Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Iri Asaa na Isii

Imeghe Amụma: Ịjụ Ìhè n’afọ 1856 na Nsonaazụ Ya

Author

Jeff Pippenger

Published

February 9, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’afọ 1856, e mepere ìhè nke “oge asaa” ahụ, ma ka ọ na-erule 1863, a jụrụ ìhè ahụ. Onye-amụma sitere na Juda wetara ìhè ahụ n’aka eze ọjọọ ahụ, Jeroboam, ma Jeroboam jụrụ ìhè ahụ. Aịzaịa wetakwara otu ìhè ahụ n’aka eze ọjọọ ahụ, Ehaz, ma ya onwe ya jụkwara ya. N’ihi ịjụ ìhè ahụ jikọtara ya na ọdọ mmiri Shiloa, e nyere alaeze abụọ ahụ nke Jeroboam (nke ugwu) na nke Ehaz (nke ndịda) n’ịgba ohu site n’aka eze sitere n’ugwu n’afọ 723 BC, na 677 BC n’otu n’otu.

Mosis, n’ime nnupụisi Erọn; Aịzaya n’ebe Ehaz nọ na Jeremaya n’ebe ndị eze ndị ọzọ nọ, nọchiri anya ndị kwere ekwe nke akụkọ ihe mere eme Millerite, ndị ha niile nọchiri anya ndị ozi nke ìhè n’ime nnupụisi nke ụbọchị ikpeazụ. “Mbụ” nsogbu nke ụbọchị ikpeazụ nke 1863, na nsogbu “ikpeazụ” nke ụbọchị ikpeazụ nke “oke ala ọma jijiji” nke Mkpughe isi nke iri na otu (iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya), ka a nọchiri anya n’ime ahịrị amụma ndị a niile. Onye-amụma ahụ si Juda nọchiri anya onye-amụma nke si n’ọrụ ya laghachi azụ, ma n’ikpeazụ e lie ya n’otu ili ahụ na Protestantizim nke dapụrụ n’okwukwe. Ọnwụ ya na ili ya bụ nzaghachi nye nhọrọ o mere iri na ịṅụ nri onye-amụma ụgha nke Betel.

Ikpe e kpebiri n’ime ịbụ nke papacy meriri emeri (eze Asiria) n’oge iwu ụbọchị Sọnde, nke e ji ikesa alaeze ugwu na nke ndịda nke Jeroboam na Ahaz mee ihe nnọchianya ya, kwekọrọ n’ọgwụgwụ ndụ onye-amụma Judia, n’ihi na ọ nwụrụ n’etiti “ọdụm” na “ịnyịnya ibu.” “Ọdụm” ahụ bụ akara Babilọn nke n’ụbọchị ikpeazụ bụ papacy.

> O wee ruo, mgbe o risịrị nri ma ṅụọkwa ihe ọṅụṅụ, na ọ kwadobere ya ịnyịnya ibu, ya bụ, maka onye amụma ahụ ọ kpọghachiri azụ. Ma mgbe ọ pụrụ, ọdụm zutere ya n’ụzọ ma gbuo ya; a tụfuru ozu ya n’ụzọ, ịnyịnya ibu ahụ wee guzo n’akụkụ ya, ọdụm ahụ kwa guzokwa n’akụkụ ozu ahụ. Ma lee, ụfọdụ ndị na-agafe n’ụzọ hụrụ ozu ahụ ka a tụfuru n’ụzọ, hụkwa ọdụm ahụ ka o guzo n’akụkụ ozu ahụ; ha wee bịa kọọ ya n’obodo ebe onye amụma ochie ahụ bi. Ma mgbe onye amụma ahụ kpọghachiri ya azụ n’ụzọ nụrụ ya, o kwuru, Ọ bụ nwoke nke Chineke, onye nupụrụ isi n’okwu Onyenwe anyị: n’ihi ya Onyenwe anyị enyefewo ya n’aka ọdụm, nke dọwara ya, gbuokwa ya, dịka okwu Onyenwe anyị si dị, nke O kwuru ya n’ebe ọ nọ. O wee gwa ụmụ ya okwu, sị, Kwadoberenụ m ịnyịnya ibu ahụ. Ha wee kwadobere ya. O wee gawa, hụ ozu ya ka a tụfuru n’ụzọ, ịnyịnya ibu ahụ na ọdụm ahụ kwa ka ha guzo n’akụkụ ozu ahụ: ọdụm ahụ erighị ozu ahụ, ọ dọwakwaghị ịnyịnya ibu ahụ. Onye amụma ahụ wee bulie ozu nwoke nke Chineke ahụ, tinye ya n’elu ịnyịnya ibu ahụ, kpọghachi ya azụ: onye amụma ochie ahụ wee bịa n’obodo ahụ, ka o ruoro ya uju ma lie ya. O wee lie ozu ya n’ili nke ya; ha wee ruo ya uju, na-asị, Ewoo, nwanne m! O wee ruo, mgbe o liri ya, na ọ gwara ụmụ ya okwu, sị, Mgbe m nwụrụ, lie nu m n’ili ebe e liri nwoke nke Chineke ahụ; dobenụ ọkpụkpụ m n’akụkụ ọkpụkpụ ya: n’ihi na okwu ahụ o tiri mkpu site n’okwu Onyenwe anyị megide ebe ịchụàjà dị na Betel, na megide ụlọ niile nke ebe dị elu ndị dị n’obodo Sameria, ga-emezu n’ezie. 1 Ndị Eze 13:11–32.

Onye amụma Judia nwụrụ n’etiti akara abụọ. Odum bụ akara Babilọn, Babilọn nke oge a n’ụbọchị ikpeazụkwa bụ Eze nke Ugwu, onye na-abịa na njedebe ya, ebe ọ dịghị onye ga-enyere ya aka, dịka Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri anọ na ise si kwuo. Akara nke ikike ya bụ ife anyanwụ ofufe, nke bụ ihe arụ nke anọ, ma ọ bụkwa ebe e sere ọgbọ nke anọ nke Adventizim Laodisia ka ha na-ehulata ihu n’ebe anyanwụ dị na Ezikiel isi nke asatọ. N’ọhụụ Miller e gosiri ya na ọ bụghị naanị na akụ ndị dị oke ọnụ gbasasịrị ma kpuchiekwa, kama na igbe ahụ n’onwe ya, nke nọchiri anya Akwụkwọ Nsọ, ka a dọkwarakwa n’ebe ibe ya nọ.

N’ọgbọ nke atọ nke Adventizim, ndị ndu Adventizim kwalitere ọrụ iweta n’ọrụ iji ihe a na-akpọ nsụgharị Akwụkwọ Nsọ nke oge a. Nsụgharị ndị ahụ a na-akpọ nke oge a sitere n’otu nchịkọta ihe odide e mebiri emebi, bụ́ nke ndị ọkà mmụta okpukpe nke nwoke nke mmehie na nke Protestantizim nupụụrụ okwukwe na-akwalite. Igbe ozu Miller bụ King James Version nke a sụgharịrị site n’ihe odide ndị a na-emebighị emebi.

N’ọgbọ nke anọ nke Adventizim Laodisia, ụka ahụ esonyewo na World Council of Churches, otu njikọ aka nke ụka Rom na ụmụ ya ndị inyom. Adventizim rụrụ ụka ruo ọtụtụ afọ, maka ọdịmma nke ìgwè atụrụ ha na-arahụ ụra, na ha bụ nanị “observers” n’ime World Council of Churches, ruo mgbe ụkpụrụ iwu nke njikọ aka ajọ ahụ kpughere na ọnọdụ nke “observer” na-anọchi anya onye òtù zuru oke nke nwere ikike ịtụ vootu!

N’ọgbọ nke anọ ha, ha nyere “nwoke mmehie” ahụ ugboro abụọ nrite ọlaedo. Opekata mpe otu n’ime nrite ndị ahụ nwere akara nke nghọta Katọlik banyere Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, na-egosi Jizọs ka Ọ na-etinye ụkwụ Ya n’elu ụwa n’oge nloghachi Ya, ọ na-agụnyekwa anyanwụ-mgbanaka Katọlik n’azụ Kraịst, na mkpirikpi iwu nke anọ dịka Katọlik si akọwa ya, nke kwuru naanị, “cheta ụbọchị izu ike.” N’ime usoro ikpe ụlọikpe (nke bụ nkwupụta iwu), Onye-isi nke General Conference nyere akaebe ebe o kwuru na ụka Seventh-day Adventist na-ekwerebu na ọchịchị ndị popu bụ onye na-emegide Kraịst, ma na ụka ya etinyela okwukwe ahụ kemgbe ogologo oge gara aga “n’akụkụ ebe a na-atụfusị mkpofu nke akụkọ ihe mere eme.”

Ihe-árú nke anọ (ọgbọ) bụ ebe ndị ndu iri abụọ na ise nke ụka Jerusalem na-ehulata isi n’ihu anyanwụ. Ihe-árú ndị na-aga n’ihu bidoro site n’onyinyo ekworo ahụ e guzobere n’ọnụ ụzọ mbata, nke na-akara mmalite ahụ. Onye-amụma si Juda na-ejedebe n’ili ya na Protestantism nupụisi, ọdụm ahụkwa (Babylon) na-egbu ya, n’ihi na ọ laghachiri n’ụzọ omume nke Protestantism nupụisi, ya mere ọ nweghị ike ịmata na ọ bụ Rome na-eguzobe ọhụụ ahụ, ma ebe ọhụụ ọ bụla nke akara nke nwoke mmehie ahụ na-eguzobebeghị, n’ikpeazụ ị ga-anọ n’akụkụ nwoke mmehie ahụ.

> “Ndị na-enwe mgbagwoju anya n’ịghọta okwu ahụ, ndị na-adịghị ahụ ihe antikraịst pụtara, ga-edobe onwe ha n’ezie n’akụkụ antikraịst.” Kress Collection, 105.

E liri onye amụma Judia ya na onye amụma ụgha nke Betel, onye kpọrọ ya “nwanne” ya, e wee chọta ya nwụrụ anwụ n’etiti ihe nnọchianya abụọ. “Ọdụm” ahụ nọchiri anya ọdịda ya ịghọta onye na-emegide Kraịst, “ịnyịnya ibu” ahụkwa bụ ihe nnọchianya nke Alakụba. Adventizim Laodisia egosilarị site n’ịgbachi nkịtị ya banyere Septemba 11, 2001, na ọ naghị aghọta na isiokwu banyere Alakụba nke Ahụhụ nke atọ bụ Oti Etiti Abalị, ozi mmiri ozuzo ikpeazụ. Ịghara ịmata ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ bụ ọnwụ! Mmiri ozuzo ikpeazụ malitere na Septemba 11, 2001 mgbe mmụọ ozi ahụ dị ike nke Mkpughe iri na asatọ siri n’eluigwe rịdata, mgbe a tụdara nnukwu ụlọ nile nke New York City n’ala. “Mmiri ozuzo” ahụ bụ ozi, a ghaghịkwa ịmata ozi ahụ iji nata ya.

> “Anyị aghaghị ịghara ichere mmiri ozuzo ikpeazụ. Ọ na-abịakwasị ndị niile ga-amata ma were nke ha igirigi na mmiri ntakịrị nke amara nke na-adakwasị anyị. Mgbe anyị na-achịkọta iberibe ìhè ndị ahụ, mgbe anyị na-akwanyere ebere nile nke Chineke ùgwù, bụ́ Onye hụrụ n’anya ka anyị tụkwasị Ya obi, mgbe ahụ nkwa ọ bụla ga-emezu. [A hotara Aịzaya 61:11.] Ụwa dum ga-ejupụta n’ebube Chineke.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, mpịakọta nke 7, 984.

“Ụwa niile” maara ihe mere na Septemba 11, 2001, ma ka e wee nata ozi ahụ nke malitere n’ebe ahụ ma n’ikpeazụ mee ka ụwa niile jupụta n’ebube Chineke, a ghaghị ịmata ozi ahụ. Okwu ahụ bụ “ịmata,” pụtara “icheta ma ọ bụ iweghachite ihe ọmụma banyere ya, ma site n’ikwupụta ihe ọmụma ahụ ma ọ bụ na-enweghị ya. Anyị na-amata mmadụ nọ n’ebe dị anya, mgbe anyị chetara na anyị ahụwo ya mbụ, ma ọ bụ na anyị marala ya n’oge gara aga. Anyị na-amata ọdịdị ihu ya ma ọ bụ olu ya.” Akwụkwọ Ọkọwa Okwu Webster nke 1828.

Naanị ụzọ onye Adventist nke Laodisia pụrụ isi mata ozi mmiri ozuzo ikpeazụ nke bịarutere na Septemba 11, 2001, bụ ma ọ bụrụ na ọ ghọtara na ọ hụwo otu ngosipụta ahụ nke ike Chineke n’oge gara aga. N’Ọgọst 11, 1840, mmụọ-ozi dị ike nke Mkpughe isi nke iri rịdatara, mgbe amụma banyere Ahụhụ nke Abụọ nke Islam mezuru. E mere ka akụkọ ihe mere eme ahụ bụrụ nke e kwughachiri n’ụzọ zuru oke mgbe, na Septemba 11, 2001, mmụọ-ozi dị ike nke Mkpughe isi nke iri na asatọ rịdatara mgbe amụma banyere Ahụhụ nke Atọ nke Islam mezuru; ma ọdịda ịmata Islam nke Ahụhụ nke Atọ ga-eduga n’ịnyịnya ibu ọhịa nke Arabia ibu mmadụ gaa n’ọnwụ nke ọdụm nke Babilọn nke oge a na-eweta.

Ndị mmanya nke Efraim, ndị na-apụghị ịgụ akwụkwọ ahụ e mechiri emechi, apụghị ịhụ mmegharị ọzọ nke akụkọ ihe mere eme nke ndị Millaịrait, n’ihi na ịmata nke ahụ dabere n’ụzọ ọmụmụ mmiri ozuzo ikpeazụ nke “ahịrị n’elu ahịrị.” Echiche ahụ bụ na ngosipụta nke ike Chineke n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millaịrait na-emegharị ọzọ n’ụbọchị ikpeazụ apụghị ịkwado ya site n’ụzọ ọmụmụ nke Protestantizim nupụisi na Katọlik.

> “Mmụọ ozi ahụ nke jikọtara onwe ya n’ikwusa ozi mmụọ ozi nke atọ ga-eji ebube ya mee ka ụwa dum nwupụta ìhè. A na-ebu amụma n’ebe a banyere ọrụ ga-eru ụwa nile ma bụrụ nke ike ya na-adịghị ahụkebe. Mmegharị mbịa nke afọ 1840–44 bụ ngosipụta dị ebube nke ike Chineke; e buru ozi mmụọ ozi mbụ gaa n’ụlọọrụ mgbasa oziọma ọ bụla n’ụwa, ma n’ụfọdụ mba, e nwere mmasị okpukpe kasị ukwuu e hụworo n’ala ọ bụla kemgbe Ndozigharị nke narị afọ nke iri na isii; ma ndị a niile ga-erugharị site n’ịdị ike nke mmegharị dị ukwuu nke dị n’okpuru ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke mmụọ ozi nke atọ.” The Great Controversy, 611.

Ndị ndú kpu ìsì nke Izrel nke oge a ka usoro ha si arụ ọrụ na-amanye ịjụ eziokwu ahụ bụ na a ga-enwe nkwughachi nke ngosipụta ike Chineke n’ụbọchị ikpeazụ, dị ka ọ dị n’afọ ndị gara aga.

> “N’ebe a anyị na-ahụ na chọọchị—ebe nsọ nke Onyenwe anyị—bụrụ ndị mbụ nwetara iti nke iwe Chineke. Ndị okenye ahụ, ndị Chineke nyere nnukwu ìhè ma guzoro dị ka ndị nche nke ọdịmma ime mmụọ nke ndị mmadụ, rara ntụkwasị obi e tinyere n’aka ha nye. Ha ewerela ọnọdụ na ọ dịghị mkpa ka anyị tụọ anya maka ọrụ ebube na ngosipụta pụtara ìhè nke ike Chineke dịka n’ụbọchị ndị gara aga. Oge agbanweela. Okwu ndị a na-eme ka ekweghị ekwe ha sie ike, ha wee na-asị: Onyenwe anyị agaghị eme ezi ihe, ọ gaghịkwa eme ihe ọjọọ. O nwere obi ebere nke ukwuu imeleta ndị Ya n’ikpe. N’ụzọ dị otu a, ‘Udo na nchekwa’ bụ mkpu si n’ọnụ ndị ikom ndị na-agaghịkwa ebuli olu ha ọzọ dịka opi iji gosi ndị Chineke mmehie ha na ụlọ Jekọb mmehie ha. Nkịta ndị a dara ogbi nke na-achọghị ịkpọ ụja bụ ndị ahụ na-anata ịbọ ọ́bọ̀ ziri ezi nke Chineke a kpasuru iwe. Ndị ikom, ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị niile na-ala n’iyi ọnụ.” Testimonies, volume 5, 211.

Ìsì Laodisia nke ndị mmụta na-achị ndị amaghị akwụkwọ nke Jerusalem na-eme ka ha ghara ịmata mmiri ozuzo nke ikpeazụ, n’ihi na ọ bụghị nanị na ha na-eji usoro nkọwa Akwụkwọ Nsọ emebiela eme ihe, kama kwa nkwubi-okwu nke echiche ụgha ha na-edobe ha n’ọnọdụ ebe ha ga-agọnarị ngosipụta ọ bụla n’ọdịnihu nke ike Chineke, dị ka n’oge ndị gara aga. Ma Malakaị isi atọ na-egosi na mgbe Onye-Ozi nke Ọgbụgba-ndụ ga-eme ka ụmụ Levi dị ọcha, mgbe ahụ àjà ahụ ga-adị dịka n’ụbọchị ochie.

> “Ezi Onyeàmà ahụ na-ekwupụta, sị, ‘Ama m ọrụ gị nile.’ ‘Chegharịa, meekwa ọrụ mbụ ahụ.’ Nke a bụ ezi ule ahụ, ihe àmà na-egosi na Mmụọ nke Chineke na-arụ ọrụ n’ime obi iji mee ka ịhụnanya Ya ju gị. ‘Aga m abịakwute gị ọsọ ọsọ, wepụkwa ihe ndọba oriọna gị n’ọnọdụ ya, ma ọ bụrụ na ị chegharịghị.’ Nzukọ ahụ dị ka osisi na-amịghị mkpụrụ nke, ebe ọ natara igirigi na mmiri ozuzo na ìhè anyanwụ, kwesịrị ịmịpụta ọtụtụ mkpụrụ n’uba, ma nke nnyocha ahụ nke Chineke na-achọpụta n’elu ya abụghị ihe ọbụla ma e wezụga akwụkwọ ndụ. Echiche dị egwu maka ụka anyị nile! N’ezie, dị egwu nye onye ọbụla n’otu n’otu! Ndidi na nnagide nke Chineke dị ịtụnanya; ma ‘ma ọ bụrụ na ị chegharịghị,’ a ga-eru ọgwụgwụ ha; ụka dị iche iche na ụlọọrụ anyị ga-esi n’adịghị ike gaa n’adịghị ike, site n’omume oyi nke mpụta gaa n’ọnwụ ime mmụọ, n’oge ha na-asị, ‘Abụ m ọgaranya, akụ bakwara m ụba, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla m na-adịghị mkpa.’ Ezi Onyeàmà ahụ na-asị, ‘Ma ị maghị na ị bụ onye ahụhụ, na onye e kwesịrị imere ebere, na ogbenye, na onye kpuru ìsì, na onye gba ọtọ.’ Hà ga-ahụ ọnọdụ ha nke ọma n’ụzọ doro anya?”

> “A ga-enwe n’ime ụka nile ngosipụta dị ịtụnanya nke ike Chineke, ma ọ gaghị arụ ọrụ n’ahụ ndị na-emeghị onwe ha ka ha dị umeala n’obi n’ihu Onyenwe anyị, ma mepee ọnụ ụzọ nke obi site n’ikwupụta mmehie ha na nchegharị. N’ime ngosipụta nke ike ahụ nke na-eme ka ụwa nwee ìhè site n’ebube Chineke, ha ga-ahụ naanị ihe nke, n’ime ìsì ha, ha chere na ọ dị ize ndụ, ihe ga-akpalite ụjọ ha, ha ga-esikwa ike iguzogide ya. N’ihi na Onyenwe anyị adịghị arụ ọrụ dịka echiche na atụmanya ha si dị, ha ga-emegide ọrụ ahụ. ‘Gịnị mere,’ ka ha na-ekwu, ‘anyị agaghị ama Mmụọ nke Chineke, ebe anyị anọwo n’ọrụ a ọtụtụ afọ?’—N’ihi na ha azaghị ịdọ aka ná ntị ahụ, arịrịọ ahụ nke ozi Chineke, kama ha nọgidere na-ekwu, ‘Abụ m ọgaranya, e meekwaala ka m baa ụba n’ihe onwunwe, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla m chọrọ.’ Nkà, ogologo ahụmahụ, agaghị eme ka mmadụ bụrụ ọwa nke ìhè, ma ọ bụrụ na ha etinyeghị onwe ha n’okpuru ụzarị na-enwu enwu nke Anyanwụ nke Ezi Omume, ma a kpọọ ha, họpụta ha, ma kwadebe ha site n’inye ha Mmụọ Nsọ. Mgbe ndị mmadụ na-ejide ihe ndị dị nsọ ga-eme onwe ha ka ha dị umeala n’obi n’okpuru aka dị ike nke Chineke, Onyenwe anyị ga-ebuli ha elu. Ọ ga-eme ka ha bụrụ ndị nwere nghọta—ndị bara ụba n’amara nke Mmụọ ya. A ga-ahụ àgwà ha siri ike, nke ịchọ naanị onwe ha, isi ike ha, n’ìhè nke na-enwu site n’aka Ìhè nke ụwa. ‘M ga-abịakwute gị ọsọ ọsọ, wepụkwa oriọna gị n’ọnọdụ ya, ma ọ bụrụ na ị echegharịghị.’ Ọ bụrụ na ị jiri obi gị dum chọọ Onyenwe anyị, a ga-ahụ ya n’aka gị.” Review and Herald, December 23, 1890.

A na-anọchi anya ọnwụ onye amụma Judia site n’aka “ọdụm” nke Babilọn nke oge a, nke bụ akara amụma nke na-eguzobe ọhụụ nke akụkọ ihe mere eme amụma; a na-anọchikwa ya anya kwa site n’aka “ịnyịnya ibu.” Ihe mbụ e kwuru banyere Islam n’Akwụkwọ Nsọ bụ mgbe e webatara Ishmael dị ka “onye ọhịa.”

> Ọ ga-abụkwa nwoke ọhịa; aka ya ga-adịgide imegide mmadụ nile, aka mmadụ nile kwa ga-adịgide imegide ya; ọ ga-ebikwa n’ihu ụmụnne ya nile. Jenesis 16:12.

Iwu iwu izizi a kpọrọ ihe n’Akwụkwọ Nsọ na-egosi na àgwà niile nke akara ahụ ga-adị n’ime ya, n’ihi na Okwu Chineke bụ mkpụrụ, mkpụrụ ọ bụla nwekwara DNA niile dị mkpa iji mee ka osisi ahụ dum too ruo n’ọganihu ya zuru ezu. Okwu a sụgharịrị dị ka “onye ọhịa” bụ okwu a na-eji akọwa “ịnyịnya ibu Arabia nke ọhịa.” “Ịnyịnya ibu” n’Akwụkwọ Nsọ nke eziokwu bụ otu n’ime akara nke Islam.

Ozi nke Ezekiel n’isi nke iri atọ na asaa, nke na-eme ka ọkpụkpụ nwụrụ anwụ dịrị ndụ ebe ha guzo ma bilie dị ka agha dị ike, bụ ozi nke Islam nke Ahụhụ nke atọ, ma ozi ahụ bụ ozi nke Mkpu Etiti Abalị nke ụbọchị ikpeazụ. Nwanyị White na-akụzi kpọmkwem na mbata mmeri nke Kraịst n’ime Jerusalem nọchiri anya ozi nke Mkpu Etiti Abalị.

> “Ebughị oke site n’arụmụka ka e ji buo mkpu etiti abalị, ọ bụ ezie na ihe akaebe nke Akwụkwọ Nsọ doro anya ma bụrụ nke na-emechi okwu. Ike na-akpalite akpali so ya gaa, nke kpaliri mkpụrụ obi. Enweghị obi abụọ, enweghị ajụjụ. N’oge Kraịst banyere mmeri Ya banye na Jerusalem, ndị mmadụ ndị si n’akụkụ nile nke ala ahụ zukọtara iji debe ememme ahụ, gbakọtara n’Ugwu Olive; ma ka ha sonyere igwe mmadụ ahụ nke na-eso Jisọs, ha nwetara mkpali nke oge ahụ, ma nyere aka ime ka mkpu a too, ‘Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-abịa n’aha Onyenwe anyị!’ [Matthew 21:9.] N’otu aka ahụ kwa ka ndị na-ekweghị ekwe, ndị kpọkọtara n’ọgbakọ ndị Adventist—ụfọdụ site n’ịmata ihe, ụfọdụ kwa naanị iji kwaa emo—nụrụ ike nkwenye nke so ozi a, ‘Lee, Nwoke Akwụkwọ na-abịa!’” Spirit of Prophecy, volume 4, 250.

Mkpughe nke Jisọs Kraịst bụ ozi ikpeazụ a na-ekpughe n’ụbọchị ikpeazụ, ọ na-agụnyekwa Alakụba nke Ahụhụ nke atọ. Mgbe Kraịst, onye bụ ozi ahụ a na-ekpughe, batara na Jerusalem, ma si otú a bụrụ ihe nnọchianya nke Mkpu Etiti Abalị nke ụbọchị ikpeazụ, e buuru Ya (e buuru ozi Ya) n’elu “ịnyịnya ibu.” Ozi ikpeazụ nke ezi omume Kraịst ka Alakụba na-eburu.

Alakụba Alakụba bụbu, dị, ma ga-abụkwa nwoke ọhịa, dịka e ji ịnyịnya-ibu ọhịa nke Arab gosipụta ya; onye ọbụla chọrọ ịhụ ya (ma e nwere ọtụtụ ndị na-achọghị ịhụ) pụrụ nfe “ịmata” na agha nke Alakụba na-ebuso ugbu a bụ ara ọhịa. Njikere igbu onwe ha, n’ịkwere na a ga-enwe nnukwu ụgwọ ọrụ mmekọahụ n’ụwa nke ga-abịa, bụ ara Setan. Okwu mbụ e kwuru banyere Alakụba kọwara na Alakụba ga-abụ nwoke ọhịa.

Agha Islam na-eme ka mmadụ nile zukọta ọnụ ịlụ ọgụ n’agha na-arịwanye elu nke Ahụhụ nke atọ. Islam bụ ezi uche amụma maka mmejuputa ọchịchị otu ụwa, ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ụwa nile na-akụzikwa na ha kpachaara anya kpọgharịrị ndị Juu azụ n’ala Izrel mgbe Agha Ụwa nke Abụọ gasịrị, ka ha wee jiri ịkpọasị ochie Islam nwere megide ndị Juu malite Agha Ụwa nke Atọ. Ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ụwa nile kwenyere, ma kụziekwa kemgbe ọtụtụ iri afọ, na ha ga-achọ Agha Ụwa nke Atọ iji weta ọchịchị ha nke otu ụwa. Ebumnobi ọjọọ ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ụwa nile, dịka e si n’okwu ọnụ ha onwe ha kwupụta ya, kwekọrọ n’ọrụ Akwụkwọ Nsọ nyere Islam.

O yikarịrị ka akụkụ kacha dị arọ nke DNA amụma nke Ishmael, n’amaokwu ebe a kpọrọ aha ya na mbụ, bụ eziokwu ahụ na mmụọ ya, nke bụ mmụọ nke “onye ọhịa,” “na-ebikwa n’ihu ụmụnne ya niile.” Echiche ahụ na ọ bụ naanị ụfọdụ ìgwè nke Islam ike-ọjọọ ga-etinye aka n’Ahụhụ nke atọ, adabaghị n’Okwu Chineke. Echiche a na-anabatakarị n’usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị ziri ezi na e nwere naanị mmadụ ole na ole ọjọọ n’ime nkwenkwe okpukpe ọ bụla, nakwa na ọtụtụ n’ime okpukpe ndị Alakụba bụ ụmụ amaala hụrụ udo n’anya, ekwekọghị ma na akwụkwọ nsọ nke ha n’onwe ha, ma na Bible.

Koran na-akụzi na ọ bụ ọrụ onye ọ bụla na-eso Allah ime ka ụwa dum dakọtara na iwu Sharia, na mkpọtụ mbụ banyere Islam n’akwụkwọ Jenesis na-akọwapụta na mmụọ nke “nwoke ọhịa” nke Ishmael ga-adị n’ime onye ọ bụla na-eso Islam. Koran na-akụzi ndị na-eso ya kpọmkwem ka ha mee ka à ga-asị na ha nwere ịdị mma n’ebe ha bi n’ógbè ndị ha na-erubeghị ike ịmanye iwu okpukpe ha n’elu ndị bi n’ebe ahụ, n’ụzọ yiri nke Katọlik.

Onye-amụma si Juda guzoro Jeroboam n’ihu mgbe e hiwere alaeze ya na mbụ. Protestantizim nke ndapụ n’ezi okwukwe bidoro na 1844, e wee zute ya ozugbo site n’aka Adventizim nke ndị Millerite, ndị batara n’Ebe Kachasị Nsọ ma chọpụta iwu Chineke, tinyere Sabbath nke ụbọchị nke asaa. A gwara Adventizim nke ndị Millerite, dịka e sere onyinyo ya site n’aka Jeremaya, ka ọ laghachikwute Chineke, ma ọ ghara ịlaghachikwute “nzukọ nke ndị na-akwa emo” ma ọlị. A gwara onye-amụma si Juda ka ọ ghara isi n’ụzọ ahụ o si bịa laghachi, ma ọ bụ rie ma ọ bụ ṅụọ nri na ihe ọṅụṅụ nke onye-amụma ụgha nke Betel, ma o mere otu a. E debere ọnwụ onye-amụma si Juda n’ọnọdụ ihe nnọchianya n’etiti akara abụọ, ndị na-anọchi anya ọchịchị papa na Islam. Adventizim nke Laodisia apụghị ịhụ eziokwu abụọ ahụ, n’ihi na na 1863, ha kpuru anya ime mmụọ nke aka ha, malitekwa usoro nke ikpuchi ọla na usoro William Miller jiri rụọ ọrụ iji wulite ntọala nke Adventizim site n’ego adịgboroja na ọla adịgboroja, na usoro nke Protestantizim nke ndapụ n’ezi okwukwe na Katọlik.

“Nwoke ahịhịa nhicha” ahụ ugbu a na-azacha ụlọ Ya ma na-eweghachi ọla ndị dị oké ọnụ ahịa, na-enyekwa ha Miller ka o dobe ha n’elu tebụl ya, ma Adventism kpuru ìsì n’ihi nkwenkwe ahụ na ha bụ ndị fọdụrụnụ bụ́ ndị e buliri elu dịka ndị nke Ya n’afọ 1844.

> Unu echekwala ịsị n’ime onwe unu, Anyị nwere Abraham dịka nna anyị: n’ihi na asị m unu, na Chineke pụrụ ime ka ụmụ pụta n’ime nkume ndị a nye Abraham. Ma ugbu a kwa, e tinyela anyụike n’akọrọgwụ osisi: ya mere, a ga-egbutu osisi ọ bụla nke na-amịghị mkpụrụ ọma, tụba ya n’ọkụ. N’ezie, mụ onwe m ji mmiri eme unu baptizim maka nchegharị: ma onye ahụ na-abịa n’azụ m karịrị m n’ike, onye na-adịghị m eru ọbụna ibu akpụkpọ ụkwụ ya: ọ ga-eji Mmụọ Nsọ na ọkụ mee unu baptizim: Onye ihe-ịkwọ ọka ya dị n’aka ya, ọ ga-asachapụkwa ebe ọ na-azọcha ọka ya kpamkpam, chịkọtakwa ọka wit ya n’ọba; ma ọ ga-eji ọkụ a na-apụghị imenyụ emenyụ chaff ahụ. Matiu 3:9–12.

A ga-agbụpụ Adventizim Laodisia n’ọnụ Onyenwe anyị, ma e wezụga ndị ahụ n’otu n’otu ndị pụrụ icheta nchegharị. A ga-eli Adventizim Laodisia n’otu ili ahụ e liri ndị mbụ nke ndị nkwekọrịta ahụ jụrụ ozi Miller n’ime ya, n’ihi na ha onwe ha ugbu a kwa bụ ndị mbụ nke ndị nkwekọrịta n’ihe metụtara ndị narị puku iri anọ na anọ. E gosipụtara nnupụisi nke 1863 site n’aka amụma ahụ nke si Juda bịa, onye hapụkwara amụma banyere eze Josaịa.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> “Kama ịghọ ka ụwa, a kpọrọ anyị ka anyị na-aghọwanye ndị e kewapụrụ iche n’ụwa karịa. Setan ejikọtala, ọ ga-anọgidekwa na-ejikọta onwe ya na ụka dị iche iche n’ime ime mgbalị kasịnụ megide eziokwu nke Chineke. Ihe niile ndị nke Chineke na-eme iji mepee ụzọ banye n’ụwa ga-akpalite mmegide siri ike sitere n’aka ike nke ọchịchịrị. Nnukwu ọgụ ikpeazụ nke onye iro ga-abụ nke a ga-alụ n’ike na mkpebi siri nnọọ ike. Ọ ga-abụ agha ikpeazụ n’etiti ike nke ọchịchịrị na ike nke ìhè. Nwa Chineke ọ bụla bụ eziokwu ga-alụ ọgụ n’ịdị dike n’akụkụ Kraịst. Ndị, n’oge nnukwu nsogbu a, na-ekwe ka onwe ha bụrụkwuo n’akụkụ ụwa karịa n’akụkụ Chineke, n’ikpeazụ ga-edobe onwe ha kpamkpam n’akụkụ ụwa. Ndị na-enwe mgbagwoju anya n’ịghọta ha banyere okwu ahụ, ndị na-adịghị ahụ ihe antikraịst pụtara, ga-edobe onwe ha n’akụkụ antikraịst n’enweghị mgbagha. Ugbu a, ọ dịghị oge ka anyị na ụwa gwakọta onwe anyị. Daniel guzo n’oke ya na n’ọnọdụ ya. Amụma Daniel na nke Jọn kwesịrị ka a ghọta ha. Ha na-akọwara ibe ha. Ha na-enye ụwa eziokwu ndị onye ọ bụla kwesịrị ịghọta. Amụma ndị a ga-abụ ihe àmà n’ụwa. Site n’imezu ha n’ụbọchị ikpeazụ ndị a, ha ga-akọwa onwe ha.”

> “Onyenwe anyị na-achọ ịta ụwa ahụhụ n’ihi ajọ omume ya. Ọ na-achọkwa ịta òtù okpukpe dị iche iche ahụhụ n’ihi ịjụ ha jụrụ ìhè na eziokwu e nyere ha. A ga-enye ụwa ozi ukwu ahụ, nke jikọtara ozi nke mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ. Nke a ga-abụ isi ihe ibu ọrụ anyị. Ndị n’eziokwu kwere na Kraịst ga-egosipụta n’ihu mmadụ niile nkwekọ ha na iwu Jehova. Ụbọchị Izu Ike bụ ihe ịrịba ama dị n’etiti Chineke na ndị Ya, anyị kwesịkwara ime ka a hụ anya nkwekọ anyị na iwu Chineke site n’idebe Ụbọchị Izu Ike. Ọ ga-abụ akara pụrụ iche nke ga-ekewa ndị Chineke họọrọ na ụwa. Ọ pụtara ihe dị ukwuu ịdị ntụkwasị obi nye Chineke. Nke a na-agụnyekwa mmezigharị ahụike. Ọ pụtara na nri anyị ga-adị mfe, na anyị ga-abụ ndị nwere njide onwe onye n’ihe niile. Ọtụtụ ụdị nri a na-ahụkarị n’elu tebụl adịghị mkpa, kama ha na-ebute mmerụ dị ukwuu. A ga-echekwa uche na ahụ n’ọnọdụ ahụike kacha mma. Naanị ndị a zụrụ n’ịmara Chineke na n’ịtụ egwu Ya ka a ga-ahọpụta ka ha buru ibu ọrụ. Ndị nọworo ogologo oge n’eziokwu, ma ha enweghị ike ịmata ọdịiche dị n’etiti ụkpụrụ dị ọcha nke ezi omume na ụkpụrụ nke ajọ omume, ndị nghọta ha gbasara ikpe ziri ezi, ebere, na ịhụnanya Chineke jupụtara n’ígwé ojii, kwesịrị ịnapụ ha ibu ọrụ.”

> “Chineke nwere ihe mmụta dị mkpa nke ndị Ya ga-amụta. Ọ bụrụ na a mụtala ihe mmụta ndị a tupu oge a, ọrụ Ya agaghị anọ ebe ọ dị taa. Otu ihe aghaghị ime. E kwesịghị izochiri ndị ozi ma ọ bụ ndị nọ n’ọnọdụ ibu ọrụ eziokwu n’ihi ụjọ nke iweta iwe ha. A ga-ejikọta n’ụlọọrụ anyị ndị ikom ndị ga-eji ịdị nwayọọ na amamihe kwupụta ndụmọdụ nile nke Chineke. Iwe Chineke na-enwu megide ndị ahụ bụ ndị, n’ụzọ nke nchekwa nke anụ arụ na nganga, egosila nlelị maka iduzi Ya. Ha na-etinye ọganihu nke ọrụ ahụ n’ihe ize ndụ.”

> “Ụzọ ụgha nile bụ aghụghọ, ma ọ bụrụ na e kwụsie ya ike, n’ikpeazụ ọ ga-eweta mbibi. Ya mere, Onyenwe anyị na-ekwe ka a bibie ndị na-anọgide n’atụmatụ ụgha. N’oge ahụ kpọmkwem a na-anụ otuto na ito ukwuu, mbibi mberede na-abịa. E nwere ndị, n’agbanyeghị na ha maara banyere ịdọ aka ná ntị e nyere ndị ọzọ n’ihi ekwesịghị ntụkwasị obi, na-atụgharị azụ pụọ n’ịdọ aka ná ntị. Ndị a bụ ndị ikpe mara okpukpu abụọ. Ha maara uche Onyenwe anyị ma ha emeghị ya. Ahụhụ ha ga-adaba n’ogo mmehie ha. Ha achọghị ịṅa ntị n’okwu Onyenwe anyị.” Kress Collection, 105, 106.

Back to Articles