Article

# Rom Na-Ehi Ọhụhụ Ahụ — Nọmba Iri na Asaa

Nchọcha Ikpeazụ nke 144,000: Ọnwụnwa Amụma nke Oyiyi nke Anụ-ọhịa ahụ

Author

Jeff Pippenger

Published

September 24, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ndị a kpọrọ ka ha bụrụ akụkụ nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ nọ ugbu a n’usoro ikpeazụ nke ịkpọcha ha, ma usoro a bụ usoro nnwale nke dabere n’ịkpụpụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ. Usoro nnwale ahụ na-amalite n’ụlọ Chineke, n’ihi na ikpe na-amalite mgbe niile n’ụlọ Chineke, ma emesịa a na-echepụta ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke ihu n’otu usoro nnwale ahụ kpọmkwem. O yikarịrị ka àgwà amụma kacha pụta ìhè ma bụrụkwa nke kachasị mkpa n’ịkpụpụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ bụ na ọ na-eme ugboro abụọ; mbụ na United States, emesịa na akụkụ ndị ọzọ nke ụwa. N’amụma nke a pụtara na oyiyi nke anụ ọhịa ahụ n’ụwa bụ mkpughe ikpeazụ nke oyiyi nke anụ ọhịa ahụ, ya mere ụdị nnọchianya ọ bụla nke oyiyi nke anụ ọhịa ahụ nke bịara tupu oyiyi nke anụ ọhịa ahụ n’ụwa, bụ naanị onyinyo nke nọchiri anya ihe bụ isi.

Ikpe malitere n’ụlọ Chineke n’ụbọchị Septemba 11, 2001. E gosipụtawo ụbọchị ahụ n’ọnọdu-amụma site n’August 11, 1840, mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe iri siri n’eluigwe rịdata, nwee obere akwụkwọ mepere emepe n’aka Ya. Mgbe mmụọ ozi nke isi nke iri ahụ rịdatara, Ọ kpọsara na ikpe nke Protestantizim amalitelarị n’oge ahụ. Onye ọbụla Chineke na-ekpe ikpe, Ọ na-ebu ụzọ dọọ ya aka ná ntị, ma nkwenye e nyere usoro Miller ji ekpebi oge, tinyekwara ibu n’ihe mgbakọ ya banyere ikpe nke Ọbịbịa nke Abụọ. Nnwale nke ndị Protestant amalitelarị dịka ọ dị n’August 11, 1840, ma ka ọ na-erule 1844, ndị Protestant aghọwo ụmụ nwanyị Rom. Oge ahụ site n’afọ 1840 ruo 1844 na-anọchi anya n’ọnọdu-amụma oge site na Septemba 11, 2001, ruo n’iwu Ụka nke Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

A nọchikwara oge abụọ ahụ site n’oge e mere Jisọs baptizim mgbe Mmụọ Nsọ rịdatara ruo n’obe. E ji kwa otu narị afọ na iri abụọ ahụ e nyere ụwa tupu iju mmiri—ụwa nke oge ndị tupu Iju Mmiri ahụ—mee nnọchianya oge atọ ahụ niile. Ozi ịdọ aka ná ntị na-adị mgbe niile nke na-akọwapụta ikpe nke akụkọ ihe mere eme ahụ pụrụ iche. E nwekwara akụkọ ihe mere eme dị nsọ nke na-ekwukwa banyere oge a pụrụ iche n’ụbọchị ikpeazụ.

Noa kwusara ozi ruo otu narị afọ na afọ iri abụọ, mgbe ahụ ikpe nke iju-mmiri ahụ bịara. Kraịst kwusara ozi ruo ụbọchị puku abụọ na narị isii na iri isii, mgbe ahụ ikpe nke obe bịara. Ozi ịdọ aka ná ntị nke Jọn Onye Na-eme Baptizim ka e nyere ike n’oge baptizim nke Kraịst, mgbe ahụkwa e duuru Jizọs n’ọzara ruo ụbọchị iri anọ. Ụbọchị iri anọ ahụ, na ule atọ ndị sochirinụ na ngwụcha ụbọchị iri anọ ahụ, na-akụzi na ozugbo e nyere ozi ahụ ike, dịka e si amata ya site n’ịrịda ala nke ihe nnọchianya dị nsọ, dịka Mmụọ Nsọ n’oge baptizim Ya, na ịrịda ala nke ma ndị mmụọ ozi abụọ nke Mkpughe isi nke iri na nke iri na asatọ—usoro ule nọ n’ọrụ. Mgbe akara nsọ ahụ sitere n’eluigwe rịdata, a na-enye ozi ikpe ahụ a na-ekwusara ndị ahụ bụ isiokwu nke ikpe n’oge ahụ ike, otu ìgwè pụrụ iche ahụ a na-ekpe kwa nọkwa n’oge pụrụ iche nke na-agwụ naanị mgbe oge amara ha mechiri.

Usoro nke Jisọs na-akọwapụta oge abụọ nke ịgba àmà. Nke mbụ bụ àmà nke Onwe Ya n’ime ụbọchị otu puku narị abụọ na iri isii, mgbe ahụkwa àmà Ya n’ihu ndị na-eso ụzọ Ya n’ime ụbọchị ọzọ otu puku narị abụọ na iri isii ruo mgbe e tụrụ Stivin nkume.

> “Mgbe ahụ, ka mmụọ ozi ahụ kwuru, ‘Ọ ga-eme ka ọgbụgba ndụ ahụ guzosie ike n’ebe ọtụtụ nọ ruo otu izu [afọ asaa].’ N’ime afọ asaa mgbe Onye Nzọpụta ahụ batara n’ozi Ya, a ga-ekwusa ozi ọma ahụ karịsịa nye ndị Juu; afọ atọ na ọkara site n’aka Kraịst n’onwe Ya; ma emesịa site n’aka ndịozi. ‘N’etiti izu ahụ Ọ ga-eme ka àjà na onyinye kwụsị.’ Daniel 9:27. N’oge opupu ihe ubi nke A. D. 31, e nyere Kraịst, ezi àjà ahụ, n’elu Kalfari. Mgbe ahụ, ákwà mkpuchi nke ụlọ nsọ ahụ dọwara n’ime abụọ, na-egosi na ịdị nsọ na ihe ọ pụtara nke ọrụ àjà ahụ apụla. Oge ahụ eruola ka àjà na onyinye nke ụwa kwụsị.”

> “Izu ahụ otu—afọ asaa—kwụsịrị na A.D. 34. Mgbe ahụ, site n’ịtụ Stivin nkume, ndị Juu mechiri n’ikpeazụ ịjụ ha jụrụ ozi ọma; ndị na-eso ụzọ ahụ, ndị e chụsasịrị n’ebe dị iche iche site n’ọnwụnwa, ‘gara ebe niile na-ekwusa okwu ahụ’ (Ọrụ Ndịozi 8:4); ma obere oge ka e mesịrị, Sọl, onye mkpagbu ahụ, ghọrọ onye a tọghatara, ma bụrụ Pọl, onyeozi nke ndị mba ọzọ.” The Desire of Ages, 233.

Usoro agbụrụ nke Noa, nke Kraịst, nke ndị Millerite, na nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ha niile na-enye àmà banyere oge nke a na-anwale otu ndị a kapịrị ọnụ e ji ozi ịdọ aka ná ntị. Inye ozi ahụ ike na-akọwapụta mmalite nke oge nnwale, nke n’aka nke ya na-ejedebe na mmechi oge ebere nke ndị ahụ a kpọmkwem a na-atụ anya ya. N’usoro amụma nke Jizọs, a na-achọpụta oge àmà abụọ. Oge àmà abụọ ahụ na-anọchi anya ozi ịdọ aka ná ntị abụọ ndị mmụọ ozi ahụ nke rịdatara na Septemba 11, 2001 na-anọchite anya, onye mezuru Mkpughe 18:1–3; onye e mesịrị soro ya site n’olu nke abụọ nke amaokwu nke anọ gaa n’ihu n’isi nke iri na asatọ.

> “Ya mere, n’ọrụ ikpeazụ a nke ịdọ ụwa aka ná ntị, a na-akpọ oku abụọ dị iche iche nye ụka dị iche iche. Ozi nke mmụọ ozi nke abụọ bụ, ‘Babịlọn adaala, adaala, obodo ukwu ahụ, n’ihi na o mere ka mba niile ṅụọ mmanya nke ọnụma nke ịkwa iko ya.’ Ma n’olu ukwu nke ozi nke mmụọ ozi nke atọ, a na-anụ olu si n’eluigwe na-asị, ‘Sinụ n’ime ya pụta, unu ndị m.’” Review and Herald, December 6, 1892.

Oge mbụ ahụ bụ ikpe nke na-amalite n’ụlọ Chineke, ma mgbe iwu Sọnde nke na-abịanụ n’oge na-adịghị anya rutere, oge ikpe nke abụọ amalite site n’ịdọ aka ná ntị ka e si na Babilọn pụta. Ahịrị nke Kraịst site na baptizim Ya ruo n’obe na-anọchi anya Septemba 11, 2001 ruo iwu Sọnde na United States, ma oge sitere n’iwu Sọnde na United States ruo n’ókè ebe a na-amanye mba niile ịnakwere Sọnde dịka Ụbọchị Ofufe Ụwa niile bụ oge ahụ nke na-agwụ mgbe mba ikpeazụ n’ime ha niile nyefere onwe ya.

Oge ahụ na-amalite site n’iwu Sọnde dị na United States, ọ na-agwụkwa mgbe mba ikpeazụ na-ehulata n’okpuru ike papal. Mmalite nke oge nke abụọ na-egosi njedebe nke oge nke mbụ, ha abụọ nwekwara iwu Sọnde ndị e burula ụzọ mee ihe nnọchianya ha n’ime àmà Rom. Iwu Sọnde mbụ n’afọ 321 sitere n’ike ọchịchị nke Rom ndị ọgọ mmụọ. Iwu Sọnde nke sitere n’ike ọchịchị nke ụka papal ka a na-anọchi anya ya site n’afọ 538. Iwu Sọnde dị na United States bụ 321, iwu Sọnde a manyere n’elu mba ikpeazụ bụkwa 538. Iwu Sọnde dị na United States na-akara mbata nke ozi ịdọ aka ná ntị ahụ nke ọkọlọtọ ahụ, nke e si n’ime ndị a chụpụrụ n’Izrel guzobe, wee kpọsaa.

Ihe nrịbama ahụ bụ afọ 321, ọ na-egosikwa mmalite nke oge a ga-anwale mba niile n’ihe gbasara ajụjụ ụbọchị Sọnde. Oge ahụ na-agwụ mgbe mba ikpeazụ kpọrọ isi ala nye Rom, e mekwara ihe omume ahụ ihe nnọchianya ya site n’ihe nrịbama nke afọ 538. E ji oge sitere n’afọ 321 ruo n’afọ 538 mee ihe nnọchianya nke oge sitere n’obe ruo n’ịtụ Stephen nkume. Ka a na-atụ Stephen nkume, ọ hụrụ Kraịst ka o guzoro n’ebe nsọ nke eluigwe, nke na-anọchite anya oge Maịkel ga-ebili n’oge mmechi nke ohere nnwale mmadụ.

Ụbọchị Septemba 11, 2001 bụ akara mbata nke ịdọ aka ná ntị nke amaokwu atọ mbụ nke isi nke iri na asatọ, e wee kpọọ ya akara site n’amụma e depụtara site n’ọnụ amụma nwanyị ahụ bụ Ellen White, onye kwuru na mgbe a ga-eme ka nnukwu ụlọ ndị dị na Obodo New York daa site n’imetụ aka sitere n’aka Chineke, na n’oge ahụ ka amaokwu atọ ahụ ga-emezu. E kpọkwara ya akara site n’Iwu Patriot Act, nke bụ ihe ịrịba ama nye ndị dị njikere ịhụ; na a tọhapụrụ ụkpụrụ nke iwu Bekee nke na-ekwupụta na mmadụ bụ onye na-enweghị mmehie ruo mgbe e gosiri na o nwere mmehie, ka e were iwu Rom dochie ya, nke na-ekwupụta na mmadụ nwere mmehie ruo mgbe e gosiri na ọ dị ọcha.

Iwu Patriot Act kpọrọ akara mmalite nke ikpe maka Ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia. Oge ahụ na-agwụcha na iwu Sọnde dị na United States. Ndị Seventh-day Adventist nke Laodisia ahụ nke na-eme nke ọma gafee oge ahụ nke ịma jijiji, bụ ndị ga-enye ozi ịdọ aka ná ntị nke amaokwu nke anọ nke isi nke iri na asatọ, nke na-ejedebe na mba ikpeazụ nke na-akpọ isi ala nye Rom. Oge ahụ na-amalite na iwu Sọnde dị na United States ma na-ejedebe na iwu Sọnde ikpeazụ.

Ọ bụrụ na anyị aghọtahie eziokwu ahụ bụ na e nwere ihe oyiyi abụọ nke anụ-ọhịa ahụ, ndị a na-amata site n’aka ihe karịrị ndị àmà abụọ, mgbe ahụ anyị ga-aghọtahie ọrụ ahụ a nọchiri anya ya n’amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, nke malitere na 2001, na ọrụ ahụ nke malitere n’amaokwu nke anọ nke isi nke iri na asatọ.

Mgbe anyị jiri njirimara doro anya Nwanyị White nye nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ nke ịrịdata ya n’afọ 1888, na itinye ya otu mmụọ-ozi ahụ n’usoro oge ga-abịa, anyị na-achọpụta na 1888 na-anọchi anya 2001. Mmụọ-ozi ahụ nke Mkpughe, nke ji ebube Ya mee ka ụwa nwee ìhè, rịdatara n’ọgbakọ Minneapolis n’afọ 1888, ma meekwa otu a ọzọ mgbe nnukwu ụlọ nke Obodo New York dara.

Oge nke baptizim Kraịst ruo n’obe, na oge sitere n’Ọgọst 11, 1840 ruo n’Ọktoba 22, 1844, na oge nke afọ otu narị na iri abụọ nke Noa na-enye ndị àmà atọ banyere oge ikpe. Afọ 1888 na-enye àmà banyere ngosipụta nke nnupụisi e dere banyere ya na nzukọ Minneapolis, Noa kwa na-akọwapụta iwepụ Mmụọ Nsọ n’ebe ndị jụrụ ozi ahụ nọ. Nnupụisi nke ndị bi tupu iju mmiri, yana nnupụisi nke ndị ndú ụka na 1888, ha abụọ kwekọrọ na akụkọ banyere Kora, Datan na Abiram n’akụkọ ihe mere eme nke Mosis, nke mmụọ ozi ahụ gwara Nwanneanyị White na a na-emeghachi na Minneapolis.

Site n’Iwu Patriot rue mgbe a ga-eme iwu Ụbọchị Sọnde na United States na-anọchi anya oge nnwale maka Adventism nke Ụbọchị nke Asaa nke Laodisia. Nnupụisi megide ozi ịdọ aka ná ntị nke na-ekwusa ikpe ha na-egosi mwepụ nke Mmụọ Nsọ, ya mere, ọ na-egosikwa ịwụsa aghụghọ siri ike n’elu ndị ajọ amaghị ihe, ndị na-amaghị amamihe, bụ́ ụmụ agbọghọ iri ahụ n’akụkọ ihe mere eme ahụ. Isi ihe nnupụisi ahụ na-elekwasị anya na ya bụ onye ozi a họpụtara, dị ka e si anọchi anya ya site n’aka Noa, Mozis, Ndị Okenye Jones na Waggoner, ma n’ezie, Nwanyị White. Nnupụisi ahụ megide ozi ịdọ aka ná ntị na megide onye ozi nke akụkọ ihe mere eme ahụ dabeere n’“mmanụ” ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ.

Ndị ahụ na-ekwusa ozi ịdọ aka ná ntị ahụ na-eme ya n’ihi na ha nwere “mmanụ,” nke bụkwa ozi ịdọ aka ná ntị ahụ. N’ihi ya, e ji ezi itinye n’ọrụ iwu nkọwa amụma ndị ahụ ndị nke ije nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ nakweere, nke a na-anọchi anya dị ka iwu nkọwa Miller, ma kwa iwu nkọwa amụma ndị ije nke mmụọ ozi nke atọ nakweere, mee ka ọdịiche dị n’etiti òtù abụọ ahụ pụta ìhè.

Ya mere, ọnwụnwa ahụ a na-anọchi anya ya dịka “ịkpụrụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ,” aghaghị ịbụ ọnwụnwa metụtara otú e si akpụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ n’Okwu amụma Chineke.

Site na Patriot Act n’afọ 2001, nke e ji Blair Bill kọwaa n’ụdị ya n’afọ 1888, nke e ji Declaration of Independence kọwaa n’ụdị ya n’afọ 1776, nke e ji baptizim nke Kraịst kọwaa n’ụdị ya, nke kpọpụtara n’ụdị ya August 11, 1840, ihe ndị a niile na-akwado eziokwu ahụ bụ na usoro ule nke ikpe na-amalite site n’ozi ịdọ aka ná ntị e nyere ike, nke a ga-anata n’aka mmụọ ozi ahụ, ma mesịa rie ya.

Nkuzi amụma nke na-akọwa United States dịka ndị ohi nke ndị gị na-agbagwoju ọtụtụ isi okwu anya site n’ezi uche ha, ma isi okwu ndị ahụ na-abụkarị ihe àmà Akwụkwọ Nsọ kachasị kpọmkwem n’ịkwado akụkụ dị iche iche nke nhazi nke onyinyo nke anụ ọhịa ahụ. Ụzọ isi kọwaa eziokwu na ule a bụ nke amụma n’ụdị ya bụ site n’iji iwu ndị bụ isi nke amụma gosi eziokwu nke a na-aghọta naanị ma ọ bụrụ na i kweta Rom dịka akara nke ndị ohi nke ndị gị na-anọchi anya ya.

A na-adọta ihe osise a site n’ahịrị ise nke akụkọ ihe mere eme dị n’ime Adventism, ebe esemokwu banyere Rom dịka ihe nnọchianya mere. Ugbu a anyị nọ n’akụkọ ikpeazụ, ma ọ bụ nke isii n’ime akụkọ ndị a jupụtara n’esemokwu, ma esemokwu ahụ ugbu a bụ otu ihe ahụ kpọmkwem na esemokwu nke e gosipụtara n’elu chaatị 1843.

Ọ dị mfe ịhụ eziokwu a ma ọ bụrụ na i tinye iwu amụma n’ọrụ nke ọma. Otu iwu amụma a ga-eji bụ na ihe nnọchianya nwere ihe ha pụtara karịrị otu, ma ihe ha pụtara n’otu amaokwu ka amaokwu ahụ n’onwe ya ga-ekpebi. Eze Siria, Antiochus III Magnus, mezuru ọgụ nke amaokwu nke iri nke isi nke iri na otu nke Daniel, ma o mezurukwa ọgụ Raphia n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ, ma o mezurukwa ọgụ Panium n’amaokwu nke iri na ise. Esemokwu Millerite e gosipụtara n’elu chaatị 1843 bụ na echiche ụgha nke ndị Protestant kpọrọ na ndị “ohi” ahụ bụ Antiochus Epiphanes, ebe n’otu oge ahụ ha ka na-akwado eziokwu ahụ na ndị “ohi” ahụ bụ ihe nnọchianya nke Rom.

Amaokwu nke iri ruo nke iri na ise mezuru mbụ n’akụkọ ihe mere eme nke Antiochus III Magnus; ya mere, amaokwu ndị ahụ, na mmezueghachi ha nke mere n’akụkọ ihe mere eme n’oge sochirinụ, na-enye àmà abụọ banyere mmezu nke amaokwu ndị ahụ n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na ndị amụma niile kwuru okwu kpọmkwem karịa banyere ụbọchị ikpeazụ karịa banyere ụbọchị ndị ha bi n’ime ha.

N’ịgbaso iwu ahụ e guzobere banyere ebe a ga-etinye àmà onye amụma, anyị nwekwara Nwanyị White bụ onye dere ozugbo na “ọtụtụ n’ime akụkọ ihe mere eme nke mere na mmezu amụma a [Daniel isi nke iri na otu] ga-emezukwa ọzọ.” Antiochus III Magnus na-anọchi anya United States dịka ndị agha nnọchi anya Rome papal. Ndị Protestant rụrụ ụka na ndị ohi ahụ bụ ụdị nke Antiochus ọzọ, ebe ndị Millerite maara na ọ bụ Rome. Ugbu a, otu akụkụ na-akọwa United States dịka ndị ohi ahụ, ebe akụkụ nke ọzọ na-ejidesi eziokwu ntọala ike.

Ọ bụrụ na iwu ahụ nke na-akọwapụta na ihe nnọchianya nwere ihe karịrị otu ihe ọ pụtara, nakwa na a ga-adabere ihe ọ pụtara n’elu ọnọdụ e ji ya mee ihe, ya bụ, mgbe ahụ ịmata United States dịka ndị ohi yiri nnọọ otú ndị Protestant si akọwa Antiochus dịka ndị ohi; ma ugbu a Antiochus bụ ihe nnọchianya nke United States n’ụbọchị ikpeazụ.

Ntụle nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-aza ozugbo ajụjụ banyere ike nke na-ebuli onwe ya elu iji guzosie ọhụụ ahụ ike; ya mere, itinye nkwụsi ike n’eziokwu a, bụ ihe ziri ezi. E mere ya ziri ezi site n’ọtụtụ ndị àmà, n’ihi na ahịrị akụkọ ihe mere eme ndị ọzọ nke esemokwu banyere Rome dị ka akara na-achọpụta otu eziokwu ahụ. Eziokwu ahụ bụ na ndị nọ n’akụkụ na-ezighị ezi nke okwu a na-akọwakarị United States n’ọnọdụ Rome. Ma ọ bụrụ na ị chọghị ịnakwere na akara nwere ihe karịrị otu ihe ọ pụtara, ma ọ bụ ọ bụrụ na i kwenyere na ha na-eme otú ahụ, ma i mebeghị nke ọma nke ga-eme ka i nwee okwukwe zuru ezu n’iwu ahụ, mgbe ahụ ọ ga-abụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume ka ị soro ezi uche a nke a ga-etinye n’ọrụ ugbu a.

Ike ọ bụla nke nwere mpi abụọ na-anọchi anya United States n’ụbọchị ikpeazụ. France bụ ike abụọ ahụ e ji Sọdọm na Ijipt na-anọchi anya ya. Islam kwa na-anọchikwa anya United States, n’ihi na United States bụ onye amụma ụgha n’ihe gbasara ike papal, onye bụ Jezebel. United States bụ Salome n’okpuru ọchịchị Herodias. Balaam kwa bụ akara nke onye amụma ụgha, ọ bụ ezie na akụkọ ya dị mgbagwoju anya karịa nanị ịbụ onye amụma ụgha.

Amụma Belam, ndị e dere mgbe ọ gọzichara Izrel ugboro atọ, nwere njikọ na Islam n’ụzọ dị iche iche. Ịnyịnya ibu ahụ bụ akara nke Islam, ma a pụghị iwepụ ịnyịnya ibu ahụ na-ekwu okwu n’akụkọ Belam. Ndị amamihe si n’ọwụwa anyanwụ bịara ịkpọ isi ala nye Nwa ọhụrụ ahụ, Jizọs, bụ ndị amụma Belam duziri. Islam, nke bụ nke atọ n’ime ahụhụ atọ nke Mkpughe isi nke itoolu, na-anọchi anya Mohammed, amụma ụgha ahụ.

Ọ bụrụ na ị ghọta na akara ngosi nwere ihe ha pụtara karịrị otu, mgbe ahụ o doro anya na ị ga-aghọtakwa na ọtụtụ eziokwu dị oke mkpa nke na a na-anọchi anya ha site n’ụdị akara ngosi dị iche iche. Akara ngosi nke na-eguzobe ọhụụ ahụ bụ akara ngosi nke Rom, ya mere o doro anya na Rom ga-abụ isiokwu bụ isi n’ime amụma nile nke Akwụkwọ Nsọ. Otu akara ngosi a ma ama, nke ochie ma guzosie ike, nke Rom bụ eze nke ugwu n’isi nke iri na otu nke Daniel. Eze nke ugwu ahụ, onye na-abịa na njedebe ya ebe ọ nweghị onye ga-enyere ya aka, bụ ike papal, Chọọchị Rom, poopu nke Rom, nwoke nke mmehie.

N’arụmụka Uriah Smith, e kwusiri ike na eze nke ugwu n’amaokwu nke iri atọ na isii bụ France, nakwa na eze nke ugwu n’amaokwu nke iri anọ bụ Turkey. Ma France na Turkey bụ ihe nnọchianya nke United States n’ọnọdụ dị iche iche, ma dịka ọ dị n’etiti ndị Protestant, nakwa dịka ọ dị taa, n’arụmụka Smith, ọ jụrụ eziokwu ahụ na eze nke ugwu bụ ihe nnọchianya nke Rom nke Oge A, ma kwuo na ihe nnọchianya nke Rom bụ nke ihe nnọchianya nke United States nọchiri anya n’obodo France, ma kwa ọzọ na ihe nnọchianya nke Rom bụ ihe nnọchianya nke United States dịka e siri nọchite ya n’obodo Turkey.

Ugbu a, ọnọdụ ahụ nwere ahịrị atọ; akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, akụkọ ihe mere eme nke Uriah Smith, na ihe dị ebe a ugbu a. N’ime nke ọ bụla n’ime ihe atụ ndị ahụ, e nwere esemokwu banyere otu akara nke Rom, nke a na-etinye n’ọrụ n’ezighị ezi site n’ịghọtahie Rom dịka akara nke United States.

Ahịrị esemokwu banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” n’akwụkwọ Daniel, na-akwado otu nkwụsi-ike a kpọmkwem nke ịrụ ụka megide eziokwu banyere ihe nnọchianya nke Rome, ọ bụ ezie na e nwere ụfọdụ nkọwa dị mkpa n’akụkọ ihe mere eme a.

Ụzọ ezi uche nke usoro amụma Uriah Smith duru ndị na-eso ụzọ ya ka ha tinye ihe otiti nke isii dị n’isi nke iri na isii nke Mkpughe n’ọrụ n’ụzọ na-ezighi ezi. Otu nsogbu bụ isi n’otú Smith si tinye isi nke iri na isii n’ọrụ, ewezuga mbọ ya ịkọwa ihe niile n’ụzọ nkịtị n’oge a ga-eji tinye ihe niile n’ọrụ n’ụzọ ime mmụọ, bụ enweghị ike ya ịhụ nhazi pụrụ iche nke njikọ atọ ahụ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ. Site n’idochie ezi ihe akara ndị ahụ pụtara na nkọwa sitere n’echiche onwe onye, ezi uche Smith na-egbochi ikike ịmata otú e si akpụ njikọ atọ ahụ, ma otú e si akpụ ya bụ “nnukwu ule ahụ nye ndị nke Chineke nke a ga-eji kpebie nzọpụta ebighị ebi ha.”

Ntụgharị na-ezighị ezi nke akara ngosi Rom bụ mgbalị Setan na-agba iji gbochie ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ịhụ ọ bụghị naanị Rom nke oge a, kama kwa otú e si akpụ Rom nke oge a. Ọ dị mkpa ịmata njirimara amụma ndị metụtara ijikọta ọnụ nke Mba Ndị Dị n’Otu, ike popu, na United States, n’ihi na nke a nwere nsonaazụ ebighị ebi.

N’akwụkwọ Daniel, e nwere ule pụrụ iche nke na-emesi mkpa ọ dị ịmata mmekọrịta dị n’etiti ike atọ ndị a, e nwekwara ọzọ ule pụrụ iche nke na-emesi otu isi ihe ndị a ike n’akwụkwọ Mkpughe. William Miller ghọtara na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ ka ọ na-amụ 2 Ndị Tesalonaịka. Miller ghọtara site na nkọwa nke mmekọrịta amụma dị n’etiti Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom ndị popu n’ime 2 Ndị Tesalonaịka na okwu ahụ, “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” bụ akara nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ, ya mere ihe arụ nke mbibi ga-abụ Rom ndị popu.

Isi okwu anyị na-akọwapụta ike, ọ bụ ezie, bụ na n’Akwụkwọ nke Abụọ nye Ndị Tesalonaịka a tinyere mmekọrịta dị n’etiti Rom nke ndị na-ekpere arụsị na Rom nke ndị popu n’ọnọdụ na-akụzi na mgbe na ọ bụrụ na ị ghọtaghị mmekọrịta nke ike abụọ ahụ, ị na-anata aghụghọ siri ike, ma laa n’iyi ruo ebighị ebi.

Nke a bụ otu ịdọ aka ná ntị ahụ nke ọrịa nke isii, ebe ọ bụghị naanị dragọn ahụ, onye bụ Rome nke ndị ọgọ mmụọ na Ndị Tesalonaịka nke Abụọ, na anụ ọhịa ahụ, onye bụ “nwoke nke mmehie” n’ebe ahụ, kama kwa n’isi nke iri na isii ị nwere onye amụma ụgha ahụ. Ebe Akwụkwọ Nsọ ahụ na-emesi ịdị mkpa nke ịmata mmekọrịta dị n’etiti ike ndị na-emepụta njikọ atọ nke Rome nke Oge A, nke bụkwa Babilọn nke Oge A.

Arụmụka banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-elekwasị anya kpọmkwem n’otu esemokwu ahụ nke ụbọchị ikpeazụ, ma ọ na-agbatịkwa njirimara nke esemokwu ahụ site n’itinye mkpa ọ dị ịghọta mmekọrịta dị n’etiti ike atọ ahụ nke mejupụtara Rom nke Oge A. Ijụ ịhụ eziokwu a pụtara ime ka aghụghọ dị ike bụrụ ụgwọ ọrụ gị n’ezie.

N’arụmụka dị ugbu a, ndị na-akọwa United States dịka ndị ohi ahụ yiri ka ha enweghị ike ọbụna ikwenye ịghọta ihe mere o ji dị mkpa na a na-anọchite United States ugboro ugboro dịka nke nọ n’okpuru ike ndị popu kama ịbụ ike ndị popu ahụ n’onwe ya. Amamihe nkịtị bụ isi na-amata na ike nke na-achịkwa mmekọrịta ahụ n’ihe ndọrọ ndọrọ ọchịchị, n’akụkọ ihe mere eme, n’alụmdi na nwunye, na n’amụma Akwụkwọ Nsọ ka a na-ewere dịka isi, ma isi ahụ bụ ihe na-ebuli onwe ya elu iji guzosie ọhụ ahụ ike, e mesịa ọ daa.

Echiche nke na-akọwa United States dịka ndị ohi, enweghị ike itinye n’ọrụ akụkọ ihe mere eme nke e gosipụtara, ma emezuekwa ya, site n’afọ 321 ruo 538. Ihe nnọchianya nke United States aghaghị ibu ụzọ dapụ tupu a kpughee “nwoke mmehie” ahụ. A na-ekpughe “nwoke mmehie” ahụ ọzọ n’ụbọchị ikpeazụ, ma tupu e mee nke ahụ, United States aghaghị ibu ụzọ dapụ.

Iwu Sọnde dị na United States adịghị akọwa United States dịka Rom nke Oge a, kama ọ na-akọwa na mbibi mba eruola, nakwa na e kewapụrụla United States kpamkpam n’ezi omume. Rom nke Oge a a na-ekpughe mgbe United States dapụrụ n’iwu Sọnde bụ ike papal, onye n’oge ahụ na n’ebe ahụ ka o meriri onye otu ya, amụma ụgha.

“Kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel na mmekọrịta ya na ozi William Miller, na mkpa ọ dị na nghọta Miller sitere n’isi nke abụọ nke 2 Ndị Tesalonaịka, na ịdọ aka ná ntị ka unu debe uwe unu n’otiti nke isii, ha niile na-akọwapụta akụkụ sitere n’esemokwu ndị ahụ nke na-ekwu okwu banyere okwu ndị dị ugbu a.

Ịdọ aka ná ntị nke 2 Ndị Tesalonaịka isi nke abụọ banyere ụbọchị ikpeazụ bụ banyere otu òtù nke na-amata United States dịka ihe nnọchianya, ma na-ajụ ka ìhè nke na-ekwu maka mmekọrịta United States na Rom ndị popu duzie ha. N’ime ime nke a, ha ga-ahụ mmekọrịta nke ọ bụghị naanị Rom ndị popu na United States, kamakwa Mba Ndị Dị n’Otu, ike dragọn ahụ nke Mkpughe isi nke iri na isii.

Dịka o mere n’ihe banyere Uriah Smith, A.G. Daniells na W.W. Prescott, ndị Nwanyị White kọwara dịka ndị na-enweghị ike isi n’ihe kpatara ihe ruo n’ihe na-esi na ya pụta n’uche ha, otú ahụkwa ka ọ dị n’ebe ndị na-ajụ ka e duzie ha site n’ntuziaka nke okwu amụma Chineke nọ n’ịkọwapụta mmekọrịta nke ike atọ ndị a n’ụbọchị ikpeazụ.

Dịka esemokwu nke mbụ, nke ugbu a, na nke Uriah Smith, esemokwu gbasara mmekọrịta nke ike atọ ahụ dịka e sere ha n’Akwụkwọ Ndị Tesaịlọnịka nke Abụọ na ihe otiti nke isii na-egosipụta nkọwa onwe onye nke na-atụ aka na United States, ma ọ jụ ịhụ ụfọdụ àgwà amụma nke United States nke ga-ekpughe echiche njehie ha, ma eleghị anya dọpụta ha n’ìhè.

Mgbe Septemba 11, 2001 gasịrị, esemokwu banyere ụmụ ahụhụ anọ nke Joel bilitere. Eziokwu ahụ bụ na ụmụ ahụhụ ndị ahụ nọchiri anya ịda azụ ime mmụọ nke na-aga n’ihu nke ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia, site n’ịwebata nkà mmụta okpukpe Katọlik na nke ndị Protestant dapụrụ n’ezi okwukwe. Ọzọkwa, ngwa ziri ezi nke ụmụ ahụhụ anọ ahụ bụ Rom, ma nkọwa nke onwe kwuru na ọ bụ Islam, nke bụ ihe nnọchianya nke onye amụma ụgha, ya mere ọ bụkwa ihe nnọchianya nke United States. Ahịrị n’elu ahịrị, esemokwu ndị sitere n’akụkọ ihe mere eme Advent nke anyị ka tụlere, ha niile na-ekwu maka otu eziokwu ahụ.

Akụkụ na-ezighị ezi, n’elu ndịàmà anọ, na-akọwa ndị ohi ahụ dị ka United States, ma n’elu ndịàmà abụọ nghọta nke akụkụ na-ezighị ezi banyere United States dị ka akara adịghị ezi. Ndị Chineke na-akpọ n’ụbọchị ikpeazụ ka ha bụrụ akụkụ nke otu narị puku iri anọ na anọ nọ ugbu a n’ule amụma. Ọ bụghị ule a na-emezu site n’ịtụ vootu gị nanị maka akụkụ a ma ọ bụ akụkụ ahụ. Ọ bụ ule nke a pụrụ naanị ịgafe n’eziokwu n’ụzọ ziri ezi ma ọ bụrụ na etinyere iwu amụma n’ọrụ nke ọma. Ka Ọdụm nke agbụrụ Juda kpọtee ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ n’eziokwu na ha anaghị amụ ihe nke ọma nke zuru ezu, O kwere ka ewebata ozizi ụgha.

Eziokwu ahụ bụ na ozizi ụgha bilitere n’ime mmegharị a na-egosi na nkà anyị n’onwe anyị n’ihe gbasara ụkpụrụ nkọwa amụma adịghị ike karịa ka o kwesịrị ịdị. Rom na-eguzobe ọhụụ ahụ, ma ọhụụ nke ụbọchị ikpeazụ bụ ịrị elu ikpeazụ na ọdịda nke eze nke ugwu. “Eze” ahụ bụkwa “mmadụ nke mmehie,” ma “mmadụ nke mmehie” ahụ bụ “ihe omimi nke ajọ omume,” nakwa “onye ajọ omume” ahụ. Ọ bụ onye-emegide-Kraịst, a na-anọchi ya anya dị ka “ndị ohi nke ndị gị,” ma ọ bụ “isi” nke Rom nke Oge A.

> “Ndị na-enwe mgbagwoju anya n’ịghọta okwu ahụ, ndị na-adịghị ahụ ihe antikraịst pụtara, ga-etinye onwe ha n’akụkụ antikraịst n’ezie. Oge adịghịzi ugbu a ka anyị soro ụwa jikọọ. Daniel guzo n’oke ya na n’ọnọdụ ya. A ghaghị ịghọta amụma Daniel na nke Jọn. Ha na-akọwara ibe ha. Ha na-enye ụwa eziokwu ndị onye ọbụla kwesịrị ịghọta. Amụma ndị a ga-abụ ihe àmà n’ụwa. Site n’imezu ha n’ụbọchị ndị ikpeazụ ndị a, ha ga-akọwara onwe ha.” Kress Collection, 105.

Back to Articles