Article

# Akwụkwọ Joel na Chọọchị Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa nke Laodisia — Nọmba Anọ

Nọmba Anọ

Author

Jeff Pippenger

Published

December 7, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’Aịzaya iri abụọ na asatọ, a na-anọchi “ndị ikom nlelị nke na-achị” “Jerusalem” anya dị ka “ndị aṅụrụma nke Ifrem,” nakwa dị ka “okpueze nke nganga.” “Okpueze” na-anọchi anya nduzi, “nganga” na-anọchi anyà agwa Setan.

A na-eme ka ndị mmanya pụta ìhè n’iche dị iche na ndị fọdụrụnụ (“ndị a hapụrụ”), bụ ndị na-aghọ “okpueze” nke ebube Chineke, n’ihi na n’oge mmiri ozuzo nke ikpeazụ, Onyenwe anyị na-eguzobe “alaeze” nke ebube Ya, dịka e gosiri ya n’ụdị site n’ịgụnye Ya iguzobe “alaeze nke amara” n’obe. Alaeze nke amara n’obe na-anọchite n’ụdị alaeze nke ebube n’iwu Ụka. Mmiri ozuzo nke ikpeazụ malitere na 9/11 mgbe mmekwu akara nke otu narị puku na iri anọ na anọ malitere, tinyere ikpe nke ndị dị ndụ.

> “Ahụrụ m na ihe niile na-ele anya nke ukwuu ma na-agbatị echiche ha n’ebe nsogbu ukwu na-abịa n’ihu ha nọ. Mmehie nile nke Izrel aghaghị ibu ụzọ jee n’ikpe. A ghaghị ikwupụta mmehie ọ bụla n’ebe nsọ ahụ, mgbe ahụ ọrụ ahụ ga-aga n’ihu. A ghaghị ime ya ugbu a. Ndị fọdụrụ na oge nsogbu ahụ ga-eti mkpu, Chineke m, Chineke m, gịnị mere I ji hapụ m?

> “Mmiri ozuzo nke ikpeazụ na-abịakwasị ndị ahụ dị ọcha—mgbe ahụ ha niile ga-anata ya dịka na mbụ.

> “Mgbe ndị mmụọ ozi anọ ahụ ga-ahapụ ijide, Kraịst ga-eguzobe alaeze Ya. Ọ dịghị onye ga-anata mmiri ozuzo ikpeazụ ma e wezụga ndị na-eme ihe niile ha pụrụ ime. Kraịst ga-enyere anyị aka. Ndị niile pụrụ ịbụ ndị mmeri site n’amara nke Chineke, site n’ọbara Jisọs. Eluigwe niile nwere mmasị n’ọrụ a. Ndị mmụọ ozi nwere mmasị.” Spalding and Magan, 3.

A na-anọchikwa anya ifufe anọ nke Mkpughe n’akwụkwọ Aịsaịa dịka ifufe ike nke e jidere n’oge ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ, dịkwa ka ifufe anọ nke esemokwu nke Mkpughe ndị mmụọ ozi anọ jidere ka ọ ghara ịpụ. Nwanneanyị White kọwara ifufe anọ ahụ dịka “ịnyịnya iwe na-achọ ịkwụsị njide ya,” nke na-eweta “ọnwụ na mbibi.” A na-ahapụ ifufe anọ ahụ nwayọọ nwayọọ, malite na 9/11, emesịa a na-amụba ya nke ukwuu n’oge iwu ụbọchị Sọnde, ma mesịa a tọhapụ ya kpamkpam mgbe oge amara mmadụ mechiri emechi.

## Atọpụtara ma Jidere Ahụhụ

Opì-ikpe nke-asa, nke bụkwa ahuhu nke-atọ, nke na-ekwupụta mmezu nke ihe-omimi Chineke, dara n’amụma n’oge 9/11 mgbe a tọhapụrụ Islam, ma emesịa, n’amụma, George W. Bush jidere ya azụ mgbe 9/11 gasịrị. Nne Islam, Hega, nne Ishmael, bụ akara nke igbochi na ịtọhapụ. Sera tọhapụrụ ya ka ya na Abraham mụpụta nwa n’ihi Sera; mgbe ahụ, n’ihi ekworo, Sera jidere ya azụ, nke mere ka Hega gbapụ, ruo mgbe mmụọ ozi ahụ gbochiri Hega ịgbapụ ma gwa ya ka ọ laghachi. Mgbe a mụsịrị Aịzik, esemokwu Hega na Sera gara n’ihu ruo mgbe Abraham chụpụrụ nwanyị odibo ahụ, si otú a tinye mmachi ọzọ n’ahụ ya.

A tọhapụrụ ndị mmụọ ozi anọ nke Islam na mmalite amụma afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise nke Mkpughe isi nke itoolu amaokwu nke iri na ise, e mesịa e gbochiri ha n’ọnwa Ọgọọst 11, 1840.

> Mmụọ-ozi nke isii wee kpọọ opi ya, m wee nụ olu si n’akụkụ mpi anọ nke ebe-ichu-àjà ọlaedo ahụ nke dị n’ihu Chineke, na-asị mmụọ-ozi nke isii ahụ nke nwere opi, Tọhapụ mmụọ-ozi anọ ahụ e kere agbụ n’osimiri ukwu ahụ, Yufretis. E wee tọhapụ mmụọ-ozi anọ ahụ, ndị a kwadebere maka otu elekere, na otu ụbọchị, na otu ọnwa, na otu afọ, iji gbuo ụzọ n’ime ụzọ atọ nke mmadụ. Mkpughe 9:13–15.

Mgbe a tọhapụsịrị Alakụba nke ahụhụ nke atọ ka ọ wakpo n’oge 9/11, George W. Bush malitere agha ya zuru ụwa ọnụ megide iyi ọha egwu ma tinyekwa ihe mgbochi n’elu Alakụba. Nkwupụta mbụ banyere Ishmael, ihe nnọchianya nke Alakụba, na-egosi na ụmụ Ishmael ga-emegide mmadụ niile, mmadụ niile kwa ga-emegide ha.

> Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị wee sị ya, Lee, i di ime, ị ga-amụkwa nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Ishmael; n’ihi na Onyenwe anyị anụwo ahụhụ gị. Ọ ga-abụkwa onye ọhịa; aka ya ga-emegide mmadụ nile, aka mmadụ nile ga-emegidekwa ya; ọ ga-ebikwa n’ihu ụmụnne ya nile. Jenesis 16:11, 12.

Alakụba bụ ike ahụ dị na njedebe nke ụwa nke “aka mmadụ nile” ga-ebuso, Alakụba onwe ya kwa ga-ebuso mmadụ nile, dịka a na-ahụ ya ka ọ na-emezu n’ụzọ zuru okè taa. Ọrụ pụrụ iche nke Alakụba dị ka akara amụma bụ ime ka agha ụwa bilie. A na-akwado isiokwu a site n’akụkọ banyere Ịlaịja, Jọn Baptist, a na-anọchitekwa ya anya dị ka “iwe mba nile” n’akwụkwọ Mkpughe.

> “‘Mmalite nke oge ahụ nke nsogbu,’ nke a kpọrọ aha n’ebe a, adịghị ekwu maka oge a ga-amalite ịwụsa ihe otiti ndị ahụ, kama ọ na-ekwu maka obere oge tupu a wụsa ha, mgbe Kraịst nọ n’ụlọ nsọ. N’oge ahụ, mgbe ọrụ nzọpụta na-eru ngwụcha, nsogbu ga na-abịa n’ụwa, mba dị iche iche ga-ewekwa iwe, ma a ga-ejide ha ka ha ghara igbochi ọrụ nke mmụọ ozi nke atọ. N’oge ahụ, ‘mmiri ikpeazụ,’ ma ọ bụ ume ọhụrụ sitere n’ihu Onyenwe anyị, ga-abịa, iji nye ike n’oké olu nke mmụọ ozi nke atọ, ma kwadebe ndị nsọ ka ha guzo n’oge a ga-awụsa ihe otiti asaa ikpeazụ ahụ.” Early Writings, 85.

N’ime “ụbọchị” ndị ahụ mgbe mmiri ikpeazụ na-ezo, Kraịst na-ewulite alaeze nke ebube Ya dịka e gosiri ya n’akwụkwọ Daniel.

> Ma n’ụbọchị ndị eze ndị a ka Chineke nke eluigwe ga-eme ka alaeze bilie, nke a gaghị ebibi ebibi ruo mgbe ebighị ebi: a gaghịkwa ahapụ alaeze ahụ n’aka ndị ọzọ, kama ọ ga-etipịa ma lakpuo alaeze ndị a niile, ọ ga-eguzokwa ruo mgbe ebighị ebi. Daniel 2:44.

N’ime “ụbọchị” ndị ahụ mgbe Kraịst ga-eguzobe alaeze nke ebube Ya, a na-etinye ndị bụ “okpueze” nke ebube Ya n’ọdịiche megide ndị mmanya na-egbu egbu na-eyi “okpueze” nke mpako. “Ọhụụ” Habakuk nke e nyere iwu ka e dee ma mee ka o doo anya n’elu “mbadamba” na-egosi n’ụzọ doro anya àmà akụkọ ihe mere eme nke eziokwu ntọala nke Adventism. N’ime àmà Habakuk, a na-anọchi anya klas abụọ nke Joel, ma nke “mpako” ma ọ bụ nke “ebube,” dịka klas ndị bụ—ndi a gụrụ n’ime ezi omume site n’okwukwe ma ọ bụ ndị bụ—ndi e buliri elu n’mpako. Amaokwu nke anọ nke isi nke abụọ na-agwa klas abụọ ahụ okwu, ha na-adakọkwa na ihe atụ a ma ama nke Onye-Farisi na Onye-Ọtụ Ụtụ. Onye-Ọtụ Ụtụ laghachiri n’ụlọ ya ka a gụọ ya n’ime ezi omume, ma “mkpụrụ obi” Onye-Farisi ahụ “adịghị ziri ezi” n’ihi na e “buliri ya elu.”

> Lee, mkpụrụ-obi ya nke ebuliri elu adịghị ezi-okwu n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Habakkuk 2:4.

N’amaokwu na-esonụ, Habakuk na-akọwa òtù ahụ ndị obi ha ebuliri elu n’nganga dị ka ndị aṅụrụma, si otú a jikọta ndị aṅụrụma nke Aịzaya na nke Habakuk na “nganga.”

> Ee, n’eziekwa, n’ihi na o mehiere site n’ọṅụṅụ-vain, ọ bụ nwoke nganga, ọ dịghịkwa anọ n’ụlọ; onye na-eme ka agụụ ya saa mbara dị ka ala mmụọ, ọ dịkwa ka ọnwụ, a pụghịkwa imeju ya afọ; kama ọ na-achịkọtara onwe ya mba nile, na-akpọkọbakwaara onwe ya ndị mmadụ nile. Habakkuk 2:5.

Ọ dị mkpa icheta na amaokwu ndị a dị na Habakuk emezuputaghị naanị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller, kama imezu ha bụkwa isiokwu a na-ahụkarị n’aka Ellen White na ndị mbido mbụ nke Adventizim. Ndị ahụ e mere ka ha bụrụ ndị ezi omume site n’okwukwe a na-anọchi anya na amaokwu nke anọ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller bụ ndị ahụ tachiri obi n’oge nsogbu nke ndakpọ olileanya mbụ, nke kpọrọ ma oge ichere ahụ ma mbata nke ozi nke mmụọ ozi nke abụọ nke na-ekwusa ọdịda Babilọn. Ndị Miller ghọtara n’ime akụkọ ihe mere eme nke ule ahụ na ndị mbụ so n’ọgbụgba ndụ, ndị bụbu ndị Protestant n’akụkọ ihe mere eme, aghọwo ụmụ nwanyị Babilọn. Ndị Protestant ahụ bụ ndị Protestant e ji ụka Sardis nọchite anya ya, nke na-anọchi anya ndị nọ n’ọgbụgba ndụ, n’ihi na ha nwere “aha”, ihe nnọchianya nke ma agwa ma mmekọrịta ọgbụgba ndụ, ma ha nwụrụ anwụ.

> Dee degaara mmụọ-ozi nke chọọchị dị na Sadis akwụkwọ; Ihe ndị a ka Onye ahụ nwere Mmụọ asaa nke Chineke, na kpakpando asaa na-ekwu; Amaara m ọrụ gị niile, na i nwere aha na ị dị ndụ, ma ị nwụrụ anwụ. Mkpughe 3:1.

N’ime usoro nnwale nke afọ 1844 nke malitere n’April 19 ma mesịa kwụsị n’October 22—ndị dara n’usoro nnwale ahụ ka ebuliworo elu n’nganga, ma ọ bụrụ na anyị ga-agụ naanị amaokwu ndị na-eso amaokwu nke ise, a na-egosi n’ebe ahụ àgwà nke nganga mmadụ site n’ihe atụ nke mpako papal na mbuli onwe ya elu. Ọ na-ejedebe n’amaokwu nke iri abụọ ebe e kwupụtara na Onyenwe anyị nọ n’ụlọ nsọ Ya dị nsọ; ka ụwa nile nọrọ jụụ.

> Ma Onye-nwe-anyị nọ n’ụlọ nsọ ya dị nsọ: ka ụwa niile nọrọ jụụ n’ihu ya. Habakuk 2:20.

Amaokwu nke abụọ nke Habakkuk isi nke abụọ na-akọwa nkụda mmụọ mbụ nke Eprel 19, 1844, isi ahụ wee kwụsị n’amaokwu nke iri abụọ, nke na-egosi nke ọma Ọktoba 22, 1844 mgbe Onyenwe anyị bịara na mberede n’ụlọ nsọ Ya.

## Ọbịbịa Anọ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844 (ahịrị n’elu ahịrị)

> “Ọbịbịa nke Kraịst dị ka Onye Nnukwu Nchụàjà anyị n’ebe kachasị nsọ, maka ime ka ebe nsọ dị ọcha, nke e mere ka a hụ na Daniel 8:14; ọbịbịa nke Nwa nke mmadụ n’ihu Onye Ochie nke Ụbọchị, dịka e si gosi ya na Daniel 7:13; na ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya, nke Malakaị buru amụma banyere ya, bụ nkọwa nke otu ihe omume ahụ; a na-anọchikwakwa nke a anya site n’ọbịbịa nke nwoke na-alụ nwaanyị n’oriri alụmdi na nwunye, dịka Kraịst kọwara ya n’ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke Matthew 25.” The Great Controversy, 426.

Amaokwu nke atọ na nke anọ na-akọwapụta klas abụọ ahụ a na-emepụta n’ime usoro ule nke amaokwu nke abụọ ruo n’amaokwu nke iri abụọ, ya bụ, usoro ule ahụ sitere n’April 19, 1844 ruo n’October 22, 1844. Amaokwu nke anọ ruo n’amaokwu nke iri na itoolu na-agwa ike ndị popu okwu, ma e wezụga amaokwu nke iri na anọ nke na-ekwu banyere akụkọ ihe mere eme nke na-esote ọdịda nke mmụọ ozi nke Mkpughe isi nke iri na asatọ na 9/11.

> N’ihi na a ga-eme ka ụwa jupụta n’amamịghe nke ebube nke Onyenwe anyị, dịka mmiri si ekpuchi oke osimiri. Habakkuk 2:14.

N’usoro nnwale nke mmụọ-ozi nke abụọ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, e mepụtara ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe, ma emesịa e gosipụta ha n’oge nsogbu ahụ nke Ọktoba 22, 1844. Àgwà ndị ajọ omume ahụ n’akwụkwọ amaokwu ahụ bụ àgwà nke ọchịchị papal, ma n’oge nnwale ahụ ndị Millerite kwesịrị ntụkwasị obi bịara ikwusa, n’ime nkwekọrịta na ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ, na ụka Protestant aghọwo ụmụ nwanyị Rome n’ihi ịjụ ha jụrụ ozi Millerite ahụ. Esemokwu ahụ nke mepere emepe n’etiti mmalite ya n’Eprel 19 na njedebe ya na Ọktoba 22 bụ ebe e ji ama àgwà, ma ọ bụ dị ka onye na-aṅụ mmanya Babilọn n’ime nganga dị ka Belshaza, ma ọ bụ dị ka onye, dịka Daniel n’ihu Belshaza, e gụrụ dịka onye ezi omume site n’okwukwe ya. Esemokwu ahụ bụ ebe ihe nkiri ahụ na-emepe emepe nke na-eteta ụwa ka ọ mata eziokwu ebighị ebi ndị jikọtara na ozi nke mmụọ-ozi nke atọ. A na-etinye ndabere nke onye mmanya megide onye e gụrụ dịka onye ezi omume n’ime usoro esemokwu ahụ nke isi okwu ya bụ otú e si mee ka ụwa nwee ìhè banyere okwu ndị ahụ, “N’ihi na ụwa ga-ejupụta n’amamihe nke ebube nke Jehova, dịka mmiri si kpuchie oké osimiri.” Ìhè ahụ malitere na 9/11.

N’ọgwụgwụ akụkọ ihe mere eme nke e gosipụtara na Habakuk isi nke abụọ, Onyenwe anyị bịara na mberede n’ụlọ nsọ Ya n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. O mere nke a n’ime mmezu amụma ahụ nke O gosipụtara dịka Palmoni n’amaokwu nke iri na anọ nke Daniel asatọ.

## Palmoni

N’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa n’akalenda Akwụkwọ Nsọ, nke n’afọ 1844 dakwasịrị n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ nke ọnwa nke iri, Habakuk 2:20 mezuru, a pụkwara ịhụ ọnụọgụ ihe nnọchianya “220” n’ime ‘isiakwụkwọ na amaokwu’ nke na-akọwa mgbanwe oge-nlekọta n’ọrụ Kraịst n’ebe nsọ nke eluigwe. Otu njirimara amụma nke ndị otu narị puku na iri anọ na anọ bụ na ha bụ ndị ahụ na-eso Nwa Atụrụ ebe ọ bụla Ọ na-aga. Iso Kraịst pụtara iso Ya n’Okwu Ya.

N’Okwu Ya, ọnụọgụgụ “220” na-anọchi anya, n’ụzọ ihe nnọchianya, njikọta nke ịbụ Chukwu na ịbụ mmadụ, ma ọrụ ahụ Kraịst malitere n’ụbọchị ahụ n’onwe ya bụ ọrụ nke ijikọta ịbụ Chukwu Ya na ịbụ mmadụ. N’afọ 1844, n’ụbọchị nke iri abụọ na abụọ nke ọnwa nke iri, ma ọ bụ n’ụzọ ihe nnọchianya, iri abụọ na abụọ ugboro iri hà “220” (22 X 10 = 220), ma ọ bụ i nwere ike ikwu, n’ụbọchị ahụ n’onwe ya nke n’ụzọ ihe nnọchianya hà “220,” Habakọk “2:20” mezuru mgbe Kraịst si n’Ebe Nsọ kwaga n’Ebe Kachasị Nsọ iji malite ikpe nyocha.

Palmoni, Ọnụọgụ Ebube, dị n’ime “ajụjụ na azịza” nke bụ ogidi etiti nke Adventism, ma ọtụtụ n’ime ndị Adventist amaghị eziokwu ahụ nke ọma.

> “Akwụkwọ Nsọ nke, karịa nke ọ bụla ọzọ, bụ ma ntọala ma ogidi etiti nke okwukwe Ọbịbịa ahụ bụ nkwupụta a, ‘Ruo puku ụbọchị abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ ahụ dị ọcha.’ [Daniel 8:14.]” The Great Controversy, 409.

Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ, na-anọchi anya ajụjụ dị n’amaokwu nke iri na atọ nke azịza ya sochiri n’amaokwu nke iri na anọ. A sụgharịrị okwu Hibru ahụ, Palmoni, dị ka “onye nsọ ahụ pụrụ iche” n’amaokwu nke iri na atọ, aha ahụ pụrụ iche nke Kraịst pụtakwara Onye Ọnụọgụ Dị Ịtụnanya ma ọ bụ Onye Na-agụpụta Ihe Nzuzo.

Mgbe Ellen White kọwara na amaokwu nke iri na anọ bụ ogidi etiti na ntọala nke Adventizim, ọ na-etinye nkwụsi ike nke Chineke n’elu ajụjụ na azịza nke amaokwu abụọ a, nke na-achọ ka Kraịst, dịka Onye-ọgụgụ-ọnụọgụ Dị Ịtụnanya, bụrụ isi ebe a ga-elekwasị anya. Nwanyị White ugboro ugboro kwusiri ike mkpa ọ dị ile Kraịst anya dịka eziokwu etiti nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ọ bụla, ma n’amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ e nwere ngosipụta kpọmkwem nke Kraịst—“onye nsọ ahụ pụrụ iche,”—onye bụ Palmoni.

Mgbe Adventism jụrụ “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii n’afọ 1863, ha mechiri anya ha n’ebe Palmoni nọ, n’ihi na ihe owuwu amụma nke ajụjụ na azịza ahụ dabeere n’elu mmekọrịta dị n’etiti “oge asaa” nke Mosis na “ụbọchị puku abụọ na narị atọ” nke Daniel. “Oge asaa” nke Mosis, ma ọ bụ afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ, na “uhuruchi na ụtụtụ puku abụọ na narị atọ” nke Daniel, ma ọ bụ afọ puku abụọ na narị atọ, mmekọrịta amụma ha ka e guzobere site n’oge, nke a na-anọchi anya ya site n’ọnụọgụgụ, Ma Ọnụọgụ Ebube ahụ nọ kpọmkwem n’etiti ajụjụ na azịza ahụ nke bụ ogidi etiti nke Adventism. Ndị nwere ike ịbụ na ha agụwo ihe odide Josephus nwere ike icheta arụmụka ezi uche ya nke na-akọwapụta ihe abụọ pụrụ iche Chineke kere. Otu bụ asụsụ Hibru, nke ọzọkwa bụ oge a pụrụ ịtụ, nke n’aka nke ya na-achọ mgbakọ na mwepụ.

Amaokwu nke iri na atọ na-ajụ, “Ruo ole ogologo oge?” Amaokwu ahụ anaghị ajụ, “mgbe ole,” kama ọ na-ajụ, “ruo ole ogologo oge?” Ma ajụjụ ahụ ọ̀ bụ banyere ogologo oge (ruo ole ogologo oge?) ma ọ bụ ma ọ bụ banyere otu kpọmkwem oge n’ime oge (mgbe ole?) dị oke mkpa iji ghọta nke ọma. Azịza nke ajụjụ ahụ dị n’amaokwu nke iri na anọ bụ ma ịkọwa otu kpọmkwem oge, ma ọ bụ otu ogologo oge, ma eleghị anya ha abụọ; ma n’agbanyeghị ihe azịza ahụ pụrụ ịbụ, a ghaghị itinye ya n’ime onodu nke ajụjụ dị n’amaokwu nke iri na atọ. Iji kewaa Okwu ahụ nke ọma, ma ọ bụ ikwu ya n’ụzọ ọzọ, iji ghọta nke ọma azịza amaokwu nke iri na anọ, chọrọ nghọta ziri ezi banyere onodu ajụjụ ahụ. Ọ̀ bụ “mgbe ole” ka ọ bụ “mgbe ahụ?”

Ndị mmanya nke Efraim na-akụzi n’ụzọ na-edoghị anya na amaokwu nke iri na anọ na-akọwa otu oge kpọmkwem, nke ha na-akọwa dịka Ọktoba 22, 1844, ma mgbe ha na-eme nke a, o nwere ike ịbụ n’ezie na ha na-ezo aka n’akụkụ ahụ anyị ka kpọrọ site na The Great Controversy, ma Okwu Chineke anaghị agbanwe agbanwe ma ọ dịghịkwa ada ada. Ajụjụ nke “ruo ole mgbe” na-akọwa ogologo oge, ọ bụghị otu oge kpọmkwem. Ọktoba 22, 1844 malitere oge ikpe nnyocha, eziokwu ndị metụtara ọrụ ahụ na-anọchite anya ozi ọma ebighị ebi, ma ha dị oke mkpa karịa naanị ụbọchị nke ọ malitere.

Asụsụ Hibru ahụ doro anya, ma e sụgharịrị otu ihe ọ pụtara ahụ kpọmkwem n’ime King James Version. Ọ bụghị naanị na ụkpụrụ asụsụ ahụ na-edobe ajụjụ ahụ n’ime nkọwa oge doro anya, kama ajụjụ ahụ bụ “ogologo oge ole” bụkwa akara nke amụma Akwụkwọ Nsọ. A pụrụ igosi site n’ọtụtụ ndị akaebe na ajụjụ ahụ bụ “ogologo oge ole,” dịka akara, na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke 9/11 ruo n’iwu Sunday. Anyị ga-ebu ụzọ tụlee akara ahụ bụ “ogologo oge ole” tupu anyị alaghachi na Palmoni na Joel.

## Ruo Olee Ogologo A? Aịsaịa Isi nke Isii N’afọ eze Uzaịa nwụrụ, ahụrụ m Onyenwe anyị ka Ọ nọ ọdụ n’ocheeze, nke dị elu ma e bulie ya elu; uwe mwụda Ya jupụtakwa n’ụlọ nsọ ahụ. N’elu Ya ka serafim dị; nke ọ bụla n’ime ha nwere nku isii: ọ jiri abụọ kpuchie ihu ya, jiri abụọ kpuchie ụkwụ ya, jiri abụọkwa fefe. Ha wee kpọkuo ibe ha, sị: Nsọ, nsọ, nsọ ka Jehova nke usuu nile bụ; ụwa dum jupụtara n’ebube Ya. Mkpọrọ ụkwụ ọnụ ụzọ ama jijiji n’olu onye kpọrọ òkù ahụ, ụlọ ahụ wee juputa n’anwụrụ ọkụ. Mgbe ahụ ka m sịrị: Ahụhụ diri m! n’ihi na alaala m n’iyi; n’ihi na abụ m nwoke nke egbugbere ọnụ ya na-adịghị ọcha, ana m ebikwa n’etiti ndị egbugbere ọnụ ha na-adịghị ọcha: n’ihi na anya m ahụwo Eze ahụ, Jehova nke usuu nile. Mgbe ahụ otu n’ime serafim feere m, o jide ọkụ na-enwu enwu n’aka ya, nke o were mkpisi nwetara n’elu ebe ịchụàjà: o wee metụ ya n’ọnụ m, sị: Lee, nke a emetụwo egbugbere ọnụ gị; ewepụwokwa ajọ omume gị, emekwara ka mmehie gị dị ọcha. M wee nụ olu Onyenwe anyị, sị: Ònye ka M ga-eziga, ònye ga-agakwara Anyị? Mgbe ahụ ka m sịrị: Lee m; ziga m. Ọ sịrị: Gaa, gwa ndị a, Nụrụnụ n’ezie, ma unu aghọtaghị; hụnụ n’ezie, ma unu aghọtala. Me ka obi ndị a maa abụba, meekwa ka ntị ha dị arọ, mechikwa anya ha; ka ha ghara iji anya ha hụ, ma jiri ntị ha nụ, ma jiri obi ha ghọta, ma laghachi, e wee gwọọ ha. Mgbe ahụ ka m sịrị, Onyenwe anyị, ruo olee mgbe? O wee zaa, Ruo mgbe obodo ndị ahụ ga-abụ mkpọmkpọ ebe n’enweghị onye bi n’ime ha, ụlọ ndị ahụ n’enweghị mmadụ, ala ahụkwa bụrụkwa ihe tọgbọrọ n’efu kpamkpam, Jehova emekwa ka ndị mmadụ laa n’ebe dị anya, ma ịgbahapụ dị ukwuu dị n’etiti ala ahụ. Ma otu ụzọ n’ụzọ iri ka ga-anọgide n’ime ya, ọ ga-alaghachi ọzọ, a ga-erikwa ya: dị ka osisi tebinth na dịka osisi oak, nke na-ahapụwo ogwe ya mgbe a chụpụrụ akwụkwọ ya: otu a ka mkpụrụ nsọ ahụ ga-abụ ogwe ya.

N’Aịzaya isi nke isii amaokwu nke atọ, ndị mmụọ ozi na-ekwupụta na ụwa jupụtara n’ebube Chineke.

> Otu kpọkuru ibe ya, sị, Nsọ, nsọ, nsọ, ka Onyenwe anyị nke usuu ndị agha bụ: ụwa nile ejupụtawo n’ebube Ya. Aịzaya 6:3.

Nwanyị White jikọtara nridata nke mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ na ndị mmụọ ozi nke amaokwu nke atọ.

> “Ka ha [ndị mmụọ ozi] na-ahụ ọdịnihu, mgbe ebube Ya ga-ejupụta ụwa nile, a na-eme ka abụ mmeri nke otuto gbagharịa site n’aka otu ruo n’aka nke ọzọ n’egwu olu dị ụtọ, ‘Nsọ, nsọ, nsọ, ka Onyenwe ndị agha dị.’” Review and Herald, December 22, 1896.

Aịzaịa nọ na 9/11, ọ jụrụ, “Ruo ole mgbe” ka ọ ga-anọgide na-ewetara ndị Laodisia ozi nke 9/11, bụ́ ndị na-achọghị ịhụ ma ọ bụ ịnụ. A gwara ya na ọ ghaghị ịdịgide ruo mgbe a ga-agbajisịa obodo ndị ahụ; mbibi nke obodo ndị ahụ, nke na-amalite n’iwu Ụka, mgbe ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esochi mmebi mba.

> Mgbe ahụ, asịrị m, Onyenwe m, ruo ole mgbe? Ọ zara, Ruo mgbe obodo dị iche iche ga-abụ ihe tọgbọrọ n’efu, na-enweghị onye bi n’ime ha, na ụlọ dị iche iche ga-adịkwa na-enweghị mmadụ, ala ahụ kwa ga-abụkwa ihe tọgbọrọ n’efu kpamkpam, Onyenwe anyị ewepụkwa mmadụ n’ebe dị anya, ma n’etiti ala ahụ e nwee nnukwu ịhapụ ya n’efu. Ma otu ụzọ n’ime iri ka ga-adịkwa n’ime ya, ọ ga-alaghachikwa, a ga-eripịakwa ya: dị ka osisi teil, na dịka osisi ọk, nke ihe dị n’ime ha ka na-adịgide mgbe ha tufuru akwụkwọ ha: otu a ka mkpụrụ nsọ ahụ ga-abụ ihe dịrị ya n’ime ya. Aịsaịa 6:11–13.

N’oge 9/11, mgbe e mere ka ụwa maa ọkụ site n’ebube Chineke, e tere Aịzaya mmanụ ka o weta ozi mmiri ozuzo ikpeazụ, o wee jụọ, “ruo ole mgbe” ka ọ ga-achọ iweta ozi nke 9/11 n’ihu ndị obi ha buru abụba? Azịza ya bụ “ruo mgbe” iwu Sọnde ga-abịa, mgbe a ga-enwe “oké ịhapụ n’etiti ala ahụ.” Ọ bụ Adventizim Laodisia ka ọ na-arụzu “oké ịhapụ” ahụ, nke Aịzaya, n’isi nke iri abụọ na abụọ, na-anọchi anya dịka Shebna.

> Lee, Onyenwe anyị ga-eburu gị pụọ n’ọgbọga dị ike, ọ ga-emekwa ka e kpuchie gị n’ezie. N’ezie, ọ ga-atụgharị gị ike ike ma tụba gị dịka bọl n’ala sara mbara: n’ebe ahụ ka ị ga-anwụ, n’ebe ahụkwa ka ụgbọ ịnyịnya nke ebube gị ga-abụ ihere nke ụlọ nke nna gị ukwu. Aga m achụpụ gị n’ọnọdụ gị, ọ ga-adọkpụrụkwa gị ala site n’ọkwá gị. Aịsaịa 22:17–19.

Ndị Adventist nke Laodisia ga-ahapụ eziokwu ahụ n’oge iwu ụbọchị Sọnde, a ga-esi otú ahụ “kpatuo ha n’ala,” dịka e gosiri na Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri anọ na otu.

> Ọ ga-abanyekwa n’ala ahụ dị ebube, a ga-emekwa ka ọtụtụ mba daa: ma ndị a ga-agbanahụ n’aka ya, ọbụna Edọm, na Moab, na ndị isi nke ụmụ Amọn. Daniel 11:41.

Mgbe Aịzaya jụrụ, “rue mgbe ole,” a gwara ya ka o nyefee ozi ahụ nye Adventizim ruo kpọmkwem n’iwu Sọnde, mgbe a ga-“akwatugharia” “ọtụtụ” ahụ nke Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri anọ na otu, mgbe ha ga-ahapụ Sabbath na Chineke. A ga-asọpụta ha mgbe ahụ n’ọnụ Onyenwe anyị, dịka e siri gosi ya n’akwụkwọ Mkpughe, ebe akwụkwọ niile nke Akwụkwọ Nsọ na-ezukọta ma na-ejedebe, nakwa ebe Aịzaya iri abụọ na abụọ na-egosi Shebna ka a na-atụfu ya “n’ike” “dị ka bọl n’ala buru ibu,” dịka a na-“ewepụ” ha “n’ebe dị anya.”

N’oge ahụ, fọdụrụnụ ahụ, nke a na-anọchi anya dị ka “otu n’ime iri” (nke bụ otù ụzọ n’ụzọ iri), “ga-alaghachi”; ndị a ka e jiri ha tụnyere osisi ndị nwere “mkpụrụ” nke na-anọgide mgbe akwụkwọ ha dapụrụ. “Akwụkwọ” na-anọchi anya nkwupụta okwukwe n’ihe nnọchianya amụma. Mgbe Adventism rutere n’iwu Ụka ma nabata ụbọchị mbụ nke izu n’ọnọdụ ụbọchị izu ike Chineke, ha ga-atụfuo akwụkwọ ha nke “nkwupụta okwukwe” ma ghara ikwuzi ọzọ na ha na-akwado ụbọchị izu ike Chineke nke ụbọchị nke asaa.

> “Ibụ ọnụ e tinyere n’osisi fig ahụ bụ ilu e ji omume gosipụta. Osisi ahụ nke na-amịghị mkpụrụ, nke ji akwụkwọ ya jupụtara n’ịkpọ isi n’ihu Kraịst n’onwe ya, bụ ihe nnọchianya nke mba ndị Juu. Onye Nzọpụta ahụ chọrọ ime ka ihe kpatara na ijide n’aka nke mbibi Izrel doo ndị na-eso ụzọ Ya anya. N’ihi nke a, O nyere osisi ahụ agwa ime mmụọ, ma mee ka ọ bụrụ onye na-akọwa eziokwu nke Chineke. Ndị Juu guzoro iche n’etiti mba niile ọzọ, na-ekwupụta nrubeisi ha nye Chineke. O meela ka ha bụrụ ndị Ọ kwadoro pụrụ iche, ha wee kwuo na ha nwere ezi omume karịa mmadụ niile ọzọ. Ma ịhụ ụwa n’anya na anyaukwu uru mebiri ha. Ha na-anya isi maka ọmụma ha, ma ha amaghị ihe Chineke chọrọ, ha juputakwara n’ihu abụọ. Dị ka osisi ahụ na-amịghị mkpụrụ, ha gbasara alaka ha nke ịkpọ isi elu, ndị mara mma n’ile anya ma na-adọrọ adọrọ n’anya, ma ha amịtaghị “ihe ọ bụla ma e wezụga akwụkwọ.” Okpukpe ndị Juu, ya na ụlọ nsọ ya dị ebube, ebe ịchụàjà ya ndị dị nsọ, ndị nchụàjà ya yi okpu ukwu, na emume ya ndị na-akpali akpali, n’ezie mara mma n’ile anya n’èzí, ma ịdị umeala n’obi, ịhụnanya, na obiọma adịghị ya.”

> “Osisi niile dị n’ubi mkpụrụ fig enweghị mkpụrụ; ma osisi ndị na-enweghị epupụta akpalighị atụmanya ọ bụla, ha emekwaghi ka e nwee mmechuihu. Site n’osisi ndị a ka e ji nọchite anya ndị mba ọzọ. Ha enweghị nsọpụrụ Chineke dịka ndị Juu enweghịkwa ya; ma ha ekwughị na ha na-ejere Chineke ozi. Ha emeghị mpako n’ịkpọ onwe ha ezi omume. Ha kpuru ìsì banyere ọrụ na ụzọ dị iche iche nke Chineke. N’ebe ha nọ, oge mkpụrụ fig erubeghị. Ha ka nọ na-echere ụbọchị nke ga-ewetara ha ìhè na olileanya. Ndị Juu, ndị natara ngọzi ka ukwuu sitere n’aka Chineke, ka e mere ka ha zaa ajụjụ maka iji onyinye ndị a eme ihe n’ụzọ ọjọọ. Ihe ùgwù ndị ha ji anya isi bụ naanị ihe mere ikpe ọmụma ha ji baa ụba.” The Desire of Ages. 582, 583.

N’iwu Sọnde, nkwupụta nke Adventizim Laodisia na ha bụ ndị ọgbụgba ndụ Chineke agwụla, ebe ha na-anabata akara nke ọgbụgba ndụ ọnwụ ma na-ajụ akara-mmechi nke ọgbụgba ndụ ndụ. Mgbe ahụ, ha tufuru akwụkwọ ndụ nke nkwupụta ha, ma ihe a na-eme ka a hụ bụ ndị fọdụrụnụ nke Aịzaya nọchiri anya ha, ndị “laghachiri” n’ụzọ ochie na 9/11, bụ ndị e mechara wedata n’ájá mgbe ha (Aịzaya) ghọtara ahụmahụ ya emebiwo, ma e mesịa sachapụ ya site n’ọkụkọ si n’elu ebe ịchụàjà. Nwannaanyị White na-eme ka anyị mara na ọkụkọ si n’ebe ịchụàjà nọchiri anya nsachapụ, ma nsachapụ bụ nanị ihe a na-arụzu mgbe ọkụkọ ahụ metụrụ egbugbere ọnụ Aịzaya.

> “Ọkụ ndụ ahụ bụ ihe nnọchianya nke ime ka mmadụ dị ọcha. Ọ bụrụ na ọ metụ egbugbere ọnụ aka, okwu ọ bụla na-adịghị ọcha agaghị esi na ha pụta. Ọkụ ndụ ahụ na-anọchikwakwa ike dị irè nke mgbalị ndị ohu nke Onyenwe anyị.” Review and Herald, October 16, 1888.

“Ọkụ unyi” ahụ sitere n’ebe ịchụàjà nke a na-atụba n’ụwa n’ụbọchị ikpeazụ bụ ọkụ unyi ndị ahụ a tụbara n’ụwa mgbe a meghere akara nke asaa na nke ikpeazụ n’amaokwu ise mbụ nke Mkpughe isi nke asatọ. A na-eme ka Aịsaịa, ya mere kwa otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, dị ọcha site n’ọkụ unyi ahụ imetụ egbugbere ọnụ ha aka, ma “ọkụ unyi” ahụ bụ ozi. Ọ na-emetụ egbugbere ọnụ ha aka mgbe ha napụtara akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ ozi ahụ wee rie ya.

> Doo ha nsọ site n’eziokwu gị: okwu gị bụ eziokwu. Jọn 17:17.

Ndị ahụ “na-alaghachi” wee bụrụ ndị fọdụrụnụ (ndị ntakịrị fọdụrụ) ka a na-anọchi anya dị ka osisi oak na osisi teal, ma dịka Kraịst “tinyere àgwà omume n’osisi ahụ, mee ya onye na-akọwa eziokwu nke Chineke,” otu a kwa osisi nke Aịzaya nwere “àgwà omume” ahụ n’ime ha dịka e si anọchi anya ya site na “ihe dị n’ime ya.” Ihe dị n’ime ya na-anọgide n’ime osisi ndị ahụ, ọbụna mgbe a tụfuru ndị bụ naanị akwụkwọ nke nkwupụta okwukwe. “Mkpụrụ nsọ” ahụ bụ “ihe dị n’ime ya,” Kraịst kwa bụ “mkpụrụ nsọ” nke amụma. Osisi ndị ahụ a na-anọchi anya dịka ndị fọdụrụnụ, nakwa site n’aka Aịzaya n’onwe ya n’isi nke isii, na-anọchi anya mmadụ, ya mere ha na-anọchi anya mmadụ n’ozuzu; “mkpụrụ nsọ” ahụ kwa na-anọchi anya ịdị chi. Ya mere, Aịzaya isi nke isii na-akọwapụta ime ka Adventism dị ọcha site na 9/11 ruo n’iwu ụbọchị Ụka, nkọwa niile Aịzaya na-agbakwunye n’akụkọ amụma ahụ kwa ka a na-anọchi anya ha site n’ajụjụ ya nke “ruo ole mgbe.” Nye Aịzaya, azịza nke “ruo ole mgbe” sitere na 9/11 ruo n’iwu ụbọchị Ụka.

## Ogologo Oge? 1840–1844

Ọgọst 11, 1840 bụ ihe nnọchianya nke 9/11, ma site n’akụkọ ihe mere eme amụma nke Ọgọst 11, 1840 ruo Ọktoba 22, 1844, agha Ugwu Kamel n’etiti Elaịja na ndị amụma Jezebel mere. N’ikpeazụ, e gosiri na ndị amụma Bel bụ ndị amụma ụgha, Elaịja wee gbuo ha; ma n’isi mmalite nke ọgụ ahụ, Elaịja jụrụ ajụjụ a, “ruo ole mgbe” ka unu ga-anọ na-atụgharị uche n’etiti echiche abụọ.

> Elaija wee bịakwute ndị mmadụ niile, sị, Ruo ole mgbe ka unu ga-anọ na-ama jijiji n’etiti echiche abụọ? Ọ bụrụ na Onyenwe anyị bụ Chineke, soro Ya; ma ọ bụrụ na ọ bụ Bel, soro ya. Ma ndị mmadụ azaghị ya ọbụna otu okwu. Mgbe ahụ, Elaija gwara ndị mmadụ, Mụ onwe m, ọ bụ naanị m fọdụrụ dịka onye amụma nke Onyenwe anyị; ma ndị amụma Bel dị narị anọ na iri ise. 1 Ndị Eze 18:21, 22.

Elaịja nọ n’ọnwa Ọgọst 11, 1840; na-ajụ ọgbọ ahụ ma ozi Millerite ahụ ọ bụ eziokwu ka ọ bụ ụgha? Ọ bụ ozi ọzọ nye Laodisia, dị ka Aịzaya isii dịkwa.

> “A duru puku kwuru puku ka e duuru ka ha nabata eziokwu nke William Miller kwusara, e wee kpọlite ndị odibo Chineke n’ime mmụọ na ike nke Ịlaịja ka ha kpọsaa ozi ahụ. Dị ka Jọn, onye bu ụzọ Jizọs, ndị niile kwusara ozi a dị nsọ chere onwe ha ka a manyere ha itinye anyụike n’akụkụ mgbọrọgwụ osisi ahụ, ma kpọọ ụmụ mmadụ ka ha mịpụta mkpụrụ kwesịrị ekwesị maka nchegharị. E mere ka àmà ha bụrụ nke ga-akpalite ma metụta ụka dị iche iche n’ike, ma gosipụta ezi agwa ha. Ma mgbe a kpọsara ịdọ aka ná ntị ahụ dị nsọ ka a gbapụ n’ọnụma nke ga-abịa, ọtụtụ n’ime ndị jikọtara onwe ha na ụka nataara ozi mgbake ahụ; ha hụrụ azụlịhachi ha, ma jiri anya mmiri ilu nke nchegharị na oke ahụhụ miri emi nke mkpụrụ obi, wedara onwe ha ala n’ihu Chineke. Ma dịka Mmụọ nke Chineke dakwasịrị ha, ha nyere aka ime ka mkpu ahụ daa ụda, ‘Tụọnụ Chineke egwu, nyekwanụ Ya otuto; n’ihi na oge ikpe Ya abịawo.’” Early Writings, 233.

N’akụkọ nnwale nke 1840 ruo 1844, ndị Protestant jụrụ ozi Elaịja ghọrọ ụmụ nwanyị Rom ma nyefee uwe-mkpọ nke Protestantism n’aka Adventism nke Millerite. Site n’aka Aịsaịa na Elaịja, anyị nwere ndị àmà abụọ na-agba akaebe na ajụjụ a bụ, “olee ogologo oge,” bụ akara nke akụkọ ihe mere eme nke malitere na 9/11 ma kwụsị na iwu Sunday. N’akụkọ ihe mere eme nke Millerite, Ọgọọst 11, 1840 kwekọrọ na 9/11, ma Ọktoba 22, 1844 kwekọrọ na iwu Sunday. Mgbe ọkụ sitere n’eluigwe rịdata ma kpọọ àjà Elaịja ọkụ, nkume iri na abụọ ahụ niile ji àjà ahụ nwuo ìhè, si otu a kaa otu narị na iri anọ na anọ puku ahụ dị ka ọkọlọtọ e gosipụtara dịka nkume ndị nwuo ìhè. E mesịa, Elaịja gburu ndị amụma ụgha ahụ, dịka United States, onye amụma ụgha ahụ, a na-egbu ya dịka alaeze nke isii n’oge iwu Sunday.

Aịzaya isi nke isii na-emesi usoro nnwale, nsachapụ na ime ka ndị nke Chineke dị ọcha n’etiti ndị Chineke ike, site na 9/11 ruo n’iwu Ụka. Ịlaịja na-ekwu okwu banyere àgwà Laodisia nke ndị Chineke, ma ọ na-enyekwa akaebe iji mata ọdịiche dị n’etiti onye amụma eziokwu na onye amụma ụgha, ya bụkwa ozi eziokwu ma ọ bụ ozi ụgha. N’ihi ya, malite n’August 11, 1840 ma kwụsị na October 22, 1844, e wetara nnwale amụma n’ahụ ndị Protestant nke oge Sardis, ma dịka ọkụ ahụ dị n’Ugwu Kamel si mepụta nkewa n’ime ìgwè abụọ, otu a ka e gosipụtara ìgwè abụọ n’afọ 1844. Otu ìgwè n’ime usoro nnwale ahụ bụ ndị ga-abụ ndị “bụrụbu” ndị ọgbụgba ndụ, ebe ìgwè nke ọzọ bụ Adventizim Millerite nke Chineke ga-abanye n’ọgbụgba ndụ na ya na October 22, 1844. Oge nnwale na nkewa ahụ bụ akụkọ ubi vaịn, ebe e gosiri Adventizim Millerite ịbụ onye amụma eziokwu n’otu ebe ahụ Sardian Protestantism bidoro imezu ọrụ ya dịka Protestantism nke dapụụrụ n’ezi okwukwe. Dịka e kpughere ndị amụma Beal dịka ndị ụgha, otu a kwa ka e kpughere ndị bụbu ndị ọgbụgba ndụ ahụ, ma ndị Millerite wee mata ha dịka ada Rom. Akụkọ Ugwu Kamel, tinyere mmezu nke akụkọ ihe mere eme ahụ n’oge ndị Millerite, na-enye akaebe nke abụọ nye nke Aịzaya isi nke isii na ajụjụ ahụ, “ruo ole mgbe,” bụ akara nke oge ahụ site na 9/11 ruo n’iwu Ụka.

> “‘Onyenweanyị Chineke nke Abraham, Aịzik, na nke Izrel,’ ka onye-amụma ahụ na-arịọ, ‘mee ka a mara taa na Gị onwe Gị bụ Chineke n’Izrel, na na m bụ ohu Gị, na na emewo m ihe ndị a nile n’okwu Gị. Nụrụ m, O Onyenweanyị, nụrụ m, ka ndị a wee mara na Gị onwe Gị bụ Onyenweanyị Chineke, na na I megharịrị obi ha azụ ọzọ.’”

> “Nnọ jụụ, nke ịdịnsọ ya na-ebute ibu arọ, dakwasịrị mmadụ niile. Ụkọchukwu Beal na-ama jijiji n’egwu. N’ịma mmehie ha nke ọma, ha na-atụ anya ntaramahụhụ ga-abịa ngwa ngwa.”

> “Ozugbo ekpere Ịlaịja gwụchara, ire ọkụ, dị ka amụma ìhè ọkụ na-enwu gbaa nke amụma eluigwe, si n’eluigwe rịdata n’elu ebe-ichụ-aja e wuru elu, rie àjà ahụ, rapịa mmiri dị n’ọwa ahụ, ma rie ọbụna nkume nke ebe-ichụ-aja ahụ. Nchapụta nke ọkụ ahụ na-eme ka ugwu ahụ gbaa ìhè ma na-eme ka ìgwè mmadụ ahụ ghara ịhụ nke ọma n’anya. N’ndagwurugwu ndị dị n’okpuru, ebe ọtụtụ na-ele n’anya na nchekasị na-atụ anya mmegharị nke ndị nọ n’elu, a na-ahụ n’ụzọ doro anya nridata nke ọkụ ahụ, ha niile wee ju anya n’ihi ihe ahụ ha hụrụ. Ọ dị ka ogidi ọkụ ahụ nke n’Oké Osimiri Uhie kewapụrụ ụmụ Izrel n’aka usuu ndị Ijipt.”

> “Ndị nọ n’elu ugwu ahụ na-ada n’ala n’ịtụ egwu n’ihu Chineke a na-ahụghị anya. Ha enweghị obi ike ịnọgide na-ele ọkụ ahụ si n’eluigwe bịa anya. Ha na-atụ egwu na ha onwe ha ga-agwụcha n’ọkụ; ma, ebe e kpebisiri ha ikpe n’ime obi ha banyere ọrụ ha ịnakwere Chineke Ịlaịja dị ka Chineke nke nna nna ha, Onye ha ji nrubeisi, ha na-etiku ọnụ ọnụ dị ka otu olu, sị, ‘Onyenwe anyị, Ya bụ Chineke; Onyenwe anyị, Ya bụ Chineke.’ Site n’ịdị doo anya na-akpali akpali, mkpu ahụ na-ada ụda n’elu ugwu ahụ ma na-ekwughachi n’ugwu dị larịị dị n’okpuru. N’ikpeazụ, a kpọtetala Izrel, aghọtaghịkwa ya ọzọ site n’aghụghọ, o chegharịala. N’ikpeazụ, ndị ahụ na-ahụ otú ha siri mebie nsọpụrụ Chineke nke ukwuu. A na-ekpughe nke ọma agwa ofufe Beal, n’ichekọrịta ya na ozi ezi uche dị na ya nke ezi Chineke na-achọ. Ndị ahụ na-amata ikpe ziri ezi na ebere Chineke n’ịkwụsị igirigi na mmiri ozuzo ruo mgbe e mere ka ha kwupụta aha Ya. Ugbu a, ha dị njikere ikweta na Chineke Ịlaịja dị elu karịa arụsị ọ bụla.” Prophets and Kings, 153.

## Ruo Olee Oge? Mosis

Oge mbụ e jụrụ ajụjụ ihe atụ ahụ, “ruo ole mgbe,” n’Okwu amụma ahụ, bụ n’ihe otiti nke asatọ e wedara ndị Ijipt n’oge Mosis. Ihe otiti nke asatọ ahụ bụ “igurube” (akara nke Alakụba) nke “ifufe ọwụwa anyanwụ” (akara nke Alakụba) wetara.

> Mozis na Eron bịakwutere Fero, sị ya, Otu a ka Onyenwe anyị, Chineke nke ndị Hibru, kwuru: Ruo ole mgbe ka ị ga-ajụ ịdị umeala n’obi n’ihu m? Hapụ ndị m ka ha laa, ka ha fee m. Ma ọ bụghị ya, ọ bụrụ na ị jụ ịhapụ ndị m ka ha laa, lee, echi ka m ga-eme ka igurube bịa n’ókè ala gị: Ha ga-ekpuchikwa ihu ụwa, nke mere na a gaghị enwe ike ịhụ ala ahụ: ha ga-eripịakwa ihe fọdụrụ nke gbapụrụ, nke fọdụrụịrị unu site n’akụkụ akụ mmiri igwe, ha ga-erikwa osisi niile nke na-etopụtara unu n’ubi: Ha ga-ejukwa ụlọ gị nile, na ụlọ ndị ohu gị nile, na ụlọ ndị Ijipt niile; nke nna gị hà, maọbụ nna nna gị hà, ahụbeghị kemgbe ụbọchị ha nọ n’elu ụwa ruo taa. O wee tụgharịa, si n’ebe Fero nọ pụọ.

> Ndị ohu Fero wee sị ya, Ruo ole mgbe ka nwoke a ga-abụ ọnyà nye anyị? Hapụ ụmụ nwoke ahụ ka ha gaa, ka ha fee Jehova Chineke ha ofufe; ọ̀ bụ na ị ka amaghị na Ezikipt ebibiwo?

> A kpọghachikwara Mozis na Erọn n’ihu Fero ọzọ; ọ sịrị ha, Jeenụ, fee Onyenwe anyị bụ Chineke unu; ma ònye bụ ndị ga-aga?

> Mosis wee sị, Anyị ga-eji ndị ntakịrị anyị na ndị okenye anyị jee, na ụmụ anyị ndị ikom na ụmụ anyị ndị inyom; anyị ga-eji atụrụ anyị na ìgwè ehi anyị jee; n’ihi na anyị aghaghị ime emume nye Onyenwe anyị.

> Ọ si ha, Ka Onyenwe anyị dịnyere unu otú ahụ m ga-esi hapụ unu ka unu laa, unu na ụmụntakịrị unu: lezienụ ya anya; n’ihi na ihe ọjọọ dị n’ihu unu. Ọ gaghị adị otú ahụ: gaanụ ugbu a, unu ndị bụ ndị ikom, jeere Onyenwe anyị ozi; n’ihi na ọ bụ nke ahụ ka unu rịọrọ. A chụpụrụkwa ha n’ihu Fero.

> Jehova we si Moses, Setịpụ aka gị n’elu ala Ijipt n’ihi igurube, ka ha rịgoro n’elu ala Ijipt, rie ahịhịa niile nke ala ahụ, ọbụna ihe niile akụ́-mkpụrụ-ice hapụrụ. Moses wee setịpụ mkpara ya n’elu ala Ijipt; Jehova wee mee ka ifufe ọwụwa-anyanwụ fee n’elu ala ahụ ụbọchị ahụ dum na abalị ahụ dum; ma mgbe ọ bọrọ ụtụtụ, ifufe ọwụwa-anyanwụ ahụ wetara igurube ahụ. Igurube ahụ wee rịgoro n’elu ala Ijipt niile, dakwasịkwa n’ókèala Ijipt niile: ha dị oke njọ; tupu ha, ọ dịbeghị igurube dịka ha, ọbụnadị mgbe ha gasịrị, ọ gaghị adịkwa otu dị ka ha. N’ihi na ha kpuchiri ihu ụwa nile, nke mere na ala ahụ gbara ọchịchịrị; ha wee rie ahịhịa niile nke ala ahụ, na mkpụrụ niile nke osisi ndị ahụ nke akụ́-mkpụrụ-ice hapụrụ: ọ dịghịkwa ihe ọbụla na-acha akwụkwọ ndụ fọdụrụ n’osisi nile, ma ọ bụ n’ahịhịa nke ubi, n’ala Ijipt niile.

> Mgbe ahụ, Fero kpọrọ Mozis na Eron n’ụzọ ngwa ngwa; o wee sị, Emehieworom megide Onyenwe anyị Chineke unu, na megide unu. Ugbu a kwa, biko, gbagharanụ m mmehie m naanị otu ugboro a, ma rịọ Onyenwe anyị Chineke unu ka O wepụ n’ebe m nọ ọnwụ a naanị ya. Ọ pụtara n’ihu Fero, wee rịọ Onyenwe anyị. Onyenwe anyị wee mee ka ifufe ọdịda anyanwụ dị ike nke ukwuu fee, nke wepụrụ ụkpara ndị ahụ, tụba ha n’Oké Osimiri Uhie; ọ dịghị otu ụkpara fọdụrụ n’ókèala Ijipt niile. Ọpụpụ 10:3–19.

Mbụ “Onyenwe anyị Chineke nke ndị Hibru” jụrụ sị, “Ruo ole mgbe ka ị ga-ajụ iweda onwe gị ala n’ihu m?” ma emesịa ndị ohu Fero jụkwara Fero ọzọ sị, “Ruo ole mgbe ka nwoke a ga-abụ ọnyà nye anyị?” A jụrụ ajụjụ ahụ n’oge ihe otiti nke asatọ, nke kwekọrọ na 9/11 n’ihi ọtụtụ ihe. Ihe otiti nke iri bụ igbu ụmụ mbụ amụrụ, nke kwekọrọ na obe ma sochiri ya nkụda mmụọ n’akụkụ Oké Osimiri Uhie, nke mkpughe nsọ na-eme ka ọ kwekọọ na nkụda mmụọ nke ndị na-eso ụzọ Jisọs n’obe, nke kwa kwekọrọ na nnukwu nkụda mmụọ nke ndị Miller n’afọ 1844. Ndị àmà atọ ahụ niile na-adakọ na iwu Sọnde. Ihe otiti nke iri bụ iwu Sọnde, ma ihe otiti abụọ tupu ya, ihe otiti nke asatọ wetara “igurube” n’elu “ifufe ọwụwa anyanwụ.” “Igurube” ahụ juputara n’ụwa nile, dịka Islam na-ama jijiji n’ụwa nile taa ebe ọ gbasasịrị ọchịchịrị ya site n’ịkwaga mmadụ n’amanye. Aha Latịn nke “igurube ọzara” bụ “locusta migratoria,” nke na-anọchite anya mgbasa nke Islam site n’ịkwaga mmadụ, nke a na-anọchi anya ya n’ụwa eke dịka mbiligharị.

Ihe otiti nke itoolu bụ ọchịchịrị a pụrụ ịnụ n’ahụ́.

> Jehova wee sị Mozis, Setịpụ aka gị elu n’ebe eluigwe dị, ka ọchịchịrị dịrị n’ala Ijipt, ọbụna ọchịchịrị a pụrụ imetụ aka. Mozis wee setịpụ aka ya n’ebe eluigwe dị; ọchịchịrị gbara ọkpụrụkpụ wee dị n’ala Ijipt niile ụbọchị atọ: Ha ahụghị ibe ha, onye ọbụla esighịkwa n’ebe ọ nọ bilie ụbọchị atọ: ma ụmụ Izrel niile nwere ìhè n’ebe obibi ha. Ọpụpụ 10:21–23.

N’ihe nnọchianya amụma nke “ruo ole mgbe” nke Ugwu Kamel na Ịlaịja nọchiri anya ya, e gosipụtara ọdịiche mgbe ọkụ sitere n’eluigwe rịdata. Chineke nke Ịlaịja mere ihe Bel na-apụghị ime. N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, e mere ọdịiche ahụ n’etiti Protestantizim Sardis dara ada na Adventizim Millerite. N’aka Mozis, ọdịiche ahụ bụ ọchịchịrị ma ọ bụ ìhè. E nwere ìhè n’ụlọ ndị Hibru. Aịsaịa na-agakwa n’ihu ịgwa anyị na ndị na-enweghị ìhè n’ahịrị Mozis, ndị ahụ kwa bụ ndị Ịlaịja bibiri, na ndị tufuru uwe mwụda nke Protestantizim n’oge Millerite, bụ “ndị mmadụ” nke “n’ezie na-anụ, ma ha aghọtaghị; ma n’ezie na-ahụ” “ma ha aghọtaghị.” Mgbe ahụ e mere nkwupụta banyere ndị a nke na-asị, “Mee ka obi ndị mmadụ a bụrụ abụba, mee ka ntị ha dị arọ, mechikwa anya ha; ka ha ghara iji anya ha hụ, ma jiri ntị ha nụ, ma jiri obi ha ghọta, ma chigharịa, ka e wee gwọọ ha.”

N'ịbụ onye dị njikere ịrụ ọrụ ahụ, ma ibu ọrụ a nke ikwusara ndị na-agaghị ege ntị wee ju ya anya, Aịzaịa “wee sị,” “Onyenwe anyị, ruo ole mgbe?”

Ihe otiti atọ ikpeazụ n’ime otiti iri nke Ijipt na-enye àmà banyere nzọụkwụ atọ sitere na 9/11 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde. N’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, e nyere ozi nke mmụọ ozi mbụ ike, ma n’ụbọchị Eprel 19, 1844, mmụọ ozi nke abụọ bịarutere, e nyekwara ya ike na Nzukọ Ụlọikwuu Exeter n’ụbọchị Ọgọst 12–17, ma mmụọ ozi nke atọ bịarutere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Mmụọ ozi nke atọ kwekọrọ n’iwu ụbọchị Sọnde, ya mere ọ na-egosi usoro nke nzọụkwụ atọ; n’ihi na ị gaghị enwe nke atọ ma ọ bụrụ na e nweghị nke mbụ na nke abụọ.

> “E nyere ozi nke mbụ na nke abụọ n’afọ 1843 na 1844, ma ugbu a anyị nọ n’okpuru nkwusa nke ozi nke atọ; ma a ka ga-ekwusa ozi atọ ahụ nile. Ọ ka dị nnọọ mkpa ugbu a dịka ọ dịbu mgbe ọ bụla gara aga ka a kpọgharịa ha nye ndị na-achọ eziokwu. Site n’ede na n’okwu anyị ga-eme ka nkwusa ahụ daa ụda, na-egosi usoro ha, na ngwa nke amụma ndị na-eduga anyị ruo n’ozi mmụọ ozi nke atọ. O nweghị ike ịdị ozi nke atọ ma ọ bụrụ na nke mbụ na nke abụọ adịghị. Ozi ndị a ka anyị ga-enye ụwa site n’akwụkwọ e bipụtara, na n’okwuchukwu, na-egosi n’ahịrị akụkọ amụma ihe ndị dịla na ihe ndị ga-abịa.” Selected Messages, book 2, 104, 105.

E site n’ike mmụọ nsọ dozie ihe otiti nke iri nke Ijipt ka ọ kwekọọ na obe na ndakpọ olileanya sochirinụ nke metụtara ya. Ya mere, ihe otiti nke iri ahụ bụ ozi nke atọ, nke, n’ihi mkpa amụma, ga-abụrịrị nke ozi nke mbụ na nke abụọ buru ya ụzọ. N’oge 9/11 Onyenwe anyị jụrụ Fero, “ruo ole mgbe,” ma ozugbo nke ahụ gasịrị, ndị ohu Fero jụkwara, “ruo ole mgbe.” Mgbe Mozis nyefere Fero ajụjụ Chineke ahụ nke “ruo ole mgbe,” ma tupu ndị ohu ahụ ekwughachi Fero ajụjụ Mozis, Mozis na-akara ebe mgbanwe dị ka, “o wee chigharia onwe ya, pụọ n’ebe Fero nọ.” Ọpụpụ 10:6.

9/11 bụ ntụgharị amụma dị mkpa, nke e gosiri n’ụdị ya mgbe Mosis wetara ihe otiti nke igurube, nke bịara site n’ifufe ọwụwa anyanwụ.

> “E nwere oge ụfọdụ bụ isi mgbanwe n’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche na nke ụka. N’ime nduzi nke Chineke, mgbe nsogbu ndị a dị iche iche rutere, a na-enye ìhè maka oge ahụ.” Bible Echo, August 26, 1895.

Ihe otiti nke sochirinụ mụtara ọchịchịrị ma ọ bụ ìhè, dabere n’otu ọkwa mmadụ ị nọ na ya. 9/11 bụ “ntụgharị dị mkpa n’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche na nke ụka.” N’oge ahụ, a kpọrọ ndị nke Chineke ka ha laghachi ma jee ije n’ụzọ ochie, ma ha jụrụ ije n’ime ya, ha egeghịkwa ntị n’olu opi ahụ. E mezuwo nkewa dị n’etiti ọchịchịrị na ìhè mgbe Elaịja gasịrị, Mozis wee jụọ, “ruo ole mgbe?” O kwukwara n’ihu n’amaokwu ahụ:

> “E nwere oge dị iche iche bụ ebe ntụgharị n’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche na nke ụka. N’ime nduzi nke Chineke, mgbe nsogbu ndị a dị iche iche rutere, a na-enye ìhè maka oge ahụ. Ọ bụrụ na anabatara ya, e nwere ọganihu ime mmụọ; ma ọ bụrụ na ajụ ya, ndalata ime mmụọ na mbibi na-eso.” Bible Echo, August 26, 1895.

Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu nke “ruo mgbe ole” n’isiokwu na-esonụ.

> “N’ọnwa Mee, n’afọ 1842, e kpọkọrọ Nzukọ Ukpụhọde Izugbe na Boston, Massachusetts. Mgbe e meghere nzukọ a, Ụmụnna Charles Fitch na Apollos Hale, ndị Haverhill, gosipụtara amụma e sere n’onyinyo nke Daniel na Jọn, ndị ha were agba tee n’akwa, tinyere ọnụọgụ amụma ndị ahụ, na-egosi mmezu ha. Nwanne Fitch, mgbe ọ na-akọwa site na chaatị ya n’ihu Nzukọ ahụ, kwuru na, ka ọ na-enyocha amụma ndị a, o chewo na ọ bụrụ na o nwee ike iwepụta ihe yiri nke a dịka e gosiri ebe a, ọ ga-eme ka isiokwu ahụ doo mfe ma mee ka ọ dịrị ya mfe igosi ya n’ihu ọgbakọ ndị na-ege ntị. Ebe a ka ìhè ka ukwuu dị n’ụzọ anyị. Ụmụnna ndị a nọ na-eme ihe Onyenwe anyị gosiri Habakuk n’ọhụụ ya afọ 2,468 tupu ahụ, sị, ‘Dee ọhụụ ahụ ma mee ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. N’ihi na ọhụụ ahụ ka bụ maka oge a kara aka.’ Habakuk 2:2.”

> “Mgbe e nwesịrị mkparịta ụka ụfọdụ banyere isiokwu ahụ, e jiri otu olu kpebie ka e bipụta narị atọ yiri nke a n’ụzọ lithograph, nke e mezuru n’oge na-adịghị anya. A kpọrọ ha ‘chaatị nke ‘43.’ Nke a bụ Nzukọ dị nnọọ mkpa.” The Autobiography of Joseph Bates, 263.

> “Ahụwo m na e jiri aka Onyenwe anyị duzie chaatị 1843 ahụ, nakwa na a gaghị agbanwe ya; na ọnụọgụgụ ndị ahụ dị ka Ọ chọrọ ka ha bụrụ; na aka Ya dịkwasịrị ya ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ndị ahụ, ka onye ọbụla ghara ịhụ ya, ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.” Early Writings, 74.

> “Ọ bụ àmà jikọtara ọnụ nke ndị nkuzi na akwụkwọ akụkọ nke Ọbịbịa nke Abụọ, mgbe ha guzo n’elu ‘okwukwe mbụ ahụ,’ na mbipụta nke chart ahụ bụ mmezu nke Habakuk 2:2, 3. Ọ bụrụ na chart ahụ bụ isiokwu nke amụma (ma ndị na-agọnarị nke a na-ahapụ okwukwe mbụ ahụ), mgbe ahụ ọ na-eso na BC 457 bụ afọ a ga-esi na ya gụọ ụbọchị 2300 ahụ. Ọ dị mkpa ka 1843 bụrụ oge mbụ e bipụtara ya, ka ‘ọhụụ ahụ’ wee ‘chie oge,’ ma ọ bụ ka e nwee oge ichere, nke n’ime ya òtù ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ahụ ga-awụ ụra ma lakpuo n’ụra n’ihe ukwu ahụ banyere oge, kpọmkwem tupu e kpọtee ha site n’Iti N’etiti Abalị.” Second Advent Review and Sabbath Herald, Mpịakọta I, Nọmba 2, James White.

Back to Articles