Article

# Panium — Nọmba Iri na Anọ

Nkụda Mmụọ ahụ Dị Ka Isi Nzọpụ nke Nnwale Ụlọ Nsọ

Author

Jeff Pippenger

Published

February 18, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Isiokwu nke ebe nsọ bụ “igodo” nke meghere nkụda mmụọ nke Ọktoba 22, 1844 na mmalite nke ozi mmụọ-ozi nke atọ, ọ bụkwa isiokwu nke nkụda mmụọ ahụ bụ “igodo” iji meghee ozi ebe nsọ nke ule ụlọ nsọ n’ọgwụgwụ nke mmụọ-ozi nke atọ.

> M ga-enye gị mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe: ihe ọ bụla ị ga-ekekọ n’ụwa ga-abụ nke ekekọrọ n’eluigwe: ihe ọ bụla ị ga-atọpụkwa n’ụwa ga-abụ nke atọpụrọ n’eluigwe. Matiu 16:19.

Eziokwu ahụ bụ na a na-aghọta September 11, 2001 dị ka “9/11,” n’ime nkwekọrịta na “911” ịbụ akara nke oku mberede na United States, bụ ihe Onye ahụ nke kere ihe niile haziri. Ịghọta ndakpọ olileanya nke July 18, 2020 bụ ihe na-eme ka e nwee ike ịmata mmegharị nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ dị ka nke ahụ n’ezie; ma naanị site n’aka ndị chọrọ ịhụ na Jisọs na-anọchi anya nke ime mmụọ site n’ihe eke taa, n’enweghị ọdịiche ọ bụla n’otú O si mee ya puku afọ abụọ gara aga. Ọhụ “20/20” bụ nke kacha mma mmadụ pụrụ inwe, ndakpọ olileanya nke 2020 kwa bụ akara ụzọ nke na-eme ka e nwee ike ịmata ụlọ nsọ ahụ n’akụkọ amụma nke ụmụ agbọghọ iri ahụ.

> “Akụkọ ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri nke Matiu 25 na-egosikwa ahụmahụ nke ndị Adventist.” The Great Controversy, 393.

Ọhụụ iri abụọ n’ime iri abụọ ka mma ọbụna karịa mgbe e jikọtara ya na ile azụ nke eziokwu ndị ntọala ahụ na-anọchi anya. Pọl na-akụzi na “mmụọ ndị amụma nọ n’okpuru mmụọ ndị amụma,” ya mere ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke nke Matiu bụkwa otu ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ahụ Jọn kọwara dị ka puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ, ma Jọn na-akọwapụta ha dị ka ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke n’Ihe Mkpughe 14:4.

> Ndị a bụ ndị a na-emetọtaghị site n’ebe ụmụnwaanyị nọ; n’ihi na ha bụ ndị na-amaghị nwoke. Ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ ebe ọ bụla Ọ na-aga. A gbapụtara ndị a n’etiti mmadụ, ka ha bụrụ mkpụrụ mbu nye Chineke na nye Nwa Atụrụ ahụ. Mkpughe 14:4.

Mkpụrụ mbu nke oge mgbụsịakwụkwọ bụ ụmụ agbọghọ ndị na-amaghị nwoke nke na-eso Nwa Atụrụ ahụ banye n’ụlọ nsọ, ma “igodo” nke ịghọta ụlọ nsọ ahụ bụ ndakpọ olileanya nke afọ 2020.

> M ga-etinye mkpịsị ugodi ụlọ Devid n’ubu ya; ya mere, ọ ga-emepe, ọ dịghịkwa onye ga-emechi; ọ ga-emechikwa, ọ dịghịkwa onye ga-emepe. Aịsaịa 22:22.

Ọ bụrụ na onye Adventist ga-abụ n’etiti ndị 144,000, ọ ga-abụrịrị na, n’ihi mkpa amụma, ọ tara ahụhụ site n’ịda mba nke sitere n’ịkpọsa amụma n’ihu ọha nke mezughị.

> “A na-akpọkarị m gaa n’ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke, ise n’ime ha bụ ndị amamihe, ma ise bụ ndị nzuzu. E mezuworị ilu a, a ga-emekwa ya ruo n’ókè nke mkpụrụedemede ya nile, n’ihi na o nwere etu o si metụta oge a pụrụ iche, ma, dịka ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, e mezuworị ya, ọ ga-anọgidekwa bụrụ eziokwu dị ugbu a ruo na ngwụcha oge.” Review and Herald, Ọgọst 19, 1890.

Agha Panium nke dị n’amaokwu nke iri na ise nke Daniel iri na otu bụ agha nke na-eduga n’amaokwu nke iri na isii, nke na-akọwapụta iwu ụbọchị Sọnde na United States.

> Ya mere, eze nke ugwu ga-abịa, ọ ga-akpọkọta ájá mgbidi agha, werekwa obodo ndị e wusiri ike nke ukwuu; ogwe-aka nke ndịda agaghị enwe ike iguzogide ya, ndị ya a họpụtara agaghịkwa enwe ike, ọ gaghịkwa adị ike ọbụla iji guzochie ya. Daniel 11:15.

N’amaokwu a, United States na-emeri Russia, tinyere ndị Russia họpụtara. Ma n’amaokwu na-esonụ, ọ dịghị onye pụrụ iguzogide ịrị elu nke Rome, nke na-akara Juda na Jerusalem dị ka nzọụkwụ mbụ n’imeri ụwa; ebe Rome biliri dịka alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Site n’iguzo n’ala ebube nkịtị n’amaokwu nke iri na isii, akara nke ọchịchị Rome nkịtị dị n’ime ala ebube nkịtị; ya mere, ọ na-anọchi anya amaokwu nke iri anọ na otu, mgbe a ga-amanye akara nke ọchịchị Rome ime mmụọ n’elu ala ebube ime mmụọ nke United States.

Mpi abụọ nke anụ-ọhịa nke ụwa nke Mkpughe isi iri na atọ na-anọchi anya Republicanism na Protestantism. N’amaokwu nke iri na ise nke Daniel isi iri na otu, Antiochus Magnus, onye a makwaara dịka Antiochus III na Antiochus Onye Ukwu, meriri alaeze ndịda, nke a na-anọchi anya ya site n’ezinụlọ ọchịchị Ptolemaic. Antiochus na-anọchi anya Donald Trump, eze ndịda kwa na-anọchi anya Russia. Agha Panium bụ agha dị n’etiti United States na Russia na ndị Russia họọrọ, bụ agha Antiochus meriri, ma mgbe nke ahụ gasịrị, ọ hụrụ ka alaeze ya e meriri site n’aka Rom nkịtị—ike nke amaokwu nke iri na anọ—nke na-eguzobe ọhụụ mpụga nke mpi Republican nke anụ-ọhịa nke ụwa. Ọhụụ ime na-anọchi anya ya site na mpi Protestant nke anụ-ọhịa nke ụwa. Mpi abụọ ahụ nọ n’Agha Panium, n’ihi na Pita nọ ebe ahụ dịka onye Protestant, ya na ozi ya sitere n’akwụkwọ Joel.

## Afọ 250

Mgbe anyị na-atụle ahịrị abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa, anyị na-achọpụta na n’afọ 1776 anụ ọhịa nke ụwa malitere ịrị elu ya, ma ka ọ na-erule 1798, (afọ iri abụọ na abụọ ka e mesịrị) anụ ọhịa nke oke osimiri nke Mkpughe isi nke iri na atọ natara ọnya ọnwụ ya, ma anụ ọhịa nke ụwa malitere ọchịchị ya dịka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ. Afọ narị abụọ na iri ise ka e mesịrị, n’afọ 2026, anyị etetala n’ule ime ụlọ nsọ nke malitere na Mee 8, 2025.

Afọ ndị ahụ “250” jikọkwara onwe ha na Antiochus Magnus. Malite na iwu ahụ e nyere n’afọ 457 BC, ma gụọ site n’iwu ahụ afọ narị abụọ na iri ise, anyị rutere n’afọ 207, afọ asaa tupu agha Panium, na afọ iri mgbe Ptolemy meriri Antiochus n’agha Raphia, nke a nọchiri anya ya n’amaokwu nke iri na otu nke Daniel iri na otu. Daniel 11:11, n’ezie, bụ ahịrị mpụga nke mpi Republican nke kwekọrọ na Mkpughe 11:11, nke bụ ahịrị ime nke mpi Protestant. Daniel na Mkpughe bụ otu akwụkwọ ahụ, Mkpughe na-ejikwa akara ndị ahụ dị ka ihe nnọchianya nke amụma mpụga na ụka dị iche iche dịka ihe nnọchianya nke amụma ime nke na-aga n’akụkụ ya.

Saịrọs na-anọchi anya iwu atọ ahụ nile, n’ihi na i nweghị ike inwe nke atọ ma ọ bụrụ na nke mbụ na nke abụọ adịghị.

> “N’isi nke asaa nke Ezra ka a hụrụ iwu ahụ. Amaokwu 12–26. N’ụdị ya kachasị zuo oke, Ataksaksis, eze Peasia, nyere ya n’afọ 457 T.K. Ma n’Ezra 6:14 a sịrị na e wuru ụlọ nke Onyenwe anyị dị na Jerusalem ‘dịka iwu [“iwu eze,” n’akụkụ peeji] nke Sairọs, na Daraiọs, na Ataksaksis eze Peasia si dị.’ Ndị eze atọ a, site n’ịmalite, ikwughachi, na imezu iwu ahụ, wetara ya n’izu oke amụma ahụ chọrọ iji gosi mmalite nke afọ 2300 ahụ. Mgbe a nabatara afọ 457 T.K., oge e mezuru iwu ahụ, dịka ụbọchị nke iwu ahụ, a hụrụ na nkọwa nile nke amụma ahụ banyere izu iri asaa ahụ emezuworị.” The Great Controversy, 326.

Site n’iwu atọ e nyere nke Saịrọs na-anọchi anya ya n’afọ 457 BC, “250” afọ na-ejedebe n’akụkọ ihe mere eme dị n’etiti ọgụ Raphia n’afọ 217 BC, mgbe Ptolemy IV meriri Antiochus Onye Ukwu, na afọ 200 BC mgbe Antiochus mesịrị merie Ptolemy n’agha Panium dị na amaokwu nke iri na ise. Ahịrị ahụ na-eme ka Antiochus Magnus kwekọọ na Donald Trump. Ná mmalite alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ site n’afọ 1776 ruo 1798, e nwere oge nke “22” afọ nke na-anọchi anya ịrị elu nke alaeze nke isii. “22” afọ ndị ahụ na-egosikwa akụkọ ihe mere eme nke nọmba “22” na-anọchi anya ya na njedebe nke akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke isii site n’afọ 2001 ruo 2023. “22” bụ akara nke njikọ nke Chi na mmadụ, nke a na-emezu n’ime akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, nke bụ anụ ọhịa nke ụwa nwere mpi mpụga nke Republicanism na mpi ime nke Protestantism.

Ọrụ Kraịst na-arụsite na njikọta nke “22” nọchiri anya ya bụ ọrụ ikpeazụ Kraịst n’ebe Kachasị Nsọ, nke a nọchiri anya ya site n’ihichapụ mmehie, nke, dịka Joel si kwuo, tinyere nkọwa sitere n’mmụọ nsọ nke Pita, na-eme n’oge a na-awụsa mmiri ozuzo ikpeazụ.

> Ya mere, chegharịanụ, laghachikwutekwanụ, ka e hichapụ mmehie unu, mgbe oge nke ịdị ọhụrụ ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịarute. Ọrụ Ndịozi 3:19.

Ihichapụ mmehie n’akwụkwọ ndekọ bụ ọrụ ikpeazụ nke Nnukwu Onye-nchu-àjà nke eluigwe.

> “Dịka n’oge ochie e si n’okwukwe tụkwasị mmehie ndị mmadụ n’elu àjà mmehie, ma site n’ọbara ya bufere ha, n’ihe atụ, n’ebe nsọ nke ụwa, otu a kwa n’okwukwe ka a na-atụkwasị mmehie ndị chegharịrị echegharị n’elu Kraịst, ma bufee ha n’eziokwu n’ebe nsọ nke eluigwe. Dịkwa ka e si mezuo nsacha atụ nke ebe nsọ nke ụwa site n’iwepụ mmehie ndị e ji merụọ ya, otu a kwa ka a ga-esi mezuo ezigbo nsacha nke ebe nsọ nke eluigwe site n’iwepụ, ma ọ bụ ihichapụ kpamkpam, mmehie ndị e dere n’ebe ahụ. Ma tupu e nwee ike imezu nke a, a ghaghị inyocha akwụkwọ ndekọ ndị ahụ iji chọpụta ndị, site n’ichegharị mmehie ha na okwukwe n’ime Kraịst, kwesịrị irite uru nke mkpuchi mmehie Ya. Ya mere, nsacha nke ebe nsọ na-agụnye ọrụ nyocha—ọrụ ikpe. A ghaghị ịrụ ọrụ a tupu ọbịbịa Kraịst abịa ịgbapụta ndị Ya; n’ihi na mgbe Ọ bịara, ụgwọ ọrụ Ya nọnyere Ya inye onye ọ bụla dịka ọrụ ya si dị. Mkpughe 22:12.” The Great Controversy, 421.

Ọrụ ahụ nke malitere n’October 22, 1844, malitere n’eluigwe nke Mkpu Etiti Abalị, a ga-emekwa ka ọrụ ahụ gwụ n’eluigwe nke Mkpu Etiti Abalị ahụ, nke Pita kọwara dị ka oge ihichapụ mmehie, nke na-akọwapụta oge ikpe nke ndị dị ndụ, mgbe “oge nke ime ka ume dị ọhụrụ” rutere.

> “A ga-arụ ọrụ ikpe nnyocha na ihichapụ mmehie tupu ọbịbịa nke abụọ nke Onyenwe anyị. Ebe ọ bụ na a ga-ekpe ndị nwụrụ anwụ ikpe site n’ihe ndị e dere n’akwụkwọ dị iche iche, ọ gaghị ekwe omume ka a hichapụ mmehie ndị mmadụ ruo mgbe ikpe ahụ ga-agwụ, nke a ga-enyocha okwu ha n’ime ya. Ma onyeozi Pita na-ekwupụta nke ọma na a ga-ehichapụ mmehie ndị kwere ekwe ‘mgbe oge nke inwetaghachi ume ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịa; ma Ọ ga-ezitekwa Jisọs Kraịst.’ Ọrụ Ndịozi 3:19, 20. Mgbe ikpe nnyocha ga-emechi, Kraịst ga-abịa, ụgwọ ọrụ Ya ga-anọkwa n’aka Ya inye onye ọ bụla dịka ọrụ ya ga-adị.” The Great Controversy, 485.

“Oge ime ka ihe dị ọhụrụ” bụkwa “oge nke mweghachi nke ihe niile.”

> Ya mere, chegharịanụ, ka e wee tọghata unu, ka e wee hichapụ mmehie unu, mgbe oge nke ume ọhụrụ ga-abịa site n’iru Onyenwe anyị; Ọ ga-ezitekwa Jisọs Kraịst, onye e buru ụzọ kwusaaara unu: Onye eluigwe ga-anabata ruo mgbe oge nke iweghachi ihe niile ga-eru, nke Chineke kwuru site n’ọnụ ndị amụma ya niile dị nsọ kemgbe ụwa malitere. Ọrụ Ndịozi 3:19–21.

“Oge ndị nke inweta ume ọhụrụ” na-abịa “site n’ihu Onyenwe anyị,” nke na-eme mgbe e zitere “Jisọs Kraịst.” Mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe iri rịdara n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840, Nwanyị White kọwara na mmụọ ozi ahụ “abụghị onye ọzọ dị ala karịa Jisọs Kraịst n’onwe Ya.” Ọrụ ahụ Kraịst malitere n’October 22, 1844, ka e webatara site n’akụkọ ihe mere eme nke 1840 ruo 1844; akụkọ ihe mere eme nke Nwanyị White kwuru na ọ bụ “ngosipụta dị ebube nke ike Chineke,” ebe ọ na-eme ka otu akụkọ ihe mere eme ahụ kwekọọ na oge Pentikọst n’oge Pita, ma mesịa jiri ahịrị abụọ ahụ nke akụkọ amụma gosi n’ihu ọdịda nke mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ, onye ji ebube Ya mee ka ụwa nwuo ìhè.

> “Mmụọ-ozi nke jikọtara onwe ya na nkwusa nke ozi mmụọ-ozi nke atọ ga-eji ebube ya mee ka ụwa dum mụọ ìhè. A na-ebu amụma ebe a banyere ọrụ ga-eru ụwa nile ma bụrụ nke ike ya pụrụ iche na nke a na-ahụbeghị mbụ. Mmegharị ọbịbịa nke afọ 1840–44 bụ ngosipụta dị ebube nke ike Chineke; e bugara ozi mmụọ-ozi mbụ ruo n’ụlọọrụ ozioma ọ bụla n’ụwa, ma n’ụfọdụ mba, e nwere mmasị okpukpe kasịnụ e jirila hụ n’ala ọ bụla kemgbe Ndozigharị nke narị afọ nke iri na isii; ma a ga-agabiga ihe ndị a site na mmegharị dị ike nke ga-adị n’okpuru ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke mmụọ-ozi nke atọ.

> “Ọrụ ahụ ga-adị ka nke Ụbọchị Pentikọst. Dịka e nyere ‘mmiri izizi,’ n’ịwụsa Mmụọ Nsọ na mmalite nke oziọma, ka o mee ka mkpụrụ dị oké ọnụ ahịa puo, otu a ka a ga-enye ‘mmiri ikpeazụ’ n’ọgwụgwụ ya maka ime ka owuwe ihe ubi zuo oke. ‘Mgbe ahụ ka anyị ga-ama, ma ọ bụrụ na anyị anọgide n’ịchọ ịma Jehova: ọpụpụ Ya ka edoziela dịka ụtụtụ; Ọ ga-abịakwutekwa anyị dịka mmiri ozuzo, dịka mmiri ikpeazụ na mmiri izizi n’elu ụwa.’ Hosea 6:3. ‘Ṅụrịa ọṅụ, unu ụmụ Zayọn, ṅụrịakwa ọṅụ n’ime Jehova bụ Chineke unu: n’ihi na O nyela unu mmiri izizi n’ụzọ kwesiri ekwesi, Ọ ga-emekwa ka mmiri ozuzo, mmiri izizi, na mmiri ikpeazụ, zooro unu.’ Joel 2:23. ‘N’ụbọchị ikpeazụ, ka Chineke kwuru, Aga m awụsa n’ime Mmụọ M n’ahụ mmadụ niile.’ ‘Ọ ga-erukwa na onye ọbụla nke ga-akpọku aha Onyenwe anyị, a ga-azọpụta ya.’ Ọrụ Ndịozi 2:17, 21.

> “Ọrụ ukwu nke oziọma agaghị akwụsị site n’igosipụta ike Chineke n’ụzọ dị nta karịa nke gosipụtara mmalite ya. Amụma ndị ahụ e mezuru n’ịwụsa mmiri ozuzo mbụ na mmalite nke oziọma ga-emezukwa ọzọ n’ịwụsa mmiri ozuzo ikpeazụ na mmechi ya. Nke a bụ ‘oge nke ime ka ọ dịghachi ọhụrụ’ nke onyeozi Pita lere anya n’ihu mgbe ọ sịrị: ‘Ya mere, chegharịanụ, laghachikwutekwanụ Chineke, ka e hichapụ mmehie unu, mgbe oge nke ime ka ọ dịghachi ọhụrụ ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịa; ọ ga-ezipụkwa Jisọs.’ Ọrụ 3:19, 20.” The Great Controversy, 611.

Mmegharị Advent nke afọ 1840 ruo 1844 bụ ngosipụta dị ebube nke ike Chineke nke butere mmalite nke ọrụ Kraịst n’ịsachapụ ebe nsọ Ya. Akụkọ ihe mere eme ahụ bidoro mgbe Jizọs, nke a nọchiri anya ya dịka mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe isi nke iri na anọ, siri n’eluigwe rịdata n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840 dịka e gosiri ya n’isi nke iri nke Mkpughe. Ngosipụta nke ike Chineke nke malitere n’oge ahụ gara n’ihu ruo n’imeghe ikpe nnyocha ahụ, ya mere o bụrụ ihe nnọchianya nke ngosipụta nke ike Chineke nke ga-arịwanye elu ruo n’imechi ikpe nnyocha ahụ. Oge ahụ n’ọgwụgwụ bidoro na 9/11, mgbe Jizọs rịdatakwara ọzọ dịka mmụọ ozi nke Mkpughe isi nke iri na asatọ mgbe e wedara nnukwu ụlọ nile nke New York n’ala site n’imetụ aka Chineke, ma ọrụ nke ikpe nnyocha ahụ gbanwere site n’ebe ndị nwụrụ anwụ nọ gaa n’ebe ndị dị ndụ nọ. Mmiri ozuzo na-abịa mgbe e zitere Jizọs.

Jisọs kụziri na anyị ga-arịọ ka anyị wee nata, Zekaraịa kwukwara na anyị ga-arịọ maka mmiri ozuzo nke ikpeazụ, n’oge mmiri ozuzo nke ikpeazụ. Ya mere, o doro anya na ị ga-amarịrị na ị nọ n’oge mmiri ozuzo nke ikpeazụ, ka i wee mezuo nduzi Zekaraịa nyere.

> Rịọnụ Jehova ka o zitere unu mmiri ozuzo n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ; ya mere, Jehova ga-eme igwe ojii na-enwu enwu, nye kwa ha oke mmiri ozuzo, nye onye ọ bụla ahịhịa n’ubi. Zekaraịa 10:1.

N’oge 9/11 Jisọs si n’eluigwe rịdata dị ka mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ, mmiri-ozuzo ikpeazụ wee malite ifesa; ma ọ na-adakwasị naanị ndị na-emezu iwu Zekaraya nke na-asị ka ha “rịọ maka mmiri-ozuzo ikpeazụ,” mgbe unu nwere ezi nghọta na “oge nke inweta ume ọhụrụ” na mweghachi nke ihe niile eruola. Mkpụrụobi ga- “amata” na oge amụma nke mmiri-ozuzo ikpeazụ eruola.

> “Anyị agaghị echere mmiri nke ikpeazụ. Ọ na-abịakwute ndị nile ga-amata ma nabata igirigi na mmiri ozuzo nke amara nke na-adakwasị anyị. Mgbe anyị na-achịkọta iberibe nke ìhè, mgbe anyị na-enwe ekele maka ebere ndị ahụ doro anya nke Chineke, Onye na-enwe mmasị ka anyị tụkwasị Ya obi, mgbe ahụ, nkwa ọ bụla ga-emezu. [a kpọrọ Aịzaịa 61:11.] Ụwa dum ga-ejupụta n’ebube nke Chineke.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, olu nke 7, 984.

N’oge 9/11 ka oge ime ka ume dịrị ọhụrụ bidoro, ịsachapụkwa mmehie nke ndị dị ndụ bidoro. Ikpe ahụ kwekọrọ kpọmkwem na nkebi mbụ nke ọgbụgba-ndụ Abraham nke nzọụkwụ atọ. Nkebi mbụ ahụ bụ na mgbe Onyenwe anyị kpọpụtara Israel n’ọgba aghara nke Ijipt, Ọ ga-ekpe ma ndị ọgbụgba-ndụ Ya ikpe, ma mba ahụ ebe ha biri dịka ndị ọbịa na ndị mbịarambịa. Ndị mbụ ahụ nke ọgbụgba-ndụ nọchiri anya ndị ikpeazụ nke ọgbụgba-ndụ, bụ́ ndị otu narị puku iri anọ na anọ. A ga-ekpe ndị amụma ahụ ikpe dịka mpi Protestant nke anụ ọhịa nke ụwa, ebe a na-ekpekwa mpi Republican nke anụ ọhịa nke ụwa ikpe n’otu oge ahụ.

Ikpe ikpe nke mpi Republican na-abịa na njedebe nke akụkọ ya, nke bụ iwu ụbọchị Sọnde. A na-anọchi iwu ụbọchị Sọnde anya n’ime mmezu nke amaokwu nke iri na isii nke Rome were jide Juda n’afọ 63 BC—n’Ụbọchị Mkpuchi Mmehie dịka ụfọdụ ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme si kwuo.

Antiochus Magnus nọchiri anya United States n’amaokwu nke iri ruo nke iri na ise. Ronald Reagan meriri n’agha nke amaokwu nke iri, nke nọchiri anya, dịka ụdị ya, ndakpọ nke Soviet Union nke amaokwu nke iri anọ. Aịzaya 8:8 na-akọwapụta otu agha ahụ e nọchiri anya ya n’amaokwu nke iri na nke iri anọ nke Daniel iri na otu, ma amaokwu atọ ahụ ndị a kwekọrọ n’usoro na-eme ka e nwee ike ịmata Russia dịka onye mmeri n’agha Raphia nke amaokwu nke iri na otu.

Agha Raphia nke dị n’amaokwu nke iri na otu bụ ihe e buru ụzọ gosi banyere agha dị na Ukraine n’etiti eze ndịda (Russia) na ike nnọchi anya ọchịchị pope (Ukraine). Ọchịchị Obama malitere agha ahụ n’oge pope mbụ sitere na mpaghara ndịda ụwa, onye bụkwa pope mbụ sitere na America’s, ọ bụ ezie na ọ bụ South America. “Ndịda” bụ akara nke globalism, spiritualism na communism, pope mbụ ahụ sitere na ndịda ma si na America’s soro onye isi ala globalist, Obama, kwụkọọ mgbe agha nke amaokwu nke iri na otu bịara. Reagan, dị ka United States n’amaokwu nke iri, batara n’ime njikọ nzuzo ya na pope na-echekwa ọdịnala; mgbe ahụ, ndị Nazi nke Ukraine ka onye isi ala globalist jiri rụọ ọrụ n’oge pope globalist. United States n’okpuru Trump nọ ugbu a n’ime mmekọrịta meghere emepe ya na pope mbụ sitere na North America, na pope a na-akpọ onye na-echekwa ọdịnala.

Reagan nwere njikọ nzuzo na onye ahụ na-emegide Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’agha nke amaokwu nke iri, ma Obama malitere agha nke amaokwu nke iri na otu, n’oge pope ahụ kwa bụkwa onye ọchịchị ụwa ọnụ, yiri Obama. Ugbu a, Trump nọ na mmekọrịta doro anya ya na pope nke kwekọrọ na Reagan, ma e wezụga na njikọ nzuzo mbụ ahụ aghọwo ugbu a njikọ doro anya. Pope atọ ahụ, na ndị isi ala atọ ahụ, kwekọrọ n’agha atọ nke amaokwu nke iri, nke iri na otu, na nke iri na ise.

> “Ọ dị ịtụnanya n’amamihe aghụghọ na n’ụzọ aghụghọ ya bụ Chọọchị Rom. Ọ pụrụ ịgụ ihe ga-abịa. Ọ na-eche oge ya, ebe ọ na-ahụ na ụka ndị Protestant na-enye ya nsọpụrụ n’ịnakwere sabbath ụgha ahụ nakwa na ha na-akwadebe ime ka a manye ya site n’ụzọ ndị ahụ kpọmkwem nke ya onwe ya jiri mee ihe n’oge gara aga. Ndị jụrụ ìhè nke eziokwu ga-achọkwa enyemaka nke ike a na-akpọ onwe ya nke na-apụghị imehie emehi iji bulie ụlọọrụ nke sitere n’aka ya. O sighị ike ịkọwa otú ọ ga-esi dị njikere ịbịa nyere ndị Protestant aka n’ọrụ a. Ònye ghọtara nke ọma karịa ndị ndu papa otú e si emeso ndị na-erubeghị ụka isi?”

> “Nzukọ Roman Katọlik, ya na alaka ya niile n’ụwa dum, mejupụtara otu òtù ukwu n’okpuru nchịkwa oche papal, nke e guzobere ka ọ jeere ọdịmma ya ozi. A na-akụziri ọtụtụ nde ndị na-ekwurịta okwukwe ya, n’obodo ọ bụla n’elu ụwa, ka ha were onwe ha dị ka ndị e ji nkwado na nrubeisi kee na pope. N’agbanyeghị agbụrụ mba ha ma ọ bụ ọchịchị ha, ha ga-ewere ikike nke ụka ahụ dịka nke dị n’elu ikike ndị ọzọ niile. Ọ bụ ezie na ha nwere ike ịṅụ iyi na-ekwe nkwa iguzosi ike n’ihe nye steeti, ma n’azụ nke a ka nkwa nrubeisi nye Rom dị, nke na-atọhapụ ha n’aka nkwa ọ bụla megidere ọdịmma ya.”

> “Akụkọ ihe mere eme na-agba àmà banyere mbọ ya ndị aghụghọ jupụtara na ha, nke ọ nọgidere na-eme, iji tinye onwe ya n’ihe gbasara mba dị iche iche; ma ozugbo o nwetara ebe o ga-eguzosi ike, iji mee ka ebumnuche nke ya gaa n’ihu, ọbụna ma ọ bụrụ na ọ ga-eduga n’iyi nke ndị isi na ndị mmadụ. N’afọ 1204, Pope Innocent III nwetara n’aka Peter II, eze Arragon, iyi a pụrụ iche nke ukwuu: ‘Mụ onwe m, Peter, eze ndị Arragonians, na-ekwupụta ma na-ekwe nkwa na m ga-adị mgbe niile bụrụ onye kwesịrị ntụkwasị obi ma na-erube isi nye onyenwe m, Pope Innocent, ndị ga-anọchi ya n’okwukwe Katọlik, na Chọọchị Rom, ma jiri ntụkwasị obi debe alaeze m n’okpuru nrubeisi nye ya, na-agbachitere okwukwe Katọlik, ma na-achụso ajọ mmehie nke ịjụ okwukwe.’—John Dowling, The History of Romanism, b. 5, ch. 6, sec. 55. Nke a kwekọrọ na nkwupụta ndị ahụ gbasara ike nke pontiff Rom ‘na ọ bụ ihe iwu kwadoro ka o wepụ ndị eze ukwu n’ocheeze’ na ‘na ọ pụrụ ịtọhapụ ndị a na-achị n’ọrụ ha nke iguzosi ike n’ihe nye ndị ọchịchị na-adịghị ezi omume.’—Mosheim, b. 3, cent. 11, pt. 2, ch. 2, sec. 9, note 17.”

> “Ka e cheta ya, ọ bụ isi nganga Rom na ọ dịghị agbanwe agbanwe. Ụkpụrụ Gregory VII na Innocent III ka bụkwa Ụkpụrụ Chọọchị Roman Katọlik. Ma ọ bụrụ na o nwere naanị ike ahụ, ọ ga-etinye ha n’ọrụ ugbu a site n’ike na ume dị ka o mere n’arọ gara aga. Ndị Protestant amaghị nke nta ihe ha na-eme mgbe ha na-atụ aro ịnakwere enyemaka Rom n’ọrụ nke ibuli Sọnde elu. Mgbe ha ji obi ha niile na-achọ imezu nzube ha, Rom na-achọkwa iweghachi ike ya, inwetaghachi ọchịchị kasịnụ ya furu efu. Ka e mee ka ụkpụrụ ahụ guzosie ike otu ugboro na United States na chọọchị nwere ike iji ma ọ bụ chịkwaa ike nke steeti; na a pụrụ iji iwu ụwa manye emume okpukpe; n’otu okwu, na ọchịchị chọọchị na steeti ga-achị akọ na uche, mgbe ahụ mmeri Rom n’ala a ga-abụ ihe e ji n’aka.”

> “Okwu Chineke enyewo ịdọ aka ná ntị banyere ihe ize ndụ na-abịanụ; ọ bụrụ na a ghara ilebara nke a anya, mgbe ahụ ụwa Protestant ga-amata ihe nzube Rome bụ n’ezie, naanị mgbe ọ gaghịzi ekwe omume ịgbanahụ ọnyà ahụ. Ọ na-eto n’ike nwayọọ nwayọọ na-enweghị mkpọtụ. Ozizi ya na-arụ ọrụ mmetụta ha n’ụlọ nzukọ ndị omeiwu, n’ime ụka, na n’obi ndị mmadụ. Ọ na-achịkọta nnukwu ụlọ ya ndị dị elu ma sie ike, n’ime ebe nzuzo ha ka a ga-emeghachi mkpagbu ya ndị gara aga. Nwayọọ nwayọọ na n’enweghị onye na-atụ anya ya, ọ na-eme ka ike ya sie ike iji kwalite ebumnuche nke onwe ya mgbe oge ga-abịa ka ọ kụọ ihe. Naanị ihe ọ na-achọ bụ ebe uru dị, ma a na-enyekwa ya nke a ugbu a. N’oge na-adịghị anya anyị ga-ahụkwa ma nwee mmetụta ihe nzube nke ihe Roman ahụ bụ. Onye ọbụla ga-ekwere ma rubekwa isi n’okwu Chineke ga-esi n’ihi nke a nweta nkọcha na mkpagbu.” The Great Controversy, 580, 581.

N’afọ 2016 a họpụtara Trump, mgbe ahụ ndị òtù ụwa niile nke Biden nọchiri anya ha zuru ntuli aka nke 2020, ma nke ahụ bụ naanị ndị nwere ọhụụ 20/20 na-amata. N’amaokwu nke iri na atọ Donald Trump “na-alaghachi” n’afọ 2024, n’ike karịrị nke ọ bụla o nwere mbụ, ma bido nkwadebe ya maka oge ọlaedo nakwa ọgụ Panium n’amaokwu nke iri na ise. Mgbe ahụ Leo pope bịara ime ka ọhụụ ahụ guzosie ike n’afọ 2025, pope nke atọ a na-ejikọta na ọgụ atọ nke amaokwu iri ruo iri na ise, nakwa na ndị isi ala atọ nke ọgụ ndị ahụ. A na-ewere pope na ndị isi ala nke mbụ na nke atọ dị ka ndị na-akwado ọdịnala, ebe pope na onye isi ala nke etiti bụ ndị òtù ụwa niile. Njikọ aka mbụ ahụ bụ ihe nzuzo, nke ikpeazụ emepewo ìhè, n’ihi na a na-anọchi ya anya n’amaokwu nke iri na anọ dịka akara nke na-eme ka ọhụụ mpụta ìhè nke amụma nke ụbọchị ikpeazụ guzosie ike.

N’ụbọchị Disemba 31, 2023 ọrụ nke mmụọ-ozi mbụ ahụ, dịka e ji ọrụ nke iwu mbụ ahụ gosi ya n’ụdị ihe, malitere ịtọ ntọala. Nnwale ntọala ahụ bụ ma William Miller ziri ezi ma ọ bụ na o zịghị ezi n’ịkọwapụta ya na ọ bụ Rome na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike n’amaokwu nke iri na anọ. Nkọwapụta Miller banyere Rome dịka ihe nnọchianya nke guzobere ọhụụ amụma nke ụbọchị ikpeazụ bụ, n’akụkụ ụfọdụ, nke kachasị mkpa n’ime eziokwu ntọala niile nke Miller. Otu Miller si ruo n’ụfọdụ nghọta pụrụ ịbụ naanị ihe a pụrụ isi nweta site n’itinye ezi uche e doro nsọ n’ọrụ n’oge ya na ọnọdụ ya, ma n’ihe metụtara ụfọdụ n’ime nchọpụta amụma ya, e nwere àmà doro anya nke ukwuu banyere ihe kpatara o ji ruo n’nghọta ndị ahụ. Nke kacha bụrụ isi n’ime nghọta ya niile bụ n’ịkọwapụta ya na ọ bụ Rome na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike.

Miller na-agba àmà ozugbo otú o si chọọ ịghọta ihe ahụ e “wepụrụ” n’akwụkwọ Daniel. Ọ bụghị naanị na ọ kpọrọ ebe ọ hụrụ azịza ya, kama ọ na-ekwukwa maka ọṅụ ya mgbe ọ chọpụtara ọla dị oké ọnụ ahịa ahụ ọ nọworo na-achọ. Apollos Hale dekọrọ nkọwa gbasara ihe Miller n’onwe ya dere, ma n’akụkụ a na-eso, Hale na-akọwa otú Miller si bụrụ nwa akwụkwọ amụma. Miller, dịka onyeozi nke ìhè ahụ e kpughere n’afọ 1798, bụ ihe atụ dị nsọ nke ndị ahụ Daniel kpọrọ “ndị maara ihe” ndị “na-aghọta” mgbe a “kpughere” akwụkwọ ahụ. Àmà Miller banyere otú e si duru ya banye n’ịmụ Bible bụ ihe atụ e bu n’obi site n’aka Onye ahụ na-achị ihe niile. Lezienụ anya n’otú Miller si too n’ihe ọmụma, n’ihi na ọ bụ ihe atụ nke ndị maara ihe na-aghọta mmụba nke ihe ọmụma, ọbụna ma ọ bụrụ na ha, dịka Miller, si n’ọchịchịrị nke njehie pụta.

> “‘N’ọnwa Mee, 1816, e mere ka m daba n’okpuru nkwenye mmehie, ma Ewoo, lee oke ụjọ jupụtara mkpụrụobi m! Echefuru m iri nri. Eluigwe pụtara n’anya m dị ka ọla kọpa, ụwa kwa dị ka ígwè. Otú a ka m gara n’ihu ruo n’ọnwa Ọktoba, mgbe Chineke meghere anya m; ma Ewoo, mkpụrụobi m, lee ụdị Onye Nzọpụta m chọpụtara na Jisọs bụ! Mmehie m dapụrụ n’ahụ mkpụrụobi m dịka ibu arọ: ma mgbe ahụ, lee otú Akwụkwọ Nsọ siri doo m anya! Ihe niile dị n’ime ya kwuru banyere Jisọs; ọ nọ na ibe ọ bụla na ahịrị ọ bụla. Ewoo, ụbọchị ahụ bụ ụbọchị ọṅụ! Achọrọ m ịla ozugbo n’ụlọ n’eluigwe; Jisọs bụ ihe niile nye m, ma echere m na m pụrụ ime ka mmadụ nile ọzọ hụ ya dịka m hụrụ ya, ma aghọtahiela m.

> “‘N’ime afọ iri na abụọ ahụ m bụ onye kwenyere na Chineke ma na-ajụ mkpughe, agụwo m akụkọ ihe mere eme niile m pụrụ ịchọta; ma ugbu a, ahụrụ m Akwụkwọ Nsọ n’anya. Ọ kụziiri banyere Jisọs! Ma, n’agbanyeghị nke ahụ, e nwere akụkụ buru ibu nke Akwụkwọ Nsọ ka nọchiri m ọchịchịrị. N’afọ 1818 ma ọ bụ 19, mgbe mụ na otu enyi m na-akparịta ụka, onye m gara ileta, onye makwaara m ma nụkwaa okwu m mgbe m bụ onye kwenyere na Chineke ma na-ajụ mkpughe, ọ jụrụ m, n’ụzọ jupụtara n’ihe ọ pụtara, sị, “Gịnị ka i chere banyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, na nke ahụ?” na-ezo aka n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ochie ndị ahụ m jụrụ mgbe m bụ onye kwenyere na Chineke ma na-ajụ mkpughe. Aghọtara m ihe ọ na-achọ ime, m wee zaa—Ọ bụrụ na ị ga-enye m oge, aga m agwa gị ihe ha pụtara. “Oge ole ka ị chọrọ?” Amaghị m, ma aga m agwa gị, ka m zara, n’ihi na enweghị m ike ikwere na Chineke enyewo mkpughe nke a na-apụghị ịghọta. Mgbe ahụ ekpebiri m ịmụ Akwụkwọ Nsọ m, na-ekwere na m pụrụ ịchọpụta ihe Mmụọ Nsọ pụtara. Ma ozugbo m kpebisịrị mkpebi a, echiche bịakwutere m—“Ka e were ya na ị hụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ị na-apụghị ịghọta, gịnị ka ị ga-eme?”’”

> “Ụzọ a e si amụ Baịbụl wee bata n’uche m:—Aga m ewere okwu ndị dị n’ụfọdụ amaokwu ndị ahụ, soro ha n’ime Baịbụl niile, ma si otu a chọpụta ihe ha pụtara. Enwere m Concordance nke Cruden, [azụpụtara na 1798] nke m chere na ọ bụ nke kachasị mma n’ụwa; ya mere ewere m ya na Baịbụl m, nọdụ ala n’oche ọrụ m, agụghịkwa ihe ọzọ, ma e wezụga ntakịrị akụkọ n’akwụkwọ akụkọ, n’ihi na ekpebiela m ịmata ihe Baịbụl m pụtara. Amalitere m na Jenesis, ma na-agụ nwayọọ nwayọọ; ma mgbe m rutere n’amaokwu nke m na-apụghị ịghọta, achọpụtara m n’ime Baịbụl niile iji chọpụta ihe ọ pụtara. Mgbe m gachara Baịbụl niile n’ụzọ a, Ewoo, lee ka eziokwu ahụ si pụta ìhè ma bụrụkwa nke jupụtara n’ebube! Achọpụtara m ihe ahụ m nọworo na-ekwusara unu. Ejuwo m afọ na oge asaa ahụ kwụsịrị na 1843. Mgbe ahụ ka m bịara n’ụbọchị 2300; ha duru m ruo n’otu nkwubi-okwu ahụ; ma enweghị m echiche ọbụla banyere ịchọpụta mgbe Onye Nzọpụta ga-abịa, enweghịkwa m ike ikwere ya; ma ìhè ahụ tiri m n’ike nke ukwuu nke na amaghị m ihe m ga-eme. Ugbu a, echere m, aghaghị m iyi akpali ụkwụ na breeching; agaghị m aga ngwa ngwa karịa Baịbụl, agaghịkwa m ada azụ n’azụ ya. Ihe ọbụla Baịbụl na-akụzi, aga m ejidesi ya ike. Ma n’agbanyeghị nke ahụ, e nwekwara ụfọdụ amaokwu ndị m na-apụghị ịghọta.”

> “Nke a bụ ihe gbasara ụzọ izugbe ya si amụ Akwụkwọ Nsọ. N’oge ọzọ, ọ kọwara ụzọ ya si ekpebi ihe ederede dị n’ihu anyị pụtara—ihe “ihe a na-eme kwa ụbọchị” pụtara. “Agụrụ m n’ihu,” ka o kwuru, “ma apụghị m ịhụ ebe ọzọ a hụrụ ya, ma e wezụga n’akwụkwọ Daniel. Mgbe ahụ, ewere m okwu ndị ahụ guzo n’ihe jikọtara ya, ‘wepụ.’ ‘Ọ ga-ewepụ ihe a na-eme kwa ụbọchị,’ ‘site n’oge a ga-ewepụ ihe a na-eme kwa ụbọchị,’ wdg. Agụrụ m n’ihu, ma chee na agaghị m achọta ìhè ọ bụla banyere ederede ahụ; n’ikpeazụ, abịaruru m 2 Ndị Tesalonaịka 2:7, 8. ‘N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ, naanị onye na-egbochi ugbu a ga-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ, mgbe ahụkwa a ga-ekpughe onye ajọ ahụ,’ wdg. Ma mgbe m rutere n’ederede ahụ, O, lee ka eziokwu ahụ si doo anya ma bụrụ nke jupụtara n’ebube! Ọ nọ ebe ahụ! nke ahụ bụ “ihe a na-eme kwa ụbọchị!” Ọfọn, ugbu a, gịnị ka Pọl pụtara site n’okwu a, ‘onye na-egbochi ugbu a,’ ma ọ bụ onye na-egbochighị? Site n’“onye mmehie,” na “onye ajọ ahụ,” a na-ekwu Popu. Ọfọn, gịnị bụ ihe ahụ nke na-egbochi ka e kpughee Popu? Gịnị ọzọ ma ọ bụghị Okpukpe Ọgọ mmụọ; ya mere, “ihe a na-eme kwa ụbọchị” aghaghị ịpụta Okpukpe Ọgọ mmụọ.’” Apollos Hale, The Second Advent Manual, 66.

Nduzi nke Providence n’ọmụmụ Miller site n’aka mmadụ na nke Chineke dị n’akụkọ ahụ. Enyi ya ochie kpaliri ya, echiche ndị batakwara n’uche ya bụ olu nke mmụọ ozi Gebriel, onye Sista White kọwara “ahịrị n’elu ahịrị” dịka mmụọ ozi ahụ nke na-abịakarị ileta Miller. Ọ kọwara ugboro asaa ahụ dịka nchọpụta mbụ ya, ma mesịa kọwaa puku abụọ na narị atọ ahụ dịka onye-ama-akaebe nke abụọ nye ugboro asaa ahụ, n’ihi na ha abụọ kwụsịrị n’afọ 1843, (dịka o kwenyere na mbụ). Amụma abụọ ahụ bụ nchọpụta alfa na omega ya, ma n’ime mmekọrịta amụma ahụ na Miller, ha na-akọwapụta mmejọ ahụ nke Samuel Snow ga-emezigharị site n’ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke bidoro “mmegharị ọnwa nke asaa.” Mmegharị nke Mkpu Etiti Abalị ahụ bụ “mmegharị ọnwa nke asaa” mgbe ọ hapụrụ nzukọ ọgbakọ Exeter, n’ihi na ọ na-akọwa ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa, nke n’afọ 1844 dabara n’October 22.

Njehie nke na-emepụta inye ike nke mmụọ-ozi nke abụọ ahụ ka a na-anọchi anya ya n’ime nghọta mbụ Miller nwere na oge asaa ahụ na afọ 2,300 ahụ ga-ejedebe ọnụ n’afọ 1843. N’ime akụkụ okwu ahụ, ozizi ọzọ a na-atụle bụ otú Miller si bịaruo n’ịmata Rome dịka akara nke na-eguzobe ọhụụ ahụ. Ndị nkụzi akụkọ ihe mere eme nke Adventist na-akọwa na nghọta amụma niile nke William Miller dabeere n’ịmata ike abụọ na-ebibi ihe. Ọ ghọtara ike abụọ ahụ na-ebibi ihe dị ka Rome ndị ọgọ mmụọ na Rome ndị popu, ma ọ hụrụ ike abụọ ahụ n’ime 2 Thessalonians mgbe ọ bịara n’ịghọta na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị n’akwụkwọ Daniel bụ Rome ndị ọgọ mmụọ. Ụdị amụma ọ bụla Miller, onye Nwanyị White na-agwa anyị na ndị mmụọ-ozi na-eleta ugboro ugboro, wepụtara, dabeere n’nghọta ya na Rome na-eguzobe ọhụụ ahụ. Nke ọ bụla n’ime ha!

Site na Disemba 31, 2023, Odum nke ebo Juda anọwo na-emepe mkpuchi nke Mkpughe nke Jisus Kraịst. Site n’oge ahụ, ule ntọala ahụ amalitelarị, ọ bịaruterekwa ná mmechi ya mgbe poopu mbụ sitere na United States bidoro ọchịchị ya na Mee 8, 2025. N’oge ahụ, ule ụlọ nsọ malitere.

Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esote ma jiri afọ “250” ahụ dị ka àmà iji kwado njirimara anyị na ule ntọala ahụ kwụsịrị n’aka pope dị ugbu a.

Back to Articles