Article

# Akwụkwọ Joel na Chọọchị Seventh-day Adventist nke Laodisia — Nọmba Iri na Abụọ

Nọmba Iri na Abụọ

Author

Jeff Pippenger

Published

December 17, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ọchịchọ m bụ ịkọwapụta àmà amụma Joel n’ụzọ dị otu a ka a pụrụ ịmata àmà Joel n’ihe Pita na-ekwu na n’ihe ọ na-eme na Pentikọst. Ekwenyesiri m ike na Baịbụl doro anya banyere ihe Pita na-eme na ihe ọ na-ekwu na Pentikọst, ma ana m achọ ịghọta ihe Pita nọ na-anọchi anya ya n’amụma n’akụkọ ihe mere eme nke mmiri ozuzo ikpeazụ, mgbe o tinyere ozi Pentikọst n’usoro okwu nke mmezu nke akwụkwọ Joel.

Pita bụ ihe nnọchianya nke ndị fọdụrụ nke Chineke, a na-egosikwa ya ọ bụghị naanị na Pentikọst, kama kwa na Sizaria Filipai n’ime Matiu 16. Sizaria Filipai dị n’amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise nke Daniel 11, amaokwu atọ ndị na-edobe agha nke mezuru mbụ n’oge akụkọ ihe mere eme mgbe a kpọrọ Sizaria Filipai Panium. Amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na-ebute amaokwu nke iri na isii, nke na-akọwa iwu ụbọchị Sọnde na United States. Amaokwu nke iri na-akọwa ndakpọ nke Soviet Union n’afọ 1989. Amaokwu nke iri ruo nke iri na isii nke Daniel 11 na-anọchi anya oge site na 1989 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde, oge ahụkwa bụ “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke amaokwu nke iri anọ nke isiakwụkwọ ahụ.

## Akụkọ Ihe Mere Eme Zoro Ezo dị n’AKWỤKWỌ UKWUU##

## 1798

> Ma n’oge ọgwụgwụ ka eze nke ndịda ga-awakpo ya:

## 1989

> Ma a ga-akpali ụmụ-ya nwoke, ha ga-achịkọtakwa ìgwè dị ukwuu nke ndị-agha siri ike: eze nke ugwu ga-abịakwa imegide ya dịka oké ifufe, ya na ụgbọ-agha, na ndị na-agba ịnyịnya, na ọtụtụ ụgbọ mmiri; ọ ga-abanyekwa n’ime mba ndị ahụ, ọ ga-ejupụta n’ime ha, gafekwa. N’ezie, otu ga-abịa, jupụta, ma gafee: mgbe ahụ ọ ga-alaghachi, a ga-akpalikwa ya, ọbụna ruo n’ebe ewusiri ike ya.

## Agha Raphia nke afọ 2014

> Eze nke ndịda ga-ewekwa iwe nke ukwuu, ọ ga-apụkwa bịa buso ya agha, ya bụ, buso eze nke ugwu agha: ọ ga-achịkọtakwa nnukwu ìgwè mmadụ; ma a ga-enyefe ìgwè ahụ n’aka ya. Ma mgbe o wepụrụla ìgwè ahụ, obi ya ga-ebuli elu; ọ ga-adakwa ọtụtụ iri puku mmadụ n’ala: ma nke a agaghị eme ka o sie ike.

## Agha Panium (Sizaria Filipai)

> N’ihi na eze nke ugwu ga-alaghachi, ọ ga-ebute igwe mmadụ ka ukwuu karịa nke mbụ, ma n’eziokwu ọ ga-abịa mgbe afọ ụfọdụ gachara, ya na nnukwu agha na nnukwu akụnụba.

> N’oge ndị ahụ, ọtụtụ ga-ebili imegide eze nke ndịda; kwa, ndị ohi nke ndị gị ga-ebuli onwe ha elu iji me ka ọhụụ ahụ guzosie ike; ma ha ga-ada.

> Ya mere, eze nke ugwu ga-abịa, wuo ugwu mgbochi, ma were obodo ndị e wusiri ike nke ukwuu; aka nke ndịda agaghị enwe ike iguzogide ya, ọbụna ndị ya a họpụtara agaghị enwe ike, ọ gaghịkwa adị ike ọ bụla e ji eguzogide ya.

## Iwu ụbọchị Sọnde na USA

> Ma onye nke na-abịa imegide ya ga-eme dịka uche nke onwe ya si dị, ma “ọ dịghị onye ga-eguzo” n’ihu ya; ma “ọ ga-eguzo” n’ala ahụ dị ebube, nke a ga-eripịa n’aka ya. Ọ ga-abanyekwa n’ala ahụ dị ebube, a ga-emekwa ka ọtụtụ mba daa; ma ndị a ga-agbanahụ n’aka ya, ya bụ, Edom, na Moab, na ndị isi nke ụmụ Amọn. Ọ ga-agbatịkwa aka ya n’elu mba ndị ahụ: ma ala Ijipt agaghị agbanahụ. Daniel 11:40, 10–16, 41, 42.

Mgbe Pita nọ n’amụma na Caesarea Philippi (Panium), ma Pentikọst bụ oge mmiri ozuzo nke ikpeazụ, nke a na-edobe ya n’ime “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke amaokwu iri anọ. Ebumnobi m bụ ikwu banyere Agha Ukraine nke ugbu a nke e ji amaokwu iri na otu nke isi nke iri na otu nọchite anya ya, na agha Panium nke na-abịa nke amaokwu iri na atọ ruo iri na ise, nke na-eduga n’Agha Ụwa nke Atọ, nke bụ ihe omume ndị dị n’èzí n’agbata 1989 na iwu ụbọchị Sọnde; ma ugbu a, anyị na-amata akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ site na Ọktoba 22, 1844 ruo n’ịkpụpụta ụka iwu kwadoro na 1863.

Ahịrị ahụ na-egosi mbata nke mmụọ ozi nke atọ n’ụbọchị 9/11 (1844) ruo n’iwu Sọnde (1863). E ji Mkpọsa Ntọhapụ Ohu kpọọ ihe atụ nke iwu Sọnde, ebe a mara ọkwa nnwere onwe; ya mere, ọ na-akọwa kwa iwu Sọnde ahụ nke a na-ewepụ nnwere onwe n’ime ya. Nnwere onwe nke onye isi ala mbụ nke òtù Republican kwusara, na-anọchi anya nnwere onwe nke onye isi ala ikpeazụ nke òtù Republican ga-ewepụ—onye e kenyere n’amụma ka ọ bụrụ onye ọchịchị aka ike n’oge iwu Sọnde.

> “Mgbe mba anyị ga-ajụ ma jụkwa ụkpụrụ nile nke ọchịchị ya ruo n’ókè iweta iwu ụbọchị Sọnde, Protestantizim ga, n’omume a, soro popery kwekọọ aka; ọ gaghị abụ ihe ọzọ ma e wezụga inye ndụ nye ọchịchị aka ike ahụ nke ogologo oge ji agụụ na-ele anya ohere ya, ka o wee bilie ọzọ n’ịchị aka ike n’ezi omume.” Testimonies, volume 5, 711.

Afọ 742 T.K. bụ akụkọ alpha nke malitere amụma oge nke Aịzaya isi nke asaa amaokwu nke asatọ, nke rutere n’imezu omega ya n’afọ 1863. N’afọ 742, Ehaz, eze nke alaeze ndịda nke Juda, na-abanye n’Agha Obodo megide agbụrụ iri nke ugwu nke mejupụtara alaeze ugwu ahụ. Akụkọ ihe mere eme nke 742 T.K. ka e gosipụtara n’ime Juda, ala ebube nkịtị nke Akwụkwọ Nsọ, nke ndị Juu nkịtị biri n’ime ya, ma e gosipụta ya n’ime akụkụ ahụ site n’eze ajọ na onye nzuzu, Ehaz—ya mere na-anọchi anya n’ụdị akụkọ omega nke afọ 1863. Akụkọ omega nke 1863 na-emezu n’ime oge nke United States na-achị dị ka anụ ọhịa nke ụwa, alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. United States bụ ala ebube ime mmụọ, nke mejupụtara Kraịstendọm Protestant, ndị bụ n’Akwụkwọ Nsọ ndị Juu ime mmụọ. Agha Obodo dị n’etiti ugwu na ndịda n’afọ 742 T.K. n’akụkọ alpha gosipụtara Agha Obodo dị n’etiti ugwu na ndịda n’akụkọ omega nke 1863. Ha abụọ, dịka ndị akaebe abụọ ahụ, na-egosipụta ọnụ akụkọ mpụga nke na-eduga ruo n’iwu ụbọchị Sọnde, ebe a ga-ekewa ala ebube ime mmụọ ọzọ n’ime òtù abụọ.

N’afọ 742 T.K., ike ugwu ahụ nọchiri anya njikọ aka dị n’etiti ebo iri nke ugwu nke Izrel na Siria, si otú a na-egosi ụdị njikọ aka na ike si n’èzí, dịka e mezuru ya mgbe e nyere nkwado nke ndịisi ụka popu na-akwado ịgba ohu nye steeti ndịda na-akwado ịgba ohu n’Agha Obodo. Onye mmekọ si n’èzí nke Siria n’afọ 742 T.K., na onye mmekọ si n’èzí nke ndịisi ụka popu n’Agha Obodo, na-akọwa njikọ aka nke ndị ụwa-globalists na ndị Democrat globalist n’agha ha megide MAGA-ism, agha nke malitere n’afọ 2015 mgbe onye isi ala nke anọ, nke kasị baa ọgaranya, biliri, ma site n’ime nke a kpalite alaeze Grecia dum dịka Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke abụọ si kwuo. Mkpali ahụ na-akọwapụta idịte n’ọnụ nke ndị ọgọ mmụọ n’akwụkwọ Joel. “Grecia” na “heathen” bụ ihe nnọchianya nke ike dragọn nke na-eduga ụwa gaa Amagedọn n’ime njikọ aka ya na anụ ọhịa ahụ na onye amụma ụgha ahụ.

N’afọ 2015, a kpọtere ndị mba ọzọ na-akpọ amụma ahụ ka ha bịa na ndagwurugwu Jehosophat nke Joel, nke ọ kpọkwara ndagwurugwu ikpe. N’afọ 2015, Donald Trump kwupụtara ọchịchọ ya ịzọ ọkwa onye isi ala, si otu a kpalite alaeze ukwu ndị globalist nke e ji Gris na-anọchi anya ya, ndị mba ọzọ wee bido ije ha gaa Amagedọn, naanị otu afọ ka mmalite Agha Ukraine gasịrị, n’imezu amaokwu nke iri na otu nke Daniel iri na otu.

Agha obodo nke afọ 742 T.K. na 1863 na-akọwapụta akụkọ iwu Sọnde, nke na-akara njedebe nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Ala-eze nke isii ahụ malitere site n’Agha Mgbanwe, ya mere njedebe nke alaeze nke isii n’iwu Sọnde na-akọwapụta mmegharị nke Agha Mgbanwe, kpọmkwem n’oge ahụ Agha Obodo na-eme. Nkọwa na ịkpọ aha ma ọ bụ Agha Obodo ma ọ bụ Agha Mgbanwe dabeere n’ọnọdụ echiche. Ihe ndị Democrat na-eme ugbu a site n’ịlụ agha site n’iwu, izu ohi ego, aghụghọ, mbata ndị ọbịa n’enweghị iwu, na mgbasa ozi ụgha, ha na-akpọ ya mgbanwe agba, ma mkpụrụobi ndị na-emegide aghụghọ ha nke ụwa ọnụ na-ewere otu omume ndị ahụ dịka mkpali nke ọgbaaghara ‘obodo’. Ọ̀ bụ Antifa onye omempụ ma ọ bụ dike?

Agha akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ na-anọchi anya otu agha nkewa nke na-eme n’akụkọ ihe mere eme nke onye isi ala Republican ikpeazụ. Dị ka ọ dị n’aka onye isi ala Republican mbụ, a ga-emeri ọgụ ahụ site n’aka onye isi ala Republican ikpeazụ, onye e gosikwara n’ụdị site n’aka Onye Isi Ala mbụ, onye kwa bụ onye mmeri nke Agha Mgbanwe. Mgbanwe MAGA, dị ka ndị Democrats si kwuo, na-amịpụta ‘ọgbaaghara obodo’ nke ugbu a. Dabere na nkwenye ndọrọ ndọrọ ọchịchị onwe gị, agha nke ugbu a bụ ma agha mgbanwe ma ọ bụ agha obodo. N’amụma, ọ bụ ha abụọ.

1863 nọchiri anya iwu Sọnde, otu a ka 1844 na-eme, mgbe mmụọ ozi nke atọ bịarutere na ozi iwu Sọnde. Oge sitere na 1844 ruo 1863 nwere akara iwu Sọnde site ná mmalite ruo ná njedebe. N’afọ 1846, alụmdi na nwunye nke ndị White, idebe Ụbọchị Izu Ike, na mgbanwe aha site na Harmen gaa na White gosiri na alụmdi na nwunye ahụ e tinyere n’ime ya na Ọktoba 22, 1844 e mezuruola, ma mmezu ahụ kpọrọ mmalite usoro ule nke mmụọ ozi nke atọ, dịka ule Ụbọchị Izu Ike nke manna nke nwere akụkụ atọ siri kpọọ mmalite ule iri sochirinụ mgbe e mesịrị baptism nke Oké Osimiri Uhie.

Mana ahụ bụ ule mbụ, ọ nọchikwara ule nke iri na Kadesh, n’ihi na ha abụọ na-anọchi ozi mmụọ ozi nke atọ, ya mere iwu ụbọchị Sọnde.

> “N’izu ọ bụla n’oge ogologo obibi ha n’ọzara, ụmụ Izrel hụrụ ọrụ ebube atọ, e mere ka ha kụnye n’obi ha ịdị nsọ nke ụbọchị izuike: manna dara n’ụba okpukpu abụọ n’ụbọchị nke isii, ọ dịghị nke dara n’ụbọchị nke asaa, a kpọkwa òkè a chọrọ maka ụbọchị izuike ka ọ dịgide dị ụtọ ma dị ọcha, ebe ma ọ bụrụ na e debee nke ọ bụla n’oge ọzọ ọ na-aghọ ihe na-ekwesịghị iji ya mee ihe.” Patriarchs and Prophets, 296.

Nnwale mbụ n’ime ule iri ahụ bụ ule “mana,” nke nọchiri anya ozi okpukpu atọ nke ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ. Dịka ọ dịkwa na mana ahụ, ndị mmụọ ozi ahụ nọchiri anya ịdọ aka ná ntị okpukpu atọ megide ife ofufe n’ụbọchị mbụ nke izu. Ebube-ọrụ mana ahụ nke okpukpu atọ ka “e mere iji mee ka uche ha mata ịdị nsọ nke Sabbath,” nke bụ n’eziekwa nzube nke mmụọ ozi nke atọ. Nke mbụ n’ime ọrụ ebube atọ ndị ahụ nke mana ahụ nọchiri anya ya metụtara “iri” achịcha nke eluigwe, ma “iri” bụ akara alfa nke oge mmiri ozuzo ikpeazụ. Ọrụ ebube nke abụọ nọchiri anya ozi mmụọ ozi nke abụọ, ebe mkpughe nsọ “na-eme ka okwu na nkebiokwu bụrụ okpukpu abụọ” iji kaa akara oge nke ọdịda abụọ nke Babilọn nọchiri anya ya, n’ihi na Babilọn adaala, adaalakwa. Ọrụ ebube nke abụọ ahụ bụ “ịgbakọ okpukpu abụọ” nke oke mana n’ụbọchị nke isii. Ọrụ ebube nke atọ bụ idobe achịcha nke Sabbath nke ụbọchị nke asaa.

Dị ka ihe nnọchianya nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ, mana bụ mmụọ ozi mbụ, ya mere ọ ghaghị ịnwe akụkọ ahụ dum, nke na Mkpughe iri na anọ bụ akụkọ nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ niile. Mmụọ ozi mbụ ahụ bụ fraktal nke ozi ndị mmụọ ozi atọ ahụ niile. Fraktal bụ ọdịdị jiọmẹtrik dị mgbagwoju anya nke a pụrụ ikewa n’ime akụkụ dị iche iche, nke nke ọ bụla n’ime ha bụ oyiri nke ihe ahụ dum, ma naanị na ọ dị obere n’ogo. A na-akpọ njirimara a ịdị-otu-n’oyiri-onwe-ya. Fraktal na-enwekarị nkọwa dị mgbagwoju anya n’agbanyeghị otú e si abawanye ile ya anya. A na-ahụ fraktal na mgbakọ na mwepụ, bayọlọjị, fịziksi, jiọlọjị, kemịstrị, mbara igwe, injinia na ọtụtụ ubi ndị ọzọ nke nghọta.

A na-anọchi anya “usoro nzọụkwụ atọ” nke ndị mmụọ ozi atọ dị na Mkpughe isi nke iri na anọ n’ozi nke mmụọ ozi mbụ, si otú a na-eme ka mmụọ ozi mbụ bụrụ “fractal” nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ. Isi nke mbụ, nke abụọ, na nke atọ nke akwụkwọ Daniel na-anọchi anya ozi nke mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ n’otu n’otu, ma Daniel isi nke mbụ nwekwara otu “usoro nzọụkwụ atọ” ahụ nke a na-anọchi anya n’isi atọ ahụ, dịka kwa ọ dị n’etiti ndị mmụọ ozi atọ ahụ n’ihe gbasara mmụọ ozi mbụ.

Ọrụ-ebube atọ nke manna ahụ bụ ka e rie ya, ma Daniel isi nke mbụ bụ gbasara iri nri. Daniel gabigara ule nri ahụ site n’ịhọrọ mkpụrụ akpụ na akwukwo nri karịa nri nke Babilọn. E mechaziri nwalee ya n’ihe banyere ọdịdị ya, ọdịdị ya wee mepụta nkewa n’etiti ọdịdị ihu ya na ọdịdị ihu nke ndị riri nri Babilọn. Ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ bụ oku ka e si na Babilọn kewapụ onwe n’oge akụkọ ihe mere eme nke nkewa, ebe a na-amụpụta klaasị abụọ ma e mesịa gosi ha. Ule nke abụọ ahụ Daniel gafere dugara n’ule nke atọ nke Nebukadneza, nke bụ ule nke atọ n’isi nke mbụ ma bụrụ ihe nnọchianya nke ule oyiyi ọlaedo nke isi nke atọ, nke Sister White na-akọwapụta ugboro ugboro dị ka iwu Sọnde, nke bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ. Daniel isi nke mbụ bụ fractal nke isi atọ mbụ nke Daniel, ma isi atọ ahụ na-anọchi anya mmụọ-ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ, nke n’ime ha mmụọ-ozi mbụ na isi nke mbụ nke Daniel bụkwa fractal nke mmụọ-ozi atọ ahụ niile na isi atọ ahụ niile.

> “N’izu ọ bụla n’oge ogologo ije ha n’ọzara, ụmụ Izrel hụrụ ọrụ ebube atọ ahụ, nke e mere iji gosi n’uche ha ịdị nsọ nke ụbọchị Izuike: ọnụọgụ manna okpukpu abụọ dara n’ụbọchị nke isii, ọ dịghị nke dara n’ụbọchị nke asaa, a na-echekwakwa akụkụ a chọrọ maka Izuike ka ọ nọgide dị ụtọ ma dị ọcha, ebe ọ bụrụ na e debe ya ruo oge ọ bụla ọzọ, ọ ghọọ nke na-ekwesịghị ekwesị maka iji ya eme ihe.”

> “N’ihe gbasara ọnọdụ ndị sonyere n’inye manna, anyị nwere ihe àmà doro anya nke na-egosi na e hiwaghị Sabbath, dị ka ọtụtụ na-ekwupụta, mgbe e nyere iwu ahụ n’Saịnaị. Tupu ndị Izrel eruo Saịnaị, ha ghọtaralarị na Sabbath bụ ihe a tụrụ ha iwu idebe. N’ịbụ ndị a manyere ịnakọta n’ụbọchị Fraịde akụkụ manna okpukpu abụọ iji kwadebe maka Sabbath, mgbe ọ dịghị nke ga-ada, a nọgidere na-eme ka e too n’obi ha ọdịdị nsọ nke ụbọchị izuike ahụ. Ma mgbe ụfọdụ n’ime ndị mmadụ pụrụ n’ụbọchị Sabbath ịchịkọta manna, Onyenwe anyị jụrụ sị, ‘Ruo ole mgbe ka unu ga-ajụ idebe iwu M na ụkpụrụ M?’” Patriarchs and Prophets, 296.

Ịchịkọta na iri mana ahụ na-anọchi anya Jọn n’isi nke iri nke Mkpughe ka ọ na-anara (na-achịkọta) obere akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ ozi ahụ, wee rie ya.

> M wee jee n’ebe mmụọ ozi ahụ nọ, sị ya, Nye m obere akwụkwọ ahụ. Ọ sịrị m, Were ya, rie ya kpamkpam; ọ ga-eme ka afọ gị dị ilu, ma n’ọnụ gị ọ ga-atọ ụtọ dị ka mmanụ aṅụ. Mkpughe 10:9.

Jọn bu ụzọ ga-agakwuru mmụọ-ozi ahụ jụọ ya, mgbe ahụ ọ ga-“anara” obere akwụkwọ ahụ, ma mesịa ọ ga-“rie” ya. Jọn na-anọchi anya nzọụkwụ atọ nke mmụọ-ozi mbụ ahụ site n’ịgakwuru na ịjụ mmụọ-ozi ahụ, soro ya bụrụ nzọụkwụ nke abụọ nke ịnara, na nke atọ nke iri ya. Ịchịkọta na ma ọ bụ iri ya, bụ nke mbụ n’ime ule atọ nke mana ahụ, ma ọ na-eburu n’ime ya nkewa fractal nke ule mana atọ ahụ niile. Ịchịkọta na iri mana ahụ, na-anọchi anya Jeremaịa.

> A hụrụ okwu Gị, m wee rie ha; okwu Gị wee bụrụ m ọṅụ na ịnụrị nke obi m: n’ihi na a kpọrọ m aha Gị, O Onyenwe anyị Chineke nke ụsụụ ndị agha. Jeremaya 15:16.

Jeremaịa “chọtara okwu” Ya site n’ịchọ, wee jụọkwa maka obere akwụkwọ ahụ. A chọtara okwu Ya mgbe a chịkọtara mana ahụ. Ịchịkọta na iri mana ahụ na-anọchi anya Ịzikiel onye riri akwụkwọ ahụ e nyere ya; site n’ime nke a, ọ na-egosi na ịjụ iri akwụkwọ ahụ pụtara ịdị ka ụlọ nnupụisi ahụ.

> Ma gị onwe gị, nwa nke mmadụ, nụ ihe M na-agwa gị; abụla onye nnupụisi dị ka ụlọ ahụ nke nnupụisi: meghee ọnụ gị, rie ihe ahụ M na-enye gị. Ma mgbe m lere anya, lee, e zigara m otu aka; ma, lee, akwụkwọ mpịakọta dị n’ime ya; o wee gbasaa ya n’ihu m; e dekwara ihe n’ime ya na n’èzí ya: e dekwara n’ime ya akwa arịrị, na iru újú, na ahụhụ. Ọzọkwa, Ọ sịrị m, Nwa nke mmadụ, rie ihe ahụ ị hụrụ; rie akwụkwọ mpịakọta a, gaa gwa ụlọ Izrel okwu.

> Ya mere m ọnụ, o mekwara ka m rie akwụkwọ mpịakọta ahụ. Ọ sịrịkwa m, Nwa nke mmadụ, mee ka afọ gị rie, meekwa ka eriri afọ gị jupụta n’akwụkwọ mpịakọta a nke m na-enye gị. M wee rie ya; ọ dịkwa n’ọnụ m ụtọ dị ka mmanụ aṅụ. Ezekiel 2:8–3:3.

Ọ bụrụ na Ezikiel ajụ iri obere akwụkwọ ahụ, ọ ga-anọ n’ụlọ nnupụisi ahụ, ma “akwụkwọ mpịakọta” nke “akwụkwọ” ahụ a gwara ya ka o rie ka e gosiri ya dị ka “akwa ákwá, na iru uju, na ahụhụ,” nke na-anọchi anya ozi nke akụkụ atọ n’ụbọchị ikpeazụ. Ozi nke akụkụ atọ nke ụbọchị ikpeazụ bụ ozi ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ, ma ọnọdụ nke Ezikiel ji gosi ozi atọ ahụ bụ ọnọdụ nke Alakụba na nsogbu nke atọ. Ozi atọ ahụ nwere alfa na omega, ma nke atọ bụ “ahụhụ,” nke bụ ihe nnọchianya bụ isi nke Alakụba, ya mere alfa ga-ekwekọrịrị na omega; n’ihi ya, “akwa ákwá” ahụ na-anọchi anya akwa ákwá ndị malitere na 9/11 site n’ịbịarute nke opi nke asaa na nsogbu nke atọ, nke ga na-abawanye n’ụzọ nwayọọ nwayọọ ruo n’ọrịa asaa ikpeazụ ahụ. N’oge “ala ọma jijiji” nke iwu ụbọchị Sọnde nke Mkpughe iri na otu, nsogbu nke atọ na-abịa ngwa ngwa, ma mmụọ nsọ na-agwa anyị na iwu ajọ omume nke Aịsaịa iri bụ iwu ụbọchị Sọnde ahụ. Amaokwu ahụ na-amalite site n’ikwu “ahụhụ” n’elu ndị na-eme iwu ajọ omume.

Iri manna ahụ bụ ule mbụ n’ime ule atọ ahụ; nke abụọ bụ “ịgbakwunye ya okpukpu abụọ” n’ụbọchị nkwadebe. Ma gịnị ka ha na-akwadebe maka ya? Ha na-akwadebe maka ule nke ụbọchị izu ike, nke bụ ozi mmụọ ozi nke atọ.

Ọrụ ebube ahụ nke ugboro atọ ahụ bụkwa ule mbụ, ma ọ bụ ule alfa, n’ime ule iri. Chineke nyere mana n’ụzọ mbụ, emesịa O nyere òkè “ugboro abụọ” n’ụzọ nke abụọ, ma Ọ dịghị enye nke ọ bụla n’ụzọ nke atọ. Ule nke atọ dị iche na ule abụọ mbụ ahụ, n’ihi na nke atọ bụ ule ikpeazụ na-ekpebi eziokwu. Ule atọ ahụ na-anọchi anya alfa nke usoro ule nke nzọụkwụ iri nke na-eduga na Kadesh mbụ.

Ọ bụrụ na i nyochaa ndị ọkà mmụta okpukpe dị iche iche, ị ga-ahụ ọtụtụ ndepụta nke ule iri ahụ nke rutere na nkwubi okwu ha na Kadesh mbụ. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ha niile na-agụnye Oké Osimiri Uhie dịka otu n’ime ule iri ahụ; ụfọdụ na-agụnye akara ụzọ nke akụkọ ihe mere eme tupu Oké Osimiri Uhie n’oge ihe otiti ndị ahụ. Ha niile hiere ụzọ.

Nnwale mbụ bụ manna. Pọl kọwara na ịgafe Osimiri Uhie bụ baptizim.

> Ọzọkwa, ụmụnna m, achọghị m ka unu bụrụ ndị na-amaghị, na nna anyị ha nile nọ n’okpuru igwe ojii ahụ, ha nile wee gafee n’etiti oké osimiri; e wee mee ka ha nile bụrụ ndị e mere baptizim n’ime Mozis n’ime igwe ojii ahụ na n’ime oké osimiri ahụ. 1 Ndị Kọrint 10:1, 2.

Mosis na-anọchi anya Jizọs, baptizim Jizọs na-egosipụtakwa usoro ule, nke bụ okpukpu atọ n’ụdị ya, na-amalite site n’ule agụụ ma na-enye ya nkwusi ike. Obe ahụ ka e ji Ngabiga ahụ dị n’Ijipt na-anọchi anya ya. Mgbe ha pụtara n’akụkụ nke ọzọ nke Oké Osimiri Uhie, e mere ka Kraịst bilie n’ọnwụ dịka onyinye mkpụrụ mbu. Mgbe O sitere n’aka Jọn Onye-na-eme-baptizim pụta n’ili mmiri ahụ, Kraịst (onyinye mkpụrụ mbu ahụ) malitere usoro ule ụbọchị iri anọ. Mgbe e mere ka O bilie n’ọnwụ dịka e ji baptizim Ya na-anọchi anya ya, ụbọchị iri anọ sochiri ya nke Kraịst ji na ndị na-eso ụzọ Ya na-emekọrịta ihu na ihu. Usoro ule ahụ na-amalite mgbe a gafesịrị Oké Osimiri Uhie, n’ezie dị nnọọ ka Mmụọ Nsọ siri duru Kraịst banye n’ọzara ozugbo O si n’ime mmiri pụta.

Nnwale mbụ Kraịst zutere bụ agụụ iri ihe, n’ihi na Achịcha nke Eluigwe malitere ọrụ Ya e tere mmanụ n’ebe ahụ kpọmkwem Adam dara. Nnwale mbụ mgbe Oké Osimiri Uhie gachara bụ nnwale manna ugboro atọ nke na-anọchi anya nnwale ugboro atọ a tụrụ Achịcha nke Eluigwe. Nnwale Kraịst malitere mgbe O si n’ime mmiri pụta, ya mere nnwale iri ahụ aghaghịkwa ịmalite “mgbe” ha si n’ime mmiri pụta. Mgbe ahụ e chere Kraịst ihu na nnwale ugboro atọ, nke e debere n’ime ọnọdụ agụụ iri ihe, dịka e gosiri ya n’ụdị site na nnwale ugboro atọ nke manna nke malitere mgbe Mmụọ ahụ chụpụrụ Izrel oge ochie n’Ijipt ma duru ha banye n’ọzara.

Ndepụta ndị ọzọ ndị na-echepụta echiche gbasara nnupụisi ndị ule iri ahụ nke na-eru njedebe na Kadesh na-anọchi anya, na-akọwa nnupụisi nwa-ehi ọlaedo nke Eron dị ka otu n’ime ule iri ahụ, ma ha ezighị ezi.

Iwe iwe nke nwa-ehi ọlaedo ahụ nọchiri anya ule abụọ. Ọ bụ akụkụ dị mkpa nke ihe nnọchianya nwa-ehi ọlaedo ahụ. Ikpere arụsị ahụ e gosipụtara mgbe ndị mmadụ chere na Chineke agaghị ahụ, sochiri site nlọghachi Mosis. Mgbe ahụ ndị mmadụ mere nhọrọ ịnọgide bụrụ ndị na-ekpere arụsị n’ihu Chineke n’uju, dị ka Mosis nọchiri anya ya.

N’ime nnupụisi ahụ nke toro n’ụzọ okpukpu abụọ, anyị na-ahụ nkewa amụma n’etiti ebo dị iche iche, mgbe e kenyere ebo Livayị naanị ya n’ọrụ ebe nsọ, n’ihi na ruo mgbe nnupụisi ahụ mere, ọkpara nke ebo ọbụla bụ ndị ga-arụzu ọrụ ebe nsọ. Ọ gaghịzi adị otu a ọzọ. Ugbu a, ebo Livayị, nke kwesịrị ntụkwasị obi, ga-elekọta ụlọ nsọ ahụ. “Nkewa” ma ọ bụ ikewapụ n’ime ‘abụọ’ bụ otu akụkụ nke njirimara amụma nke nwa ehi ọlaedo.

Nnupụisi Erọn nọchiri anya nnupụisi Jeroboam, eze mbụ nke alaeze ugwu nke Izrel. Jeroboam ‘na-eme ka e nwee okpukpu abụọ’ nke ụmụ ehi ọlaedo ahụ, na-etinye otu na Betel, otu kwa na Dan. Erọn na Jeroboam na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme ndị yiri ibe ha, nke bụ akụkọ ihe mere eme nke ịkpụpụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ. A na-emezu akụkọ ihe mere eme nke oyiyi nke anụ ọhịa ahụ n’oge abụọ, nke iwu ụbọchị Ụka n’Ụbọchị Sọnde dị na United States kewara. Oyiyi nke anụ ọhịa ahụ bụ akara nke njikọta ụka na ọchịchị obodo nke e guzobere mbụ na United States, mesịa n’ụwa.

Mgbe niile, e nwere nkewa a na-ejikọta na ihe nnọchianya nke onyinyo anụ ọhịa ahụ. N’oge Erọn, ọ bụ ikewapụ ndị Livai; n’oge Jeroboam, ọ bụ nkewa nke ebo iri na abụọ ahụ ka ha bụrụ ebo abụọ nke ndịda na ebo iri nke ugwu.

A na-akpọ akara nke mmekọrịta ahụ dị n’etiti ụka na ọchịchị “oyiyi nke anụ ọhịa” site n’ọnụ Jọn n’akwụkwọ Mkpughe. Ụmụ ehi ọlaedo nke Erọn na Jeroboam bụ oyiyi nke anụ ọhịa, ma anụ ọhịa ahụ ha bụ oyiyi ya bụ Babilọn, n’ihi na a na-anọchi alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ anya site n’isi “ọlaedo” n’isi nke abụọ nke Daniel. Oyiyi nke anụ ọhịa ahụ na-anọchi ule abụọ anya, n’ihi na a na-ebute ule ahụ mbụ n’elu anụ ọhịa nke ụwa—United States, mgbe ahụ n’isi nke iri na atọ nke Mkpughe, United States na-amanye ụwa ka o wulite oyiyi nye anụ ọhịa ahụ. Ule mbụ bụ USA, mgbe ahụ ụwa.

> “Dịka Amerika, ala nnwere onwe nke okpukpe, ga-esoro Ọchịchị Pope jikọta onwe ya n’ịmanye akọ na uche mmadụ na ime ka ndị mmadụ sọpụrụ sabbath ụgha, a ga-eduga ndị mmadụ nke mba ọ bụla n’elu ụwa ka ha soro ihe atụ ya.” Testimonies, volume 6, 18.

> “Mba ọzọ ga-eso ihe atụ nke United States. N’agbanyeghị na ọ bụ ya na-ebute ụzọ, otu nsogbu ahụ ga-abịakwara ndị anyị nọ n’akụkụ niile nke ụwa.” Testimonies, volume 6, 395.

Nnupụisi nwa ehi ọlaedo ahụ bụ nke akụkụ abụọ ma na-akara ule abụọ n’ime ule itoolu mbụ ndị na-eduga n’ule nke iri na nke ikpeazụ na Kadesh mbụ. Mgbe a chịkọtara nnupụisi Eron na nke Jeroboam “ahịrị n’elu ahịrị,” a na-ahụ Eron, nnukwu onye nchụàjà nke na-anọchite anya ụka, na Jeroboam, eze Izrel, nke na-anọchite anya ọchịchị. Ahịrị abụọ ahụ ọnụ bụ ihe nnọchianya nke njikọta ụka na ọchịchị. Ebe ịchụàjà abụọ Jeroboam guzobere dị na Betel, (nke pụtara ụka) na Dan (nke pụtara ikpe), ma ha abụọ ọnụ na-anọchite anya njikọta ụka na ọchịchị. Ebe a kapịrị ọnụ ndị a edobela, anyị ga-amalite ịmata ule iri ahụ.

E debere ule iri ahụ n’ọnọdụ izuike nke Ụbọchị Izuike (Ndị Hibru 3–4). Ha malitere site n’ọrụ ebube ugboro atọ nke mana na nkuzi ya gbasara Ụbọchị Izuike, ma ha gwụchara n’ule nke iri, Kadesh mbụ ahụ. Kadesh mbụ ahụ bụ “ụbọchị mkpasu iwe n’Akwụkwọ Nsọ,” Pọl wee debe nnupụisi ikpeazụ ahụ n’ọnọdụ ule nke Ụbọchị Izuike. Ule Alfa ahụ bụ Ụbọchị Izuike, dịka e gosiri ya n’ihe nnọchianya nke mana, ule nke iri ahụkwa, ya bụ Ule Omega n’Kadesh mbụ, bụkwa izuike nke Ụbọchị Izuike. Alfa na Omega na-anọchi anya mgbe niile njedebe ya na mmalite.

> N’ihi ya (dị ka Mmụọ Nsọ na-ekwu, Taa, ọ bụrụ na unu anụ olu ya, unu emela ka obi unu sie ike, dịka n’oge iwe ahụ, n’ụbọchị ọnwụnwa n’ọzara: Mgbe nna unu ha nwara m, nwalekwa m, hụkwa ọrụ m ruo afọ iri anọ. N’ihi ya, iwe wee mụa m megide ọgbọ ahụ, m wee sị, Ha na-ezighị ezi mgbe niile n’obi ha; ha amataghịkwa ụzọ m. Ya mere, esiri m n’iyi n’iwe m, Ha agaghị aba n’izuike m.)

> Lezienụ anya, ụmụnna, ka o wee ghara ịdị n’ime onye ọ bụla n’ime unu obi ọjọọ nke ekweghị ekwe, nke na-eme ka a hapụ Chineke dị ndụ. Ma na-agbarịta onwe unu ume kwa ụbọchị, mgbe a ka na-akpọ ya Taa; ka o wee ghara ịbụ na mmegharị aghụghọ nke mmehie ga-eme ka onye ọ bụla n’ime unu sie ike n’obi. N’ihi na e meela ka anyị bụrụ ndị so na Kraịst, ma ọ bụrụ na anyị ejidesie mbido ntụkwasị obi anyị ike ruo ọgwụgwụ;

> Ka a na-ekwu, Taa ọ bụrụ na unu anụ olu Ya, unu emela ka obi unu sie ike, dịka n’oge iwe-kpasuru Ya. N’ihi na ụfọdụ, mgbe ha nụrụ, kpasuru Ya iwe; ma ọ bụghị ha niile si n’Ijipt pụta site n’aka Moses. Ma ndị ònye ka O were afọ iri anọ nwee iwe megide? Ọ̀ bụghị ndị ahụ mehieworo, ndị ozu ha dara n’ọzara? Ma ònye ka O ṅụrụ iyi na ha agaghị aba n’izumike Ya, ma ọ bụghị ndị ahụ ekweghị? Ya mere, anyị na-ahụ na ha enweghị ike ịbanye n’ime ya n’ihi ekweghị ekwe.

> Ya mere, ka anyị tụọ egwu, ka o wee ghara ime na, ebe e hapụrụ anyị nkwa nke ịbanye n’izu-ike ya, ka ọ bụrụ na onye ọbụla n’ime unu ga-adị ka onye dara n’iru ya. N’ihi na ekwusara anyị ozi-ọma ahụ, dịka e kwusakwara ya nye ha: ma okwu ahụ e kwuru eziteghị ha uru, n’ihi na okwukwe ejikọtaghị ya n’ime ndị nụrụ ya.

> N’ihi na anyị ndị kweere na-abanye n’izumike ahụ, dịka o kwuru, Sị, Dị ka m ṅụrụ iyi n’iwe m, na ha agaghị aba n’izumike m: ọ bụ ezie na e mezuru ọrụ nile ahụ kemgbe ntọala ụwa. N’ihi na o kwuru n’otu ebe banyere ụbọchị nke asaa n’ụzọ dị otu a, Sị, Chineke wee zuo ike n’ụbọchị nke asaa pụọ n’ọrụ ya niile. Ma n’ebe a ọzọ, Sị, na ha agaghị aba n’izumike m.

> Ya mere, ebe ọ ka fọdụrụ na ụfọdụ ga-abanye n’ime ya, ma ndị ahụ e buru ụzọ zie ya ozi ọma abataghị n’ime ya n’ihi ekweghị ekwe ha: Ọzọkwa, Ọ na-akọwa otu ụbọchị pụrụ iche, na-ekwu n’ime Devid, Taa, mgbe ogologo oge dị otu a gasịrị; dịka e kwuru, Taa, ọ bụrụ na unu anụ olu ya, emesiela obi unu ike.

> N’ihi na ọ bụrụ na Jisọs enyewo ha izuike, ọ gaghị ekwukwa emesia banyere ụbọchị ọzọ.

> Ya mere, e nwere izu ike fọdụrụ nye ndị nke Chineke. N’ihi na onye ahụ nke batara n’izu ike Ya, ya onwe ya kwa akwụsịwo n’ọrụ nke aka ya, dịka Chineke si kwụsị n’ọrụ nke Ya. Ya mere, ka anyị gbalịsie ike ịbanye n’izu ike ahụ, ka onye ọ bụla ghara ida site n’ịgbaso otu ihe atụ ahụ nke ekweghị ekwe. Ndị Hibru 3:8–4:11.

N’“ụbọchị nke ịkpasu iwe” ahụ, a jụrụ ozi Joshua na Caleb. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ a dabere n’otu ìgwè ndị na-agaghị abanye, n’ihi ekweghị ekwe ha n’ozi ha nụrụ. A na-anọchi anya ozi ahụ site n’“izuike.”

> “Ndị ahụ na-achọghị inye Onyenwe anyị ozi kwesịrị ntụkwasị obi, nke ike, nke ịhụnanya, agaghị ahụ izuike nke mmụọ n’ụwa a ma ọ bụ n’ụwa ga-abịa. ‘Ya mere, izuike ka fọdụrụ nye ndị nke Chineke.... Ya mere ka anyị gbaa mbọ ka anyị banye n’izuike ahụ, ka onye ọ bụla ghara ida site n’otu ihe atụ ahụ nke ekweghị ekwe.’ Izuike a a na-ekwu maka ya ebe a bụ izuike nke amara, nke a na-enweta site n’iso iwu ahụ e nyere. ‘Rụọsi ọrụ ike nke ọma.’” Pacific Union Recorder, November 7, 1901.

“Ezumike ahụ” bụ ozi nke ozi Joshua na Caleb nọchiri anya ya. Pọl na-eji eziokwu ndị metụtara Sabbath nke ụbọchị nke asaa dị ka akara nke ozi nke “ezumike” ahụ nke ndị e kpebiri ka ha nwụọ n’ọzara jụrụ.

Okwu ahụ, “Taa ma ọ bụrụ na unu ga-anụ olu ya,” bụ otu ihe ahụ na nkwụsi ike nke akwụkwọ Mkpughe banyere onye ọ bụla nke na-anụ olu nke Mmụọ, nke pụtara ịnụ ozi nke Mmụọ, nke bụ ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, nke bụ ozi nke “izu ike.” N’Kedesh ka olu ahụ dara ụda, ndị nnupụisi wee họpụta onye ndu ọhụrụ ka o duzie ha ịlaghachi n’Ijipt. A na-ekwu banyere akụkọ ihe mere eme nke mkpasu iwe a n’Abụ Ọma 95 nakwa site n’aka Pọl n’akwụkwọ Ndị Hibru. Akụkọ ihe mere eme ahụ na-akọwa ọdịda nke Izrel oge ochie n’ule nke iri ha. Ule alfa nke ule iri ahụ malitere site n’ọrụ ebube atọ nke mana, nke na-anọchi anya ozi ndị mmụọ ozi atọ, Iwu Chineke, izu ike nke Sabat, Achịcha nke Eluigwe, nrubeisi, na ikpe—ule ikpeazụ n’ime ule iri ahụkwa bụ ule nke “izu ike.” “Izu ike” nke amara, dịka Sister White kwuru, bụ akara nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Kedesh bụ akara nke ule nke ma ịnakwere ma ọ bụ ịjụ ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ nke a na-ewebata “ahịrị n’elu ahịrị.”

N’ahịrị n’ahịrị, “ezumike” ahụ bụ ịwụsa Mmụọ Nsọ nke e ji mmiri ozuzo ikpeazụ nọchie anya. “Ezumike” ahụ bụkwa Ụbọchị Izuike nke ụbọchị nke asaa, ya bụ akara ahụ n’onwe ya nke a na-etinye n’elu ndị kwesiri ntụkwasị obi n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ. “Ezumike” ahụ bụ amara nke na-anọchi anya ike a na-enye otu narị puku iri anọ na anọ ahụ mgbe a ga-ehichapụ mmehie ha ruo mgbe ebighị ebi. Amara ahụ abụghị naanị ike ahụ a na-enye nke na-anọchi anya ido nsọ, kama ọ bụkwa amara nke na-enye ime ezi omume n’ihu Chineke mgbe a jiri ọbara Kraịst wepụ mmehie nke mkpụrụ obi chegharịrị echegharị. “Ezumike” nke amara bụ ozi ezi omume nke Kraịst, ezi omume nke na-enye amara (ike) ibi ndụ n’enweghị ime mmehie, na amara nke na-agbanwe onye Laodisia ka ọ bụrụ onye Filadelfia. Ozugbo e gbanwere ya site n’amara nke ime ezi omume n’ihu Chineke, onye mbụ bụ Laodisia ahụ, dịka onye Filadelfia, site n’ike nke amara, na-eje ije n’ụzọ e doro nsọ nke na-eduga n’inweta otuto. “Ezumike” ahụ bụ ozi nke mmụọ ozi nke atọ, dịka e si nọchie ya anya dị ka “ime ezi omume site n’okwukwe n’ezie.” N’ihi na nke a dị otu a, Kadesh rụtụrụ aka n’afọ 1888.

Kedish nke mbụ na-akọwa ozi nke “izu ike” nke bụ ozi “ozi ọma.” Ozi ọma ebighị ebi bụ ‘ọrụ Kraịst n’ịwebata usoro ọnwụnwa ugboro atọ nke na-etolite, ma mesịa gosipụta, òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe.’ Ozi nke ozi ọma ebighị ebi nke “izu ike” na Kedish nke mbụ na-anọchi anya ozi ugboro atọ nke ozi ọma ebighị ebi nke ọrụ ugboro atọ nke Mmụọ Nsọ na-achị, bụ́ Onye na-eme ka e kwenye banyere mmehie, ezi omume, na ikpe. Nzọụkwụ atọ ahụ bụ otu nzọụkwụ atọ ahụ kpọmkwem nke ọnwụnwa manna!

Nnwale iri ahụ na-amalite site n’usoro nnwale atọ n’otu, na-eme ka Iwu Chineke, Ụbọchị Izuike, na ọrụ dịịrị mmadụ iri ma gbarie ozi Chineke pụta ìhè. Nnwale mbụ n’ime nnwale iri ahụ bụ nke atọ n’otu, dịka nke iri bụkwa. Nnwale mbụ ahụ na-eji manna arụ ọrụ, dịka ihe nnọchianya nke Achịcha nke Eluigwe nke na-ebuli Ụbọchị Izuike nke ụbọchị nke asaa elu. Nnwale ikpeazụ ahụ na-eji “izuike” arụ ọrụ, dịka ihe nnọchianya nke usoro nnwale ikpeazụ nke mmiri ozuzo ikpeazụ, nke na-eru n’ókè ya n’iwu Ụbọchị Ụka, ebe ndị na-anọchite anya Achịcha nke Eluigwe ka a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ nke Ụbọchị Izuike.

Mmalite nke ọnwụnwa iri ahụ, dịkwa ka ọgwụgwụ nke ọnwụnwa iri ahụ, na-emesi ụbọchị izu ike ike, nakwa oziọma ahụ a jikọtara ya na ụbọchị izu ike, nke bụ oziọma ebighị ebi nke mmụọ-ozi nke atọ. Kadesh mbụ ahụ bụ omega nke ọnwụnwa iri ahụ, ya mere alpha nke ọnwụnwa iri ahụ aghaghị inwe otu àgwà ndị ahụ. Kadesh nọchiri anya afọ 1863, mgbe Onyenwe anyị chọrọ ka Ọ rụchaa ọrụ Ya ma kpọrọ ndị Ya laa n’ụlọ, ma e mere ka ịbanye n’Ala Nkwa ahụ gbuo oge.

> “Site n’ịgụ Akwụkwọ Nsọ ndị a n’eso, anyị ga-ahụ otú Chineke siri lee Izrel oge ochie anya:

> “N’ihi na Onyenweanyị ahọrọla Jekọbụrụ ka ọ bụrụ nke Ya, na Izrel ka ọ bụrụ akụ pụrụ iche nke Ya.” Abụ Ọma 135:4.

> “N’ihi na ị bụ ndị nsọ nye Onyenwe anyị Chineke gị, Onyenwe anyị ahọrọwokwa gị ka ị bụrụ ndị pụrụ iche nye Onwe Ya, karịa mba niile ndị dị n’elu ụwa.” Deuteronomy 14:2.

> “‘N’ihi na ị bụ ndị nsọ nye Onyenwe anyị bụ Chineke gị: Onyenwe anyị bụ Chineke gị ahọrọwo gị ka ị bụrụ ndị pụrụ iche nye Onwe Ya, karịa mmadụ niile nọ n’elu ụwa dum. Ọ bụghị n’ihi na unu karịrị mmadụ ọ bụla ọzọ n’ọnụọgụ ka Onyenwe anyị tinyere ịhụnanya Ya n’ebe unu nọ, ma ọ bụ họrọ unu; n’ihi na unu bụ ndị kasị nta n’etiti mmadụ niile.’ Deuteronomy 7:6, 7.

> “‘N’ihi gịnị ka a ga-esi mara n’ebe a na mụ onwe m na ndị Gị enwetawo amara n’anya Gị? ọ̀ bughị n’ime na Ị na-eso anyị eje? otú a ka a ga-ekewa anyị iche, mụ onwe m na ndị Gị, n’ebe ndị mmadụ niile nọ n’elu ụwa nọ.’ Ọpụpụ 33:16.

> “Ugboro ole ka Izrel oge ochie nupụrụ isi, na ugboro ole ka e jiri ikpe nileta ha, e wee gbuo puku kwuru puku, n’ihi na ha agaghị ege ntị n’iwu nke Chineke onye họọrọ ha! Izrel nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ ndị a nọ n’ihe ize ndụ na-adịgide adịgide nke ijikọta onwe ha na ụwa ma tufuo ihe ịrịba ama nile nke ịbụ ndị Chineke họọrọ. Gụkwuo ọzọ Taịtọs 2:13–15. N’ebe a, a na-ebute anyị ruo n’ụbọchị ikpeazụ, mgbe Chineke na-eme ka otu ndị pụrụ iche dịrị Onwe Ya ọcha. Ànyị ga-akpasu Ya iwe dịka Izrel oge ochie mere? Ànyị ga-eweta ọnụma Ya n’elu anyị site n’ịhapụ Ya, na ijikọta onwe anyị na ụwa, na ịgbaso arụ arụ nile nke mba ndị gbara anyị gburugburu?” Testimonies, volume 1, 282, 283.

Nwanneanyị White jụrụ, “Ànyị ga-akpasu Ya iwe dịka Izrel oge ochie mere?” Anyị na-akpasu Ya iwe site n’ịgwakọta onwe anyị na ụwa, nke Ejipt na-anọchi anya ya, bụ́kwa kpọmkwem ebe ndị nnupụisi nọ na Kadesh chọrọ ka a họpụta onye ndú ga-eduru ha laghachi. N’afọ 1863, ọchịchọ ịlaghachi n’Ejipt na ịhọpụta onye ndú ọhụrụ ka mmụọ nsọ gosiri na ọ bụ ọchịchọ ijikọ onwe ya na ụwa.

Akụkụ Akwụkwọ Nsọ anyị na-atụle ugbu a bu nkọwa Nwanyị White buru ụzọ nye banyere etu Izrel oge ochie na-abanyeghị n’izumike ahụ. N’ihe gbasara nnupụisi ha na-aga n’ihu mgbe nile, ọ kọwara amaokwu ndị na-egosi otú Chineke chọrọ isi metụta nwunye Ya, ma nwunye Ya jụrụ. Akụkụ na-esonụ na-eduga n’ihe anyị ka gụrụ ugbu a.

N’akụkụ akwụkwọ ahụ ọ dekọrọ, “Chineke chọrọ ka ndị Ya tukwasị Obi n’ebe Ya naanị nọ. Ọ chọghị ka ha nata enyemaka n’aka ndị na-adịghị eje Ozi Ya.” N’afọ 1863, Adventizim Milerait nke Laodisia hiwere njikọ aka ya na gọọmenti United States iji nyere aka n’mbọ ha igbochi ka a kpọọ ụmụ okorobịa ha ka ha jee n’agha kasị egbu mmadụ n’akụkọ ihe mere eme America.

> “N’ebe a ka anyị na-agụ ịdọ aka ná ntị ndị Chineke nyere Izrel oge ochie. Ọ bụghị ezi mmasị Ya ka ha jegharịa ogologo oge otú ahụ n’ọzara; Ọ gaara eburu ha ozugbo banye n’Ala Nkwa ahụ ma a sị na ha dobere onwe ha n’okpuru Ya ma hụkwa n’anya ka O duru ha; ma n’ihi na ha kpasuru Ya iwe ugboro ugboro n’ọzara, O jiri iwe Ya ṅụọ iyi na ha agaghị abanye n’izu ike Ya, ma e wezụga mmadụ abụọ ndị soro Ya kpamkpam. Chineke chọrọ ka ndị Ya tụkwasị naanị Ya obi. Ọ chọghị ka ha nata enyemaka n’aka ndị na-adịghị efe Ya ozi.

> “Biko gụọ Ezra 4:1–5: ‘Ma mgbe ndị iro Juda na Benjamin nụrụ na ụmụ nke ndọta n’agha ahụ na-ewu ụlọ nsọ nye Onyenwe anyị Chineke nke Izrel; ha bịakwutere Zerubabel, na ndị isi nke ụlọ ndị nna, sị ha, Ka anyị soro unu wuo: n’ihi na anyị na-achọ Chineke unu, dịka unu si eme; anyị esikwala ụbọchị Esarhaddon eze Asiria, onye kpọbatara anyị ebe a, na-achụrụ Ya àjà. Ma Zerubabel, na Jeshua, na ndị ọzọ niile bụ ndị isi nke ụlọ ndị nna nke Izrel, sịrị ha, Unu enweghị ihe unu na anyị ga-arụkọ n’iwuru Chineke anyị ụlọ; kama anyị onwe anyị naanị anyị ga-ewuru Onyenwe anyị Chineke nke Izrel, dịka Eze Saịrọs eze Peasia nyere anyị iwu. Mgbe ahụ, ndị bi n’ala ahụ mere ka aka ndị Juda daa mba, meekwa ka ha nwee nsogbu n’iwulite ụlọ ahụ, werekwa ndị ndụmọdụ megide ha n’ọrụ, ka ha gbochie nzube ha.’”

> “Ezra 8:21–23: ‘Mgbe ahụ, ekwusara m ibu ọnụ n’ebe ahụ, n’akụkụ osimiri Ahava, ka anyị wee wedata onwe anyị n’ihu Chineke anyị, ịchọ n’aka Ya ụzọ ziri ezi nye anyị, na nye ụmụntakịrị anyị, na nye akụnụba anyị niile. N’ihi na ihere mere m ịrịọ n’aka eze otu ìgwè ndị agha na ndị na-agba ịnyịnya ka ha nyere anyị aka megide onye iro n’ụzọ: n’ihi na anyị agwala eze, sị, Aka Chineke anyị dịkwasịrị ndị niile na-achọ Ya maka ọdịmma ha; ma ike Ya na ọnụma Ya dị megide ndị niile na-ahapụ Ya. Ya mere, anyị buru ọnụ, rịọsiekwa Chineke anyị arịrịọ banyere ihe a: O wee gee anyị ntị.’”

> “Onye-amụma ahụ na ndị nna ndị a eleghị ndị obodo ahụ anya dị ka ndị na-efe ezi Chineke, ma ọ bụ ezie na ndị a na-ekwu na ha bụ ndị enyi ma chọọ inyere ha aka, ha amaghi anwa ijikọta onwe ha na ha n’ihe ọbụla metụtara ofufe Ya. Mgbe ha na-arịgo Jerusalem iwulite ụlọ nsọ Chineke na iweghachi ofufe Ya, ha agaghị arịọ eze ka o nyere ha aka n’ụzọ ha ga-esi jee, kama site n’ibu ọnụ na n’ekpere ka ha rịọrọ Onyenwe anyị maka enyemaka. Ha kwenyere na Chineke ga-echebe ma mee ka ndị ohu Ya nwee ọganihu n’ịgbalị ha na-agbalị ijere Ya ozi. Onye Okike nke ihe niile adịghị mkpa enyemaka nke ndị iro Ya iji guzobe ofufe Ya. Ọ dịghị arịọ àjà nke ajọ omume, ọ dịghịkwa anabata onyinye ndị sitere n’aka ndị nwere chi ọzọ n’ihu Onyenwe anyị.”

> “Anyị na-anụkarị okwu a: ‘Unu na-akpa ókè nke ukwuu.’ Dị ka otu ndị mmadụ, anyị ga-eme ụdị àjà ọbụla iji zọpụta mkpụrụobi, ma ọ bụ duru ha gaa n’eziokwu. Ma ijikọ onwe anyị na ha, ịhụ ihe ndị ha hụrụ n’anya n’anya, na inwe enyi na ụwa, anyị agaghị anwa ime ya, n’ihi na mgbe ahụ anyị ga-abụ ndị iro Chineke.” Testimonies, volume 1, 281, 282.

Nwanyị White kwuru, n’ihe gbasara nkọwa ya banyere nnupụisi nke Kadesh, sị: “Onye Okike nke ihe niile adịghị mkpa enyemaka nke ndị iro Ya iji guzosie ike ife ofufe Ya. Ọ naghị arịọ aja nke ajọ omume, ọ dịghịkwa anabata onyinye nke ndị nwere chi ọzọ n’ihu Onyenwe anyị.” N’afọ 1863, mmegharị nke Adventizim Millerite nke Laodisia ghọrọ ụka ma mee njikọ aka na ike ahụ nke ga-amanye ofufe ụbọchị Sọnde n’elu mba ahụ, ma emesia n’elu ụwa dum.

N’isiokwu sochirinụ, anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle ahịrị amụma ndị na-eduga na 1863, nke bụ nkume isi nke oge amụma ahụ sitere na 1844 ruo 1863.

> Ihe nke dịworo adị, ọ bụkwa ya ga-adị; ma ihe a na-eme, ọ bụkwa ya ka a ga-eme: ọ dịghịkwa ihe ọhụrụ ọbụla n’okpuru anyanwụ. Ọ̀ dị ihe ọbụla a pụrụ ikwu sị, Lee, nke a bụ ihe ọhụrụ? o dịwo adị kemgbe oge ochie, nke dị tupu anyị. Amaara m na, ihe ọbụla Chineke na-eme, ọ ga-adịru mgbe ebighị ebi: ọ dịghị ihe a pụrụ ịtinye na ya, ọ dịghịkwa ihe a pụrụ isi na ya wepụ: Chineke na-eme ya, ka mmadụ wee tụọ egwu n’ihu ya. Ihe dịworo adị dị ugbu a; ma ihe ga-adị adịwo kwa adị; Chineke na-achọpụtakwa ihe gara aga. Eklisiastis 1:9, 10; 3:14, 15.

Back to Articles