Article

# Panium — Nke Mbụ

Isi nke Iri na Otu

Author

Jeff Pippenger

Published

February 25, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ruo oge ụfọdụ, anyị anọwo na-elekwasị anya anyị n’akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke Daniel 11:40, ma n’izu ndị na-adịbeghị anya, Onye-nwe-anyị adọtawo nlebara anya anyị gaa n’amaokwu nke 27:

> Ma obi ndị eze abụọ a ga-adịkwa n’ịchọ ime ihe ọjọọ, ha ga-ekwukwa okwu ụgha n’otu tebụl; ma ọ gaghị aga nke ọma: n’ihi na ọgwụgwụ ahụ ka dịkwa n’oge a kara aka. Daniel 11:27.

Na mbu, ejighị m n’aka banyere nkọwa ya—mgbe, ebe, na ndị ònye nọdụrụ n’oche nri ahụ, na-agwarịta onwe ha okwu ụgha—ma a na-enyocha ajụjụ ndị a ugbu a. N’ime Sabbat ole na ole gara aga, emehiere m ụfọdụ njehie ka m na-arụpụta ahịrịokwu ndị a. Otú ọ dị, site n’ihe m kwenyere na ọ bụ nduzi nke nlekọta Chineke, njikọ aka ndị e gosiri n’amaokwu nke 13–15, ndị Caesarea Philippi nọchiri anya ha, malitere ịpụta ìhè. Ọ bụ ezie na ụfọdụ akụkụ ka chọrọ mmezi, ekwere m na Onyenwe anyị ewepụla aka Ya n’amaokwu ndị a iji kpughee ihe ha pụtara.

Nghọta a ghọrọ ihe doro anya ozugbo mgbe nzukọ Zoom nke ụbọchị izu ike gara aga gasịrị. Otu izu tupu ya, emetụtawo m n’obi nke ukwuu site n’ịmekọrịta akụkọ ihe mere eme dị mgbagwoju anya n’amaokwu nke 10–15. Edere m ozi ma ziga ya n’ekwentị nye mmadụ ole na ole, na-akọwapụta echiche m, ma rịọ ka m kesaa ha n’abalị Fraịde. Anọ m na-agbalị ịhazi okwu ndị dị n’ime amaokwu ndị ahụ, n’ịkwe nkwa na e nwere ihe dị omimi nke ukwuu dị n’ime ha. E nwere n’ezie, ma ọ bụghị ihe ahụ m tụrụ aro na mbụ. N’agbanyeghị ntughari m n’ime otu izu na ọkara gara aga ka m na-alụ ọgụ ịghọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, amatara m nlekọta Chineke nke m maara nke ọma. Onye-nwe-anyị na-emepe akara nke eziokwu pụrụ iche, dị oké mkpa. Ozugbo ekpughere akụkụ mmadụ n’ụzọ zuru ezu ma wepụ ya n’akụkụ, eziokwu ahụ—nke Ọdụm nke ebo Juda meghere—na-apụta dị omimi karịa ka m ghọtara na mbụ.

## Amaokwu nke Ise ruo nke Itoolu

Putin, dị ka eze nke ndịda, na-egosipụta Ptolemy, onye ga-emeri n’agha Ukraine, na-emezu amaokwu nke 11. N’akụkọ ihe mere eme, mmeri Ptolemy IV Philopator n’Agha Raphia mezuru amaokwu a, na-egosi tupu oge eruo ihe ịga nke ọma Putin nke dị nso. Amaokwu nke 5–9 na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke na-ebu ụzọ onyinyo ọchịchị afọ 1,260 nke papacy (538–1798) n’ụzọ zuru oke nke ọma. A kọwapụtala nkọwa ndị a ugboro ugboro n’oge gara aga, ya mere, ebe a, m ga-eme ka a pụta ìhè otu akara ụzọ amụma nke mezuru n’amaokwu 5–9 ma kwughachiwo ya n’oge sitere na 538 ruo 1798.

Oge a malitere site n’ọgbụgba-ndụ n’etiti alaeze Ptolemaic nke ndịda na alaeze Seleucid nke ugwu, nke e ji nwayọọ mechie mgbe eze nke ndịda nyere nwa ya nwanyị ka ọ bụrụ nwunye eze nke ugwu. Njikọ a butere mmalite oge afọ asaa, nke gwụsịrị mgbe eze nke ndịda wakporo ugwu, kpọrọ eze nke ugwu n’agha jee Ijipt dị ka onye eji, ma eze ahụ a kpọrọ n’agha mechaa nwụọ mgbe ọ dara n’elu ịnyịnya.

## Ọgbụgba Ndụ mebiri emebi

Mwakpo ahụ sitere n’ọgbụgba-ndụ emebiri emebi. Mgbe oge afọ asaa ahụ bidoro, eze ugwu chụpụrụ nwunye mbụ ya ka o wee lụọ ada-eze nke ndịda ma mee ka ọgbụgba-ndụ ahụ sie ike. Mgbe e mesịrị, ọ hapụrụ nwunye nke ndịda ma weghachi eze-nwanyị mbụ ya n’ọnọdụ ya. Nke a kpaliri eze-nwanyị mbụ ahụ igbu eze-nwanyị nke ndịda na ndị so ya, nke mere ka ezinụlọ eze-nwanyị nke ndịda nọ n’Ijipt were iwe nke ukwuu.

Site n’ịghọta amụma, a pụrụ ịhụ afọ asaa dịka oge abụọ nke afọ atọ na ọkara, dịka e gosiri ya site n’afọ atọ na ọkara tupu obe na n’afọ atọ na ọkara mgbe obe gasịrị, nke ọnụ ha nọchiri anya izu ahụ Kraịst ji mee ka ọgbụgba ndụ ahụ sie ike. A na-amata afọ atọ na ọkara ahụkwa n’ime nkọcha “oge asaa” nke e mezuru n’elu alaeze ugwu nke Izrel malite na 723 BC ruo 1798. E kewara “oge asaa” ahụ n’oge abụọ nke puku abụọ na narị isii na iri, ebe 538 bụ etiti ya. Ihe atụ ndị a nke afọ asaa ka e kewara n’oge abụọ nke afọ atọ na ọkara abụghị ihe mere n’enweghị nzube; ọ bụ ihe e ji nlezianya mee.

N’ime nkewa nke izu ahụ, Kraịst kwadoro ọgbụgba ndụ ahụ; obe ahụ na-anọchi anya etiti, ma n’ime ime nke a, ọ na-akọwapụta Kraịst ka ọ na-eweta ozi ahụ n’onwe Ya ruo afọ atọ na ọkara, nke ndị na-eso ụzọ Ya soro ya site n’iweta otu ozi ahụ n’otu oge ahụ kwa. N’ime ugboro asaa ahụ megide alaeze ugwu, 538 na-ekewa akụkọ ihe mere eme ahụ n’oge nke ikpere arụsị zọchara ebe nsọ na ìgwè ndị agha n’ala, nke e mesịrị soro ya site na popu zọchakwa ebe nsọ na ìgwè ndị agha n’ala n’otu oge ahụ kwa. N’ime nnọchianya amụma, a na-anọchi “asaa” anya site n’afọ atọ na ọkara, nke n’aka nke ọzọ a na-anọchi anya ya site n’ọnwa iri anọ na abụọ, ụbọchị atọ na ọkara ma ọ bụ afọ, otu puku narị abụọ na iri isii, puku abụọ na narị ise na iri abụọ, na oge, oge dị iche iche na nkewa nke oge. N’ime ọnọdụ ederede ahụ, ọnụọgụ ndị a nile na-anọchi ibe ha.

Nkwekọrịta ahụ, nke dị n’etiti Alaeze Ptolemaic, nke ụmụ Ptolemy Mbụ nọ n’ọchịchị ya (otu n’ime ndị ọchịagha Alexander Onye Ukwu), nke jidere Ijipt, na Alaeze Seleucid, nke ụmụ Seleucus Mbụ nọ n’ọchịchị ya (onye ọzọ n’ime ndị ọchịagha Alexander), nke jidere nnukwu akụkụ nke Middle East, tinyere Siria, kwụsịrị Agha Siria nke Abụọ n’afọ 253 T.K. Agha ahụ amalitela afọ asaa tupu ahụ, n’afọ 260 T.K. Afọ asaa mgbe e kwadoro nkwekọrịta ahụ, e mebiri ya n’afọ 246 T.K. Afọ iri na anọ, e kewara n’oge abụọ nke afọ asaa. Ọkara mbụ bụ agha, ọkara nke abụọ bụkwa udo. Afọ iri na anọ ahụ na-amalite site n’Agha Siria nke Abụọ, ọ na-agwụkwa na Agha Siria nke Atọ. Ụdị nhatanha a n’akụkọ ihe mere eme na-apụta ìhè karịa mgbe ị matara na e sere akụkọ ihe mere eme ahụ n’amaokwu nke ise ruo nke itoolu nke isi nke iri na otu. Nkwekọrịta ahụ na mmebi ya bụ isi ihe amaokwu ndị ahụ na akụkọ ihe mere eme nke mezuru amaokwu ndị ahụ lekwasịrị anya na ya.

Nke a dabara na ọchịchị papal sitere n’afọ 538 ruo 1798. N’akụkụ ngwụcha nke oge ahụ, Napoleon Bonaparte batara n’ọgbụgba ndụ na Vatican. N’ịkọwa mmebi Vatican mebiri Nkwekọrịta Tolentino nke 1797, Napoleon zipụrụ Jeneral Berthier na 1798 ka o were pope n’agha. Pope ahụ nwụrụ na France na 1799. A kọwara oge a nke afọ 1,260 n’ụzọ zuru ezu n’amaokwu 31–39.

Akụkọ ihe mere eme nke amaokwu 5–9 na-adakọ n’otu ahịrị na nke amaokwu 31–39, na-enye ndị àmà abụọ n’ime Daniel 11. Ahịrịokwu abụọ ahụ na-ekekọrịta otu ihe ịrịba ama amụma ndị ahụ, na-ekpughe usoro mmekọrịta dị n’etiti eze ndịda na eze ugwu. A na-anọchi anya oge nke ọ bụla site n’afọ atọ na ọkara, na-ejedebe n’ịbụ nke eze ndịda meriri, jide eze ugwu, ma kpọga ya n’ala ndịda, ebe eze ugwu abụọ ahụ nwụrụ. N’ihe omume abụọ ahụ, dịka ederede ahụ siri kwuo, eze ndịda ji ngwongwo mmeri lọghachi:

> Ọ ga-ebukwa chi ha n’agha gaa Ijipt, ya na ndị-isi ha, ya na arịa ha ndị dị oké ọnụ ahịa nke ọlaọcha na nke ọlaedo; ọ ga-adịkwa ndụ ọtụtụ afọ karịa eze nke ugwu. Daniel 11:8.

N’ebe Ptolemy, nke a bụ akụ̀ e zuuru na mbụ site n’aka eze ugwu; n’ebe Napoleon nọ, ọ bụ ụba Vatican nke a kwakọrọ ma kpọga ya France. Ahịrị àmà abụọ ndị a na-egosi na ọnwụ eze ugwu ahụ ka e ji ịda n’elu ịnyịnya maa atụ. N’ime Mkpughe 17, nwanyị ahụ nke nọ n’elu anụ ọhịa ahụ na-anọchi anya Chọọchị Katọlik:

> Ya mere, o buuru m n’ime mmụọ gaa n’ọzara: m wee hụ otu nwanyị ka ọ nọkwasịrị n’elu anụ ọhịa na-acha uhie uhie, juputara n’aha nkwulu, nke nwere isi asaa na mpi iri. Mkpughe 17:3.

Anụ ọhịa ahụ ọ na-agba bụ Mba Ndị Dị n’Otu. Mkpughe 17 na-akọwa mweghachi ya n’ike mgbe ọnyá ahụ na-egbu egbu nke afọ 1798 gasịrị. Dị ka alaeze nke asatọ, ọ na-amaliteghachi ọchịchị ya, nke a na-anọchi anya ya site n’ịnya anụ ọhịa ahụ:

> Nwanyi ahụ nke ị hụrụ bụkwa nnukwu obodo ahụ, nke na-achị ndị eze nke ụwa. Mkpughe 17:18.

E buru n’amụma ọnya na-egbu egbu nke 1798 n’amaokwu nke 5–9 mgbe eze ugwu dara n’elu ịnyịnya ma nwụọ. Ahịrị abụọ ndị a n’ime Daniel 11 na-agba n’otu akara na amaokwu nke 41–45. Iwu ụbọchị Sọnde n’ime USA, nke e depụtara n’amaokwu nke 41, na-amalite ịnya ikpeazụ nke papacy n’elu anụ ọhịa ahụ—oge e gosipụtara n’ahịrị abụọ ndị a. Mgbe Ellen White kwuru na “ọtụtụ n’ime akụkọ ihe mere eme” nke mezuru na Daniel 11 “ga-emegharị ọzọ,” amaokwu nke 5–9 na 31–39 na-adakọ na amaokwu nke 41–45.

## Naanị Amaokwu Iri Anọ

Site n’amaokwu nke 31 ruo 45, naanị amaokwu nke 40 ka dị n’èzí oge amụma nke ụbọchị atọ na ọkara. Ọ na-anọchi anya akụkọ pụrụ iche n’ime otu ụzọ n’ụzọ atọ ikpeazụ nke amaokwu 45 nke Daniel. N’amaokwu nke 16, akụkọ nke Rome Alaeze Ukwu ndị ọgọ mmụọ na-apụta site n’aka ndị ọchịchị anọ—Pompey, Julius Caesar, Augustus Caesar, na Tiberius Caesar. Mmeri Augustus n’Agha Actium na 31 BC bidoro ọchịchị afọ 360 nke Rome Alaeze Ukwu, na-emezu “oge” ahụ e kwuru n’amaokwu nke 24:

> Ọ ga-abata n’udo ọbụna n’ebe kachasị abụba nke ógbè ahụ; ọ ga-emekwa ihe nna ya ha emeghị, ma ọ bụ nna nna ya ha emebeghị; ọ ga-ekesakwa n’etiti ha ihe nkwata, na ihe e kwatara n’agha, na akụnụba: ee, ọ ga-atụpụtakwa atụmatụ ya imegide ebe siri ike dị iche iche, ọbụna ruo otu oge. Daniel 11:24.

Mgbe Actium gasịrị, Rom mere Ijipt ógbè ya n’afọ 30 T.K. Afọ narị atọ na iri isii ka e mesịrị, n’afọ 330, Constantine bufere isi obodo alaeze ahụ site na Rom gaa Constantinople. “Oge” a kwekọrọ n’amụma na afọ 1,260 nke ọchịchị popu na afọ 7 nke amaokwu 5–9.

Site n’amaokwu nke 16, Rom nke Alaeze Ukwu ndị mba ọzọ na-achị ruo n’amaokwu nke 30, na-agụnye njikọ ndị Makkabi mere na Rom na usoro ọmụmụ Kraịst. Ma, amaokwu nke 16–30 kwekọrọ n’amaokwu nke 31–39 na 41–45. Ya mere, n’amaokwu iri atọ ikpeazụ nke Daniel 11, otu usoro amụma na-adịgide adịgide na-apụta—ma e wezụga amaokwu nke 40, ebe e ji 1798 na 1989 kpọọ akara “oge ọgwụgwụ.”

Ewezuga ntakịrị mwepu na amaokwu nke 2 na 3—ebe onye ikpeazụ n’ime ndị isi ala asatọ na-agafe n’ịchịkwa ndị eze iri nke Mba Ndị Jikọrọ Ọnụ—amaokwu abụọ mbụ ahụ kwekọrọ na amaokwu 40, na-anọchi anya iwu Sọnde na ngbanwe site n’alaeze nke isii ruo n’alaeze nke asaa na nke asatọ. Amaokwu nke 3 na 4 kwekọrọ na amaokwu 45 na Daniel 12:1, na-egosi ịrị elu na ọdịda nke alaeze Gris, nke na-adaba n’usoro ya na iguzobe na mbibi nke ọchịchị popu n’amaokwu 41 ruo Daniel 12:1. Ma nwanyị ahụ na anụ ọhịa ọ na-agba na-eru ọgwụgwụ n’enweghị enyemaka, si otu a kpụọ okpokolo agba nke mmalite na njedebe nke Daniel 11 n’èzí akụkọ ihe mere eme nke amaokwu 40. Alexander Ukwu na-anọchi anya Mba Ndị Jikọrọ Ọnụ, na-akwa iko na akwụna nke Taịa (eze nke ugwu site n’amaokwu 41 gaa n’ihu), ndị bụ ma anụ ọhịa ahụ ma dragọn ahụ.

## Amaokwu Itoolu na Iri

Amaokwu nke 5–9 na-ejedebe n’oge ọgwụgwụ na 1798, ebe amaokwu nke 10 na-akọwa 1989. Ya mere, ogologo oge dị n’etiti amaokwu nke 9 na nke 10—site na 1798 ruo 1989—na-anọchi anya akụkụ ahụ e kpughere nke amaokwu nke 40, na-amalite akụkọ ihe mere eme ya zoro ezo. Iji mee ka o doo anya: ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ amaokwu ọ bụla dị na Daniel 11 na-egosipụta ọchịchị papacy site na 538 ruo 1798. Amaokwu nke 40 na-ekpuchi oge site na 1798 ruo iwu Sunday na USA. Amaokwu nke 6–9 na-anọchi anya oge papal, ebe amaokwu nke 10 na-ebu amụma tupu oge eruo banyere ọdịda USSR na 1989. Ya mere, amaokwu nke 11–15 na-ekpuchi oge site na 1989 ruo iwu Sunday, dịka e si anọchi ya anya n’amaokwu nke 16, 31, na 41.

E kewara amaokwu nke 40 ụzọ abụọ. Nke mbụ, site n’afọ 1798 ruo 1989, na-amalite ma na-agwụ n’ime “oge ọgwụgwụ.” Nkera nke abụọ na-amalite n’afọ 1989, ebe nkera nke mbụ na-ejedebe. Amaokwu nke 1 na nke 2 na-akọwapụta usoro ndị isi ala malite n’afọ 1989, kwekọọ na akụkụ nke abụọ nke amaokwu nke 40. Amaokwu nke 11 na-egosi mmalite agha Ukraine n’afọ 2014, ebe amaokwu nke 12 na-eme ka pụta ìhè nsonaazụ ndị eze ndịda ahụ meriri emeri na-ewetara onwe ya. Amaokwu nke 13 na-abịaru nso n’imezu ya, ma n’ebe a anyị na-arịba ama na amaokwu nke 11 dara n’ime akụkụ nke abụọ nke amaokwu nke 40—mgbe 1989 gasịrị, ma tupu iwu ụbọchị Sọnde (amaokwu nke 41).

Amaokwu 13–15 na-ezo aka n’Agha Panium n’afọ 200 T.K., afọ ahụ Rom ndị na-ekpere arụsị malitere itinye aka n’ihe omume mmadụ, nke jikọtara na agha ahụ. Ebe nke a mere tupu Pompei abanye na Jerusalem n’amaokwu 16, ọ na-enye àmà akụkọ ihe mere eme nke na-achọpụta amaokwu 41 dị ka iwu ụbọchị Sọnde na USA.

Ahịrị amụma ọ bụla na mmezu ya n’akụkọ ihe mere eme dị na Daniel 11 dị n’ime akụkọ ihe mere eme nke amaokwu 40 (1798 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde) ma ọ bụ site n’amaokwu 41 ruo Daniel 12:1. N’ime amaokwu iri anọ na ise ahụ, amaokwu 1, 2, 7–15, na 40—n’ọnụkọta ha bụ iri na abụọ—na-emetụta ahịrị oge nke amaokwu 40 mgbe a na-etinye ahịrị n’elu ahịrị. Amaokwu 40 na-ekewa n’akụkụ abụọ na 1989. Amaokwu 1, 2, na 10–15 kwekọrọ na ọkara nke abụọ ya. Amaokwu 1 na 2 na-esochi ahịrị ndị isi ala n’akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa, ebe amaokwu 10–15 na-egosi agha nnọchi anya atọ nke eze ugwu (ike ndị pope) haziri site na 1989 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde. Agha nnọchi anya atọ ahụ na-amalite na United States, nke a kọwara n’amaokwu 40 dị ka “ụgbọ agha, ụgbọ mmiri, na ndị na-agba ịnyịnya.”

Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu sochirinụ.

Back to Articles