Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Asaa na Otu

Akwa Akwụkwọ Amụma: Ikpughe Ihe Arụrụala Anọ nke Isi Nke Asatọ nke Ezikiel na Mkpa Ha N’oge a ugbu a

Author

Jeff Pippenger

Published

February 4, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ihe arụ arụ anọ nke Ezikiel isi nke asatọ nọchiri anya ọgbọ anọ nke Izrel nke oge a, ma mmalite nke Izrel nke oge a ka e jiri mmalite nke Izrel oge ochie mee ihe nnọchianya ya. Akụkọ mmalite abụọ ahụ na-agba ama banyere njedebe nke Izrel nke oge a n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Mmalite abụọ nke Izrel, ma nke ochie n’eziokwu, ma nke oge a n’ụzọ ime mmụọ, ka akụkọ mmalite nke alaeze ugwu nke Izrel na-agba àmà banyere ha mgbe ọ kewapụrụ onwe ya n’aka Juda.

Mgbe Izrel oge ochie guzobere nwa-ehi ọlaedo ahụ, ha ka si n’Ijipt pụta n’ime mmezu nke amụma nke na-egosi na Chineke ga-eme ha alaeze. Akụkọ Jeroboam, eze mbụ nke alaeze ugwu nke Izrel, gụnyere kpọmkwem njirimara ndị ahụ. Jeroboam agbagala n’Ijipt n’ihu iwe Solomon. E nyere ya nkwa amụma, site n’ọnụ onye amụma Ahija, na a ga-eme ya eze n’elu ebo iri n’ime ebo iri na abụọ ahụ. Tupu amụma ahụ emezuo, Jeroboam ga-agbaga n’Ijipt iji tinye anya n’etiti onwe ya na Solomon, ruo mgbe Solomon nwụrụ.

> O wee ruo n’oge ahụ, mgbe Jeroboam si na Jerusalem pụọ, ka Ahaija onye amụma, onye Shaịlo, hụrụ ya n’ụzọ; ma o yi uwe ọhụrụ; ha abụọ nọkwa naanị ha n’ubi ahụ: Ahaija wee jide uwe ọhụrụ ahụ dị n’ahụ ya, dọwaa ya iberibe iri na abụọ: Ọ sịrị Jeroboam, Were iberibe iri nye onwe gị: n’ihi na otu a ka Onyenwe anyị, Chineke nke Izrel, kwuru, Lee, aga m adọpụ alaeze ahụ n’aka Solomọn, nyekwa gị ebo iri: (Ma ọ ga-enwe otu ebo n’ihi Devid, odibo m, nakwa n’ihi Jerusalem, obodo ahụ nke m họpụtara n’etiti ebo niile nke Izrel:) N’ihi na ha ahapụwo m, fee Ashtoret, chi nwanyị nke ndị Saịdọn, na Kemosh, chi nke ndị Moab, na Milkọm, chi nke ụmụ Amọn, ofufe, ha ejeghachịkwaghịkwa n’ụzọ m, ime ihe ziri ezi n’anya m, na idebe ụkpụrụ m na ikpe m, dị ka Devid nna ya mere. Otú ọ dị, agaghị m anapụ alaeze ahụ niile n’aka ya: kama aga m eme ka ọ bụrụ onye-isi ụbọchị niile nke ndụ ya n’ihi Devid odibo m, onye m họpụtara, n’ihi na o debere iwu m na ụkpụrụ m: Ma aga m anapụ alaeze ahụ n’aka nwa ya, nyekwa ya gị, ya bụ, ebo iri. Ma nwa ya ka m ga-enye otu ebo, ka Devid odibo m wee nwee ìhè mgbe niile n’ihu m na Jerusalem, obodo ahụ nke m họpụtara ka m debe aha m n’ebe ahụ.

> M ga-ewerekwa gị, i wee bụrụ eze dịka ihe niile mkpụrụobi gị na-achọ si dị, ị ga-abụkwa eze n’elu Izrel. Ọ ga-erukwa na, ọ bụrụ na ị ga-ege ntị n’ihe niile m na-enye gị n’iwu, ma jee ije n’ụzọ m niile, ma mee ihe ziri ezi n’anya m, idobe ụkpụrụ m na iwu m niile, dịka Devid, odibo m, mere; mgbe ahụ, m ga-anọnyere gị, wukwara gị ụlọ nke ga-eguzosi ike, dịka m wuru nke Devid, m ga-enyekwa gị Izrel. N’ihi nke a, m ga-emekpa mkpụrụ Devid ahụ, ma ọ bụghị ruo mgbe ebighị ebi. Ya mere Solomọn chọrọ igbu Jeroboam. Jeroboam wee bilie, gbaga Ijipt, gakwuru Shishak eze Ijipt, nọkwa n’Ijipt ruo ọnwụ Solomọn. Ma omume ndị ọzọ nke Solomọn, na ihe niile o mere, na amamihe ya, è deghị ha n’akwụkwọ omume Solomọn? Oge Solomọn chịrị na Jerusalem n’elu Izrel niile bụ afọ iri anọ. Solomọn wee soro ndị nna ya dinara, e liekwa ya n’obodo Devid nna ya; Rehoboam nwa ya wee chịa n’ọnọdụ ya. 1 Ndị Eze 11:28–43.

Mgbe eze Solomon nwụsịrị, a ga-ekewa alaeze ahụ, Jeroboam ga-abụkwa eze n’elu ebo iri nke ugwu, ebe nwa Solomon, Rehoboam, ga-abụ eze na Jerusalem. Tupu nkewa nke ebo ndị ahụ emee, ọ dị Jeroboam mkpa isi n’Ijipt pụta.

> Rehoboam we jee Shekem; n’ihi na Izrel niile abịawo na Shekem ime ya eze. O wee ruo, mgbe Jeroboam nwa Nebat, onye nọgidekwara n’Ijipt, nụrụ ya, (n’ihi na ọ gbapụrụ n’ihu eze Solomon, Jeroboam wee biri n’Ijipt;) ha zigara kpọọ ya. Jeroboam na nzukọ Izrel niile wee bịa, gwa Rehoboam okwu, sị, Nna gị mere yoku anyị ka ọ bụrụ ihe dị arọ: ya mere ugbu a, mee ka ọrụ ike nke nna gị, na yoku ya dị arọ nke o tinyere n’elu anyị, bụrụ nke dị mfe karị, anyị ga-ejere gị ozi. O wee sị ha, Laanụ ụbọchị atọ ọzọ, mesịa lọghachikwute m. Ndị mmadụ wee laa. 1 Ndị Eze 12:1–5.

Akụkọ banyere otú Rehoboam siri mee nzuzu n’ime ụbọchị atọ ahụ na-etinye ebubo ahụ n’ịjụ nzuzu o jụrụ ndụmọdụ ndị okenye; ma nkewa nke ebo ndị ahụ e buruwo amụma banyere ya, ya mere ọ gaara eme otu ụzọ ma ọ bụ ọzọ. Ọ bara uru ịrịba ama ebe a maka edemede n’ọdịnihu na e kpọmkwem kpọrọ usoro nkewa ahụ ụbọchị atọ. Alaeze abụọ ahụ ghọrọkwa otu alaeze ọzọ n’ime akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ma mgbe ebo ugwu na ebo ndịda ghọrọ otu alaeze n’ime akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, nke bụ oge mbata nke ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ. Ndị mmụọ ozi atọ ahụ n’ime akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite ka e ji ụbọchị atọ nke mkpebi Rehoboam mee ihe nnọchianya ha. Afọ iri anọ na isii ahụ mgbe ndị mmụọ ozi atọ ahụ bịarutere site n’afọ 1798 ruo n’afọ 1844, bụkwa ụbọchị ihe nnọchianya atọ ahụ, nke Kraịst kwuru na Jọn isi nke abụọ, ga-adị mkpa ka O jiri bulie ụlọ nsọ e bibiri ebibi; ma akụkụ ahụ nke ọmụmụ a bụ maka edemede n’ọdịnihu.

Mgbe Rehoboam kwupụtara okwu nzuzu ya n’ọgwụgwụ ụbọchị atọ, e kewara alaeze ndị ahụ abụọ.

> Ya mere, mgbe Izrel niile hụrụ na eze anụghị ha, ndị mmadụ zara eze, sị, Òlee òkè anyị nwere n’ime Devid? anyị enweghịkwa ihe nketa n’ime nwa Jesi: laanụ n’ụlọikwuu unu, O Izrel: ugbu a, lezie ụlọ nke gị anya, Devid. Ya mere Izrel laghachiri n’ụlọikwuu ha. Ma ụmụ Izrel ndị biri n’obodo Juda, Rehoboam chịrị ha. Mgbe ahụ eze Rehoboam zitere Adoram, onye a họpụtara n’ọrụ ụtụ; Izrel niile wee tụọ ya nkume, o wee nwụọ. N’ihi ya eze Rehoboam mere ngwa ngwa ịrị n’ụgbọ ịnyịnya ya, ka ọ gbaga Jerusalem. Ya mere Izrel nupụrụ isi megide ụlọ Devid ruo taa. O wee ruo, mgbe Izrel niile nụrụ na Jeroboam alaghachila ọzọ, ha zitere ozi kpọọ ya n’ọgbakọ, wee mee ya eze n’elu Izrel niile: ọ dịghị onye soro ụlọ Devid, ma e wezụga naanị ebo Juda. 1 Ndị Eze 12:16–20.

Amụma ahụ nke kwuru na a ga-enye Jeroboam alaeze ka emezuru, e mezuokwa ya n’oge ọ si n’Ijipt pụta. N’ihi ekworo na ebe nsọ nke Chineke dị n’obodo Jerusalem, obodo nke Chineke họọrọ itinye aha Ya, Jeroboam malitere iṅomi ebe nsọ ahụ, ọchụàjà na ọrụ ofufe ahụ e nyere iwu ka e mezuo naanị na Jerusalem. Ọrụ Jeroboam n’ịtọpụta usoro ofufe aghụghọ n’etiti ebo iri nke ugwu bụ myirịta kpọmkwem na nnupụisi Erọn na nwa-ehi ọlaedo ahụ, ya mere ọ na-enye ọzọ àmà, ọ bụghị naanị banyere iwu ụbọchị Sọnde na-abịa ngwa ngwa, kamakwa banyere nnupụisi nke 1863.

> Jeroboam wee kwuo n’obi ya, Ugbu a ka alaeze a ga-alaghachi n’ụlọ Devid: Ọ bụrụ na ndị a arịgoro ịga chụọ àjà n’ụlọ Jehova dị na Jerusalem, mgbe ahụ obi ndị a ga-atụgharịkwa laghachikwute nna ha ukwu, bụ Rehoboam eze Juda, ha ga-egbukwa m, laghachikwute Rehoboam eze Juda. Ya mere eze ahụ kpọrọ ndụmọdụ, mee ehi nwa ọlaedo abụọ, wee sị ha, O juru unu ije ịrịgo Jerusalem: lee chi gị nile, Izrel, ndị mere ka i si n’ala Ijipt pụta. O dobere otu n’Betel, nke ọzọ ka o tinyere na Dan. Ihe a wee bụrụ mmehie: n’ihi na ndị mmadụ gara ife n’ihu otu ahụ, ruo ọbụna na Dan. O mekwara ụlọ ebe dị elu dị iche iche, mee ndị nchụàjà site n’etiti ndị kasị ala n’ime ndị mmadụ, ndị na-abụghị ụmụ ndị Livaị. Jeroboam wee tọọ emume n’ọnwa nke asatọ, n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa ahụ, dị ka emume ahụ dị na Juda, ọ chụkwasịrịkwa àjà n’elu ebe ịchụàjà. Otu a ka o mere na Betel, na-achụrụ ehi nwa ndị ahụ o mere àjà: o dokwasịrịkwa na Betel ndị nchụàjà nke ebe dị elu ndị ahụ o mere. Ya mere o chụkwasịrị àjà n’elu ebe ịchụàjà ahụ o mere na Betel n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke asatọ, ọbụna n’ọnwa ahụ o chepụtara n’obi nke ya; o wee tọọ emume nye ụmụ Izrel: ọ chụkwasịrịkwa àjà n’elu ebe ịchụàjà ahụ, surekwa ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. 1 Ndị Eze 12:26–33.

Nnupụisi Jeroboam na-enye ahịrị eziokwu ọzọ a ga-atọkwasị n’elu nnupụisi Erọn, nnupụisi mpi Protestant n’afọ 1863, na nnupụisi mpi Republican n’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya; ma n’ime ime nke a, ọ na-agbasawanye àmà amụma ahụ. N’ime nnupụisi nwa ehi ọlaedo Erọn, Onyenwe anyị gbanwere ụzọ e kenyere n’usoro maka ịhọpụta ndị nchụàjà.

Tupu nnupụisi ahụ emee, a tụrụ ime ka ọkpara nke agbụrụ ọbụla bụrụ akụkụ nke nchụàjà. Ma n’oge nnupụisi nwa-ehi ọlaedo nke Eron, ọ bụ naanị agbụrụ Livaị ka guzoro n’akụkụ Mozis. N’ihi nke a, Chineke gbanwere ụzọ e hibere ehibe isi enye ndị ikom maka nchụàjà, ma site n’oge ahụ gaa n’ihu, ọ bụ naanị ezinụlọ Livaị ka ga-abụ ndị mejupụtara nchụàjà ahụ.

> Mgbe Mozis hụrụ na ndị ahụ gba ọtọ; (n’ihi na Eron emeela ka ha gba ọtọ ruo n’ihere ha n’etiti ndị iro ha:) Mozis wee guzo n’ọnụ ụzọ ama nke ụlọikwuu ahụ, sị, Ònye nọ n’akụkụ Onyenwe anyị? ka ọ bịakwute m. Ụmụ Livaị niile wee kpọkọta onwe ha bịakwute ya. O wee sị ha, Otú a ka Onyenwe Chineke nke Izrel kwuru, Ka onye ọ bụla kechie mma agha ya n’akụkụ ya, gaanụ banye ma pụta site n’ọnụ ụzọ ama ruo n’ọnụ ụzọ ama n’ụlọikwuu ahụ dum, gbuokwanụ onye ọ bụla nwanne ya nwoke, na onye ọ bụla enyi ya, na onye ọ bụla agbataobi ya. Ụmụ Livaị wee mee dịka okwu Mozis si dị: ndị mmadụ dara n’ụbọchị ahụ ihe dị ka puku mmadụ atọ. Ọpụpụ 32:25–28.

Jeroboam jịara n’ụzọ aghụghọ ṅomie ọrụ ahụ Chineke rụzuru n’ihe nnupụisi Eron, mgbe Chineke welitere ọkwa nchụàjà ọhụrụ sitere n’agbụrụ Livaị, n’ihi na Jeroboam “mere ndị nchụàjà site n’ime ndị kasị ala n’etiti ndị mmadụ, ndị na-esiteghị n’ụmụ Livaị.” Nnupụisi ahụ n’mmalite alaeze nke agbụrụ iri nke ugwu ahụ, na-adakọ na nnupụisi Eron na ndị nzuzu na-agba egwú. Nnupụisi ahụ mere mgbe ha si n’Ijipt pụta, n’ime mmezu nke amụma nke kwere nkwa na a ga-eguzobe alaeze. N’ihe abụọ ahụ, e guzobere ọkwa nchụàjà ọhụrụ, nke bụ mgbanwe site n’usoro mbụ e ji ahọpụta ndị nchụàjà.

E megharịrị nnupụisi nwa-ehi ọla-edo nke Erọn, ma Jeroboam mere ka ọ bụrụ okpukpu abụọ, n’ihi na o mere ụmụ-ehi ọla-edo abụọ ma debe ha n’obodo abụọ. Obodo Dan na-anọchi anya aghụghọ ọchịchị, n’ihi na Dan pụtara “ikpe ikpe”; obodo Betel kwa na-anọchi anya aghụghọ ụka, n’ihi na Betel pụtara “ụlọ Chineke”. Ụmụ-ehi ọla-edo ahụ nwere otu nnọchianya ahụ nke nwa-ehi Erọn, ma e tinyekwara n’ime ya àmà nke njikọta Ụka na Ọchịchị dịka obodo abụọ ahụ si anọchi anya ya. Nwa-ehi bụ ụdị àjà ndị ọgọ mmụọ kachasị elu, ya mere ọ na-anọchi anya àjà adịgboroja nke Kraịst. Ọla-edo bụ ihe nnọchianya nke Babilọn, nwa-ehi ahụ kwa bụ onyinyo nke anụ ọhịa. Dịka Erọn hiwere ụbọchị ofufe ụgha, Jeroboam kwa hiwere oriri, ma hụkwa na ụbọchị e debere maka oriri ahụ adịghị emekọrịta na oge nke ezi ofufe dị na Jerusalem.

A na-anọchi anya ihe niile mejupụtara iwu Sọnde na-abịa ngwa ngwa n’akaebe Jeroboam banyere nnupụisi; àjà ụgha (nwa ehi), Kraịst ụgha (ebe ịchụàjà), onyinyo nke anụ ọhịa ahụ (njikọta Chọọchị na Ọchịchị), ụbọchị ofufe ụgha (Sọnde) na ụkọchukwu ụgha.

Mmalite Izrel oge ochie, mmalite ebo iri nke ugwu dị ka alaeze, na mmalite Adventizim ha nile nwere otu ihe ndị amụma na-egosi, ma ọnụ ha na-akọwapụta ihe ndị amụma na-egosi gbasara iwu Ụka banyere Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Izrel oge ochie esiwo n’ịbụ ohu n’Ijipt pụta, Jeroboam si n’Ijipt pụta ebe ọ gbara ọsọ ndụ iji gbanahụ mkpagbu Solomon, ma Adventizim nke ndị Millerite ka si n’ịbụ ohu nke ọchịchị ndị popu pụta.

E guzobere nchụàjà nke Livaị n’oge nnupụisi Erọn, e guzobekwa nchụàjà adịgboroja nke ndị kasị ala n’ime mmadụ n’ihe-àmà Jeroboam, ma mgbe Onyenwe anyị banyere n’ọgbụgba-ndụ na Adventizim Millerait, dịka Pita siri kwuo, ndị Millerait bụ “ọgbọ a họọrọ, nchụàjà eze, mba dị nsọ, ndị pụrụ iche; ka unu wee gosi otuto nke Onye ahụ kpọrọ unu site n’ọchịchịrị bịa n’ìhè ya dị ebube.” Ìhè ahụ a kpọrọ ndị Millerait ka ha bịa n’ime ya bụ ìhè nke ọla Miller, nke e gosipụtara n’elu tebụl abụọ Habakuk, nke e ji tebụl abụọ nke Iwu Iri ahụ mee ihe nnọchianya ya n’akụkọ ihe mere eme nke nnupụisi Erọn. Ọchịchịrị ahụ a kpọrọ ha ka ha si na ya pụta bụ Oge Ọchịchịrị nke ọchịchị papal, nke e ji ọchịchịrị nke ịbụ ohu n’Ijipt mee ihe nnọchianya ya.

Mgbe Kraịst welitere ụlọ nsọ ahụ nke e zọworo ụkwụ n’okpuru ma site n’ekpere arụsị ma site n’ozizi na ọchịchị popu, O mere nke a n’ime afọ iri anọ na isii, site n’afọ 1798 ruo 1844. Mgbe O wuchara ụlọ nsọ ahụ, mgbe ahụ dịka Onye-Ozi nke Ọgbụgba-ndụ ahụ, Ọ bịara na mberede n’ụlọ nsọ Ya n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, n’ihi na O wulitela ụlọ nsọ ahụ nke e zọworo ụkwụ n’okpuru ma bibie, Ọ mekwara ka ndị nchụàjà ahụ dị ọcha, bụ ndị agbụrụ Livaị nọchiri anya ha.

> Mà ònye ga-enwe ike idi n’ụbọchị ọbịbịa Ya? ònye ka ga-eguzokwa mgbe Ọ pụtara? n’ihi na Ọ dị ka ọkụ nke onye na-anụcha ọla, dịkwa ka ncha nke ndị na-asa ákwà: Ọ ga-anọdụkwa ala dịka onye na-anụcha ma na-eme ka ọlaọcha dị ọcha: Ọ ga-emekwa ka ụmụ Levi dị ọcha, sachapụkwa ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee cheere Onyenwe anyị àjà n’ezi omume. Mgbe ahụ, àjà nke Juda na Jerusalem ga-atọ Onyenwe anyị ụtọ, dịka n’ụbọchị ndị oge ochie, na dịka n’afọ ndị gara aga. Malakaị 3:2–4.

N’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, Kraịst bịara n’ụlọ nsọ Ya na mberede, wee banye n’ọgbụgba ndụ ya na otu ndị e ji ọkwa nchụàjà nke ndị Livaị nọchite anya ha; ma ka ọ na-erule 1863, ha emegharịrị nnupụisi Erọn, nchụàjà Millerite wee gbanwee bụrụ nchụàjà Laodisia, dịka e si nọchite ya anya n’ime nchụàjà Jeroboam nke ndị kasị ala n’etiti mmadụ, na ndị nzuzu Erọn na-agba egwú. Ma àmà nke nnupụisi Jeroboam nwere àmà ka ukwuu banyere nnupụisi nke 1863. Mgbe Jeroboam guzobere usoro ofufe ụgha ya, e zigara otu onye amụma si Jerusalem ka ọ baara nnupụisi Jeroboam mba, dịka e gosiri ya n’ụdị ya mgbe e duru Adventism Millerite ịnakwere Ụbọchị Izu Ike nke Iwu Iri ahụ dị ka ụbọchị ezumike.

Mgbe Adventism nabatara ìhè nke mmụọ-ozi nke atọ na ụlọ nsọ ahụ, ha nọchiri anya ịdọ aka ná ntị nye ndị Protestant ahụ ndị jụrụ ìhè na-abawanye nke mmeghe akara nke malitere n’oge ọgwụgwụ na 1798. Dị nnọọ ka Izrel oge ochie chefuru ụbọchị izu ike mgbe ha nọ n’ịbụ ohu ha n’Ijipt, otu a ka nzukọ ahụ nọ n’ọzara chefuru ụbọchị izu ike ahụ ruo mgbe 1798 bịarutere. Ìhè na-abawanye nke ozi oge ikpe ahụ nke ndị Millerite wetara n’ikpeazụ duru gaa n’ụlọ nsọ ahụ na iwu Chineke.

Ìhè ahụ bịarutere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ma nọchite anya ịdọ aka ná ntị megide ofufe ụgha nye ndị a kpọrọ ka ha pụta kpamkpam n’ozizi ụgha nke Katọlik. Ofufe anyanwụ bụ akara nke ikike Katọlik n’elu ụka ndị laghachiri n’ogige ya. A na-anọchi anya ịdọ aka ná ntị ahụ n’oge Jeroboam malitere usoro ofufe ụgha ya.

> Jeroboam we kpere emume n’ọnwa nke asatọ, n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa ahụ, dịka emume ahụ dị na Juda, o wee chụọ àjà n’elu ebe ịchụàjà. Otú a ka o mere na Betel, na-achụrụ ụmụ-ehi ndị ahụ o kpụrụ àjà; o dokwara ndị nchụàjà nke ebe dị elu ndị ahụ o mere n’ebe ahụ, ya bụ na Betel. Ya mere, n’ụbọchị nke iri na ise nke ọnwa nke asatọ, ọbụna n’ọnwa ahụ o chepụtara n’obi nke ya, o chụrụ àjà n’elu ebe ịchụàjà ahụ o mere na Betel; o kperekwa emume nye ụmụ Izrel; o wee chụọ àjà n’elu ebe ịchụàjà ahụ, kpọọkwa ihe nsure-ísì ọkụ. Ma lee, otu nwoke nke Chineke si Juda bịa na Betel site n’okwu nke Onyenweanyị; Jeroboam wee guzo n’akụkụ ebe ịchụàjà ahụ ka o kpọọ ihe nsure-ísì ọkụ. O wee tie mkpu megide ebe ịchụàjà ahụ site n’okwu nke Onyenweanyị, sị: O ebe ịchụàjà, ebe ịchụàjà, otu a ka Onyenweanyị kwuru: Lee, a ga-amụrụ ụlọ Devid nwa, Josaya bụ aha ya; n’elu gị ka ọ ga-achụ ndị nchụàjà nke ebe dị elu ndị a na-akpọ ihe nsure-ísì ọkụ n’elu gị àjà, a ga-akpọkwa ọkpụkpụ mmadụ ọkụ n’elu gị. O nyekwara ihe ịrịba ama n’otu ụbọchị ahụ, sị: Nke a bụ ihe ịrịba ama nke Onyenweanyị kwuru; lee, a ga-agbawa ebe ịchụàjà ahụ, ntụ nke dịkwa n’elu ya ga-awụsịkwa. O wee ruo, mgbe eze Jeroboam nụrụ okwu nwoke nke Chineke ahụ, onye tiri mkpu megide ebe ịchụàjà ahụ na Betel, na o setịrị aka ya site n’ebe ịchụàjà ahụ, sị: Jidenụ ya.

> Aka ya, nke o setịrị megide ya, kpọrọ nkụ, nke mere na ọ pụghịkwa ịdọghachi ya azụ n’ahụ́ ya. Ebe-ichu-àjà ahụ kwa gbawara agbawa, ntụ ya wee wụsaa site n’ebe-ichu-àjà ahụ, dịka ihe-iriba-ama ahụ onye nke Chineke nyere site n’okwu nke Onyenwe anyị siri dị. Eze ahụ wee zaa sị nwoke nke Chineke ahụ, Biko, rịọ ugbu a n’ihu Onyenwe anyị bụ Chineke gị, kpeere m ekpere, ka aka m weghachikwute m ọzọ. Nwoke nke Chineke ahụ wee rịọ Onyenwe anyị arịrịọ, aka eze ahụ wee weghachikwute ya ọzọ, bụrụkwa dịka ọ dị na mbụ. Eze ahụ wee sị nwoke nke Chineke ahụ, Soro m lọta n’ụlọ, meekwa ka ike gị dịghachi ọhụrụ, m ga-enyekwa gị ụgwọ ọrụ. Ma nwoke nke Chineke ahụ sịrị eze ahụ, Ọ bụrụgodị na ị ga-enye m ọkara ụlọ gị, agaghị m eso gị bata, agaghịkwa m eri achịcha ma ọ bụ ṅụọ mmiri n’ebe a: n’ihi na otu a ka e nyere m iwu site n’okwu nke Onyenwe anyị, sị, Erila achịcha, aṅụla mmiri, alaghachikwala site n’otu ụzọ ahụ i siri bịa. Ya mere, o si n’ụzọ ọzọ laa, ọ laghachighịkwa n’ụzọ ahụ o si bịa na Betel. 1 Ndị Eze 12:32–13:10.

Ya na nnupụisi nke ụmụ ehi ọlaedo n’ime àmà Erọn na Jeroboam, a gụnyekwara mwepụta n’ọrụ n’ezie nke usoro ofufe ụgha nke Jeroboam hiwere n’ime àmà ya. Mwepụta ahụ n’ọrụ na-anọchi anya ọdịiche dị n’etiti ofufe ahụ e kwesiri ime na Jerusalem, na usoro aghụghọ Jeroboam. Site n’afọ 1798 ruo 1844, Onyenwe anyị kpọpụtara ndị ya n’ọchịchịrị nke ọchịchị popu banye n’ìhè amụma dị ebube nke ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi iri na anọ na-anọchi anya ya. Ụka Protestant jụrụ ìhè ahụ, ma site n’ime nke a ha ghọrọ ụmụ nwanyị nke Katọlik n’afọ 1844.

Ofufe Jeroboam bụ ihe nnọchianya nke usoro ofufe Katọlik, ma n’akụkọ ya alaeze ugwu nke Izrel na-anọchi anya usoro ụgha nke Katọlik nke ndị Protestant nke akụkọ ihe mere eme Millerite họọrọ ịnọgide n’ime ya. Ihe nnọchianya nke usoro ahụ bụ ofufe anyanwụ.

Ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị ahụ kwesịrị ntụkwasị obi ma nwekwaa amamihe, bụ́ ndị banyere n’Ime Nsọ Kachasị Nsọ na Ọktoba 22, 1844, nọchiri anya ịba mba e baara ndị Protestant ndị ka lọghachiri n’okpuru mmetụta nke Katọlik, ma ghọọ ụmụ nwanyị Rom. N’oge mmalite usoro ofufe adịgboroja Jeroboam, otu onye amụma si na Juda bịara baa Jeroboam mba, si otu a bụrụ ihe nnọchianya nke ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị ahụ kwesịrị ntụkwasị obi bụ́ ndị banyere n’Ime Nsọ Kachasị Nsọ ma duru ha ka ha mata iwu Chineke. Akụkọ banyere onye amụma ahụ na ịba mba o baara Jeroboam bara nnukwu uru n’ịtụle nnupu isi nke 1863, ma otu ọ dị, akụkọ ahụ ga-echere ruo mgbe e tinyere njedebe ya ọnụ na mmalite ya.

Mmalite nke Izrel oge ochie, alaeze Jeroboam, na Izrel nke oge a niile na-adakọ ọnụ, ma ọnụ ha na-enye ihe àmà atọ banyere ọgwụgwụ nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ, n’iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa. Ndị kwesịrị ntụkwasị obi nke Adventizim Millerite n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ghọrọ ezi mpi Protestant nke anụ ọhịa nke ụwa, ma ha mere nke a n’akụkọ ihe mere eme nke malitere n’oge ọgwụgwụ na 1798. Afọ 1798 bụ mmalite nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ya bụ, United States, na ntọlite nke ezi mpi Protestant nke Adventizim na United States. N’akụkọ mmalite ahụ ka a na-anọchi anya akụkọ ọgwụgwụ nke United States, n’ihi na Jisọs na-eji mmalite nke ihe akọwa ọgwụgwụ nke ihe mgbe niile.

Ndịàmà mmalite atọ nke Izrel oge ochie, nke oge a, na nke Jeroboam na-egosi ọgwụgwụ nke anụ ọhịa nke ụwa, ma e nwekwara ọgwụgwụ ọzọ nke dị mkpa ka e debe ya n’ọnọdụ ya tupu e gosipụta àmà onye-amụma ahụ nke sitere na Juda, onye baara Jeroboam mba. Akụkọ ihe mere eme nke ọgwụgwụ nke dị mkpa ka etinye gụnyere ọgwụgwụ nke alaeze ugwu na alaeze ndịda nke Izrel dịka onye-amụma Ezikiel siri nọchite anya ya.

E kwesịghị ichefu na ihe anyị na-akọwa ugbu a bụ na e ji ihe arụ mbụ nke Ezikiel isi nke asatọ mara nnupụisi nke afọ 1863, nke bụ onyinyo ekworo ahụ. Ozugbo anyị lebara njedebe alaeze ugwu na alaeze ndịda anya, dịka Ezikiel si nọchite ha, anyị ga-enwe ihe akaebe karịrị akarị iji kwado na e gosiri nnupụisi nke afọ 1863 site na nnupụisi nke Erọn na Jeroboam, nakwa na ọ na-akọwapụta mmalite nke mbụ n’ime ọgbọ anọ nke Adventizim Laodisia.

Anyi ga-anọgide n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.

> Okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere m ọzọ, sị, Ọzọkwa, nwa nke mmadụ, were otu mkpara, dee n’elu ya, Maka Juda, na maka ụmụ Izrel ndị òtù ya: mgbe ahụ were mkpara ọzọ, dee n’elu ya, Maka Josef, mkpara Ifrem, na maka ụlọ Izrel niile ndị òtù ya: jikọta ha ọnụ, otu na nke ọzọ, ka ha bụrụ otu mkpara; ha ga-aghọkwa otu n’aka gị. Ma mgbe ụmụ nke ndị gị ga-agwa gị okwu, sị, Ị̀ gaghị egosi anyị ihe ndị a pụtara? Gwa ha, Otu a ka Onyenwe anyị Jehova kwuru; Lee, m ga-ewere mkpara Josef, nke dị n’aka Ifrem, na ebo Izrel ndị òtù ya, m ga-etinyekwa ha n’otu ya, ya bụ, ya na mkpara Juda, mee ha otu mkpara, ha ga-abụkwa otu n’aka m. Mkpara ndị ahụ ị na-ede n’elu ha ga-adịkwa n’aka gị n’ihu anya ha. Gwa ha kwa, Otu a ka Onyenwe anyị Jehova kwuru; Lee, m ga-ewere ụmụ Izrel site n’etiti mba ndị mba ọzọ ebe ha gara, m ga-achịkọtakwa ha n’akụkụ niile, kpọbatakwa ha n’ala nke ha:

> M ga-eme ha otu mba n’ala ahụ n’elu ugwu ndị Izrel; otu eze ga-abụkwa eze ha niile: ha agaghịkwa abụ mba abụọ ọzọ, a gaghịkwa ekewa ha n’alaeze abụọ ọzọ ma ọlị: ha agaghịkwa emerụ onwe ha ọzọ site n’arụsị ha, ma ọ bụ site n’ihe arụ ha, ma ọ bụ site n’ihe ọjọọ ha ọ bụla: kama M ga-azọpụta ha n’ebe obibi ha niile, ebe ha mehieworo, M ga-emekwa ka ha dị ọcha: otu a ha ga-abụ ndị nke M, M ga-abụkwa Chineke ha. Devid, ohu M, ga-abụ eze ha; ha niile ga-enwekwa otu onye-ọzụzụ-azụ: ha ga-ejegharịkwa n’ikpé M, debe ụkpụrụ M, meekwa ha. Ha ga-ebikwa n’ala ahụ nke M nyere Jekọb, ohu M, ebe nna unu hà biri; ha ga-ebikwa n’ime ya, ha onwe ha, na ụmụ ha, na ụmụ ụmụ ha ruo mgbe ebighị ebi: Devid, ohu M, ga-abụkwa onye-isi ha ruo mgbe ebighị ebi. Ọzọkwa, M ga-eme ha ọgbụgba-ndụ nke udo; ọ ga-abụ ọgbụgba-ndụ ebighị ebi nye ha: M ga-edokwa ha, mee ka ha baa ụba, M ga-edobekwa ebe nsọ M n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi. Ụlọikwuu M ga-anọkwa n’etiti ha: ee, M ga-abụ Chineke ha, ha ga-abụkwa ndị nke M. Mba ndị ọzọ ga-amakwa na Mu onwem, Jehova, na-edo Izrel nsọ, mgbe ebe nsọ M ga-adị n’etiti ha ruo mgbe ebighị ebi. Ezikiel 37:15–28.

Back to Articles