Article

# Rọm Na-Ewulite Ọhụhụ Ahụ — Nọmba Isii

Esemokwu Amụma Ndị Dị n’Akụkọ Ihe Mere eme nke Adventist: Ịghọta Esemokwu Dị n’etiti Uriah Smith na James White Banyere Daniel 11:36

Author

Jeff Pippenger

Published

August 14, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyị na-atụle ahịrị isii nke esemokwu amụma nke bilitere n’ime akụkọ ihe mere eme nke Adventizim site n’afọ 1798 ruo taa.

> “N’akụkọ ihe mere eme na amụma, Okwu Chineke na-egosi ọgụ ogologo oge dị n’etiti eziokwu na njehie. Ọgụ ahụ ka na-aga n’ihu. Ihe ndị dịworo, a ga-emegharị ha ọzọ. A ga-eme ka esemokwu ochie dịrị ndụ ọzọ, echiche ọhụrụ dị iche iche ga-anọgidekwa na-apụta. Ma ndị Chineke, ndị site n’okwukwe ha na mmezu nke amụma keere òkè n’ịkpọsa ozi nke mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ, maara ebe ha guzo. Ha nwere ahụmahụ dị oké ọnụ karịa ọlaedo a nụchara anụcha. Ha ga-eguzosi ike dịka nkume, na-ejidesi mmalite nke ntụkwasị obi ha ike ruo ọgwụgwụ.” Selected Messages, book 2, 109.

Edemede gara aga lebara esemokwu mbụ na nke ikpeazụ banyere ọchịchị Rom anya, ma ugbu a, anyị ga-eburu n’aka esemokwu nke mere n’etiti Uriah Smith na James White. Uriah Smith tinyere “nkọwa nke onwe ya” n’ime amaokwu nke iri atọ na isii.

> “AMAOKWU 36. Eze ahụ ga-emekwa dịka uche ya si dị; ọ ga-ebuli onwe ya elu, mee onwe ya ka ọ dị ukwuu karịa chi niile, ma kwuo okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-enwekwa ọganihu ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu; n’ihi na ihe e kpebiri ga-emezu.”

> “Eze a e webatara n’ebe a enweghị ike igosi otu ọchịchị ahụ e kwuru n’ikpeazụ; ya bụ, ọchịchị papal; n’ihi na nkọwapụta ndị ahụ agaghị adabara ma ọ bụrụ na etinyere ha n’ọrụ n’ebe ọchịchị ahụ nọ.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 292.

Smith kwetara na ike ahụ dị n’amaokwu gara aga bụ “Rome nke pope,” ma ọ na-ekwu na njirimara ndị dị n’amaokwu nke iri atọ na isii abụghị njirimara amụma ndị na-akọwapụta Rome nke pope. Nkwupụta ahụ bụ ụgha. Ekwesịrị icheta na n’ime nnupụisi nke afọ 1863, e debere oge asaa nke Levitikọs isi nke iri abụọ na isii n’akụkụ, ya mere a jụrụ nnọchianya nke oge asaa nke tebụl abụọ nke Habakọk. Ma chaatị 1843 ma nke 1850 na-egosi oge asaa ahụ kpọmkwem n’etiti chaatị ndị ahụ, ma ihe osise abụọ ahụ na-edobe obe n’etiti ahịrị nke oge asaa ahụ. Mgbe ìhè ọhụrụ nke oge asaa bịarutere n’afọ 1856 ma mesịa jụ ya, nke ahụ kpọrọ akara nke ịjụ tebụl abụọ nke Habakọk, nakwa ikike nke Mmụọ nke Amụma, nke na-akọwapụta nke ọma na chaatị abụọ ahụ bụ ndị Chineke duziri.

Dị ka Nwannaanyị White si kwuo, aghụghọ ikpeazụ nke Setan bụ ime ka akaebe nke Mmụọ Chineke ghara ịdị irè, ma ebe a aghụghọ mbụ bụ ime ka akaebe nke Mmụọ Chineke ghara ịdị irè, ọ nọchikwara anya n’ịjụ n’otu oge ahụ eziokwu ndị ntọala e depụtara n’elu chaatị abụọ ahụ, ma karịa nke a kpọmkwem, ugboro asaa ahụ.

N’ime nnupụisi nke 1863, ọ bụghị onye ọzọ kama ọ bụ Uriah Smith mere chaatị ụgha nke 1863, nke wepụrụ ahịrị nke oge asaa ahụ. Ka ọ na-erule 1863, Uriah Smith emechiela anya ya n’ìhè nke oge asaa ahụ, ma ọ nweghị ike ịhụ na e nwere “iwe” abụọ nke Daniel na-akọwapụta. Iwe abụọ ahụ na-anọchi anya oge asaa ahụ megide alaeze ugwu nke Izrel, na alaeze ndịda nke Juda. Nke mbụ megide ebo iri ahụ nke ugwu bidoro na 723 BC ma kwụsị na 1798, nke abụọkwa bidoro na 677 BC ma kwụsị na 1844.

Gebriel bịakwutere Daniel n’isi nke asatọ ịkọwara ya ọhụụ marah ahụ, ma n’ihe metụtara ọrụ ya, o nyerekwa akaebe nke abụọ banyere 1844. Afọ puku abụọ na narị atọ nke Daniel isi nke asatọ kwụsịrị na 1844, ma n’otu aka ahụkwa ka iwe ikpeazụ n’ime iwe abụọ ahụ megide alaeze ugwu na alaeze ndịda kwụsịrị.

> O wee sị, Lee, aga m eme ka ị mata ihe ga-adị n’ọgwụgwụ ikpeazụ nke iwe ahụ: n’ihi na n’oge ahụ a kara aka ka ọgwụgwụ ga-adị. Daniel 8:19.

Ọgwụgwụ ikpeazụ na-eburu n’uche na e nwere ọgwụgwụ mbụ. Nke ikpeazụ n’ime iwe abụọ ahụ, nke bụ naanị okwu ọzọ e ji akọwa ugboro asaa ahụ, kwụsịrị n’afọ 1844, nke mbụ n’ime iwe ahụ kwụsịrị n’afọ 1798. Amaokwu ahụ Smith kwuru na ọ nweghị nkọwa ọ bụla banyere ike ọchịchị papal ahụ, kọwara afọ nke ọchịchị papacy ga-anata ọnya ọnwụ ya.

> Eze ahụ ga-emekwa dịka ọchịchọ ya si dị; ọ ga-ebulikwa onwe ya elu, ma mee onwe ya ka ọ dị ukwuu karịa chi ọ bụla, ọ ga-ekwukwa okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-enwekwa ihe ịga nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu; n’ihi na a ga-emezu ihe ahụ e kpebiri. Daniel 11:36.

“Eze” ahụ n’amaokwu nke iri atọ na isii ga “aga nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu.” Lezienụ anya n’ihe Smith dere banyere Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri abụọ na atọ na nke iri abụọ na anọ, n’otu akwụkwọ ahụ ebe ọ na-ekwu na ike ọchịchị popu enweghị àgwà ziri ezi ndị a chọrọ iji mezuo amaokwu nke iri atọ na isii.

> “AMAOKWU 23. N’oge ikpeazụ nke alaeze ha, mgbe ndị na-emebiga iwu ókè erutela izu oke, eze nke ihu ya dị egwu, ma na-aghọta ilu gbara ọchịchịrị, ga-ebili. 24. Ike ya ga-adị ukwuu, ma ọ bụghị site n’ike nke aka ya: ọ ga-ebibikwa n’ụzọ dị ịtụnanya, ọ ga-enwekwa ọganihu, mee ihe ya, bibiekwa ndị dị ike na ndị nsọ. 25. Sitekwa n’amụma aghụghọ ya, ọ ga-eme ka aghụghọ nwee ọganihu n’aka ya: ọ ga-ebulikwa onwe ya elu n’obi ya, sitekwa n’udo ọ ga-ebibi ọtụtụ mmadụ: ọ ga-ebilikwa imegide Onyeisi nke ndịisi; ma a ga-agbaji ya n’enweghị aka.

> “Ike a sị na ike a nọchiri nkewa anọ nke alaeze ehi ahụ n’oge ikpeazụ nke alaeze ha, ya bụ, n’ebe njedebe nke ije ha dị. N’ezie, ọ bụ otu ihe ahụ dị ka mpi nta ahụ a kpọrọ n’amaokwu nke 9 gaa n’ihu. Tụnye ya n’ọrụ banyere Rom, dịka e gosipụtara n’ihe e kwuru banyere amaokwu nke 9, ma ihe niile ga-adị n’otu nkwekọ ma doo anya.

> “‘Eze nwere ọdịdị ihu siri ike.’ Mosis, n’ịkọwa tupu oge eruo ntaramahụhụ ga-abịakwute ndị Juu site n’otu ike a, kpọrọ ya ‘mba nwere ọdịdị ihu siri ike.’ Deut. 28:49, 50. Ọ dịghị ndị mmadụ ọ bụla gosipụtara onwe ha n’usoro agha n’ụzọ dị egwu karịa ndị Rom. ‘Na-aghọta okwu omimi.’ Mosis, n’Akwụkwọ Nsọ ahụ e kwuworo banyere ya ugbu a, sịrị, ‘onye asụsụ ya ị gaghị aghọta.’ A pụghị ikwu nke a banyere ndị Babilọn, ndị Peshia, ma ọ bụ ndị Gris, n’ihe metụtara ndị Juu; n’ihi na e ji asụsụ Kaldia na nke Gris mee ihe, nke ukwuu ma ọ bụ nke nta, na Palestine. Ma nke a abụghị otú ahụ n’ihe banyere asụsụ Latịn.”

> “Mgbe ndị mmehie mezuru oke.” N’ime ya niile, a na-edobe njikọ dị n’etiti ndị nke Chineke na ndị na-emegbu ha ka ọ pụta ìhè. Ọ bụ n’ihi njehie nke ndị Ya ka e rere ha nye n’agha mbuso; ma nnọgide ha n’ime mmehie wetara ntaramahụhụ ka njọ karịa. N’oge ọ bụla, ndị Juu adịghị emebi emebi n’ụzọ omume, dịka mba, karịa n’oge ha bịara n’okpuru ọchịchị ndị Rom.

> “‘Dị ike, ma ọ bụghị site n’ike nke ya.’ Ihe ịga nke ọma nke ndị Rom sitere n’ụzọ dị ukwuu n’enyemaka nke ndị ha na ha jikọrọ aka, nakwa n’ọdịiche dị n’etiti ndị iro ha, nke ha na-adị njikere mgbe niile iji were rite uru. Rom nke Pọp kwa dị ike site n’aka ike ọchịchị nke ụwa nke ọ na-achịkwa n’ụzọ ime mmụọ.

> “‘Ọ ga-ebibi n’ụzọ dị ịtụnanya.’ Onye-nwe-anyị gwara ndị Juu site n’ọnụ onye-amụma Ezekiel na Ọ ga-enyefe ha n’aka ndị ikom bụ ‘ndị maara nkà ibibi;’ ma mgbukpọ nke otu nde na otu narị puku ndị Juu n’oge mbibi nke Jerusalem site n’aka agha ndị Rom, bụ nkwenye dị egwu nke okwu onye-amụma ahụ. Ma Rom n’ọkwa ya nke abụọ, ya bụ, nke ndị pope, kpatara ọnwụ nke nde iri ise nke ndị martir.”

> “‘Site n’amụma ya kwa, ọ ga-eme ka aghụghọ gaa nke ọma n’aka ya.’ E kewapụrụ Rom karịa ike ndị ọzọ niile n’ụkpụrụ aghụghọ, nke o ji wetara mba dị iche iche n’okpuru ọchịchị ya. Nke a bụ eziokwu banyere ma Rom nke ndị na-ekpere arụsị ma Rom nke popu. Ma otu a, site n’udo ka o bibiri ọtụtụ.”

> “Ma Rom, n’ikpeazụ, n’onye nke otu n’ime ndị ọchịchị ya, biliri imegide Onye-isi nke ndị-isi, site n’inye ikpe ọnwụ megide Jisọs Kraịst. ‘Ma a ga-agbaji ya n’enweghị aka,’ okwu nke na-eme ka mbibi nke ike a bụrụ otu ihe ahụ na iti ihe oyiyi ahụ nke isi nke 2.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 202–204.

Smith, ugboro abụọ n’akụkụ akwụkwọ ahụ, na-egosi na àgwà amụma nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ na nke Rom nke popu pụrụ ịgbanwe ibe ha, n’ihi na ha bụ nanị ngosipụta nke Rom n’usoro abụọ ya, dịka ngwakọta nke ígwè na ụrọ dị na Daniel isi nke abụọ, nke Sister White na-akọwa dị ka ihe nnọchianya nke churchcraft na statecraft. Mgbe Daniel na-akọwapụta n’amaokwu ndị Smith na-ekwu maka ha–na Rom “ga-eme nke ọma, ma rụọ ọrụ,” nakwa na Rom “ga-eme ka aghụghọ nwee ọganihu n’aka ya,”–Smith na-ekwu na n’amaokwu nke iri atọ na isii na “eze” ahụ nke “ga-eme nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-ezu,” na-egosi àgwà amụma nke ma Rom nke ndị ọgọ mmụọ ma Rom nke popu. Mgbe ahụ, ọ na-ekwukwa na ọ dịghị otu n’ime àgwà Rom ndị dị n’amaokwu nke iri atọ na isii na-ezo aka n’ike nke popu.

Anyi ekwupụtala Smith n’ịkwado njirimara Rom dị ka ndị ohi ndị na-eme ka ọhụ ahụ guzobe, ma otu n’ime àgwà amụma anọ dị n’amaokwu nke iri na anọ bụ na Rom na-ebuli onwe ha elu.

> N’oge ndị ahụ kwa, ọtụtụ ga-ebili imegide eze nke ndịda: ndị na-apụnara ihe n’etiti ndị gị ga-ebulikwa onwe ha iji mee ka ọhụụ ahụ guzoro; ma ha ga-ada. Daniel 11:14.

Smith na-ekwu na nkọwa nke eze ahụ dị na amaokwu nke iri atọ na isii adịghị adaba na ike papal, ọ bụ ezie na na mbụ ọ gbachitere na ọ bụ Rom dị na amaokwu nke iri na anọ nke na-ebuli onwe ya elu. Ma eze ahụ dị na amaokwu nke iri atọ na isii “ga-ebuli onwe ya elu.” Otu eze ahụ ahụ́ dị na amaokwu nke iri atọ na isii ga-“ekwu okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile.” N’akwụkwọ Daniel ike papal “ga-ekwu nnukwu okwu megide Onye Kasị Elu,” ma n’akwụkwọ Mkpughe ike papal na-ekwulu Chineke megide Onye Kasị Elu.

> E nyekwara ya ọnụ na-ekwu okwu ndị dị ukwuu na nkwulu; e nyekwara ya ike ka ọ nọgide ruo ọnwa iri anọ na abụọ. O meperekwa ọnụ ya n’nkwulu megide Chineke, ikwulu aha Ya, na ụlọikwuu Ya, na ndị bi n’eluigwe. Mkpughe 13:5, 6.

A kọwara nkọwa amụma ọ bụla gbasara ike ọchịchị popu n’amaokwu nke iri atọ na isii.

> Eze ga-eme kwa dị ka ọchịchọ ya si dị; ọ ga-ebulikwa onwe ya elu, meekwa ka onwe ya bụrụ nnukwu karịa chi ọ bụla, ọ ga-ekwukwa okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-enwekwa ọganihu ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu; n’ihi na ihe ahụ ekpebiri ga-emezu. Daniel 11:36.

Ndị mmadụ na-akọwa Akwụkwọ Nsọ na-adịkarị ọtụtụ mgbe bụrụ ndị a na-apụghị ịdabere na ha, ma ọtụtụ ndị na-akọwa Akwụkwọ Nsọ n’ọgbakọ Adventist na-agba àmà banyere eziokwu doro anya ahụ na ọ bụ amaokwu nke iri atọ na isii ka onyeozi Pọl na-akọwa n’ụzọ ọzọ na 2 Ndị Tesalonaịka, mgbe ọ kpọrọ okwu banyere nwoke mmehie ahụ.

> Ka onye ọbụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọbụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma e wezụga na ọdịda n’ezi okwukwe buru ụzọ bịaruo, ma kpughee onye mmehie ahụ, nwa nke ila n’iyi; Onye ahụ na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe niile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ọ dịka Chineke nọdụrụ ala n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. 2 Ndị Tesalonaịka 2:2, 3.

Amaokwu nke iri atọ na isii na-ekwu na, “ọ ga-ebuli onwe ya elu, meekwa ka onwe ya dị ukwuu karịa chi ọ bụla,” ma Pọl na-ekwu, “ka e kpughee nwoke ahụ nke mmehie, nwa nke ilala n’iyi; onye na-emegidekwa ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe niile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe.” O doro anya na Smith enweghị ikike amụma ọ bụla iji kwuo na eze nke amaokwu nke iri atọ na isii dị iche na eze ahụ a na-atụle n’amaokwu ndị na-eduga n’amaokwu nke iri atọ na isii. N’usoro ụtọasụsụ, o nweghị ihe ziri ezi iji mee ngwa ya na-ezighị ezi, ma nkwupụta ya na o mere otú ahụ n’ihi na amaokwu nke iri atọ na isii enweghị njirimara ọ bụla nke ike papal ahụ bụ ịkpọgharịa Akwụkwọ Nsọ n’ịgbalị iwulite nkọwa nke onwe ya.

> Anyị nwekwara okwu amụma nke kasị sie ike; nke unu na-eme nke ọma ma ọ bụrụ na unu ege ya ntị, dịka ìhè nke na-enwu n’ebe ọchịchịrị dị, ruo mgbe chi bọrọ, kpakpando ụtụtụ wee bilie n’obi unu: N’ịmara nke a mbụ, na amụma ọbụla nke Akwụkwọ Nsọ abụghị nke nkọwa onwe onye ọbụla. N’ihi na amụma esiteghị n’oge ochie bịa site n’uche mmadụ: kama ndị nsọ nke Chineke kwuru okwu dịka Mmụọ Nsọ kpaliri ha. 2 Pita 1:19–21.

N’afọ ndị gafeworonụ nke Adventizim Laodisia, e nweela ọtụtụ ndị ọkà mmụta okpukpe Adventist, ndị ụkọchukwu na ndị odeakwụkwọ tụlere ma ha chere na itinye ya Smith mere ziri ezi ma ọ bụ na ọ zighị ezi. Otu ụkọchukwu Australia, Louis Were, onye nwụrụ ogologo oge gara aga, tinyere ọtụtụ akụkụ nke ozi ya n’ịlụso usoro amụma ụgha Smith ọgụ. Ihe kpatara mgbochi ya abụghị naanị na Smith n’ikpeazụ kọwara eze ahụ nke na-abịa na njedebe ya n’amaokwu nke iri anọ na ise dị ka Turkey, kama ikpo okwu Smith mepụtara kwa itinye Armageddon n’ọrụ n’ụzọ na-ezighị ezi. N’ihe dị ka afọ ndị 1980, otu onye odeakwụkwọ Adventist dere akwụkwọ a kpọrọ, Adventists and Armageddon, Have we Misunderstood Prophecy? Aha onye odeakwụkwọ ahụ bụ Donald Mansell, akwụkwọ ahụ ka dịkwa.

Mansell na-esochi akụkọ ihe mere eme nke dugara n’Agha Ụwa Mbụ na Agha Ụwa nke Abụọ, na-egosi na mgbe a hụrụ na agha abụọ ahụ na-abịa, ndị nkwusa ozioma Adventist bidoro iji ngwa nke ụgha Smith, nke na-ekwu na Turkey ga-agagharị gaa Jerusalem n’eziokwu anụ ahụ dị ka ihe ịrịba ama nke Armageddon na njedebe nke ụwa. Ọ na-egosi site na ndekọ ndị otu ụka na ka nke ọ bụla n’ime agha ndị ahụ na-eru nso, e webatara ọtụtụ mkpụrụobi n’ime òtù ụka Adventist, dabere n’isi ike amụma nke onye nkwusa ozioma, nke sitere n’echiche ezughị oke Smith banyere Armageddon.

Mgbe nke ọ bụla n’ime agha ndị ahụ kwụsịrị, ma amụma ndị ahụ nwere ntụpọ emezuo, ụka ahụ tufuru ọtụtụ ndị otu karịa ndị ha ritere uru site n’usoro amụma nke Smith wuru.

Site n’ịjụ Smith jụrụ ozi ntọala nke ndị Millerite, na ịdị njikere ya ịkwalite nkọwa nke onwe ya banyere amaokwu iri atọ na isii ruo iri anọ na ise nke Daniel, uche-omimi Smith mepụtara usoro amụma nke e wuru n’elu ihe omume ndị na-eme ugbu a.

N’esemokwu dị n’etiti Smith na James White banyere eze ahụ nke na-abịa na njedebe ya n’amaokwu ikpeazụ nke Daniel iri na otu, James White gosipụtara otu uche ziri ezi nke nkenke nke nọchiri anya ntọala amụma Smith nke a wuru n’elu ájá. White kuziri na “amụma na-amịpụta akụkọ ihe mere eme, ma akụkọ ihe mere eme anaghị amịpụta amụma.”

Ndị nkwusa ozioma nke Adventism bụ ndị rụrụ ọrụ tupu agha abụọ ahụ jiri akụkọ ihe mere eme nke na-etolite eto gosipụta ụdị amụma Armagedọn nke Smith, nke nwere ntụpọ; ọrụ ha kwa, nke yiri ka e gọziri ya nke ukwuu n’oge na-eduga n’agha ndị ahụ, mepụtara mfu zuru ezu mgbe e gosipụtara na ụdị amụma ahụ dabeere n’elu nkọwa onwe onye.

> Kpacharanụ ndị amụma ụgha anya, ndị na-abịakwute unu n’uwe atụrụ, ma n’ime ha, ha bụ agụ ọhịa na-adọgbu ihe. Unu ga-eji mkpụrụ ha mara ha. Ọ̀ bụ n’ogwu ka mmadụ na-achịkọta mkpụrụ vaịn, ma ọ bụ n’ukpa ka a na-achịkọta mkpụrụ fiig? Otu a kwa, osisi ọma ọ bụla na-amị mkpụrụ ọma; ma osisi rere ure na-amị mkpụrụ ọjọọ. Osisi ọma apụghị ịmị mkpụrụ ọjọọ, osisi rere ure apụghịkwa ịmị mkpụrụ ọma. Osisi ọ bụla nke na-adịghị amị mkpụrụ ọma, a na-egbutu ya, tụba ya n’ọkụ. Ya mere, ọ bụ site na mkpụrụ ha ka unu ga-eji mara ha. Matiu 7:15–20.

Nkwenye Smith ịkwalite usoro amụma nzuzo banyere eze ahụ dị n’amaokwu nke iri atọ na isii mịpụtara mkpụrụ nke imekwa ka e nwee itinye Arịa nke Isii na Amagedọn n’ọrụ n’ụzọ na-ezighị ezi.

> Mmụọ-ozi nke isii we wụsa nnukwu efere ya n’elu nnukwu osimiri Yufretis; mmiri ya wee kpọọ nkụ, ka e wee kwadebe ụzọ ndị eze nke ọwụwa anyanwụ. M wee hụ mmụọ atọ ndị na-adịghị ọcha, dị ka ngwo, ka ha si n’ọnụ dragọn ahụ, na n’ọnụ anụ ọhịa ahụ, na n’ọnụ onye amụma ụgha ahụ pụta. N’ihi na ha bụ mmụọ ndị mmụọ ọjọọ, na-arụ ọrụ ebube, ndị na-aga n’ihu ndị eze nke ụwa na nke ụwa dum, iji kpọkọta ha n’agha nke nnukwu ụbọchị ahụ nke Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile. Lee, ana m abịa dị ka onye ohi. Ngọzi dịrị onye ahụ nke na-amụ anya, na-echekwakwa uwe ya, ka ọ ghara ịga ije n’ịgba ọtọ, ka ha wee hụ ihere ya. O wee kpọkọta ha ọnụ n’ebe a na-akpọ n’asụsụ Hibru Amagedọn. Mkpughe 16:12–16.

Dịka anyị kpọtụrụla na mbụ, ọrịa-otiti nke isii na-abịa mgbe oge nnwale mmadụ mechiri emechi; ya mere, ịdọ aka ná ntị ahụ nke dị n’ime ya, bụ́ ka unu debe uwe unu, aghaghị ịkọwa okwu nnwale nke na-eme tupu Maịkel ebili, tupu oge nnwale mmadụ emechie, na tupu ọrịa-otiti mbụ amalite. Ọrịa-otiti nke isii na-egosi ọrụ dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ, bụ́ ndị mejupụtara njikọ ugboro atọ ahụ nke na-abịakọta ọnụ n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Njikọ ugboro atọ ahụ bụ Rome Ọhụrụ, ma akara nke na-amata ma na-eguzobe njikọ ugboro atọ ahụ nke Rome Ọhụrụ bụ “ndị na-apụnara ndị gị ihe,” ndị “na-ebuli onwe ha elu iji mee ka ọhụụ ahụ guzosie ike” ma “daa.”

Ịdọ aka ná ntị nke ihe otiti nke isii, mgbe a ghọtara ya, na-enye mkpụrụobi ohere idobe uwe ya; ma ọ bụrụ na a jụ ya, ọ na-ahapụ mkpụrụobi ka ọ gba ọtọ, nke bụ otu n’ime àgwà ise nke onye Laodicea. Ihe nnọchianya nke na-eme ka ịdọ aka ná ntị ahụ guzosie ike bụ ndị ohi nke ndị gị, ndị na-ebuli onwe ha elu ma mesịa daa. Solomọn kwuru na ọ bụrụ na ndị nke Chineke enweghị ọhụụ ahụ, ha na-ala n’iyi.

> Ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi: ma onye na-edebe iwu, ngọziri agọzi ka ọ dị. Ilu 29:18.

Okwu Hibru a sụgharịrị “ila n’iyi” pụtara “ime ka mmadụ gba ọtọ,” ma Jọn dere, “Ngọzi nādiri onye ahu nke nāmụrụ anya, nke nādebekwa uwe-ya nile, ka ọ ghara ije ije n’ọtọ, ka ha we hu ihere-ya.” Smith mehieworo banyere Eze nke Ugwu, ma ntọala amụma ụgha ahụ nyere ya ohere ịzụlite nkọwa amụma nke, ọ bụrụ na a nabata ya, na-emepụta ịgba ọtọ, nke bụ ihe nnọchianya nke ndị Laodisia, ndị a na-awụpụ n’ọnụ Onye-nwe.

Smith enweghị nsogbu ọ bụla n’ịgbachitere njirimara ụgha ọhụrụ ya banyere Eze Ugwu megide James White, di onye amụma nwanyị ahụ. Ndị ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme nke Adventist, nakwa Nwanyị White, na-ekwu maka esemokwu ha a ma ama. Ellen White dọọrọ ma di ya ma Smith aka ná ntị n’ihi ikwe ka ọdịiche echiche ha banyere onye e ji eze ugwu nọchite anya ya n’ime Daniel isi nke iri na otu, banye n’ọha. N’akwụkwọ mbipụta Adventist mbụ kpọmkwem mgbe Nnukwu Nkụda Mmụọ nke 1844 gasịrị, James White dere:

> “Na Jisọs biliri, mechie ụzọ, bịakwutekwa Onye Ochie nke ụbọchị, ka ọ nata alaeze ya, n’ọnwa nke 7, 1844, ekwere m nke a nke ọma. Lee Luk 13:25; Matiu 25:10; Daniel 7:13,14. Ma iguzo nke Maịkel, Daniel 12:1, dị ka ọ bụ ihe omume ọzọ, maka nzube ọzọ. Ibilite ya n’afọ 1844, bụ imechi ụzọ, na ịbịakwute Nna ya, ka ọ nata alaeze ya, na ike ịchị; ma iguzo nke Maịkel bụ igosipụta ike eze ya, nke o nwere ugbua, n’ịla ndị ajọ omume n’iyi, na n’ịzọpụta ndị nke ya. Maịkel ga-eguzo n’oge ahụ ike ikpeazụ dị n’isi nke 11 ga-abịa na njedebe ya, ma ọ dịghị onye ga-enyere ya aka. Ike a bụ nke ikpeazụ nke na-azọda ezi nzukọ Chineke n’okpuru ụkwụ: ma ebe a ka a ka na-azọda ezi nzukọ ahụ ma na-achụpụ ya site n’aka Ndị Kraịst niile, ọ na-esite na nke a pụta na ike mmegbu ikpeazụ ahụ abịabeghị ‘na njedebe ya;’ Maịkel eguzobebeghịkwa. A na-eme ka a hụ ike ikpeazụ a nke na-azọda ndị nsọ na Mkpughe 13:11-18. Ọnụ ọgụgụ ya bụ 666.” James White, A Word to the Little Flock, 8.

Mgbe Smith wetara ihe ọ kpọrọ “ìhè ọhụrụ” ya banyere isiokwu nke “ike ikpeazụ dị na Daniel isi nke iri na otu,” James White hụrụ nkọwa Smith, ọ bụghị dịka ìhè ọhụrụ, kama dịka mwakpo megide ntọala. Esemokwu ahụ banyere Rome dịka eze nke ugwu n’ime Daniel iri na otu, nke mere n’etiti Uriah Smith na James White, nwere àgwà pụrụ iche, nke anyị, dịka ụmụ akwụkwọ amụma, kwesịrị ijikọ ọnụ na esemokwu ndị ọzọ n’akụkọ ihe mere eme Adventist gbasara akara nke Rome.

Otu n’ime àgwà ndị ahụ bụ iwebata nkọwa nke onwe. Àgwà ọzọ bụ na itinye nkọwa nke onwe ahụ n’ọrụ na-achọ ịgbanwegharị ụtọasụsụ dị mfe n’ike, n’ihi na Smith ọ bụghị naanị na o leghaara anya na àgwà amụma ọ bụla dị n’amaokwu nke iri atọ na isii na-agwa Rome okwu, kama o leghaara anya na nhazi ụtọasụsụ ahụ na-achọ ka eze nke amaokwu nke iri atọ na isii bụrụ otu eze ahụ a na-anọchi anya ya n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ gara aga.

Ihe ọzọ bụ na nkọwa onwe onye ahụ bụ ịjụ eziokwu ndị bụ isi ntọala. Ihe ọzọ bụ na ọ na-anọchi anya ịjụ ikike nke Mmụọ nke Amụma. Njirimara ọzọ bụ na echiche mbụ ahụ nwere ntụpọ banyere Rome ga-eduga n’ụdị amụma nke na-adịghị ekwe ka mmadụ debe uwe ya ka ha na-eru nso n’ọgwụgwụ oge nnwale mmadụ. Ihe ọzọ bụ ịdị njikere ịkwalite nkọwa onwe onye ya n’ihu ọha. Ihe ọzọ bụ na a na-amata nkọwa onwe onye ahụ mgbe niile dị ka ìhè ọhụrụ. A na-anọchi anya àgwà ndị a niile n’ime mkparịta ụka dị ugbu a banyere “ndị ohi nke ndị gị.”

Mgbe esemokwu ikpeazụ nke Rom, nke esemokwu mbụ nke Rom gosipụtara n’ụdị site n’ịmata “ndị na-apụnara mmadụ gị ihe,” ejikọtakwara ya na ahịrị amụma nke esemokwu Uriah Smith na James White, anyị ga-ahụ na otu òtù ga na-ewu ihe nlereanya amụma ha n’elu nkọwa nke onwe, nke na-ajụ eziokwu ntọala.

Ịjụ eziokwu ndị ntọala ahụ n’onwe ya na-anọchi anya ịjụ ikike nke Mmụọ nke Amụma, nke na-agbachitere eziokwu ndị ntọala ahụ nke ọma nke ukwuu. Otu ìgwè ahụ ga-adịkwa njikere iweta echiche ha n’ihu ọha, n’agbanyeghị nchegbu ọbụla a pụrụ ibuli banyere mmetụta ozizi ahụ nwere ike inwe n’ahụ ndị Chineke n’ụwa nile.

Ozugbo emechara 1844, n’ọgbọ mbụ nke Adventizim, e butere esemokwu ọzọ banyere Rom. A nọgidere na-akpalite esemokwu ahụ, ruo mgbe a nabatara echiche ụgha ahụ n’ọgbọ nke atọ nke Adventizim. Anyị ga-atụle esemokwu nke “daily” dị ka nke anọ n’ime ahịrị isii anyị na-atụle ugbu a n’ụkpụrụ nke ahịrị n’elu ahịrị.

Ma tupu anyị ewere ahịrị nke anọ nke esemokwu ndị Rom, ọ dị mkpa icheta na n’isiokwu gara aga, mgbe anyị na-atụle amaokwu nke iri nke Daniel isi nke iri na otu, anyị kwuru, “Amaokwu nke iri na-ejikọkwa ozugbo ‘oge asaa’ nke Levitikọs iri abụọ na isii na akụkọ ihe mere eme zoro ezo, ma ahịrị eziokwu ahụ adịghị n’ime ihe anyị na-akọwapụta ebe a.”

Uriah Smith bụ onye ndu n’ịjụ “oge asaa” ahụ n’afọ 1863. Ọ jụkwara mmụba nke ihe ọmụma gbasara isiokwu ahụ nke e gosipụtara n’akwụkwọ edemede banyere isiokwu ahụ, nke Hiram Edson dere ma bipụta na Review n’afọ 1856. Ihe nke a pụtara banyere njikọ Smith nwere na mmegharị nke kwupụtara “oge asaa” ahụ, ma mesịa jụ mmụba nke ihe ọmụma banyere otu isiokwu ahụ, dịkwa n’èzí isiokwu nke njirimara nke mmalite Smith tinyere n’ihe ọ kpọrọ ìhè ọhụrụ banyere isiokwu eze ugwu; ma mgbe anyị mechara nchịkọta anyị banyere ahịrị nke esemokwu ndị Adventist banyere Rome, anyị ga-alaghachi ma n’ihe dị mkpa nke amaokwu nke iri nke isi nke iri na otu nke Daniel, nakwa n’ihe a na-anọchi anya ya site n’ịjụ Smith jụrụ ozi Laodisia nke bịarutere n’afọ 1856 tinyere mmụba nke ihe ọmụma banyere “oge asaa” ahụ.

> “Ọkwukwe anyị gbasara ozi ndị mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ ziri ezi. Nnukwu akara ụzọ ndị anyị gafeworo apụghị ịkwagharị agagharị. Ọ bụ ezie na ìgwè ndị agha nke hel pụrụ ịgbalị isi na ntọala ha dọwaa ha, ma nwee mmeri n’echiche na ha enweela ihe ịga nke ọma, ma ha adịghị enweta ihe ịga nke ọma. Ogidi ndị a nke eziokwu guzosiri ike dịka ugwu ebighị ebi, na-enweghị mmegharị site n’ọrụ niile nke mmadụ jikọtara ya na nke Setan na ndị agha ya. Anyị pụrụ ịmụ ọtụtụ ihe, ma kwesịkwara ịdị na-enyocha Akwụkwọ Nsọ mgbe niile ịhụ ma ihe ndị a ò dị otu a.” Evangelism, 223.

> “A ga-echekwa nke ọma nnukwu ihe ịrịba ama nile nke eziokwu, ndị na-egosi anyị ọnọdụ anyị n’akụkọ amụma, ka a ghara ịkwatu ha ma dochie ha anya n’ozizi ndị ga-eweta mgbagwoju anya kama ìhè nke ezi-okwu.” Selected Messages, book 2, 101, 102.

> “N’oge a, a ga-eme ọtụtụ mgbalị iji mebie okwukwe anyị n’okwu banyere ebe nsọ; ma anyị aghaghị ịdịgidesi ike, ghara ịma jijiji. A gaghị akwagharị ọbụna otu ntakịrị ntu si n’ala ntọala nke okwukwe anyị. Eziokwu ka bụ eziokwu. Ndị na-amalite inwe amaghị ama ga-adaba n’ozizi ndị na-ezighị ezi, ma n’ikpeazụ ha ga-achọpụta na ha aghọwo ndị ekweghị ekwe n’ihe metụtara ihe àmà ndị gara aga anyị nwere banyere ihe bụ eziokwu. A ghaghị ichekwa ihe ịrịba ama ochie ndị ahụ, ka anyị ghara ida ụzọ anyị.” Manuscript Releases, volume 1, 55

Back to Articles