventism ike site n’itinye ịdọ aka ná ntị ahụ megide Adventism n’ime [brackets.]

> “N’etiti ndị na-ekwu na ha bụ ụmụ Chineke, olee ntakịrị ndidi e gosipụtara, olee ọtụtụ okwu ilu e kwuworo, olee oke ikpe-ama e kwupụtara megide ndị na-abụghị nke okwukwe anyị. Ọtụtụ elewo ndị nke ụka ndị ọzọ anya dịka ndị mmehie ukwu, ebe Onyenwe anyị anaghị ele ha anya otu a. Ndị na-ele ndị otu ụka ndị ọzọ anya n’ụzọ dị otu a, kwesịrị iweda onwe ha n’okpuru aka dị ike nke Chineke. Ndị ahụ ha na-ama ikpe nwere ike ịbụ na ha natara naanị ntakịrị ìhè, ohere ole na ole na uru ole na ole. Ọ bụrụ na ha enweela ìhè nke ọtụtụ n’ime ndị otu ụka anyị enweela, ha gaara aga n’ihu n’ogo ka ukwuu karịa, ma gosipụta okwukwe ha n’ụwa nke ọma karịa. Banyere ndị na-etu ọnụ maka ìhè ha, ma ha ada ịga ije n’ime ya, Kraịst na-ekwu, ‘Ma asị m unu, ọ ga-adịrị Taịa na Saịdọn mfe karị n’ụbọchị ikpe, karịa unu. Gịkwa, Kapaniọm [Ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, ndị natara nnukwu ìhè], nke e weliri elu ruo n’eluigwe [n’ihe banyere uru e nyere], a ga-ewedata gị ruo n’ala mmụọ; n’ihi na ọ bụrụ na ọrụ ebube ndị ahụ, ndị e mere n’ime gị, e mere ha na Sọdọm, ọ gaara anọgide ruo taa. Ma asị m gị, na ọ ga-adịrị ala Sọdọm mfe karị n’ụbọchị ikpe, karịa gị.’ N’oge ahụ Jizọs zara sị, ‘Ana m ekele gị, O Nna, Onyenwe eluigwe na ụwa, n’ihi na i zoro ihe ndị a ndị amamihe na ndị nwere nghọta [n’echiche nke onwe ha], ma kpughee ha ụmụaka nta.’”

> “‘Ma ugbu a, n’ihi na unu emeela ọrụ ndị a nile, ka Onyenwe anyị kwuru, ma ekwuwo m okwu n’ebe unu nọ, na-ebili n’isi ụtụtụ na-ekwu okwu, ma unu anụghị; akpọkwara m unu, ma unu azaghị; ya mere aga m eme ụlọ a, nke a kpọrọ n’aha m, nke unu tụkwasịrị obi n’ime ya, na ebe ahụ nke m nyere unu na ndị nna unu, dịka m mere Shailo. Aga m atụfukwa unu n’ihu m, dịka m tụfuru ụmụnne unu niile, ọbụna mkpụrụ nile nke Ifrem.’” Review and Herald, August 1, 1893.

“Ọrụ dị ike” ndị e mere n’ime Adventism bụ ọrụ ndị ndị ezi omume na ndị amụma gụrụ agụụ ịhụ ma nụ. E gosipụtara ọrụ ndị ahụ dị ike n’akụkọ ihe mere eme nke 1843 na 1844 mgbe a kpọsara ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Adventism ajụla akụkọ ihe mere eme ha, karịsịa akụkọ ihe mere eme nke 1843 na 1844. Akụkọ ihe mere eme nke malitere ma kwụsị n’ime ndakpọ olileanya, nakwa akụkọ ihe mere eme e zubere idu ha banye n’ala e mere ọhụrụ.

> “Ha nwere ìhè na-enwu nke ọma e debere n’azụ ha n’mmalite nke ụzọ ahụ, nke mmụọ ozi gwara m na ọ bụ ‘mkpu etiti abalị.’ Ìhè a na-enwu n’ogologo ụzọ ahụ dum, ma na-enye ìhè maka ụkwụ ha, ka ha wee ghara ịsụ ngọngọ.

> “Ọ bụrụ na ha debere anya ha n’aka Jisọs, onye nọ kpọmkwem n’ihu ha, na-eduga ha n’obodo ahụ, ha nọ n’udo. Ma n’oge na-adịghị anya ụfọdụ dara mba, sị na obodo ahụ ka dị nnọọ anya, nakwa na ha tụrụ anya na ha gaara abanyeworị n’ime ya tupu ahụ. Mgbe ahụ Jisọs na-agba ha ume site n’ịwelite ogwe-aka nri Ya dị ebube, ma site n’ogwe-aka Ya ka ìhè si pụta nke na-efegharị n’elu ìgwè ndị Advent, ha wee tie mkpu, ‘Alleluia!’ Ndị ọzọ ji ọsọ na-enweghị uche gọnarịrị ìhè ahụ dị n’azụ ha, sị na ọ bụghị Chineke duuru ha pụta ruo ebe dị anya otu a. Ìhè ahụ dị n’azụ ha nyụsịrị, hapụ ụkwụ ha n’ọchịchịrị zuru ezu, ha wee sụọ ngọngọ, tufuo ịhụ ihe mgbaàmà ahụ na Jisọs anya, wee dapụ n’ụzọ ahụ banye n’ime ụwa gbara ọchịchịrị ma jọgburu onwe ya nke dị n’okpuru.” Early Writings, 15.

Ihe Odum sitere n’ebo Juda na-emeghe akara ya ugbu a bụ akụkọ ihe mere n’afọ 1843 na 1844. “Égbè-elu-igwe asaa” ahụ nọchiri anya afọ 1840 ruo 1844, ma n’ime oge ahụ e nwere akụkọ pụrụ iche nke e jirila ihe atụ gosipụta kemgbe mmalite nke akụkọ ọgbụgba ndụ. Ngalaba mmegharị ndozigharị nke ọ bụla na-emekọ ibe ha, na-enwe otu ihe ịrịba ama ndị ahụ kpọmkwem. Ọ bụrụ na ha dị iche n’ebe ibe ha nọ, Setan ga-emepụta atụmatụ ọgụ dị iche iche maka mmegharị ndozigharị ọ bụla, ma ọ dịghị mgbe ọ na-eme otú ahụ.

> “Ma Setan anọghị n’ọrụ n’efu. Ọ gbalịrị ugbu a ihe ọ gbalịrị n’ime mmegharị ndozigharị ọ bụla ọzọ—ịghọgbu ma bibie ndị mmadụ site n’itinye n’aka ha ihe adịgboroja n’ọnọdụ ezi ọrụ ahụ. Dịka e nwere ndị Kraịst ụgha n’arọ mbụ nke ụka Ndị Kraịst, otu a ka ndị amụma ụgha pụtara na narị afọ nke iri na isii.” The Great Controversy, 186.

Isi okwu dị mkpa n’akụkụ a, n’ihe gbasara ozi zuru ezu anyị na-ekekọrịta, bụ na mgbe Adventism kwụsịrị ijide uwe-nsọ nke Protestantism ma wepụ ya kpamkpam n’aka ya na Septemba 11, 2001, ha ka na-ekwusi ike na ha bụ mmegharị fọdụrụnụ nke na-ekwusa oke mkpu nke mmụọ ozi nke atọ. Ma ha bụ nke adịgboroja. Ọ bụrụ na ị maghị mmegharị nke na-eburu mpi nke Protestantism ugbu a, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe agaghị ekwe omume ịghọta myirịta dị n’etiti mpi abụọ ahụ n’United States.

A na-anọchi anya akụkọ nke afọ 1843 na 1844 n’ime mmegharị ndozigharị ọ bụla, ma ugbu a anyị ga-eji mmalite nke Izrel oge ochie dịka ndị Chineke họpụtara na njedebe nke Izrel dịka ndị Chineke họpụtara kọwaa otu ihe ahụ banyere Izrel nke oge a, ebe a na-elekwasị anya n’afọ 1843 na 1844 dịka e si anọchi anya ha n’ime nke ọ bụla n’ime ahịrị nke mmegharị ndozigharị.

Mosis buru amụma na Onyenwe anyị ga-ebuli onye-amụma dị ka ya onwe ya, onye-amụma ahụ bụkwa Jisọs. Luk n’Ọrụ Ndịozi na-akwado na Jisọs mezuru amụma Mosis.

> Onyenwe anyị Chineke gị ga-eme ka Onye-amụma bilie n’etiti gị, site n’ime ụmụnne gị, dị ka m; ọ bụ Ya ka unu ga-ege ntị. Deuterọnọmi 18:15.

Jisọs bụ onye-amụma ahụ anyị kwesịrị ige ntị na ya.

> N’ihi na Mosis kwuru n’ezie nye nna nna anyị ha, sị, Onye-amụma ka Onyenweanyị bụ Chineke unu ga-esi n’etiti ụmụnne unu biliriere unu, dịka m; ya ka unu ga-anụ n’ihe niile ọbụla ọ ga-agwa unu. Ọ ga-erukwa na mkpụrụobi ọbụla nke na-agaghị anụ onye-amụma ahụ, a ga-ebibi ya site n’etiti ndị mmadụ. Ee, ma ndị-amụma niile, malite na Samuel na ndị sochirinụ, ka ọtụtụ n’ime ha kwuru okwu, bụkwa ndị buru amụma banyere ụbọchị ndị a. Unu bụ ụmụ ndị-amụma, na nke ọgbụgba-ndụ ahụ nke Chineke mere na nna nna anyị ha, mgbe Ọ gwara Abraham, sị, Ọ bụkwa n’ime mkpụrụ gị ka a ga-agọzi ebo niile nke ụwa. Ọ bụ unu ka Chineke bu ụzọ zitere Ọkpara ya Jisọs, mgbe O biliriere ya, ka O gọzie unu, site n’ịtụgharị onye ọbụla n’ime unu pụọ n’ajọ omume ya. Ọrụ Ndịozi 3:22–26.

Ahịrị mgbanwe nke Kraịst na-amalite n’oge ọgwụgwụ, dịka ahịrị mgbanwe niile na-amalite. “Oge ọgwụgwụ” n’ụbọchị Kraịst bụ ọmụmụ Ya. Akwụkwọ Nsọ na-egosi na n’oge ọmụmụ Ya e nwere mmụba nke ihe ọmụma, kwekọrọ na nkọwa nke “oge ọgwụgwụ” dị n’akwụkwọ Daniel. Ma ọ̀ bụ ndị ọzụzụ atụrụ, ndị amamihe si n’ọwụwa anyanwụ, Herọd iwe ji, ma ọ bụ Ana na Saịmọn n’ụlọ nsọ, e nwere mmụba nke ihe ọmụma mgbe a mụrụ Ya. N’oge ahụ ka e si n’aka nduzi nke nzukọ ndị Juu gafee. Ịgba alụkwaghịm ahụ gara n’ihu nwayọọ nwayọọ, ma ọ malitere site n’ịjụ ha ozi ahụ e mepere emeghe n’oge ọgwụgwụ.

> “Ndị mmadụ amaghị ya, ma ozi ahụ na-eju eluigwe afọ ọṅụ. Site n’ime mmasị miri emi karị na nke dị nro karị, a na-adọta ndị nsọ ahụ sitere n’ụwa nke ìhè ka ha bịaruo ụwa nso. Ụwa dum na-enwu karịa n’ihi ọnụnọ Ya. N’elu ugwu nta Betlehem ka e zukọtara igwe mmadụ a na-apụghị ịgụta agụta nke ndị mmụọ ozi. Ha na-eche ihe ịrịba ama ahụ nke ga-eme ka ha kwusaa ozi ọṅụ ahụ nye ụwa. Ọ bụrụ na ndị ndú n’Izrel eguzosiwo ike n’ọrụ ntụkwasị obi e nyere ha, ha gaara esonyekwa n’ọṅụ nke ikwusa ọmụmụ Jisọs. Ma ugbu a, a gafewo ha.” The Desire of Ages, 47.

A gabigara n’isi nke Adventism ka a hapụrụ na 1989 mgbe e mezuru Daniel isi nke iri na otu amaokwu nke iri anọ. “Oge ọgwụgwụ” n’akụkọ ihe mere eme nke Mosis, onye bụ onyinyo Jizọs, bụ ọmụmụ ya, mgbe ezinụlọ ya na, mgbe nke ahụ gasịrị, ada Fero natara mmụba nke ihe ọmụma banyere nwa ọhụrụ Mosis. N’ezie, aha ya pụtara “azọpụtara site n’ime mmiri,” ma Jizọs pụtara “Jehova na-azọpụta.”

Mgbe “oge ọgwụgwụ” gasịrị, ahịrị mgbanwe niile na-egosi otu ebe a na-ahazi ihe ọmụma ahụ e mụbara n’akụkọ ihe mere eme ahụ pụrụ iche ka ọ bụrụ ozi a pụrụ iguzo elu dị ka àmà nye ọgbọ ahụ ndị a ga-eme ka ha zaa ajụjụ maka ìhè ahụ e kpughere n’oge ọgwụgwụ.

Jọn Onye-nsọ-baptizim mere ka ozi Kraịst bụrụ nke e guzobere n’ụzọ doro anya, a kpọkwasịkwara ozi Mozis n’ụzọ doro anya n’afọ ya nke iri anọ, mgbe ọ nwara ịzọpụta Izrel n’Ijipt n’ike nke aka ya. Ozi nke nzọpụta site n’Ijipt adịkwala ugbu a n’akwụkwọ ndekọ ọha.

Afọ iri anọ ka e mesịrị, e nyere ozi Mozis ike n’ọhia ọkụ, ma e soro ya ihe ịrịba ama abụọ nke ịdị nsọ Chineke, dị ka e gosipụtara ha n’osisi ahụ nke ghọrọ agwọ na aka ekpenta ahụ Mozis wepụtara n’obi ya. E nyere ozi Jizọs ike n’oge baptizim Ya, nke e soro ihe ịrịba ama abụọ nke ịdị nsọ Chineke, olu Nna na Mmụọ Nsọ. Ihe akara ụzọ na-esonụ n’akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ na-anọchi anya ndakpọ olileanya mbụ, oge ichere, mbata nke mmụọ ozi nke abụọ ma ọ bụ 1843.

E gosipụtara ndakpọ olileanya dị n’ahịrị Moses site n’aka nwunye ya mgbe mmụọ ozi ahụ siri n’eluigwe bịa igbu Moses n’ihi na ọ naghị ebi nwa ya úgwù. N’egwu, Zipora mere emume ahụ n’onwe ya n’ahụ́ nwa ha. Moses echefuola ibi nwa ya úgwù! Ihe nnọchianya ahụ n’onwe ya nke ọgbụgba ndụ e nyere Abraham ka Moses chefuru. Nna ukwu anyị Abraham ebutela amụma banyere ịdọkpụ ndị Hibru n’agha na mgbapụta ha n’Ijipt na site n’Ijipt, a ga-emekwa ka amụma ya mezuo kpọmkwem site n’aka Moses, ma Moses chefuru ibi nwa ya úgwù. N’oge ahụ Moses zigara Zipora ka ọ laghachi biri n’ụlọ nna ya ruo mgbe mgbapụta ahụ gasịrị. Ọ nọrọ na Midian ruo mgbe Moses duuru ụmụ Izrel gafee n’ime mmiri Osimiri Uhie, nke onyeozi Pọl na-agwa anyị na ọ bụ ihe nnọchianya nke baptism, emume ahụ kpọmkwem nke nọchiri ibi úgwù. Echefula isi okwu ahụ. Ọbịbịa nke waymark nke na-anọchi anya mmụọ ozi nke abụọ n’akụkọ ihe mere eme nke Moses, waymark ahụ nke na-emepụta ndakpọ olileanya mbụ n’akụkọ ihe mere eme ahụ, bụ ịjụ iwu mbụ kachasị mkpa nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ Abraham na Chineke.

Mmechuihu mbụ n’usoro nke Kraịst bụ ọnwụ Lazarọs, nke Mata na Meri ji n’aka na ọ gaghịara ime ma ọ bụrụ na Jisọs anọgideghị ruo mgbe Lazarọs anwụọla ụbọchị anọ. Mmechuihu ahụ nke Jisọs ikwe ka enyi Ya nso, Lazarọs, nwụọ ma ree ure n’ili, dị ukwuu nke ukwuu, ọ bụghị naanị nye ụmụnne nwanyị abụọ ahụ, kama kwa nye ndị na-eso ụzọ Ya. Ma mbilite n’ọnwụ Lazarọs ghọrọ akara nkwado nke ozi Kraịst dum.

> “N’ịla azụ ịbịakwute Lazarọs, Kraịst nwere nzube ebere n’ebe ndị ahụ nọ bụ́ ndị na-anabatabeghị Ya. O chere, ka site n’ịkpọlite Lazarọs n’ọnwụ, O wee nye ndị Ya ndị isiike n’olu ha, ndị na-ekweghị ekwe, ihe-àmà ọzọ na Ọ bụ n’ezie ‘mbilite n’ọnwụ na ndụ.’ Ọ naghị achọ ịhapụ olileanya nile banyere ndị ahụ, atụrụ ogbenye, ndị na-awagharị awagharị nke ụlọ Izrel. Obi Ya na-agbawa n’ihi obi ha na-adịghị echegharị. N’ime ebere Ya O zubere inye ha otu ihe-àmà ọzọ na Ọ bụ Onye Mweghachi ahụ, Onye naanị Ya pụrụ ime ka ndụ na anwụghị anwụ pụta ìhè. Nke a ga-abụ ihe-àmà ndị nchụàjà na-apụghị ịkọwahie. Nke a bụ ihe kpatara igbu oge Ya n’ịga Betani. Ọrụ ebube a kachasị elu, mbilite Lazarọs n’ọnwụ, ga-abụ iji tinye akara Chineke n’ọrụ Ya na n’okwu Ya na Ọ bụ Chukwu.” The Desire of Ages, 529.

A na-egosi imechi akara nke puku narị anọ na iri anọ na anọ nke Chineke n’akụkọ ihe mere eme nke 1843 na 1844, n’ihi na a gwara anyị na ọ bụ Lazarọs duru Kraịst banye na Jerusalem n’ịbanye Ya n’mmeri. Akụkọ banyere ịbanye ahụ n’mmeri bụ akụkọ Nwanyị White ji akọwa Mkpu Etiti Abalị nke 1843 na 1844. Ọ bụ nghọtahie banyere na Kraịst nwere ike ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ site n’ike okike nke Chineke. Meri na Elizabet kwupụtara na ha maara na Jizọs nwere ike ịkpọlite Lazarọs n’ụda opi ikpeazụ, ma ha enweghị ike ịhụ na n’eziokwu Ọ nwere ike ịkpọlite ya ozugbo n’ebe ahụ. Ha nọ n’ịjụ eziokwu ahụ n’onwe ya nke O bịara igosi site n’ime baptizim Ya na ọnwụ Ya, mmalite na njedebe nke ozi Ya nke onwe Ya nke afọ atọ na ọkara. Ha enweghị ike ịhụ ruo mgbe e wepụrụ nkume ahụ n’ili ahụ, dị nnọọ ka a ga-emecha wepụ aka Ya n’ụfọdụ mmejọ dị n’ọnụọgụ ụfọdụ dị na chaatị 1843.

Mosis, mgbe ọ chụpụrụ Zipora ka ọ ghara iso n’ọgụ na-abịa n’ihu Fero, zutere nwanne ya nwoke okenye, Eron, ndị ozi abụọ ahụ wee gawa Ijipt dịka ndị na-anọchi anya ozi nke mmụọ ozi nke abụọ. Tupu ewetara Ijipt ihe otiti ọ bụla, Mosis dọrọ Fero aka ná ntị na ọ bụrụ na ọ gaghị ekwe ka Izrel, ọkpara Chineke, pụọ jee fee ofufe, mgbe ahụ Chineke ga-egbu ọkpara Ijipt.

> Jehova wee sị Mozis, Mgbe ị na-alaghachi n’Ijipt, lezie anya ka i mee ihe-ebube ndị ahụ niile n’ihu Fero, ndị ahụ nke M tinyeworo n’aka gị; ma M ga-eme ka obi ya sie ike, ka ọ ghara ikwe ka ndị ahụ pụọ. Ị ga-asịkwa Fero, Otu a ka Jehova kwuru, Izrel bụ nwa m, ọbụna ọkpara m: Ma asị m gị, Hapụ nwa m ka ọ laa, ka o wee fee m òfùfè: ma ọ bụrụ na ị jụ ịhapụ ya ka ọ laa, lee, M ga-egbu nwa gị, ọbụna ọkpara gị. Ọpụpụ 4:21–23.

Mkpu nke Etiti Abalị bụ amụma na n’ọdịnihu a ga-emezu ya.

> “N’ịtọhapụ Israel n’Ijipt, e nyere iwu ọzọ banyere ido nsọ nke ndị e buru ụzọ mụọ. Mgbe ụmụ Izrel nọ n’ohu n’okpuru ndị Ijipt, Onyenwe anyị nyere Mosis iwu ka ọ gakwuuru Fero, eze Ijipt, gwa ya sị, ‘Otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Israel bụ Nwa m, ọbụna Ọkpara m: ma asị m gị, Hapụ Nwa m ka ọ gaa, ka o fee M; ma ọ bụrụ na ị jụ ịhapụ ya ka ọ laa, lee, Aga m egbu nwa gị, ọbụna ọkpara gị.’ Ọpụpụ 4:22, 23.

> “Mosis nyefere ozi ya; ma azịza nke eze mpako ahụ bụ, ‘Ònye ka Onyenwe anyị bụ, ka m gee olu Ya ntị ka m hapụ Izrel ka ha laa? Amaghị m Onyenwe anyị, agaghịkwa m ahapụ Izrel ka ha laa.’ Ọpụpụ 5:2. Onyenwe anyị rụrụ ọrụ maka ndị Ya site n’ihe ịrịba ama na ihe ebube, na-ezite ikpe dị egwu n’ahụ Fero. N’ikpeazụ, e nyere mmụọ ozi mbibi iwu ka o gbuo ụmụ mbụ amụrụ nke mmadụ na nke anụmanụ n’etiti ndị Ijipt. Ka e wee chebe ndị Izrel, a gwara ha ka ha tee ọbara nke nwa atụrụ e gburu egbu n’osisi ọnụ ụzọ ụlọ ha. A ga-akara ụlọ ọ bụla akara, ka mgbe mmụọ ozi ahụ bịara n’ọrụ ya nke ọnwụ, o nwee ike ịgafe ụlọ ndị Izrel.” The Desire of Ages, 51.

Ozi nke Mkpu Etiti Abalị e zigara Fero na-akọwapụta ọnwụ nke ndị amụ mbụ dịka nzaghachi nye nnupụisi Fero. Ozugbo e debanyere ozi ahụ n’akụkọ, e wetara Ijọ ndị ahụ n’elu Ijipt, bụ́ ndị na-anọchi anya ike nke Mkpu Etiti Abalị n’oge okpomọkụ nke afọ 1844. Ozi nke Mkpu Etiti Abalị sara gafee ala ahụ dịka nnukwu ebili mmiri n’oge okpomọkụ nke afọ 1844. Ijọ ndị ahụ sara gafee Ijipt, ma mgbe ọnwụ e kwere nkwa nke ndị amụ mbụ rutere, a nụrụ mkpu n’etiti abalị n’ime Ijipt niile.

> Mozis wee sị, Otú a ka Onyenwe anyị kwuru: N’ihe dị ka etiti abalị ka M ga-apụ banye n’etiti Ijipt; ụmụ nwoke mbụ niile nọ n’ala Ijipt ga-anwụ, site n’ọkpara Fero nke nọ ọdụ n’ocheeze ya ruo n’ọkpara nwanyị odibo nke nọ n’azụ igwe nri; nakwa ụmụ mbụ niile nke anụmanụ. Mkpu akwa dị ukwuu ga-adịkwa n’ala Ijipt niile, nke a na-ahụtụbeghị ụdị ya mbụ, a gaghịkwa ahụ ụdị ya ọzọ. Ọpụpụ 11:4–6.

Mbata mmeri nke Kraịst n’ime Jerusalem dugara n’obe Kalvari, ndị na-eso ụzọ Kraịst na ndị ọzọ soro ya wee nwee Nnukwu Mmechuihu Olileanya.

> “Ndakpọrọ-ihu anyị adịghị ukwuu dịka nke ndịozi ahụ. Mgbe Nwa nke mmadụ ji mmeri banye n’ime Jerusalem, ha tụrụ anya na a ga-ekpu Ya okpu-eze. Ndị mmadụ si n’ógbè niile gbara ya gburugburu zukọta, wee tie mkpu, sị: ‘Hosanna nye Nwa Devid.’ Ma mgbe ndị nchụàjà na ndị okenye rịọrọ Jizọs ka O mee ka igwe mmadụ ahụ daa jụụ, Ọ kwupụtara na ọ bụrụ na ndị a agbachi nkịtị, ọbụna nkume ga-eti mkpu, n’ihi na amụma ga-emezu. Ma n’ime ụbọchị ole na ole, ndịozi ndị a n’onwe ha hụrụ Onye-nwe-ha ha hụrụ n’anya, Onye ha kweere na Ọ ga-achị n’ocheeze Devid, ka a dọgbatara n’elu obe obi ọjọọ ahụ n’elu ndị Farisii na-akwa Ya emo ma na-akparị Ya. Olileanya ha dị elu dara n’ala, ọchịchịrị nke ọnwụ wee mechie ha gburugburu.” Testimonies, volium 1, 57, 58.

Nnukwu ndakpọ olileanya nke ndị na-eso ụzọ Jizọs na ndị Millerite nọkwara anya n’ihe e ji ndị Hibru, mgbe ha tọrọ n’etiti agha Fero na Oké Osimiri Uhie, na-anọchi anya ya.

> “Ìhè nke ìhè a chịkọbara n’oge ndị gara aga na-enwupụta n’elu anyị. E debere akụkọ banyere nchezọ nke Izrel ka ọ bụrụ maka ime ka anyị nwee nghọta. N’oge a, Chineke etinyela aka Ya ịkpọkọtara Onwe Ya otu ndị sitere ná mba nile, na ebo nile, na asụsụ nile. N’ime mmegharị ọbịbịa ahụ, Ọ rụrụ ọrụ n’ihi ihe nketa Ya, ọbụna dịka Ọ rụrụ ọrụ n’ihi ndị Izrel n’ịdu ha pụọ n’Ijipt. N’ime nnukwu ndakpọ olileanya nke afọ 1844, a nwara okwukwe nke ndị Ya dị ka e si nwaa nke ndị Hibru n’Oké Osimiri Uhie.” Testimonies, volume 8, 115, 116.

Ọ dị mkpa ịhụ na mgbe Kraịst banyere Jerusalem, mmụọ nsọ nke oge ahụ mụtara ntiwapụ nke otuto, nke ndị Farisii chọrọ ime ka ọ daa jụụ. Isi okwu nke ukwe otuto ahụ bụ nkwupụta na Jisọs bụ Ọkpara Devid, bụ́kwa nnọọ akara ahụ Kraịst jiri gosi njedebe nke mkparịta ụka okwu ya na ndị Juu ndị na-arụ ụka n’efu. Ihe kpasuru ndị Juu iwe karịa bụ nkwenye ahụ na, mgbe ha na-akpọ Jisọs Ọkpara Devid, ha na-ezo aka site n’ọtụtụ nghọta n’ịbata mmeri nke Eze Devid n’ime Jerusalem.

N’akụkọ ihe mere eme nke ọrụ Devid n’ịkpọbata igbe ọgbụgba ndụ ahụ na Jerusalem, e gosipụtara ikikere ozi ahụ site n’ike e nyere Devid.

> Devid we gara n’ihu, wee too ukwuu; Jehova, Chineke nke usuu ndị agha, nọkwaara ya. 2 Samuel 5:10.

Mgbe nke ahụ gasịrị, Devid kpebiri iweta igbe ọgbụgba ndụ ahụ na Jerusalem. N’iwebata igbe ahụ n’obodo Devid, a ga-enwe mmechuihu, dịka ọ dị n’ahịrị mgbanwe ọ bụla. Uza, onye aha ya pụtara ike, n’agbanyeghị na ọ maara nke ọma na e nyeghị ya ikike imetụ igbe ahụ aka, mere ya otu o sina dị. Isi okwu ahụ nke butere igbe ahụ n’ịdaba n’agha n’oge mbụ, bụ nnupụisi megide uche Onyenwe anyị e kpugheere, na nkwulu-obi gbasara ike e jikọtara na igbe Chineke. Ma Uza, nwoke siri ike nke Devid, nupụrụ isi, dịka Mozis nupụrụ isi n’iwu gbasara ibi úgwù. E tiri Uza ọnwụ, igbe ahụ wee nọrọ ná mpụga Jerusalem ruo mgbe Devid ghọtara na a na-agọzi ndị na-elekọta ebe igbe ahụ nọgidere mgbe Uza nwụsịrị. Devid wee malitekwa ọzọ iweta igbe ahụ n’ime Jerusalem. Ka Devid na-agba egwú na-abanye na Jerusalem, nwunye ya hụrụ ịgba ọtọ ya, nke ahụ wee mee ka mmechuihu dị ukwuu jide ya.

Usoro mmegharị nke imezigharị ihe atọ nke ha nile na-ekwu maka 1843 na 1844, oge ahụ ndị ezi omume na ndị amụma chọsiri ike ịhụ ma nụ. Àgwà ndị na-egosi ọbịbịa nke mmụọ ozi nke abụọ, ya mere na-akara oge ichere na nkụda mmụọ, dị mfe ịhụ ha nile. Eziokwu ndị miri emi karị na-egosi na nkụda mmụọ ahụ abụghị nanị nghọtahie n’akụkụ Moses, ma ọ bụ Uzzah ma ọ bụ Martha na Mary, kama ọ bụ nkụda mmụọ nke jikọtara na ịjụ otu ụkpụrụ ntọala e jikọtara na kpọmkwem akụkọ ihe mere eme ahụ ebe e mezuru nkụda mmụọ ahụ. N’ebe Moses nọ, ọ bụ akara ibi úgwù; n’ebe Uzzah nọ, ọ bụ nkwulu obi ike banyere iwu Chineke banyere igbe ọgbụgba ndụ ahụ; n’ebe Martha na Mary nọ, ọ bụ enweghị okwukwe n’ike okike nke Kraịst ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ.

N’ebe Mosis, isi okwu bụ́ isi nke ozi ya bụ iwulite mmekọrịta ọgbụgba-ndụ na ndị a họpụtara, ma Mosis chefuru ihe ịrịba ama nke ọgbụgba-ndụ ahụ. N’ihe gbasara Uza, ọ bụ kpọmkwem ụkpụrụ nke ido nsọ nke iwu Chineke, nke e mere ka ọ pụta ìhè n’ime igbe ọgbụgba-ndụ ahụ. N’ihe gbasara Mata na Meri, ọ bụ kpọmkwem etiti ozi Kraịst, nke malitere site na baptizim Ya, ma kwụsị na ọnwụ Ya, olili Ya, na mbilite n’ọnwụ Ya dị ka e gosipụtara n’ụdị n’mmalite ozi Ya. Nkụda mmụọ mbụ nke afọ 1843 sitere na njehie dị na ụfọdụ ọnụ ọgụgụ dị n’elu chaatị ahụ nke bụ mmezu nke amụma Habakuk. Njehie ahụ metụtara ụkpụrụ mbụ kachasị mkpa nke mmegharị Miller—ụkpụrụ otu ụbọchị n’ọnọdụ otu afọ.

“Igwe égbè asaa” na-anọchi anya mmegharị nke Ọbịbịa nke afọ 1840 ruo 1844, ma n’ime mmegharị ahụ dị akụkọ ihe mere eme nke afọ 1843 ruo 1844, nke malitere ma kwụsị n’ime ndakpọ olileanya, si otu a tinye akara nke Alfa na Omega n’akụkọ ahụ. Ma akụkọ ahụ bụ kpọmkwem akụkọ ahụ Jizọs na Ellen White na-atụ aka na ya dịka akụkọ dị nsọ nke ndị ezi omume na-agụsi agụụ ike ịhụ mgbe niile.

Ahịrị anọ ahụ; Mosis, Devid, Kraịst na ndị Milerait na-akụzi na mgbe e mesịrị ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ n’ọgwụgwụ ụwa, a ga-enwe inye ike, ọ bụghị nke ozi mmụọ ozi nke abụọ, kama nke ozi mmụọ ozi nke atọ, nke nkụda mmụọ ga-esote, nke na-amalite oge ichere.

Mgbe mmụọ-ozi mbụ ahụ bịarutere n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, o kwadoro iwu amụma kachasị mkpa nke ndị Millerite, mmechuihu mbụ ha ga-ejikọtakwa kpọmkwem na iwu ahụ. Mgbe mmechuihu ahụ na oge ichere ahụ gwụsịrị n’Oku Etiti Abalị, ozi ahụ ga-ejikwa kwa na ụkpụrụ ụbọchị maka afọ, dịkwa ka njirimara ahụ na Kraịst ga-abịa n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Akara ụzọ anọ niile nke 1840 ruo 1844 nwere njikọ na ụkpụrụ ụbọchị maka afọ.

E mere ndị Juu ka ha bụrụ ndị e nyere idobe iwu nke Chineke n’aka, ma isi okwu ahụ nke e gosipụtara n’ahịrị Moses bụ iwu nke Chineke na ụkpụrụ Ya. N’akụkọ ndụ Devid, ọ bụkwa iwu nke Chineke ọzọ. N’akụkọ ndụ Kraịst, ọ bụ iwu nke Chineke, n’ihi na ma ọ bụrụ na a naghị awụfu ọbara, mgbaghara adịghị maka mmehie nke iwu nke Chineke kpugheere onye mmehie. Ma e mere Adventism ka ọ bụrụ ndị e nyere idobe ọ bụghị naanị iwu nke Chineke kamakwa Okwu amụma ahụ.

Ya mere, isiokwu dị n’usoro akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ iwu amụma nile nke Chineke. N’ọgwụgwụ Adventism, ọ ga-abụkwa ọzọ gbasara iwu nkọwa amụma, ma ebe ọ bụ na kemgbe 1844 a gaghịzi etinye oge amụma n’ọrụ. Iwu ndị ahụ n’ọgwụgwụ dabeere n’echiche nke Alfa na Omega, nke na-egosi ọgwụgwụ site na mmalite.

Mgbe ọchịchị elu nke ndị Ottoman kwụsịrị n’imezuo ahụhụ nke abụọ, nke na-anọchi anya ọrụ amụma nke Alakụba, e mezuru amụma nke Mkpughe 9:15 nke afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise, ma e kwadoro “ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ,” nke bụ ezi obi ọrụ Miller.

Mgbe Islam kụrụ na Septemba 11, 2001, mbata nke ahụhụ nke atọ na mmezu nke Mkpughe 8:13 mezuru, ma e kwadoro ụkpụrụ ahụ nke bụ nnọọ obi ọrụ Future for America; ya bụ, dịka e si kwuo ya n’ụzọ dị mfe, ikwughachi nke akụkọ ihe mere eme. E kwadoro amụma nke opi ahụhụ nke na-anọchi anya Islam mgbe e mezuru ma mmụọ ozi nke Mkpughe iri na 1840, ma mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ na 2001. Akụkọ ihe mere eme ekwughachila onwe ya. Ihe a ga-atụ anya ya ọzọ bụ mmechuihu.

Nkụda mmụọ ahụ ga-ebute oge ichere. Nkụda mmụọ ahụ ga-eme ka obi dajụọ ma gbasasịa ndị sonyere n’ọrụ ahụ. A ga-eme ka nkụda mmụọ ahụ pụta site n’ileghara otu iwu bụ isi nke amụma anya, n’eziokwu, iwu mbụ nke amụma e guzobere ná mmalite nke Adventism. Nkwado ike nke Septemba 11, 2001 jikọtara na Islam, ma nkụda mmụọ nke Julaị 18, 2020 metụtara Islam. A gwara anyị na ihe mere Samuel Snow na ndị ọzọ mesịrị nwee ike ịmata ụbọchị Ọktoba 22, 1844 bụ na Onyenwe anyị wepụrụ aka Ya n’ezighị ezi dị n’ụfọdụ n’ime ọnụọgụ ndị dị na chaatị 1843. Mgbe ahụ Snow na ndị Millerite hụrụ na otu ihe akaebe ahụ nke dugara ha ibu amụma afọ 1843 dịka oge mmezu nke amụma afọ puku abụọ na narị atọ ahụ ka e mesịrị ghọtara dị ka otu ihe akaebe ahụ n’onwe ya nke mere ka ha nwee ike ịmata Ọktoba 22, 1844.

> “Jisọs na usuu nile nke eluigwe ji ebere na ịhụnanya lee ndị ahụ anya bụ́ ndị ji atụmanya dị ụtọ na-atụsi anya ike ịhụ Ya, Onye mkpụrụ obi ha hụrụ n’anya. Ndị mmụọ ozi nọ na-agagharị gburugburu ha, iji kwado ha n’oge ule ha. A hapụrụ ndị ahụ leghaara ịnata ozi nke eluigwe anya n’ọchịchịrị, iwe Chineke wee mụtakwa megide ha, n’ihi na ha jụrụ ịnata ìhè ahụ nke O zitere ha site n’eluigwe. Ndị ahụ kwesị ntụkwasị obi ma nwee nkụda mmụọ, ndị na-enweghị ike ịghọta ihe mere Onyenwe ha ji abịaghị, ahapụghị ha n’ọchịchịrị. E duziri ha ọzọ n’Akwụkwọ Nsọ ha ka ha nyochaa oge amụma ndị ahụ. E wepụrụ aka Onyenwe anyị n’elu ọnụọgụgụ ndị ahụ, e wee kọwaa njehie ahụ. Ha hụrụ na oge amụma ndị ahụ rutere n’afọ 1844, nakwa na otu ihe akaebe ahụ ha wetara iji gosi na oge amụma ndị ahụ mechiri n’afọ 1843, gosipụtara na ha ga-akwụsị n’afọ 1844. Ìhè sitere n’Okwu Chineke mụbara n’ọnọdụ ha, ha wee chọpụta oge ichere—‘Ọ bụrụgodị na ọ [ọhụ ahụ] egbuo oge, chere ya.’ N’ihi ịhụnanya ha nwere maka ọbịbịa Kraịst ozugbo, ha elegharala oge ọbịbịa ahụ ga-egbu anya, nke e mere iji gosi ndị ezi ndị na-echere echere. Ha nwetakwara ọzọ otu isi oge. Ma ahụrụ m na ọtụtụ n’ime ha enweghị ike ibili karịa nkụda mmụọ siri ike ha nwere iji nweta ogo ịnụ ọkụ n’obi na ume ahụ nke kara akara okwukwe ha n’afọ 1843.” Early Writings, 236, 237.

Anyị kwesị ịtụ anya na ihe akaebe ndị dugara n’amụma banyere Islam ịwakpo United States na July 18, 2020, ga-akwado na n’iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, Islam bụ ikpe a ga-eweta megide United States, ebe ihe mgbakwunye nke oge adịkwaghị ejikọta ya na ihe omume ahụ.

Akara ụzọ anọ bụ isi n’akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1840 ruo 1844. Akara ụzọ ọ bụla nwere njikọ na itinye iwu bụ isi nke Miller n’ọrụ—ụkpụrụ ụbọchị maka otu afọ.

Akara ụzọ anọ bụ isi n’akụkọ ihe mere eme nke 2001, ruo n’iwu Sunday. Septemba 11, 2001 bụ Islam. Amụma dara ada nke Julaị 18, 2020 bụ banyere Islam. Akara ụzọ ọ bụla na-ejikọta ya na itinye n’ọrụ iwu bụ isi nke Future for America—mmegharị nke akụkọ ihe mere eme. “Égbè eluigwe asaa” na-anọchi anya ihe omume ndị ga-abịa nke a ga-ekpughe n’usoro ha. Nke mbụ n’ime akara ụzọ anọ ahụ bụ Septemba 11, 2001, na-akọwapụta mwakpo Islam wakporo United States n’ime mmezu nke ahụhụ nke atọ. Akara ụzọ ikpeazụ ahụ, nke na-anọchi anya iwu Sunday n’akụkọ ihe mere eme anyị, aghaghị ịbụ banyere Islam n’ihi na Alfa na Omega na-egosi mgbe niile ọgwụgwụ site ná mmalite, ma Alfa na Omega bụ Onye ahụ nke kachiri “égbè eluigwe asaa” ahụ maka akụkọ ihe mere eme a kpọmkwem. Islam ga-awakpo United States n’oge iwu Sunday.

Nke a bụ otu n’ime akụkụ atọ bụ isi nke mmeghe nke égbè eluigwe asaa ahụ a na-emeghe ugbu a. Ozugbo Mozis kwupụtara ozi ahụ nke na-anọchi Anya Ụtụtụ Etiti Abalị n’ahịrị akụkọ ihe mere eme ya, mmegharị ikpeazụ ahụ gara ọsọ ọsọ. Ihe otiti iri nke karịrị nke mmadụ, ndị na-ebibi ihe nke ukwuu, ruo mgbe amụma banyere nwa mbụ a mụrụ mezuru, si otú a mụọ mkpu ahụ n’etiti abalị n’Ijipt. Ozugbo Kraịst banyere na Jerusalem, nzọụkwụ ngwa ngwa ndị na-eduga n’obe ahụ amalitela. Mgbe a kwupụtara ozi ahụ, enweghịzi ịlaghachi azụ. Site na nzukọ ogige Exeter na Ọgọst 12, 1844, n’ime ihe na-erughị ọnwa abụọ ka e mesịrị, amụma ahụ mezuru.

> Okwu nke Onyenwe anyị wee bịakwute m, sị, Nwa nke mmadụ, gịnị bụ ilu ahụ unu nwere n’ala Izrel, nke na-asị, Ụbọchị ndị a na-adigide, ọhụụ ọ bụla adaghịkwa n’ọrụ? Ya mere gwa ha, Otu a ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru; Aga m eme ka ilu a kwụsị, ha agaghịkwa eji ya ọzọ dịka ilu n’Izrel; kama gwa ha, Ụbọchị ndị ahụ dị nso, ya na mmezu nke ọhụụ ọ bụla. N’ihi na a gaghị enwekwa ọhụụ efu ọbụla ma ọ bụ ịgba afa nke ire ụtọ n’etiti ụlọ Izrel. N’ihi na Mu onwem bụ Onyenwe anyị: Aga m ekwu okwu, okwu ahụ nke m ga-ekwu ga-emezu; a gaghịkwa eme ka ọ dịte aka ọzọ: n’ihi na n’ụbọchị unu, unu ụlọ nnupụisi, ka m ga-ekwu okwu ahụ, meekwa ya, ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru. Ọzọkwa okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, lee, ndị ụlọ Izrel na-asị, Ọhụụ ahụ ọ na-ahụ bụ maka ọtụtụ ụbọchị na-abịa, ọ na-ebu amụma banyere oge ndị dị anya. Ya mere gwa ha, Otu a ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru; O nweghị okwu m ọbụla a ga-eme ka ọ dịte aka ọzọ, kama okwu ahụ nke m kwuru ga-emezu, ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru. Ezikiel 12:21–28.

Back to Articles