Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Abụọ na Ise

Nkpughe nke Ndakpọda Babilọn: Amaokwu Amụma site na Nebukadneza ruo Belshaza

Author

Jeff Pippenger

Published

December 20, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ọdịda Belshaza n’isi nke ise e jiwo ọdịda Nebukadneza dị n’isi nke anọ gosipụta n’ụdị onyinyo.

> “Nye onye-isi ikpeazụ nke Babilọn, dịka n’ihe nnọchianya nye onye mbụ ya, ka ikpe nke Onye Nche ahụ nke eluigwe bịarutere: ‘Eze, ... a gwara gị; alaeze ahụ apụwo n’aka gị.’ Daniel 4:31.” Prophets and Kings, 533.

Nebukadneza nọchiri anya mmalite, Belshaza kwa njedebe nke alaeze ahụ chịrị afọ iri asaa, ma si otú a bụrụ ihe nnọchianya nke ọchịchị anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe isi nke iri na atọ (United States), nke ga-achị n’oge ahụ a chefuru akwụna Taịa (papacy).

> Ọ ga-erukwa, n’ụbọchị ahụ, na a ga-echezọ Taịa afọ iri asaa, dị ka ụbọchị nke otu eze si dị: mgbe ọgwụgwụ nke afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụ abụ dịka nwanyị akwụna. Aịzaya 23:15.

Ya mere, Nebukadneza na-anọchi anya mmalite nke United States, Belshaza kwa na-anọchi anya njedebe nke United States. Nebukadneza na-anọchi anya mmalite nke mpi Republican na mmalite nke mpi Protestant. Belshaza na-anọchi anya njedebe nke mpi Republican na nke mpi Protestant.

Ikpe-ikpe e wetara n’isi Nebukadneza bụ “oge asaa.” Akụkọ banyere ibi ndụ Nebukadneza dị ka anụ ọhịa ruo ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ, ka William Miller jiri n’itinye ya n’ọrụ nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, ọ bụ ezie na o kwughị okwu banyere puku abụọ na narị ise na iri abụọ ahụ, ya bụ nke e ji kọọ n’ihe atụ n’ikpe Belshaza.

> Nke a bụkwa ihe odide ahụ e dere: MENE, MENE, TEKEL, UPHARSIN. Nke a bụ nkọwa okwu ahụ: MENE; Chineke agụọla alaeze gị ọnụ, meekwa ka ọ gwụ. TEKEL; a tụọla gị n’ihe ọ̀tụ̀tụ̀, hụkwa na ị dara ogbenye. PERES; e kewala alaeze gị, e nyefewo ya ndị Midia na ndị Peshia. Daniel 5:25–28.

E wezụga nkọwa Daniel nyere banyere edemede omimi ahụ e dere n’elu mgbidi, okwu ndị a bụ “mene” na “tekel” na-anọchi anya tụọ arọ, okwu ndị ahụ kwa na-anọchi anya uru a kapịrị ọnụ nke mkpụrụ ego (Ọpụpụ 30:13, Ezikiel 45:12). Otu “mene” bụ shekel iri ise, ma ọ bụ gerah otu puku. Ya mere, “mene, mene” hà ka gerah puku abụọ. Otu “tekel” bụ gerah iri abụọ. N’ihi ya, “mene, mene, tekel” hà ka gerah puku abụọ na iri abụọ. “Upharsin” pụtara “ikewa,” ya mere ọ pụtara ọkara nke otu “mene,” ma na-anọchi anya gerah narị ise. Mgbe ejikọtara ha ọnụ, ha na-anọchi anya ngụkọta nke puku abụọ na narị ise na iri abụọ.

Ntụaka ikpeazụ nke Nwanyị White na-egosi na Belshaza ka e jiri Nebukadneza mee ihe nnọchianya ya, ma nke ka kpọmkwem, ọ kwusiri ike ikpe nke ha abụọ n’otu aka, a na-anọchikwa ikpe ha abụọ anya dịka akara nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. E nwere okwu ole na ole Akwụkwọ Nsọ ji anọchi anya “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Jeremaịa na-anọchi ya anya dịka iwe Chineke.

> Lee ka Onyenweanyị si kpuchie ada Zaịọn n’ígwé ojii n’iwe Ya, ma si n’eluigwe tụda n’ala ịma mma nke Izrel, ma chetaghị ihe-ndina-ukwu Ya n’ụbọchị iwe Ya! Onyenweanyị elodala ebe obibi niile nke Jekọb, Ọ dịghị emere ha ebere: Ọ dọdala ebe e wusiri ike nke ada Juda n’iwe Ya; O wetulawo ha n’ala: O merụwo alaeze ahụ na ndị isi ya. O bipụwo n’iwe ọku Ya mpi niile nke Izrel: O si n’ihu onye iro weghachite aka nri Ya, O wee rechapụ megide Jekọb dị ka ọkụ na-enwu enwu, nke na-eripịa gburugburu. O hulatala ụta Ya dị ka onye iro: O guzoro n’aka nri Ya dị ka onye mmegide, O gbuo ndị niile dị ụtọ n’anya n’ụlọikwuu nke ada Zaịọn: O wụsara oke iwe Ya dị ka ọkụ. Onyenweanyị dịwo ka onye iro: O elodala Izrel, O elodala ụlọeze ya niile: O bibiela ebe e wusiri ike ya, O mekwaala ka iru újú na ịkwa ákwá baa ụba n’ime ada Juda. O werewo ihe ike wepụ ụlọikwuu Ya, dịka a ga-asị na ọ bụ nke ubi: O bibiela ebe nzukọ Ya: Onyenweanyị emewo ka e chefuo ememme nsọ na ụbọchị izuike na Zaịọn, O wee leda eze na onye nchụàjà anya n’oké iwe Ya. Onyenweanyị ajụla ebe ịchụàjà Ya, O kpọọla ebe nsọ Ya asị, O nyefewo mgbidi nke ụlọeze ya n’aka onye iro; ha akpọwo mkpu n’ụlọ Onyenweanyị, dị ka n’ụbọchị ememme nsọ. Onyenweanyị atụwo nzube ibibi mgbidi nke ada Zaịọn: O setịpụwo eriri; Ọ dọpụtaghị aka Ya n’ịla n’ihu ibibi: ya mere O mere ka ihe mgbochi agha na mgbidi kwaa ákwá; ha abụọ dakwara mba ọnụ. Abụ ákwá Jeremaịa 2:1–8.

A na-anọchi anya iwe nke Onyenwe anyị dịka “oke iwe ya,” ma emezuru iwe ya n’elu ma alaeze ugwu ma alaeze ndịda nke Izrel. Nke a bụ ihe mere akwụkwọ Daniel ji kọwaa “oke iwe” nke “mbụ” na nke “ikpeazụ.” Jeremaya na-akọwa “eriri” nke Onyenwe anyị “agbatịwo,” mgbe O gosipụtara iwe ya n’ebe ndị ya ọ họpụtara nọ. A na-akpọkwa eriri ahụ aha n’Akwụkwọ Ndị Eze nke Abụọ.

> Onyenwe anyị wee site n’ọnụ ndị ohu Ya, bụ ndị amụma, kwuo, sị, N’ihi na Manase, eze Juda, emeela arụ ndị a, ma meekwa ajọ omume karịa ihe niile ndị Amori mere, ndị bu ya ụzọ, ọ mekwaala ka Juda mehie site n’arụsị ya: Ya mere otu a ka Onyenwe anyị, Chineke nke Izrel, kwuru, Lee, ana m eweta ajọ ihe dị otu a n’elu Jerusalem na Juda, nke na onye ọbụla nụrụ ya, ntị ya abụọ ga-ama jijiji. M ga-esetịkwa Jerusalem eriri atụ Sameria, na nkume-ntụ nke ụlọ Ehab; m ga-ehichapụkwa Jerusalem dịka mmadụ na-ehicha efere, na-ehicha ya, ma tụgharịa ya ọnụ n’ala. M ga-ajụkwa ndị fọdụrụ n’ihe nketa m, ma nyefee ha n’aka ndị iro ha; ha ga-abụkwa anụ oriri na ihe a ga-apụnara mmadụ nye ndị iro ha niile. 2 Ndị Eze 21:10–14.

“Ahịrị” iwe Chineke, nke bụ “ugbò asaa” nke Mosis, e buru ụzọ dọgbuo ya n’elu alaeze ugwu ahụ (ụlọ Ehab), emesịa n’elu Juda. Okwu ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ ji akọwa “ugbò asaa” ahụ, nke sitere na Levitikọs iri abụọ na isii, bụ okwu ahụ bụ “a chụsasịa.”

> Mgbe ahụ, M ga-eje ije n’ụzọ na-emegidekwa unu n’iwe; ma Mụ onwe M, ee, Mụ onwe M, ga-adọ unu aka ná ntị ugboro asaa n’ihi mmehie unu. Unu ga-erikwa anụ ụmụ unu ndị ikom, anụ ụmụ unu ndị inyom ka unu ga-erikwa. Aga M ebibi ebe unu dị elu, gbutuo arụsị unu, tụkwasịkwa ozu unu n’elu ozu arụsị unu, mkpụrụ obi m ga-akpọkwa unu asị. Aga M eme ka obodo unu bụrụ mkpofu, meekwa ka ebe nsọ unu bụrụ ịtọ n’efu; agaghịkwa M anụ isi ísì ụtọ unu. Aga M emekwa ka ala ahụ bụrụ ịtọ n’efu; ndị iro unu ndị bi n’ime ya ga-eju anya n’ihi ya. Aga M achụsakwa unu n’etiti mba ndị ọzọ, dọpụtakwa mma agha ka ọ soro unu: ala unu ga-abụkwa ịtọ n’efu, obodo unu abụrụkwa mkpofu. Mgbe ahụ ka ala ahụ ga-enwe ọṅụ n’ụbọchị izuike ya nile, ogologo oge ọ ga-anọ n’ịtọ n’efu, ebe unu nọ n’ala ndị iro unu; ọbụna mgbe ahụ ka ala ahụ ga-ezu ike, nwee ọṅụ n’ụbọchị izuike ya nile. Ogologo oge ọ ga-anọ n’ịtọ n’efu ka ọ ga-ezu ike; n’ihi na ọ nweghị izuike n’ụbọchị izuike unu, mgbe unu bi n’elu ya. Levitikọs 26:28–35.

Mmezu n’etiti ndị mba ọzọ mezuru n’ahụmahụ Daniel mgbe e duuru ya dịka ohu gaa Babilọn, n’oge ndọrọ n’agha nke Jehoiakim. Mgbe ahụ, mgbe Daniel nọ n’“ala ndị iro,” ala ahụ zuru ike ma nwee ọṅụ n’“ụbọchị izuike” ya. Akụkụ nke Abụọ nke Ihe E Mere na-agwa anyị na oge ahụ bụ afọ iri asaa nke Jeremiah, nke Daniel bịara ịghọta n’isi nke itoolu.

> Ndị ahụ gbapụrụ n’aka mma-agha ka o dọrọ n’agha gaa Babilọn; ebe ha ghọrọ ndị na-ejere ya ozi, ya na ụmụ ya ndị ikom, ruo mgbe ọchịchị nke alaeze Peasia malitere: ka okwu Jehova si n’ọnụ Jeremaịa kwuo wee mezuo, ruo mgbe ala ahụ nwetara sabbat ya nile: n’ihi na oge dum ọ tọgbọrọ n’efu ka ọ debere sabbat, iji mezuo afọ iri asaa. Ugbu a n’afọ mbụ nke Saịrọs, eze Peasia, ka okwu Jehova nke e kwuru n’ọnụ Jeremaịa wee mezue, Jehova kpaliri mmụọ Saịrọs, eze Peasia, nke mere na o kwusaara n’alaeze ya nile, wee deekwa ya n’akwụkwọ, na-asị, Otu a ka Saịrọs, eze Peasia, kwuru, Ala-eze nile nke ụwa ka Jehova, Chineke nke eluigwe, enyewo m; o nyewokwa m iwu ka m wuo ya ụlọ n’ime Jerusalem, nke dị na Juda. Ònye nọ n’etiti unu niile nke ndị ya? Ka Jehova, bụ Chineke ya, nọrọnyere ya, ka o rigokwa. 2 Ihe Emere 36:20–23.

Okwu ahụ bụ “ịchụsasị” bụ ihe nnọchianya nke “oge asaa.” Ikpe Nebukadneza nke “oge asaa” nke ibi ndụ dịka anụ ọhịa, bụ ihe atụ nke ikpe Belshaza, dịka e si nọchite ya anya site n’okwu omimi ndị ahụ e dere n’elu mgbidi, “mene, mene, tekel upharsin.” E ji ide aka ahụ nọchite ikpe Belshaza, nke hà nhata puku abụọ narị ise na iri abụọ, otu ọnụ ọgụgụ ụbọchị ahụ Nebukadneza biri dịka anụ ọhịa, na otu ọnụ ọgụgụ afọ ahụ e ji “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii nọchite anya ya.

Ikpe Belshaza, nke e ji ikpe Nebukadneza mee ihe nnọchianya ya, ka e ji “oge asaa” nọchite anya n’ụzọ ihe atụ, ma ikpe abụọ ahụ nọchikwara anya “ịda Babilọn,” nke bụ akara ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ. Ịda mbụ nke Babilọn bụ mgbe e weturu ụlọ elu Nimrọd n’ala.

> Ụwa nile wee bụrụ nke otu asụsụ, na nke otu olu. O wee ruo, ka ha na-eme njem si n’ọwụwa anyanwụ, na ha hụrụ ọzara dị larịị n’ala Shaina; ha wee biri n’ebe ahụ. Ha wee sị ibe ha, Bịanụ, ka anyị kpụọ brik, gbaa ha nke ọma n’ọkụ. Ha wee nwee brik kama nkume, bitumen wee bụrụ ha ihe mgbakwunye mgbidi. Ha wee sị, Bịanụ, ka anyị wuru onwe anyị obodo na ụlọ elu, nke isi ya ga-eru eluigwe; ka anyị mekwaa onwe anyị aha, ka e wee ghara ikesa anyị n’elu ụwa nile. Jehova wee rịdata ịhụ obodo ahụ na ụlọ elu ahụ, nke ụmụ mmadụ na-ewu. Jehova wee sị, Lee, ndị a bụ otu, ha nile nwekwara otu asụsụ; nke a kwa bụ ihe ha malitere ime: ugbu a ọ dịghịkwa ihe a ga-egbochi ha, nke ha chere ime. Bịanụ, ka anyị rịdata, kpọọkwa asụsụ ha n’ọgbaaghara n’ebe ahụ, ka ha ghara ịghọta okwu ibe ha. Ya mere Jehova si n’ebe ahụ chụsasịa ha n’elu ụwa nile: ha wee kwụsị iwu obodo ahụ. Jenesis 11:1–8.

N’ikpe Babel, nke bụ ikpé Nimrod, Onyenwe anyị “chụsasịrị” ndị nnupụisi Nimrod n’elu “ihu ụwa nile.” Nimrod na ndị otu ya maara na nnupụisi ha ga-eme ka a chụsasịa ha, n’ihi na ha ekwuwo na ebumnobi iwulite ụlọ elu na obodo ahụ bụ “ime ka anyị nwee aha, ka e wee ghara ichụsasị anyị n’elu ihu ụwa nile.”

“Naha” n’amụma bụ akara nke agwa. A na-anọchi agwa ahụ nke Nimrod na ndị otu ya guzobere anya site n’ọrụ ha, n’ihi na ọ bụ site na mkpụrụ ka unu ga-amata agwa ahụ. Mkpụrụ nke nnupụisi Nimrod, ya mere akara nke agwa ya, bụ iwu ụlọ elu na obodo ahụ. “Ụlọ elu” bụ akara nke ụka, “obodo” bụkwa akara nke steeti. Aha ndị nnupụisi Nimrod, nke na-anọchi anya agwa ha, bụ njikọta nke ụka na steeti, nke a na-anọchikwa anya n’ụzọ amụma dị ka oyiyi nke anụ ọhịa ahụ.

Amaokwu ahụ nke na-akọwa ọdịda Babel nwere okwu a, “bịa ka anyị,” a kpọtụrụ ugboro atọ. Nke atọ bụ mgbe Chineke wetara ikpe nke ịgbagwoju asụsụ ha, na ikposa ha n’ebe nile. “Bịa ka anyị” nke mbụ bụ nkwadebe maka “bịa ka anyị” nke abụọ, mgbe ha wuru obodo ha na ụlọ elu ha. Mgbe ha rụchara ọrụ ha n’akụkọ ihe mere eme nke ngosipụta nke abụọ nke “bịa ka anyị,” Chineke bịara ala iji jiri anya hụ nnupụisi ha. “Bịa ka anyị” nke atọ bụ ikpe, ma “bịa ka anyị” nke abụọ bụ ule a na-ahụ anya. “Bịa ka anyị” nke mbụ na-anọchi anya ọdịda mbụ ha, ma n’amụma, ugboro atọ e si kwuo “bịa ka anyị” na-egosi usoro ule nke nzọụkwụ atọ nke ozi-ọma ebighị ebi. E nwere ọtụtụ ozi karịa n’akaebe nke nnupụisi na ọdịda Nimrod, ma anyị na-achọ naanị igosi na oge mbụ Babilọn (Babel) dara, a kọwara akara nke “ugboro asaa,” dịka e si nọchite ya anya site na “ikposa,”. E jiri ikposa nọchie ikpe Nimrod, nke Nebukadneza site na “ugboro asaa” na nke Belshaza site na “puku abụọ narị ise na iri abụọ”.

Akara nke Alpha na Omega na-egosi na ahịrị amụma nke isi nke anọ na nke ise nọchiri anya ya bụ ozi mmiri ozuzo ikpeazụ nke mmụọ ozi nke abụọ na Mkpu Etiti Abalị. Ahịrị ahụ na-amalite na ọdịda Babilọn nke Nebukadneza nọchiri anya ya, na-egosi afọ 1798, nke bụ mgbe Babilọn ime mmụọ (ọchịchị popu) dara nke mbụ. Mgbe ahụ, na njedebe ahịrị ahụ, Babilọn Belshaza dara, na-akara mmalite nke ọdịda na-aga n’ihu nke Babilọn ime mmụọ (ọchịchị popu ọzọ), nke malitere n’oge nsogbu iwu Sọnde. E nwere ndị àmà abụọ nke ọdịda Babilọn na mmalite ahịrị ahụ, ma e nwekwara ndị àmà abụọ na njedebe ya. Uche amụma na-amata akara nke nnukwu Mmalite na Njedebe, ebe ọ na-ahụ isiokwu ọdịda Babilọn ka ndị àmà anọ na-agba akaebe banyere ya n’ime ahịrị nke Daniel isi nke anọ na nke ise nọchiri anya ya.

N’ime mmekọrịta onyinyo na mmezu-onyinyo nke Nebukadneza na Belshaza, mgbe e jikọtara ya na ụbọchị ikpeazụ, anyị na-ahụ anụ ọhịa nke ụwa n’ọnọdụ ya yiri nwa atụrụ ka Nebukadneza nọchiri anya ya, ma mgbe ahụ, mgbe ọ na-ekwu okwu dị ka dragọn, anyị na-ahụ Belshaza. Anyị na-ahụkwa n’ime mmekọrịta amụma ahụ, mpi nke Republican ka Iwu Ọchịchị nke United States na-edu, nke Nebukadneza nọchiri anya ya, nakwa nkwatu nke Iwu Ọchịchị ahụ nke Belshaza nọchiri anya ya. Anyị ga-ahụkwa Nebukadneza dị ka nwa agbọghọ-amaghị nwoke maara ihe, na Belshaza dị ka nwa agbọghọ-amaghị nwoke nzuzu.

Anyị ga-aga n’ihu na ntụle anyị banyere isi nke anọ na nke ise nke Daniel n’isiokwu na-esonụ.

> “A nyere Belshaza ọtụtụ ohere iji mata ma mekwaa uche Chineke. Ọ hụwo nna nna ya Nebukadneza ka a chụpụrụ n’ọgbakọ mmadụ. Ọ hụwo uche ahụ eze ahụ jupụtara n’ịnya isi ji eto onwe ya ka E Onye nyere ya were wepụ ya. Ọ hụwo eze ahụ ka a chụpụrụ n’alaeze ya, mee ya onye ibe anụ ọhịa nke ubi. Ma ịhụnanya Belshaza nwere n’ihe ntụrụndụ na n’ịkpọ onwe ya elu hichapụrụ n’obi ya ihe mmụta ndị ọ gaghị ekwe ka o chefuo; o wee mee mmehie ndị yiri ndị wetara ikpe pụrụ iche n’elu Nebukadneza. O mefusịrị ohere ndị e ji amara nye ya, na-eleghara iji ohere ndị dị n’aka ya anya iji mata eziokwu. ‘Gịnị ka m ga-eme ka a zọpụta m?’ bụ ajụjụ nke eze ukwu ahụ, ma onye nzuzu, jiri enweghị mmasị gafee.”

> “Nke a bụ ihe ize ndụ nke ntorobịa nke na-enweghị nlebara anya, nke na-eme ihe n’echeghị eche taa. Aka Chineke ga-akpọte onye mmehie dịka o mere Belshazza, ma n’ebe ọtụtụ nọ, ọ ga-adị oke mbubreyo ka ha chegharịa.

> “Onye na-achị Babilọn nwere akụ̀ na ụba na nsọpụrụ, ma n’ime mpako ya na ịṅụrị onwe ya ụtọ o buliri onwe ya elu imegide Chineke nke eluigwe na ụwa. O tinyere ntụkwasị obi ya n’ike aka nke onwe ya, na-echeghị na onye ọ bụla ga-anwa ikwu, ‘Gịnị mere i ji eme nke a?’ Ma mgbe aka ahụ dị omimi dere mkpụrụedemede n’ahụ́ mgbidi nke obí eze ya, Belshaza jupụtara n’egwu ma gbachie nkịtị. N’otu ntabi anya e wepụrụ ya ike ya kpamkpam, e wedakwara ya ala dịka nwata. O ghọtara na ọ nọ n’okpuru ebere nke Onye karịrị Belshaza. Ọ nọwo na-eji ihe ndị dị nsọ eme egwuregwu. Ugbu a akọ na uche ya tetara. O ghọtara na e nyere ya ohere pụrụ iche ịmata na ime uche Chineke. Akụkọ ihe mere eme nke nna nna ya pụtara ìhè n’ihu ya nke ọma dị ka ederede ahụ dị n’ahụ́ mgbidi ahụ.” Bible Echo, Eprel 25, 1898.

Back to Articles