Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Asaa

Ndị Eze Asaa

Author

Jeff Pippenger

Published

December 2, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Égbè-elu asaa ahụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1798 ruo n’Ọktoba 22, 1844. E ji ndị eze asaa ikpeazụ nke alaeze Juda mee atụ nke akụkọ ahụ, site n’aka Manaseh n’afọ 677 BC ruo n’aka Zedekaya n’afọ 586 BC.

N’ime ahịrị mgbanwe nsọ ndị ahụ, otu njirimara nke inye ike nke mmụọ-ozi mbụ bụ akara nke na-akọwapụta ihe nke zuru ụwa ọnụ. N’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, e nyere ozi mmụọ-ozi mbụ ahụ ike, ma emesịa buru ozi ahụ gaa n’ọdụ ọrụ ozioma ọ bụla n’ụwa niile.

> “Òtù ìje Advent nke afọ 1840–44 bụ ngosipụta dị ebube nke ike Chineke; e bugara ozi mmụọ-ozi mbụ ahụ n’ebe obibi oziọma nile dị n’ụwa.” The Great Controversy, 611.

N’ụzọ amụma n’oge ahụ, mmụọ ozi nke Mkpughe iri si n’elu rịdata, tinye otu ụkwụ n’elu ụwa, nke ọzọkwa n’elu osimiri. Nwanyị White kọwara nke ahụ dịka akara nke mgbasa ozi ahụ n’ụwa nile.

> “Ọnọdụ mmụọ-ozi ahụ, otu ụkwụ ya dị n’elu oké osimiri, nke ọzọ n’elu ala, na-egosi ịdị ukwuu obosara nke nkwusa nke ozi ahụ. Ọ ga-agafe mmiri sara mbara ma kpọsaa ya n’ala ọzọ, ọbụna ruo n’ụwa nile.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

Nkwuputa Sairọs nke iwu mbụ ahụ bụ iwu e nyere n’ụwa niile.

> Ugbu a n’afọ mbu nke Sairọs, eze Peasia, ka okwu nke Onyenwe anyị kwuru site n’ọnụ Jeremaịa wee mezuo, Onyenwe anyị kpaliri mmụọ Sairọs, eze Peasia, nke mere ka o mee mkpọsa n’alaeze ya niile, wee deekwa ya n’akwụkwọ, sị, Otu a ka Sairọs, eze Peasia, kwuru, Onyenwe anyị, Chineke nke eluigwe, enyewo m alaeze niile nke ụwa; o nyekwala m iwu iwulitere Ya ụlọ na Jerusalem, nke dị na Juda. Ònye nọ n’etiti unu niile nke bụ nke ndị Ya? Ka Chineke ya nọnyere ya, ya arịgokwa Jerusalem, nke dị na Juda, ka o wuo ụlọ nke Onyenwe anyị, Chineke nke Izrel, (Ya onwe Ya bụ Chineke,) nke dị na Jerusalem. Ma onye ọ bụla nke fọdụrụ n’ebe ọ bụla ọ na-ebiri dịka ọbịa, ka ndị ikom nke ebe ahụ nyere ya aka site n’ọlaọcha, na ọlaedo, na ihe onwunwe, na anụmanụ, tinyere onyinye afọ ofufo maka ụlọ Chineke nke dị na Jerusalem. Mgbe ahụ, ndị isi nke ezinaụlọ nna nke Juda na Benjamin biliri, ya na ndị nchụàjà, na ndị Livay, tinyere ndị niile Chineke kpaliri mmụọ ha, ka ha rigoo iwu ụlọ nke Onyenwe anyị nke dị na Jerusalem. Ezra 1:1–4.

Dịka e bugara mmụọ-ozi mbụ ahụ n’ụlọ ọrụ ozi-ọma ọ bụla n’ụwa n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, Saịrọs kọwara onwe ya dịka eze nke “alaeze niile dị n’elu ụwa,” ka ọ na-ekwusa iwu mbụ ahụ. Nrịdata nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri, bụ mmụọ-ozi ahụ Nwannaanyị White kọwara dịka “onye na-abụghị onye ọzọ karịa Jisọs Kraịst,” nwere otu njirimara amụma ahụ dịka mmụọ-ozi dị ike nke Mkpughe iri na asatọ. Nwannaanyị White kọwara na nzube nke mmụọ-ozi mbụ ahụ bụ otu ihe ahụ dịka nzube nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ.

> “Jisọs zipụrụ otu mmụọ-ozi dị ike ka ọ rịdata ma dọọ ndị bi n’ụwa aka ná ntị ka ha kwadebe maka ọbịbịa Ya nke ugboro abụọ. Ka mmụọ-ozi ahụ si n’ihu Jisọs pụọ n’eluigwe, ìhè dị oke nchapụta ma dị ebube nke ukwuu gara n’ihu ya. A gwara m na ozi ya bụ ime ka ụwa mụọ ìhè site n’ebube ya, ma dọọ mmadụ aka ná ntị banyere iwe Chineke nke na-abịa.” Early Writings, 245.

Ike e nyere mmụọ-ozi mbụ bụ akara nke na-ekwusi ihe metụtara ụwa niile ike. E nyere ozi mbụ n’oge Kraịst ike n’oge baptizim Kraịst. Akwụkwọ Nsọ na-egosi na Izrel niile gara n’ọzara ịnụ ozi Jọn.

> Mgbe ahụ Jerusalem, na Judia niile, na mpaghara niile gbara Jọdan gburugburu pụrụ gawa n’ebe ọ nọ; e wee mee ka o mee ha baptism n’ime Jọdan, ka ha na-ekwupụta mmehie ha. Matiu 3:5, 6.

Ozi Kraịst duziri n’ebe Izrel oge ochie nọ, ma n’ụzọ amụma ahụ, e dọtara ụwa dum gaa Jọdan, ebe e mere Kraịst baptizim. Ma emume baptizim ahụ, na ihe ọ nọchiri anya ya mgbe e mere Kraịst baptizim, ka e duziri n’ebe ụwa dum nọ.

Aha Jehoyakim pụtara “Chineke ga-ebili,” ma n’oge baptism nke Kraịst, ka Jọn si na mmiri kpọpụta Kraịst, ihe nnọchianya nke “ibilite” site n’ili nke mmiri ghọrọ otu akụkụ nke inye ike ahụ. N’amaokwu anọ mbụ nke Ezra ndị anyị kwuputaworị, amaokwu nke ise na-akọwa nzaghachi nke ndị nụrụ iwu ahụ site n’okwu ndị a: “Mgbe ahụ ka ndị isi nke nna nke Juda na Benjamin biliri, na ndị nchụàjà, na ndị Livaị, tinyere ndị niile mmụọ ha Chineke kpaliri, ka ha rigoo iwu ụlọ nke Onyenwe anyị nke dị na Jerusalem.” Mgbe e nyere ozi mbụ ike, e nwere ibilite, dịka aha Jehoyakim na-anọchi anya ya.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, e nyere ozi mbụ nke mmegharị dị ike nke mmụọ ozi nke atọ ike, dịka e ji inye ozi mbụ nke mmegharị dị ike nke mmụọ ozi mbụ ike mee ihe atụ ya. Nwanyị White kwuru banyere mbibi nke Ụlọ Elu Abụọ ahụ n’ụbọchị ahụ.

> “Ugbu a, ọ̀ bụ okwu ahụ ka a na-ekwu na ekwupụtala m na a ga-eji nnukwu ebili mmiri sachapụ New York? Nke a abụghị ihe m kwuru mgbe ọ bụla. Ekwuola m, dịka m lere nnukwu ụlọ ndị ahụ a na-ewu n’ebe ahụ, ala n’elu ala, sị, ‘Lee ụdị ọnọdụ dị egwu ga-eme mgbe Onyenwe anyị ga-ebili ịma jijiji ụwa nke ukwuu! Mgbe ahụ ka a ga-emezu okwu nke Mkpughe 18:1–3.’ Isi nke iri na asatọ dum nke Mkpughe bụ ịdọ aka ná ntị banyere ihe na-abịa n’ụwa. Ma enweghị m ìhè ọ bụla pụrụ iche banyere ihe na-abịa na New York, naanị na amaara m na otu ụbọchị a ga-akwatu nnukwu ụlọ ndị ahụ dị n’ebe ahụ site n’ịtụgharị na ịtụgharịgharị nke ike Chineke. Site n’ìhè e nyere m, amaara m na mbibi dị n’ụwa. Otu okwu sitere n’ọnụ Onyenwe anyị, otu mmetụ nke ike ya dị ukwuu, ma nnukwu ụlọ ndị a siri ike ga-ada. Ọnọdụ ga-eme nke egwu ha karịrị ihe anyị nwere ike ichetụ n’echiche.” Review and Herald, July 5, 1906.

N’oge e nyere ozi nke mbụ ike n’akụkọ ihe mere eme nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, Onyenwe anyị “biliri” ka ọ “mee ka ụwa maa jijiji nke ukwuu.” Aha Jehoiakim na-anọchi anya inye ozi nke mbụ ike. N’abalị iri na otu nke Ọgọst, 1840, Onyenwe anyị biliri n’ocheeze Ya, wee si n’ebe ahụ rịdata n’ụwa, guzo n’elu ala na n’elu oké osimiri. N’oge iwu mbụ nke Saịrọs, ndị kwesịrị ntụkwasị obi biliri. Jehoiakim bụ akara nke ọ bụghị naanị ọbịbịa nke mmụọ-ozi mbụ, kama ọ na-anọchikwa anya inye mmụọ-ozi mbụ ahụ ike.

Jehoyakim na-anọchi anya eze mbụ n’ime ndị eze atọ ikpeazụ ahụ, ma ọ na-anọchikwa anya eze nke ise n’ime ndị eze asaa ahụ nke na-eduga n’mbibi Jerusalem. Aha ndị eze asaa ahụ na-enye ozi dị ukwuu. Ndị eze asaa ahụ bụ Manase, Emon, Josaya, Jehoahaz, Jehoyakim, Jehoyakin, na Zedekaya.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, Manase nọchiri anya oge ọgwụgwụ, na 1798. Manase pụtara “ime ka e chefuo”, ọ bụkwa na 1798 ka e chefuru akwụna Taịa ruo afọ iri asaa. Manase bụ otu n’ime ndị eze kacha njọ n’omume ọjọọ, ma o nwere njirimara amụma ndị ekwesịrị ịtụle.

Ndị eze asaa ikpeazụ nke Juda na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke égbè eluigwe asaa site n’afọ 1798 ruo Ọktoba 22, 1844. Manase bụ eze mbụ n’ime ndị eze asaa ahụ, ma dịka eze mbụ n’ime asaa, ọ bụ ihe nnọchianya nke Zedekaịa, eze ikpeazụ n’ime ndị eze asaa ahụ. Jizọs na-ejikọcha ngwụcha na mmalite mgbe niile. Zedekaịa, eze ikpeazụ n’ime ndị eze asaa ahụ, e duuru ya gaa n’ohu nke ndọta n’agha Babilọn. Eze mbụ n’ime ndị eze asaa ikpeazụ ahụ ka e duukwara gaa n’ndọta Babilọn, na-egosi n’ihu ebuga eze ikpeazụ ahụ n’ndọta Babilọn.

> Onyenwe anyị wee gwa Manase, na ndị ya okwu: ma ha ekweghị ịnụ ya. N’ihi ya, Onyenwe anyị wetara ha ndị-isi agha nke eze Asiria, ndị jidere Manase n’etiti ogwu, kee ya agbụ ígwè, bugaakwa ya na Babilọn. Ma mgbe ọ nọ n’ahụhụ, ọ rịọrọ Onyenwe anyị Chineke ya arịrịọ, wedakwa onwe ya ala nke ukwuu n’ihu Chineke nke nna nna ya hà; kpeekwa ya ekpere: a rịọpụtara ya arịrịọ ya, O wee nụ ekpere-arịrịọ ya, mee ka ọ laghachikwa ọzọ na Jerusalem n’alaeze ya. Mgbe ahụ Manase matara na Onyenwe anyị, Ọ bụ Chineke. 2 Ihe E Mere 33:10–13.

Ahụmahụ Manaseh ji mata na Onyenwe anyị bụ Chineke mezuru site n’iwepụ ya n’alaeze ya, ma emesịa weghachi ya n’alaeze ya. Nebukadneza, dị ka ọ dịkwa n’ihe banyere Manaseh, bịara mata Onyenwe anyị mgbe e wepụrụ ya n’alaeze ya, ma emesịa weghachi ya.

> Ma ná ngwụsị nke ụbọchị ndị ahụ gasịrị, mụ onwe m, Nebukadneza, weliri anya m elu n’ebe eluigwe dị, nghọta m wee laghachikwute m, m wee gọzie Onye Kachasị Elu, too ma sọpụrụkwa Ya nke na-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, onye ọchịchị Ya bụ ọchịchị ebighị ebi, alaeze Ya dịkwa site n’ọgbọ ruo n’ọgbọ. Ndị niile bi n’ụwa ka a na-agụta dịka ihe efu; Ọ na-emekwa dịka ọchịchọ Ya si dị n’etiti usuu nke eluigwe na n’etiti ndị bi n’ụwa; ọ dịghịkwa onye pụrụ igbochi aka Ya, ma ọ bụ sị Ya, Gịnị ka Ị na-eme? N’otu oge ahụ ka uche m laghachikwutere m; ma n’ihi ebube nke alaeze m, nsọpụrụ m na ịma mma m laghachikwutere m; ndị ndụmọdụ m na ndị ọchịchị m wee chọọ m; e wee mee ka m guzosie ike n’alaeze m, e tinyekwara m ịdị-ukwu mara mma nke ukwuu. Ugbu a, mụ onwe m, Nebukadneza, na-eto ma na-ebuli elu ma na-asọpụrụ Eze nke eluigwe, onye ọrụ Ya niile bụ eziokwu, ụzọ Ya niile bụrụkwa ikpe ziri ezi; ndị na-eje ije n’nganga, Ọ pụrụ iweda ha ala. Daniel 4:34–37.

Emere nwetara Manaseh ka e mezuuru n’ahụ́ Nebukadneza. Manaseh nọchiri anya “oge ọgwụgwụ” n’akụkọ ihe mere eme nke ndị eze ikpeazụ atọ nke Juda, na mbata nke amụma afọ iri asaa nke ndọrọ n’agha. Nebukadneza nọchiri anya “oge ọgwụgwụ” n’akụkọ ihe mere eme nke iwu atọ ahụ, dị nnọọ ka 1798 bụ “oge ọgwụgwụ” n’akụkọ ihe mere eme nke égbè eluigwe asaa ahụ. N’amaokwu ndị ahụ ka a kpọtụrụ ugbu a, nghọta Nebukadneza laghachiri ya na “ngwụcha ụbọchị ndị ahụ.” A kpọrọkwa “ngwụcha ụbọchị ndị ahụ” aha na Daniel isi nke iri na abụọ.

> Ma gawa ụzọ gị ruo ọgwụgwụ: n’ihi na ị ga-ezu ike, ma guzoro n’oke gị n’ọgwụgwụ nke ụbọchị ndị ahụ. Daniel 12:13.

“Ikpeazụ nke ụbọchị ndị ahụ” n’isi nke iri na abụọ nke Daniel bụ “oge ọgwụgwụ,” n’ihi na a gwara Daniel ka ọ laa “ruo mgbe ọgwụgwụ ga-adị.” N’oge ahụ Daniel ga “eguzo n’oke ya.” “Iguzo n’oke ya” pụtara imezu nzube ya, nke Daniel mere mgbe e kpughere akwụkwọ ya na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ, nke bụ “oge ọgwụgwụ.” N’oge ahụ a ga-enwe “mmụba nke ọmụma” nke ndị amamihe ga-aghọta. N’ọgwụgwụ ụbọchị Nebukadneza, “nghọta” ya laghachikwutere ya.

> “Mgbe Chineke nyere mmadụ ọrụ pụrụ iche ka ọ rụọ, ọ ga-eguzo n’ókè na n’ọnọdụ ya dịka Daniel mere, dị njikere ịza oku Chineke, dị njikere imezu nzube Ya.” Manuscript Releases, volume 6, 108.

Manase na-anọchi anya “oge ọgwụgwụ” n’akụkọ ihe mere eme nke ndị eze atọ ikpeazụ nke Juda, Nebukadneza na-anọchi anya “oge ọgwụgwụ” n’iwu atọ ahụ. Manase sochiri ya bụ nwa ya nwoke, Emon.

Ekwọ Amon pụtara “ọzụzụ,” ma ọ na-anọchi anya oge ahụ nke e nwere “mmụba nke ọmụma” nke ga-azụ ndị “amamihe” n’ozi ahụ e meghere akara ya. Amon wee soro Josaya, bụ́ naanị eze n’ime asaa ahụ nke nwere akụkọ amụma dị mma nke ukwuu, ọ bụ ezie na ọ gbagwojuru anya.

Josaya pụtara “ntọala nke Chineke”, ọ na-anọchikwa anya iguzobe eziokwu ndị ahụ e mepere emeghe n’“oge ọgwụgwụ”. Mmụba nke ọmụma nke Amon nọchiri anya ya ka William Miller chịkọtara ọnụ, site n’idúzi nke Gabriel na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ dị nsọ. A na-anọchi ọrụ Miller anya site n’aha Josaya, n’ihi na o guzobere ntọala nke mmegharị ahụ. E nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ a ga-amata gbasara Josaya, ma anyị ga-aga n’ihu ugbu a n’ebe nwa ya nwoke Jehoahaz nọ.

> Jehọahaz dị afọ iri abụọ na atọ mgbe ọ malitere ịchị; ọ chịkwara ọnwa atọ na Jerusalem. Aha nne ya bụ Hamutal, ada Jeremaịa nke Libna. O mekwara ihe ọjọọ n’anya Onyenwe anyị, dị ka ihe niile nna nna ya ha mere si dị. Fero-neko wee kee ya agbụ na Ribla n’ala Hamat, ka ọ ghara ịchị na Jerusalem; o wee tụkwasị ala ahụ ụtụ nke talent ọlaọcha narị, na otu talent ọlaedo. Fero-neko mekwara Eliakim nwa Josaịa eze n’ọnọdụ Josaịa nna ya, gbanwee aha ya bụrụ Jehọiakim, werekwa Jehọahaz pụọ: o wee bịa Ijipt, nwụọkwa n’ebe ahụ. 2 Ndị Eze 23:31–34.

Jehoahaz pụtara “Jehova ejidela”, a jidekwara ya site n’aka Fero-Neko. Jehoahaz, nwa Josaya, ka Fero-Nekoh jidere ma dochie ya nwanne ya nwoke bụ Eliakim, nke pụtara “Chineke nke ibuli elu”. Fero-Nekoh wee gbanwee aha Eliakim ka ọ bụrụ Jehoiakim, nke pụtara “Chineke ga-ebili”. Mgbanwe aha bụ akara nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ, ma n’oge e nyere ozi mbụ ike, Chineke na-abanye n’ọgbụgba ndụ ya na otu ndị mmadụ, n’otu oge ahụkwa Ọ na-agafe ndị bụbu ndị mmadụ nke ọgbụgba ndụ mbụ.

N’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, e jidere Alaeze Ukwu Ottoman nke ifufe anọ ahụ nọchiri anya ya, ndị a tọhapụrụ ruo afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise, ma ọ bụ, dịka Jehoahaz pụtara, a “jidere” ha. N’otu oge ahụ, e mere Eliakim eze, a gbanweekwa aha ya bụrụ Jehoiakim, nke pụtara “Chineke ga-ebili”. Jehoiakim sochiri site n’aka nwa ya Jehoiachin, onye nwere aha atọ n’Akwụkwọ Nsọ.

Aha Jehoiachin pụtara “Onyenwe anyị ga-ewuli elu ma mee ka o guzosie ike.” Ọ bụ nwa Jehoiakim, ma ọ na-egosi mbata nke mmụọ ozi nke abụọ n’oge opupu ihe ubi nke 1844, dịka Chineke “si ewuli elu ma mee ka o guzosie ike” mpi Protestant ọhụrụ ahụ, nke bụ eziokwu. Ozi mmụọ ozi nke abụọ ahụ natara ike site n’ozi nke Mkpu Etiti Abalị, ma Jeconiah na Coniah pụtara “Chineke ga-eme ka o guzosie ike.” Aha atọ ahụ, nke ọ bụla nwere otu ihe ha pụtara, na-anọchi anya njikọta nke Mkpu Etiti Abalị na ozi mmụọ ozi nke abụọ. Ọ bụ n’ịwụsa ikpeazụ nke Mmụọ Nsọ n’oge Mkpu Ukwu ka a na-akara ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ akara. Ika akara nke ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ ka e ji Mkpu Etiti Abalị nke mmegharị Millerite maa atụ, ma Jehoiachin, nke a na-akpọkwa Jeconiah na Coniah, bụ ihe nnọchianya nke akara ahụ.

> Dị ka m dị ndụ, ka Onyenwe anyị kwuru, ọ bụ ezie na Konaịa nwa Jehoiakim, eze Juda, bụ akara mgbaaka n’aka nri m, ma ọbụna otu a ka m ga-esi dọpụta gị pụọ n’ebe ahụ; m ga-enyekwa gị n’aka ndị na-achọ ndụ gị, nakwa n’aka ndị ị na-atụ egwu ihu ha, ọbụna n’aka Nebukadreza, eze Babilọn, na n’aka ndị Kaldia. M ga-achụpụkwa gị, gị na nne gị mụrụ gị, n’ala ọzọ, ebe a mụrụghị unu; ọ bụkwa n’ebe ahụ ka unu ga-anwụ. Ma n’ala ahụ nke ha na-agụsi agụụ ike ịlaghachi na ya, n’ebe ahụ ka ha agaghị alaghachi. Ọ bụ nwoke a, Konaịa, arụsị a na-elelị anya, nke agbajiri agbaji? Ọ bụ arịa nke ọ dịghị onye na-enwe mmasị na ya? Gịnị mere e ji chụpụ ya, ya na mkpụrụ ya, ma tụba ha n’ala ha na-amaghị? O ụwa, ụwa, ụwa, nụ okwu Onyenwe anyị. Jeremiah 22:24–29.

Jehoiakin, Jekonaịa na Konaịa na-anọchi anya oge nke ịka akara, mgbe e jikọtara mmụọ-ozi nke abụọ na ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Ọ na-anọchi anya oge nke ịka akara nke ndị nzuzu. Eze ọjọọ ahụ na-anọchi anya ndị bụ ụmụ agbọghọ-amaghị-ama Laodisia ndị nzuzu, ndị n’oge nke ịka akara a kara aka ịnata akara nke anụ ọhịa ahụ, ebe a na-awụpụ ha ruo mgbe ebighị ebi n’ọnụ Onyenwe anyị.

Akàrààrà nke dị n’aka nri Chineke bụ akara Ya, ma ndị a ga-atụpụ n’ọnụ Onyenwe anyị n’oge a na-eme akara nke puku narị na iri anọ na anọ ahụ ka e ji Zerubabẹl tụnyere, nwoke ahụ nke nwere plọmmet nke “oge asaa” ahụ n’aka ya.

> Gwa Zerubabel, gọvanọ Juda, okwu, sị: Aga m ama jijiji n’eluigwe na ụwa; aga m akwatu ocheeze nke alaeze dị iche iche, mebiekwa ike nke alaeze ndị mba ọzọ; aga m akwatu ụgbọ ịnyịnya agha na ndị na-agba n’ime ha; ịnyịnya na ndị na-agba ha ga-adakwa, onye ọ bụla site n mma agha nke nwanne ya. N’ụbọchị ahụ, ka Jehova nke usuu ndị agha kwuru, aga m ewere gị, O Zerubabel, ohu m, nwa Shealtiel, ka Jehova kwuru, mee gị ka ị bụrụ dịka mgbaaka akara: n’ihi na ahọpụtawo m gị, ka Jehova nke usuu ndị agha kwuru. Haggai 2:21–23.

“Nkume ịsụ ngọngọ” nke bụ “ugboro asaa” ahụ bụ “nkume tụọ ihe” dị n’aka Zerubbabel, a na-anọchitekwa ya dịka “mgbaaka akara” nke Chineke ji echekwa puku mmadụ iri na anọ na iri anọ na anọ ahụ akara. A na-etinye mgbaaka akara ahụ, ma ọ bụ “akara” ahụ, n’ahụ ndị “na-asụ ude ma na-ebe akwa” n’ihi ihe arụ ndị a na-eme na Jerusalem. Ịsụ ude na ibe akwa ahụ na-akọwapụta ahụmahụ nke ndị ahụ e tinyere akara, ma ịkanye akara na ibe akwa ahụ bụ ihe nnọchianya nke nzaghachi ime mmụọ ha nye ọgwụgwọ nke “ugboro asaa.” Ọ bụ ikwupụta mmehie ha na mmehie nna nna ha. Ọ bụ ikweta na ha esoghị Chineke eje ije nakwa na Chineke esoghị ha eje ije kemgbe ndakpọ olileanya nke July 18, 2020. Ọ bụ ule ahụ a dara na ya na 1863, n’oge ahụ mgbe Philadelphia nọ na-agafe banye na Laodicea. Ọ nọchiri anya oge ahụ mgbe ndị Coniah nọchiri anya ya guzobere ruo mgbe ebighị ebi dịka ụmụ agbọghọ na-amaghị ihe nke Laodicea, ebe ndị Zerubbabel nọchiri anya ya guzobere ruo mgbe ebighị ebi dịka ụmụ agbọghọ amamihe dị na ya nke Philadelphịa.

Jehoichin ka Zedekaya soro, onye ikpeazụ n’ime ndị eze asaa ahụ. Dị ka Manase nọchiri anya afọ 1798, na “oge ọgwụgwụ,” Zedekaya ga-anọchi anya Ọktoba 22, 1844, mgbe ọhụụ ahụ ga “ekwu okwu, ghara ịgha ụgha”. Zedekaya bụ aha e si n’ịjikọta okwu Hibru abụọ mee. Otu okwu ahụ bụ “Jehova”, e jikọtakwa ya na okwu ahụ a sụgharịrị na Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na anọ, dịka “eme ka ọ dị ọcha.” Zedekaya pụtara ime ka ụlọ nsọ Chineke dị ọcha, nke malitere n’Ọktoba 22, 1844.

Ndị eze asaa ikpeazụ nke Juda nọchiri anya akụkọ na-aga n’ihu site n’afọ 1798 ruo Ọktoba 22, 1844. Jehoiakim bụ akara nke Ọgọst 11, 1840, nke n’aka nke ya na-anọchi anya Septemba 11, 2001. Ọ bụ akara nke inye ike ozi mmụọ ozi mbụ, a kpọbatakwara ya n’amaokwu mbụ nke Daniel isi nke mbụ. Ya mere, ọnọdụ na gburugburu nke Daniel isi nke mbụ bụ inye ike ozi mmụọ ozi mbụ, dịka e sere ya n’Akpughe isi nke iri. N’Akpughe isi nke iri Kraịst siri n’eluigwe rịdata, o ji obere akwụkwọ n’aka Ya, nke e nyere Jọn iwu ka o rie. Nke a bụ ihe kpatara ule mbụ dị n’akwụkwọ Daniel ji metụta iri ihe.

Anyị ga-aga n’ihu n’ịkọwa isiokwu ndị a n’akwụkwọ na-esonụ.

> Ọ sịrị m, Nwa nke mmadụ, mee ka afọ gị rie, jupụtakwa ime gị na akwụkwọ mpịakọta a nke M na-enye gị. M wee rie ya; ọ dịkwa n’ọnụ m ụtọ dịka mmanụ aṅụ. Ezikiel 3:3.

Back to Articles