Article

# Panium – Nọmba Abụọ

Mbili na Ọdịda nke Eze nke Ndịda

Author

Jeff Pippenger

Published

February 27, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyị kwụsịrị isiokwu ikpeazụ site n’ide, “Amaokwu 10–15 na-anọchi anya agha nnọchi anya atọ nke eze ugwu, ike ndị poopu, rụrụ site n’afọ 1989 ruo n’iwu Sọnde.” Agha nnọchi anya atọ ndị a na-amalite site n’ịmata United States n’amaokwu 40 dị ka “ụgbọ ịnyịnya agha, ụgbọ mmiri, na ndị na-agba ịnyịnya.”

Agha nnọchi anya nke sochirinụ, nke amaokwu nke 11 nọchiri anya ya na mmezu ya n’akụkọ ihe mere eme n’Agha Raphia n’afọ 217 T.K., bụ n’etiti Ptolemy IV Philopator, eze ndịda nke Ijipt, na Antiochus the Great, nke a na-akpọkwa Antiochus Magnus, nke Alaeze Seleucid. Antiochus emezuworị amaokwu nke 10 mgbe o weghachiri ihe megide Ijipt n’ihi mmeri e meriri alaeze ugwu ya na ọnwụnwa ihe onwunwe ya, wereghachite akụkụ ala niile nke alaeze ndịda nara na mbụ n’aka alaeze ya. O mere otú a, ma kwụsị n’ókè ala Ijipt, wee si otú a mezuo amaokwu nke 10 ma bụrụkwa ụdị nke 1989.

> Ma ụmụ-ya ndị ikom ka a ga-akpali, ha ga-achịkọtakwa ìgwè ndị agha dị ukwuu: otu n’ime ha ga-abịa n’ezie, juputa dịka idei mmiri, gafekwa: mgbe ahụ ọ ga-alaghachi, a ga-akpalikwa ya, ruo ọbụna n’ebe ewusiri ike ya. Daniel 11:10.

Agha nnọchi anya nke abụọ bụ Agha Raphia. Raphia pụtara ala ókè. Ebe agha ahụ na-akara isi ebe Antiọkọs kwụsịrị mbuso agha ya gara aga nke amaokwu nke 10. Agha nnọchi anya atọ ahụ bụ eziokwu na-achịkwa ha, n’echiche na agha nnọchi anya mbụ kwekọrọ na agha nnọchi anya ikpeazụ. Agha atọ ahụ nile—amaokwu nke 10, nke 11, ma emesịa agha nke atọ nke amaokwu 13–15—otu onye akụkọ ihe mere eme ahụ ka na-alụ ha na mmezu mbụ ha. Antiọkọs Magnus nọ n’ime agha atọ ahụ nke ọ bụla, na-ejikọta ha ọnụ n’amụma n’otu ahịrị. Antiọkọs meriri agha mbụ na nke ikpeazụ, ma ọ bụghị nke dị n’etiti, ebe eze nke ndịda meriri.

Dịka Rafịa pụtara ala ókè, otu a ka Ukraine pụtakwara. Agha nnọchi nke abụọ, nke agha Rafịa buru ụzọ mezuo, ka a na-emezu ugbu a n’agha Ukraine. Vladimir Putin bụ eze ndịda, nwa n’usoro amụma nke eze ndịda mbụ nke oge a, Vladimir Lenin. Putin ekwuola ugboro ugboro na nzaghachi Russia nye Ukraine dabeere n’otu nkwekọrịta a na-arụ ụka banyere ya, nke kwuru na, mgbe Germany jikọtara ọzọ, NATO agaghị agbasawanye ọzọ n’ime ókèala mbụ nke USSR. Ebumnobi Putin yiri nke Ptolemy n’amaokwu nke 5–9 na nke Napoleon n’afọ 1797. Ndị eze ndịda atọ a niile na-eme ka omume ha megide eze ugwu bụrụ ihe ziri ezi dabere n’elu nkwekọrịta e mebiri emebi.

Dịka Aịzaya 23 si kwuo, akwụna Taịa, nke na-anọchi anya ike papal, a ga-echefu ya ruo afọ iri asaa, dịka ụbọchị nke otu eze—oge e gosipụtara ugboro ugboro na ọ bụ oge mgbe alaeze nke isii nke amụma Baịbụl, anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe 13 (United States), na-achị.

> Ọ gēme kwa n’ụbọchị ahụ na a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dịka ụbọchị nke otu eze siri dị: mgbe ngwụcha afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụku abụ dịka nwanyị akwụna. Were ụbọ akwara, gagharịa gburugburu obodo, gị nwanyị akwụna e chefuru echefu; kpọọ ụda dị ụtọ, bụrụọ ọtụtụ abụ, ka e wee cheta gị. Ọ gēme kwa mgbe ngwụcha afọ iri asaa gasịrị, na Onyenwe anyị ga-eleta Taịa, ọ ga-alaghachikwute ụgwọ akwụna ya, ọ ga-akwa iko ya na alaeze niile nke ụwa n’elu ụwa dum. Aịzaịa 23:15–17.

Oge ihe nnọchianya nke afọ iri asaa ahụ na-agbatị site n’afọ 1798 ruo n’iwu Sọnde, nke bụ akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke 40 na-anọchi anya ya. Ọ bụghị ruo n’ọgwụgwụ nke afọ iri asaa ahụ, ma ọ bụ nsochi nke iwu Sọnde, ka nwanyị akwụna ahụ pụtara ọzọ. N’ihi nke a, agha nke ọgụ atọ ahụ dị n’amaokwu 10–15 ka a na-eme site n’aka onye nnọchi anya ike ndị popu, n’ihi na n’amụma a chefuru ya n’oge a.

N’agha nnọchi anya nke mbụ na nke ikpeazụ, eze nke ugwu na-emeri eze nke ndịda. N’agha nke dị n’etiti, eze nke ndịda na-emeri eze nke ugwu. Agha Raphia bụ mmezu akụkọ ihe mere eme mbụ nke amaokwu nke 11, ma amaokwu ahụ na mmezu ya n’akụkọ ihe mere eme mejupụtara ndị àmà abụọ a ga-ejikọta na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị yiri ya gbasara ụbọchị amụma atọ na ọkara nke ọchịchị Rome nke ndị pope. Ya mere, akụkụ Akwụkwọ Nsọ abụọ dị n’ime Daniel 11, tinyere mmezu ha n’akụkọ ihe mere eme, na-egosipụta àgwà amụma nke agha mpaghara ókèala nke amaokwu nke 11, nke mbụ mezuru n’Agha Raphia, ma emesịa ọzọ n’oge ọgwụgwụ na 1798.

Ahịrị ndị a nke àmà na-akwado na Vladimir Putin bụ Vladimir ikpeazụ nke eze ndịda nke oge a. A na-akọwakarị “Vladimir” dịka nke pụtara “onye na-achị ụwa,” ma okwu mir pụtakwara n’ezie “ọgbakọ.” Ya mere, Vladimir pụtara “onye na-achị ọgbakọ,” ma ọ bụ “onye na-achị komunizim.” Putin na-akọwa itinye aka ya n’ihe gbasara Ukraine dịka ihe dabere n’usoro nkwekọrịta e mebiri emebi nke na-elebara nchegbu ya anya banyere mgbasa NATO gafee ókè e kwetara mgbe e jikọtara Germany ọnụ ọzọ. Nduzi Putin lekwasịrị anya megide NATO na EU n’otu aka ahụ ọ dịkwa megide Zelenskyy na Ukraine. Mbata NATO na EU n’ime ókèala Putin na-ekwusi ike na ọ ga-anọgide bụrụ nke na-enweghị NATO na-adakọ na iwe Ptolemy mgbe eze Seleucid wepụrụ ada-eze nwanyị Ijipt n’ọnọdụ ya n’ihi nwunye mbụ ya. Nkwekọrịta ahụ e mebiri emebi tụrụ aka n’ihu na Nkwekọrịta Tolentino e mebiri emebi n’afọ 1797. N’ime Daniel 11, mgbe eze ndịda meriri eze ugwu, ọ gụnyere nkwekọrịta e mebiri emebi.

Nkwekọrịta a e mebiri emebi metụtara enweghị ọchịchọ nke EU igbochi mgbasawanye NATO gafee ókèala ya mgbe e jikọgharịrị Germany ọzọ. N’echiche a, Putin, eze nke ndịda, nọ n’agha megide eze nke ugwu, onye a na-anọchi anya site n’ike nnọchi anya ya. Dị nnọọ ka ndị Nazi nke Agha Ụwa nke Abụọ bụ ndị nnọchi anya Chọọchị Katọlik, ndị Nazi nke Ukraine ghọọ akara nke agha nnọchi anya nke abụọ nke amaokwu 10–15. Agha ụwa atọ na agha nnọchi anya atọ—na n’akara abụọ ahụ, ndị Nazi bụ ndị nnọchi anya Chọọchị Katọlik n’oge esemokwu etiti ahụ.

N’ime mmezu atọ mbụ ndị a nke agha nnọchi anya ndị a n’akụkọ ihe mere eme, Antiochus Magnus nọ n’agha ọ bụla. A na-egosipụtakarị otú mmalite-asụsụ nke “Antiochus” na ihe nnọchianya jikọtara ya na alaeze Seleucid dịka eze nke ugwu si akọwa Antiochus dịka ihe nnọchianya nke onye-emegide-Kraịst—pọọpụ Rom. Ma n’akụkọ ihe mere eme nke agha nnọchi anya atọ ahụ, akwụna Taịa echefuola, ya mere ihe nnọchianya nke “pọọpụ” e gosiri n’aha “Antiochus” na-anọchi anya ike nnọchi anya ya. N’agha mbụ na nke ikpeazụ, ọ bụ United States n’ihu ọha na-eme ihe Rome nyere ya iwu ime. N’amaokwu 11, ike nnọchi anya ahụ bụ Nazizim nke Ukraine, ma ọ bụ ụgbọ mmiri na ịnyịnya-agha nke United States ka bụbu ma ka bụkwa ndị kwadoro Zelenskyy n’agha ahụ. N’elu elu nke agha nnọchi anya nke abụọ, United States zoro ezo, dịka pọọpụ si zoro ezo n’ime afọ iri asaa nke Aịzaịa 23. United States zoro ezo n’ime kpọmkwem akụkọ ihe mere eme ahụ ebe ọ na-etolite njirimara niile nke anụ ọhịa ahụ, nke na-eme ka o kwekọọ n’amụma na, ozugbo agha nnọchi anya nke abụọ malitere ịga n’ihu, Nazizim nke Ukraine na-ekpuchi United States dịka ike nnọchi anya, ọ bụ ezie na ike agha na ike akụ na ụba nke anụ ọhịa nke ụwa ka na-akwado Ukraine ruo mgbe mbibi ha bịara.

Mgbe eze nke ndịda gara Babilọn ma dọta eze nke ugwu n’agha, nakwa kwa mgbe Jeneraal Berthier dọtara pope n’agha, ọ gara ozugbo n’ime Vatican, na-egosi na agha Ukraine ga-akwụsị site na mmeri Putin n’oge a ga-ewepụla nguzogide ọ bụla sitere n’aka Ukraine. Alaeze Ptolemy jidere bụ Babilọn, alaeze Napoleon jidere bụkwa Babilọn nke mmụọ. N’ihi ya, a na-anọchi anya alaeze Zelenskyy site n’aka ndị isiokwu ahụ na-enye ya nkwado. Ugbu a ebe Trump ewepụla nkwado nke ụgbọ ịnyịnya, ndị na-agba ịnyịnya, na ụgbọ mmiri nke anụ ọhịa nke ụwa, nkwado Ukraine bụ EU, otu ahụ kpọmkwem nke na-achọghị ịnụ nkwupụta Putin banyere ọgbụgba ndụ e mebiri emebi gbasara mbata NATO.

Nkà ihe ọmụma nke na-edu ndị eurokrat nke EU bụ mmegharị Greenpeace. N’ihi nke a, Zelenskyy pụtara, “akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ.” Zelenskyy bụ isi nnọchianya nke ndị na-akpali agha nke EU, ndị a na-edu site n’agenda nzuzu zuru ụwa ọnụ nke nchedo gburugburu ebe obibi. Mgbe agha Ukraine ga-eru ọgwụgwụ, Putin agaghị eme emume naanị maka mmeri o meriri Ukraine, kama maka EU na NATO dum.

Ya mere, agha nnọchi anya atọ ahụ nwere akara nke eziokwu. N’agha nnọchi anya mbụ na nke ikpeazụ, a na-emeri eze ndịda site na njikọ aka dị n’etiti anụ ọhịa nke si n’oké osimiri pụta na anụ ọhịa nke si n’ụwa pụta nke Mkpughe iri na atọ. Na mmalite, e mere ka mmeri eze ugwu pụta site na njikọ aka dị n’etiti poopu Vatican Mbụ nke na-agbaso ọdịnala, onye, n’ọdịnala Katọlik gbasara ihe nzuzo Fatima, bụ poopu ọcha ma ọ bụ poopu ọma. Poopu dị ugbu a, onye, ka m na-ede nke a, nọ n’ọnwụ ọnwụ ya, bụ poopu Vatican nke Abụọ, nke na-emesapụ aka, onye, n’ihe gbara ihe nzuzo Fatima gburugburu, bụ poopu ojii ma ọ bụ poopu ọjọọ.

Amaokwu nke iri na anọ na-eme ka a mata na mgbe “ndi na-apụnara ndi nke gi ihe,” bụ ndị na-ebuli onwe ha elu ma daa, batara n’ime akụkọ amụma, ka e mere ka ọhụụ ahụ guzosie ike. N’ime mmezu nke amaokwu iri na atọ ruo iri na ise n’Agha Panium n’afọ 200 BC, Rome ndị na-ekpere arụsị tinyere onwe ya n’ihe gbasara agha ahụ kpọmkwem. N’ime amaokwu atọ ndị na-ekwu banyere Agha Panium, amaokwu nke iri na anọ na-akọwa na ọ bụ site na Rome ka e mere ka ọhụụ ahụ guzosie ike.

N’agha Panium nke akụkọ ihe mere eme, otu poopu ọcha nke Vatican I, onye na-agbaso ọdịnala, ga-esonyere onye ikpeazụ n’ime ndị isi ala asatọ ahụ malitere n’oge Reagan, onye bụbu onye guzoburu njikọ aka na otu poopu nke Vatican I na-agbaso ọdịnala. Ha mere nke a n’afọ 1989 iji kwatuo USSR mbụ ahụ, ma n’ọgwụgwụ ha ga-emekwa ya iji kwatuo onye ọchịchị ikpeazụ nke alaeze ahụ kpọmkwem.

N’oge Reagan na n’ime njikọ nke Pope John Paul II na USA, John Paul II bịara ikwere na ya bụ pope ọma ahụ nke amụma Fatima kwuru banyere ya. N’ịkpali site n’ime nkwenye ahụ, ọ malitere ịgagharị ụwa iji kwalite ihe ọ ghọtara ịbụ mmezu nke amụma Fatima kwuru. N’ime ime nke a, ọ ghọrọ pope kacha gagharịa n’akụkọ ihe mere eme, yana pope a kacha mara amara n’oge niile, ka ọ na-emezu amụma nke Mkpughe isi nke iri na atọ nke kwuru na oge ga-abịa mgbe ụwa niile ga-eju anya soro anụ ọhịa ahụ. Àgwà ọha Pope John Paul II na-anọchi anya n’ezie pope Vatican I onye mgbanwe ọdịnala na-abata n’ime njikọ ya na onye isi ala ikpeazụ nke USA.

Ya mere, otu n’ime njirimara amụma nke pope nke oge a nke Reagan bụ na e nwere otu ebe a na-akara oyiyi ya n’ihu ọha dịka ihe-akara-ụzọ. Akara ahụ dị n’amaokwu nke iri na anọ, mgbe ndị ohi nke ndị gị ga-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike. Pope John Paul II na-emezu otu njirimara amụma nke ịbụ pope ahụ nke ụwa dum tụrụ n’anya soro, si otú a na-atụ aka n’ihu n’ebe pope Vatican I nke oge ikpeazụ, nke na-agbaso ụzọ mgbanwe-ọchịchị aka nri, nọ, onye na-abanye n’ọgbụgba ndụ na Trump. Mgbe nke ahụ mere, ọhụụ ahụ eguzobewo; ihe na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike bụ pope ahụ itinye onwe ya n’akụkọ ihe mere eme nke Panium na afọ 200 BC.

Mbido nke ndị isi ala asatọ ahụ na-egosi njedebe nke ndị isi ala asatọ ahụ, ma tupu Iwu Ụka nke ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii, akwụna Taịa nke echefuola echefu na-alaghachi n’ime akụkọ ihe mere eme mepere emepe ka ọ na-etolite njikọ ya na onye hà Reagan, bụ Donald Trump. Ha abụọ, dị ka e si anọchi anya ha site na njikọ nke Antiochus na Filip nke Masedonia, na-ebutu ọdịda nke ọgbọ ikpeazụ nke alaeze ndịda, dịka e si anọchi anya ya site n’eze nwata Ptolemy. Nwata, n’amụma Baịbụl, bụ akara nke ọgbọ ikpeazụ; ma mgbe agha Ukraine gachara, Putin ga-emegharị akụkọ ndị eze ndịda, ndị a na-ebuli elu site n’imeri n’agha ma na-apụ n’ụzọ ha n’ụdị ụfọdụ nke nsogbu dị n’etiti ụka na ọchịchị.

Ya mere, amaokwu nke iri, nke na-anọchi anya afọ 1989 na agha nnọchi anya mbụ, bụ mmalite, ma ọ bụ mkpụrụedemede mbụ nke mkpụrụedemede Hibru. Agha Raphia dị n’amaokwu nke iri na otu, nke na-anọchi anya agha Ukraine, bụ mkpụrụedemede nke iri na atọ n’ime mkpụrụedemede Hibru. Ọnụọgụ 13 bụ akara nke nnupụisi, ma ndị agha nnọchi anya nọ n’agha Ukraine bụ ndị Nazi, bụ akara kachasị elu nke nnupụisi n’ụwa nke oge a. Panium bụ mkpụrụedemede ikpeazụ n’ime mkpụrụedemede Hibru, nke mejupụtara mkpụrụedemede iri abụọ na abụọ. Ya mere, okwu Hibru ahụ bụ eziokwu, nke e si n’ịjikọta mkpụrụedemede mbụ, nke iri na atọ, na nke iri abụọ na abụọ nke mkpụrụedemede ọnụ wee mepụta okwu Hibru ahụ “eziokwu,” na-akọwapụta nhazi nke agha nnọchi anya atọ ndị a dịka eziokwu. Mkpụrụedemede nke iri abụọ na abụọ, nke bụkwa nke ikpeazụ n’ime mkpụrụedemede Hibru, bụ akara nke ịdị nsọ Chineke a jikọtara na mmadụ, ma mmezu nke Agha Panium n’oge na-adịghị anya na-eme n’oge ọchịchị Trump. Trump bụ onye isi ala nke iri abụọ na abụọ nke jere ozi n’oge ọchịchị abụọ.

Panium nwere àmà abụọ gbasara njikọ aka okpukpu abụọ, ma n’ihe atụ abụọ ahụ, njikọ aka ahụ na-anọchi anya njikọ nke na-akọwa mmekọrịta n’usoro ọchịchị dị n’etiti akụkụ abụọ. Njikọ aka dị n’etiti Philip na Antiochus bụ nke atụmatụ agha na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, e lekwasịrị ya anya iguzogide mmetụta Ptolemaic na nke Rome n’ebe ọwụwa anyanwụ nke Oké Osimiri Mediterenian. Otú ọ dị, imekọ ihe ọnụ ha elekwasịghị anya n’Agha Panium n’onwe ya—Antiochus duru ọgụ a n’onwe ya, na-enweghị itinye aka agha ozugbo sitere n’aka Philip. Ọrụ Philip bụ nke na-apụtachaghị ìhè, nke bụ inye nkwado ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke atụmatụ agha site n’ijide ndị mmekọ Rome na Ptolemaic n’ala Gris na n’Oké Osimiri Aegean n’ọrụ, si otú a kwe ka Antiochus lekwasị anya na Coele-Syria. Ndị odeakụkọ ihe mere eme niile na-akọwa na Antiochus bụ onye nwere ike karị n’ime njikọ aka ahụ, nakwa na ọ bụ naanị Antiochus n’onwe ya lụrụ agha ahụ n’eziokwu. Njikọ aka ha metụtara mpaghara sara mbara nke e jikọtara na alaeze mbụ Alexander. Ya mere, njikọ aka ahụ nwere onye ndu kachasị elu na onye nọ n’okpuru ya nke pere mpe, dịka e gosiri ya site n’aha Caesarea-Philippi, nke bụ aha Panium mgbe Kraịst jere ije n’etiti mmadụ. N’ihi ya, Caesarea-Philippi kwekọrọ na Antiochus na Philip, n’ihi na Caesar bụ onye nwere ike karị n’ime njikọ aka ahụ nke Caesar Augustus na Herod Philip onye tetrarch nọchiri anya ya.

Okwu a bụ́ “Tetrarch” pụtara onye na-achị otu ụzọ n’ime anọ. Siza na-achị alaeze ahụ dum, Filip kwa na-achị otu ụzọ n’ime anọ nke mpaghara, si otú a na-etinye ihe nnọchianya Filip n’ọnọdụ mmekọrịta nkeonwe n’ime njikọ aka nke Panium na Caesarea-Philippi. N’aka Herod Filip, anyị na-ahụ ihe nnọchianya nke ahịrị ọbara abụọ, nke ha abụọ bụ ihe nnọchianya nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ mebiri emebi na Chineke. Anyị na-ahụkwa nkwughachi nke otu ụzọ n’ime anọ nke nkewa alaeze Alexander n’ime akụkụ anọ, ma ọ bụ tetrarch anọ. Filip pụtara onye hụrụ ịnyịnya n’anya.

N’Agha Panium nke a na-emezu na njedebe nke agha Ukraine, Antiochus Magnus, ya bụ United States, ga-emeri Russia ma banye n’ọgbụgba-ndụ ya na onye ọkpụkpọ dị nta nke Philip na-anọchi anya ya. Onye ọkpụkpọ ahụ dị nta ga-etinye aka, ma ọ bụghị ozugbo n’agha ahụ. Agha ahụ ga-adị n’etiti USA na Putin, o doro anya na o jikọtara ozugbo na esemokwu okpukpe nke iwe na mpako Putin mụrụ, dịka e gosiri ya n’aka Ptolemy IV Philopator mgbe Agha Raphia gasịrị, nakwa n’aka eze Uzziah nke Juda. Ptolemy na Uzziah bụ ndị eze ndịda ndị mmeri ha n’agha buliri elu n’mpako, bụ́ ndị mesịrị chọọ iburu ọrụ dị nsọ nke ọ bụ naanị ndị nchụàjà ka e nyere imezu ya. Uzziah natara ekpenta n’ihi mbọ ya, Ptolemy kwa, n’iwe, gburu ndị Juu 50,000 na Alexandria.

Amaokwu nke iri na atọ na-akọwa ọgụ dị n’etiti ọgbọ ikpeazụ nke eze nke obodo nke oge a, ma ọ bụ komunizim, ya bụ Rọshịa Vladimir Putin, na USA. Trump na-emeri n’agha ahụ, ma ọ na-eme nke a ya na onye mmekọ sitere n’otu ụzọ anọ nke alaeze ahụ, onye na-adịghịkwa n’eziokwu n’agha ahụ. Anyị nọ nso na mmechi nke amaokwu nke iri na otu dịka ihe omume ndị dị ugbu a na-agba àmà. Putin ga-enwe mmeri megide Ukraine, dịka Raphia na-anọchi anya ya. O mesịa, ọ ga-amalite mbibi ya na-aga n’ihu, dịka Uzaya e tinyere n’ụlọ ruo ọnwụ ya n’ihi ekpenta. Mgbe mmeri ya gasịrị na Raphia n’afọ 217 BC, ọchịchị Ptolemy IV Philopator malitere ịdaba n’ihi nrụrụ aka, ibi ndụ n’ọtụ, na ịdabere n’aka ndị ndụmọdụ na-enweghị omume ọma. Ọ nwụrụ n’afọ 204 BC, o yikarịrị ka e gburu ya ma ọ bụ nye ya nsị site n’aka ndị ozi ya, Sosibius na Agathocles, dịka akụkụ nke izu ọjọọ iji nweta ike maka nwa ya nwoke ka dị obere, Ptolemy V. Ọgwụgwụ a jupụtara n’ọgba aghara na-egosipụta enweghị nkwụsi ike na aghụghọ ndị a na-ahụkarị n’ụlọikpe eze ndị Hellenistic, na-akara ntụgharị dị mkpa n’ịda mba nke Ijipt Ptolemaic.

Otu njirimara nke mmezu ime mmụọ nke eze nke ndịda, nke e gosipụtara n’ụdị site na mmezu nkịtị ndị mere n’ọgụ maka ịchị ụwa sochiri ọnwụ Alexander, bụ “mgbanwe ọchịchị.” France ghọrọ eze ime mmụọ nke ndịda n’oge Mgbanwe Ọchịchị France. Eze nke ndịda nke oge a, Russia, mụrụ na Mgbanwe Ọchịchị Russia. Dị ka nkà ihe ọmụma e webatara n’ime Mgbanwe Ọchịchị France siri too site n’ọgba aghara nke Mgbanwe Ọchịchị France ruo n’ọchịchị komunizim nke mgbanwe ọchịchị Soviet, otu a bụ njirimara nke eze nke ndịda. Komunizim gbasara n’ụwa nile site na mgbanwe ọchịchị.

N’oge a, CIA, site n’iji Ụlọọrụ Ndị Na-abụghị nke Gọọmenti, arụwo ọrụ ịkwatu mba dị iche iche gburugburu ụwa, ma atụmatụ nke nzọụkwụ-nzọụkwụ ha ejirila ugboro ugboro eme ihe bụ nke a na-akpọ mgbanwe agba. Eze nke ndịda bụ ike dragọn, ma ndị ọchịchị ụwa ọnụ bụkwa ike dragọn, mgbanwe agba nke CIA bụkwa akara ngosi nke ike dragọn. Akụkọ ihe mere eme nke France dịka eze ime mmụọ nke ndịda nwere akụkọ pụrụ iche nke na-akara njedebe nke ahịrị amụma ahụ kpọmkwem.

Mmechi ahụ ka Napoleon nọchiri anya ya. Mgbanwe Ọchịchị nke France na-akara mmalite France dị ka eze nke ndịda, Napoleon kwa na-akara njedebe ya. Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme na-achọpụta usoro nzọụkwụ dị iche iche nke dugara Napoleon na Waterloo ya, si otu a na-egosi njedebe na-aga n’ihu nke eze ime mmụọ mbụ nke ndịda, n’adịghị ka Babilọn na Belshaza e jidere n’otu abalị. Vladimir mbụ nke eze nke ndịda nke oge a, Vladimir Lenin, nwụrụ n’ime oge afọ abụọ site n’usoro ọrịa mkpọnwụ dị iche iche. Ụfọdụ na-eche na Joseph Stalin tinyere ya nsị, dịka ụfọdụ na-echekwa na ndị ndụmọdụ ya tinyere Ptolemy IV nsị. Njedebe nke eze nke ndịda nke oge a dịka e siri gosi ya na Soviet Union mezukwara site n’ime mgbanwe ọchịchị.

Mkpọtụ isi n’obodo Moscow nke nyere aka n’ịla n’iyi nke USSR bụ nnukwu nguzogide ọha n’oge Mgbalị Ọchịchị August 1991 (August 19–21, 1991). Ihe omume a, nke gbadoro gburugburu nchebe nke White House na ndu Boris Yeltsin, mebiri ike ndị isi ike Soviet ozugbo, kpughere adịghị ike ọchịchị ahụ, ma mee ka ọdịda nke USSR dị ngwa. Ọ bụ ezie na mkpokọta isi ndị gara aga na Moscow (dịka ọmụmaatụ, 1987–1990) na Baltic Way (1989) wuru mkpali ahụ, mkpokọta isi August 1991 bụ isi mgbanwe dị oke mkpa na Moscow, nke dugara n’ịkwatu Soviet Union ruo na njedebe nke 1991. Mmalite nke Russia dịka eze nke ndịda na-amalite ma na-ejedebe n’ime mgbanwe ọchịchị. Njedebe nke USSR bụ ịgbasasị nke alaeze ahụ nwayọọ nwayọọ, dịka ọ dịkwa na Ptolemy, Uzziah, Napoleon na ọbụna Vladimir Lenin. Njedebe nke Putin bụ ọdịda na-aga n’ihu nwayọọ nwayọọ, nke na-amalite ozugbo agha Ukraine kwụsịrị. A na-eweta njedebe ya n’Agha Panium, mgbe USA na-achịkwa alaeze ahụ, ebe ọ na-anata nkwado site n’aka onye mmekọ nke na-anọghị n’agha ahụ n’eziokwu.

Anyị ga-aga n’ihu na ahịrị ndị a n’isiokwu na-esote.

Back to Articles