Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri na Itoolu

Mkpa Amụma nke Okwu a bụ ‘Elekere’ n’Akwụkwọ Daniel

Author

Jeff Pippenger

Published

December 14, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Okwu a, “awa,” nke a na-ahụ naanị n’Agba Ochie n’akwụkwọ Daniel, na-ejikọta mgbe niile na ụdị ikpe ụfọdụ. N’isi nke atọ, ọ na-anọchi anya iwu ụbọchị Sọnde, ebe e mesiri ọkọlọtọ a na-anọchi anya ya site n’aka Shedrak, Mishak, na Abednego ike.

N’isi nke anọ ọ na-anọchi anya mbata nke ịdọ aka ná ntị nke ozi mmụọ ozi mbụ ahụ n’afọ 1798. Mgbe e jiri ya mee ihe nke ugboro nke abụọ n’isi nke anọ, ọ nọchiri anya mmeghe nke ikpe nyocha ahụ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. N’isi nke anọ, ojiji abụọ ahụ e ji okwu “awa” mee ihe na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ozi ndị mmụọ ozi mbụ na nke abụọ site n’afọ 1798 ruo n’afọ 1844. Akụkọ ihe mere eme ahụ bụ akụkọ nke égbè eluigwe asaa nke Mkpughe iri. Égbè eluigwe asaa ahụ ka ojiji ugboro abụọ ahụ e ji okwu “awa” mee ihe n’isi nke anọ na-anọchi anya, ya mere ọ na-anọchikwa anya akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ site n’afọ 1989 ruo n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

N’isi nke ise, okwu ahụ bụ “awa” na-anọchikwa anya iwu Sọnde, ma nkwusi-ike dị n’ebe ahụ dị n’elu njedebe nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, bụ United States, dịka e gosipụtara ya n’ụdị site na njedebe nke alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, bụ Babilọn. N’isi nke atọ, nkwusi-ike dị n’elu ọkọlọtọ ahụ n’ime ọkụ ahụ, ma n’isi nke ise nkwusi-ike dị n’elu ọdịnihu Belshaza na ikpe pụrụ iche nke ya, ọ bụ ezie na Daniel n’ikpeazụ na-abata n’akụkọ ahụ dịka onye na-anọchi anya ọkọlọtọ ahụ.

N’iwu Sọnde, a na-anọchi anya “awa” nke nraranye Nebukadneza na ọnwụ Belshaza. “Awa” ahụ, nke a na-anọchi anya ya dị ka mmeghe nke ikpe n’isi nke anọ, na-akọwa mmeghe nke ikpe nyocha n’October 22, 1844, ọ na-akọwakwa mmeghe nke ikpe mmezu n’iwu Sọnde. Ma ọ bụ mmeghe nke akwụkwọ ikpe dị n’ebe nsọ nke eluigwe n’October 22, 1844, ma ọ bụ mmalite nke ikpe Chineke wetara n’ahụ ndị jụrụ nzọpụta, na mbido ikpe mmezu n’iwu Sọnde, a na-anọchi anya ịdọ aka ná ntị banyere nke ọ bụla n’ime ikpe abụọ ahụ na-abịanụ n’Daniel isi nke anọ site n’iji okwu ahụ bụ “awa” mee ihe nke mbụ; a na-anọchikwa anya mmalite nke ọ bụla n’ime ụdị ikpe abụọ ahụ n’eziokwu site n’oge nke abụọ e ji okwu ahụ bụ “awa” mee ihe n’isi nke anọ.

Nkọwa ụtọasụsụ e ji mara okwu ahụ bụ “awa” dịka Daniel si jiri ya mee ihe, bụ na ọ bụ “polysemy”. Polysemy bụ okwu nwere nkọwa dị iche iche nke a pụrụ ịchịkọta ọnụ n’okpuru otu isiokwu ahụ. Ugboro ise Daniel ji okwu ahụ bụ “awa,” ha niile na-ezo aka n’ikpe, ma nke ọ bụla na-atụle akụkụ dị iche iche nke ma ikpe ntaramahụhụ Chineke, nke a na-akpọ ikpe mmezu Ya, ma ọ bụ ikpe nyocha Chineke ebe Ọ na-ekpebi ndị a ga-azọpụta na ndị a gaghị azọpụta. Ma ọ bụrụ na ọ bụ ikpe nyocha ahụ nke malitere n’October 22, 1844, ma ọ bụ ikpe mmezu ahụ nke na-amalite n’iwu Sunday na-abịa ngwa ngwa, ikpe abụọ ahụ bụ nke na-aga n’ihu n’usoro. Ikpe ntaramahụhụ Chineke, ma ọ bụ ikpe mmezu Ya, na-amalite n’iwu Sunday ma na-arịwanye elu n’usoro, ruo mgbe ọ ga-eru na mmechi oge amara mmadụ na ọrịa ọjọọ asaa ikpeazụ.

N’isi nke ise nke Daniel ka e ji okwu a bụ “awa” kọwaa ikpe nchịkwa nke Chineke, dịka e gosipụtara ya n’ọnwụ Belshaza, na njedebe nke mba ahụ ọ na-achị.

> N’otu awa ahụ ka mkpịsị aka nke aka mmadụ pụtara, wee dee n’ihu ihe ndọba oriọna n’elu ntụ ọcha nke mgbidi nke obí eze: eze ahụ wee hụ akụkụ aka ahụ nke dere ihe ahụ. Daniel 5:5.

Ikpé-ekpé ikpe ahụ na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde, nke a na-anọchikwakwa anya ya site n’ịrara ihe oyiyi ọlaedo ahụ nye nke Nebukadneza; ma “awa” ahụ metụtara karịa nnapụta nke ndị Chineke n’ime nsogbu a na-akpata n’iwu ụbọchị Sọnde. Ikpé-ekpé ikpe nke akwụna Taịa, nakwa nke United States, na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde, nke bụ “awa” ahụ nke bụ ihe nnọchianya nke ikpe n’akwụkwọ Daniel.

> Anụkwara m olu ọzọ si n’eluigwe, na-asị, Sitenụ n’ime ya pụta, ndị m, ka unu ghara ịbụ ndị na-eketa mmehie ya, ka unu ghara ịnatakwa n’ihe otiti ya. N’ihi na mmehie ya eruwo ruo n’eluigwe, Chineke echetakwala ajọ omume ya nile. Kwụọ ya ụgwọ dịka ọ kwụrụ unu, nyekwakwa ya okpukpu abụọ n’usoro ọrụ ya si dị: n’ime iko ahụ o juputara, juputakwara ya okpukpu abụọ. Otu o siri nye onwe ya otuto, biri ndụ n’ụtọ n’ụba, otu ahụ ka e nyekwa ya ahụhụ na iru uju: n’ihi na ọ na-ekwu n’obi ya, Anọ m ọdụ dịka eze nwanyị, abụghịkwa m nwanyị di ya nwụrụ, ọ dịghịkwa mgbe m ga-ahụ iru uju. N’ihi ya, ihe otiti ya ga-abịa n’otu ụbọchị, ọnwụ, na iru uju, na oké ụnwụ; a ga-ejikwa ọkụ kpọọ ya kpamkpam: n’ihi na Onye-nwe-anyị Chineke nke na-ekpe ya ikpe dị ike. Ndị eze nke ụwa, ndị ha na ya kwara iko ma biri ndụ n’ụtọ n’ụba, ga-akwa ákwá n’ihi ya, bee kwa arịrị n’ihi ya, mgbe ha ga-ahụ anwụrụ ọkụ nke ọku ọ na-ere, Ka ha guzo n’ebe dị anya n’ihi egwu ahụhụ ya, na-asị, Ewoo, ewoo, obodo ukwu ahụ Babịlọn, obodo ahụ dị ike! n’ihi na n’otu awa ka ikpe gị bịarutere. Mkpughe 18:4–10.

Iwu ụbọchị Ụka n’ime United States, nke bụ mmalite nke ikpe mmezu, nke bụkwa nke na-aga n’ihu nwayọ nwayọ, na-amalite n’“awa” ahụ mgbe a na-akpọ ụmụ Chineke ndị ka nọ na Babilọn ka ha pụta site n’ọkọlọtọ ahụ. Ọ bụ “awa” ahụ ka ikpe na-abịa n’elu “obodo ukwu ahụ, Babilọn.” Ikpe ya, nke okwu ahụ bụ “awa” na-anọchi anya ya, kpuchiri oge ahụ mgbe a na-akpọ ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke ka ha pụta na Babilọn.

> Ma n’ụbọchị ahụ, mgbọrọgwụ Jesi ga-adị, nke ga-eguzo dịka ọkọlọtọ nye ndị mmadụ; ndị mba ọzọ ga-achọkwa ya: izuike ya ga-adịkwa ebube. O ga-erukwa n’ụbọchị ahụ, na Onyenwe anyị ga-agbatị aka Ya ọzọ nke ugboro abụọ iji nwetaghachi ndị fọdụrụ n’ime ndị Ya, ndị ga-adịrị, site n’Asiria, na site n’Ijipt, na site na Patros, na site na Kush, na site na Elam, na site na Shaina, na site na Hamat, na site n’agwaetiti dị n’oké osimiri. Ọ ga-ewulikwa ọkọlọtọ nye mba nile, kpọkọtakwa ndị a chụpụrụ achụpụ nke Izrel, ma chịkọtakwa ndị Juda gbasasịrị site n’akụkụ anọ nke ụwa. Aịzaya 11:10–12.

Onyenweanyị kpọrọ ndị mmadụ ka ha si na Babilọn pụta n’ọrụ mmegharị nke mmụọ ozi mbụ n’afọ 1844, ma a ga-emegharịkwa mmụọ ozi nke abụọ nke akụkọ ihe mere eme ahụ n’ụbọchị ikpeazụ, mgbe “Onyenweanyị ga-etinye aka ya ọzọ ugboro nke abụọ iweghachite ndị fọdụrụ n’etiti ndị ya.” Ndị fọdụrụ n’etiti ndị ya ọ na-akpọpụta “ọzọ,” abụghị ọkọlọtọ ahụ, n’ihi na ọkọlọtọ ahụ bụ “mgbọrọgwụ Jesi,” nke guzoro dịka “ọkọlọtọ” onye “ndị mba ọzọ na-achọ.” Ugboro nke abụọ, Chineke ga-akpọpụta mba dị iche iche ka ha si na Babilọn pụta.

Ọ ga-eme nke a site n’ịkpọkọta mbụ “ndị a chụpụrụ achụpụ nke Izrel,” ndị bụ “ndị gbasasịrị nke Juda,” ndị na-abịa “site n’akụkụ anọ nke ụwa,” mgbe a kpọkọtara ha ọnụ na njedebe nke ụbọchị atọ na ọkara nke ịdina nwụrụ anwụ n’okporo ámá nke Mkpughe isi nke iri na otu, nke na-agafe ndagwurugwu Ezikiel nke ọkpụkpụ nwụrụ anwụ na akọrọ.

“Oge” ahụ ikpe mmezu na-amalite megide “Babilọn,” bụ “obodo ukwu” ahụ, bụ otu “oge” ahụ nke “nnukwu ala ọma jijiji” nke Mkpughe iri na otu. Ikpe mmezu nke Chineke na-amalite n’“oge” ahụ, n’ihi na n’isi nke iri na otu nke Mkpughe, e nwere puku asaa a na-egbu n’“oge” nke ala ọma jijiji ahụ. E gosipụtara puku asaa ahụ site n’aka “ndị ikom kachasị ike” nke Nebukadneza, ndị nwụrụ mgbe ha na-atụba Shedrak, Mishak na Abednego n’ime ọkụ ahụ e mere ka ọ dị ọkụ “ugboro asaa” karịa nkịtị. N’oge Mgbanwe ọchịchị nke France, “puku asaa” ahụ nọchiri anya ndị eze na ndị ọchịchị France, ma ọ bụ ndị ikom ya dị ike. Ọ bụghị naanị Belshaza ka e gburu n’isi nke ise, kama e bibikwara agha ya. “Oge” iwu ụbọchị Sọnde ahụ na-amalite mkpagbu ahụ nke a nọchiri anya ya site n’itụba ndị Chineke n’ime ọkụ ahụ, ma ọ na-akọwakwa mmalite nke ikpe mmezu nke Chineke megide obodo ukwu ahụ, bụ Babilọn.

Ọ bụkwa “awa” nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ dị na Nkpughe isi nke iri na otu, mgbe e buliri ọkpụkpụ ndị mbụ nwụrụ anwụ, ndị anụ ọhịa ahụ si n’olulu na-enweghị nsọtụ gburu n’okporo ámá, elu gaa n’eluigwe dịka ọkọlọtọ. N’ebe ahụ kwa, ọ bụ otu “awa” ahụ ka a na-afụ Ahụhụ nke atọ, nke bụkwa opi nke asaa. Opi nke asaa bụ Ahụhụ nke atọ, ebumnuche nke opi ikpeazụ ahụ nke Ahụhụ abụghị naanị iweta ikpe n’elu ndị na-amanye ofufe ụbọchị Ụka, kama ọ bụkwa ime ka mba dị iche iche wee were iwe. Ahụhụ nke atọ, opi nke asaa, na ime ka mba dị iche iche were iwe, bụcha ihe nnọchianya ndị na-ekwu maka ọrụ amụma nke Islam, ma e debere ha niile n’ime “awa” nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ.

> Ha nụrụ nnukwu olu sitere n’eluigwe na-asị ha, Rigonu n’ebe a. Ha wee rigoo n’eluigwe n’ime igwe ojii; ndị iro ha wee hụ ha. N’otu awa ahụ kwa, nnukwu ala ọma jijiji mere, otu ụzọ n’iri nke obodo ahụ wee daa, e wee gbuo mmadụ puku asaa n’ala ọma jijiji ahụ: ndị fọdụrụ wee tụọ egwu, wee nye Chineke nke eluigwe otuto. Ahụhụ nke abụọ agafewo; ma, lee, ahụhụ nke atọ na-abịa ọsọ ọsọ. Mụọ-ozi nke asaa wee kpọọ opi; e wee nwee nnukwu olu dị iche iche n’eluigwe, na-asị, Alaeze nile nke ụwa a aghọwo alaeze nke Onyenwe anyị, na nke Kraịst ya; ọ ga-achịkwa ruo mgbe ebighị ebi, e, ruo mgbe ebighị ebi. Ndi okenye iri abụọ na anọ ahụ, ndị nọ ọdụ n’ihu Chineke n’oche ha, wee daa n’ihu ha ala, wee kpọọ isiala nye Chineke, Na-asị, Anyị na-ekele gị, O Onyenwe Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, onye dị, onye dịrịkwa adị, onye na-abịa; n’ihi na i werela nnukwu ike gị, wee malite ịchị. Mba nile wee were iwe, iwe gị abịawo kwa, na oge nke ndị nwụrụ anwụ, ka e wee kpee ha ikpe, nakwa ka i nye ndị ohu gị, bụ ndị amụma, na ndị nsọ, na ndị na-atụ egwu aha gị, nta na ukwu, ụgwọ ọrụ; nakwa ka i bibie ndị na-ebibi ụwa. Mkpughe 11:12–18.

Ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ nke Ezekiel na-arịgo “eluigwe n’ime igwe ojii; ndị iro ha” wee hụ “ha” n’“oge” ahụ a malitere ịkpọ egwú Nebukadneza, nwanyị akwụna nke Taịa amalite ịbụ abụ, ma Izrel nke dapụrụ n’okwukwe amalite ịgba egwú. Izrel nke dapụrụ n’okwukwe na-anọchite anya onye-amụma ụgha, eze Nebukadneza bụ dragọn ahụ, nwanyị akwụna nke Taịa bụkwa anụ ọhịa ahụ. E sere ịgba egwú ahụ onyinyo site n’aka ndị amụma Bel na ndị amụma nke ọhịa nsọ n’akụkọ Ịlaịja. E mekwara ka a hụ ya n’ịgba egwú Salome, ada Herodias. Bel bụ chi nwoke ụgha, Ashtaroth bụkwa ndị amụma nke ọhịa nsọ, nke bụ chi nwanyị. Ha abụọ ọnụ na-anọchite anya njikọta nke ụka (nwanyị ahụ) na ọchịchị (nwoke ahụ). Ha abụọ ọnụ na-anọchitekwa anya onye-amụma ụgha nke United States. Salome na-egosi na onye-amụma ụgha bụ ada Rom, onye oyiyi ya bụ njikọta nke ụka na ọchịchị na United States.

> N’ihi ya, n’oge ahụ ụfọdụ ndị Kaldea bịara nso, wee boo ndị Juu ebubo. Ha kwuru sị eze Nebukadneza, Eze, dịrị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Gị, eze, enyewo iwu, na onye ọbụla nke ga-anụ ụda opi, ọjà, ụbọ akwara, sakbut, saltiri, na dulcimer, na ụdị egwú nile, ga-ada n’ala kpọọ isiala nye onyinyo ọlaedo ahụ: Ma onye ọbụla nke na-agaghị ada n’ala kpọọkwa isiala, a ga-atụba ya n’etiti ọkụ nke ite-ọkụ na-ere ere. E nwere ụfọdụ ndị Juu ndị ị họpụtara n’ọrụ nke ógbè Babilọn, Shedrak, Mishak, na Abednego; ndị ikom ndị a, eze, elegharawo gị anya: ha anaghị efe chi gị dị iche iche, ha adịghịkwa akpọ isiala nye onyinyo ọlaedo ahụ nke ị guzobere. Daniel 3:8–12.

N’ime “awa” ahụ, ndị iro Shedrak, Mishak na Abednego hụrụ na ha jụrụ akara nke anụ ọhịa ahụ, ma ha wee rịọ eze ahụ ka o mezuo ikpe ahụ e kenyere. N’ime “awa” ahụ, iwu Sọnde, nke bụ ịma jijiji ahụ nke na-abịa ihu anụ ọhịa nke ụwa (ala ọma jijiji), ọnụma na iwe Nebukadneza na-apụta ìhè.

> Mgbe ahụ, Nebukadneza, n’ịtụ egwu na iwe ya, nyere iwu ka a kpọta Shedrak, Mishak, na Abednego. Mgbe ahụ, a kpọtara ndị ikom a n’ihu eze. Daniel 3:13.

Mmegbu a na-eme megide ndị àmà abụọ nke Chineke (Shadrak, Mishak na Abednego), ka a na-eme mgbe ha jụrụ ịkpọ isi ala, ma ọ bụ dịka Mkpughe isi iri na otu si kọwaa ya—ha guzooro n’elu ụkwụ ha.

> Mgbe ụbọchị atọ na ọkara gasịrị, Mmụọ nke ndụ sitere n’aka Chineke batara n’ime ha, ha wee guzo ọtọ n’ụkwụ ha; nnukwu egwu dakwasịrị ndị ahụ hụrụ ha. Ha wee nụ nnukwu olu sitere n’eluigwe na-asị ha, Rịgoni bia n’ebe a. Ha wee rigoro n’eluigwe n’ime igwe ojii; ndị iro ha wee hụ ha. Mkpughe 11:11, 12.

N’ịjụ ikpere ala, ha na-eguzo n’ụkwụ ha dịka usuu ike nke Ezekiel. Ha na-eguzo mgbe ha natara ma mesịa kpọsaa ozi nke ịka akara nke na-emegide iwulite njikọ nke ụka na ọchịchị na United States, ma dọọ aka ná ntị banyere iwu ụbọchị Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma kọwaa na ikpe mmegwara nke Chineke na-achọ imezu ugbu a site n’aka Islam nke Ahụhụ nke atọ. A na-anọchi anya ozi Mkpu Etiti Abalị ahụ site na “ihe nzuzo” ahụ nke e kpugheere Daniel n’isi nke abụọ, ma mgbe ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ biri n’ime “eziokwu” ahụ, a pụghị ma agaghị enwe ike ime ka ha maa jijiji site n’ala ọma jijiji nke dị nnọọ nso.

> “Ọrụ a na Battle Creek dị n’otu ụdị ahụkwa. Ndị ndu n’ụlọ ọgwụ mgbake ahụ esorola ndị na-ekweghị ekwe gwakọta onwe ha, na-ekwe ka ha sonyere n’ụlọ nzukọ ha, n’ogo ụfọdụ; ma ọ dị ka ịga ọrụ ka anya ha mechiri emechi. Ha enweghị nghọta iji hụ ihe ga-adakwasị anyị n’oge ọ bụla. E nwere mmụọ nke ịda mba n’obi, nke agha na ịwụfu ọbara, mmụọ ahụ ga-arịkwa elu ruo n’isi njedebe nke oge. Ozugbo e mesịrị ka a ga-akàrà ndị nke Chineke n’egedege ihu ha—ọ bụghị akara ma ọ bụ mbaàmà ọ bụla a pụrụ ịhụ anya, kama ịbụ ịtọkwasị onwe ha n’eziokwu, ma n’uche ma na mmụọ, ka a ghara ime ka ha pụọ n’ebe ahụ—ozugbo a kpọchara ndị nke Chineke akara ma dozie ha maka ịma jijiji ahụ, ọ ga-abịa. N’eziokwu, ọ malitelarị ugbu a. Ikpe Chineke dị ugbu a n’elu ala, iji nye anyị ịdọ aka ná ntị, ka anyị wee mara ihe na-abịa.” Manuscript Releases, volume 10, 252.

Ịkachi ahụ na-anọchi anya akara nke mmadụ apụghị ịhụ na mbụ, ma emesịa mmadụ nile ahụ ya. Mgbe ndị nke Chineke nabatara ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke e jiri “ihe nzuzo” ahụ nke e kpugheere Daniel n’isi nke abụọ nọchite anya ya, ha anabatala “ihe nzuzo” nke oyiyi nke anụ ọhịa ahụ nke na-eduba n’akara nke anụ ọhịa ahụ, nke na-eweta ikpe Chineke, nke a na-emezu site n’aka Islam. Nke a na-eme n’oge mmụọ nke ịda mba n’obi, nke agha na ịkwafu ọbara na-abawanye. Oge ahụ bụ ugbu a. Ọ na-eme mgbe ndị ndu nke Adventism enweghị ike ịhụ ụzọ n’ihi ìsì nke Laodicea. N’oge usoro ịkachi ahụ, nke a na-emecha na Mkpu Etiti Abalị, a na-atụnye akara ahụ n’egedege ihu ndị amamihe na-amaghị nwoke, ma a naghị ahụ ya anya. Shedrak, Mishak na Abednego na-anọchi anya ndị ahụ bụ́ ndị edobeworo onwe ha n’eziokwu, dịka e gosiri ya site na mkparịta ụka ha na Nebukadneza.

> Nebukadneza kwuputara ma sị ha, Ọ̀ bụ eziokwu, unu Shedrak, Mishak, na Abednego, na unu adịghị efe chi m, maọbụ kpọọ isiala nye oyiyi ọlaedo ahụ nke m guzobere? Ugbu a, ọ bụrụ na unu dị njikere na mgbe ọ bụla unu nụrụ ụda opi, ọjà, ubo akwara, sakbut, abụ akwara, na dulcimer, na ụdị egwú nile, unu ada n’ala ma kpọọ isiala nye oyiyi ahụ nke m mere; ọ dị mma: ma ọ bụrụ na unu akpọghị isiala, a ga-atụba unu n’otu awa ahụ n’etiti ọkụ ọkụ na-enwu enwu; ònye kwa bụ Chineke ahụ nke ga-anapụta unu n’aka m? Shedrak, Mishak, na Abednego zara ma sị eze, O Nebukadneza, anyị enweghị mkpa ịza gị okwu n’ihe a. Ọ bụrụ na ọ dị otu a, Chineke anyị onye anyị na-efe nwere ike ịnapụta anyị n’ime ọkụ ọkụ na-enwu enwu ahụ, ọ ga-anapụtakwa anyị n’aka gị, O eze. Ma ọ bụrụgodị na ọ bụghị otu a, ka a mara gị, O eze, na anyị agaghị efe chi gị, maọbụ kpọọ isiala nye oyiyi ọlaedo ahụ nke i guzobere. Daniel 3:14–18.

Mgbe nke a gasịrị, ndị nso atọ ahụ ga-egosipụta akara nke Chineke nke a pụrụ ịhụ anya. Naanị ndị mbụ nwere akara ahụ n’ime ha nke a na-apụghị ịhụ anya ka a ga-etinye n’igosipụta akara nke Chineke n’oge ọ ghaghị ịbụ nke a na-ahụ anya.

> Mgbe ahụ Nebukadneza jupụtara n’oke iwe, ọdịdị ihu ya wee gbanwee megide Shedrak, Mishak, na Abednego; ya mere o kwuru, nye iwu ka a kpoo ọkụ ahụ okpukpu asaa karịa ka a na-akpọ ya ọkụ. O nyekwara ndị dike kachasị ike nọ n’ime ndị agha ya iwu ka ha kee Shedrak, Mishak, na Abednego agbụ, tụba ha n’ime ọkụ ahụ na-enwu enwu. Mgbe ahụ e ji uwe mwụda ha, uwe ukwu ha, okpu ha, na uwe ha ndị ọzọ kee ndị ikom ndị a agbụ, tụba ha n’etiti ọkụ ahụ na-enwu enwu. Ya mere, n’ihi na iwu eze ahụ siri ike, ma ọkụ ahụ dị oke ọkụ, ire ọkụ ahụ gburu ndị ikom ahụ buliri Shedrak, Mishak, na Abednego. Ndị ikom atọ a, bụ Shedrak, Mishak, na Abednego, dara n’etiti ọkụ ahụ na-enwu enwu, ebe e ji agbụ kee ha. Mgbe ahụ Nebukadneza eze tụrụ n’anya nke ukwuu, bilie ngwa ngwa, kwuo, sị ndị ndụmọdụ ya, Ọ̀ bụghị ndị ikom atọ ka anyị tụbara, ebe e ji agbụ kee ha, n’etiti ọkụ ahụ? Ha zara, sị eze, Nke ahụ bụ eziokwu, eze. Ọ zara, sị, Lee, ahụrụ m ndị ikom anọ, agbụ ha atọpụla, ha na-ejegharị n’etiti ọkụ ahụ, ọ dịghịkwa ihe ọjọọ mere ha; ọdịdị nke onye nke anọ ahụ dị ka Ọkpara Chineke. Daniel 3:19–25.

Ndị àmà abụọ ahụ, ndị Shadrach, Meshach na Abednego nọchiri anya ha, a ga-ebuli ha elu dị ka ọkọlọtọ, mgbe ahụ ka a ga-ahụkwa akara ahụ.

> “Ọrụ nke Mmụọ Nsọ bụ ime ka ụwa kwenye banyere mmehie, banyere ezi omume, na banyere ikpe. A pụrụ naanị ịdọ ụwa aka ná ntị site n’ịhụ ndị kwere eziokwu ahụ ka e doro ha nsọ site n’eziokwu ahụ, ka ha na-eme ihe dabere n’ụkpụrụ dị elu ma dị nsọ, na-egosi n’ụzọ dị elu ma bulie elu, ahịrị nkewa dị n’etiti ndị na-edebe iwu Chineke, na ndị na-azọpịa ha n’okpuru ụkwụ ha. Idoro nsọ nke Mmụọ ahụ na-egosi nke ọma ọdịiche dị n’etiti ndị nwere akara Chineke, na ndị na-edebe ụbọchị izu ike ụgha. Mgbe ule ahụ bịara, a ga-egosi nke ọma ihe akara nke anụ ọhịa ahụ bụ. Ọ bụ idebe Sunday. Ndị ahụ, mgbe ha nụsịrị eziokwu ahụ, ma nọgide na-ewere ụbọchị a dịka ụbọchị dị nsọ, na-eburu akara aka nke nwoke mmehie ahụ, onye chere ịgbanwe oge na iwu. Bible Training School, December 1, 1903.”

N’oge iwu Sọnde ahụ ga-abịa, United States ga-atụgharị gaa na United Nations iji mezuo ọrụ amụma ya. Ọ ga-eduhie ụwa site n’ọrụ ebube ndị ahụ ọ na-eme, dịka e si nọchite ya anya n’ịgba egwú Salome. Ka ọ na-agba egwú aghụghọ ya, akwụna nke Taịa ga na-abụ abụ ya, ndị otu egwu Nebukadneza ga-akpọkwa ụda ahụ. United States na-ebute ụzọ n’ịmanye ụwa ka ọ nabata abụ ahụ, ma kpọọ isi ala n’ihu oyiyi ahụ.

> M wee hụ anụ ọhịa ọzọ ka o si n’ala na-apụta; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ma ọ na-ekwu okwu dịka dragọn. Ọ na-eji ikike niile nke anụ ọhịa mbụ ahụ eme ihe n’ihu ya, ma na-eme ka ụwa na ndị bi n’ime ya fee anụ ọhịa mbụ ahụ ofufe, onye e gwọrọ ọnya ọnwụ ya. Ọ na-arụkwa nnukwu ihe ịtụnanya, nke mere na ọ na-eme ka ọkụ si n’eluigwe daa n’ụwa n’ihu mmadụ, ma jiri ọrụ ebube ndị ahụ o nwere ike ime n’ihu anụ ọhịa ahụ duhie ndị bi n’ụwa, na-agwa ndị bi n’ụwa ka ha meere anụ ọhịa ahụ oyiyi, onye e ji mma-agha merụọ ahụ́, ma dị ndụ. O nwekwara ike inye oyiyi nke anụ ọhịa ahụ ndụ, ka oyiyi nke anụ ọhịa ahụ wee kwuo okwu, ma meekwa ka e gbuo ndị niile na-agaghị efe oyiyi nke anụ ọhịa ahụ ofufe. Ọ na-emekwa ka mmadụ niile, ndị nta na ndị ukwu, ndị ọgaranya na ndị ogbenye, ndị nweere onwe ha na ndị ohu, nata akara n’aka nri ha, ma ọ bụ n’egedege ihu ha: ka mmadụ ọ bụla ghara ịzụ ma ọ bụ ire ere, ma e wezụga onye nwere akara ahụ, ma ọ bụ aha anụ ọhịa ahụ, ma ọ bụ ọnụ ọgụgụ aha ya. N’ebe a ka amamihe dị. Ka onye nwere nghọta gụọ ọnụ ọgụgụ anụ ọhịa ahụ: n’ihi na ọ bụ ọnụ ọgụgụ nke mmadụ; ọnụ ọgụgụ ya bụ narị isii na iri isii na isii. Mkpughe 13:11–18.

Ijipt n’ụbọchị ikpeazụ na-anọchi anya ụwa (nke Mba Ndị Jikọrọ Ọnụ na-achị mgbe ahụ), ma e kwupụtawo “Ahụhụ” (akara nke Islam) megide ndị ahụ (United States) na-agakwuru Ijipt ịchọ enyemaka. Mgbe a tụbara ndị ikom atọ ndị kwesiri nsọpụrụ ahụ n’ọkụ ọkụ ma ha aghọọ ọkọlọtọ nye ụwa, ọkụ ahụ abụghị n’ezie ọkụ Nebukadneza.

> Ahuhu gādịrị ndị na-arịdata Ijipt ịchọ enyemaka; ndị na-adabere n’ịnyịnya, na-atụkwasịkwa obi n’ụgbọ agha, n’ihi na ha dị ọtụtụ; nakwa n’ndị na-agba ịnyịnya, n’ihi na ha dị ike nke ukwuu; ma ha elekwasịghị anya n’ebe Onye Nsọ nke Izrel nọ, ha achọghịkwa Jehova! Ma Ya onwe ya nwekwara amamihe, ọ ga-ewetakwa ihe ọjọọ, ọ gaghịkwa akpọghachi okwu Ya azụ: kama Ọ ga-ebili imegide ụlọ ndị na-eme ihe ọjọọ, na imegide enyemaka nke ndị na-arụ ajọ omume. Ugbu a, ndị Ijipt bụ mmadụ, ọ bụghị Chineke; ịnyịnya ha bụ anụ ahụ, ọ bụghịkwa mmụọ. Mgbe Jehova ga-agbatị aka Ya, ma onye na-enyere aka ga-ada, ma onye a na-enyere aka ga-ada kwa; ha niile ga-alakwa n’iyi ọnụ. N’ihi na otu a ka Jehova gwara m, Dị ka ọdụm na nwa ọdụm na-ebigbọ n’elu anụ ọ jidere, mgbe a kpọrọ ìgwè ndị ọzụzụ atụrụ ka ha bịa imegide ya, ọ gaghị atụ egwu olu ha, ọ gaghịkwa wedata onwe ya n’ihi mkpọtụ ha: otu a ka Jehova nke usuu ndị agha ga-esi gbadata ịlụ ọgụ n’ihi ugwu Zaịọn na n’ihi ugwu nta ya. Dị ka nnụnụ na-efe efe, otu a ka Jehova nke usuu ndị agha ga-esi chebe Jerusalem; na-echebekwa ya, Ọ ga-anapụta ya; na-agabigakwa, Ọ ga-echekwa ya. Laghachinu n’ebe Onye ahụ unu ndị Izrel nupụụrụ isi nke ukwuu nọ. N’ihi na n’ụbọchị ahụ, onye ọ bụla ga-atụfu arụsị ọlaọcha ya, na arụsị ọlaedo ya, nke aka unu onwe unu meere unu ka ọ bụrụ mmehie. Mgbe ahụ, Asiria ga-ada site n’mma agha, ọ bụghị nke dike; mma agha, ọ bụghị nke onye nkịtị, ga-eripịa ya: ma ọ ga-agbapụ n’ihu mma agha, ụmụ okorobịa ya ga-ada mbà n’obi. Ọ ga-agafekwa gaa n’ebe mgbaba ya siri ike n’ihi egwu, ndị-isi ya ga-atụkwa egwu ọkọlọtọ ahụ, ka Jehova kwuru, Onye ọkụ Ya dị na Zaịọn, na ite-ọkụ Ya dị na Jerusalem. Aịsaịa 31:1–9.

Jeruselem bụ ite-ọkụ nke ụwa ga-ele anya na ya, ha ga-ahụkwa ndị ikom anọ ka ha na-ejegharị n’ime ya.

> Mgbe ahụ, Nebukadneza bịarutere nso n’ọnụ ọkụ ahụ na-ere ere nke ukwuu, o wee kwuo sị, Shedrak, Mishak, na Abednego, unu ndị ohu nke Chineke Onye Kachasị Elu, pụtanụ, bịanụ ebe a. Mgbe ahụ, Shedrak, Mishak, na Abednego si n’etiti ọkụ ahụ pụta. Ndị isi ala, ndị ọchịchị, ndị ndú agha, na ndị ndụmọdụ eze, ebe ha zukọtara ọnụ, hụrụ ndị ikom ndị a, bụ́ ndị ọkụ ahụ na-enweghị ike n’ahụ́ ha; ọ dịghịkwa otu ntutu isi n’isi ha kpọrọ ọkụ, uwe ha agbanweghịkwa, isi ísì ọkụ agafeghịkwa n’ahụ́ ha. Mgbe ahụ, Nebukadneza kwuru sị, Ngọzi dịrị Chineke nke Shedrak, Mishak, na Abednego, onye zitere mmụọ ozi Ya, ma napụta ndị ohu Ya ndị tụkwasịrị Ya obi, bụ́ ndị gbanwere okwu eze, ma were ahụ ha nye, ka ha ghara ife ma ọ bụ kpọọ isiala nye chi ọ bụla, ma e wezụga Chineke nke ha. Daniel 3:26–28.

Nebukadneza mesịrị mee iwu ọzọ. Iwu ahụ na-anọchi anya iwu ikpeazụ n’ụbọchị ikpeazụ. Ọ na-ewepụta iwu ọnwụ, nke, n’ọgwụgwụ mgbalị ya na-esighị ike ime ka Chineke nke eluigwe bụrụ onye a na-ebuli elu, bụ n’eziokwu ihe nnọchianya amụma nke iwu ọnwụ n’ọgwụgwụ ụwa. Nebukadneza, n’ịbụ onye na-anọchi anya eze n’ọgwụgwụ ụwa, bụ ihe nnọchianya nke ndị eze iri nke dragọn ahụ, ndị na nwanyị akwụna nke Rom na-akwa iko. Iwu na-esote n’usoro amụma ahụ bụ iwu ọnwụ, ma ọbụna n’agbanyeghị na Nebukadneza na-eme mkpọsa maka oge ya, n’eziokwu ọ na-anọchi anya iwu ikpeazụ nke njikọ okpukpu atọ ahụ n’ụbọchị ikpeazụ. Iwu ahụ bụ iwu ọnwụ a na-etinye n’ọrụ mgbe oge amara mechiri, ma a naghị arụpụta ya megide ndị nke Chineke.

> N’ihi nke a ka m ji nye iwu, na onye ọ bụla n’etiti ndị niile, mba niile, na asụsụ niile, nke ga-ekwu ihe ọ bụla na-ezighị ezi megide Chineke nke Shedrak, Mishak, na Abednego, a ga-egbutu ya iberibe, a ga-emekwa ụlọ ya ka ọ bụrụ ebe a na-atụ ahịhịa nsị: n’ihi na ọ dịghị Chineke ọzọ nke pụrụ ịzọpụta n’ụdị a. Mgbe ahụ eze mere ka Shedrak, Mishak, na Abednego bulie n’ọkwa n’ógbè Babilọn. Daniel 3:29, 30.

Ugbu a, anyị edebanyela ihe zuru ezu sitere n’isi atọ mbụ nke Daniel iji malite ilebara isi nke anọ na nke ise anya, ndị a na-achịkwa site n’ụkpụrụ amụma nke “ikwughachi na ịgbasawanye”. Isi nke anọ nke Daniel na-akọwapụta 1798 na mmalite nke anụ ọhịa nke ụwa, isi nke ise nke Daniel na-akọwapụtakwa iwu Ụka, na njedebe nke anụ ọhịa nke ụwa ka ọ na-ekwu okwu dịka dragọn. A ga-ejikọta isi abụọ a “ahịrị n’elu ahịrị” na isi atọ mbụ iji wulite n’elu usoro nke ozi ndị mmụọ ozi atọ. N’ihi eziokwu a, anyị ga-ebu ụzọ jiri nlezianya kọwaa ụkpụrụ nke “ahịrị n’elu ahịrị”.

Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu na-esonụ.

> “E nyere Belshaza ọtụtụ ohere iji mara ma mezuo uche Chineke. Ọ hụwo nna nna ya, Nebukadneza, ka a chụpụrụ n’ọha mmadụ. Ọ hụwo ka Onye nyere ya ọgụgụ isi ahụ, nke eze ahụ juputara n’ịnya isi banyere ya, napụrụ ya ya. Ọ hụwo ka a chụpụrụ eze ahụ n’alaeze ya, mee ya onye ibe anụ ọhịa nke ubi. Ma ịhụnanya Belshaza nwere n’egwuregwu na n’ito onwe ya mere ka ihe mmụta ndị ahụ, nke o kwesịghị ichefu mgbe ọ bụla, si n’obi ya laa; ọ we mekwaa mmehie ndị yiri nke wetara Nebukadneza ikpe pụrụ iche. O mefusịrị ohere ndị e ji amara nye ya, leghara iji ohere ndị dị ya nso anya iji mata eziokwu. ‘Gịnị ka m ga-eme ka a zọpụta m?’ bụ ajụjụ nke eze ukwu ma onye nzuzu ahụ ji nleghara anya gafee.” Bible Echo, April 25, 1898.

Back to Articles