Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Iri ise na asaa

Ikpughe Ihe Nzuzo Amụma nke Mkpughe: Njem Site n’Amụma nke Oge Ọgwụgwụ

Author

Jeff Pippenger

Published

January 21, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ndị amụma niile na-ekwu okwu banyere ọgwụgwụ ụwa, amụma niile wee zukọ ma kwụsị n’akwụkwọ Mkpughe. N’akwụkwọ Mkpughe, a na-ebulikwa otu ahịrị ahụ e were n’akwụkwọ Daniel, n’ihi na ha bụ otu akwụkwọ. Edekọwo ụkpụrụ amụma ndị a niile n’ụzọ siri ike n’isiokwu ndị gara aga. N’akwụkwọ Mkpughe, a na-eme ka anyị mara na tupu oge ebere emechie kpamkpam, e nwere amụma e mechiri emechi nke a na-emepe. Isiokwu ndị a anọwo na-egosipụta ihe ndị bụ isi nke amụma jikọtara na ozi dị n’akwụkwọ Mkpughe nke a na-emepe ugbu a. Ozi ahụ abụghị otu eziokwu amụma naanị ya, ihe ọ bụla dị n’ozi ahụ nke a na-emepekwa so n’usoro nke Mkpughe Jisọs Kraịst.

A na-emeghe ozi ahụ obere oge tupu mmechi nke oge amara, mgbe “oge ahụ dị nso.” Akwụkwọ Daniel na Mkpughe, n’otu njikọ ha na nkọwa sitere n’akwụkwọ nke Mmụọ nke Amụma, doro nnọọ anya kpọmkwem banyere usoro a na-ejikọta na mmeghe nke ozi amụma e mechiri emechi. Ọ bụ Ọdụm nke ebo Juda na-arụzu mmeghe ahụ, ma mgbe ọ na-eme ya, ọ na-eji usoro ahaziri nke ọma n’iweta ozi ahụ. Ọ na-anata ozi ahụ n’aka Nna, onye a na-anọchi anya dị ka onye jidere Akwụkwọ Nsọ ka e jiri akara asaa mechie ya. Ọdụm nke ebo Juda, onye bụkwa mgbọrọgwụ Devid na Nwa Atụrụ e gburu egbu, na-anara Nna ahụ akwụkwọ ahụ ma wepụ akara ndị ahụ.

Mgbe ahụ, Jizọs na-enye Gebriel ozi ahụ; Gebriel, ya na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ, na-ebuga ozi ahụ n’aka onye-amụma nke na-ede ya ma ziga ya n’ụka nile. Mgbe oge imeghe ozi amụma ahụ ruru nso, mmeghe nke ozi amụma ahụ na-eweta usoro nnwale nke nzọụkwụ atọ, nke na-anwale ndị nọ n’ime ụka ndị bụ ndị e zubere ide onye-amụma ahụ maka ha; sitekwa n’otú onye ọbụla n’ime ndị òtù ụka ahụ si zaghachi, ha na-ekpebi ma ha nọ n’otu n’ime òtù abụọ. A na-amata ndị ahụ nabatara mmụba nke ihe ọmụma nke ozi ahụ e meghere na-emepụta dị ka “ndị amamihe,” ma a na-amata ndị na-adịghị anabata ya, dịka Daniel si kpọọ ha, dị ka “ndị ajọ omume,” ma dịka Matiu si kpọọ ha, dị ka “ndị nzuzu”.

A na-ekwu ma na-emesi ihe ndị a niile jikọtara na mmeghe nke ihe omimi amụma ikpeazụ ike n’amaokwu nke itoolu nke Mkpughe iri na asaa, n’ihi na ọ na-akọwa otu akụkụ nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst nke ga-anwale òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe. Ọ na-eme nke a site n’ịkọwa na ọ bụ ndị “amamihe” ga-aghọta ozi ahụ nke na-esochi akara ịdọ aka ná ntị nke amaokwu ahụ.

> Ma lee uche nke nwere amamihe. Isi asaa ahụ bụ ugwu asaa, nke nwanyị ahụ nọkwasịrị n’elu ha. Ma e nwekwara ndị eze asaa: ise adaala, otu dị, nke ọzọ abịabeghịkwa; ma mgbe ọ bịara, ọ ghaghị ịnọ naanị obere oge. Ma anụ ọhịa ahụ nke dịbu, ma ọ dịkwaghị, ọbụna ya bụ onye nke asatọ, ma o si n’etiti ndị asaa pụta, ọ na-alakwa n’iyi. Mkpughe 17:9–11.

“Uche nke nwere amamihe,” bụ uche nke “ndị amamihe.” “Ndị amamihe” na-aghọta mmụba nke ọmụma, na mmụba nke ọmụma ahụ a nọchiri anya ya ozugbo mgbe akara amụma gasịrị, nke na-akọwa eziokwu nke ndị amamihe ga-aghọta ma ndị ajọ omume ajụ, bụ eziokwu metụtara alaeze ndị dị n’amụma Baịbụl e depụtara n’amaokwu ndị na-esonụ. Amaokwu ndị ahụ na-anọchi anya ihe atụ ikpeazụ nke alaeze ndị dị n’amụma Baịbụl, ma ihe a kpughere n’ụbọchị ikpeazụ bụ na a nọchikwara alaeze asatọ ahụ anya n’ihe atụ mbụ nke alaeze ndị dị n’amụma Baịbụl n’isi nke abụọ nke Daniel.

Mkpughe nke eziokwu ahụ na-akwado echiche ahụ nke pere mpe banyere alaeze dị iche iche nke amụma Akwụkwọ Nsọ nke so n’ime otu n’ime ọla Miller, ma o mụbara ìhè ugboro iri, n’ihi na o nwere eziokwu karịrị nke ukwuu karịa ihe ndị Millerait ghọtara site n’ọnọdụ ha nke pere mpe n’akụkọ ihe mere eme, ma ọ na-anọchite anya ule dịka a na-anọchite ya anya site n’ọnụ ọgụgụ “iri,” na site n’ìhè ịdọ aka ná ntị nke ịdọ aka ná ntị mmeghe ahụ, “ebe a ka uche nke nwere amamihe dị,” nke a kọwara n’amụma dị ka, eziokwu na-esonụ ga-anwale ụka ndị a zitere ozi ahụ e meghere akara ya ozugbo tupu mmechi nke oge amara.

N’Mkpughe iri na asaa, e buru Jọn n’ime ọzara nke afọ puku otu narị abụọ na iri isii nke ọchịchịrị ọchịchị papa. E debere ya kpọmkwem ná njedebe nke oge ahụ n’afọ 1798, nke bụ otu akụkọ ahụ kpọmkwem e debere ya na ya n’Mkpughe iri na atọ.

> M wee guzo n’elu ájá nke oke osimiri, wee hụ anụ ọhịa ka o si n’ime oke osimiri bilie, nke nwere isi asaa na mpi iri, n’elu mpi ya iri okpueze, n’elu isi ya kwa aha nkwulu. Mkpughe 13:1.

“Aja nke oke osimiri” na-anọchi anya afọ 1798, n’ihi na ọ na-anọchi anya ebe nlele nke akụkọ ihe mere eme ebe e gosiri Jọn ọchịchị popu (anụ ọhịa nke oke osimiri) n’oge gara aga, na United States (anụ ọhịa nke ụwa) ka ọ na-ebili, ma n’ikpeazụ na-ekwu okwu dịka dragọn n’iwu Ụka nke Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya. Mgbe ahụ, anụ ọhịa nke ụwa na-amanye ụwa ka ọ nabata “onyonyo nke anụ ọhịa ahụ,” nke ga-ekwu okwu ma mejuputa iwu Sọnde n’elu ụwa dum.

> “N’oge ahụ papacy, ebe a napụrụ ya ike ya, ka a manyere ya ịkwụsị mkpagbu, Jọn hụrụ ike ọhụrụ ka ọ na-apụta iji meghachi olu dragọn ahụ, ma gaa n’ihu n’ọrụ ahụ ahụ nke obi ọjọọ na nkwulu. Ike a, nke ikpeazụ n’ime ndị ga-alụ agha megide nzukọ na iwu Chineke, ka e ji anụ ọhịa nwere mpi dịka nke nwa atụrụ nọchite anya ya. Anụ ọhịa ndị bu ya ụzọ esiwo n’osimiri bilie; ma nke a siri n’ala pụta, nke na-anọchi anya ịrị elu n’udo nke mba ahụ nke ọ nọchiri anya ya—United States.” Signs of the Times, February 8, 1910.

A kpọrọ Jọn gaa n’otu ebe nlele ahụ nke akụkọ ihe mere eme ka ọ nata ngosipụta ikpeazụ nke alaeze nile nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’isi nke iri na asaa. Ka o guzo n’ebe nlele ahụ, a na-egosi ya alaeze nile ahụ. A na-ebu ụzọ gwa ya na anụ ọhịa ahụ na-achịkwa ma ụka ma ọchịchị, n’ihi na ọ nọ ọdụ n’elu ọ bụghị naanị isi asaa, kamakwa ugwu asaa. Okwu a bụ na akwụna ukwu ahụ nọ ọdụ n’elu ya na-egosi na ọ bụ ya na-agba anụ ọhịa ahụ, ma onye na-agba anụ ọhịa ahụ bụ onye na-achịkwa anụ ọhịa ahụ.

> Nwanyi ahụ i hụrụ bụkwa obodo ukwu ahụ, nke na-achị ndị eze nke ụwa. Mkpughe 17:18.

Okwu a bụ́ “na-achị” pụtara ijide ma chịkwaa ihe n’elu ya. Onye na-agba anụ ọhịa na-achịkwa anụ ọhịa ahụ site n’ijide mkpàrà nke ịnyịnya. Ọchịchị papa na-achị isi asaa, ọ na-achịkwa kwa ugwu asaa. N’akwụkwọ Daniel isi nke abụọ, Daniel na-agwa Nebukadneza na ọ bụ “isi” nke ọlaedo. N’akwụkwọ Aịsaịa isi nke asaa, “isi” bụkwa eze, isi obodo, ma ọ bụ alaeze.

> N’ihi na isi Siria bụ Damaskọs, isi Damaskọs bụkwa Rezin; ma n’ime afọ iri isii na ise, a ga-agbajikwa Ifrem, ka ọ ghara ịbụ ndị mmadụ. Isi Ifrem bụkwa Sameria, isi Sameria bụkwa nwa Remalaịa. Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’ezie, a gaghị eme ka unu guzosie ike. Aịsaịa 7:7, 8.

Pope, nke bụ nwanyị ahụ nọkwasịrị n’elu anụ ọhịa ahụ, na-achị ndị eze niile nke ụwa. A na-anọchi ndị eze ahụ anya dịka “ndị eze iri,” ndị bụ ike dragọn nke ụbọchị ikpeazụ. Ha bụ ndị eze ahụ onye akwụna Taịa na ha na-akwa iko. A manyela ndị “eze iri” ahụ ịnakwere ikike Pope, ma eze kasịnụ n’etiti ndị eze iri ahụ bụ United States. Ya mere, a na-anọchikwa United States anya site n’Ahab, eze nke alaeze iri nke ugwu Izrel. Ọnụ ọgụgụ “asaa” na-anọchi “izu oke,” ma mgbe a na-egosi Pope dịka onye na-achị ndị eze nke ụwa, ọ na-achịkwa ndị eze iri ahụ, ọ nọkwa ọdụ n’elu isi asaa ahụ.

Nke a bụ uche nke nwere amamihe, n’ihi na ndị amamihe nke ụbọchị ikpeazụ na-eji usoro nke “ahịrị n’elu ahịrị,” ha na-amatakwa na nke ọ bụla n’ime ihe nnọchianya nke ọchịchị ala ahụ akwụna ahụ na-achị na-egosi otu eziokwu ahụ. Ọ na-achịkwa kwa ugwu asaa, ndị Millerite wee mata “ugwu” n’amụma Akwụkwọ Nsọ dịka ihe nnọchianya nke alaeze, ma ha matakwara na ihe nnọchianya nwere ihe karịrị otu ihe ọ pụtara.

Ugwu kwa bụ ihe nnọchianya nke ụka. “Ugwu nsọ ahụ dị ebube” n’Akwụkwọ Nsọ na-anọchi anya ụka Chineke.

> Okwu ahụ Aịzaya nwa Emoz hụrụ gbasara Juda na Jerusalem. O gābia kwa na ụbọchị ikpeazụ, na a ga-eme ka ugwu ụlọ nke Onyenwe anyị guzosie ike n’elu ọnụ ugwu nile, a ga-ebulikwa ya karịa ugwu nta nile; mba niile ga-asọbakwa ruo ya. Ọtụtụ ndị mmadụ ga-aga sị, Bịanụ, ka anyị rigoo n’ugwu nke Onyenwe anyị, n’ụlọ Chineke nke Jekọb; ọ gēzikwa anyị ụzọ ya dị iche iche, anyị ga-ejekwa ije n’ụzọ ya nile: n’ihi na ọ bụ na Zayọn ka iwu ga-esi pụta, na okwu nke Onyenwe anyị site na Jerusalem. Aịzaya 2:1–3.

“Ụlọ nke Onyenwe anyị” bụ nzukọ-Ya, ọ bụkwa “ugwu.” Nwanyị akwụna ukwu ahụ nọ ọdụ n’elu ugwu asaa, si otú a na-egosi na ọ na-achịkọta nzukọ niile, dịka ọ na-achịkwa ndị eze niile. Ọ nwere ọchịchị n’elu nzukọ niile na steeti niile n’ụwa niile.

Ọhụụ ahụ Aịzaya na-akọwa nke bịakwutere ya “banyere Juda na Jerusalem,” nke anyị ka kpọtụrụ aha, na-aga n’ihu, ma ọ ka bụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ n’isi nke anọ; ma dịka Aịzaya si kwuo, ọ bụ n’“otu ụbọchị” ahụ ka ndị mmadụ na-ekwu, “Bịanụ, ka anyị rigoo n’ugwu nke Onyenwe anyị, n’ụlọ nke Chineke Jekọb.” N’otu oge ahụ kwa ka e ji akọwapụta “ndị inyom asaa.”

> N’ụbọchị ahụ, ụmụanyị asaa ga-ejide otu nwoke, na-asị, Anyị ga-eri nri nke anyị onwe anyị, yiakwa uwe nke anyị onwe anyị: naanị ka a kpọọ anyị aha gị, ka e wepụ ihere anyị. N’ụbọchị ahụ, alaka nke Onyenwe anyị ga-ama mma ma bụrụkwa otuto, mkpụrụ nke ụwa ga-adịkwa mma nke ukwuu ma maa mma nye ndị nke fọdụrụ n’Izrel. O ga-erukwa na onye a hapụrụ na Zayọn, na onye nke fọdụrụ na Jerusalem, a ga-akpọ ya onye dị nsọ, ya bụ, onye ọbụla e dere n’etiti ndị dị ndụ na Jerusalem: mgbe Onyenwe anyị ga-asachapụ unyi nke ụmụnwaanyị ndị Zayọn, ma sachapụkwa ọbara Jerusalem n’etiti ya site na mmụọ ikpe, na site na mmụọ nke ire ọkụ. Onyenwe anyị ga-ekewapụta n’elu ebe obibi ọbụla nke ugwu Zayọn, na n’elu nzukọ ya nile, igwe ojii na anwụrụ n’ehihie, na ìhè nke ọkụ na-ere ere n’abalị: n’ihi na n’elu otuto ahụ nile ka nchedo ga-adị. A ga-enwekwa ụlọikwuu ịbụ onyinyo n’ehihie pụọ n’okpomọkụ, na ịbụ ebe mgbaba, na ebe nzuzo pụọ n’oke ifufe na n’ebe mmiri ozuzo dị. Aịzaya 4:1–6.

“Ụbọchị” ahụ nke bụ isiokwu nke ọhụụ Aịzaya bụ “awa” nke nnukwu ala ọma jijiji nke Mkpughe isi nke iri na otu. Ndị amamihe ahụ ndị natara ndụmọdụ ahụ ka ha “laghachi” site na nkụda-mmụọ nke Julaị 18, 2020, ma mezue ihe ndị a chọrọ n’akwụkwọ Levitikọs iri abụọ na isii, ndịkwa amụma mbụ Ezikiel kpọkọtara ọnụ, ka a na-akara akara mgbe ha nakwere ozi nke abụọ Ezikiel banyere ifufe anọ nke Alakụba. Mgbe ahụ a na-ebuli ha elu gaa n’eluigwe dịka ọkọlọtọ, ụmụ Chineke ndị ọzọ nọkwa na Babilọn amalite ịzaghachi oku ahụ ka ha si na Babilọn pụta, nke na-amalite n’oge ala ọma jijiji ahụ, nke bụ iwu Ụka nke Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Ìgwè atụrụ Chineke ndị ọzọ na-anụ ozi ahụ ka ha si na Babilọn pụta, ha na-ekwukwa, “Bịanụ, ka anyị rigoo n’ugwu nke Onyenwe anyị, n’ụlọ Chineke nke Jekọb.”

N’oge ahụ “hour” ahụ, nnukwu akwụna ahụ na-amalite ịbụ abụ ya dị iche iche ma soro ndị eze nke ụwa kwa iko. Ndị ndị a na-edeghị aha ha n’akwụkwọ nke ndụ nke Nwa Atụrụ na-eso akwụna ahụ, chọọchị ha abata n’okpuru ọchịchị ya. A na-anọchi chọọchị ndị ahụ anya site n’aka Aịzaya dịka “ụmụ nwanyị asaa.” “Ụmụ nwanyị asaa” ahụ bụ “ugwu asaa” nke ọchịchị ndị pope ga-achị, dịka United States na-amanye ụwa dum iwulite oyiyi nke anụ ọhịa ahụ nke ga-ekwu okwu ma meekwa ka mmadụ niile nata akara nke ọchịchị ndị pope.

“Ụmụnwaanyị asaa ahụ ga-ejide otu nwoke,” ma “nwoke” ahụ bụ “nwoke” ahụ Pọl kọwara dị ka “nwoke nke mmehie.” N’oge ule ahụ, ndị ga-anọgide “na Jerusalem, ka a ga-akpọ ndị nsọ, ya bụ, onye ọbụla e dere n’etiti ndị dị ndụ na Jerusalem.” Ndị nke Chineke bụ ndị nọ n’oge ahụ, ndị e dere aha ha n’akwụkwọ nke ndụ, akwụkwọ nke Nwa Atụrụ ahụ e gburu site ná ntọala ụwa. Òtù nke ọzọ, ndị na-ejide “nwoke nke mmehie” ahụ, bụ ndị ahụ e kwuru banyere ha na Mkpughe isi nke iri na atọ, ndị na-efe nwoke nke mmehie ahụ ofufe.

> Ndị niile bi n’elu ụwa ga-akpọ isiala nye ya, ndị aha ha e deghị n’akwụkwọ ndụ nke Nwa Atụrụ ahụ e gburu kemgbe ntọala ụwa. Ọ bụrụ na onye ọ bụla nwere ntị, ya nụrụ. Mkpughe 13:8, 9.

“Oge” nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ, nke bụ nsogbu iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde, bụ mmechi ikpe nchọpụta, ma ikpe ahụ dabeere n’ịma ma a hụrụ aha gị ma ọ bụ na a hụghị ya ka e dere ya n’ime akwụkwọ nke ndụ; ya mere n’oge ahụ, ìgwè mmadụ abụọ ahụ nke e ji mmekọrịta ha na akwụkwọ nke ndụ nọchite anya ya na-egosi kpọmkwem ihe nkiri ikpeazụ nke ikpe ahụ. Ndị na-ejide “nwoke nke mmehie” na-ekwupụta na ha ga-“eri” “nri nke onwe ha, ma yikwaa” “uwe nke onwe ha,” ma ọchịchọ ha kachasị bụ “ka a kpọọ ha aha gị”.

Ha ga-edobe nkwupụta okwukwe nkuzi nke aka ha (rie achịcha nke aka ha), ma ga-edobekwa nkwuputa ụka ha (uwe nke aka ha), ma nabata aha nke “nwoke nke mmehie.” Aha nke “nwoke nke mmehie” ahụ bụ “katọlik”, nke pụtara “nke ụwa niile.” Ndị na-ejide “nwoke nke mmehie” ahụ chọrọ ịghọ akụkụ nke “ụka nke ụwa niile”, nke bụ ụka Katọlik. Ha na-achọ mmekọrịta ahụ iji “wepụ” “ịta-ụta” ha.

“Nkwutọ” ahụ na-ezo aka n’ihe abụọ dị mkpa nke anụ ọhịa ahụ nke na-achịkọta ụka niile na mba niile n’ụbọchị ikpeazụ. N’“oge nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ” n’Akwụkwọ Mkpughe isi iri na otu, “ahụhụ nke atọ na-abịa ngwa ngwa”. “Ahụhụ nke atọ” bụ Alakụba. N’“oge nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ” n’Akwụkwọ Mkpughe isi iri na otu, Opi nke Asaa na-ada. Opi nke Asaa bụ Alakụba. Alakụba na-akụ ihe n’“oge nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ,” n’ihi na Opi niile bụ ngwa amụma ndị Chineke jirila n’ikpe megide ofufe ụbọchị Sọnde a manyere amanye n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa dum.

Mgbe e wetara “mbibi mba” nke United States site n’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, “mba ndị ahụ ga-ewe iwe.” Ọ bụ Alakụba na-akpasu mba ndị ahụ iwe n’amụma Akwụkwọ Nsọ, dịka e si gosi ya site n’ụfọdụ mbụ e kwuru banyere Alakụba n’akwụkwọ Jenesis.

> Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị sịrị ya, Lee, i di ime, i ga-amụkwa nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Ishmael; n’ihi na Onyenwe anyị anụwo ahụhụ gị. Ọ ga-abụkwa nwoke ọhịa; aka ya ga-adịgide imegide mmadụ nile, aka mmadụ nile ga-adịgidekwa imegide ya; ọ ga-ebikwa n’ihu ụmụnne ya nile. Jenesis 16:11, 12.

“Ihere” nke ụbọchị ikpeazụ bụ okpukpe Islam. Ụka dị iche iche na mba nile nke ụwa ga-abata n’okpuru ọchịchị Usoro Ọhụrụ nke Ụwa nke Otu Mba Ụwa, nke ụka Katọlik na-achị. A ga-edobe poopu n’elu usoro otu-ụwa ahụ, dị nnọọ ka Constantine nyere ndị poopu oche ha n’afọ 330. Mba nile ga-ekpebi na ikike ha iji merie agha a Islam na-ewetara ụmụ mmadụ, pụrụ imezu naanị site n’ọrụ ọnụ, nke ga-achọ ido onwe ha n’okpuru ụfọdụ ikike omume ọma, nke United States ga-ekwusi ike na ọ bụ ụka Rom. Dị nnọọ ka Justinian nyere ụka Katọlik nnukwu ikike ya n’afọ 533, a na-emegharị akụkọ ihe mere eme. United States ga-eji ike agha ya manye ụwa ka ọ rubere isi, dị nnọọ ka Clovis mere maka ụka Katọlik n’afọ 496. Akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke abụọ nke Mkpughe iri na atọ ga-emeghachi ọzọ.

> Anụ-ọhịa ahụ m hụrụ yiri agụ, ụkwụ ya dịkwa ka ụkwụ nke bea, ọnụ ya kwa dịka ọnụ ọdụm: dragọn ahụ nyekwara ya ike ya, na ocheeze ya, na nnukwu ọchịchị. Mkpughe 13:2.

Ozugbo e guzobere onyinyo ahụ, mgbe ahụ ndị eze nke ụwa, ndị mwakpo Islam ewelitela iwe n’ime ha, ga-amata na “ịta ụta” ahụ zuru ụwa ọnụ megide Islam e jiri mee ka onyinyo anụ ọhịa ahụ nke ụwa niile pụta n’ìhè, abụghị “ịta ụta” ahụ “nwoke mmehie” ahụ (Jezebel) ji obi ya kpọrọ ihe n’eziokwu. O gafeela oge, ụwa ga-achọpụta na Jezebel enweghị mmasị ọ bụla n’ihe banyere Islam, kama ihe obi ya na-achọ bụ igbu Ịlaịja, dịka Herodias siri gbuo Jọn Onye Na-eme Baptizim.

“Uche nke nwere amamihe” bụ “uche nke ndị amamihe,” ndị “amamihe” ahụ bụkwa ndị na-aghọta “mmụba nke ihe ọmụma” nke a na-emepụta mgbe Ọdụm nke ebo Juda na-emeghe mkpuchi nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst, obere oge tupu oge amara akwụsị.

> O wee si m, Emechiela okwu nke amụma nke akwụkwọ a; n’ihi na oge ahụ dị nso. Onye na-eme ajọ omume, ka ọ nọgide na-eme ajọ omume; na onye rụrụ arụ, ka ọ nọgide na-adị rụrụ arụ; na onye ezi omume, ka ọ nọgide na-eme ezi omume; na onye dị nsọ, ka ọ nọgide na-adị nsọ. Mkpughe 22:10, 11.

“Isi asaa ahụ bụ ugwu asaa, ebe nwanyị ahụ nọ ọdụ n’elu ha,” na-anọchi anya eziokwu ahụ bụ na ọchịchị popu ga-achị ma ụka ma ọchịchị ala. Ihe nnọchianya nwere ihe karịrị otu ihe ha pụtara, a ga-akọwa ma ghọta ihe nnọchianya ndị ahụ site n’okwu gbara ha gburugburu n’ebe e gosipụtara ha. Arụmụka ahụ na-ebili na amaokwu ahụ na-akọwapụta na isi ndị ahụ bụ ugwu ndị ahụ, ya mere gịnị ga-abụ ihe ziri ezi iji kọwaa ọdịiche dị n’etiti isi ndị ahụ (ọrụ ọchịchị ala) na ugwu ndị ahụ (ọrụ ụka)? E guzobere ọdịiche ahụ na Daniel isi nke asaa na nke asatọ. N’isi nke asaa, a kọwara ma Rome ndị ọgọ mmụọ ma Rome nke popu dị ka ndị “dị iche,” n’ihe metụtara anụ ọhịa ndị bu ha ụzọ.

Mgbe e wetara isi nke asaa n’elu isi nke asatọ (ahịrị n’elu ahịrị), anyị na-achọpụta n’isi nke asatọ obere mpi nke Rom, na-agbagharị n’etiti nwoke, nwanyị, nwoke, nwanyị. Otu ihe nnọchianya (obere mpi) nke na-anọchi ike abụọ. N’ime isi ndị ahụ, mpi bụ alaeze, alaeze bụkwa isi. N’isi nke asatọ, obere mpi ahụ na-anọchi alaeze abụọ, alaeze nke anọ na nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Obere mpi ahụ n’ụzọ nnọchianya na-anọchi alaeze abụọ, alaeze abụọ ahụkwa ọ na-anọchi bụ alaeze ndị na-akọwapụta njikọ nke ọchịchị steeti na ọchịchị ụka. Isi asaa ahụ, ndị bụkwa ugwu asaa, na-anọchi alaeze abụọ, otu alaeze bụ ọchịchị ụka, nke ọzọ bụkwa ọchịchị steeti.

N’isi nke abụọ nke Daniel, e nwere àmà ọzọ nke ihe nnọchianya amụma a, n’ihi na n’ebe ahụ a na-anọchi anya alaeze ikpeazụ ahụ, nke ndị Millerite ghọtara na ọ bụ alaeze nke anọ, ya bụ nke Rome, site n’ígwè na ụrọ. A kpọkọtara ígwè na ụrọ ọnụ, ọ bụ ezie na n’eziokwu ígwè anaghị ejikọta na ụrọ. Ma mgbe Sister White na-ekwu okwu banyere “ígwè na ụrọ,” ọ na-akọwa ya dị ka ihe nnọchianya nke aghụghọ ụka na aghụghọ ọchịchị, dịka obere mpi nke isi nke asatọ na-anọchi anya ya, na isi ndị ahụ nke Mkpughe iri na asaa, ndị bụkwa ugwu.

> “Anyị eruwo n’oge a na-anọchi anya ọrụ nsọ nke Chineke site n’ụkwụ ihe oyiyi ahụ, ebe e jikọtara ígwè na ụrọ rụrụ arụ. Chineke nwere otu ndị nke Ya, ndị a họpụtara ahọpụta, ndị nghọta ha ga-adị nsọ, ndị na-agaghị aghọ ndị na-adịghị nsọ site n’ịtụkwasị n’elu ntọala osisi, ahịhịa akọrọ, na ahịhịa ọka. Mkpụrụobi ọ bụla nke na-eguzosi ike n’iwu Chineke ga-ahụ na ihe pụrụ iche nke okwukwe anyị bụ Ụbọchị Izu Ike nke ụbọchị nke asaa. Ọ bụrụ na ọchịchị ga-asọpụrụ Ụbọchị Izu Ike dịka Chineke nyere iwu, ọ ga-eguzo n’ike Chineke ma bụrụkwa onye na-agbachitere okwukwe e nyere ndị nsọ otu ugboro. Ma ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ga-akwado sabbath ụgha, ha ga-agwakọtakwa okwukwe okpukpe ha na idebe nwa a nke ọchịchị popu, na-etinye ya n’elu Ụbọchị Izu Ike nke Onyenweanyị doro nsọ ma gọzie, nke O kewapụrụ ka mmadụ debe ya n’ụzọ nsọ, dị ka ihe ịrịba ama n’etiti Ya na ndị Ya ruo puku ọgbọ. A na-anọchi anya ngwakọta aghụghọ ụka na aghụghọ ọchịchị site n’ígwè na ụrọ. Njikọ a na-eme ka ike niile nke ụka dịwanye adịghị ike. Inye ụka ike ọchịchị a ga-eweta nsonaazụ ọjọọ. Ọ fọrọ nke nta ka mmadụ gafee ókè ndidi Chineke. Ha etinyewo ike ha n’ime ndọrọndọrọ ọchịchị, ma sonyela na ọchịchị popu. Ma oge ga-abịa mgbe Chineke ga-ata ndị mere ka iwu Ya bụrụ ihe efu ahụhụ, ọrụ ọjọọ ha ga-alaghachikwutekwa ha.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1168, 1169.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> “N’ihe ngosi ahụ nke na-anọchi anya ọrụ Kraịst na-arụ n’ihi anyị, na ebubo siri ike Setan na-ebo anyị, Jọshụa guzoro dịka nnukwu onye nchụàjà, ma na-arịọ arịrịọ n’aha ndị mmadụ nke Chineke na-edebe iwu Ya. N’otu oge ahụ, Setan na-anọchi anya ndị Chineke dịka ndị mmehie ukwu, ma na-eweta n’ihu Chineke ndepụta nke mmehie ndị ọ nwara ha ime n’oge ndụ ha nile, ma na-akwusi ike na n’ihi njehie ha, ka e nyefee ha n’aka ya ka o bibie ha. Ọ na-ekwusi ike na e kwesịghị ka ndị mmụọ ozi na-eje ozi chebe ha pụọ n’ọgbakọ njọ ahụ. O juputara n’iwe n’ihi na o nweghị ike ikekọta ndị Chineke n’ùkwù-ùkwù ọnụ na ụwa, ka ha nye ya nrubeisi zuru oke. Ndị eze na ndị ọchịchị na ndị gọvanọ ebutela n’ahụ onwe ha akara nke onye-emegide-Kraịst, a na-anọchikwa anya ha dịka dragọn ahụ nke na-apụ ịlụso ndị nsọ agha—ndị ahụ na-edebe iwu Chineke ma nwee okwukwe Jizọs. N’ịkpọasị ha kpọrọ ndị Chineke, ha na-egosikwa onwe ha dịka ndị ikpe mara n’ịhọrọ Barabas kama Kraịst.”

> “Chineke nwere esemokwu megide ụwa. Mgbe ikpe ga-anọdụ, a ga-emeghekwa akwụkwọ nile, Ọ nwere akụkọ dị egwu nke a ga-edozi, nke ga-eme ka ụwa taa egwu ma maa jijiji ugbu a, ma ọ bụrụ na mmegharị na aghụghọ Setan emeghị ka ndị mmadụ kpụọ ìsì ma bụrụkwa ndị a kpọrọ n’ụzọ aghụghọ. Chineke ga-ajụ ụwa ajụjụ banyere ọnwụ nke Ọkpara Ọ mụrụ naanị Ya, onye ụwa, n’ụzọ nile a pụrụ isi lee ya anya, akpọgidela ọzọ n’obe, ma mee ka e nwee ihere n’ihu ọha n’ime mkpagbu nke ndị Ya. Ụwa ajụla Kraịst n’ime ndị nsọ Ya, jụkwa ozi Ya n’ịjụ ozi ndị amụma, ndịozi, na ndị ozi Ya. Ha ajụla ndị ahụ bụ ndị ha na Kraịst rụkọrọ ọrụ, n’ihi nke a kwa ha ga-enye akụkọ.” Testimonies to Ministers, 38, 39.

Back to Articles