Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Iri Isii na Atọ

N’ofe Eserese Miller: Islam, Ikpe Nnyocha, na Nnwale Ikpeazụ

Author

Jeff Pippenger

Published

January 27, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

A gwara anyị na, “Chineke duziri uche William Miller n’amụma dị iche iche ma nye ya ìhè dị ukwuu banyere akwụkwọ Mkpughe.” Akụkọ ihe mere eme nke e si kpọpụta ya n’ime ya gbochiri Miller ịghọta “ìhè dị ukwuu” ahụ dị n’isi nke iri na abụọ, iri na atọ, iri na isii, iri na asaa, na iri na asatọ nke Mkpughe, n’ihi na isi ndị ahụ kọwara ọrụ alaeze amụma ndị ọ na-apụghị ịhụ site n’ọnọdụ ya n’akụkọ ihe mere eme.

Ìhè e nyere Miller n’akwụkwọ Mkpughe bụ banyere Nzukọ-nsọ, Akàrà, na Opì; ma ọ bụ Opì atọ ikpeazụ ahụ, ndị a kọwara dị ka “Ahụhụ atọ,” ka e sere n’elu tebụl abụọ Habakkuk. “Ìhè ukwu” e nyere Miller n’akwụkwọ Mkpughe gbasara ọrụ Islam n’amụma Akwụkwọ Nsọ. Ma ọbụna “ìhè ukwu” ahụ ka e ji oke ọnọdụ akụkọ ihe mere eme nke oge ya tụọ.

> “Nzukọ-nsọ asaa nke Eshịa bụ akụkọ ihe mere eme nke Nzukọ-nsọ Kraịst n’ụdị ya asaa, n’ihe niile ọ gara agbagọ ma tụgharịa, n’ihe niile gbasara ọganihu ya na mkpagbu ya, site n’ụbọchị ndịozi ruo n’ọgwụgwụ ụwa. Akara asaa ahụ bụ akụkọ ihe mere eme nke omume na mmegharị nke ike na ndị eze nke ụwa n’ebe Nzukọ-nsọ nọ, na nchebe Chineke n’echebe ndị Ya n’oge ahụ dum. Opi asaa ahụ bụ akụkọ ihe mere eme nke ikpe asaa pụrụ iche ma dị arọ ezigara n’elu ụwa, ma ọ bụ alaeze Rom. Efere asaa ahụkwa bụ ọrịa ọjọọ asaa ikpeazụ ezigara n’elu Rom nke Pope. E jikọtakwara ọtụtụ ihe omume ndị ọzọ na ndị a, a kpara ha n’ime ya dịka iyi nta ndị na-abanye n’osimiri, na-eme ka nnukwu osimiri amụma ahụ juo eju, ruo mgbe ihe niile ga-ejedebe anyị n’ime oke osimiri nke ebighị ebi.”

> “Nke a, n’uche m, bụ usoro amụma Jọn dị n’akwụkwọ Mkpughe. Ma onye ọ bụla chọrọ ịghọta akwụkwọ a aghaghị inwe ezi ọmụma miri emi banyere akụkụ ndị ọzọ nke okwu Chineke. A naghị akọwa ihe oyiyi na ilu e ji mee amụma a ha nile n’ime ya n’onwe ya, kama a ghaghị ịchọta ha n’aka ndị amụma ndị ọzọ ma kọwaa ha n’ebe ndị ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ. Ya mere, o doro anya na Chineke zubere ka a mụo ihe dum, ọbụna iji nweta nghọta doro anya banyere akụkụ ọbụla.” William Miller, Miller’s Lectures, volume 2, lecture 12, 178.

Rịba ama na Miller ghọtara ọrịa ọjọọ asaa ikpeazụ ahụ dị ka ikpe asaa e kpebiri megide Rom nke ndị papa. Ọ pụghị ịghọta na e nyere Rom nke ndị papa ahụ mmerụ na-egbu egbu nke a ga-agwọ. Ọ matara opi asaa ahụ dịka “akụkọ ihe mere eme nke ikpe asaa pụrụ iche ma dị arọ e zitere n’elu ụwa, ma ọ bụ alaeze Rom,” ma o nweghị ike ịmata ọdịiche dị n’etiti alaeze Rom nke ikpere arụsị na Rom nke ndị papa. Ya mere, ike o nwere ịhụ ọdịiche dị n’etiti opi anọ mbụ na opi atọ ikpeazụ ahụ pere mpe.

Miller enweghị ike ịmata na ikpe ndị ahụ e wetara megide Rome bụ nzaghachi Chineke nye mmanye ofufe ụbọchị Sọnde, n’ihi na ndị Millerite ka na-efe ofufe n’ụbọchị Sọnde n’akụkọ ihe mere eme ha. Miller ziri ezi n’ịghọta na opi ndị ahụ bụ ikpe megide Rome, ma ihe kpatara kpọmkwem e ji weta ikpe ndị ahụ, nakwa ọdịiche dị n’etiti Opi anọ mbụ na Opi atọ ikpeazụ, bụ ihe a ghọtara n’ụzọ nwere oke, ma ọ bụ na ọ dịghị adị. N’echiche ahụ nke nwere oke, “ọla dị oké ọnụ ahịa” nke ahuhu atọ nke Islam ka etinyere n’elu chaatị ndị ahụ nke aka Chineke duziri, ọ gaghịkwa agbanwe agbanwe.

Nghọta e mere ka o doo anya na-enye nwa akwụkwọ amụma “nwere amamihe” ohere ịmata na Chineke abụghị naanị Onye sitere n’ike mmụọ nsọ kpalie ndị ikom nsọ ndị dere Baịbụl, kama na Ọ chịkwara ọrụ ndị ikom sụgharịrị Baịbụl King James, ma Ọ na-ekwukwa kpọmkwem na Ọ jiri otu ụdị nlekọta Chineke ahụ n’ịmepụta chaatị abụọ ahụ dị nsọ.

“Ọla” Miller nke opi nke ise, nke isii, na nke asaa (Islam), na-enwu ugboro iri karịa n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na ọ na-akọwapụta isiokwu nke Mkpu Etitiabalị ikpeazụ. Isiokwu nke Mkpu Etitiabalị n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite bụ ụbọchị mmechi nke oge amụma dị iche iche, ma n’uche a, ozi “Mkpu Etitiabalị” nke ụbọchị ikpeazụ (nke bụ ozi Islam nke Ahụhụ nke atọ), ka e jirila ụbọchị Ọktoba 22, 1844, mee ihe nnọchianya ya. Ụbọchị ahụ n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite na-anọchite anya iwu Ụka n’ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, ma ma Ọktoba 22, 1844, ma iwu Sọnde, ka e jirila obe mee ihe nnọchianya ha, nke bụ mmechi nke Mbata Mmeri nke Kraịst.

“Ọla” nke Miller banyere opi nke ise, nke isii na nke asaa (Islam), na-enwu ugboro iri karịa n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na ọ na-akọwapụta Islam n’ịdị n’otu na isiokwu nke mmegharị mgbanwe ikpeazụ nke ụbọchị ikpeazụ, nke bụ Islam nke Ahụhụ nke atọ. Ya mere, dị ka isiokwu nke mmegharị mgbanwe ikpeazụ nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, e ji ya mee ihe atụ n’isiokwu nke mmegharị mgbanwe ọ bụla gara aga, ma ọ bụrụ na ọ bụ isiokwu nke “mbilite n’ọnwụ” n’ime mmegharị mgbanwe nke Kraịst, isiokwu nke “oge amụma” n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, isiokwu nke “igbe Chineke” n’ime mmegharị mgbanwe nke Devid, ma ọ bụ isiokwu nke “ọgbụgba ndụ” n’ime mmegharị mgbanwe nke Mozis.

Ma ọ̀ bụ ihe omume nke obe, ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ma ọ̀ bụ isiokwu dị iche iche nke mmegharị ndozigharị, ụbọchị na isiokwu ọ bụla nọchiri anya ajụjụ nnwale nke ndụ ma ọ bụ ọnwụ nye ọgbọ nke oge ahụ. “Ọla dị oké ọnụ ahịa” Miller banyere Ahụhụ atọ nke Islam bụ ajụjụ nnwale nke ndụ ma ọ bụ ọnwụ, dịka e si nọchite ya anya n’ilu nke ụmụ agbọghọ amamihe iri n’ihe gbasara “mmanụ.” Ọla ndị dị oké ọnụ ahịa Miller ná mmalite nrọ ya na-enwu dịka anyanwụ, ma ná njedebe nke nrọ ya ha na-enwu “ugboro iri karịa.” Ọla ndị dị oké ọnụ ahịa Miller dị ka mmanụ kerosin (mmanụ oriọna) n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ma taa, ọla ndị ahụ bụ mmanụ ọkụ rọketi!

Ndị otu Miller ghọtara, ma tinye kwa n’ọrụ nke ọma, amụma oge banyere Islam nke Ahụhụ nke abụọ, nke mezuru n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840; ma nghọta ha banyere Ahụhụ nke atọ, nke bụ Opi nke Asaa, enweghị ike ịhụ Ahụhụ nke atọ ka ọ na-abịa dịka ikpe n’elu alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, n’ihi na ha ahụghị alaeze nke ise, ma ọ bụghịkwa ikwu maka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Ma “nnukwu ìhè” ahụ banyere Mkpughe nke e nyere Miller ga-enwupụta ìhè ugboro iri karịa n’ime “Mkpu N’etiti Abalị” nke ụbọchị ikpeazụ.

Eziokwu ndị a nọchiri anya n’elu tebụl abụọ Habakuk bụ, n’ezie, eziokwu ndị e mezuru n’akụkọ ihe mere eme gara aga. Chaatị ndị ahụ dabeere n’amụma oge ndị e duru Miller ka ọ chịkọta, ma amụma oge ndị ahụ niile eruola ọgwụgwụ ha n’afọ 1844. Amụma oge ndị ahụ ga-enwuwanye ìhè n’ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na a ga-ahụ na ha ziri ezi taa dịka ha siri dị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ma ha enweghị amụma oge ọ bụla kpọmkwem gbasara ụbọchị ikpeazụ. Otú ọ dị, ha na-enye ụdị amụma na-emegharị emegharị nke akụkọ ihe mere eme ndị ha nọchiri anya n’oge gara aga, ma site n’ọla dị oké ọnụ ahịa ole na ole nke Miller, a na-anọchi anya amụma banyere ọdịnihu kpọmkwem.

Ọrụ Kraịst n’ebe nsọ nke eluigwe, nke malitere na 1844, na-aga n’ihu ruo mgbe a ga-emecha ọrụ ahụ. Amụma nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ ahụ, na ọrụ nke ime ka ọ dị ọcha nke ọ kpọrọ aha, ka “na-aga n’ihu imezu,” dịka Nwanyị White kwuru banyere osimiri Ulai na Hiddekel, ya mere amụma ahụ nwere mmezu ya n’oge ọgwụgwụ ụwa.

> “Ìhè ahụ Daniel natara n’aka Chineke ka e nyere nke pụrụ iche maka ụbọchị ikpeazụ ndị a. Ọhụ ndị ọ hụrụ n’akụkụ osimiri Ulai na Hiddekel, bụ nnukwu osimiri nke Shaina, dị ugbu a n’ime mmezu, ihe niile e buru n’amụma ga-emezukwa n’oge na-adịghị anya.” Testimonies to Ministers, 112.

Akụkụ ụfọdụ nke ọhụụ ndị dị na Daniel isi nke asaa na nke asatọ, ndị e depụtara n’elu tebụl abụọ ahụ, ka bụ ihe ga-eme n’ọdịnihu, n’ihi na ha abụọ na-akọwapụta ọrụ Kraịst n’ebe nsọ. Ma akụkọ ihe mere eme nke alaeze ndị amụma Akwụkwọ Nsọ na-ekwu banyere ha n’isi abụọ ahụ na-akwụsị mgbe Rom nke papacy natara ọnya ya na-egbu egbu. “Nkume” ahụ e “si n’ugwu ahụ bee na-enweghị aka”, na alaeze nke asatọ nke Daniel abụọ, ka bụkwa ihe ga-eme n’ọdịnihu. Ma ọtụtụ n’ime ihe ndị e gosiri n’elu chaatị ndị ahụ banyere Daniel isi nke abụọ, nke asaa na nke asatọ emezuola.

Ọrụ Kraịst n’ebe nsọ ahụ, na Ahụhụ nke atọ nke Islam, bụ n’ezie isiokwu abụọ ahụ nke na-anọchite akụkọ amụma gafere oge ndị Millerites. Tinyere isiokwu abụọ ahụ, e nwekwara akụkọ ihe mere eme nke ụbọchị ikpeazụ nke a na-anọchi anya ya mgbe e jikọtara chaatị abụọ ahụ n’otu ahịrị. Mgbe a mere nke ahụ, ndakpọ olileanya mbụ nke 1843, dịka e si gosi ya n’elu chaatị mbụ, na-achọta mmezi ya n’elu chaatị nke abụọ. Ha ọnụ na-emepụta ma na-akọwapụta “akụkọ nzuzo” nke Égbè Eluigwe Asaa ahụ, nke a na-emeghe akara ya ugbu a n’ihe gbasara imeghe akara nke Mkpughe nke Jisọs Kraịst.

A haziri “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” n’elu “eziokwu,” nke bụ mkpụrụedemede Hibru atọ ndị ahụ, nke, mgbe e jikọtara ha ọnụ, na-emepụta okwu ahụ bụ “eziokwu.” E si n’akwụkwọ ozi mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ n’usoro mkpụrụedemede Hibru kee okwu ahụ, ha na-anọchikwa anya Jizọs ọ bụghị nanị dịka Eziokwu, kama kwa dịka Alfa na Omega. “Akụkọ ihe mere eme zoro ezo” ahụ na-amalite ma na-akwụsị n’ịda mba n’obi, ma nwee nnupụisi n’etiti, n’ihi na “iri na atọ” bụ ọnụọgụ nke na-anọchi anya nnupụisi.

Afọ 1843, dị ka e gosiri ya n’elu chaatị mbụ, na-akọwapụta ndakpọ olileanya mbụ na mbata nke oge nchere. Oge nchere ahụ na-eduga n’mbata nke ozi nke Mkpu Etiti Abalị, ebe e gosipụtara nnupụisi nke ụmụ agbọghọ-amaghị-ihe. A na-ekwusa ozi nke Mkpu Etiti Abalị ahụ mgbe ahụ ruo na ndakpọ olileanya ikpeazụ. A na-emeghachi “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” ahụ nke Mkpu Etiti Abalị (ruo kpọmkwem n’akwụkwọ ozi ọ bụla) n’ụbọchị ikpeazụ.

> “A na-ezokarị m n’ilu banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, ise n’ime ha bụ ndị amamihe, ma ise bụ ndị nzuzu. E mezuwokwa, a ga-emekwa ka e mezuo ilu a ruo n’akwụkwọ ozi nke ọ bụla, n’ihi na o nwere itinye n’ọrụ pụrụ iche n’oge a, ma, dịka ozi mmụọ ozi nke atọ, e mezuwokwa ya, ọ ga-anọgidekwa bụrụ eziokwu dị ugbu a ruo na njedebe nke oge.” Review and Herald, Ọgọst 19, 1890.

Mgbe a ghọtara nkwupụta gara aga n’ụzọ ziri ezi, ọ na-egosi na naanị ìgwè mmadụ nọ n’ụbọchị ikpeazụ ndị nwere ohere ịbụ maamịlị amamihe ma ọ bụ maamịlị nzuzu bụ ndị nọ n’ime otu ìgwè nke tara ahụhụ nke nkụda-mmụọ. Nkụda-mmụọ ahụ bụ ihe na-emepụta oge ichere ahụ, ma ilu ahụ nke “emezuwo ma ga-emezu kwa ruo n’akwụkwọ ozi ya nile” dabere n’elu mmetụta ndị a na-amịpụta n’ime maamịlị ndị ahụ n’oge ichere nke na-amalite site n’otu nkụda-mmụọ. Nkụda-mmụọ ahụ nke gburu “àmà abụọ” ahụ n’okporo ámá nke obodo ahụ, ma mee ka ha bụrụ ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ n’ndagwurugwu ọnwụ, mere na July 18, 2020. Adventism, n’ozuzu ya, etinyeghị aka na nkụda-mmụọ ahụ. Ọ bụrụ na e nwere ihe ọ bụla, ha mere emume banyere amụma ahụ dara ada ka “àmà abụọ” ahụ nọ na-ala n’iyi n’okporo ámá ahụ. Ruo n’akwụkwọ ozi ya nile pụtara “ruo n’akwụkwọ ozi ya nile.”

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ndị bụbu ndị ọgbụgba ndụ ahụ (Protestantism), mere emume amụma dara ada nke afọ 1843 (nkụda mmụọ mbụ), ma n’oge ahụ ka ndị Protestant gafere ókè nke oge ule nnwale ha. Oge ule ahụ malitere n’ụbọchị 11 Ọgọst, 1840, mgbe mmụọ ozi ahụ dị ike nke Mkpughe isi iri rịdatara n’ime mmezu nke amụma oge nke Ahụhụ nke abụọ (Islam). Ndị Protestant jụrụ oge amụma n’oge nkụda mmụọ mbụ ahụ, n’ihi na amụma ezighị ezi ahụ nyere ha ihe mgbaghara ka ha ghara ịchọ eziokwu ọzọ. Isiokwu nke ihe ịrịba ama niile n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ “amụma oge.”

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ rịdatara n’oge mmezu amụma nke Ahụhụ nke atọ (Islam). Isiokwu nke akara-ụzọ nile n’ụbọchị ikpeazụ bụ Islam. Nkwụsị olileanya mbụ na-egosi njedebe nke ime ka e dị ọcha nke ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ, dịka e nyere ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ n’oge ahụ ihe ngọpụ ka ha ghara ịga n’ihu ịchọ eziokwu. Mgbe ahụ, oge nnwale malitere nye “ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke” nke ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na nnwale nke ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ nke malitere site n’ịrịdata nke mmụọ ozi ahụ kwụsịrị na nkwụsị olileanya mbụ. Ya mere, nnwale nke ndị a na-anọchi anya dị ka ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke malitere, ma usoro nnwale ahụ ga-emecha gosi ma ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ahụ bụ ndị nzuzu ka ọ bụ ndị maara ihe.

N’etiti nkụda-mmụọ mbụ na nke ikpeazụ ka ozi Mkpu Etiti Abalị dị. Isiokwu ozi Mkpu Etiti Abalị nye ndị Miller bụ “oge,” ma isiokwu ozi Mkpu Etiti Abalị n’ụbọchị ikpeazụ bụ “Islam.” N’ime nrọ Miller, a na-eji mkpu kpọtee ya, ma n’oge ahụ, ọla ya na-enwu ugboro iri karịa ka ha si enwu na mbụ. Ọla ndị ahụ dị n’elu eserese ndị na-akọwapụta ozugbo amụma maka ụbọchị ikpeazụ bụ Islam na ikpe nnyocha. Ya mere, ule nke “ozi” Mkpu Etiti Abalị na nke “ahụmahụ” nke ikpe nnyocha nọchiri anya ya abụghị maka ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ, kama ọ bụ maka ndị na-ekwupụta na ha bụ ụmụ agbọghọ-amaghị-nwoke ikpeazụ.

Ihe osise a na-emepụta mgbe a chịkọtara chaatị abụọ ahụ ọnụ, nke na-achọpụta akụkọ ihe mere eme site na mmechuihu mbụ ruo na mmechuihu ikpeazụ, na-egosi na n’oge ahụ “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke Égbè Eluigwe Asaa na-eme, a na-arụzu ọrụ ikpeazụ nke ikpe nchọpụta ahụ. Ọrụ ikpeazụ ahụ bụ ịkàrà narị puku na iri anọ na anọ ahụ, ọ na-emekwa n’oge “oge nsogbu” nke Daniel isi nke itoolu, n’oge iwe mba dị iche iche na Mkpughe isi nke iri na otu, ijide “ifufe anọ” nke Mkpughe isi nke asaa, “igbochi ifufe ike n’ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ,” nke Aịsaịa isi nke iri abụọ na asaa, na igbochi “ịnyịnya iwe ahụ nke na-achọ ịtọhapụ onwe ya ma wetara ụwa ọnwụ na mbibi.” Ndịàmà amụma ndị a niile na-anọchi anya Islam nke Ahụhụ nke atọ, dịka e si gosi ya n’elu chaatị ndị nsọ ahụ.

Ihe atọ bụ isi dị n’ime eserese nsọ abụọ nke Habakuk, ndị na-elekwasị anya kpọmkwem n’ihe omume ndị ka bụ n’ọdịnihu n’oge e bipụtara eserese ndị ahụ, bụ ịkpa akara nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ, Islam, na mmezu ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ. Eserese ndị ahụ na-akọwapụta nnwale, usoro ịkpa akara nke ma “ahụmahụ” ma “ozi.” Ahụmahụ dị mkpa nye nwa agbọghọ nzuzu bụ “Kraịst n’ime unu, olileanya nke ebube,” nke na-anọchi anya izu okè nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ na-anọchi anya.

> Ọbụna ihe omimi ahụ nke ezoro ezo kemgbe ọtụtụ oge na site n’ọgbọ niile, ma ugbu a emeela ka e gosipụta ya nye ndị nsọ Ya: ndị ahụ ka Chineke chọrọ ime ka ha mara ihe bụ ụba nke ebube nke ihe omimi a n’etiti ndị mba ọzọ; nke bụ Kraịst n’ime unu, olileanya nke ebube: Onye anyị na-ekwusa, na-adọ mmadụ niile aka ná ntị, na-akụzikwa mmadụ niile n’amamihe niile; ka anyị wee nwee ike iweta mmadụ niile dịka ndị zuru okè n’ime Kraịst Jisọs. Ndị Kọlọsi 1:26–28.

A na-anọchi anya puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ dịka òtù ndị mmadụ si n’“ndọkpụ n’agha” pụta. Ndọkpụ n’agha ahụ nke e ji kpọmkwem nọchite anya ya n’akwụkwọ Mkpughe bụ ndọkpụ n’agha nke ịdị nwụrụ anwụ n’okporo ámá ụbọchị atọ na ọkara, dịka e si nọchite anya ya na Mkpughe isi nke iri na otu. Ndọkpụ n’agha nke ọnwụ ihe nnọchianya na-anọchi anya “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, ndọkpụ n’agha ahụkwa na-achọ ka e gosipụta nchegharị, dịka e ji ekpere Daniel, n’isi nke itoolu, mee ihe atụ.

Mgbe a kpọlitere ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ azụ n’ndụ, a na-ebuli ha ozugbo dịka “ọkọlọtọ”. N’ọnwụ ha, ha enweghị Kraịst n’ime ha, olileanya nke ebube. Otu akụkụ nke nchegharị a chọrọ n’aka ha bụ ikweta ha na ha ejeela ije n’ụzọ megidere Chineke, nakwa na Chineke ejeela ije n’ụzọ megidere ha. Mgbe ha mezuru ihe ndị a chọrọ nke e ji amụma gosi, Kraịst mgbe ahụ “na-abịa na mberede n’ụlọ nsọ Ya”, a na-erutekwa “ahụmịhe” ahụ a chọrọ ka mmadụ bụrụ onye otu n’ime ọkọlọtọ ahụ nke a na-ebuli elu mgbe ahụ.

“Ahụmahụ” ahụ a na-egosi mgbe e jikọtara chaatị abụọ ahụ ọnụ, ka a na-arụzu site n’ọrụ ikpeazụ nke Kraịst n’ebe nsọ nke eluigwe. “Ahụmahụ” ahụ ka ọhụụ “mareh” na-anọchi anya ya, nke bụ ọhụụ “nke ọdịdị ahụ.” “Ozi” a dị mkpa bụ ọhụụ “chazon,” nke akụkọ ihe mere eme amụma. A na-amata “ozi” ahụ dịka ozi banyere ikpe Chineke na-abịanụ n’elu ụwa nnupụisi, nke Islam nke Ahụhụ nke atọ na-eweta.

N’afọ 1856, Onye-nwe anyị chọrọ imecha iwughachi Jerusalem nke mmụọ n’ime Adventism. N’okpuru ọbịbịa nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ site n’afọ 1798 ruo n’afọ 1844, e wuru ụlọ nsọ nke ndị Millerite n’elu ntọala ya, nke e gosiri dịka “nkume dị oké ọnụ ahịa” n’ime nrọ Miller, dịka eziokwu amụma ndị ahụ dị na chaatị ndị ọsụ ụzọ abụọ ahụ (1843 na 1850) nke mezuru Habakkuk isi nke abụọ si gosi. O wee duru ndị Ya ka ha wuo mgbidi nke iwu Sabbath ụbọchị nke asaa nke Ya, wee kpọghachite ha n’“ụzọ ochie” nke Izrel oge ochie ka ha wee mezue ọrụ nke “okporo ụzọ a ga-eje ije n’ime ya.” MA, ụzọ ochie ahụ gụnyekwara ozizi, amụma, nke e mere iji nwalee ha ma kewapụ ha. N’afọ 1863, Adventism dara n’ule nke “oge asaa ahụ,” wee malite ịkpafuo n’ọzara nke Laodicea.

Ụbọchị Ọktoba 22, 1844, na-anọchite anya iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma n’oge iwu Sunday a ka a ga-emezu ọrụ ahụ nke afọ iri anọ na itoolu nke imecha ámá na mgbidi n’oge nsogbu na-anọchi anya ya, dị ka Daniel kọwara.

> Ya mere, mara ma ghọta, na site n’ịpụ apụta nke iwu ahụ ka e weghachi ma wughachi Jerusalem ruo na Mesaịa Onye-isi ga-adị izu asaa, na iri isii na abụọ izu: a ga-ewughachi okporo ụzọ ahụ, na mgbidi ahụ, ọbụna n’oge nsogbu. Daniel 9:25.

Ndị amụma niile kwekọrọ n’otu, a na-akọwapụtakwa “oge nsogbu” nke Daniel n’otu aka ahụ n’amaokwu sitere na Early Writings nke anyị na-atụle.

> “N’oge ahụ, mgbe ọrụ nke nzọpụta na-eru ngwụcha, nsogbu ga-abịa n’elu ụwa, mba dị iche iche ga-ewekwa iwe, ma a ga-egbochi ha ka ha ghara igbochi ọrụ nke mmụọ ozi nke atọ. N’oge ahụ ka ‘mmiri ikpeazụ ahụ,’ ma ọ bụ ume ọhụrụ sitere n’ihu Onyenwe anyị, ga-abịa, iji nye ike n’olu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ, ma kwadebe ndị nsọ ka ha guzosie ike n’oge a ga-awụsa ọrịa-otiti asaa ikpeazụ ahụ.” Early Writings, 85.

Anyi ga-anọgide na-amụ ihe a n’isiokwu na-esote.

> “Ọ bụrụhaala na ndị na-ekwupụta eziokwu na-ejere Setan ozi, onyinyo nke ala mmụọ ya ga-egbochi ha ịhụ Chineke na eluigwe. Ha ga-adị ka ndị tufuru ịhụnanya mbụ ha. Ha apụghị ile eziokwu ndị ebighị ebi anya. A na-anọchi anya ihe ahụ Chineke kwadebereara anyị n’akwụkwọ Zekaraya, isi nke 3 na 4, na 4:12–14: ‘M wee zaghachi ọzọ, sị ya, Gịnị bụ alaka olive abụọ ndị a nke site n’ọkpọkọ ọlaedo abụọ ahụ na-awụsa mmanụ ọlaedo ahụ site n’ime onwe ha? O wee zaa m, sị, Ị maghị ihe ndị a bụ? M wee sị, Ee e, Onyenwe m. O wee sị, Ndị a bụ ndị e tere mmanụ abụọ ahụ, ndị na-eguzo n’akụkụ Onye-nwe ụwa dum.’”

> “Onyenwe anyị jupụtara n’akụrụngwa. Ọ dịghị enwe ụkọ n’ihe eji arụ ọrụ. Ọ bụ n’ihi ụkọ okwukwe anyị, ụwa-ịbụ nke anyị, okwu efu dị ọnụ ala anyị, ekweghị-ekwe anyị, nke a na-egosipụta n’ihe anyị na-ekwu, ka onyinyo ọchịchịrị na-achịkọta onwe ha gburugburu anyị. A naghị ekpughe Kraịst n’okwu ma ọ bụ n’àgwà dị ka Onye ahụ mara mma n’ụzọ niile, na Onye kacha elu n’etiti puku iri. Mgbe mkpụrụ obi na-enwe afọ ojuju ibuli onwe ya elu n’ebe ihe efu dị, Mmụọ nke Onyenwe anyị nwere ike ime obere ihe maka ya. Ọhụụ anyị nke na-adịghị ahụ anya nke ọma na-ahụ onyinyo ahụ, ma ọ pụghị ịhụ ebube dị n’akụkụ ọzọ ya. Ndị mmụọ ozi na-ejide ifufe anọ ahụ, nke a na-anọchi anya ya dịka ịnyịnya iwe juru n’obi na-achọ ịgbapụ ma gbaa ọsọ gafee elu ụwa niile, na-eburu mbibi na ọnwụ n’ụzọ ya.”

> “Ànyị ga-arahụ ụra n’ezinụ ọnụ nke ụwa ebighị ebi? Ànyị ga-abụ ndị dara mba, ndị oyi, na ndị nwụrụ anwụ? O, ka anyị wee nwee n’ime ụka anyị Mmụọ na ume nke Chineke a na-eku n’ime ndị Ya, ka ha wee guzoro n’ụkwụ ha wee dị ndụ. Anyị kwesịrị ịhụ na ụzọ ahụ dị warara, na ọnụ ụzọ ámá ahụ dịkwa mkpagide. Ma ka anyị na-esi n’ọnụ ụzọ ámá ahụ dị mkpagide gafee, mbara ya enweghị oke ọ bụla.” Manuscript Releases, volume 20, 217.

Back to Articles