Article

# Akụkọ Nzuzo nke Amaokwu Iri Anọ—Nọmba Asaa

Iri na Otu na Abụọ na Abụọ

Author

Jeff Pippenger

Published

April 4, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Daniẹl isi nke iri na otu amaokwu nke iri na isii na amaokwu nke iri abụọ na abụọ ha abụọ kwekọrọ na iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Mmezu nke amaokwu nke iri na eze n’afọ 1989 dugara n’Agha Ukraine n’afọ 2014, dị ka e si nọchite ya anya site n’ịmezu agha Raphia nke amaokwu nke iri na otu n’afọ 217 T.K. Amaokwu nke iri na otu ruo amaokwu nke iri na isii bụkwa amaokwu nke iri na otu ruo amaokwu nke iri abụọ na abụọ; ya mere, akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ, dị ka e si nọchite ya anya n’ime amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na isii, bụkwa nke a nọchiri anya dịka akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri na otu ruo nke iri abụọ na abụọ. Akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ ka a nọchiri anya site n’amaokwu nke iri na otu ruo nke iri abụọ na abụọ.

## Isi nke Iri na Otu ruo nke Iri Abụọ na Abụọ

A na-anọchitekwa anya akụkọ ihe mere eme ahụ zoro ezo n’isi iri na otu ruo iri abụọ na abụọ nke Jenesis, Matiu, Mkpughe na The Desire of Ages. Ndị àmà anọ ahụ nke isi “iri na otu ruo iri abụọ na abụọ” kwekọrọ n’akụkọ ihe mere eme ahụ zoro ezo, n’ihi na akụkọ ihe mere eme ahụ zoro ezo bụ amaokwu iri na otu ruo iri abụọ na abụọ n’ime Daniel iri na otu. Etiti ndị àmà anọ ahụ na-akọwapụta mgbe niile ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ ahụ, malite n’ọgbụgba ndụ nke ọnwụ nke Nimrọd nọchiri anya ya n’isi iri na otu nke Jenesis, ma kwụsị na akwụna nke Rom n’isi iri na asaa nke Mkpughe.

## Iri na Asaa

Ewezuga Matiu, ndị àmà anọ ahụ na-akọwapụta isi nke iri na asaa dị ka etiti oge ahụ ha na-egosi. A na-ahụkwa ọnụọgụgụ iri na asaa ugboro atọ n’amụma atọ ahụ nke afọ narị abụọ na iri ise, ndị malitere na 457 BC, 64 na 1776. Ahịrị abụọ n’ime ha, (nke mbụ na nke ikpeazụ) na-egosi etiti oge mgbe ahịrị mbụ nke 457 BC kwụsịrị na 207 BC, ma ahịrị ikpeazụ nke 1776 na-akwụsị na 2026. 207 BC dị n’etiti ọgụ Raphia na Panium, ma 2026 bụ etiti ọchịchị nke onye isi ala ikpeazụ nke United States.

N’ime ahịrị afọ narị abụọ na iri ise atọ ahụ, Ptolemy chịrị afọ iri na asaa. E nwere afọ iri na asaa n’etiti 313 na 330 n’ahịrị Nero, ma e nwekwara afọ iri na asaa n’etiti ọgụ Raphia na 217 BC na ọgụ Panium na 200 BC. Atọ n’ime ndị akaebe anọ nke isi nke iri na otu ruo iri abụọ na abụọ na-akara kpọmkwem etiti ha dịka isi nke iri na asaa. Ya mere, a na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ n’amaokwu nke iri na otu ruo iri abụọ na abụọ nke otu isi ahụ, ma ndị akaebe anọ nke isi nke iri na otu ruo iri abụọ na abụọ na-adakọkwa n’otu amaokwu ndị ahụ kpọmkwem. Mmezu nke amụma afọ 250 nke ọ bụla n’ime atọ ahụ na-adakọ n’otu akụkọ ihe mere eme ahụ kpọmkwem. A na-emesi etiti ahụ ike dịka akara ụzọ, a na-akọwakwara ya n’ụzọ pụrụ iche dịka akara nke ọgbụgba ndụ na nke akara-ọrụ nke ndị nke Chineke.

## Daniel Isi na Abụọ

Amaokwu nke asaa, nke iri na otu na nke iri na abụọ nke Daniel isi nke iri na abụọ na-akọwapụta oge ikpeazụ nke ịchichi akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Amaokwu nke asaa na-akọwa Disemba 31, 2023, amaokwu nke iri na abụọ na-akọwa Julaị 18, 2020. Ịchụsasị ahụ nke amaokwu nke asaa nke kwụsịrị na Disemba 31, 2023, nke malitere na Julaị 18, 2020, ka a nọchiri anya ya na alfa na omega nke amaokwu atọ ahụ nke oge amụma dị na Daniel iri na abụọ. Amaokwu etiti nke afọ 1,290 na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1989 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya dịka 30, ma mgbe ahụ 1,260 ruo na mmechi nke oge nnwale nke mmadụ. Afọ iri atọ na-anọchi anya afọ nke ọkwa nchụaja nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, ma afọ 1260 na-anọchite anya n’ụzọ ihe atụ ọnwa iri anọ na abụọ ihe nnọchianya nke Mkpughe iri na atọ.

Amụma nke abụọ nke iri atọ nke afọ, nke sochiri otu puku afọ narị abụọ na iri isii, bụ akara nke amụma ọgbụgba-ndụ abụọ nke Abraham na Pọl nke narị afọ anọ na narị afọ anọ na iri atọ. Etiti amaokwu atọ ahụ gbasara oge n’ime Daniel iri na abụọ na-anọchi anya nnupụisi nke mkpụrụedemede nke iri na atọ, ma n’otu aka ahụ na-emesi ọgbụgba-ndụ ahụ na ịkpọchie nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ike. Amaokwu atọ ahụ dakọtakwa na akụkọ ihe mere eme zoro ezo, ma na-agbakwụnyekwa onyeàmà ọzọ nke nkwusioru ike ahụ nke na-egosi na etiti ahụ bụ akara nke ọgbụgba-ndụ ahụ.

## Opupu Ihe Ọkụ na Oge Ọdauku

N’ahịrị ndị a niile, anyị ga-etinyerịrị ndị àmà atọ nke ememme opupu ihe ubi na nke mgbụsị akwụkwọ ndị dị na Levitikọs iri abụọ na atọ, ka e dozie ha n’otu ahịrị ma jikọta ha na oge Pentikọọst n’akụkọ ihe mere eme nke obe. N’ebe ahụ, isiakwụkwọ ahụ bụ iri abụọ na atọ, nke bụ ihe nnọchianya nke ọrụ mkpuchi mmehie nke Kraịst. Isiakwụkwọ ahụ mejupụtara amaokwu iri anọ na anọ, nke n’ụzọ ihe nnọchianya na-anọchi anya Ọktoba 22, 1844. Ọktoba 22 na-anọchi anya ụbọchị iri abụọ na abụọ n’ime Ọktoba, na-amalite n’ụbọchị mbụ ma na-ejedebe n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ, si otu a na-ebu ihe akaebe nke mkpụrụedemede Hibru. Ebe Ọktoba bụ ọnwa nke iri, mgbe a mụbara ya site n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ, ọ hà nhata 220.

N’akalenda Hibru, ụbọchị nke iri n’ọnwa nke asaa bụ Ụbọchị nke Mkpuchi Mmehie, ma iri ugboro asaa bụ iri asaa, ihe nnọchianya nke oge ule. Afọ puku abụọ na narị atọ ahụ kwụsịrị na 1844 mgbe mmụọ-ozi nke atọ bịarutere, dịka e gosiri ya n’onyinyo site n’iwu nke atọ nke malitere oge ahụ. E kpebiri izu iri asaa dịka oge ule, nke e kenyere n’oge ahụ nye Izrel oge ochie nke n’ezi-okwu na mmalite nke ụbọchị 2,300 ahụ, ma na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ, oge ule nke Izrel ime mmụọ nke oge a ka e ji ụbọchị nke iri n’ọnwa nke asaa nọchite anya ya, nke hà ka iri asaa. Ọktoba 22, 1844 bụ onyinyo nke iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma ọ bụ n’ebe ahụ ka afọ iri asaa nke oge ule n’ihe nnọchianya ya na-agwụ maka Seventh-day Adventism, dịka o siri dịkwa nye ndị Juu mgbe a tụrụ Stephen nkume.

1844 na-anọchi anya oge mgbe ndị mmụọ ozi abụọ bịarutere, nke abụọ n’oge nkụda mmụọ mbụ na nke atọ n’oge nkụda mmụọ ukwu. “44” na-anọchi anya ozi okpukpu abụọ dịka e si anọchi anya ya n’amaokwu nke iri anọ na anọ nke Daniel iri na otu banyere akụkọ si n’ọwụwa anyanwụ na ugwu pụta. Levitikọs iri abụọ na atọ mejupụtara amaokwu iri anọ na anọ nke na-ekewa ememme nsọ ndị ahụ n’oge opupu ihe ubi na oge mgbụsị akwụkwọ. Amaokwu iri anọ na anọ ndị ahụ na-anọchi anya ozi okpukpu abụọ. Oge abụọ ndị ahụ bụ amaokwu iri abụọ na abụọ nke ọ bụla na-anọchi anya ha, ya mere ememme oge opupu ihe ubi na nke oge mgbụsị akwụkwọ abụọ ahụ na-anọchi anya mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ nke kalenda Hibru. Mgbe e jikọtara ndị akaebe abụọ ahụ nke amaokwu iri abụọ na abụọ, tinyerekwa oge Pentikọst, ha na-emepụta usoro nzọụkwụ atọ.

Nzọụkwụ mbụ bụ akara-ụzọ e mejupụtara site n’akụkụ atọ, nke ụbọchị ise sochiri, dị ka nke ikpeazụ n’ime akara-ụzọ atọ ahụ. Akara-ụzọ nke etiti bụ ụbọchị iri atọ nke nkuzi ihu na ihu site n’aka Kraịst nye ndị a na-ete mmanụ ka ha bụrụ ndị nchụàjà maka ozi n’ime nzukọ mmeri. Levitikọs iri abụọ na atọ kwekọrọ na akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu iri anọ.

## Etiti ụzọ

Etiti ahịrị Jenesis sitere n’isi nke iri na otu ruo n’isi nke iri abụọ na abụọ bụ isi nke iri na asaa, ebe e guzobere nzọụkwụ nke abụọ n’ime ọgbụgba-ndụ Abraham nke nzọụkwụ atọ, ya na ihe ịrịba ama nke ibi úgwù. Etiti kpọmkwem nke amaokwu niile dị n’isi nke iri na otu ruo n’isi nke iri abụọ na abụọ bụ Jenesis 17:22:

> Ma ọgbụgba-ndụ m ka M ga-eme ka o guzosie ike n’ebe Aịzik nọ, onye Sera ga-amụụrụ gị n’oge a kara aka n’afọ na-abịa. O wee kwụsị ikwu okwu n’ebe ya nọ, Chineke wee si n’ebe Abraham nọ rịgoro. Jenesis 17:22.

Chineke malitere ikwu okwu na Abraham n’amaokwu nke mbụ, Ọ kwụsịrị mkparịta ụka Ya n’amaokwu nke iri abụọ na abụọ; ya mere, e debere mkparịta ụka niile nke ọgbụgba ndụ ibi úgwù n’ime ọnọdụ amụma nke mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ nke asụsụ Hibru, ebe isiokwu nke amaokwu iri abụọ na abụọ ahụ bụ emume ibi úgwù, nke a ga-emezu n’ụbọchị nke asatọ. Ebe etiti, ma ọ bụ etiti kpọmkwem, nke akụkụ Jenesis ahụ bụ mmekọrịta Chineke na ndị otu narị puku iri anọ na anọ, dịka ọ na-anọchi anya ya n’ọgbụgba ndụ ibi úgwù Abraham. Etiti ahịrị isi nke Jenesis site n’isi nke iri na otu ruo n’isi nke iri abụọ na abụọ bụ isi nke iri na asaa, ma etiti kpọmkwem nke isi ahụ bụ amaokwu nke iri abụọ na abụọ, ebe Chineke kwụsịrị mkparịta ụka Ya banyere ọgbụgba ndụ ahụ na Abraham; otú a ka e si debe etiti ahụ n’ọnọdụ nke mkpụrụedemede Hibru iri abụọ na abụọ. Etiti amaokwu iri abụọ na abụọ ahụ bụ, n’ezie, amaokwu nke iri na otu.

> Unu ga-ebikwakwa akpụkpọ úkwù unu; ọ ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ dị n’etiti mụ na unu. Jenesis 17:11.

Ebe etiti nke akụkụ anọ nke isi iri na otu ruo isi iri abụọ na abụọ n’ime Akwụkwọ Nsọ gụnyere amaokwu atọ iji mezue echiche nke ebe etiti ahụ.

> Nke a bụ ọgbụgba ndụ m, nke unu ga-edebe, n’etiti m na unu na mkpụrụ gị mgbe gị gachara; ka e bie nwa nwoke ọ bụla n’etiti unu úgwù. Unu ga-ebikwa anụ úgwù unu; nke ahụ ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọgbụgba ndụ dị n’etiti m na unu. Ma onye dị ụbọchị asatọ ka a ga-ebie úgwù n’etiti unu, nwa nwoke ọ bụla n’ọgbọ unu nile, ma onye a mụrụ n’ụlọ, ma onye e ji ego zụta n’aka onye ọbịa ọ bụla, onye na-abụghị nke mkpụrụ gị. Jenesis 17:10–12.

Akara bụ ihe-iriba-ama, nke na-anọchi anya ọkọlọtọ. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ a bụ banyere ọkọlọtọ ahụ, ndị bụ otu narị puku iri anọ na anọ. E kwesịrị ibi nwata nwoke ahụ úgwù ụbọchị asatọ ka a mụsịrị ya, dịka ọgbụgba-ndụ Noa siri dị na mkpụrụ-obi asatọ nọ n’ime ụgbọ ahụ; ya mere, a na-eji ọnụọgụ asatọ ejikọ ọgbụgba-ndụ Noa na ọgbụgba-ndụ Ebreham ọnụ. Ha ga-abụ ndị Filadelfia, n’ihi na a ga-ebi ha úgwù, nke Pọl kọwara dịka ihe nnọchianya nke ịkpọgide anụ arụ n’obe. Mgbe a kpọgidere anụ arụ n’obe, Chi nke Kraịst na-adị n’ime mmadụ, ngwakọta ahụ kwa bụ ọkọlọtọ ahụ; n’ihi na dịka Nwannaanyị White kwuru, “Mgbe e mepụtachara àgwà Kraịst n’ụzọ zuru okè n’ime ụmụ Ya, Ọ ga-alọghachi maka ha.”

> “Agwa mmadụ emebiwo emebi, a na-amakwa ya ikpe n’ezi omume site n’aka Chineke dị nsọ. Ma e mere ndokwa maka onye mmehie nke na-echegharị, ka, site n’okwukwe n’ime mkpuchi mmehie nke Ọkpara Chineke Ọ Mụrụ Naanị Ya, o wee nata mgbaghara mmehie, chọta ngụpụta n’ezi omume, nata nkuzi n’ezinụlọ eluigwe, ma bụrụ onye nketa alaeze Chineke. Mgbanwe agwa ka a na-arụ site n’ọrụ Mmụọ Nsọ, onye na-arụ ọrụ n’ahụ onye mmadụ ahụ, na-akụnye n’ime ya, dịka ọchịchọ ya na nkwenye ya si dị ka e mee ya, agwa ọhụrụ. A na-eweghachi oyiyi Chineke n’ime mkpụrụobi ahụ, ma site n’amara, kwa ụbọchị a na-eme ka o sie ike ma mee ka ọ dị ọhụrụ, a na-emekwa ka o nwee ike, n’ụzọ na-arịwanye elu n’izu oke, igosipụta agwa Kraịst n’ezi omume na ịdị nsọ nke bụ eziokwu.”

> “Mmanụ ahụ nke ndị e sere dị ka ụmụ agbọghọ nzuzu ji nke ukwuu chọọ, abụghị ihe a ga-etinye n’èzí. Ha kwesịrị ibata eziokwu ahụ n’ime ebe nsọ nke mkpụrụ obi, ka o wee sachapụ, nụchaa, ma doo ha nsọ. Ọ bụghị echiche efu ka ha chọrọ; ọ bụ ozizi nsọ nke Akwụkwọ Nsọ, nke na-abụghị ozizi ndị na-edoghị anya, ndị kewara ekewa, kama ha bụ eziokwu dị ndụ, ndị metụtara ọdịmma ebighị ebi nke etiti ha dị n’ime Kraịst. N’ime Ya ka usoro zuru oke nke eziokwu Chineke dị. Nzọpụta nke mkpụrụ obi, site n’okwukwe n’ime Kraịst, bụ ala na ogidi nke eziokwu ahụ. Ndị na-emezu okwukwe eziokwu n’ime Kraịst na-egosi ya site n’ịdị nsọ nke agwa ha, site n’irube isi n’iwu Chineke. Ha na-amata na eziokwu ahụ dịka ọ dị n’ime Jisọs na-eru eluigwe ma gbaa ebighị ebi gburugburu. Ha na-aghọta na agwa Onye Kraịst kwesịrị ịnọchite anya agwa Kraịst, ma jupụta n’amara na eziokwu. Ọ bụ ha ka a na-enye mmanụ nke amara, nke na-akwado ìhè na-adịghị ada ada. Mmụọ Nsọ n’ime obi onye kwere ekwe na-eme ka ọ zuo oke n’ime Kraịst. Ọ bụghị ihe àmà doro anya na nwoke ma ọ bụ nwanyị bụ Onye Kraịst n’ihi na ọ na-egosi mmetụta miri emi mgbe ọ nọ n’okpuru ọnọdụ na-akpali akpali. Onye ahụ nke yiri Kraịst nwere ihe dị omimi, siri ike, na-anọgidesi ike n’ime mkpụrụ obi ya, ma o nwekwara nghọta banyere adịghị ike nke onwe ya, a naghịkwa aghọgbu ma ọ bụ dufu ya site n’aka Ekwensu ka e mee ka o tụkwasị onwe ya obi. O nwere ọmụma nke okwu Chineke, ma mara na ọ nọ ná nchebe naanị mgbe ọ na-etinye aka ya n’aka Jisọs Kraịst, ma jidesie Ya ike.”

> “A na-ekpughe àgwà mmadụ site n’oge nsogbu. Mgbe olu ahụ siri ike kwusara n’etiti abalị, sị, ‘Lee, nwoke ahụ a na-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute ya,’ ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ndị na-arahụ ụra tetara n’ụra ha, e wee hụ ndị mere nkwadebe maka ihe omume ahụ. E jidere akụkụ abụọ ahụ na mberede, ma otu dị njikere maka ọnọdụ mberede ahụ, ebe nke ọzọ a hụrụ na ọ nweghị nkwadebe. A na-ekpughe àgwà mmadụ site n’ọnọdụ dị iche iche. Ọnọdụ mberede na-eme ka ezigbo ụdị ọla nke àgwà mmadụ pụta ìhè. Ụfọdụ ọdachi na mberede a na-atụghị anya ya, iru újú n’ihi ọnwụ, ma ọ bụ nsogbu, ọrịa ụfọdụ a na-atụghị anya ya ma ọ bụ ahụhụ, ihe ọbụla nke na-eweta mkpụrụobi ihu na ihu na ọnwụ, ga-eme ka ezi ịdị-ime nke àgwà mmadụ pụta ìhè. A ga-eme ka o doo anya ma e nwere ma ọ bụ na e nweghị okwukwe n’eziokwu n’ime nkwa nile nke okwu Chineke. A ga-eme ka o doo anya ma mkpụrụobi ọ̀ na-enweta nkwado site n’amara, ma e nwere mmanụ n’ime ite ya na oriọna.”

> “Oge ule na-abịara mmadụ niile. Olee otú anyị si eme onwe anyị n’okpuru ule na nnwale nke Chineke? Ìhè oriọna anyị ò na-anyụ? ka ọ bụ anyị ka na-eme ka ha na-enwu? Ànyị akwadoro maka ihe mberede ọ bụla site n’ịjikọta anyị na Ya onye jupụtara n’amara na eziokwu? Ụmụ agbọghọ ise ndị amamihe enweghị ike ịkekọrịta ụmụ agbọghọ ise ndị nzuzu àgwà ha. A ghaghị ịkpụzi àgwà site n’aka anyị dị ka ndị n’otu n’otu. A pụghị inyefe ya onye ọzọ, ọbụna ma ọ bụrụ na onye nwe ya dị njikere ime àjà ahụ. E nwere ọtụtụ ihe anyị pụrụ imere ibe anyị mgbe ebere ka nọgide na-adị. Anyị pụrụ ịnọchite àgwà nke Kraịst. Anyị pụrụ inye ndị na-emehie ihe ịdọ aka ná ntị kwesịrị ntụkwasị obi. Anyị pụrụ ịkatọ, baa mba, n’ime ndidi niile na ozizi, na-ebute ozizi nke Akwụkwọ Nsọ Nsọ n’ụlọ ruo n’obi. Anyị pụrụ igosi ọmịiko sitere n’obi. Anyị pụrụ iso ibe anyị kpee ekpere ma kpekwara ibe anyị ekpere. Site n’ibi ndụ nlezianya, site n’idebe mkparịta ụka dị nsọ, anyị nwere ike inye ihe nlereanya nke ihe Onye Kraịst kwesịrị ịbụ; ma ọ dịghị onye pụrụ inye onye ọzọ ụdị àgwà nke onwe ya. Ka anyị tụlee nke ọma eziokwu ahụ na a ga-azọpụta anyị, ọ bụghị dị ka ìgwè, kama dị ka ndị n’otu n’otu. A ga-ekpe anyị ikpe dịka àgwà anyị kpụrụ siri dị. Ọ dị ize ndụ ileghara ịkwadebe mkpụrụ obi maka ebighị ebi anya, ma yigharịa ime udo anyị na Chineke ruo mgbe anyị nọ n’elu akwa ọnwụ. Ọ bụ site n’omume nke ndụ kwa ụbọchị, site n’ime mmụọ anyị na-egosi, ka anyị si ekpebi ọdịnihu ebighị ebi anyị. Onye kwesiri ntụkwasị obi n’ihe dị ntakịrị, kwesikwara ntụkwasị obi n’ihe dị ukwuu. Ọ bụrụ na anyị emewo Kraịst ihe nlereanya anyị, ọ bụrụ na anyị ejeela ije ma rụọ ọrụ dịka o si nye anyị ihe atụ n’ime ndụ nke ya, anyị ga-enwe ike izute ihe ịtụnanya ndị ahụ dị nsọ nke ga-abịakwasị anyị n’ime ahụmahụ anyị, ma kwuo site n’obi anyị, ‘Ọ bụghị uche m, kama nke Gị, ka e mee.’”

> “Ọ bụ n’oge ule, bụ oge anyị nọ na-ebi ndụ n’ime ya, ka anyị kwesịrị iji nwayọọ tụlee usoro nzọpụta, ma bie ndụ dị ka ọnọdụ ndị e depụtara n’Okwu Chineke si dị. Anyị kwesịrị ịkụziri ma zụọ onwe anyị, elekere kwa elekere na ụbọchị kwa ụbọchị, site n’ọzụzụ nke nlezianya, imezu ọrụ ọ bụla. Anyị kwesịrị ịmata Chineke na Jizọs Kraịst onye Ọ zitere. N’ime ọnwụnwa ọ bụla, ọ bụ ihe ùgwù anyị ịdabere n’aka Ya bụ́ onye kwuru, ‘Ka o jide ike m, ka o wee mee udo n’etiti mụ na ya; ọ ga-emekwa udo n’etiti mụ na ya.’ Onyenwe anyị na-ekwu na Ọ dị njikere karịa nne na nna inye ụmụ ha achịcha ka Ọ ga-enye anyị Mmụọ Nsọ. Ya mere, ka anyị nwee mmanụ amara n’ime ite anyị tinyere oriọna anyị, ka a ghara ịhụ anyị n’etiti ndị ahụ a kọwara dịka ndị-amaghị-ihe na-amaghị ihe, ndị na-adịghị njikere ịpụ izute nwoke na-alụ nwaanyị.” Review and Herald, September 17, 1895.

Akara nke ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, ndị e ji ibi úgwù Abraham na mkpụrụobi asatọ ndị nọ n’elu ụgbọ mmiri ahụ wee bụrụ onyinyo ha, bụ ndị amamihe n’etiti ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ahụ n’ilu ahụ, ndị na-egosipụta n’ụzọ zuru oke agwa Kraịst n’oge nsogbu ahụ na-abịa n’oge na-adịghị anya. Ọ bụ naanị ihe kwesịrị ekwesi ka Sister White jiri amaokwu ahụ mechie site n’ịkpọ Aịsaịa, n’ihi na ọ bụ amaokwu nke na-ezo aka kpọmkwem n’oge a na-akara ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ akara.

> N’ụbọchị ahụ, bụrụọnụ abụ nye ya, ubi vaịn nke mmanya ọbara ọbara. Mụ onwe m, Jehova, na-echekwa ya; aga m na-enye ya mmiri oge ọ bụla: ka onye ọ bụla ghara imerụ ya, aga m eche ya abalị na ehihie. Iwe adịghị n’ime m: ònye ga-edobe ogwu na ịkpọ nkụgide imegide m n’agha? Aga m agafe n’etiti ha, aga m esure ha ọnụ. Ma ọ bụghị ya, ka o jidesie ike m aka, ka o wee mee ka mụ na ya dị n’udo; ọ ga-emekwa ka mụ na ya dị n’udo. Ọ ga-eme ka ndị si na Jekọb bịa gbanye mgbọrọgwụ: Izrel ga-ama ifuru ma gbaa ome, wee juputa ụwa dum n’ mkpụrụ. Ò tiela ya ihe, dịka o siri tie ndị tiri ya ihe? Ma ọ bụ e gburu ya dịka ogbugbu ndị ahụ o gburu? N’ókè kwesịrị ekwesị, mgbe ọ na-apụta, ị ga-arụrịta ya ụka: ọ na-egbochi ifufe ya siri ike n’ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ. N’ihi nke a ka a ga-eji sachapụ ajọ omume Jekọb; nke a bụkwa mkpụrụ niile nke iwepụ mmehie ya; mgbe ọ na-eme nkume niile nke ebe ịchụàjà ka ha dị ka nkume nzu a kụrisịrị akụrisị, ogige arụsị na ihe oyiyi agaghị eguzo. Ma obodo ahụ e wusiri ike ga-abụ nkịtị, ebe obibi ahụ ka a ga-ahapụ, ka ọ dịkwa ka ọzara: ebe ahụ ka nwa ehi ga-ata nri, ebe ahụkwa ka ọ ga-edina, rie alaka ya. Mgbe alaka ya akpọnwụwo, a ga-agbajikwa ha: ụmụ nwanyị ga-abịa kpọọ ha ọkụ: n’ihi na ọ bụ ndị na-enweghị nghọta: ya mere onye kere ha agaghị emere ha ebere, onye kpụkwara ha agaghị egosikwa ha amara. Aịzaya 27:2–11.

“ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ,” mgbe a na-asachapụ ajọ omume Jekọb, ma a na-anakọtakwa ma na-ere ọkụ klaasị nke ọzọ nke “ndị mmadụ na-enweghị nghọta,” bụ oge e ji emechi akara nke otu narị puku na iri anọ na anọ. N’oge ahụ, onye chọrọ ime ka ya na Kraịst dị n’udo nwere ike ime otú ahụ, ma mmegharị ikpeazụ ndị ahụ na-eme ngwa ngwa.

Ndị nchụàjà ga-abụ ndị dị afọ iri atọ mgbe ha malitere ije ozi, ma puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ bụ alaeze ndị nchụàjà nke Pita, ndị na-eme ka ọgbụgba ndụ ha na Chineke dị ọhụrụ n’ụbọchị ikpeazụ.

> Unu kwa, dika nkume di ndu, a na-ewuli unu ka unu buru ulo nke Mmuo, ndi nchu-àjà di nsọ, ka unu were chụara Chineke àjà nke Mmuo, nke a na-anabata n’iru Chineke site n’aka Jisọs Kraịst. 1 Pita 1:5.

A kwadebere ndị nchụàjà ka ha jee ozi n’ime emume ite mmanụ nke ụbọchị asatọ; ya mere, ọnụọgụ asatọ bụ akara nke nchụàjà ahụ e tere mmanụ nọ n’ime igbe ọgbụgba ndụ.

## Mkpanaka Erọn

A na-anọchi anya òtù nchụàjà e tere mmanụ nke puku iri na anọ na anọ n’ime igbe ọgbụgba-ndụ ahụ dịka mkpanaka Erọn nke pupụtara ome. Mgbe mkpanaka Erọn pupụtara ome, ọ mere ka e nwee ọdịiche n’etiti Erọn na mkpanaka ndị ọzọ nke agbụrụ Izrel ndị na-apụtaghị ome. N’Akwụkwọ Nsọ, ọ bụ mmiri ozuzo na-eme ka osisi pụta ome.

Ndị amụma niile na-ekwu banyere ụbọchị ikpeazụ; ya mere, mkpanaka nchụ-aja Eron na-anọchi anya mmanụ-otite nke puku narị na iri anọ na anọ n’ọnọdụ kwekọrọ na Ịlaịja n’elu Kamel nakwa ndị Millerite na 1844. Ọ na-ezo aka n’oge a na-eme ka ọdịiche doro anya n’etiti ozi eziokwu na ozi ụgha nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Joel na-eme ka ọdịiche ahụ pụta ìhè mgbe ọ na-akọwa na a napụrụ “mmanya ọhụrụ” otu òtù. Òtù ahụ a napụrụ mmanya ọhụrụ ahụ n’ọnụ ha bụ ndị mmanya na-egbu nke Ifrem dị na Aịsaịa. Ha bụkwa ndị boro ndị na-eso ụzọ ebubo na ha ṅụbigara mmanya ókè n’oge Pentikọst, ha bụkwa ndị nnupụisi nke 1888, bụ ndị sooro nna ha, ndị bụ ndị nnupụisi nke 1863. Ahịrị amụma ndị ahụ niile kwekọrọ n’ahịrị ahụ Nwanyị White kọwara dị ka nke na-eme n’oge ụwa matara na Adventism amarala banyere bọọlụ ọkụ nke Nashville ihe dị ka afọ otu narị na iri abụọ na ise ma ekwughị ihe ọ bụla.

## 8, Iri Asatọ na 81

Nọmba iri atọ na nọmba asatọ bụ ihe nnọchianya nke òtù nchụàjà nke ndị puku narị otu na iri anọ na anọ, ndị bụ ọkọlọtọ nke ụbọchị ikpeazụ, nke na-anọchi anya njikọta nke Chi na mmadụ. Nọmba asatọ bụ otu ụzọ n’ụzọ iri nke nọmba iri asatọ, nke bụ nọmba nke ndị nchụàjà iri asatọ ahụ dike, ndị soro nnukwu onye nchụàjà guzo megide eze Uzaịa, onye nwara ịchụ aja nsure ọkụ n’ebe nsọ. Nọmba iri asatọ na otu na-anọchi anya Chi ejikọtara na mmadụ n’ọnọdụ gbasara òtù nchụàjà nke nzukọ mmeri. Akụkọ banyere nnupụisi Uzaịa na-ejikọta òtù nchụàjà ahụ nke iri asatọ na otu n’ime nnọọ nsogbu ahụ nke kwekọrọ na nnupụisi Ptolemy ozugbo agha Raphia gasịrị. Ndị amụma niile na-akọwa ụbọchị ikpeazụ, ya mere a na-amata òtù nchụàjà nke Chi ejikọtara na mmadụ, nke bụ òtù nchụàjà nke nzukọ mmeri nke mejupụtara ndị nchụàjà mmadụ iri asatọ na otu Nnukwu Onye Nchụàjà nke Chukwu, n’akụkọ ahụ nke malitere n’afọ 2014 mgbe a malitere Agha Ukraine.

Isi nke etiti n’ime ahịrị isi iri na abụọ nke Jenesis bụ isi nke iri na asaa. Amaokwu etiti nke ahịrị isi iri na abụọ ahụ bụ amaokwu nke iri abụọ na abụọ. Amaokwu nke iri abụọ na abụọ na-akara njedebe doro anya nke mkparịta ụka dị n’etiti Chineke na Abraham nke malitere n’amaokwu nke mbụ, si otu a gosi amaokwu nke iri abụọ na abụọ dịka njedebe nke ahịrị amụma nke na-ebu akara mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ nke alfabẹt Hibru. Amaokwu etiti nke ahịrị amaokwu iri abụọ na abụọ ahụ bụ amaokwu nke iri na otu, nke n’aka nke ya bụ etiti amaokwu atọ ndị na-akọwapụta ọkọlọtọ nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Ya mere, amaokwu nke iri na otu bụ etiti amaokwu atọ pụrụ iche, amaokwu nke iri na otu na-ebukwa eziokwu bụ isi ọ bụghị naanị nke amaokwu iri abụọ na abụọ ahụ, kama kwa nke amaokwu atọ ahụ ọ dị n’ime ha, si otu a gosi amaokwu nke iri na otu na nke iri abụọ na abụọ dịka mmalite na njedebe nke echiche bụ isi. N’ihi ya, amaokwu nke iri na otu ruo nke iri abụọ na abụọ n’isi nke iri na asaa bụ isiokwu bụ isi nke isi nke iri na otu ruo nke iri abụọ na abụọ.

Etiti isi nke iri na otu ruo nke iri abụọ na abụọ n’akwụkwọ Matiu bụ isi nke iri na isii.

> Mgbe ahụ, o nyere ndị na-eso ụzọ ya iwu siri ike ka ha ghara ịgwa onye ọ bụla na ọ bụ Jisọs Kraịst. Matiu 16:20.

Dịka ọ dịkwa n’etiti Akwụkwọ Jenesis, amaokwu nke iri abụọ na-akara njedebe nke mkparịta ụka pụrụ iche nke malitere n’amaokwu nke iri na atọ mgbe Kraịst na ndị na-eso ụzọ Ya rutere na Sizaria Filipi.

> Mgbe Jisọs bịarutere n’ókè ala Sizaria Filipaị, ọ jụrụ ndị na-eso ụzọ ya, sị, Ònye ka ndị mmadụ na-ekwu na mụ onwe m, Ọkpara nke mmadụ, bụ? Ha wee sị, Ụfọdụ na-ekwu na ị bụ Jọn Baptist; ụfọdụ, Ilaịja; ndị ọzọkwa, Jeremaịa, ma ọ bụ otu n’ime ndị amụma. Ọ sịrị ha, Ma unu onwe unu, ònye ka unu na-ekwu na m bụ? Saịmọn Pita zara, sị, Ị bụ Kraịst, Ọkpara nke Chineke dị ndụ. Jisọs zara ya, sị, Ngọziri agọzi ka ị bụ, Saịmọn Barjona; n’ihi na anụ ahụ na ọbara ekpugheghị gị nke a, kama Nna m nke nọ n’eluigwe. Mụ onwe m na-agwakwa gị, na ị bụ Pita, ọ bụkwa n’elu nkume a ka m ga-ewu nzukọ m; ọnụ ụzọ ámá nke ala mmụọ agaghị emeri ya. M ga-enyekwa gị mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe: ihe ọbụla ị ga-ekekọta n’ụwa, a ga-ekekọta ya n’eluigwe: ihe ọbụla ị ga-atọpụ n’ụwa, a ga-atọpụ ya n’eluigwe. Mgbe ahụ, o nyere ndị na-eso ụzọ ya iwu siri ike ka ha ghara ịgwa onye ọbụla na ọ bụ Jisọs Kraịst. Matiu 16:13–20.

## Raphia na Panium

Ọ bụghị nanị na akụkụ etiti nke Matiu na-anọchi anya mkparịta ụka na isiokwu pụrụ iche, kama dịka ihe nnọchianya ọgbụgba-ndụ nke akaebe Jenesis si dakọrịta na agha Rafịa, mkparịta ụka Matiu na-eme na Siserịa Filipaị, nke bụ Panium. Panium nke amaokwu nke iri na ise nke Daniel iri na otu bụ etiti akara isi iri na abụọ nke Matiu, ebe Rafịa nke amaokwu nke iri na otu nke Daniel iri na otu bụ etiti akara isi iri na abụọ nke Jenesis.

Afọ 250 ahụ nke malitere n’afọ 457 T.K. gwụsịrị n’afọ 207 T.K., n’etiti Raphia nke amaokwu nke iri na otu na Panium nke amaokwu nke iri na ise, ebe ihe ịrịba ama nke ibi ugwu Abraham na nkwupụta Pita banyere Mesaịa ahụ na-ezukọta. N’usoro akwụkwọ Matiu, Pita na-agba àmà banyere ịmata ya ọ matara Kraịst, Ọkpara Chineke, n’oge baptizim Ya.

Saịmọn pụtara “onye na-anụ,” Barjona pụtakwa “nwa nke nduru.” Saịmọn bụ onye nụrụ ozi nke baptism Kraịst, mgbe Mmụọ Nsọ rịdatara n’ụdị nduru. Baptism Kraịst bụ onyinyo nke Ọgọst 11, 1840, mgbe mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe iri rịdatara. Otu mmụọ ozi ahụ ka rịdatara n’ụbọchị 9/11. Pita na-anọchi anya ndị na-amata 9/11 dị ka ozi nnwale nke ọgbọ nke ndị narị otu na puku iri anọ na anọ ahụ.

Pita nọchiri anya ndị na-eji usoro ahịrị n’elu ahịrị arụ ọrụ. Ọ bụ “nwa” nduru, ya mere, dịka nwa, ọ na-anọchi anya ọgbọ ikpeazụ n’ụzọ ihe nnọchianya. Pita bụ ihe nnọchianya nke ọgbọ ikpeazụ, ma site n’ọnụọgụ ihe nnọchianya nke aha ya, ọ na-anọchi anya otu narị puku na iri anọ na anọ. Pita nọchiri anya ọgbọ ikpeazụ nke na-anụ ozi nke inye ike mgbe Kraịst pụtara n’ahịrị amụma. Pita ghọtara ozi e jikọtara na baptizim Kraịst, ya mere Pita pụrụ ịmata Jizọs dịka Onye E Tere Mmanụ, nke bụ Mesaya n’asụsụ Hibru na Kraịst n’asụsụ Grik. Pita nọchiri anya ndị na-aghọta na mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ, onye rịdatara na 9/11, rịdatakwara na Ọgọst 11, 1840. Pita nọchiri anya ndị na-aghọta 9/11 dịka akara ụzọ nke a na-eguzobe naanị site n’àmà nke ahịrị abụọ ma ọ bụ atọ.

Nkwupụta Pita bụ na 9/11 na-akọwapụta ọbịbịa nke ahụhụ nke atọ, nke bụ ozi ule maka ọgbọ ikpeazụ. Nkwupụta ahụ bụ ebe a na-agbanwe aha. Abraham nọ na Raphia, Pita nọkwa na Panium, kpọmkwem tupu obe. N’etiti Panium na obe, Pita ga-eleta Ugwu Ngbanwe ahụ. Ọ bụ na Panium ka a gbanwere Saimọn bụrụ Pita mgbe o nyere nkwupụta ya banyere ozi ule maka ọgbọ ya. Maka narị puku iri anọ na anọ ahụ, ozi ule ahụ bụ Islam nke ahụhụ nke atọ, nke bịarutere n’akụkọ ihe mere eme amụma na 9/11.

Mmalite nke ọnwụnwa nke Adventism malitere na 9/11, ma na njedebe nke ọnwụnwa nke Adventism ozi Islam nke ahuhu nke atọ na-akọwapụta mgbe na ebe e gbanwere aha Saịmọn. Ozi ahụ Pita na-aghọta na njedebe, nke e ji ozi nke 9/11 n’mmalite gosi dịka ụdị ya, bụ ozi ziri ezi emeziri emezi banyere bọl ọkụ nke Nashville. N’ebe ahụ ka oriri opi-abùbà na-abịa n’otu oge na nrịgo nke ọkọlọtọ na ụzọ mechiri emechi nke Ụbọchị Mkpuchi Mmehie.

Anyi ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esote.

Back to Articles