Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Asatọ

Usoro

Author

Jeff Pippenger

Published

December 3, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

> N’afọ nke atọ nke ọchịchị Jehoiakim, eze Juda, Nebukadneza, eze Babilọn, bịara Jerusalem, wee gbaa ya gburugburu. Onyenwe anyị wee nyefee Jehoiakim, eze Juda, n’aka ya, ya na akụkụ ụfọdụ nke ihe ndị e ji arụ ọrụ n’ụlọ Chineke: nke ọ bugara n’ala Shaina, n’ụlọ chi ya; o wee webata ihe ndị ahụ n’ụlọ akụ chi ya. Daniel 1:1, 2.

Akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ otu akwụkwọ ahụ, ma otu ahịrị amụma ndị e sere na akwụkwọ Daniel ka e weghachiri n’akwụkwọ Mkpughe. Mkpughe nke Jisọs Kraịst na-anọchi anya ozi amụma ikpeazụ nke a kpọpụtaworo akara ya ntakịrị tupu mmechi nke oge amara.

Eziokwu ndị a, nke n’oge gara aga a ghọtara nke ọma site n’akwụkwọ Mkpughe ma omenala na ọdịnala emechiela ha, ka bụ eziokwu; ma taa, Ọdụm nke ebo Juda na-emepeghachi ha ọzọ, ma eziokwu ndị ahụ ugbu a na-ekpughe mmezu ha zuru okè.

Eziokwu ndị a ghọtara nke ọma n’oge gara aga site n’akwụkwọ Daniel, ma nke omenala na ọdịnala ekpuchila ma kpọchie, ka bụ eziokwu; taa kwa, Ọdụm nke agbụrụ Juda na-emeghekwa ha ọzọ, ma eziokwu ndị ahụ ugbu a na-ekpughe mmezu ha zuru okè.

Daniel bụ nanị nke mbụ n’ime akwụkwọ abụọ ahụ nke na-anọchi anya Mkpughe nke Jisọs Kraịst.

Jehoiakim bụ ihe nnọchianya nke inye ike ozi mbụ n’ime otu mmegharị ndozigharị. Ọ bụkwa ihe nnọchianya nke ọgbụgba ndụ, n’ihi na mgbanwe aha, n’ụzọ amụma, na-egosi mmalite nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ. Mmekọrịta ọgbụgba ndụ ahụ nke Chineke na-abanye na ya na otu ndị bụ́ ndị na-abụrịrị na mbụ ndị na-abụghị ndị ọgbụgba ndụ Chineke, na-amalite n’oge a na-enye ike ozi mbụ.

> Ndị nke na mbụ abụghị ndị mmadụ, ma ugbu a bụ ndị Chineke: ndị nke na-anataghị ebere, ma ugbu a anatala ebere. 1 Pita 2:10.

E guzobewo ihe nnọchianya nke a na-agbanwe aha iji gosi mmekọrịta ọgbụgba ndụ site n’ịgbanwe aha Abram ka ọ bụrụ Abraham, aha Sarai ka ọ bụrụ Sarah, aha Jacob ka ọ bụrụ Israel, na aha Saul ka ọ bụrụ Paul. E nwekwara ndị ọzọ na-agba àmà banyere ihe nnọchianya a, ma n’isi nke mbụ nke Daniel, a gbanwere aha Daniel ka ọ bụrụ Belteshazzar, gbanwere aha Hananiah ka ọ bụrụ Shadrach, aha Mishael ka ọ bụrụ Meshach, na aha Azariah ka ọ bụrụ Abednego.

Mgbe Onyenwe anyị na-abanye n’ime mmekọrịta ọgbụgba-ndụ na otu ndị mmadụ, n’otu oge ahụ Ọ na-agafe ndị nke bụbu ndị ọgbụgba-ndụ mbụ. Jehoiakim na-anọchi anya ndị ọgbụgba-ndụ ahụ a na-agafe, ebe Daniel, Hananiah, Mishael na Azariah na-anọchi anya ndị ọgbụgba-ndụ ahụ a na-ahọrọ mgbe ahụ. Mgbe ndị mmadụ na-abanye n’ime mmekọrịta ọgbụgba-ndụ, a na-anwale ha ma ha ga-edobe ihe ndị gbara ọgbụgba-ndụ ahụ gburugburu. A na-anọchi ule ahụ anya site n’omume iri nri.

Adam na Iv ghara ule ahụ site n’omume iri nri, ma mgbe Chineke batara mbụ n’ọgbụgba ndụ ya na ndị a họpụtara, Ọ malitere mmekọrịta ahụ site n’ịnwa ha ule site na mana. N’isi njedebe ya, Izrel oge ochie dara n’ule ahụ, ma n’ime ime nke a, ha nyere ntụaka mbụ na àmà mbụ banyere eziokwu ahụ bụ na ule ọgbụgba ndụ abụghị otu ule naanị ya, kama ọ bụ usoro nnwale. N’ule nke iri, e kenyere ha ka ha nwụọ n’ọzara n’ime afọ iri anọ sochirinụ. Chineke wee banye n’ọgbụgba ndụ na Joshua na Caleb, si otu a na-enye àmà na mgbe Onyenwe anyị na-abanye n’ọgbụgba ndụ na ndị a họpụtara, Ọ na-agafekwa ndị bụbu ndị ọgbụgba ndụ. N’ọgwụgwụ Izrel oge ochie, nke bụkwa mmalite Izrel nke mmụọ, usoro nnwale ikpeazụ maka Izrel oge ochie bụ usoro nnwale mbụ maka Izrel nke mmụọ, a na-anọchikwa ya anya dịka Achịcha nke Eluigwe. E gosipụtala ya dịka onyinyo site na mana n’usoro nnwale mbụ nke ọgbụgba ndụ ahụ.

N’ime usoro ule ahụ, nke bụ ma usoro ule mbụ ma nke ikpeazụ, Jizọs kọwara ule nke Achịcha nke eluigwe mgbe ọ sịrị na ndị bụ ndị ya n’ọgbụgba ndụ ga-eri anụ ya ma ṅụọ ọbara ya. Ọ tufuru ọtụtụ ndị na-eso ụzọ n’oge ngosipụta ahụ karịa oge ọ bụla ọzọ n’ozi ya. Esemokwu ahụ n’ozi ya bụ elu kacha pụta ìhè nke ihe atụ banyere usoro ule nke ọgbụgba ndụ ahụ, Nwanyị White na-ekwukwa ogologo okwu banyere ihe omume ahụ n’akwụkwọ The Desire of Ages, ebe aha isiakwụkwọ ahụ bụ “The Crisis in Galilee”. Aha Galilee pụtara “mkpọchi ọnụ ụzọ,” ma ọ bụ “ebe ntụgharị,” ma n’ime isiakwụkwọ ahụ, ọ na-akọwa ihe mere ndị na-eso ụzọ ji chigharịa n’ebe ọ nọ. Ha jụrụ iji usoro ziri ezi nke amụma tinye akaebe ya banyere ihe a chọrọ, bụ iri anụ ya na ịṅụ ọbara ya. O gosiri na ha jidesiri omenala na ọdịnala nke echiche amụma ndị Setan tinyeworo n’ime nghọta Akwụkwọ Nsọ nke Izrel oge ochie. Nghọtahie ndị ahụ nyere ha ihe ha chere na ọ bụ ngọpụ iji were okwu ya n’ụzọ nkịtị, kama n’ụzọ ime mmụọ. Ọ na-egosikwa na mgbe ndị ahụ “chigharịrị” pụọ n’ebe Jizọs nọ (Galilee), ndị a kọwara n’isi nke isii nke Jọn (John 6:66), ha esoghịkwa ya ọzọ ruo mgbe ebighị ebi.

Dịka ọ dị n’ihe metụtara usoro ọnwụnwa ọgbụgba-ndụ mbụ nakwa nke ikpeazụ nke Izrel oge ochie, anyị na-achọpụta na mgbe Chineke na-abanye n’ime mmekọrịta ọgbụgba-ndụ ya na ndị a họpụtara, n’otu oge ahụkwa Ọ na-agabiga ndị bụbu ndị nke ọgbụgba-ndụ mbụ. Anyị na-achọpụtakwa na Ọ na-anwale ndị ahụ, ọ bụghị site n’otu ọnwụnwa naanị, kama site n’usoro ọnwụnwa. Anyị na-ahụkwa na ihe a na-anọchi anya usoro ọnwụnwa ahụ bụ ihe a ga-eri. Anyị na-achọpụtakwa na nri ahụ na-anọchi anya Okwu Chineke, nakwa na ọnwụnwa ahụ gụnyere nhọrọ dị n’etiti ụdị nri abụọ a ga-eri. Anyị ga-eri n’osisi niile nke Chineke kwuru na anyị pụrụ iri na ya, ka anyị ọ̀ ga-eri n’osisi ahụ a machibidoro anyị iri na ya? Anyị na-achọpụtakwa na nhọrọ nke ihe a ga-eri gụnyekwara ọnwụnwa nke otú anyị si eri nri ahụ a na-enye.

N’ọgwụgwụ nke Izrel ime mmụọ, n’oge mmegharị ndị Millerite, e nyere ozi mbụ ike na Ọgọst 11, 1840. Jehoiakim n’ebe ahụ na-anọchi anya ndị Protestant ndị a na-ebuga n’oge ahụ n’ime Babịlọn ka ha bụrụ ụmụnwaanyị ya. E tinyere ha n’ule mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe iri rịdatara, nwee obere akwụkwọ meghere emepe n’aka ya. Dị nnọọ ka Jehoiakim nupụrụ isi megide ihe Nebukadneza rịọrọ, e mesịa duru ya n’agha, otu ahụ ka ndị Protestant jụrụ iri nri ahụ dị n’aka mmụọ ozi ahụ, dabere n’omenala na omume ha si n’Ọchịchịrị nke Oge Etiti bịa na ha.

Ka ọ na-erule oge opupu ihe ubi nke afọ 1844, usoro nnwale ahụ eruolarị “ebe ntụgharị” nye Jehoiakim na ndị Protestant, ma dịka ọ dịkwa n’usoro nnwale mbụ maka Israel nke mmụọ, ha “tụgharịrị” wee ghara iso Jizọs na-eje ọzọ. N’akụkọ ihe mere eme ahụ, Daniel, Hananiah, Mishael na Azariah nọchiri anya ndị Millerite, ndị họọrọ iri obere akwụkwọ ahụ nke dị ụtọ n’ọnụ ha, ma ghọọ ilu n’afọ ha.

Ọ bụrụ na anyị agụnye Adam na Iv, anyị nwere ndịàmà anọ a ma ama nke na-egosi na a na-anọchi anya ule ahụ site n’omume iri nri. Anyị nwere ọtụtụ ndịàmà amụma, nke ha niile nwere akara nke mbụ na nke ikpeazụ. Ndịàmà nke ule mana ahụ bụ onyeàmà mbụ, ule nke Achịcha nke Eluigwe bụkwa ma ule mbụ nye Izrel ime mmụọ, ma n’otu oge ahụ bụrụkwa onyeàmà ikpeazụ nye Izrel oge ochie. Ule nke obere akwụkwọ ahụ bụ ma nke mbụ ma nke ikpeazụ. Ọ bụ njedebe nke ịgagharị Izrel ime mmụọ dị ka nzukọ n’ọzara, ọ bụkwa nke mbụ nke ndị a họpụtara ịbụ ndị Chineke ikpeazụ e nyere aha òtù. Ndị Millerait bụ mmalite nke ndị Chineke e nyere aha òtù, ndị a ga-amata dịka ezigbo mpi nke Protestantism. E nwere ọtụtụ ndịàmà banyere usoro ule ahụ nke na-amalite mgbe e nyere ozi mbụ ike.

N’ime usoro ule ndị ahụ, e nwere “ebe ntụgharị”, ebe ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị na-eso ụzọ niile na-atụgharị azụ. N’ihe àmà Joshua na Caleb, Izrel nile tụgharịrị azụ ma chọọ ịlaghachi n’Ijipt. N’ụlọ ụka dị na Galili, ọtụtụ n’ime ndị na-eso ụzọ tụgharịrị azụ. N’ihi na Jizọs bụ Alfa na Omega, “ebe ntụgharị” a na-anọchi anya ya na njedebe nke usoro ule ahụ ka a na-egosikwa ya n’mmalite nke usoro ule ahụ. Mgbe e buru ụzọ nye Izrel oge ochie manna, e nwere ndị tụgharịrị azụ ozugbo n’iwu ahụ e nyere. N’oge baptizim Kraịst, Ọ tụgharịrị azụ wee gaa n’ọzara. Sister White na-eji akara nke ebe ntụgharị n’ụzọ na-enye ọmụma nke ukwuu.

> “E nwere oge ndị bụ ebe ntụgharị n’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche na nke ụka. N’ime nduzi Chineke, mgbe nsogbu ndị a dị iche iche rutere, a na-enye ìhè maka oge ahụ. Ọ bụrụ na a nabatara ya, e nwere ọganihu ime mmụọ; ma ọ bụrụ na a jụrụ ya, ida azụ n’ihe ime mmụọ na mbibi na-eso. Onye-nwe-anyị n’Okwu Ya emepewo ọrụ ọgụga n’ihu nke ozi-ọma dị ka e si arụ ya n’oge gara aga, nakwa dịka a ga-esi arụ ya n’ọdịnihu, ọbụna ruo n’agha mmechi ahụ, mgbe ndị nnọchi anya Setan ga-eme mmegharị ikpeazụ ha dị ịtụnanya. Site n’Okwu ahụ ka anyị ji aghọta na ike ndị ahụ na-arụ ọrụ ugbu a, ndị ga-ebute ọgụ ukwu ikpeazụ n’etiti ezi ihe na ajọ ihe—n’etiti Setan, onye-isi nke ọchịchịrị, na Kraịst, Onye-isi nke ndụ. Ma mmeri na-abịa maka ndị mmadụ ndị hụrụ Chineke n’anya ma na-atụ Ya egwu doro anya otu o si bụrụ na ocheeze Ya eguzobewo n’eluigwe.” Bible Echo, Ọgọst 26, 1895.

Mgbe e buru ụzọ nye Izrel oge ochie manna, e nyere ìhè maka akụkọ ihe mere eme ahụ. N’oge baptizim nke Kraịst, e nyere ìhè maka akụkọ ihe mere eme ahụ. N’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840, e nyere ìhè maka akụkọ ihe mere eme ahụ. Nke ọ bụla n’ime ebe ntụgharị ndị ahụ na-akara mmalite nke usoro ule nke n’ikpeazụ na-ejedebe n’ebe ntụgharị ọzọ, mgbe ndị bụbu ndị nke ọgbụgba ndụ ahụ na-atụgharị azụ ma ghara isokwa Kraịst ọzọ.

N’ihi na usoro nnwale ndị a dị iche iche na-anọchi anya ma usoro nnwale nye ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ, ma kwa nye ndị nke ọgbụgba ndụ ọhụrụ, e nwere mmechi abụọ nke usoro nnwale ahụ. Mmechi nke usoro nnwale ahụ, ya mere, bụrụkwa ebe ngbanwe ikpeazụ nye ndị Protestant n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, bụ n’oge opupu ihe ubi nke afọ 1844. Mmechi nke usoro nnwale ahụ (n’oge mgbụsị akwụkwọ nke afọ 1844), ma ọ bụ ebe ngbanwe nye ndị Millerite n’onwe ha, bịara mgbe ebe ngbanwe nke ndị bụbu ndị Chineke gasịrị.

N’akụkọ ihe mere eme nke Kraịst, a na-amata usoro nnwale ahụ site n’ịsacha ụlọ nsọ ugboro abụọ o mere, otu ugboro na mbido ozi ya, ma ọzọkwa na njedebe ozi ya.

> “Mgbe Jisọs malitere ozi ọhaneze Ya, Ọ sachapụrụ Ụlọ Nsọ ahụ pụọ n’ime mmebi nsọ ya nke nkwulu. N’etiti omume ikpeazụ nke ozi Ya bụ nsachapụ nke abụọ nke Ụlọ Nsọ ahụ. Ya mere, n’ọrụ ikpeazụ ahụ maka ịdọ ụwa aka ná ntị, a na-akpọ oku abụọ pụrụ iche nye ụka dị iche iche. Ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ bụ, ‘Babịlọn adawo, adawo, obodo ukwu ahụ, n’ihi na o mere ka mba niile ṅụọ mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya’ (Mkpughe 14:8). Ma n’ime mkpu ukwu nke ozi mmụọ-ozi nke atọ, a nụrụ olu sitere n’eluigwe ka ọ na-asị, ‘Pụtanụ n’ime ya, unu ndị nke m, ka unu ghara ịbụ ndị so ná mmehie ya, nakwa ka unu ghara ịnara ihe n’ime ihe otiti ya. N’ihi na mmehie ya eruola ruo n’eluigwe, Chineke echetakwala ajọ omume ya’ (Mkpughe 18:4, 5).” Selected Messages, book 2, 118.

Usoro nnwale nke nhicha abụọ ahụ Kraịst mere n’ụlọ nsọ kwekọrọ na Malakaị isi nke atọ, n’akwụkwọ nile nke Mmụọ Amụma.

> “N’ime ime ka e dị ọcha n’ụlọ nsọ site n’ịchụpụ ndị na-azụ ahịa na ndị na-ere ahịa nke ụwa, Jizọs kpọsara ozi Ya nke ime ka obi dị ọcha pụọ n’imerụ emerụ nke mmehie,—site n’agụụ ihe nke ụwa, agụụ ịchọ ọdịmma onwe onye, àgwà ọjọọ ndị ahụ na-emebi mkpụrụ obi. Malakai 3:1–3 ka e hotara.” The Desire of Ages, 161.

Nsacha nke ndị nke Chineke na-anọchi anya usoro ule nke a na-akọwapụta ugboro ugboro dị ka nke ejikọtara na ọtụtụ ahịrị amụma. Ntụaka ọ bụla, malite n’aka Adam na Iv ruo n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, na-anọchi anya nsacha nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ.

> “N’ụbọchị ikpeazụ nke akụkọ ụwa a, a ga-emezigharị ọgbụgba ndụ Chineke na ndị Ya na-edebe iwu Ya.” Review and Herald, February 26, 1914.

Usoro nchacha nke ndị narị puku otu narị na iri anọ na anọ bụ ntụaka mbụ n’akwụkwọ Daniel, nke bụ akwụkwọ mbụ n’ime akwụkwọ abụọ ahụ nke jikọtara ọnụ na-anọchi anya Mkpughe nke Jizọs Kraịst, nke a na-emeghe akara ya ntakịrị oge tupu oge nnwale mmadụ emechie. A na-anọchikwa usoro nchacha nke ndị narị puku otu narị na iri anọ na anọ anya dị ka usoro ịkàrà ha akara. Mgbe ozi mbụ banyere usoro nchacha na ịkàrà akara nke ndị narị puku otu narị na iri anọ na anọ bidoro na Septemba 11, 2001, ọ ghọrọ oge mgbanwe dị mkpa nye ụka na nye ụwa. N’Mkpughe isi nke iri na asatọ, mmụọ ozi ahụ nke na-eme ka ụwa nwee ìhè site n’ebube ya bịarutere mgbe ahụ. Ma n’Mkpughe 18, a naghị anọchi mmụọ ozi ahụ anya dị ka onye nwere ihe ọ bụla e ji eri n’aka ya—ma ọ dị ebe ahụ. Akwụkwọ nta ahụ dị ebe ahụ. Ndị họrọ iri usoro ọmụmụ nke amụma Aịzaịa kpọrọ “ahịrị n’elu ahịrị” nwere ike ịmata ya n’ụzọ dị mfe.

Site n’itinye “ahịrị n’elu ahịrị” ka anyị ji aghọta na mgbe Kraịst rịdatara na Septemba 11, 2001, O nwekwara “obere akwụkwọ” nke a nọchiri anya ya dịka “mana”, “achịcha nke eluigwe” na “obere akwụkwọ” ahụ. Ma na Septemba 11, 2001, ndị mbụ a họpụtara, ndị Jehoiakim nọchiri anya ha, họọrọ ijidesi omenala na ọdịnala nke Adventism ike, ma mgbe ahụ malite ije ha n’ala n’agha nke Babilọn nke ga-ezu oke n’iwu Sọnde.

> “Ugbu a, ọ̀ bụ okwu ahụ ka m kwupụtarala na a ga-eji nnukwu ebili mmiri sachapụ New York? Nke a abụghị ihe m kwuworo mgbe ọ bụla. Ihe m kwuru bụ na, ka m na-ele nnukwu ụlọ ndị ahụ a na-ewuli ebe ahụ, elu n’elu, ‘Lee ihe omume dị egwu ga-eme mgbe Onyenwe anyị ga-ebili iji maa jijiji ụwa nke ukwuu! Mgbe ahụ ka okwu ndị dị na Mkpughe 18:1–3 ga-emezu.’ Isi nke iri na asatọ niile nke Mkpughe bụ ịdọ aka ná ntị banyere ihe na-abịa n’ụwa. Ma enweghị m ìhè pụrụ iche banyere ihe na-abịa n’elu New York, naanị na amaara m na otu ụbọchị a ga-adọpụ nnukwu ụlọ ndị ahụ dị n’ebe ahụ n’ala site n’ịtụgharị na ịtụgharịgharị nke ike Chineke. Site n’ìhè e nyere m, amaara m na mbibi dị n’ụwa. Otu okwu sitere n’aka Onyenwe anyị, otu mmetụ nke ike ya dị ukwuu, ụlọ ndị a buru ibu ga-ada. Ihe omume ga-eme nke egwu ha dị otú ahụ nke na anyị enweghị ike iche n’echiche.” Review and Herald, July 5, 1906.

Mgbe e “tụdara nnukwu ụlọ” nke “New York” n’ala “site n’ịtụgharị na ịkpọgharị nke ike Chineke,” na Septemba 11, 2001, ìhè nke mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ jupụtara n’ụwa nile, n’ihi na oge mgbanwe dị mkpa abịawo n’akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ.

> “E nwere oge ndị bụ ebe ntụgharị n’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche na nke ụka. N’ime nduzi amamihe nke Chineke, mgbe nsogbu dị iche iche ndị a bịarutere, a na-enye ìhè kwesịrị ekwesị maka oge ahụ. Ọ bụrụ na a nabatara ya, e nwere ọganihu ime mmụọ; ma ọ bụrụ na a jụrụ ya, ndakpọ ime mmụọ na mbibi na-esote.” Bible Echo, August 26, 1895.

Mgbe ìhè nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ bịarutere n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ndị natara ìhè ahụ gara n’ihu n’ime mmụọ, ebe ndị jụrụ ìhè ahụ dara azụ n’ime mmụọ, ma bido njem nnupụisi ha na-aga n’ihu ruo n’ebe ikpeazụ ha ga-atụgharị, ya bụ iwu ụbọchị Sọnde, ebe ha na-emebi ruo mgbe ebighị ebi nkwupụta ọrụ ha dị ka ndị ozi nke mmụọ-ozi nke atọ. Ndị ahụ nọ na Galili bụ ndị tụgharịrị azụ ma ghara ịga ọzọ na Kraịst na Jọn 6:66, na-atụgharị azụ n’ebe ìhè ahụ nọ nke bịarutere mbụ n’oge baptizim Ya, bụ ebe ozi mbụ nke akụkọ nnwale ahụ natara ike. N’isi nke mbụ nke Daniel, a na-egosi ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe n’akụkọ ihe mere eme mgbe ozi mbụ ahụ natara ike. Jehoiakim na-anọchi anya ndị na-emebi okwukwe ha, ma Daniel, Hananaịa, Mishael na Azaraịa na-anọchi anya ndị kwesiri ntụkwasị obi.

> N’afọ nke atọ nke ọchịchị Jehoiakim, eze Juda, Nebukadneza, eze Babilọn, bịara Jerusalem, wee nọchibido ya. Onye-nwe-anyị we nyefee Jehoiakim, eze Juda, n’aka ya, ya na ụfọdụ n’ime ihe ndị dị n’ụlọ Chineke; nke o buru gaa n’ala Shinia, n’ụlọ chi ya; o wee webata ihe ndị ahụ n’ụlọ akụ nke chi ya. Eze wee gwa Ashpenaz, onye-isi nke ndị ọnaozi ya, ka o weta ụfọdụ n’ime ụmụ Izrel, na n’ime mkpụrụ eze, na n’ime ndị isi; ụmụ okorobịa ndị na-enweghị ntupọ ọ bụla, ma maa mma n’ile anya, ma bụrụ ndị nwere nkà n’amamihe nile, na ndị maara ihe, na ndị ghọtara sayensị, na ndị nwere ikike iguzo n’obí eze, ndị a ga-akụziri ọmụmụ na asụsụ ndị Kaldia. Eze wee kenyere ha oke nri kwa ụbọchị sitere na nri eze, na mmanya ọ na-aṅụ: otú a ka a ga-esi zụlite ha afọ atọ, ka na njedebe ya ha wee guzo n’ihu eze. Ugbu a, n’etiti ndị a, e nwere ụfọdụ n’ime ụmụ Juda, bụ́ Daniel, Hananiah, Mishael, na Azaraịa: onye-isi ndị ọnaozi ahụ wee nye ha aha: n’ihi na o nyere Daniel aha Belteshaza; Hananiah, Shadrak; Mishael, Mishak; Azaraịa, Abednego. Ma Daniel kpebiri n’obi ya na ọ gaghị emerụ onwe ya site n’oke nri eze, ma ọ bụ site na mmanya ọ na-aṅụ: ya mere ọ rịọrọ onye-isi ndị ọnaozi ahụ ka o wee ghara imerụ onwe ya. Daniel 1:1-8.

Daniel, Hananaịa, Mishael na Azaraịa bụ ụmụ Juda. E mere ha ndị ọnaozi, ya mere ha na-anọchi anya ọgbọ ikpeazụ nke Adventism. Nebukadneza, dịka ọtụtụ ndị eze oge ochie, mere ka a kpụchaa akụkụ ọmụmụ nke ụmụ okorobịa Juda anọ ahụ, iji wepụ nchegbu ọ bụla eze pụrụ inwe mgbe ha na-eje ozi dịka ndị ohu ma na-emekọrịta ihe na ndị nwunye eze na ndị iko ya.

N’ụzọ ihe nnọchianya si dị, ọ na-anọchi anya ọgbọ ikpeazụ nke ndị Adventist, n’ihi na agaghịzi enwe ahịrị Juda ọzọ mgbe anọ ndị a gasịrị. Anọ bụ akara nke ihe gbasara ụwa nile, ya mere ọ na-anọchi anya ọgbọ ikpeazụ nke ndị Seventh-day Adventist n’ụwa dum ndị na-amata Septemba 11, 2001, dịka mmezu nke Okwu amụma Chineke.

Ndị Seventh-day Adventist ahụ bụ isiokwu nke Okwu amụma Chineke, n’ihi na ha bụ ndị a kpọrọ ka ha bụrụ otu narị puku iri anọ na anọ ahụ. Ma otu o sila dị, ihe nketa amụma ha malitere site n’inupụisi nke ndị nna ha, n’afọ 1863. Inupụisi mbụ ahụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume ịmata, n’ihi na e kpuchila ya site n’omenala na omume nke ọgbọ anọ nke inupụisi na-arị elu n’ike. N’agbanyeghị na ọ siri ike ịmata ya, a ghaghị ịhụ ya ma kweta ya, dịka Daniel mechara mee n’isi nke itoolu nke akwụkwọ Daniel. O mere nke a site n’ịmata eziokwu ahụ dị n’ime Okwu amụma Chineke.

Nnupụisi ahụ Daniel na ndị ikom atọ ahụ a ma ama si n’usoro nna ha soro kpọmkwem bịa, bụ ajụjụ nna ha jụrụ ịnọpụ iche n’aka mmetụta ndị mba ọzọ na-ekpere arụsị gbara ha gburugburu. N’afọ 1863, Adventizim nke Laodisia laghachiri n’usoro omume Akwụkwọ Nsọ nke Protestantizim dapụrụ n’ezi okwukwe na Katọlik, iji kwado ịjụ ha jụrụ njirimara Miller nyere banyere “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Eze Hezekaịa nọchiri anya nnupụisi ahụ n’akụkọ Daniel na ndị ikom atọ ahụ a ma ama.

Eze Hezekaịa rịọrọ Onyenwe anyị arịrịọ ka ọ ghara ịnwụ, a zara ekpere ya mgbe Onyenwe anyị nyere ya afọ iri na ise ọzọ. N’ime ime nke a, o mechara mụọ Manase, otu n’ime ndị eze Juda kachasị njọ n’ịkpa ajọ omume, ma bụrụkwa eze ahụ nke na-akara mmalite nke mmeri na ime Juda ohu n’usoro nzọụkwụ asaa na-aga n’ihu. N’afọ 1856, Ezi Onyeàmà bịara ịkụ aka n’ọnụ ụzọ nke Adventizim Laodisia, ma ha họọrọ ịdị ndụ, ghara ịnwụ nye onwe ha. Ka ọ na-erule 1863, ha ewughachila “Jeriko” ma malite nnupụisi na-arị elu nke n’ikpeazụ gbochiri ha ịmata Septemba 11, 2001 dịka mmalite nke njem ha nke nzọụkwụ atọ n’ime ohu Babilọn ime mmụọ nke na-agwụ na iwu Ụka.

Nye eze Hezekaịa, afọ 1863 bịara mgbe e nyere ekpere ya nke ịrịọ ka ọ dị ndụ. Onyenwe anyị nyere ihe ịrịba ama na e natarala ekpere ya. Chineke kwadoro ekpere ahụ site n’ime ka anyanwụ gagharịa, ndị Babilọn wee hụ ọrụ Chineke n’eluigwe, ọ bụ ezie na ha amaghị ihe ọ pụtara. Ndị Babilọn wee bịa Jerusalem ịjụ gbasara Chineke ahụ nke nwere ike ijikwa anyanwụ. Kama inye Chineke nke Eluigwe otuto, eze Hezekaịa, kama ịnwụnye onwe ya, họọrọ ito ụlọ nsọ ya na obodo ya karịa Chineke ahụ nke họrọworo itinye aha Ya n’ụlọ nsọ ahụ na n’obodo ahụ.

Nnupu isi ahụ wetara amụma ahụ na ụmụ sitere n’usoro ọbara ya ga-abụ ndị ohu na ndị ọnaozi n’ụlọ eze na Babilọn. Ụmụ ndị ahụ bụ Daniel, Hananiah, Mishael na Azariah, ma ha na-anọchi anya ọgbọ ikpeazụ nke ime mmụọ nke ndị Seventh-day Adventist ahụ na-amata Septemba 11, 2001 dịka ebe mgbanwe n’akụkọ ihe mere eme nke mba nile nke ụwa na nke nzukọ Kraịst, mgbe a na-enye ìhè ahụ nke ga-anwale ma kaa akara ndị otu narị na iri anọ na puku anọ.

> N’ụbọchị ndị ahụ Hezekaịa rịara ọrịa ruo ọnwụ. Onye-amụma Aịzaịa, nwa Emọz, bịakwutere ya, sị ya, Otú a ka Onyenwe anyị kwuru: Dozie ụlọ gị n’usoro; n’ihi na ị ga-anwụ, ị gaghị adị ndụ. Mgbe ahụ o tụgharịrị ihu ya n’akụkụ mgbidi, kpee ekpere nye Onyenwe anyị, sị, Biko, O Onyenwe anyị, chetakwa ugbu a otú m si eje ije n’ihu gị n’eziokwu na obi zuru oke, meekwa ihe ọma n’anya gị. Hezekaịa wee tie akwa nke ukwuu. O wee ruo na tupu Aịzaịa apụ n’ogige etiti, okwu Onyenwe anyị bịakwutere ya, sị, Laghachi ọzọ, gwa Hezekaịa, onyeisi nke ndị m, Otú a ka Onyenwe anyị, Chineke nke Devid nna gị, kwuru: Anụwo m ekpere gị, ahụwokwa m anya mmiri gị; lee, aga m agwọ gị: n’ụbọchị nke atọ ị ga-arịgoro n’ụlọ Onyenwe anyị. Aga m atụkwasịkwa ụbọchị iri na ise n’ụbọchị ndụ gị; aga m anapụta gị na obodo a n’aka eze Asiria; aga m echebekwa obodo a n’ihi onwe m, nakwa n’ihi Devid, ohu m. Aịzaịa wee sị, Wetanụ mkpụrụ fig e kpokọtara ọnụ. Ha wee were ya tee n’elu etuto ahụ, ọ gwọrọ. Hezekaịa wee sị Aịzaịa, Gịnị ga-abụ ihe ịrịba ama na Onyenwe anyị ga-agwọ m, nakwa na m ga-arịgoro n’ụlọ Onyenwe anyị n’ụbọchị nke atọ? Aịzaịa wee sị, Nke a ka ị ga-enweta dịka ihe ịrịba ama sitere n’aka Onyenwe anyị, na Onyenwe anyị ga-eme ihe ahụ o kwuru: ònyinyo ahụ ọ ga-aga n’ihu nzọụkwụ iri, ka ọ bụ laghachi azụ nzọụkwụ iri? Hezekaịa wee zaa, Ọ bụ ihe dị mfe ka ònyinyo ahụ rida nzọụkwụ iri; mba, kama ka ònyinyo ahụ laghachite azụ nzọụkwụ iri. Aịzaịa onye-amụma wee kpọkuo Onyenwe anyị; O wee mee ka ònyinyo ahụ laghachi azụ nzọụkwụ iri, nke ọ rịdara na ihe ngosi oge Ehaz. N’oge ahụ Berodak-Baladan, nwa Baladan, eze Babilọn, zigara Hezekaịa akwụkwọ ozi na onyinye; n’ihi na ọ nụrụ na Hezekaịa arịala ọrịa. Hezekaịa wee gee ha ntị, gosi ha ụlọ niile nke ihe ya dị oké ọnụ ahịa, ọlaọcha, na ọlaedo, na ngwa isi ụtọ, na mmanụ dị oké ọnụ ahịa, na ụlọ ngwá agha ya niile, na ihe niile a hụrụ n’ụlọ akụ ya: ọ dịghị ihe ọ bụla dị n’ụlọ ya ma ọ bụ n’alụmdi ọchịchị ya niile nke Hezekaịa na-egosighị ha. Mgbe ahụ Aịzaịa onye-amụma bịakwutere eze Hezekaịa, sị ya, Gịnị ka ndị ikom ndị a kwuru? òleekwa ebe ha si bịakwute gị? Hezekaịa wee sị, Ha si n’ala dị anya bịa, ọbụna site na Babilọn. O wee sị, Gịnị ka ha hụrụ n’ụlọ gị? Hezekaịa wee zaa, Ha ahụla ihe niile dị n’ụlọ m: ọ dịghị ihe ọ bụla dị n’ụlọ akụ m nke m na-egosighị ha. Aịzaịa wee sị Hezekaịa, Nụrụ okwu Onyenwe anyị. Lee, ụbọchị na-abịa, mgbe a ga-ebuga ihe niile dị n’ụlọ gị, na nke nna gị hà chịkọbara ruo taa, na Babilọn: ọ dịghị ihe ọ bụla ga-afọdụ, ka Onyenwe anyị kwuru. Ọbụna n’ime ụmụ gị ndị ga-esi n’ahụ gị pụta, ndị ị ga-amụ, ka ha ga-akpọrọ; ha ga-abụkwa ndị ọnaozi n’obí eze Babilọn. Hezekaịa wee sị Aịzaịa, Okwu Onyenwe anyị i kwuru dị mma. O wee sị, Ọ bụghị ihe ọma ma ọ bụrụ na udo na eziokwu dị n’ụbọchị m? Ma ihe ndị ọzọ gbasara omume Hezekaịa, na ike ya niile, na otu o si wuo ọdọ mmiri na ọwa, wee bute mmiri n’obodo ahụ, ọ̀ bụghị n’akwụkwọ akụkọ ihe mere eme nke ndị eze Juda ka e dere ha? Hezekaịa wee soro nna nna ya dinaa; Manase nwa ya wee chịa n’ọnọdụ ya. 2 Ndị Eze 20:1–21.

Amaokwu nke na-esonụ na-asị:

> Manase dị afọ iri na abụọ mgbe ọ malitere ịbụ eze, ọ chịrịkwa afọ iri ise na ise na Jerusalem. Aha nne ya bụ Hephzibah. 2 Ndị Eze 21:1.

Gịnị gaara abụ nsonaazụ ya ma ọ bụrụ na eze Hezekaịa anabatara uche Onyenwe anyị, dozie ụlọ ya n’usoro, ma nwụọ naanị ya? E nyere ya afọ iri na ise ọzọ, ma afọ atọ ka e mesịrị, ajọ Manase mụrụ. Gịnị gaara eme n’afọ 1856, ma ọ bụrụ na Adventism anabatara mgbanwe ahụ site na Philadelphia ruo Laodicea, dozie ụlọ ha n’usoro, ma hapụ eziokwu ntọala nke William Miller ka ọ nọgide na-adị n’enweghị mmebi? Echere m na anyị agaghị ama azịza ajụjụ ahụ mgbe ọ bụla, ma ihe anyị maara bụ na “Daniel purposed in his heart that he would not defile himself with the portion of the king’s meat, nor with the wine which he drank.”

Anyi ga-aga n’ihu na Daniel isi nke mbụ n’isiokwu na-esote.

Back to Articles