Article

# Akwụkwọ Joel na Ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia — Nọmba Iri Atọ na Isii

Nọmba Iri Atọ na Isii

Author

Jeff Pippenger

Published

January 27, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’ime “mkpọtụ,” nke James White kọwara dịka ịsasị nke ndị Millerite soro October 22, 1844, William Miller hụrụ nrọ n’afọ 1847, ma afọ abụọ ka e mesịrị, e liri ya n’udo.

> “Ọ bụrụ na William Miller enwewo ike ịhụ ìhè nke ozi nke atọ, a gaara akọwara ya ọtụtụ ihe ndị dị ya ka ọchịchịrị na ihe omimi. Ma ụmụnna ya kwupụtara ịhụnanya na mmasị miri emi dị otú ahụ n’ebe ọ nọ, nke mere na o chere na ọ pụghị ikewapụ onwe ya n’ebe ha nọ. Obi ya ga-adọta n’eziokwu ahụ, ma mgbe ahụ o lee ụmụnna ya anya; ha megidere ya. Ọ̀ pụrụ ikewapụ onwe ya n’ebe ndị ahụ nọ bụ́ ndị soro ya guzo n’akụkụ n’akụkụ n’ikwusa ọbịbịa Jisọs? O chere na n’ezie ha agaghị eduhie ya.”

> “Chineke kwere ka ọ daba n’okpuru ike Setan, ọchịchị ọnwụ, ma zoo ya n’ili pụọ n’ebe ndị ahụ nọ, bụ́ ndị na-adọpụ ya mgbe niile n’eziokwu. Mozis mehie mgbe ọ nọ na-achọ ịbanye n’Ala Nkwa ahụ. Otu a kwa, ahụrụ m na William Miller mehie mgbe ọ fọdụrụ ntakịrị ka ọ banye na Kenan nke eluigwe, n’ịhapụ ka mmetọ ya guzo megide eziokwu. Ndị ọzọ duru ya n’ime nke a; ndị ọzọ ga-aza ajụjụ maka ya. Ma ndị mmụọ ozi na-eche ntụ ya dị oké ọnụ ahịa, nke ohu Chineke a, nche, ọ ga-apụta kwa n’olu opi ikpeazụ.

> “Ọdụm Dị Ike”

> “Ahụrụ m otu ìgwè nke guzoro nke ọma, e chekwara ha nke ọma, ha kwụsie ike, na-enyeghị ndị ga-achọ ịkpali ma ọ bụ mebie okwukwe e guzobeworo n’ahụ ahụ nkwado ọ bụla. Chineke lere ha anya n’ụzọ nnabata. E gosiri m nzọụkwụ atọ—ozi nke mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ. Mmụọ ozi nke soro m kwuru, ‘Ahụhụ ga-adịrị onye ọbụla nke ga-akwagharị otu nkume ma ọ bụ kpalie otu ntụtụ n’ime ozi ndị a. Ezi nghọta nke ozi ndị a dị oke mkpa n’ihe banyere ndụ. Ọdịnihu nke mkpụrụ obi dabere n’ụzọ e si anabata ha.’ E wetara m ọzọ site n’ozi ndị a, ahụrụ m kwa otú ndị Chineke si zụta ahụmahụ ha n’ọnụ ahịa dị oke elu. A nwetara ya site n’ọtụtụ ahụhụ na ọgụ siri ike. Chineke duru ha nzọụkwụ site na nzọụkwụ, ruo mgbe O tinyere ha n’elu ikpo okwu siri ike nke a na-apụghị ịkwagharị agagharị. Ahụrụ m ụfọdụ ndị bịarutere nso n’elu ikpo okwu ahụ ma nyochaa ntọala ya. Ụfọdụ, n’ọṅụ, ozugbo ha rịgoro n’elu ya. Ndị ọzọ bidoro ịkatọ ntọala ahụ. Ha chọrọ ka e mee ndozi ụfọdụ, mgbe ahụ ikpo okwu ahụ ga-aka zuo oke, ndị mmadụ kwa ga-enwekwa nnọọ ọṅụ karị. Ụfọdụ si n’elu ikpo okwu ahụ rịdata iji nyochaa ya ma kwupụta na e tọrọ ya n’ụzọ ezighi ezi. Ma ahụrụ m na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ha niile guzoro kwụsie ike n’elu ikpo okwu ahụ ma gbaa ndị ahụ siri n’elu ya pụọ ume ka ha kwụsị mkpesa ha; n’ihi na Chineke bụ Ọka-ewu Ukwu, ha na-alụkwa ọgụ megide Ya. Ha kọọrọ ọrụ ebube nke Chineke, nke duru ha ruo n’elu ikpo okwu siri ike ahụ, ma n’ịdị n’otu ha weliri anya ha eluigwe, jiri oké olu nye Chineke otuto. Nke a metụtara ụfọdụ n’ime ndị ahụ mere mkpesa ma hapụ ikpo okwu ahụ, ha wee jiri anya umeala ọzọ rịgoro n’elu ya.” Early Writings, 258.

## Ọrụ Ebube nke Miller

“Ọrụ dị ebube” nke William Miller dugara n’“ntọala siri ike” nke bụ “ikpo okwu ahụ siri ike, nke a na-apụghị ịkwaga.” A kọwara “ntọala” nke “ikpo okwu ahụ a na-apụghị ịkwaga,” nakwa mwakpo sochirinụ megide ma “ikpo okwu” ahụ ma “ntọala” ahụ, nke e webatara mgbe Miller nwụsịrị n’afọ 1849, n’ime nrọ ya.

William Miller bụ ihe nnọchianya nke ntọala Adventizim.

Ọ bụkwa ihe nnọchianya nke akụkọ ihe mere eme ndị Mịlàraịt sitere n’afọ 1798 ruo n’afọ 1863.

Ọ bụkwa ihe nnọchianya nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite site n’afọ 1798 ruo n’afọ 1844.

Ọ bụkwa ihe nnọchianya nke akụkọ ihe mere eme nke ndị mmụọ ozi atọ site n’afọ 1798 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde.

A na-anọchi anya Ya site n’afọ iri anọ na isii ahụ, site n’afọ 1798 ruo n’afọ 1844.

A na-anọchi anya ya site n’ọnụọgụ “220,” n’ihe metụtara 2,520 na 2,300.

A na-anọchi anya ya site n’“oge asaa”—nke bụ 2,520.

A na-anọchi anya ya site n’ihe 2,300 ahụ.

Nrọ abụọ nke Miller ka e gosipụtara site na nrọ abụọ Nebukadneza nwere n’isi nke abụọ na isi nke anọ nke Daniel.

Oge nke 1798 na-amalite na Nebukadneza ma na-agwụ na 1863 na Belshaza.

Oge nke afọ 1798 ruo n’iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde na-amalite na Nebukadneza ma na-ejedebe na Belshaza.

Dịka akara nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ọ bụ akara nke ntọala ndị ahụ, nke na-anọchi anya eziokwu ndị a chọpụtara n’etiti nchọpụta alpha nke 2,520 na nchọpụta omega nke 2,300. N’ịkọwa nrọ William Miller, James White kọwara na “igodo” ahụ bụ ụzọ Miller si amụ Akwụkwọ Nsọ. Usoro ọmụmụ ahụ bụ igodo Devid nke e tinyere n’ubu Miller, n’ihi na o gosipụtara amụma nke afọ 2300 nke kwụsịrị mgbe Aịsaịa 22:22 mezuru n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844.

Eziokwu ndị malitere ikpughe site n’afọ 2023 gaa n’ihu, bụ eziokwu ndị ahụ e mere ka amataworị na ihe ngosi Habakkuk’s Tables 95, ma a na-edobe eziokwu ndị ahụ ugbu a n’ime usoro ọhụrụ nke “Eziokwu.”

Oku nke olu ahụ n’ọzara n’ọnwa Julaị 2023 mere ka a mata na ịkwa ákwá na iru uju dị mkpa nye ndị ahụ ga-echegharị n’ihi nkwupụta nke Julaị 18, 2020. Ndị ga-abụ n’etiti ụmụ agbọghọ amamihe ahụ ga-echegharị n’ịdị n’otu n’ekpere nke Daniel isi nke itoolu, nke bụ ekpere nke ndị ahụ e kwuru banyere ha na Leviticus 26 bụ ndị ghọtara na a chụsasịrị ha.

Mgbe Miller kwuru, “Ka m nọ otu a na-akwa ákwá ma na-eru uju n’ihi nnukwu ọnwụ m na ibu ọrụ dịịrị m, echetara m Chineke, ma kpee ekpere n’obi m niile ka O zitere m enyemaka. Ozugbo ahụ, ọnụ ụzọ megheere, nwoke batara n’ime ụlọ ahụ, mgbe ndị mmadụ niile hapụrụ ya; ma ya, ebe o ji ahịhịa nhicha unyi n’aka ya, meghere windo ndị ahụ, malite kwa ihichapụ unyi na mkpofu n’ime ụlọ ahụ.”

Ụzọ e meghere bụ obi Miller mgbe ọ “kpesịrị ekpere n’ọkụ” maka “enyemaka.” Jisọs, dịka Ezi Onyeàmà nye Laodisia, na-akụ aka n’obi ndị mmadụ na-achọ ịbanye. Mgbe ụzọ ahụ meghere, usoro nkewa malitere. Mgbe ụzọ ahụ meghere, “windo” ndị ahụ meghekwara, “windo” ndị ahụkwa bụ windo nke eluigwe.

Jọn hụrụ ka e meghere windo ndị dị n’eluigwe n’isi nke iri na itoolu nke Mkpughe ka Onyenweanyị welitere agha Ịnyịnya Ọcha Ya, ozugbo nwunye ahụ mechara dozie onwe ya. Agha ahụ bụ agha Ezikiel nke na-ebili n’ịzaghachi ozi ifufe ọwụwa anyanwụ siri ike. Agha ahụ bụ nzukọ mmeri nke na-agbanwe site na nzukọ ọgụ gaa na nzukọ mmeri mgbe a rụchara nkewa nke ọka wit na ahịhịa ọjọọ. A na-anọchikwa nkewa ahụ anya dịka ịgbanwe site n’ahụmahụ Laodisia gaa n’ahụmahụ Filadelfia. Miller meghere obi ya ma kwe ka Ezi Onyeàmà bata, dịka O kewara ọka wit na ahịhịa ọjọọ, si otu a welite agha Ịnyịnya Ọcha Ya nye ndụ.

N’abalị Disemba 31, 2023, nwoke ahụ nke Azịza Unyi batara n’ime ụlọ ahụ mgbe ndị mmadụ pụsịrị, malitekwa ọrụ nke iwepụ ahịhịa nke njehie, ka ọ na-etinye eziokwu ochie nke Tebụl Habakuk n’ime ọhụụ ọhụrụ nke eziokwu.

> “Onye Nzọpụta ahụ abịaghị iwepụ ihe ndị nna ochie na ndị amụma kwuru; n’ihi na Ọ bụ Ya n’onwe Ya kwuru okwu site n’aka ndị ikom nnọchi anya a. Eziokwu niile nke okwu Chineke si n’aka Ya pụta. Ma e tinyere nkume ndị a dị oké ọnụ ahịa n’ụlọọrụ ụgha. E mewo ka ìhè ha dị oké ọnụ ahịa jeere njehie ozi. Chineke chọrọ ka ewepụ ha n’ụlọọrụ njehie ha ma dochie ha n’usoro eziokwu. Ọ bụ naanị aka Chineke ka pụrụ ịrụ ọrụ a. Site n’ijikọta ya na njehie, eziokwu ahụ na-ejere ihe kpatara onye iro nke Chineke na mmadụ ozi. Kraịst bịara idobe ya n’ebe ọ ga-enye Chineke otuto, ma rụpụta nzọpụta nke mmadụ.” The Desire of Ages, 287.

Otu n’ime eziokwu mbụ e kụziri n’afọ 2024 bụ nkọwa banyere ndakpọ olileanya nke Julaị 18, 2020. Ahịrị n’elu ahịrị ka a matara na ndakpọ olileanya mbụ nke ahịrị mgbanwe ọ bụla kpọrọ Julaị 18, 2020 dị ka ihe àmà ụzọ bụ isi n’ilu banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ. Isiokwu nke ndakpọ olileanya ahụ ghọrọ “igodo” iji meghee eziokwu nke ebe nsọ ahụ; ebe, n’ime nnukwu ndakpọ olileanya nke 1844, ebe nsọ ahụ bụ “igodo” nke meghere ndakpọ olileanya ahụ.

Nwoke ahụ nke ji ahịhịa uzuzu, onye bụkwa Ọdụm nke ebo Juda, malitere ịkpọghe ozi nke Mkpu Etiti Abalị n’afọ 2023. Ugbu a anyị eruola n’ebe ahụ n’ime nrọ Miller ebe Ọ na-edobe igbe ahụ nke ka ukwuu n’elu tebụl ma na-atụnye n’ime ya eziokwu ndị ahụ nke ga-enwu ugboro iri karịa anyanwụ. Otu n’ime ọla ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa bụ mkpughe banyere onye Ọ bụ n’ime akụkọ amụma ahụ.

Mgbe e mepere amụma ahụ, Ọ bụ Ọdụm nke agbụrụ Juda, onye na-ewere eziokwu ochie ma tinye ha n’ime usoro ọhụrụ nke nzọụkwụ atọ nke “eziokwu.” A na-ejikọta usoro ahụ ọnụ site na Kraịst dịka Alfa na Omega, onye mbụ na onye ikpeazụ. Dịka Okwu Chineke, O haziri akụkụ ọ bụla nke Okwu Ya. Dịka Palmoni, O chepụtara akụkụ ọ bụla dị ka mgbakọ na mwepụ.

Mgbe Pita nọ na Sizaria Filipai, n’oge awa nke atọ, Ọ na-ewebata Onwe Ya dịka Palmoni, site n’itinye nkwanye pụrụ iche n’elu “fraktal amụma.” Otu n’ime mkpughe ikpeazụ nke Kraịst dịka Onyenwe amụma bụ nkwanye pụrụ iche a na-etinye n’elu fraktal amụma dịka e si anọchi anya ya n’ime Matiu 16:18 site n’aka Pita, nke bụ akara nke 1.618, a na-akpọ ya golden ratio n’ụwa eke, ma “fraktal amụma” site n’aka Palmoni.

Anyị ka malitere ịmata fractal amụma ndị ahụ dị n’ime izu nsọ nke 27 ruo 34. Tupu anyị alaghachi ebe ahụ n’ụzọ anyị na-aga n’akwụkwọ Joel, ọ dị mkpa ka e tinye nkwụsi ike nke fractal amụma n’ihe anyị na-atụle gbasara nrọ Miller.

Oge sitere na mgbe Miller kpọrọ ndị mmadụ ka ha “bịa hụ,” na Kraịst, dịka nwoke na-ehicha ájá, na-akpọ Miller ka ọ “bịa hụ,” bụ site n’afọ 1798 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde, ma ọ nwere otu fractal n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ dum, ya bụ oge sitere n’afọ 1798 ruo n’afọ 1863. Ọ nwekwara fractal ọzọ sitere na 9/11 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde, na nke ọzọkwa sitere na 2023 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde.

Mgbe Miller mechiri anya ya n’etiti mkpọtụ na ngagharị ahụ, ọ nọchiri anya akụkọ ihe mere eme nke afọ 1849, mgbe Onye-nwe-anyị nọ na-agbalị imecha ọrụ ahụ, ma ọ dịghị emezu ya. A kpọlitere ya n’ọnwụ na 2023, n’ihi na ọ bụ Ịlaịja ahụ e gburu n’okporo ámá ya na Mosis. Ọ nwụrụ na 1849, ma mesịa nwụọ ọzọ na July 18, 2020.

E nyere nrọ ya na 1847, mgbe ahụ Onyenwe anyị gbatịrị aka Ya nke ugboro abụọ ma bipụta chaatị nke 1850. Mgbe Onyenwe anyị gbatịrị aka Ya nke ugboro abụọ n’akụkọ ihe mere eme nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, a kpọlitere Miller n’ọnwụ.

A na-edobe isi mmalite nke ịgbasa nke Izrel na Juda abụọ n’Aịsaịa.

> N’ihi na isi Siria bụ Damaskọs, isi Damaskọs bụkwa Rezin; ma n’ime afọ iri isii na ise, a ga-agbaji Ifrem, ka ọ ghara ịbụkwa ndị mmadụ. Isi Ifrem bụkwa Sameria, isi Sameria bụkwa nwa Remalaịa. Ọ bụrụ na unu ekweghị, n’ezie, a gaghị eme ka unu guzosie ike. Aịzaya 7:8, 9.

E nyere amụma ahụ n’afọ 742 T.O.K., ma afọ iri na itoolu ka e mesịrị, n’afọ 723 T.O.K., ndị Asiria chụsasịrị Izrel; mgbe ahụkwa, afọ iri anọ na isii ka e mesịrị, Babilọn chụsasịrị Juda. Ụbọchị atọ ahụ na-anọchi anya oge afọ iri na itoolu, nke afọ iri anọ na isii soro ya. Mgbe amụma abụọ ahụ bịara na njedebe ha n’afọ 1798 na 1844 n’otu n’otu, oge afọ iri na itoolu ahụ nke dị na mmalite, site n’afọ 742 T.O.K. ruo 723 T.O.K., bụ afọ iri na itoolu nke alfa, nke nọchiri anya afọ iri na itoolu nke omega site n’afọ 1844 ruo 1863.

Miller nwụrụ n’afọ ise n’ime omega, afọ iri na itoolu gachara, ma afọ asaa ka e mesịrị e bipụtara isiokwu Hiram Edson banyere “oge asaa” ahụ. Afọ asaa ka e mesịrị, a jụrụ “oge asaa” ahụ. Afọ 1856 ga-abụ akara mmechi nke ga-ebute iwu Ụka nke ụbọchị Sọnde nke 1863, ma o kwesịghị ime otú ahụ.

Mmụọ-ozi nke atọ bịara n’afọ 1844, 1888, nakwa n’oge 9/11. Nwanyị White kọwara na mgbe nnukwu ụlọ ndị dị n’Obodo New York dara, amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe iri na asatọ ga-emezu.

## Mkpughe 18

Amaokwu MBỤ—Ma mgbe ihe ndị a gasịrị, ahụrụ m mmụọ-ozi ọzọ ka o si n’eluigwe rịdata, nwee nnukwu ike; e wee mee ka ụwa cha site n’ebube ya.

Amaokwu NKE ABỤỌ—O tiri mkpu n’ike site n’oké olu, sị, Babilọn ukwu ahụ adaala, adaala, ọ ghọwokwa ebe obibi ndị mmụọ ọjọọ, na ebe ncheta nke mmụọ ọ bụla rụrụ arụ, na ọgba nke nnụnụ ọ bụla na-adịghị ọcha ma bụrụkwa ihe asị.

Amaokwu NKE ATỌ—N’ihi na mba nile aṅụwo mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya, ndị eze nke ụwa esorowokwa ya kwa iko, ndị ahịa nke ụwa esitewokwa n’ụba nke ịdị mma ya baa ọgaranya.

Mmụọ-ozi mbụ dị ike ahụ siri n’eluigwe rịdata, na-ejide ozi n’aka ya, e wee nye Jọn iwu ka ọ gaa were obere akwụkwọ ahụ rie ya. Mmụọ-ozi mbụ ahụ na-arụ otu ọrụ ahụ mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ na-arụ, onye na-eme ka ebube ya mụnye ụwa. Nke a bụ n’ihi na mmụọ-ozi mbụ ahụ bụ alfa, mmụọ-ozi nke atọ bụkwa omega, mmalite na-egosikwa mgbe niile njedebe.

> “Jisọs zitere otu mmụọ-ozi dị ike ka ọ rịdata dọọ ndị bi n’ụwa aka ná ntị ka ha kwadebe maka ọbịbịa Ya nke ugboro nke abụọ. Ka mmụọ-ozi ahụ si n’ihu Jisọs pụọ n’eluigwe, ìhè dị ebube nke na-enwu nke ukwuu gara n’ihu ya. A gwara m na ozi ya bụ ime ka ebube ya mee ka ụwa dum jupụta n’ìhè ma dọọ mmadụ aka ná ntị banyere ọnụma Chineke nke na-abịa.” Early Writings, 245.

Mmụ-ozi mbụ bụ amaokwu nke mbụ nke Mkpughe iri na asatọ.

Mgbe ihe ndị a gasịrị, ahụrụ m mmụọ ozi ọzọ ka o si n’eluigwe rịdata, onye nwere ike dị ukwuu; e wee mee ka ụwa mụọ ìhè site n’ebube ya.

Mmụọ-ozi nke abụọ bụ amaokwu nke abụọ nke Mkpughe iri na asatọ.

O wee tie n’ike n’olu dị ukwuu, na-asị, Babilọn ukwu ahụ adaala, adaala, ma aghọwo ebe obibi nke ndị mmụọ ọjọọ, na ebe a na-echekwa mmụọ ọ bụla rụrụ arụ, na ọnụ ụlọ nke nnụnụ ọ bụla na-adịghị ọcha ma bụrụkwa nke a kpọrọ asị.

Mmadụ-ozi nke atọ bụ amaokwu nke atọ nke Mkpughe iri na asatọ.

N’ihi na mba nile aṅụwo mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya, ndị eze nke ụwa so ya kwaa iko, ndị ahịa nke ụwa wee baa ọgaranya site n’ịba ụba nke ihe ụtọ ya.

Ndị eze niile na nwanyị akwụna ahụ na-akwa iko n’iwu Sọnde ahụ, dịka e sere onyinyo ya n’amaokwu nke atọ. Ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ bụ na Babilọn adaala, nke ahụkwa bụ amaokwu nke abụọ. Ọrụ nke mmụọ-ozi mbụ bụ ime ka ụwa nwuo site n’ebube ya, nke ahụkwa bụ amaokwu nke mbụ. Amaokwu nke mbụ bụ 9/11. Amaokwu nke abụọ bụ usoro nkewa nke na-aga n’ihu n’etiti mmadụ niile kemgbe 9/11, amaokwu nke atọkwa bụ iwu Sọnde ahụ. N’ihi nke a, 9/11 bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, otu a kwa ka iwu Sọnde ahụ bụ. 9/11 bụ ịdọ aka ná ntị banyere iwu Sọnde ahụ na-abịanụ dịka e gosiri ya n’amaokwu atọ mbụ ahụ, olu nke ọzọ nke amaokwu nke anọkwa bụ iwu Sọnde ahụ. Olu mbụ nke Mkpughe iri na asatọ bụ ịdọ aka ná ntị banyere iwu Sọnde ahụ na-abịanụ, ịdọ aka ná ntị ahụ na-agbanwekwa bụrụ ezi ihe dị ndụ n’iwu Sọnde ahụ.

A na-egosipụta 9/11 ruo n’iwu Ụbọchị Sọnde dịka oge ahụ nke alfa “bịa hụ” nke nrọ Miller ruo n’omega “bịa hụ.” N’etiti 9/11 na iwu Ụbọchị Sọnde, a na-etinye ọla ndị ahụ n’elu tebụl Miller n’etiti ụlọ ahụ, a na-achụsasịkwa ha ma lie ha, e mesịa nwoke ahịhịa ájá ahụ eweghachi ha. Mụọ-ozi ahụ nke rịdatara n’afọ 1840 na obere akwụkwọ ahụ bụ mụọ-ozi mbụ na alfa nke nọchiri anya mụọ-ozi ahụ nke rịdatara na 9/11. A na-akọwa mụọ-ozi ahụ n’isi nke iri, mgbe a gwara Jọn na akwụkwọ ahụ ga-atọ ụtọ, ma gbanwee bụrụ ihe ilu.

Jọn nọchiri anya mmegharị nke mmụọ-ozi mbụ, nke ndị Millerite nọchiri anya ya, ọ nọkwa na-egosipụta mmegharị nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ. Nke mbụ n’ime ihe niile, ọ nọchiri anya ụbọchị ikpeazụ, dịka ndị amụma na-emekarị mgbe niile. N’ihi nke a, a gwara ya tupu oge eruo na akwụkwọ ahụ ga-adị ụtọ, emesịa ọ bụrụkwa ilu. Ndị Millerite amaghị nke a tupu oge eruo, ma a chọrọ ka puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ mara ya.

Miller, dịka onye ozi nke mmụọ ozi mbụ, bụ ihe nnọchianya kachasị elu nke onye riri obere akwụkwọ ahụ. Dịka onye na-egwe ọka, e kwesịrị ka ọ kewaa wit na iberibe ahịhịa ya, mesịa hazie ọka ahụ ka ọ bụrụ ntụ ọka, ma mee achịcha a ga-eri. O kesara achịcha ahụ site n’itinye ya n’etiti ụlọ ya ma kpọọ ndị niile chọrọ ka ha “bịa hụ.” Ma dịka ihe nnọchianya nke onye si n’aka mmụọ ozi ahụ were akwụkwọ ahụ, Miller, dịka Jọn, na-ekwu banyere ụbọchị ikpeazụ nke mmụọ ozi nke atọ karịa ụbọchị mbụ nke mmụọ ozi mbụ. N’ọhụụ ya, ọ na-amalite site n’ime ka anyị mara na ọ natara ozi ya site n’aka a na-ahụghị anya. Mmụọ ozi mbụ dị na Mkpughe iri nwere obere akwụkwọ n’aka ya, ma mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ, nke bụ omega nye alpha nke 1840, enweghị akwụkwọ e gosiri n’aka ya, ọ bụkwa akwụkwọ ahụ ka Miller natara—akwụkwọ sitere n’aka a na-ahụghị anya. “Bịa hụ” nke Miller bụ 9/11, “bịa hụ” nke nwoke na-eji brush unyi bụ iwu Sọnde.

N’etiti alfa na omega nke “bịa hụ,” ị nwere ozi mmụọ ozi nke abụọ, n’ihi na alfa bụ 9/11, nke bụ amaokwu nke mbụ nke isi nke iri na asatọ, ma amaokwu nke abụọ bụ mmụọ ozi nke abụọ nke na-agwụ n’amaokwu nke atọ, nke bụ iwu ụbọchị Sọnde na omega “bịa hụ.” N’ọhụ Miller, a na-anọchi anya mmụọ ozi nke abụọ na ọdịda Babilọn site n’oge asaa e ji okwu ahụ bụ “chụsasịa” arụ ọrụ, ebe akụkọ ahụ n’ozuzu ya na-egosi eziokwu ka njehie si emeri ya.

Mụọ-ozi mbụ na nke atọ siri n’eluigwe rịdata na ozi ahụ a ga-anara ma rie n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840 na 9/11 n’otu n’otu. Ụbọchị abụọ ahụ kwekọrọ na amaokwu mbụ nke Mkpughe iri na asatọ.

E bipụtara eziokwu ndị bụ isi n’ọnwa Mee nke afọ 1842, ebe chaatị ndị ọsụ ụzọ nke 1843 bụ alfa nke tebụl abụọ Habakuk. N’afọ 2012, e bipụtara Tebụl Habakuk, nke kwekọrọ na Mee nke afọ 1842.

Ndị Millerite nwetara ndakpọ olileanya mbụ ha n’April 19, 1844, nke nọchiri anya July 18, 2020. N’oge ahụ ka mmụọ-ozi nke abụọ bịarutere, ọbịbịa ya wee dakọtara na amaokwu nke abụọ nke Mkpughe iri na asatọ. Ndakpọ olileanya ahụ kpọrọ njedebe nke mmụọ-ozi mbụ. N’ebe ahụ ka mmụọ-ozi nke abụọ bịarutere, oge ichere n’ilu ụmụagbọghọ-amaghị nwoke ahụ malitere. Akụkọ ihe mere eme nke mmụọ-ozi mbụ ga-agba ọsọ n’usoro kwekọrọ na akụkọ ihe mere eme nke mmụọ-ozi nke abụọ, ma mgbe etinyere ya n’ụzọ a, ọbịbịa nke mmụọ-ozi nke abụọ na-adakọtara na ọbịbịa nke mmụọ-ozi mbụ na 1840 na 9/11.

Oge ichere rutere n’abịa na 9/11, nke Eprel 19, 1844 nọchiri n’ụdị ya. Na 9/11, a tọhapụrụ ifufe anọ nke Alakụba, ma emesịa jide ha ka ha ghara ịga n’ihu. Ifufe anọ ndị ahụ nke Jọn bụ ifufe ike nke Aịsaịa, ma bụrụkwa ifufe ọwụwa anyanwụ nke amụma, ma mmụọ ozi na-akara akara-arịgokwa site n’ọwụwa anyanwụ. Mgbe Ọ na-arịgo, Ọ na-eti mkpu sị, “jide, jide, jide, jide” ugboro anọ dịka Nwanneanyị White siri kwuo. Oge ichere ahụ nke na-amalite site n’ịbịarute nke mmụọ ozi nke abụọ ka a na-anọchi anya ya dịka ifufe anọ ahụ ka a na-ejide ka ha ghara ịga n’ihu ruo mgbe e mechara kaa otu narị puku na iri anọ na anọ akara.

Mgbe mmechuihu mbụ ahụ gasịrị, e duuru Samuel Snow ka ọ chịkọta ozi nke Mkpu Etiti Abalị, si otú a na-anọchite anya olu nke onye na-eti mkpu n’ọzara n’ọnwa Julaị nke afọ 2023.

N’ọgbakọ mgbede Exeter, nkewa nke ụmụagbọghọ-amaghị nwoke ahụ dabere n’elu mmanụ ule ahụ, sachakwara ma meekwa ka ndị Millerite dị ọcha n’ikwekọ n’ọrụ nke Onye-Ozi nke Ọgbụgba-ndụ. Ọgbakọ mgbede Exeter nọchiri anya ịkà akara, n’ihi na ọrụ ahụ gara n’ihu dịka ebili mmiri ukwu nke oke osimiri, ma ọ bụ dịka agha dị ike, ruo mgbe mmụọ-ozi nke atọ bịarutere n’October 22, 1844. Igodo nke akụkọ ihe mere eme a bụ nkewa ahụ.

Mmụọ-ozi nke abụọ na-arụ ọrụ nkewa mgbe ọ bịara, dịka o mere n’oge nkụda mmụọ mbụ, ma ọ kwụsịrị na nkewa nke Ọktoba 22. N’etiti nkewa abụọ ahụ ka e kwusara ozi mmụọ-ozi nke abụọ. Mmụọ-ozi nke abụọ bụ nkewa na-aga n’ihu ruo n’ule ikpeazụ nke mmanụ. Ule ikpeazụ nke mmanụ ahụ na-eduga n’ule ikpeazụ nke mmụọ-ozi nke atọ. Ule ikpeazụ ahụ bụ obe nye Jizọs, ma Ogige Getsemane, nke pụtara “ogige ebe a na-apịkọta mmanụ,” buru ụzọ bịa tupu ule ikpeazụ nke obe ahụ, otu a kwa ka ule mmanụ nke ụmụagbọghọ-amaghị nwoke bu ụzọ bịara tupu ụzọ mechiri emechi nke 1844.

Nnwale ikpeazụ ahụ, nke ikpe gasịrị soro, bụ nnwale nke iri e nyere Izrel oge ochie. Mgbe ahụ, e kpebiri ka ha nwụọ n’ọzara. Ma ọ bụrụ na ọ bụ Kadesh, Getsemane, ma ọ bụ Exeter; nnwale ikpeazụ tupu ikpe, ebe e kewapụrụ klaasị abụọ ahụ, na-akọwa nnwale ikpeazụ mgbe afọ 2023 gasịrị, nke na-ebute ụzọ ikpe ọnụ ụzọ emechiri emechi nke iwu Sunday. Nnwale ikpeazụ ahụ bụ ịka akara. Nnwale ikpeazụ ma ọ bụ nke ikpeazụ na-egosi na e nwere nnwale mbụ.

N’afọ 2023, oge nchere ahụ kwụsịrị ka Ọdụm nke agbụrụ Juda meghere ọhụụ ahụ a sịrị ka ọ chere, site n’iweli aka Ya. Mgbe ahụ ka ọrụ Samuel Snow bidoro.

Ọ bụrụ na anyị etinye oge ndị mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ n’akụkụ ibe ha ka ha bụrụ ihe yiri ibe ha, ha na-egosi ọdịda nke otu mmụọ-ozi nwere ozi nke na-anwale ndị nke Chineke site n’otú ha si aza iwu ahụ ka ha were ozi ahụ rie ya. A na-etinye ozi ntọala ahụ n’ihu ọha mgbe ahụ, ruo mgbe ozi ntọala ahụ dara. Mgbe ahụ ka mmụọ-ozi nke atọ na-abịa. Oge nke mmụọ-ozi nke atọ bụ afọ iri na itoolu ahụ, nke bụ afọ iri na itoolu omega site n’afọ 742 BC ruo n’afọ 723 BC.

Oge sitere n’afọ 1844 ruo 1863, na oge sitere n’afọ 742 BC ruo 723 BC na-agba n’usoro kwekọrọ n’otu na ibe ya, ha na-agbakọtakwa n’usoro kwekọrọ n’oge nke mmụọ-ozi mbụ na nke abụọ. Ahịrị anọ ndị ahụ nke akụkọ amụma na-adakọ n’otu na 9/11 ruo n’iwu Ụka. Ahịrị ise ndị ahụ bụ akụkọ banyere “bịa hụ” nke alfa nke Miller na “bịa hụ” nke omega nke Kraịst.

## Ugboro Anọ nke Asaa

Mgbe a ghọtara ya nke ọma, Levitikọs iri abụọ na isii na-akọwapụta “oge asaa” ahụ ugboro anọ, ma “oge asaa” ahụ bụ ihe nnọchianya nke Miller na ozi ya. N’afọ 1842, nghọta Miller banyere “oge asaa” ahụ ka e debere n’elu chaatị 1843 nke Sister White kwuru banyere ya, sị, “aka nke Onyenwe anyị duziri ya,” ma “a gaghị agbanwe ya.” Afọ asaa ka e mesịrị, Miller nwụrụ n’afọ 1849, ma afọ asaa ka e mesịrị, Hiram Edson tinyere ozi nke “oge asaa” ahụ n’akwụkwọ ndekọ, ma afọ asaa ka e mesịrị, a jụrụ ya.

N’afọ 1842 ka e bipụtara tebụl mbụ nke Habakuk.

N’afọ 1849, ozi alpha nke “oge asaa” dị n’elu chaatị 1843 nwụrụ.

N’afọ 1856, a na-eleghara onyeozi omega nke “oge asaa” dị na chaatị 1850 anya.

N’afọ 1863, a jụrụ tebụl abụọ Habakuk, e bipụtakwa eserese 1863 ahụ.

Atụmatụ nke Chineke e bipụtara ná mmalite, na atụmatụ nke mmadụ e bipụtara ná njedebe. N’etiti ha, a kọwapụtara ndịozi abụọ, n’ihi na ozi nke abụọ na-enwekarị mmegharị ugboro abụọ.

## Mmụọ-ozi mbụ

N’afọ 1842 ka e bipụtara tebụl mbụ nke Habakuk.

## Mụọ-ozi nke abụọ

N’afọ 1849, onyeozi ochie nke chaatị 1843 nwụrụ.

N’afọ 1856, e leghaara onyeozi ọhụrụ nke eserese 1850 anya.

## Mmụọ-ozi nke atọ

N’afọ 1863, a jụrụ ozi ahụ, e wee bipụta chaatị 1863 ahụ.

Oge afọ iri abụọ na otu nke na-anọchi anya akara anọ nke “oge asaa,” nke ekewara n’otu nha, afọ asaa dị n’etiti ha. E bipụtara ozi alfa (1842), onyeozi alfa nwụrụ (1849), a leghara onyeozi omega anya (1856), e jụkwaa ozi omega (1863), nke na-anọchi anya 2012; Julaị 18, 2020; 2023; na iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya. Ọnwụ Miller n’afọ 1849 kwekọrọ na Julaị 18, 2020. Onyeozi ahụ, na ozi ahụ, bilitere ọzọ n’afọ 2023. A na-emeghezi ugbu a ozi omega ahụ e mechiri emechi, iwu Sọnde nke 1863 sochiekwa ya.

N’ime mmegharị Millerite, e guzobere ozi ahụ, mgbe ahụ onye-ozi ahụ nwụrụ. N’ime mmegharị ahụ yiri ya, e guzobere ozi ahụ, mgbe ahụ ozi ahụ nwụrụ. E mere ka ozi ahụ bilie ọzọ n’afọ 1856 na 2023. Ndapụ n’eziokwu bụ akara nke 1863, mmeri kwa bụ akara nke ihe kwekọrọ na ya n’oge iwu ụbọchị Sọnde. Tupu ndapụ n’eziokwu na mmeri nke iwu ụbọchị Sọnde na 1863, a na-ewepụta mwepu nke mkpuchi nke ìhè omega nke nkume-isi nke “ugbọ asaa” nke 1856, dịka ọ dịla kemgbe 2023.

Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu na-esonụ.

## William Miller: 1782–1849

> William: “uche” na “okpu agha” — “onye nchebe siri ike n’obi,” “onye nlekọta kpebisiri ike,” ma ọ bụ “dike nwere uche siri ike.”

> Miller: onye na-arụ igwe nri, karịsịa igwe nri na-egweri ọka ka ọ bụrụ ntụ ọka.

## Dike siri ike n’uche ọgụ

> “Onye ọrụ ugbo ziri ezi, nke obi ya dị ọcha, onye e durula ka o nwee obi abụọ banyere ikike nsọ nke Akwụkwọ Nsọ, ma onye n’ezie chọsiri ike ịmata eziokwu, bụ nwoke ahụ Chineke họpụtara pụrụ iche ka o bute ụzọ n’ịkpọsa ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst. Dịka ọtụtụ ndị ọzọ na-eme mgbanwe, William Miller n’oge nwata ya lụsoro ịda ogbenye ọgụ, ma n’ụzọ dị otu a mụta nnukwu nkuzi nke ịdị uchu na ịgọnarị onwe. Ndị ezinụlọ ahụ o si n’ime ha pụta bụ ndị e ji mmụọ nke nnwere onwe na ịhụ nnwere onwe mara, nakwa ikike ịnagide ihe isi ike, na ịhụ mba n’anya nke na-ekpo ọkụ—àgwà ndị pụtakwara ìhè n’àgwà ya. Nna ya bụ onyeisi agha n’ime agha Mgbanwe ahụ, ma site n’àjà ndị o chụrụ n’ime ọgụ na ahụhụ nke oge ahụ jupụtara n’oke ifufe ka a pụrụ isi kọwaa ọnọdụ mkpagide nke ndụ mbido Miller.”

> “O nwere ahụike anụ ahụ siri ike, ọbụna n’oge ọ bụ nwata o gosikwara ihe àmà nke ike ọgụgụ isi karịrị nke nkịtị. Ka ọ na-etolite, nke a pụtara ìhè karịa. Uche ya na-arụsi ọrụ ike ma too nke ọma, o nwekwara agụụ siri ike maka ọmụmụ ihe. N’agbanyeghị na ọ nwetaghị uru nke agụmakwụkwọ mahadum, ịhụnanya o nwere maka ọmụmụ ihe, na àgwà nke iche echiche nke ọma na nnyocha miri emi, mere ka ọ bụrụ nwoke nwere ikpe ziri ezi na echiche sara mbara. O nwere àgwà ọma a na-apụghị ịkatọ, na aha ọma nke na-akpali mmasị, ebe a na-asọpụrụ ya n’ozuzu n’ihi ntụkwasị obi, ịchekwa akụnụba, na ịdị ebere. Site n’ike na mgbalị siri ike, ọ nwetara n’oge mbụ ihe ga-ezuru ya, n’agbanyeghị na ọ ka nọgidere na-edobe àgwà ọmụmụ ihe ya. O jigidere ọrụ ọchịchị na nke agha dị iche iche n’ụzọ kwesịrị otuto, ụzọ ndị na-eduga n’akụnụba na nsọpụrụ wee yie ka e meghere ya kpamkpam.” The Great Controversy, 317.

> “Amamihe banyere Chineke abụghị ihe a na-enweta n’enweghị mgbalị nke uche, n’enweghị ekpere maka amamihe ka unu wee nwee ike ikewapụ n’ọka dị ọcha nke eziokwu ahịhịa ya, nke mmadụ na Setan jiri gbagọọ ozizi nke eziokwu. Setan na njikọ ya nke ndị mmadụ rụrụ ọrụ ike ịgwakọta ahịhịa njehie na ọka wit nke eziokwu. Anyị kwesịrị iji ịnụ ọkụ n’obi chọọ akụ zoro ezo ahụ, ma chọọ amamihe sitere n’eluigwe ka anyị wee kewapụ ihe mmadụ chepụtara n’iwu Chineke. Mmụọ Nsọ ga-enyere onye na-achọ eziokwu ukwu na dị oké ọnụ ahịa aka, bụ ndị metụtara atụmatụ nke mgbapụta. Achọrọ m ime ka eziokwu a daa n’obi mmadụ niile na ịgụ Akwụkwọ Nsọ n’elu elu abụghị ihe zuru ezu. Anyị aghaghị ịchọgharị, nke a pụtara ime ihe nile okwu ahụ n’onwe ya pụtara. Dị ka onye na-egwupụta akụ na-enyocha ala nke ọma n’ọchịchọ ịchọpụta akwara ọlaedo ya, otu a ka unu ga-enyocha okwu Chineke maka akụ zoro ezo ahụ nke Setan achọwo ogologo oge izochiri mmadụ. Onye-nwe anyị na-ekwu, ‘Ọ bụrụ na onye ọ bụla achọọ ime uche ya, ọ ga-ama banyere ozizi ahụ.’ Jọn 7:17, Revised Version.”

> “Okwu Chineke bụ eziokwu na ìhè, ọ ga-abụkwa oriọna n’ụkwụ unu, iji duzie unu n’ụzọ ọ bụla unu ga-esi ruo n’ọnụ ụzọ ámá nke obodo Chineke. Ọ bụ n’ihi nke a ka Setan jiri gbalịsie ike n’ụzọ siri ike igbochi ụzọ ahụ e mere elu ka ndị Jehova gbapụtara wee jee ije n’ime ya. Unu ekwesịghị iweta echiche unu n’ihu Bible, mee ka echiche nke onwe unu bụrụ etiti nke eziokwu ga na-agba gburugburu ya. Unu ga-ahapụ echiche unu n’ọnụ ụzọ nyocha, ma jiri obi umeala na obi dị nro, ebe e zoro onwe unu n’ime Kraịst, na-ekpe ekpere n’ike, unu ga-achọ amamihe n’aka Chineke. Unu kwesịrị inwe mmetụta na unu ga-amata uche Chineke e kpughere, n’ihi na ọ gbasara ọdịmma onwe unu nke ebighị ebi. Bible bụ nduzi nke unu pụrụ isi mara ụzọ na-eduga n’ndụ ebighị ebi. Unu kwesịrị ịchọ karịa ihe niile ka unu wee mara uche na ụzọ nke Onyenwe anyị. Unu ekwesịghị ịchọ n’ime Akwụkwọ Nsọ n’ebumnuche ịchọta amaokwu ndị unu pụrụ ịkọwa iji gosi ozizi unu; n’ihi na okwu Chineke na-ekwupụta na nke a bụ ịkpọgharị Akwụkwọ Nsọ n’ụzọ na-eduga n’mbibi nke unu onwe unu. Unu aghaghị ịtọgbọ onwe unu n’efu site n’ajọ mbunobi ọ bụla, ma bịa n’ime nchọpụta nke okwu Chineke n’mmụọ ekpere.” Review and Herald, September 11, 1894.

> “A mụrụ William Miller na Pittsfield, Massachusetts. Agụmakwụkwọ ọ natara n’ụlọ akwụkwọ n’usoro nkịtị were naanị ọnwa iri na asatọ, ma ọ ghọrọ onye zụlitere onwe ya site n’omume ya siri ike nke ịgụ akwụkwọ. Ọ malitekwara ide ihe n’oge ọ ka dị nwata, na-ede uri ma na-edekwa ihe omume kwa ụbọchị n’akwụkwọ ncheta. Ihe ọ gụrụ mere ka o nwee mmetụ n’aka ndị odeakwụkwọ na-ekweghị na Chineke, ndị dọtara ya n’ụzọ nke deism. Ọ ghọrọ onyeikpe udo mgbe ọ nọ n’afọ ikpeazụ nke iri afọ abụọ ya, ma lụọ agha n’Agha nke 1812. Ọtụtụ ahụmahụ n’oge ọgụ a tụgharịrị uche ya n’ebe Chineke onwe onye nọ. Ka ọ na-erule 1816, a tọghatara ya, o wee malite ịmụ Baịbụl nke ọma n’ezi obi. O dere, ‘Akwụkwọ Nsọ... ghọrọ ihe na-atọ m ụtọ, ma n’ime Jisọs ka m hụrụ enyi.’”

> “Ka ọ na-erule afọ 1818, n’ịmụ amụma ndị ahụ, o kwubiri na Jisọs ga-alọghachi ‘ihe dị ka afọ 1843.’ N’afọ 1831, ọ malitere ikesa ọmụmụ ya n’ihu ọha n’obere nzukọ, mgbe nkwenye siri ike na nduzi nke nlekọta Chineke duru ya ime nke a. Mgbe o zutere J. V. Himes, onye nchịkọta akụkọ a ma ama, n’afọ 1839, e meghere ụzọ ka o nwee ike ikwusa ozi ahụ n’ìgwè mmadụ buru ibu n’obodo ukwu dị iche iche. Ọ bụ ezie na ọtụtụ ndị megidere ya, nkwusa ya, na nke ndị ọzọ nabatara ozi Ọbịbịa ahụ, mere mmetụta dị ukwuu, ebe ihe ruru 100,000 nabatara okwukwe banyere ọbịbịa Kraịst nke dị nso. Ellen Harmon nụrụ ya na Portland, Maine, n’ọnwa Maachị afọ 1840 mgbe ọ dị afọ iri na abụọ. O chetara, “Mista Miller soro amụma ndị ahụ nyochaa nke ọma n’ụzọ ziri ezi nke kpaliri nkwenye n’obi ndị na-ege ya ntị. Ọ kwụsịrị n’oge amụma dị iche iche, ma wetara ọtụtụ ihe àmà iji mee ka ọnọdụ ya sie ike. Mgbe ahụ, arịrịọ ya ndị dị nsọ ma dị ike, tinyere ịdọ aka ná ntị ya nye ndị na-adịbeghị njikere, jidere ìgwè mmadụ ahụ dị ka a ga-asị na e ji amụma kee ha.” Life Sketches, 20.

Back to Articles