Article

# Akwụkwọ Daniel — Nke Otu Narị na Iri Atọ na Abụọ

Ikpughe Ihe Ọ̀ pụtara n’Amụma nke Ule Nke Abụọ: Ịghọta Onyinyo nke Anụ-ọhịa ahụ na Oge E Ji Akàrà Kaa puku mmadụ 144,000 ahụ

Author

Jeff Pippenger

Published

March 12, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’isiokwu ndị gara aga, anyị tinyere oge n’ịmata njirimara amụma nke ule nke abụọ n’ime ule atọ ndị mmụọ ozi atọ ahụ nọchiri anya. Mmụọ ozi ọ bụla na-anọchi anya otu ule pụrụ iche, a na-anọchikwa ule nke abụọ anya dị ka ule a na-ahụ anya. Anyị amatala mmụọ ozi atọ ahụ niile, a na-akọwapụtakwa ule nke ọ bụla n’ime ha na Daniel isi nke mbụ, ebe ule nke abụọ n’ime ule atọ ahụ dabeere n’ọdịdị Daniel na ndị kwesịrị nsọpụrụ atọ ahụ mgbe ha risịrị nri akwukwo nri, kama nri Babilọn. Njirimara ọzọ nke ule nke abụọ bụ na a na-anọchikarị ya anya site n’onyonyo nke njikọta nke Ụka na Ọchịchị.

A na-achọpụta ndị mmụọ ozi atọ ahụ na ule ha nke ọ bụla n’ime ọdịda nke Bebel Nimrọd n’Isi nke iri na otu nke Jenesis. Ebe ahụ, a na-anọchi ule atọ ahụ anya site n’iji okwu “bịa ka anyị” ugboro atọ, n’amaokwu nke atọ, nke anọ, na nke asaa. Okwu “bịa ka anyị” nke abụọ ahụ, n’amaokwu nke anọ, na-akara ule nke mmụọ ozi nke abụọ ahụ.

> Ha we sịrị, Bịanụ, ka anyị wulite onwe anyị obodo na ụlọ elu, nke isi ya ga-eru n’eluigwe; ka anyị meere onwe anyị aha, ka a ghara ikesa anyị n’elu ụwa dum. Jenesis 11:4.

Obodo na-anọchi anya steeti, ụlọ elu na-anọchi anya ụka. Ha chọkwara otu agwa pụrụ iche, dịka e gosiri ya n’ọchịchọ ha ime onwe ha aha. N’ule nke abụọ, a na-egosipụtakarị agwa, a na-emekwa ya n’ịtụnyere ya na agwa nke na-emegide ya, dịka e gosiri ya n’ihe banyere Ken na Ebel, ụmụ agbọghọ amamihe na ndị nzuzu, ma ọ bụ n’ule nke abụọ nke Daniel n’ọdịdị ihu a hụrụ anya n’etiti ndị riri nri Babilọn, megide ndị riri akwukwo nri.

> Biko, nwaa ndị ohu gị ụbọchị iri; ka ha nye anyị mkpụrụọka na akwukwo nri ka anyị rie, na mmiri ka anyị ṅụọ. Emesịa, ka e leba anya n’ihu anyị n’ihu gị, na ihu ụmụaka ndị na-eri akụkụ nri eze; ma dịka ị ga-ahụ, mee ndị ohu gị otu ahụ. Ya mere, o kwetara ha n’okwu a, wee nwalee ha ụbọchị iri. Ma na ngwụcha ụbọchị iri ahụ, ihu ha pụtara ka mma ma juokwa n’ahụ karịa ụmụaka niile ndị na-eri akụkụ nri eze. Daniel 2:12–15.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ule nke mmụọ-ozi nke abụọ gosipụtara ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe. Ụdị nke dara n’ule ahụ ghọrọ ụmụnwaanyị ndị Rom, ebe ụdị nke ọzọ bụ ndị kwesị ntụkwasị obi, ndị na-aga n’ihu iso ìhè ahụ na-abawanye ụba. Ụmụnwaanyị ndị Rom na-egosipụta ọdịdị amụma nke nne ha, a na-akọwakwara nne ahụ ha ghọrọ ụmụnwaanyị ya dị ka nne ndị akwụna. N’amụma, akwụna bụ ụka nke na-abanye n’ime mmekọrịta ya na ọchịchị, dị ka oyiyi nke ọchịchị onyeisi ụka Rom.

Nke mbụ n’ime ndị mmụọ ozi atọ ahụ dị na Mkpughe isi nke iri na anọ, nwere ule atọ niile nke nke ọ bụla n’ime ndị mmụọ ozi atọ ahụ, dịka Daniel isi nke mbụ nwekwara. N’ime Daniel iri na abụọ a na-akọwapụtakwa usoro ule nke nzọụkwụ atọ ahụ, ya mere usoro ule nke nzọụkwụ atọ ahụ dị ma n’mmalite ma n’ọgwụgwụ nke akwụkwọ Daniel.

> A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, a ga-emekwa ka ha bụrụ ndị ọcha, a ga-anwakwa ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:10.

Nnwale mbụ dị n’amaokwu nke iri na abụọ bụ ịdị ọcha nke na-eme n’ogige nke ebe nsọ, ebe a na-egbu nwa atụrụ ahụ ma a na-agụnye izi ezi n’aka onye mmehie. Nnwale nke abụọ dị n’amaokwu nke iri na abụọ bụ ime ka ọ dị ọcha dịka ọcha, nke ebe nsọ ahụ na-anọchi anya, nke na-anọchi anya oge a na-ekesa ido nsọ nye onye kwere ekwe. Nzọụkwụ nke atọ bụ ịbụ onye a nwara, nke na-anọchi anya ikpe nke Ebe Kachasị Nsọ, ebe a na-akà ndị nke Chineke akara, ma a na-emezu inye otuto. Ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe ka ndị ajọ omume, ndị na-aghọtaghị, na ndị amamihe, ndị na-aghọta, na-anọchi anya.

Nnwale nke abụọ, nke a na-anọchi anya ya ọtụtụ ugboro n’Okwu Nsọ, na-anọchi anya nnwale a na-ahụ anya, ebe a na-egosipụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe, ma na-anọchikwa anya njikọta nke Ụka na Ọchịchị. Ihe dịkwa mkpa n’otu aka ahụ bụ na otu àgwà nke nnwale nke abụọ bụ na ọ na-ebute ụzọ nnwale nke atọ, ma nnwale nke atọ na-anọchi anya ikpe. Otú ọ dị, e nwere ịkpachara anya dị mkpa gbasara ikpe nke nnwale nke atọ, n’ihi na nke ọ bụla n’ime nnwale atọ ahụ gụnyere ikpe, ma a na-etinye nnwale abụọ mbụ ahụ n’akụkọ ihe mere eme ebe mmepe agwa ka nwere ike ime. Nnwale nke atọ dị iche, n’ihi na ọ bụ nnwale amụma nke na-egosi eziokwu, nke nanị ya na-achọpụta klaasị onye na-efe ofufe nke ị ghọrọla n’ime nzọụkwụ abụọ gara aga nke usoro nnwale ahụ.

N’oge nke e ji akàrà ndị ahụ dị narị otu na iri anọ na anọ puku, nke malitere n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ma kwụsị n’iwu Sọnde na United States, e nwere ule atọ. Ule mbụ bụ mgbe mmụọ-ozi ahụ rịdatara n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ma dịka nkwekọrịta ya na mmụọ-ozi ahụ rịdatara n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840, ule ahụ bụ ule banyere nri. N’isi nke mbụ nke Daniel, ule mbụ bụ mgbe Daniel kpebiri n’obi ya na ya agaghị eri nri eze. Mgbe Mmụọ Nsọ rịdatara n’oge baptizim Kraịst, ma O wee rie ọnụ ụbọchị iri anọ, ule mbụ Ya bụ nri.

Nnwale nke atọ na nke ikpeazụ n’oge ịkpọchi nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ bụ iwu Sọnde. N’oge ahụ, ndị niile nwere nghọta banyere ihe ụbọchị izu ike nke ụbọchị nke asaa na-arịọ, ma họrọ ife ofufe n’ụbọchị anyanwụ, ga-anata akara nke anụ ọhịa ahụ, ha efuokwa ruo mgbe ebighị ebi. Mgbe afọ atọ gachara, na Daniel isi nke mbụ, e duuru Daniel na ndị ezi mmadụ atọ ahụ n’ihu Nebukadneza (ihe nnọchianya nke iwu Sọnde), ka e kpee ha ikpe n’ihe banyere ọzụzụ ha nwetara n’afọ atọ gara aga. Mgbe Nna na Ọkpara rịdatara n’akụkọ nnupụisi Nimrọd na “gaa” nke atọ, ọ bụ iji gbagwojuo asụsụ ha anya ma chụsasịa ha n’ebe niile; nnwale nke atọ bụ nnwale ikpeazụ nke na-ekewa ìgwè abụọ ahụ ruo mgbe ebighị ebi.

> “Ma ilu nke ọka na ahịhịa ọjọọ, na kwa nke ụgbụ, na-akụzi n’ụzọ doro anya na ọ dịghị oge mgbe ndị ajọ omume niile ga-atụgharịkwuru Chineke. Ọka na ahịhịa ọjọọ na-etokọ ọnụ ruo oge owuwe ihe ubi. A na-adọrọ azụ ọma na azụ ọjọọ ọnụ n’akụkụ mmiri maka nkewa ikpeazụ.

> “Ozọkwa, ilu ndị a na-akụzi na a gaghị enwe oge amara ọ bụla mgbe ikpe gasịrị. Mgbe ọrụ ozi-ọma ahụ mezuru, nkewa n’etiti ndị ezi omume na ndị ọjọọ na-esochi ozugbo, a na-edokwa ọdịnihu nke òtù ọ bụla ruo mgbe ebighị ebi.” Christ’s Object Lessons, 123.

Oge nke ịkpụ akara nke narị puku na iri anọ na anọ na-agwụ mgbe iwu Ụka n’ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya rutere, ma n’etiti ule nke atọ ahụ na ule mbụ nke bịara na Septemba 11, 2001, a na-eweta ule nke abụọ n’elu Adventizim Laodisia. E nweghị “oge nnwale mgbe ikpe gasịrị,” n’ihi na ọrụ oziọma ahụ na-emecha mgbe ahụ maka narị puku na iri anọ na anọ ahụ.

Nwanyị White na-akụzi n’ọtụtụ ebe na ọ bụrụ na anyị agaghị agafe ule mbụ, mgbe ahụ anyị agaghị enwe ike ịgafe ule nke abụọ, ma n’enweghị ịgafe nke ọma ule nke abụọ, anyị ga-egosipụta ọdịda anyị n’ule nke atọ, ule ikpeazụ na-ekpughe ezi ọnọdụ.

> “A kọghachiri m n’ozizi nke mbata mbụ nke Kraịst. E zigara Jọn n’mmụọ na ike nke Ịlaịja ka o dozie ụzọ Jisọs. Ndị jụrụ àmà Jọn enwetaghị uru n’ozizi Jisọs. Imegide ha megide ozi ahụ nke buru amụma mbata Ya tinyere ha n’ọnọdụ ebe ha na-apụghị ngwa ngwa ịnakwere ihe àmà kasị sie ike na Ọ bụ Mesaịa ahụ. Setan duru ndị jụrụ ozi Jọn ka ha gaa n’ihu karịa, ka ha jụkwaa Kraịst ma kpọgide Ya n’obe. N’ime ime nke a, ha tinyere onwe ha n’ọnọdụ ebe ha na-apụghị ịnata ngọzi ahụ n’ụbọchị Pentikọst, nke gaara akụzi ha ụzọ banye n’ebe nsọ eluigwe. Ịdọwapụ ákwà mgbochi nke ụlọ nsọ gosiri na a gaghịzi anabata àjà na emume ndị Juu. E tinyela Àjà Ukwu ahụ ma nabatakwala Ya, Mmụọ Nsọ kwa, nke rịdatara n’ụbọchị Pentikọst, wepụrụ uche ndị na-eso ụzọ n’ebe nsọ nke ụwa gaa n’ebe nsọ nke eluigwe, ebe Jisọs batara site n’ọbara nke Ya, ka O wụkwasị ndị na-eso ụzọ Ya uru nke mkpuchi mmehie Ya. Ma a hapụrụ ndị Juu n’ọchịchịrị zuru ezu. Ha tufuru ìhè niile ha gaara enwe banyere atụmatụ nzọpụta, ma ka tụkwasịkwa obi n’àjà ha na onyinye ha na-abaghị uru. Ebe nsọ nke eluigwe anọchiwo ebe nke ụwa, ma ha amaghị mgbanwe ahụ. Ya mere ha enweghị ike irite uru n’ịgba afa Kraịst n’ebe nsọ ahụ.

> “Ọtụtụ na-ele ụzọ ndị Juu siri jụ ma kpọgide Kraịst n’obe anya n’egwu; ma ka ha na-agụ akụkọ mmegbu ihere e mere Ya, ha na-eche na ha hụrụ Ya n’anya, nakwa na ha agaghị agọnarị Ya dịka Pita mere, ma ọ bụ kpọgide Ya n’obe dịka ndị Juu mere. Ma Chineke, Onye na-agụ obi mmadụ niile, etinyela ịhụnanya ahụ ha kwuru na ha nwere n’ebe Jisọs nọ n’ule. Eluigwe dum jiri mmasị kacha miri emi lelee nnabata e nyere ozi nke mmụọ-ozi mbụ. Ma ọtụtụ ndị kwuru na ha hụrụ Jisọs n’anya, ndị kwa bere akwa ka ha na-agụ akụkọ obe ahụ, jiri ịkwa emo nabata ozi ọma nke ọbịbịa Ya. Kama ịnata ozi ahụ n’ọṅụ, ha kwuputara na ọ bụ aghụghọ. Ha kpọrọ ndị hụrụ ngosi Ya n’anya asị, chụpụtakwa ha n’ụlọ ụka. Ndị jụrụ ozi mbụ ahụ enweghị ike irite uru site n’ozi nke abụọ; otu aka ahụkwa, ha eriteghị uru site n’mkpu etiti abalị ahụ, nke ga-akwadebe ha ka ha site n’okwukwe soro Jisọs banye n’Ebe Kasị Nsọ nke ebe nsọ eluigwe. Ma site n’ịjụ ozi abụọ mbụ ahụ, ha emechiela nghọta ha n’ọchịchịrị nke ukwuu nke na ha enweghị ike ịhụ ìhè ọbụla n’ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, nke na-egosi ụzọ banye n’Ebe Kasị Nsọ. Ahụrụ m na dịka ndị Juu kpọgidere Jisọs n’obe, otu a ka ụka aha nkịtị siri kpọgide ozi ndị a n’obe, ya mere ha enweghị ọmụma banyere ụzọ banye n’Ebe Kasị Nsọ ahụ, ha enweghịkwa ike irite uru site n’arịrịọ Jisọs n’ebe ahụ. Dịka ndị Juu, ndị chụrụ àjà ha na-abaghị uru, ha na-arịgo ekpere ha na-abaghị uru n’ime ụlọ nsọ nke Jisọs hapụrụ; Setan kwa, ebe aghụghọ ahụ na-atọ ya ụtọ, na-ewere agwa okpukpe, ma na-eduga uche ndị a na-ekwu na ha bụ Ndị Kraịst n’ebe onwe ya nọ, na-eji ike ya, ihe ịrịba ama ya, na ọrụ ebube ụgha ya arụ ọrụ, iji kee ha n’ọnyà ya.” Early Writings, 259–261.

Ọ bụrụ na anyị agaghị anabata ozi ịdọ aka ná ntị nke e ji Septemba 11, 2001 nọchite anya ya, mgbe ahụ anyị ga-anabata iwu Sọnde n’ezie mgbe ọ bịarutere, ma ọ bụrụ na anyị ka dị ndụ n’oge ahụ. N’ihi ya, ule ahụ ebe anyị na-ekpebi ọdịnihu ebighị ebi anyị, na ule anyị ga-agafe tupu e kaa anyị akara na iwu Sọnde, nke bụkwa ule anyị ga-agafe tupu oge amara emechie, bụ ule nke abụọ, ma ọ bụkwa ule nke oyiyi anụ ọhịa ahụ.

> “Onyenwe anyị egosila m nke ọma na a ga-akpụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ tupu oge amara agwụ; n’ihi na ọ ga-abụ nnukwu ule nye ndị nke Chineke, nke a ga-esi na ya kpebie ọdịnihu ebighị ebi ha. Ọnọdụ gị bụ ngwakọta nke adịghị-nkwekọrịta dị ukwuu nke na ọ bụ naanị mmadụ ole na ole ka a ga-eduhie.”

> “N’Akwụkwọ Mkpughe 13, a na-egosi isiokwu a n’ụzọ doro anya; [Mkpughe 13:11–17, e hotara].”

> “Nke a bụ ule ndị mmadụ nke Chineke ga-enwerịrị tupu e mechie ha akara. Ndị nile gosipụtara ikwesị ntụkwasị obi ha nye Chineke site n’idebe iwu Ya, ma jụ ịnabata ụbọchị izu ike ụgha, ga-anọ n’okpuru ọkọlọtọ nke Onyenwe anyị Chineke Jehova, ha ga-anatakwa akara nke Chineke dị ndụ. Ma ndị na-ahapụ eziokwu nke sitere n’eluigwe ma nabata sabbath nke Sọnde, ga-anata akara nke anụ ọhịa.” Manuscript Releases, volume 15, 15.

Nnwale nke abụọ n’oge e ji akàrà mechie otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ bụ nnwale anya amụma. Ọ na-achọ ka a mata ịkpụpụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ na United States, ma nnwale ahụ apụghị ịkpughe onwe ya ma e wezụga site n’Okwu amụma nke Chineke. Karịa nke ahụ, a ga-aghọta Okwu amụma nke Chineke naanị site n’aka ndị họrọ iri ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, nke a na-anọchi anya ya dịka usoro nke ahịrị n’elu ahịrị. Ọ bụrụ na anyị ajụ iri ozi ahụ nke dị n’aka mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe iri na asatọ mgbe ọ na-arịdata, anyị agaghị enwe ike ịmata ịkpụpụta oyiyi nke anụ ọhịa ahụ.

Iji rie ozi ahụ nke dị n’aka mmụọ-ozi ahụ, ọ dị mkpa ka onye na-amụ amụma nwee ike ịhụ na mmụọ-ozi ahụ nwere ozi n’aka ya. Mgbe mmụọ-ozi ahụ dị ike nke Mkpughe iri na asatọ na-arịda, amaokwu ahụ ekwughị ihe ọbụla dị n’aka ya, ma usoro nke ahịrị n’elu ahịrị na-eguzobe, n’elu ọtụtụ ndị àmà, na e nwere ozi mgbe niile n’aka ndị mmụọ-ozi ndị na-arịda. Ndị na-ajụ usoro nke ahịrị n’elu ahịrị ajụ, kpuru ìsì n’ihe gbasara ozi ahụ nke na-enye ihe akaebe na oyiyi nke anụ ọhịa ahụ na-akpụpụta na United States. A ghaghị ịmata nke ahụ, n’ihi na ebe anyị ga-anọ ruo mgbe ebighị ebi dabeere n’ịmata eziokwu a. Ahịrị n’elu ahịrị, Nwanyị White na-akọwapụta njirimara amụma nke mmụọ-ozi mbụ ahụ dịka otu njirimara ahụ nke mmụọ-ozi ahụ dị ike nke Mkpughe isi nke iri na asatọ.

> “E gosiri m mmasị nke eluigwe niile nwere n’ọrụ ahụ a na-arụ n’elu ụwa. Jizọs nyere otu mmụọ-ozi dị ike iwu ka o rituo ala ma dọọ ndị bi n’ụwa aka ná ntị ka ha kwadebe onwe ha maka ọbịbịa Ya nke ugboro abụọ. Ka mmụọ-ozi ahụ si n’iru Jizọs pụọ n’eluigwe, ìhè nke na-enwu nke ukwuu ma dị ebube nke ukwu gara n’ihu ya. A gwara m na ozi ya bụ ime ka ụwa nweta ìhè site n’ebube ya ma dọọ mmadụ aka ná ntị banyere iwe Chineke na-abịa. Ìgwè mmadụ dị ukwuu nabatara ìhè ahụ. Ụfọdụ n’ime ha yiri ka ha nwere ịdị-nsọ miri emi, ebe ndị ọzọ jupụtara n’ọṅụ ma rapara n’ịṅụrị. Ndị niile nabatara ìhè ahụ tụgharịrị ihu ha n’ebe eluigwe dị ma nye Chineke otuto. Ọ bụ ezie na a kpọsara ya n’ebe mmadụ niile nọ, ụfọdụ bịara naanị n’okpuru mmetụta ya, ma ha ejighị obi ha niile nabata ya. Ọtụtụ jupụtara n’oké iwe. Ndị ozi na ndị mmadụ sonyere ndị ajọ omume ma jiri nnọọ ike guzogide ìhè ahụ nke mmụọ-ozi dị ike ahụ mịrị. Ma ndị niile nabatara ya kewapụrụ onwe ha n’ụwa ma jikọọrịta onwe ha n’otu n’otu nke ukwuu.”

> “Setan na ndị mmụọ ozi ya nọ n’ọrụ ike, na-achọ idọpụ uche nke ọtụtụ mmadụ o kwere mee n’ìhè ahụ. E hapụrụ òtù ahụ nke jụrụ ya n’ọchịchịrị. Ahụrụ m mmụọ ozi nke Chineke ka ọ na-elekọta nke ọma n’obi miri emi ndị ya na-ekwu na ha bụ nke Ya, ka o dekọọ agwa ha mepụtara mgbe e wetara ha ozi ahụ sitere n’eluigwe. Ma dịka ọtụtụ ndị na-ekwupụta ịhụnanya ha n’ebe Jizọs nọ si jiri nlelị, ịkwa emo, na ịkpọasị tụgharịa pụọ n’ozi nke eluigwe ahụ, mmụọ ozi nwere akwụkwọ akpụkpọ e dere ede n’aka ya mere ndekọ ihere ahụ. Eluigwe niile jupụtara n’iwe nsọ n’ihi na e leere Jizọs anya otu a site n’aka ndị na-ekwupụta na ha bụ ndị na-eso Ya.” Early Writings, 245, 246.

N’akwụkwọ ahụ, e “nyere” mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe isi nke iri na anọ “ọrụ” “ịrịdata ma dọọ ndị bi n’ụwa aka ná ntị ka ha kwadebe maka ọbịbịa Ya nke ugboro abụọ,” nke bụ otu ọrụ ahụ nke mmụọ ozi nke Mkpughe isi nke iri na asatọ. Ọrụ nke mmụọ ozi mbụ ahụ bụ “iji ebube ya mee ka ụwa nwuo ìhè ma dọọ mmadụ aka ná ntị banyere iwe Chineke na-abịa,” nke, ọzọkwa, bụ ọrụ nke mmụọ ozi nke isi nke iri na asatọ. Ndị natara ozi ahụ “nyere Chineke otuto,” ma ndị jụrụ ozi ahụ “a hapụrụ n’ọchịchịrị zuru ezu.”

Daniel na ndị ikom atọ ahụ a ma ama họọrọ iri nri nke eluigwe, ndị ọzọ kwa rie nri nke Babilọn. Ná ngwụcha “ule anya” nke ụbọchị iri ahụ, Daniel na ndị ibe ya nyere Chineke otuto, ebe ihu ha pụtara n’anya ka ndị dị arọ ma maa mma karịa ndị riri nri nke Babilọn. Ozi mmụọ ozi mbụ ahụ nke Mkpughe isi nke iri na anọ na-anọchi anya ule atọ ahụ nile n’ime njirimara ya nke ozi ọma ebighị ebi. Ule mbụ bụ ịtụ egwu Chineke, nke abụọ bụ inye Ya otuto, ule nke atọ kwa bụ mgbe oge ikpe ikpe bịarutere. Ndị wepụtara obere akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ ozi mbụ ahụ ma rie ya, dịka e ji Jọn nọchite anya ya n’isi nke iri, nyere Chineke otuto n’ule nke abụọ ahụ, ma e mesịa kwadebe ha ịbanye n’ime ikpe Nebukadneza. Ahịrị n’elu ahịrị, ule mbụ ahụ n’ụbọchị Septemba 11, 2001, bụ iri obere akwụkwọ ahụ nke dị n’aka mmụọ ozi dị ike ahụ. Ule ahụ mere ka e webata ule sochirinụ ebe a ga-egosipụta klas abụọ nke ndị na-efe ofufe tupu ule ikpeazụ nke atọ ahụ, nke naanị ya gosipụtara ma àgwà e nyere otuto, ma ọ bụ àgwà jupụtara n’ọchịchịrị.

Oge akara-nsoro nke puku otu narị na iri anọ na anọ bụ akụkọ ihe mere eme site na Septemba 11, 2001 ruo n’iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States. N’ime akụkọ ihe mere eme ahụ, ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ ga-emeghachi ma mezuo n’ezie ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla. Eziokwu ahụ, ya mere, na-akọwapụta na akụkọ amụma nke Habakuk abụọ ga-emekwa kwa ọzọ ma mezuo n’ezie ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla. Ọ pụtakwara na oge akara-nsoro nke puku otu narị na iri anọ na anọ bụ oge mgbe mmetụta nke ọhụụ amụma ọ bụla na-emeghachi ma mezuo n’ezie ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla.

E kpughere Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri anọ, ka e kpughere n’oge ọgwụgwụ na 1989. Amaokwu ahụ na-amalite site n’oge ọgwụgwụ n’afọ 1798, ma na-ejedebe site n’ịkọwapụta oge ọgwụgwụ na 1989. Ahịrị n’elu ahịrị, oge ọgwụgwụ nke 1798 na-adaba n’oge ọgwụgwụ nke 1989. Akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ, nke malitere na 1798, ma na-aga n’ihu ruo n’iwu ụbọchị ụka n’amaokwu nke iri anọ na otu, na-anọchite anya akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa (United States) dịka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ. A na-anọchite mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa ahụ, bụ Republicanism na Protestantism, site n’oge ọgwụgwụ abụọ ahụ.

N’oge akara n’ahụ nke narị mmadụ na iri anọ na anọ puku, mpi Protestant ga-emepụta klas abụọ nke ndị na-efe ofufe n’oge ule nke abụọ n’ime ule atọ ndị ahụ n’ime oge ahụ. Otu klas ga-abụ nke mepụtara onyinyo Kraịst, nke ọzọkwa ga-abụ nke mepụtara onyinyo anụ ọhịa ahụ. N’oge ule ahụ, mpi Republican ga-esonyere mpi Protestant nke dapụrụ n’ezi okwukwe, wee mepụta onyinyo anụ ọhịa ahụ, dịka ụka Protestant ga-eweghara ọchịchị obodo n’oge ahụ. Oge ahụ ka ọhụụ ọ bụla n’Okwu Chineke na-anọchi anya ya, n’ihi na ebe a ka nke ọ bụla n’ime “akwụkwọ nile nke Bible, na-ezukọta ma na-ejedebe.”

Ọnwụnwa nke abụọ n’akụkọ ihe mere eme ahụ bụ ọnwụnwa nke oyiyi nke anụ ọhịa ahụ, ma n’ime maka ụmụ agbọghọ ndị na-amaghị nwoke, ma n’èzí maka ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụọ ahụ na-asọ mpi. Ọnwụnwa ahụ bụ ọnwụnwa nke anyị ga-agafe “tupu oge amara emechie” n’iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa. Ọnwụnwa ahụ bụ ọnwụnwa anyị na-agafe “tupu a kaa anyị akara.” Ọnwụnwa ahụ bụ ọnwụnwa ebe “a ga-ekpebi ọdịnihu ebighị ebi anyị.”

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> “A ziri mmụọ ozi ọzọ dị ike ka o rịdata n’ụwa. Jisọs tinyere n’aka ya ihe e dere ede, ma ka ọ na-abịa n’ụwa, o tiri mkpu sị, ‘Babịlọn adaala, adaala.’ Mgbe ahụ, ahụrụ m ndị ahụ nwere mmechuihu ọzọ ka ha weliri anya ha n’eluigwe, na-ele anya site n’okwukwe na olileanya maka ngosi nke Onyenwe ha. Ma ọtụtụ dị ka ndị nọgidere n’ọnọdụ amamihe dara ogbenye, dị ka a ga-asị na ha na-arahụ ụra; ma m pụrụ ịhụ akara nke nnukwu iru uju n’ihu ha. Ndị ahụ nwere mmechuihu hụrụ site n’Akwụkwọ Nsọ na ha nọ n’oge ichere ahụ, nakwa na ha aghaghị iji ndidi chere mmezu nke ọhụụ ahụ. Otu ihe akaebe ahụ nke dugara ha ile anya Onyenwe ha n’afọ 1843, dugara ha ịtụ anya Ya n’afọ 1844. Otú ọ dị, ahụrụ m na ihe ka ọtụtụ n’ime ha enweghi ume ahụ nke gosipụtara okwukwe ha n’afọ 1843. Mmechuihu ha emeela ka okwukwe ha daa mbà....”

> “Dịka ozi-ọrụ Jizọs kwụsịrị n’Ebe Nsọ, ma Ọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ma guzo n’ihu igbe ọgbụgba ndụ nke nwere iwu Chineke, O zipụrụ mmụọ ozi ọzọ dị ike nke nwere ozi nke atọ gaa ụwa. E tinyere mpịakọta akwụkwọ n’aka mmụọ ozi ahụ, ma ka ọ na-arịdata n’ụwa n’ike na n’ebube, o kpọsara ịdọ aka ná ntị dị egwu, nke nwere iyi egwu kachasị njọ a kpatụrụla mmadụ. E mere ozi a ka o debe ụmụ Chineke n’ọnọdụ nche, site n’igosiri ha oge ọnwụnwa na nhụjuanya nke dị n’ihu ha. Mmụọ ozi ahụ kwuru, ‘A ga-ebute ha n’agha siri nnọọ ike megide anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya. Naanị olileanya ha maka ndụ ebighị ebi bụ ịnọgide na-eguzosi ike. N’agbanyeghị na ndụ ha nọ n’ihe ize ndụ, ha ga-ejidesi eziokwu ahụ ike.’ Mmụọ ozi nke atọ mechiri ozi ya otu a: ‘Nke a bụ ntachi obi nke ndị nsọ: ebe a ka ndị na-edebe iwu Chineke, na okwukwe Jizọs nọ.’ Ka ọ na-ekwughachi okwu ndị a, o tụrụ aka n’ebe nsọ eluigwe. Uche ndị niile nabatara ozi a ka a na-eduga n’Ebe Kachasị Nsọ, ebe Jizọs guzo n’ihu igbe ahụ, na-eme arịrịọ-ọnụ ikpeazụ Ya n’ihi ndị niile ebere ka na-adịgide maka ha, nakwa n’ihi ndị n’amaghị ama mebiri iwu Chineke. A na-eme mkpuchi mmehie a n’ihi ndị ezi omume nwụrụ anwụ, dịka a na-emekwa ya n’ihi ndị ezi omume dị ndụ. Ọ gụnyere ndị niile nwụrụ anwụ n’ịtụkwasị Kraịst obi, ma ndị, n’ihi na ha anataghị ìhè banyere iwu Chineke, mehiere n’amaghị ama site n’ịdapụ n’iwu ya nile.” Early Writings, 245, 255.

Back to Articles