Article

# Elaịja - Nọmba Itoolu

Onye-amụma ahụ Ghaara Ụgha

Author

Jeff Pippenger

Published

October 11, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyị kwụsịrị edemede gara aga site n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke na-ekwu banyere “mmụọ ụgha.” Ihe na-esonụ bụ otu n’ime paragraaf ndị sitere n’akụkụ ahụ.

> “Ndị ozi na-adịghị edo nsọ na-ebili megide Chineke. Ha na-eto Kraịst na chi nke ụwa a n’otu ume ahụ. N’agbanyeghị na ha na-ekwupụta na ha na-anabata Kraịst, ha na-anabata Barabas, ma site n’omume ha na-asị, ‘Ọ bụghị Nwoke a, kama Barabas.’ Ka ndị niile gụrụ ahịrị ndị a lezie anya. Setan ekwuola mpako ya banyere ihe ọ pụrụ ime. Ọ na-eche na ọ ga-agbasa ịdị n’otu ahụ Kraịst kpebiri ekpere ka ọ dịrị n’ụlọ nzukọ Ya. Ọ na-asị, ‘Aga m apụta bụrụ mmụọ ụgha iji duhie ndị m pụrụ, ka ha na-akatọ, na-ekpe ikpe, ma na-agbagọ eziokwu.’ Ka nwa nke aghụghọ na àmà ụgha bụrụ onye a nabatara n’ụlọ nzukọ nke enyerela nnukwu ìhè, nnukwu ihe àmà, ụlọ nzukọ ahụ ga-ajụ ozi Onyenwe anyị zitere, ma nata nkwupụta ndị na-enweghị ezi uche, na echiche ụgha, na ozizi ụgha. Setan na-achị ọchị n’ihi nzuzu ha, n’ihi na ọ maara ihe eziokwu bụ.” Testimonies to Ministers, 409.

Ka “nwa nke aghụghọ na ama-ụgha bụrụ onye a na-anabata n’ime nzukọ-nsọ nke natara nnukwu ìhè, nnukwu akaebe, ma nzukọ-nsọ ahụ ga-ajụ ozi nke Onyenwe anyị zitere, ma nabata nkwupụta ndị kasị enweghị ezi uche, na echiche ụgha, na nkuzi ụgha.” N’afọ 1863, Adventizim Millerite “laghachiri” n’usoro na ụkpụrụ na-enweghị ezi uche na nke ụgha nke Protestantizim dapụrụ n’okwukwe jiri arụ ọrụ, ma jụ nkwenye William Miller banyere oge asaa nke Levitikọs iri abụọ na isii. E gosipụtara isiokwu nke “ịlaghachi” site n’aka ndị nnupụisi nọ na Ọnụ Ọgụgụ iri na anọ, mgbe ha kpebiri ịhọpụta otu onye-isi ma laghachi Ijipt.

> Ha gwara onwe-ha, Ka ayi họpụta onye-isi, ka ayi laghachi n’Ijipt. Ọnu-ọgụgụ 14:4.

Jeremaịa kwa nọchikwara isiokwu nke “ịlaghachi” n’aka Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe, mgbe n’isi nke iri na ise, a gwara ya na ndị Protestant dara ada nwere ike ịlọghachikwute ya, ma ya onwe ya ekwesịghị “ịlaghachikwute” ha.

> Anọghị m n’ọgbakọ ndị na-akwa emo, ọ dịghịkwa m ṅụrị ọṅụ; anọ m naanị m n’ihi aka gị: n’ihi na i mejuwo m iwe ọkụ. Gịnị mere ihe mgbu m ji bụrụ nke na-adịgide adịgide, ọnyá m bụrụkwa nke a na-apụghị ịgwọ, nke na-ajụ ka a gwọọ ya? Ì ga-abụrịrị m kpamkpam dị ka onye ụgha, na dịka mmiri ndị na-ada ada? Ya mere otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Ọ bụrụ na ị laghachi, mgbe ahụ, aga m eme ka ị lọghachi ọzọ, ị ga-eguzokwa n’ihu m: ma ọ bụrụ na i wepụta ihe dị oké ọnụ ahịa n’ime ihe rụrụ arụ, ị ga-adị ka ọnụ m: ka ha lọghachikwute gị; ma gị onwe gị alaghachikwutela ha. Aga m emekwa ka ị bụrụ n’ebe ndị a nọ mgbidi ọla e wusiri ike: ha ga-alụso gị ọgụ, ma ha agaghị emeri gị: n’ihi na mụ na gị nọ ịzọpụta gị na ịnapụta gị, ka Onyenwe anyị kwuru. Jeremiah 15:17–20.

Ma eleghị anya, ihe atụ amụma kacha doo anya nke ụkpụrụ nke ịghara ịlaghachi n’ọgbakọ Protestant nke dara n’okwukwe ka a hụrụ n’akụkọ banyere onye amụma ahụ na-erubereghị isi, onye wetara Jeroboam, eze mbụ nke agbụrụ iri nke ugwu, ozi ịdọ aka ná ntị.

> Eze wee sị nwoke nke Chineke, Soro m laa n’ụlọ, mee ka ike gị dị ọhụrụ, m ga-enyekwa gị ụgwọ ọrụ. Nwoke nke Chineke wee sị eze, Ọ bụrụgodị na ị ga-enye m ọkara ụlọ gị, agaghị m eso gị banye, agaghịkwa m eri achịcha ma ọ bụ ṅụọ mmiri n’ebe a: n’ihi na otu a ka e nyere m iwu site n’okwu nke Onyenwe anyị, na-asị, Erila achịcha, aṅụkwala mmiri, alaghachikwala n’ụzọ ahụ i siri bịa. Ya mere, o jiri ụzọ ọzọ laa, ọ laghachighịkwa n’ụzọ ahụ o siri bịa Betel. 1 Ndị Eze 13:7–10.

A gwara onye-amụma ahụ nke nupụrụ isi site n’aka Chineke ka ọ ghara isi n’ụzọ o si bia laghachi. Adventism nke ndị Millerite si n’ime Protestantism, nke Sardis nọchiri anya ya, pụta, ma ha ekwesịghị ịlaghachi. Ọ bụ ezie na onye-amụma ahụ nke nupụrụ isi maara nke ọma na ọ gaghị esi n’ụzọ o si bia laghachi, otu onye-amụma ụgha nke alaeze Jeroboam gwara ya na Chineke ekwuola na onye-amụma ahụ nke nupụrụ isi kwesịrị ịlaghachi n’ụlọ onye-amụma ụgha ahụ ma soro ya rie nri. N’agbanyeghị nduzi Chineke, o mere kpọmkwem ihe ahụ. Ozugbo ọ malitere iri nri onye-amụma ụgha ahụ, Akwụkwọ Nsọ kwuru n’ụzọ doro anya na onye-amụma Sameria ahụ aghọgbuola ya.

> Ma otu onye amụma agadi biri na Betel; ụmụ ya wee bịa gwa ya ọrụ nile nwoke nke Chineke mere n’ụbọchị ahụ na Betel: okwu ndị ọ gwara eze, ndị a ka ha gwakwara nna ha. Nna ha wee sị ha, Òlee ụzọ ka o si gawa? N’ihi na ụmụ ya ahụwo ụzọ nwoke nke Chineke, bụ́ onye si Juda bịa, siri gawa. O wee sị ụmụ ya, Nye m ibu-ibu. Ha wee kwadooro ya ibu-ibu ahụ: o wee nọdụkwasị ya, gawa ịchọ nwoke nke Chineke, wee chọta ya ka ọ nọ ọdụ n’okpuru otu osisi oak: o wee sị ya, Ọ̀ bụ gị bụ nwoke nke Chineke nke si Juda bịa? O wee sị, Ọ bụ m. Mgbe ahụ o wee sị ya, Soro m laa ụlọ, rie achịcha. O wee sị, Apụghị m iso gị laghachi, ma ọ bụ soro gị banye: agaghịkwa m eri achịcha ma ọ bụ ṅụọ mmiri n’ebe a n’aka gị: n’ihi na e kwuru m site n’okwu Onyenwe anyị, Ị gaghị eri achịcha ma ọ bụ ṅụọ mmiri n’ebe ahụ, ma ọ bụ laghachi ije n’ụzọ i siri bịa. O wee sị ya, Abụ mkwa onye amụma dịka gị; mmụọ ozi wee gwa m site n’okwu Onyenwe anyị, sị, Weghachite ya ka o soro gị lọta n’ụlọ gị, ka o rie achịcha ma ṅụọ mmiri. Ma ọ ghọgburu ya ụgha. Ya mere, o sooro ya laghachi, rie achịcha n’ụlọ ya, ma ṅụọ mmiri. 1 Ndị Eze 13:11–19.

Onye-amụma ahụ na-erubeghị isi soro onye-amụma ụgha nke Sameria rie ma ṅụọ, nke pụtara na ọ nabatara ozi onye-amụma dapụrụ n’ezi-okwukwe, ma jụ ozi nke Onyenwe anyị. Ozi ahụ ka o jiri ntụkwasị obi kwusara n’otu ụbọchị ahụ. Ọ maara nke ọma na o kwesịghị ịlọghachi, ma o mere ya n’agbanyeghị nke ahụ. Nwanyị White na-agwa anyị na ọ bụrụ na “nwa aghụghọ na onye àmà ụgha enweta nnabata n’ụlọ nzukọ nke natara nnukwu ìhè, nnukwu ihe àmà, ụlọ nzukọ ahụ ga-ajụ ozi Onyenwe anyị zitere.” N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, mmụọ ozi mbụ ji ebube ya mee ka ụwa nwee ìhè. N’afọ 1840, e buo ozi nke mmụọ ozi mbụ gaa n’ọdụ mgbasa ozi ọ bụla n’ụwa.

> “Akụkọ banyere ọbịbịa Onyenwe anyị n’oge na-adịghị anya n’ike na ebube dị ukwuu n’ụwa anyị bụ eziokwu, ma n’afọ 1840, e weliri ọtụtụ olu n’ikwusa ya.” Manuscript Releases, mpịakọta nke 9, 134.

Obere oge na-adịghị anya ka nke ahụ gasịrị, Adventizim nke ndị Millerite laghachiri n’ụzọ omume nke Protestantizim dapụrụ n’eziokwu, bụ́ “ụgha ahụ,” ma tụfuo “ozi nke Onye-nwe-anyị” nke Chineke zitere site n’aka William Miller. Ha tụfuru ozi Mosis dị ka Elaịja siri gosipụta ya, ma “ụgha ahụ” nke a nabatara ná mmalite n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, na-anọchi anya “ụgha ahụ” a kwere na njedebe; “ụgha ahụ” nke na-ewetara Adventizim Laodisia aghụghọ siri ike.

> Nakwa n’ụzọ aghụghọ nile nke ajọ omume n’ime ndị na-ala n’iyi; n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu ahụ, ka e wee zọpụta ha. N’ihi nke a, Chineke ga-ezigara ha nduhie dị ike, ka ha kwee ụgha ahụ: Ka a maa ha nile ikpe, ndị na-ekweghị eziokwu ahụ, kama ndị nwere mmasị n’ajọ omume. 2 Ndị Tesalonaịka 2:10–12.

Anyị na-agbalị igosi ọrụ Elaịja dị ka ihe nnọchianya n’ihe metụtara akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha nke mpi Protestantism na mpi Republicanism n’oge alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ na-achị. Ihe isi ike dị n’ịkpọkọta okwu niile gbasara afọ 1863 n’ụzọ amụma, ma ọ dịkarịa ala n’ebe m nọ, bụ ahịrị dị iche iche ma na-ejikọta ibe ha nke na-eru nso n’echiche nke “uche mgbagwoju anya na-agagharị agagharị”. Uche na-aga kpọmkwem n’ihu bụ mgbe niile ụzọ kacha mma e si abịaru ihe nso, ma ịchọpụta eziokwu Chineke na mmekọrịta eziokwu ndị ahụ na ibe ha bụ ọrụ siri ike, n’ihi na a na-ahụ ha n’Akwụkwọ Nsọ “ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ.”

> Ònye ka ọ ga-akụziri ihe ọmụma? Ònye ka ọ ga-eme ka ọ ghọta ozizi? Ndị a napụrụ ara, ndị a dọpụtara n’obi. N’ihi na ụkpụrụ ga-adị n’elu ụkpụrụ, ụkpụrụ n’elu ụkpụrụ; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ntakịrị ebe a, ntakịrịkwa ebe ahụ. Aịzaịa 28:9, 10.

Ọ bụkwa ọrụ siri ike mgbe ndị ị na-agwa okwu gụnyere ndị ma eziokwu ndị bụ isi ị na-ekwu maka ha nke ọma, ma ndị ọzọ ka bụ ndị ọhụrụ n’ihe ndị a niile. N’ezie, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ eziokwu niile m bu n’obi ịnye nchịkọta ha n’isiokwu a, a pụrụ ịhụ ha n’ime Tebụl Habakuk. Ka m ghara ịdị ka onye na-eji “ezi uche na-agbagharị agbagharị” arụ ụka, aga m agwa unu ebe anyị na-aga tupu anyị eruo ebe ahụ n’eziokwu.

N’afọ 1863, Adventizim Mịlaịtị nke Laodisia guzobere oyiyi ekworo. Oyiyi ekworo ahụ na-anọchi anya ọgbọ mbụ n’ime ọgbọ anọ nke Adventizim Laodisia.

> O wee sị m, Nwa nke mmadụ, bulie anya gị ugbu a chee ihu ụzọ ugwu. Ya mere, e buliri m anya m chee ihu ụzọ ugwu, ma le, n’ebe ugwu n’ọnụ ụzọ ámá ebe ịchụàjà ka oyiyi ekworo a dị n’ọnụ ụzọ mbata. Ezekiel 8:5.

A na-anọchi anya ọgbọ anọ nke ụka Seventh-day Adventist n’akụkụ dị iche iche nke Akwụkwọ Nsọ, ma ana m eji Ezikiel isi nke asatọ dị ka isi ebe m na-ezo aka. Ihe kpatara nke a bụ na isi nke asatọ na-eduba n’isi nke itoolu. N’Ezikiel 9, a na-egosi imechi akara nke ndị ahụ puku iri na anọ na puku anọ, ma n’ime Testimonies, mpịakọta nke ise, Nwannaanyị White na-akọwapụta eziokwu a nke ọma. N’ihe Nwannaanyị White kwuru, ọ na-ekwuputakwa nke ọma ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe na Jerusalem mgbe a na-emechi akara ahụ. Ezikiel na-eme otu ihe ahụkwa, ma ìgwè nke na-anataghị akara ahụ ka a na-anọchi anya ha n’isi nke asatọ.

> “Ndị òtù ahụ ndị na-adịghị enwe mwute n’ihi ịla azụ ime mmụọ nke onwe ha, ma ọ bụ kwa ákwá n’ihi mmehie nke ndị ọzọ, a ga-ahapụ ha na-enweghị akara nke Chineke. Onyenwe anyị na-enye ndị ozi Ya, ndị ikom ahụ ndị ji ngwá agha igbu mmadụ n’aka ha, iwu, sị: ‘Soro ya gafee n’obodo, tigbukwaa: ka anya unu ghara ịzọpụta, unu enwekwala ebere: gbusichaa ndị agadi na ndị na-eto eto, ma ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị, na ndị inyom: ma unu abịakwutela nwoke ọbụla nke akara ahụ dị n’ahụ ya nso; malitekwa n’ebe nsọ M. Mgbe ahụ ha malitere n’aka ndị ikom agadi ahụ ndị nọ n’ihu ụlọ ahụ.’”

> “N’ebe a anyị na-ahụ na nzukọ ahụ—ebe nsọ nke Onyenwe anyị—bụ ndị mbụ nwetara mkpọrọgwụ nke iwe Chineke. Ndị okenye ahụ, bụ ndị Chineke nyere nnukwu ìhè, ndị guzoro dị ka ndị nche nke ọdịmma ime mmụọ nke ndị mmadụ, rara ntụkwasị obi e nyere ha nye. Ha ewerela ọnọdụ na ọ dịghị anyị mkpa ichere ọrụ ebube na ngosipụta pụtara ìhè nke ike Chineke dịka n’ụbọchị ndị gara aga. Oge agbanweela. Okwu ndị a na-eme ka ekweghị ekwe ha sie ike, ha wee sị: Onyenwe anyị agaghị eme ihe ọma, ma Ọ gaghịkwa eme ihe ọjọọ. O nwere ebere nke ukwuu ime ka ikpe bịakwute ndị Ya. N’ụzọ dị otu a, ‘Udo na nchekwa’ bụ mkpu si n’ọnụ ndị ikom ndị na-agaghịkwa ebuli olu ha ọzọ dịka opi iji gosi ndị Chineke mmehie ha, na ụlọ Jekọb mmehie ha. Nkịta ndị a dara ogbi, ndị na-achọghị ịkpọ ụja, bụ ndị ahụ na-anata ọbọ ziri ezi nke Chineke a kpasuru iwe. Ndị ikom, ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị niile na-ala n’iyi ọnụ.” Testimonies, volume 5, 211.

Isi nke asatọ na-akọwa ndị ahụ nọ na Jerusalem—“ụka” ahụ nke dị na nke anọ n’ime ọgbọ anọ ahụ—nke e gosipụtara dịka ndị na-ehulata ala nye anyanwụ.

> O wee kpọbatara m n’ogige dị n’ime ụlọ Jehova, ma, lee, n’ọnụ ụzọ ụlọ nsọ Jehova, n’etiti mbara ihu na ebe ịchụàjà, e nwere ihe dị ka ndị ikom iri abụọ na ise, azụ ha tụkwasịrị n’ebe ụlọ nsọ Jehova dị, ihu ha elekwasịkwa n’ọwụwa anyanwụ; ha wee kpọọ anyanwụ isiala n’ebe ọwụwa anyanwụ. Mgbe ahụ, ọ sịrị m, Ì hụwo nke a, gị nwa nke mmadụ? Ọ̀ bụ ihe nta nye ụlọ Juda na ha na-eme ihe arụ ndị a ha na-eme n’ebe a? N’ihi na ha ejupụtawo ala ahụ n’ihe ike, ha alaghachikwokwa ime ka iwe wee m; ma, lee, ha na-etinye alaka osisi n’imi ha. Ya mere, mụ onwe m ga-emekwa n’oke iwe: anya m agaghị emere ha ebere, agaghịkwa m enwe ọmịiko: ma ọbụna ma ha were olu ukwu tie mkpu n’ntị m, agaghị m anụ ha. Ezekiel 8:16–18.

Dị nnọọ ka o mere n’akụkọ ọjọọ nke ndị nledo iri ahụ, ndị isi iri abụọ na ise nke nnupụisi ahụ na-efe anyanwụ “akpasuwo” Onyenwe anyị iwe. Iwu Sọnde bụ “ụbọchị nke ịkpasu iwe” nke ndị amụma na-atụ aka ya n’ihu. Isi nke itoolu na-akọwa ndị na-anata akara nke Chineke n’otu oge ahụ kwa, n’ihi na ọ bụ naanị ikwughachi na ịgbasa ihe e kwuru n’isi nke asatọ.

> “Ịka akàrà a n’elu ndị ohu Chineke [Mkpughe isi nke asaa] bụ otu ihe ahụ e gosiri Ezikiel n’ọhụ.” Testimonies to Ministers, 445.

N’afọ 1863, ọgbọ mbụ nke Adventizim Laodisia malitere ịwagharị ha n’ime ọzara. Akụkọ amụma nke na-achọpụta onyinyo ekworo ahụ n’afọ 1863, bụ nwa ehi ọlaedo nke Erọn. Àgwà amụma nke nwa ehi ọlaedo ahụ bụ na ọ bụ onyinyo nke anụ ọhịa, nakwa na ọ bụ ọlaedo. Ọlaedo bụ akara nke Babilọn, ya mere nwa ehi ọlaedo nke Erọn bụ onyinyo nke anụ ọhịa nke Babilọn. A na-akọwa onyinyo nke anụ ọhịa naanị dịka njikọta nke ụka na ọchịchị, ebe ụka nọ n’ọrụ nchịkwa nke mmekọrịta ahụ.

> “Ma gịnị bụ ‘onyonyo ahụ nye anụ ọhịa ahụ’? òleekwa otú a ga-esi kpụọ ya? Ọ bụ anụ ọhịa ahụ nwere mpi abụọ na-eme onyonyo ahụ, ọ bụkwa onyonyo nye anụ ọhịa ahụ. A na-akpọkwa ya onyonyo nke anụ ọhịa ahụ. Ya mere, iji mata ụdị onyonyo ahụ dị na otu a ga-esi kpụọ ya, anyị aghaghị ịmụ njirimara nke anụ ọhịa ahụ n’onwe ya—ndị ọchịchị Pope.”

> “Mgbe nzukọ Kraịst mbụ ghọrọ nke mebiri emebi site n’ịhapụ ịdị mfe nke ozi-ọma ma nakwere emume na omenala ndị ọgọ mmụọ, ọ tụfuru Mmụọ na ike nke Chineke; ma iji chịkwaa akọ na uche nke ndị mmadụ, ọ chọọrọ nkwado nke ike ọchịchị ụwa. Nsonaazụ ya bụ ọchịchị papacy, bụ ụka nke jidere ike nke alaeze ma jiri ya kwalite ebumnuche nke ya, karịsịa maka ịta ‘ozizi ụgha’ ahụhụ. Ka United States wee kpụọ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ, ike okpukpe aghaghị ijide ọchịchị obodo n’ụzọ dị otu a nke na ụka ga-ejikwa ikike nke alaeze emezu ebumnuche nke ya.” The Great Controversy, 443.

Nwa-ehi ahụ Erọn wuru, e wuru ya mgbe Mosis na-anata Iwu Iri ahụ. Iwu nke abụọ machibidoro ife arụsị, ma tinye nkọwa akụkụ ụfọdụ banyere agwa Chineke, mgbe ọ na-akọwa Chineke dịka Chineke ekworo.

> I gaghi emere onwe-gi ihe oyiyi a pịrị apị, ma-ọbu ụdị oyiyi ọ bula nke ihe ọ bula nke di n’elu-igwe, ma-ọbu nke di n’ala n’okpuru, ma-ọbu nke di na mmiri n’okpuru ala: I gaghi akpọ isi ala nye ha, ma-ọbu fee ha òfùfè: n’ihi na Mu onwem, Jehova bú Chineke-gi, bu Chineke ekworo, Onye nēleta ajọ omume nke ndi bu nna n’aru umu rue ọgbọ nke-atọ na nke-anọ nke ndi kpọrọ M asì; Ma nēme ebere rue ọtụtụ puku nye ndi huru M n’anya, nādebekwa ihe nile M nyere n’iwu. Ọpupu 20:4–6.

Oyiyi Eron nke nwa-ehi ọlaedo ahụ, ebe ọ bụ arụsị, na-anọchi anya oyiyi ekworo, n’ihi na ọ kpatara iwe ezi omume nke manyere Mozis ịtụda ma mebie mbadamba nkume abụọ mbụ nke Iwu Iri ahụ. Anyị bu n’obi igosi na chaatị ụgha nke 1863 ka e ji nwa-ehi ọlaedo Eron nọchite anya ya. E gosipụtara ekworo Chineke megide nwa-ehi ọlaedo Eron, n’ihi na nwa-ehi ọlaedo ahụ nọchiri anya chi ụgha. Nwa-ehi ahụ bụ nnọchi-anya adịgboroja nke Chineke. Eron kwusara na ọ nọchiri anya chi ndị ahụ zọpụtara ha n’ọgba ohu Ijipt. Mbadamba nkume abụọ ahụ nke Mozis mebiri n’akụkọ ihe mere eme ahụ kpọmkwem, bụ “nnomi” nke agwa ezi Chineke ahụ, Chineke ahụ nke n’ezie kpọpụtara ha n’Ijipt. Chaatị ụgha e mere na 1863 bụ oyiyi ekworo, n’ihi na ọ mebiri mbadamba nkume abụọ nke Habakuk isi nke abụọ site n’iwepụ oge asaa nke iyi Mozis.

> “Ahụla m na ọ bụ aka Onyenwe anyị duziri chart nke 1843, nakwa na e kwesịghị ịgbanwe ya; na ọnụọgụgụ ndị ahụ dị kpọmkwem dịka Ọ chọrọ ha; na aka Ya dịkwasịrị ya ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ndị ahụ, ka onye ọbụla ghara ịhụ ya, ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.” Early Writings, 74, 75.

N’ịga n’ihu, Ellen White tinyeere n’iwu ahụ ka a ghara ịgbanwe chaatị 1843, site n’itinye nkọwa a, “ma e wezụga site n’ike mmụọ nsọ.”

> “Ahụrụ m na Onyenwe anyị duziri eserese ochie ahụ, nakwa na ọ dịghị otu akara dị n’ime ya a ga-agbanwe ma e wezụga site n’ike mmụọ nsọ. Ahụrụ m na akara ndị dị n’eserese ahụ dị ka Chineke chọrọ ka ha dị, nakwa na aka Ya dịkwasịrị ya ma zoo mmejọ dị n’ụfọdụ n’ime akara ndị ahụ, ka onye ọ bụla ghara ịhụ ya ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.” Spalding and Magan, 2.

Jems na Ellen White na-ebikọ n’ụlọ ezinụlọ Otis Nichol, mgbe ndị Nichol kwadebere ma bipụta eserese nke 1850. Naanị ihe e “gbanwere” n’eserese nke 1850 bụ na e ji afọ “1844” dochie afọ “1843,” nke e gosiri n’eserese nke 1843. Naanị ihe e “gbanwere” bụ mmezi nke “njehie” ahụ nke Chineke jidere aka Ya n’elu ya. Mmụọ nsọ nke nwanyị amụma ahụ nọ n’ime ụlọ ahụ kpọmkwem ebe e “gbanwere” eserese nke 1843 ka ọ bụrụ eserese nke 1850, ma oge asaa nke Levitikọs iri abụọ na isii ka nọgidere dị nsọ n’elu eserese ahụ, dịka ọ dịkwa n’eserese nke 1843.

Iwu nke abụọ n’ime iwu ahụ na-agụnye akụkụ ọzọ nke mgbagwoju anya amụma a, n’ihi na ọ na-egosi na Chineke na-agụ ọgbọ dị iche iche ruo mgbe Ọ ga-abịa ileta ajọ omume ahụ emere. Afọ 1863 malitere nke mbụ n’ime ọgbọ anọ nke ụka Seventh-day Adventist, n’ihi na mmegharị Millerite kwụsịrị n’oge ahụ.

Mbadamba nkume abụọ nke Iwu Iri ahụ na-anọchi anya badamba nkume abụọ nke Habakuk, ma ha na-anọchikwa anya ogbe achịcha ebili mmiri abụọ nke Pentikọst, bụ́ ndị bụ nanị àjà n’ozi ụlọ nsọ nke gụnyere mmehie. Ngosipụta ike Chineke n’inye Iwu Iri ahụ, ngosipụta ike Chineke n’ịwụsa nke Pentikọst, na ngosipụta ike Chineke n’akụkọ ihe mere eme nke chaatị abụọ nke ndị Millerite, ha niile na-anọchi anya ngosipụta ikpeazụ nke ịwụsa Mmụọ Nsọ n’ime mmiri ozuzo ikpeazụ. Ogbe achịcha ebili mmiri abụọ nke Pentikọst na-anọchi anya otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ, ndị a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ.

A ga-eji “eko” kwadebe achịcha abụọ nke ifufe Pentikọst, nke na-anọchi anya mmehie, ma e bibiri eko ahụ site n’usoro isi achịcha ahụ.

> N’oge ahụ, mgbe e zukọtara ìgwè mmadụ na-enweghị ọnụ ọgụgụ, nke mere na ha na-azọ ibe ha ụkwụ, o bidoro ibu ụzọ gwa ndị na-eso ụzọ ya, sị: Kpacharanụ anya n’ihe iko nke ndị Farisii, nke bụ ihu abụọ. Luk 12:1.

Achịcha a na-efegharị efegharị bụ àjà nke mkpụrụ mbu.

> Unu ga-esi n’ebe obibi unu pụta achịcha ịfefe abụọ nke ụzọ iri abụọ nke otu efa: ha ga-abụ nke ezigbo ntụ ọka; a ga-eji ihe na-eko achịcha sie ha; ha bụ mkpụrụ mbụ nye Onyenwe anyị. Levitikọs 23:17.

Ndị otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ bụ onyinye mkpụrụ mbu n’ụbọchị ikpeazụ.

> M wee lee, ma, lee, Nwa-aturu guzo n’elu ugwu Zaịọn, ya na otu narị puku iri anọ na anọ, ndị e dere aha Nna ya n’egedege ihu ha. M wee nụ olu si n’eluigwe, dị ka olu ọtụtụ mmiri, dịkwa ka olu égbè-igwe dị ukwu: m wee nụ olu ndị na-akụ ụbọ akwara, na-akụ ụbọ akwara ha: Ha wee bụrụ abụ dịka abụ ọhụrụ n’ihu ocheeze ahụ, na n’ihu ihe ndị dị ndụ anọ ahụ, na ndị okenye ahụ: ọ dịghịkwa onye pụrụ ịmụta abụ ahụ ma ọ bụghị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, ndị a zụtara n’ụwa. Ndị a bụ ndị e metọghị site n’aka ndị inyom; n’ihi na ha bụ ndị na-amaghị nwoke. Ndị a bụ ndị na-eso Nwa-aturu ahụ ebe ọ bụla ọ na-aga. A zụtara ndị a n’etiti mmadụ, ka ha bụrụ mkpụrụ mbụ nye Chineke na nye Nwa-aturu ahụ. N’ọnụ ha ka a hụghị aghụghọ ọbụla: n’ihi na ha enweghị ntụpọ n’ihu ocheeze Chineke. Mkpughe 14:1–5.

Ndị otu ndị na-efe ofufe n’ụbọchị ikpeazụ ndị na-agaghị anwụ anwụ, nke Elaịja nọchiri anya ha, ga-emeriwo mmehie kpamkpam; n’ihi na ọkụ nke ime ka mmadụ dị ọcha, nke Onye-ozi nke Ọgbụgba-ndụ na-ewetara ha, ga-akpocha nke ọma ma wepụ ihe iko achịcha ahụ n’ime ụmụ ndị Livai.

> Lee, M ga-ezite onye-ozi m, ọ ga-edozi kwa ụzọ n’ihu m: Onye-nwe-anyị, onye unu na-achọ, ga-abịa n’ụlọ nsọ ya na mberede, ọbụna onye-ozi nke ọgbụgba-ndụ ahụ, onye unu na-enwe mmasị n’ime ya: lee, ọ ga-abịa, ka Jehova nke ndị agha kwuru. Ma ònye ga-anọgide n’ụbọchị ọbịbịa ya? ònye ga-eguzokwa mgbe ọ pụtara ìhè? n’ihi na ọ dị ka ọkụ nke onye na-asachapụ ọla, dịkwa ka ncha nke ndị na-asa uwe: Ọ ga-anọdụ ala dịka onye na-asachapụ na onye na-eme ka ọlaọcha dị ọcha: ọ ga-emekwa ka ụmụ Levi dị ọcha, sachapụ ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee were ezi omume chụọrọ Jehova àjà. Mgbe ahụ ka àjà nke Juda na Jerusalem ga-atọ Jehova ụtọ, dịka n’ụbọchị ochie, na dịka n’afọ ndị gara aga. Malakaị 3:1–4.

Àjà a na-akpọ “dị ka n’ụbọchị ndị ochie” bụ àjà ife-efe nke Pentikọst nke ogbe achịcha abụọ. E buliri ya elu dịka àjà, na-egosi ndị amụma abụọ ahụ e gburu n’okporo ámá, ndị a na-ebulikwa elu gaa n’eluigwe dịka ọkọlọtọ, ná mmalite nke nsogbu iwu Sọnde.

Mgbe Erọn kpụrụ nwa ehi ọlaedo ya, o kwupụtara na nwa ehi ahụ bụ chi ndị ahụ kpọpụtara ha n’Ijipt, wee mesịa kpọsaa oriri nye Onyenwe anyị.

> O wee were ha n’aka ha, were mma ịkpụ kee ya ya, mgbe ọ mesịrị mee ya nwa ehi a wụrụ awụ; ha wee sị, Ndị a bụ chi gị, Izrel, nke mere ka i si n’ala Ijipt pụta. Ma mgbe Eron hụrụ ya, o wuru ebe ịchụàjà n’ihu ya; Eron wee kpọsaa ya, sị, Echi ga-abụ ememme nye Onyenwe anyị. Ọpụpụ 32:4, 5.

Mgbe alaeze ugwu nke Izrel kewapụrụ onwe ya n’alaeze ndịda nke Juda, Jeroboam, eze mbụ nke Izrel, kpachaara anya webata ofufe adịgboroja n’obodo abụọ, kwupụta otu okwu ahụ Eron kwupụtara, na-azọrọ na ụmụ ehi ọlaedo ya abụọ bụ chi ndị kpọpụtara ha n’Ijipt, ma hiwekwa ememme adịgboroja dịka Eron mere.

> Jeroboam we kwu n’obi ya, Ugbu a ka alaeze ahụ ga-alaghachi n’ụlọ Devid: Ọ bụrụ na ndị a arịgoro ịchụ aja n’ụlọ Onyenwe anyị dị na Jerusalem, mgbe ahụ obi ndị a ga-atụgharị ọzọ n’ebe onye nwe ha nọ, ya bụ, Rehoboam eze Juda, ha ga-egbukwa m, laghachikwuru Rehoboam eze Juda. Ya mere eze ahụ kpọrọ ndụmọdụ, mee ehi abụọ nke ọla-edo, sị ha, O meela ka unu na-arịgo Jerusalem nke ukwuu: lee chi unu, O Izrel, nke kpọpụtara unu n’ala Ijipt. O tinyere otu n’ime ha na Betel, nke ọzọkwa ka o debere na Dan. Ihe a wee bụrụ mmehie: n’ihi na ndị ahụ gara ife ofufe n’ihu otu ahụ, ọbụna ruo Dan. O mekwara ụlọ ebe dị elu dị iche iche, mee ndị nchụàjà site n’etiti ndị dị ala n’ime ndị mmadụ, ndị na-esiteghị n’ụmụ Livaị. Jeroboam we dozie ememme n’ọnwa nke asatọ, n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa ahụ, dịka ememme ahụ dị na Juda, ọ chụkwara aja n’elu ebe ịchụàjà ahụ. Otu a ka o mere na Betel, na-achụrụ ehi ndị ahụ o mere aja: o dokwara na Betel ndị nchụàjà nke ebe ndị dị elu ahụ ndị o mere. Ya mere o chụrụ aja n’elu ebe ịchụàjà ahụ nke o mere na Betel n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke asatọ, ya bụ, n’ọnwa ahụ nke o chepụtara n’obi nke ya; o dokwara ememme nye ụmụ Izrel: o chụrụkwa aja n’elu ebe ịchụàjà ahụ, kpọọkwa ihe nsure ọkụ. 1 Ndị Eze 12:26–33.

Dan pụtara ikpe, ọ na-anọchikwa anya ọnọdụ; Betel pụtara ụlọ nke Chineke. Dịka ọ dị n’ime nnupụisi Erọn, otu a kwa n’ihe gbasara eze Jeroboam, akara ndị a na-egosi njikọta ụka na ọchịchị nke n’ikpeazụ na-eme n’iwu Ụbọchị Sọnde na United States.

Iwu ụbọchị Sọnde ahụ na-eme na njedebe nke Adventism, ma na mmalite nke Adventism ahụ, ngagharị ahụ nke a kọwapụtara dị ka mpi Protestant n’oge ọkọchị nke 1844, jikọtara onwe ya n’iwu na mpi Republican. Ya mere, nnupụisi Erọn na Jeroboam na-anọchi anya ma 1863, ma iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

Ihe kpatara onye ozi nke ọgbụgba-ndụ ji eme ka “ụmụ Livaị” dị ọcha, ọ bụghịkwa agbụrụ ọ bụla ọzọ, bụ n’ihi na n’oge nnupụisi nwa-ehi ọlaedo Erọn, ọ bụ ndị Livaị kwụnyere n’akụkụ Mozis. N’ihi ikwesị ntụkwasị obi ha, e mesịrị mee ha agbụrụ nke na-anọchi anya ọkwa nchụàjà, nsọpụrụ nke e bu ụzọ tụọ ime ka ọ bụrụ nke ụmụ ebube nke agbụrụ nke ọ bụla. Nke a bụ ihe mere Jeroboam ji hụ na nchụàjà adịgboroja ya esiteghị n’aka ụmụ Livaị, kama o mere nchụàjà ya “site n’etiti ndị dị ala n’ime ndị mmadụ, ndị na-abụghị ụmụ Livaị.”

Ụmụ nke Livaị bụ ndị a na-eme ka ha dị ọcha site n’ọkụ dịka ọkọlọtọ, ma ọ bụ àjà ifegharị, n’oge nsogbu iwu Sọnde. Akụkọ ihe mere eme nke nsogbu iwu Sọnde n’ụbọchị ikpeazụ, ka e ji nsogbu nke afọ 1863 gosi ihe atụ ya, mgbe mpi Protestant a kpọrọ aha ọhụrụ n’oge ahụ jikọtara n’iwu na mpi Republican. Anyị ka nwere otu ahịrị akụkọ ihe mere eme ọzọ anyị ga-atụle tupu anyị amalite ịrụ ọrụ site n’ime akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị anyị ka kpọrọ aka.

Akara ahụ bụ afọ 1856, anyị ga-elebakwa nke ahụ anya n’isiokwu anyị na-esonụ.

> “Ọbịbịa Kraịst dị ka Onye Nnukwu Nchu-àjà anyị n’ebe Kasị Nsọ, maka ime ka ebe nsọ dị ọcha, dịka e mere ka a hụ ya na Daniel 8:14; ọbịbịa nke Ọkpara nke mmadụ n’ihu Onye Ochie nke Ụbọchị, dịka e gosiri ya na Daniel 7:13; na ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya, nke Malakaị buru amụma ya, bụ nkọwa dị iche iche nke otu ihe omume ahụ; a na-anọchikwa nke a anya site n’ọbịbịa nke nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ n’agbamakwụkwọ, nke Kraịst kọwara n’ilu banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke Matiu 25.” The Great Controversy, 426.

Back to Articles