Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Otu Narị na Iri"}

Njikọ Ụzọ Atọ nke Rome: Ikpughe Ihe Ncheta Amụma nke Opì ndị ahụ n’Akwụkwọ Mkpughe

Author

Jeff Pippenger

Published

March 1, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Alakụba nke ahuhu nke mbụ na nke abụọ nke Mkpughe isi nke itoolu nọchiri anya ikpe ahụ e wetara Rom. William Miller akpọwo opi ndị ahụ “ikpe pụrụ iche” ndị e wetara Rom, ma Miller enweghị ike ịhụ Rom nke oge a dịka njikọ atọ ahụ nke na-eduga ụwa gaa Amagedọn. Uriah Smith ghọtara na opi ndị ahụ nọchiri anya ikpe Chineke n’elu Rom, nakwa na opi nke ise na nke isii (Ahuhu nke mbụ na nke abụọ), bụ ikpe n’elu ụka Katọlik.

> “Maka n’ihi nkọwa nke opi a, anyị ga-adọtakwa ọzọ n’akwụkwọ nke Maazị Keith. Onye odeakwụkwọ a kwuru eziokwu sị: ‘O siri ike ịhụ nkwekọrịta nke ndị na-akọwa Akwụkwọ Mkpughe n’otu aka banyere akụkụ ọ bụla ọzọ nke Apọkalips karịa nke metụtara itinye opi nke ise na nke isii, ma ọ bụ ahụhụ nke mbụ na nke abụọ, n’ebe ndị Saracen na ndị Turk nọ. O doro anya nke ukwuu nke na o siri ike ka a ghọtahie ya. Kama ịbụ naanị otu amaokwu ma ọ bụ abụọ na-akọwa nke ọ bụla n’ime ha, isi nke itoolu dum nke Akwụkwọ Mkpughe, n’ókè hà hà, juputara n’nkọwa banyere ha abụọ.’”

> “‘Alaeze ndị Rom dara, dị ka o si bilie, site n’imeri n’agha; ma ndị Saracen na ndị Turk bụ ngwá ọrụ ndị e ji mee ka okpukpe ụgha bụrụ ihe otiti nke nzukọ Kraịst dapụrụ n’ezi okwukwe; ya mere, kama a ga-akpọ opi nke ise na nke isii, dịka ndị nke mbụ, naanị site n’aha ahụ, a na-akpọ ha ahụhụ.’” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 495.

Ihe Miller na Smith amataghị banyere opi ndị ahụ dịka ikpe Chineke megide Rom, bụ na e wetara ikpe ndị ahụ site n’ime ka a fee anyanwụ ofufe. N’afọ 321, Constantine nyere iwu mbụ banyere ụbọchị Sọnde, ma afọ itoolu ka e mesịrị, o si n’obodo Rom kpọga isi obodo ahụ n’obodo Constantinople, si otú a malite usoro mmebiwanye nke Alaeze Ukwu Rom. N’isi nke iri na otu nke Daniel, Rom nke ndị na-ekpere arụsị ga-achị n’ike kachasị elu ruo otu “oge,” nke nọchiri anya afọ narị atọ na iri isii ahụ, site n’Agha Actium, n’afọ 31 BC, ruo n’afọ 330, mgbe Constantine kewara alaeze ahụ ịbụ Ọdịda Anyanwụ na Ọwụwa Anyanwụ.

> Ọ ga-abata n’udo ọbụna n’ebe ndị kasị baa ụba nke ógbè ahụ; ọ ga-emekwa ihe nna ya ha emeghị, ma ọ bụ nna nna ya ha emeghị; ọ ga-ekesakwa n’etiti ha anụ oriri, na nkwata, na akụnụba: e, ọ ga-atụpụtakwa atụmatụ ya megide ebe e wusiri ike, ọbụna ruo otu oge. Daniel 11:24.

N’ime afọ narị atọ na iri isii ahụ, Alaeze Ukwu Rom n’ezie bụ nke a na-apụghị imeri emeri, ma ozugbo a bugharịrị isi obodo ahụ gaa n’Ọwụwa Anyanwụ, ikike ịchị alaeze ukwu dị ukwuu otú ahụ agaghịzi ekwe omume. Constantine gbalịrị ịnọgide na-achịkwa site n’ịkekọrịta alaeze ahụ n’etiti ụmụ ya nwoke atọ, ma nke ahụ naanị mere ka ndakpọ nke alaeze ukwu mbụ ahụ gaa n’ihu karịa.

Mgbe ọchịchị papacy nọrọ n’ocheeze nke ụwa n’afọ 538, na Nzukọ nke Atọ nke Orleans e nyere iwu banyere Ụbọchị Sọnde. N’ụzọ dị otu a, n’afọ 606, Mohammed malitere ozi amụma ya, ma n’ụzọ ihe nnọchianya ọ nọchiri anya opi ahụ nke ga-abụ ihe ndị odeakụkọ na-akọwa dịka “ụtarị nke chọọchị dapụrụ n’ezi okwukwe.” Akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ mbụ na nke abụọ, nke malitere site n’ozi Mohammed n’afọ 606, kwụsịrị na Ọktoba 22, 1844, mgbe opi nke asaa dara.

> Ahụhụ nke abụọ agafewo; ma, lee, ahụhụ nke atọ na-abịa ọsọ ọsọ. Mmụọ-ozi nke asaa wee kpọọ opi; e wee nwee nnukwu olu n’eluigwe, na-asị, Alaeze nile nke ụwa a aghọwo alaeze nke Onyenwe anyị, na nke Kraịst Ya; ọ ga-achịkwa ruo mgbe ebighị ebi na mgbe nile ebighị ebi. Mkpughe 11:14, 15.

N’akụkọ ihe mere eme nke Ahụhụ abụọ mbụ ahụ, a meriri Constantinople, isi obodo Rom nke ọwụwa anyanwụ, n’afọ 1453, ma n’afọ 1798 e nyere Rom papal nke ọdịda anyanwụ ahụ ọnya ya na-egbu egbu. “Ihe otiti nke ụka dapụrụ n’ezi okwukwe,” emewo ka Rom nke ọchịchị mmadụ na Rom nke okpukpe daa. Nzukọ atọ ahụ nke Rom Oge A na-emezu n’iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States.

> “Ndị Protestant nke United States ga-abụ ndị mbụ ịgbatị aka ha n’ofe oghere miri emi ahụ iji jide aka nke Spiritualism; ha ga-agafe n’elu abis ahụ iji soro ike Rome jikọta aka; ma n’okpuru mmetụta nke njikọ okpukpu atọ a, obodo a ga-agbaso nzọụkwụ nke Rome n’ịzọpịa ikike nke akọ na uche.” The Great Controversy, 588.

N’oge ahụ, Alakụba nke Ahụhụ nke atọ ga-emezu ikpe Chineke megide Rom nke Oge A n’ihi ịmanye ofufe ụbọchị Sọnde, dịka O mere ya n’ihe banyere Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom nke papacy. N’ihe banyere Rom ndị ọgọ mmụọ, O jiri opi anọ mbụ mee ka ọchịchị Rom kwụsị n’isi obodo Rom nke ọdịda anyanwụ ruo n’afọ 476, n’ihi na mgbe afọ 476 gasịrị, ọ dịghị onye ọchịchị obodo ahụ sitere n’agbụrụ Rom. Ka ọ na-erule 1453, opi nke ise nke Alakụba wetara njedebe nke ọchịchị Rom na Rom nke ọwụwa anyanwụ. Ka ọ na-erule 1798, e wetara ọchịchị papal nke nkewa iri gara aga nke mba ndị Europe na njedebe n’akụkọ ihe mere eme nke opi nke isii nke Alakụba. Mbibi nke alaeze obodo nke Rom, ma nke ọdịda anyanwụ ma nke ọwụwa anyanwụ, tinyere alaeze okpukpe nke Rom, mere n’iso mmanye ofufe anyanwụ nke ndị ọgọ mmụọ.

> “Ndị nke United States abụwo ndị e mere amara; ma mgbe ha ga-egbochi nnwere onwe okpukpe, hapụ Protestantism, ma nyekwa popery nkwado, mgbe ahụ oke ikpe ọmụma ha ga-ezu, a ga-edekwa ‘ndapụ n’ezi okwukwe nke mba’ ahụ n’akwụkwọ nke eluigwe. Nsonaazụ nke ndapụ n’ezi okwukwe a ga-abụ mbibi nke mba.” Review and Herald, May 2, 1893.

Ngwa atọ e si etinye amụma na-eguzobe àgwà mmezu ikpeazụ nke amụma ahụ dabere n’àgwà mmezu abụọ mbụ ahụ. N’ụbọchị Septemba 11, 2001, Ahụhụ nke atọ rutere n’akụkọ ihe mere eme. O rutere na mbụ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, n’ihi na Ahụhụ nke atọ bụ opi nke asaa, opi ahụ wee malite ịkpọ n’oge ahụ. Ma, dịka o dị n’ebe Izrel oge ochie nọ, Izrel nke oge a họọrọ nnupụisi wee bute oge ịkpafụ n’ọzara kama imecha ọrụ ahụ. Ya mere, oge akara nke mmụọ-ozi nke atọ ka e gbuuru oge, ruo mgbe ọ malitere ọzọ n’ụbọchị Septemba 11, 2001.

> “N’ime afọ iri anọ, ekweghị ekwe, ntamu-ntamu, na nnupụisi mechiri Izrel oge ochie ụzọ ịbanye n’ala Kenean. Otu mmehie ndị a kwa egbochila mbata Izrel nke oge a n’ime Kenean nke eluigwe. N’ọnọdụ abụọ ahụ, nkwa Chineke abụghị ihe kpatara ya. Ọ bụ ekweghị ekwe, ịhụ ụwa n’anya, enweghị ido onwe nye, na esemokwu n’etiti ndị na-ekwu na ha bụ ndị nke Onyenwe anyị ka mere ka anyị nọrọ n’ụwa a nke mmehie na mwute ọtụtụ afọ.” Selected Messages, akwụkwọ nke 2, 69.

Chineke anaghị agbanwe agbanwe, Ọ na-ekpekwa ikpe dịka ìhè e nyere si dị. Izrel nke oge a nwere ìhè e nyere karịa Izrel oge ochie, a gwakwa anyị na “otu mmehie ndị ahụ egbuola oge nbata nke Izrel nke oge a n’ime Kenan nke eluigwe.” Ọ bụrụ na a jidere Izrel nke oge a naanị n’akaụntụ ìhè ahụ e jidere Izrel oge ochie n’akaụntụ ya, nke ahụ ga-ezuru; ma ha nwere ìhè karịa. Ya mere, ọ bụrụ na ọ bụ “otu mmehie ndị ahụ” kpatara “Izrel oge ochie” iji jegharịa n’ọzara ruo “afọ iri anọ,” mgbe ahụ ọ bụghị naanị na a chụgara Izrel nke oge a n’ime “ọzara” n’ime nnupụisi nke 1863, kama e deberekwa ha n’ezie ka ha nwụọ n’ebe ahụ. “Mmehie” ha egbuola oge ọrụ nke mmụọ ozi nke atọ ruo ugbu a.

> “Mmụọ-ozi ahụ sịrị, ‘Mmụọ-ozi nke atọ na-ekekọta ha, ma ọ bụ na-akara ha akara, n’ùkwùùkwù maka ụlọ nkwakọba ihe nke eluigwe.’ Obere ìgwè a yiri ndị nchekasịrị n’obi, dị ka a ga-asị na ha agafeela n’ime ọnwụnwa na ọgụ siri ike. Ọ pụtakwara dị ka anyanwụ ka si n’azụ igwe ojii pụta ma mụkwasị ihu ha ìhè, nke mere ka ha yie ndị mmeri, dịka a ga-asị na mmeri ha fọdụrụ naanị ntakịrị ka e nweta ya.” Early Writings, 88.

Mmehie ndị ahụ e mere ka e site n’aka ha chụpụ Izrel oge ochie ka ha nwụọ n’ọzara bụkwa ndị egbuola oge ọrụ nke mmụọ-ozi nke atọ nke bịarutere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844.

> “Mgbe Jisọs meghere ọnụ ụzọ nke Ebe Nsọ Kasị Nsọ, e mere ka a hụ ìhè nke ụbọchị izu ike, e wee nwalee ndị nke Chineke, dịka e si nwalee ụmụ Izrel n’oge ochie, ka e wee hụ ma ha ga-edebe iwu Chineke. Ahụrụ m mmụọ ozi nke atọ ka ọ na-atụ aka n’elu, na-egosi ndị ahụ nwere ndakpọ olileanya ụzọ ha ga-esi ruo Ebe Nsọ Kasị Nsọ nke ụlọ nsọ nke eluigwe. Ka ha ji okwukwe na-abanye n’Ebe Nsọ Kasị Nsọ, ha na-ahụ Jisọs, olileanya na ọṅụ wee pụta ọzọ dị ọhụrụ. Ahụrụ m ha ka ha na-eleghachi azụ, na-enyocha ihe ndị gara aga, site n’ikwusa ọbịbịa nke abụọ nke Jisọs, sitekwa n’ahụmahụ ha ruo n’ịgafe oge ahụ n’afọ 1844. Ha na-ahụ ka e si kọwaa ndakpọ olileanya ha, ọṅụ na ntụkwasị obi wee nye ha ndụ ọzọ. Mmụọ ozi nke atọ emeela ka ìhè gbaa n’oge gara aga, n’oge ugbu a, na n’ọdịnihu, ha makwaara na Chineke n’ezie eduwo ha site n’usoro nduzi Ya dị omimi.” Early Writings, 254.

Mmụọ-ozi nke atọ bụ mmụọ-ozi nke ịkà akara, ọ bịarutere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ma e gbuola oge n’ọrụ ya n’ihi otu mmehie ahụ ndị mere ka Izrel oge ochie nwụọ n’ọzara. Oge e gbuola n’ihi nnupụisi nke 1863, bụ igbu oge n’ọrụ mmụọ-ozi nke atọ, ya mere e gbochiela ma gbuokwa oge n’ịkà akara ahụ ruo ihe karịrị otu narị afọ.

> “[Ọnụ Ọgụgụ 32:6–15, e hotara.] Onyenwe anyị Chineke bụ Chineke ekworo, ma Ọ na-adị ogologo ntachiobi n’ihe gbasara mmehie na njehie nke ndị Ya n’ọgbọ a. Ọ bụrụ na ndị nke Chineke ejegharịla n’izu Ya, ọrụ Chineke gaara aga n’ihu, a gaara ebutekwa ozi nile nke eziokwu nye mmadụ nile bi n’elu ụwa dum. Ọ bụrụ na ndị nke Chineke ekwerewo Ya ma bụrụ ndị na-eme okwu Ya, ma ọ bụrụkwa na ha edebewo iwu Ya, mmụọ ozi ahụ agaghị abịa na-efegharị n’etiti eluigwe n’ozi nye mmụọ ozi anọ ahụ ndị ga-ahapụ ifufe ka ha fee n’elu ụwa, na-eti mkpu, Jide, jide ifufe anọ ahụ ka ha ghara ife n’elu ụwa ruo mgbe m ga-akara ndị ohu Chineke akara n’egedege ihu ha. Ma n’ihi na ndị mmadụ anaghị erube isi, ha enweghị ekele, ha adịghị nsọ, dịka Izrel oge ochie, a na-agbatị oge ka mmadụ nile wee nụ ozi ikpeazụ nke ebere nke a na-ekwusa n’olu ike. E gbochiela ọrụ Onyenwe anyị, a akwadokwa oge nke ịkara akara. Ọtụtụ anụbeghị eziokwu ahụ. Ma Onyenwe anyị ga-enye ha ohere ịnụ ya ma tọghata, nnukwu ọrụ Chineke ga-agakwa n’ihu.” Manuscript Releases, volume 15, 292.

N'abalị iri na otu nke Septemba, 2001, mmụọ ozi nke atọ bịarutere ọzọ, oge nke imechi akara ahụ nke e gbuola oge ya kemgbe nnupụisi nke 1863 wee malite ọzọ. Ọ bụ mbata nke Islam nke Ahụhụ nke atọ, nke bụkwa opi nke asaa nke na-akara mmalite oge imechi akara ahụ. Oge imechi akara ahụ malitere na mbata nke mmụọ ozi nke atọ n'abalị iri abụọ na abụọ nke Ọktoba, 1844, mgbe opi nke asaa malitere ịfụ, ma e gbochiri ma gbuokwa oge opi ahụ.

> Mmụọ-ozi ahụ nke m hụrụ ka o guzo n’elu oké osimiri na n’elu ụwa weliri aka ya elu n’ebe eluigwe dị, O wee ṅụọ iyi site n’aha Onye ahụ nke dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, Onye kere eluigwe na ihe ndị dị n’ime ya, na ụwa na ihe ndị dị n’ime ya, na oké osimiri na ihe ndị dị n’ime ya, na oge agaghị adịkwa ọzọ: Ma n’ụbọchị olu nke mmụọ-ozi nke asaa, mgbe ọ ga-amalite ịfụ opi, a ga-emezu ihe omimi nke Chineke, dịka O kwusara ya ndị ohu Ya, bụ ndị amụma. Mkpughe 10:5–7.

“Olu” nke mmụọ-ozi nke asaa ahụ, bụ olu nke mmụọ-ozi ahụ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, nke siri n’eluigwe rịdata mgbe a tụdara nnukwu ụlọ nile nke Obodo New York.

> Mgbe ihe ndị a gasịrị, ahụrụ m mmụọ ozi ọzọ ka o si n’eluigwe rịdata, onye nwere ike dị ukwuu; ebube ya wee mee ka ụwa mụọ ìhè. O wee tie mkpu n’olu ike, sị, Babilọn ukwu ahụ adaala, adaala, ọ ghọọla ebe obibi ndị mmụọ ọjọọ, na ebe e jidere mmụọ ọ bụla na-adịghị ọcha, na ọnụ ụlọ nnụnụ ọ bụla na-adịghị ọcha na nke a kpọrọ asị. N’ihi na mba niile aṅụwo mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya, ndị eze nke ụwa esorokwa ya kwaa iko, ndị ahịa nke ụwa esitewokwa n’ụba nke ihe ụtọ ya baa ọgaranya. Mkpughe 18:1–3.

“Olu” nke mmụọ ozi ahụ dị ike nke na-arịdata, na-enye ndị mmụọ ozi iwu ka ha jide ifufe anọ ahụ, ndị a na-anọchi anya ha dị ka “ịnyịnya iwe” nke na-achọ ịpụ n’ike ma wetara ọnwụ na mbibi n’ụzọ ya.

> “Ndị mmụọ ozi nke Chineke na-eme ihe O nyere ha n’iwu, na-egbochi ifufe nke ụwa, ka ifufe ahụ ghara ife n’elu ụwa, ma ọ bụ n’elu oké osimiri, ma ọ bụ n’elu osisi ọbụla, ruo mgbe a ga-akara ndị ohu Chineke akara n’egedege ihu ha. A na-ahụ mmụọ ozi ahụ dị ike ka ọ na-arịgo site n’ọwụwa anyanwụ (ma ọ bụ n’ọwụwa anyanwụ anyanwụ). Nke a, onye kacha ike n’etiti ndị mmụọ ozi, ji akara nke Chineke dị ndụ n’aka ya, ma ọ bụ nke Onye ahụ nanị Ya nwere ike inye ndụ, Onye ahụ nwere ike ide n’egedege ihu akara ma ọ bụ ihe e dere ede, ndị a ga-enye anwụghị anwụ, ndụ ebighị ebi. Ọ bụ olu nke mmụọ ozi a kasị elu ka nwere ikike ịnye ndị mmụọ ozi anọ iwu ka ha jide ifufe anọ ahụ n’aka ruo mgbe arụchara ọrụ a, na ruo mgbe ọ ga-enye oku ka a tọhapụ ha.” Testimonies to Ministers, 445.

Mmụọ-ozi ahụ nke na-enye ndị mmụọ-ozi anọ ahụ iwu ka ha jide ifufe ndị ahụ, bụ mmụọ-ozi nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, onye na-eme ka ụwa mụnye ìhè site n’ebube Ya, “olu ike” ya bụkwa olu nke mmụọ-ozi nke asaa.

> “Lee ihe oyiyi e nyere na Mkpughe 7 maka nchebara echiche anyị na nkasi obi anyị na agbamume anyị! E nyere ndị mmụọ ozi anọ iwu ka ha rụọ ọrụ n’elu ụwa. Ma Otu Onye, Onye ji inye Onwe Ya ka ọ bụrụ mgbapụta ya zụta ụwa, nwere mmadụ ole na ole a họpụtara. Ònye ka ha bụ? Ndị ahụ na-edebe iwu nile nke Chineke ma nwee okwukwe nke Jisọs.

> “A kpọrọ ntị Jọn gaa n’ebe ọzọ a na-ahụ ihe: ‘Ahụkwara m mmụọ ozi ọzọ ka ọ na-arịgo si n’ọwụwa-anyanwụ bịa, onye nwere akara nke Chineke dị ndụ’ (Mkpughe 7:2). Ònye ka nke a bụ? Mmụọ Ozi nke ọgbụgba-ndụ. Ọ na-abịa site n’ọwụwa-anyanwụ. Ọ bụ Ìhè-Ụtụtụ nke si n’eluigwe bịa. Ọ bụ Ìhè nke ụwa. ‘N’ime Ya ka ndụ dị; ndụ ahụ bụkwa ìhè nke mmadụ’ (Jọn 1:4). Nke a bụ Onye Aịzaya kọwara: ‘N’ihi na amụrụ anyị Nwa, e nyekwara anyị Ọkpara: ọchịchị ga-adịkwasịkwa n’ubu Ya; a ga-akpọkwa aha Ya Onye Dị Ebube, Onye Ndụmọdụ, Chineke Dị Ike, Nna Ebighị Ebi, Onyeisi Udo’ (Aịzaya 9:6). O tiri mkpu, dị ka Onye nwere ịdị elu karịa ndị agha mmụọ ozi nke eluigwe, nye ndị e nyere ike imebi ụwa na oké osimiri, na-asị, ‘emerụkwala ụwa, ma ọ bụ oké osimiri, ma ọ bụ osisi, ruo mgbe anyị ga-akarị ndị ohu Chineke anyị akara n’egedege ihu ha’ (Mkpughe 7:2, 3).”

> “Nke a bụ njikọta nke ihe Chineke na nke mmadụ. E nyere ndị mmụọ ozi anọ iwu ka ha jide ifufe anọ ahụ n’aka ruo mgbe ha natara ọkpụkpọ Ya. Gụọ isiakwụkwọ ahụ dum. Mkpu a, ‘Unu emerụla ahụ,’ ka Onye Mweghachi, Onye Mgbapụta, kwuru.

> “A ga-egbochi ikpé na ọnụma naanị ruo nwa oge ntakịrị ruo mgbe a ga-arụ ọrụ ụfọdụ. Ozi ahụ, ozi ikpeazụ nke ịdọ aka ná ntị na ebere, egbuola oge n’ịrụ ọrụ ya n’ihi ịhụ ego n’anya nke onwe, ịhụ ịdị mfe n’anya nke onwe, na adịghị ekwesị nke mmadụ ime ọrụ nke dị mkpa ka e mee. Mmụọ-ozi ahụ nke ga-eme ka ụwa gbaa ìhè site n’ebube Ya echerewo ndị mmadụ bụ ngwáọrụ, ndị ìhè nke eluigwe pụrụ isi n’ime ha pụta ìhè, ma ha si otú a soro rụọkọ ọrụ inye, n’ime ịdị nsọ na ịdị njọ nke mkpa ya, ozi ahụ nke ga-ekpebi akara aka nke ụwa.” Manuscript Releases, volume 15, 222.

Mmụọ-ozi nke atọ, onye bụ Kraịst, bụkwa mmụọ-ozi nke ịkpọchi akara, onye bịarutere n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ma n’ihi nnupụisi nke ndị Chineke, arụ ọrụ Ya nke ịkpọchi akara ndị ahụ dị otu narị puku iri anọ na anọ egbuola oge ruo Septemba 11, 2001. Mgbe ahụ, Alakụba nke Ahụhụ nke atọ, wedara nnukwu ụlọ ndị dị na New York n’ala, ma usoro ịkpọchi akara ahụ malitere. N’oge ahụ mba dị iche iche wee “wee iwe, ma a ka na-egbochi ha.” Olu mbụ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, bụ olu ahụ nke na-enye ndị mmụọ-ozi anọ iwu ka ha jide, mgbe a na-akpọchi akara n’ahụ ndị Chineke.

Jisọs na-eji mmalite egosi mgbe niile njedebe, ma n’ụbọchị Febrụwarị 26, 1993, Alakụba nke Ahụhụ nke atọ gbawara bọmbụ ụgbọala n’ebe a na-adọba ụgbọala dị n’okpuru ala nke Ụlọ Elu Ugwu nke World Trade Center. Mgbawa ahụ butere nnukwu mmebi n’ụlọ ahụ, gbuo mmadụ isii ma merụọ ihe karịrị otu puku ndị ọzọ ahụ. Ọ bụ ezie na mwakpo ahụ emeghị ka ụlọ elu ndị ahụ daa, ọ bụ nnukwu omume iyi ọha egwu n’ala United States ma bụrụ ihe buru ụzọ gosi ihe omume nke Septemba 11, 2001.

Oge mmechi ahụ malitere na Septemba 11, 2001, ma ọ gụnyere ịdọ aka ná ntị tupu ya afọ asatọ. Mwakpo Alakụba wakporo Izrel n’Ọktoba 7, 2023 bụ ịdọ aka ná ntị tupu njedebe nke oge mmechi ahụ. E guzosila njirimara amụma nke Ahụhụ nke atọ site na njirimara amụma nke Ahụhụ abụọ mbụ. N’amaokwu mmeghe nke isi nke itoolu nke Mkpughe, e gosipụtara mmechi nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ.

Anyị ga-atụle isiokwu ahụ n’isiokwu na-esonụ.

> “Ọ bụrụ na ihe nlereanya dị otu a ga-abịa, ụdị ikpe dị ukwuu otu a n’elu ụwa ikpe mara, ebee ka ebe mgbaba ga-adị maka ndị nke Chineke? Olee otú a ga-esi chebe ha ruo mgbe iwe ahụ gafere? Jọn hụrụ ihe ndị mejupụtara okike—ala ọma jijiji, oke ifufe, na esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị—ka e sere ha dịka ihe mmụọ ozi anọ na-ejide. Ifufe ndị a nọ n’okpuru njikwa ruo mgbe Chineke nyere okwu ka a hapụ ha. N’ebe ahụ ka nchekwa nke nzukọ Chineke dị. Ndị mmụọ ozi nke Chineke na-eme ihe Ọ nyere n’iwu, na-egbochi ifufe nke ụwa, ka ifufe ndị ahụ ghara ife n’elu ụwa, ma ọ bụ n’elu oke osimiri, ma ọ bụ n’elu osisi ọbụla, ruo mgbe a ga-akara ndị ohu Chineke akara n’egedege ihu ha. A hụrụ mmụọ ozi dị ike ahụ ka ọ na-arịgo site n’ọwụwa anyanwụ (ma ọ bụ ọwụwa anyanwụ anwụ). Nke a, onye kasị ike n’etiti ndị mmụọ ozi, nwere n’aka ya akara nke Chineke dị ndụ, ma ọ bụ nke Onye ahụ naanị Ya nwere ike inye ndụ, Onye nwere ike ide n’egedege ihu akara ma ọ bụ ihe e dere ede, ndị a ga-enye anwụghị anwụ, ndụ ebighị ebi. Ọ bụ olu nke mmụọ ozi a kacha elu ka e nyere ikike inye ndị mmụọ ozi anọ ahụ iwu ka ha debe ifufe anọ ahụ n’ime njikwa ruo mgbe arụchara ọrụ a, na ruo mgbe ọ ga-enye iwu ka a tọhapụ ha.

> “Ndị na-emeri ụwa, anụ arụ, na ekwensu, ga-abụ ndị a ga-enwe mmasi n’ebe ha nọ, ndị ga-anata akara nke Chineke dị ndụ. Ndị aka ha na-adịghị ọcha, ndị obi ha na-adịghị ọcha, agaghị enwe akara nke Chineke dị ndụ. Ndị na-achịkọta mmehie n’obi ha ma na-eme ya n’omume, a ga-agafere ha. Naanị ndị, n’ọnọdụ obi ha n’ihu Chineke, na-ejupụta ọnọdụ nke ndị na-echegharị ma na-ekwupụta mmehie ha n’ụbọchị ukwu ahụ nke mkpuchido mmehie nke ihe oyiyi ya na-emezu, ka a ga-amata ma kaa ha akara dị ka ndị kwesiri nchebe Chineke. A ga-agụ aha ndị ahụ nke na-ele anya, na-echere, na-echekwa nche maka mpụta nke Onye Nzọpụta ha—n’ịdị uchu na n’ọchịchọ karịa ndị na-eche ụtụtụ—n’etiti ndị ahụ e mechiri akara. Ndị ahụ bụ́ ndị, ebe ìhè nile nke eziokwu na-enwusi ike n’ime mkpụrụ obi ha, kwesiri inwe ọrụ ndị kwekọrọ n’okwukwe ha kwupụtara, ma mmehie arata ha, ha na-eguzobe arụsị n’obi ha, na-emebi mkpụrụ obi ha n’ihu Chineke, ma na-emetọ ndị ha na ha na-ejikọta onwe ha na mmehie, a ga-ehichapụ aha ha n’akwụkwọ nke ndụ, a ga-ahapụkwa ha n’ọchịchịrị etiti abalị, ebe ha enweghị mmanụ n’ite ha tinyere oriọna ha. ‘Ma n’ebe unu nọ, unu ndị na-atụ egwu aha M, Anyanwụ nke Ezi Omume ga-awapụ, ya na ọgwụgwọ n’akụkụ nku Ya.’”

> “Ịkpọchi akara a nke ndị ohu Chineke bụ otu ihe ahụ e gosiri Ezikiel n’ọhụhụ. Jọn kwa abụwo onye àmà nke mkpughe a kacha dị ịtụnanya. Ọ hụrụ oké osimiri na ebili mmiri ya ka ha na-ada ụda, na obi ndị mmadụ ka ọ na-ada ha mba n’ihi egwu. Ọ hụrụ ụwa ka a kpaliri, na ugwu ka a tụbara n’etiti oké osimiri ahụ (nke na-eme n’ezie n’ụzọ nkịtị), mmiri ya ka ọ na-ada ụda ma na-adịkwa n’ọgbaaghara, na ugwu ndị ahụ ka ha na-ama jijiji n’ihi ịrị elu ya. E gosiri ya ihe otiti, ọrịa na-efe efe, agụụ, na ọnwụ ka ha na-arụ ọrụ ha dị egwu.” Testimonies to Ministers, 445.

Back to Articles