Article

# Akụkọ Ihe Mere Ezo nke Amaokwu Iri Anọ na Itoolu

Ike, Ebube na Ahụhụ

Author

Jeff Pippenger

Published

May 6, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Pita nọ na Panium (Sesarea Filipi), nke dị ihe dị ka ụbọchị isii ma ọ bụ asatọ tupu etiti ugboro atọ ahụ ebe Pita, Jọn na Jems soro Jisọs naanị ha gaa. Nke mbụ bụ ngosipụta nke ike Ya n’mbilite n’ọnwụ nke nwaanyị Jarius dị afọ iri na abụọ; nke abụọ bụ ngosipụta nke ebube Ya n’ugwu mgbanwe ọdịdị; nke atọkwa bụ Getsemane, ngosipụta nke ahụhụ Ya. Na Panium n’isi nke iri na otu, e debere Pita n’ahịrị ozugbo tupu obe nke amaokwu nke iri na isii. Ugwu ahụ bụ etiti nke njem nzuzo atọ ahụ nke ndị na-eso ụzọ atọ ahụ mere. N’ugwu ahụ, Nna nke eluigwe kwukwara okwu nke ugboro nke abụọ n’ime ugboro atọ; Nna kwuru okwu n’oge baptizim, n’ugwu ahụ, ma emesịa ozugbo tupu obe. Pita nọ ugboro abụọ n’etiti ihe omume atọ pụrụ iche. Ọ bụkwa etiti isi nke iri na otu ruo nke iri abụọ na abụọ nke Matiu.

## Ndị Asiria

Ugwu ahụ bịara tupu nbata nke mmeri ahụ, nke malitere site n’ịtọpụnyekwa ịnyịnya ibu ahụ ka o buru àjà ahụ banye na Jerusalem, dịka ịnyịnya ibu Abraham siri buru nkụ maka àjà ahụ n’elu Moriah, ebe ochie nke ụlọ nsọ ahụ dị na Jerusalem. Ememme opi ndị ahụ n’usoro nke Levitikọs iri abụọ na atọ na-akara ịtọpụnyekwa ịnyịnya ibu ahụ, ya mere ahụmahụ nke ugwu mgbanwe ahụ buru ụzọ tupu nbata nke mmeri ahụ, si otu a dobe Pita n’akụkọ ihe mere eme nke ụbọchị iri atọ nke Levitikọs iri abụọ na atọ kwekọrọ na oge Pentikọst. N’ime ụbọchị iri atọ ahụ, a na-ewetara ụlọ nsọ ahụ (ule etiti) ndị na-azọ ọkwa ahụ ka ha so n’etiti ndị nchụàjà dike iri asatọ. N’ime àmà nke nnupụisi eze Uzaịa n’ebe nsọ ahụ, a kọwara ndị nchụàjà iri asatọ ahụ dị ka ndị dike, si otu a na-egosi na e nwere ndị nchụàjà ndị na-esonyeghị.

> Azaraịa onye nchụàjà sooro ya banye, ya na ndị nchụàjà Jehova iri asatọ, ndị bụ ndị dike: Ha wee guzogide Eze Uzaya, sị ya, Ọ bụghị nke gị, Uzaya, isurere Jehova ihe nsure-ọkụ; kama ọ bụ nke ndị nchụàjà, ụmụ Erọn, ndị e doro nsọ ka ha sure ihe nsure-ọkụ: pụọ n’ebe nsọ ahụ; n’ihi na i mehiwo; ọ gaghị abụkwa ihe nsọpụrụ nye gị site n’aka Jehova Chineke. 2 Ihe E Mere 26:17, 18.

Ndị nchụàjà dike bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ n’ebe ọ bụla Ọ na-aga.

> Ndị a bụ ndị e metọghị site n’ebe ụmụ nwanyị nọ; n’ihi na ha bụ ndị na-amaghị nwoke. Ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ ebe ọ bụla Ọ na-aga. A zụtara ndị a n’etiti mmadụ, ka ha bụrụ mkpụrụ mbu nye Chineke na nye Nwa Atụrụ ahụ. Mkpughe 14:4.

Ọdụm nke ebo Juda na-eduga ndị Ya n’ime Ebe Kachasị Nsọ ma mee ka ha leba anya n’ime igbe ọgbụgba ndụ ahụ, ma chebara Nnukwu Onye Nchụàjà nke nọ n’ebe ahụ na-eje ozi n’ọrụ ikpeazụ Ya nke ihichapụ mmehie echiche. A kpọlitere Pita n’ọnwụ na Disemba 31, 2023, ma e mesịa chee ya ihu n’ule ntọala gbasara ọrụ Rome n’ịtọlite ọhụụ mpụta nke amụma. Mgbe ahụ ule nke abụọ nke ụlọ nsọ bịakwutere Pita, ọ bụkwa n’ebe ahụ ka a na-anọchi anya ọhụụ nke ahịrị ime n’ọhụụ enyo nke Daniel isi nke iri.

Pita agọnarịwo Onyenwe ya na Julaị 18, 2020, o mekwara nke a ugboro atọ.

> “Ugboro atọ Pita gọnarịrị Onyenwe ya n’ihu ọha, ugboro atọkwa Jisọs si n’aka ya nata nkwenye nke ịhụnanya ya na iguzosi ike n’ihe ya, na-etinye n’obi ya ajụjụ ahụ dị nkọ, dị ka àkụ e ji agịga agbaa, n’ime obi ya e merụrụ ahụ. N’ihu ndị na-eso ụzọ ahụ gbakọtara, Jisọs kpughere ịdị omimi nke nchegharị Pita, ma gosi otú e si mebie nganga kpamkpam n’ime onye na-eso ụzọ ahụ nke búbu onye na-anya isi.” The Desire of Ages, 812.

Pita nọchiri anya ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe.

> “N’akụkọ ihe mere eme nke onyeozi Pita, e nwere nkuzi maka nke ọ bụla n’ime òtù ndị ahụ Faresi na onye ọnaụtụ nọchiri anya ha. N’oge mbụ ọ bụ onye na-eso ụzọ, Pita chere na ya siri ike. Dị ka Faresi ahụ, n’echiche nke onwe ya, ọ bụ ‘ọ bụghị dịka ndị ọzọ mmadụ si dị.’ Mgbe Kraịst, n’abalị tupu e nyefee Ya, buru ụzọ dọọ ndị na-eso ụzọ Ya aka ná ntị, sị, ‘Unu niile ga-asọ ngọngọ n’ihi M n’abalị a,’ Pita ji ntụkwasị obi kwupụta, sị, ‘Ọ bụ ezie na mmadụ niile ga-asọ ngọngọ, ma ọ bụghị m.’ Mak 14:27, 29. Pita amaghị ihe ize ndụ nke ya. Ịtụkwasị onwe ya obi duhiere ya. O chere na ya pụrụ iguzogide ọnwụnwa; ma n’ime awa ole na ole dị mkpirikpi ule ahụ bịara, o wee jiri ịkọcha ọnụ na ịṅụ iyi gọnarị Onyenwe ya.” Christ’s Object Lessons, 152.

Onye-ọtụ isi ahụ lara n’ụlọ ya, e mere ya onye ezi omume.

> “Onye Farisii na onye ọnaụtụ na-anọchi anya òtù ukwu abụọ nke a na-ekewa ndị na-abịa ife Chineke n’ime ha. A hụrụ ndị nnọchi anya mbụ abụọ ha n’ime ụmụ abụọ mbụ a mụrụ n’ụwa.” Christ’s Object Lessons, 152.

Ebel na onye ọnaụtụ bụ ihe nnọchianya nke izi ezi site n’okwukwe.

> Ma onye ọnaụtụ isi ahụ, ebe o guzoro n’ebe dị anya, achọghị ọbụna ilie anya ya elu n’eluigwe, kama ọ na-akụ aka n’obi ya, na-asị, Chineke, meere m ebere, m bụ onye mmehie. Ana m asị unu, nwoke a laghachiri n’ụlọ ya e gụrụ ya dịka onye ezi omume kama nke ọzọ: n’ihi na onye ọ bụla nke na-ebuli onwe ya elu ka a ga-eweda ya ala; ma onye na-eweda onwe ya ala ka a ga-ebuli elu. Luk 18:13, 14.

Ozi nke 1888 sooro mbilite nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ.

> “Onyenwe anyị n’ebere Ya dị ukwuu zitere ndị Ya ozi kachasị oke ọnụ site n’aka ndị Okenye Waggoner na Jones. Ozi a bụ iji weta n’ihu ụwa n’ụzọ pụtara ìhè karịa Onye Nzọpụta e weliri elu, àjà maka mmehie nke ụwa dum. Ọ gosipụtara izi ezi site n’okwukwe n’ime Onye Nkwado ahụ; ọ kpọrọ ndị mmadụ ka ha nata ezi omume nke Kraịst, nke a na-eme ka ọ pụta ìhè n’ime nrubeisi nye iwu nile nke Chineke. Ọtụtụ efunahụla ịhụ Jizọs n’anya ha. Ọ dị ha mkpa ka e duzie anya ha n’ebe onye Ya dị nsọ nọ, n’ebe uru Ya dị, na n’ebe ịhụnanya Ya na-adịghị agbanwe agbanwe dị maka ezi-na-ụlọ mmadụ. E nyewo ike nile n’aka Ya, ka O wee kesaa mmadụ onyinye bara ụba, na-enye onye ọrụ mmadụ nke na-enweghị enyemaka onyinye dị oké ọnụ ahịa nke ezi omume nke Ya. Nke a bụ ozi ahụ Chineke nyere iwu ka e nye ụwa. Ọ bụ ozi mmụọ ozi nke atọ, nke a ga-ekwusa n’oké olu, ma soro ya ịwụsa Mmụọ Ya n’ọ̀tụ̀tụ̀ buru ibu.” Testimonies to Ministers, 91.

## Ozi Laodisia

> “Ozi e nyere anyị site n’aka A. T. Jones, na E. J. Waggoner, bụ ozi Chineke nye chọọchị Laodisia, ma ahụhụ ga-adịrị onye ọbụla na-ekwu na ọ kwere eziokwu ma o gosighịkwa ndị ọzọ ìhè ndị ahụ Chineke nyere.” The 1888 Materials, 1053.

## Ozi nke Mmiri Ikpeazụ

> “A ga-awụkwasị ndị nke Chineke mmiri ozuzo ikpeazụ. Mmụọ-ozi dị ike ga-esite n’eluigwe rịdata, a ga-ejikwa ebube ya mee ka ụwa niile mụo ìhè.” Review and Herald, Eprel 21, 1891.

## Obodo New York na 9/11

> “Ugbu a ka okwu a na-abịa na ekwupụtala m na a ga-eji nnukwu ebili mmiri bibie New York? Nke a abụghị ihe m kwuru mgbe ọ bụla. Ekwuwo m, dịka m lere nnukwu ụlọ ndị ahụ a na-ewuli n’ebe ahụ, ala n’ala, sị, ‘Lee ụdị ihe egwu dị ukwuu ga-eme mgbe Onyenweanyị ga-ebili iji maa jijiji ụwa nke ukwuu! Mgbe ahụ ka a ga-emezu okwu ndị dị na Mkpughe 18:1–3.’ Isi nke iri na asatọ dum nke Mkpughe bụ ịdọ aka ná ntị banyere ihe na-abịa n’elu ụwa. Ma enweghị m ìhè pụrụ iche gbasara ihe na-abịa n’elu New York, naanị na amaara m na otu ụbọchị a ga-akwatu nnukwu ụlọ ndị ahụ dị n’ebe ahụ site n’ịtụgharị na ịtụgharịgharị nke ike Chineke. Site n’ìhè e nyere m, amaara m na mbibi dị n’ime ụwa. Otu okwu sitere n’ọnụ Onyenweanyị, otu mmetụ nke ike ya dị ukwuu, ma ụlọ ndị a dị arọ ga-ada. Ihe omume ga-eme nke ịdị egwu ha karịrị ihe anyị pụrụ ichetụ n’echiche.” Review and Herald, July 5, 1906.

Pita, onye ọnaụtụ, na-anọchite anya mkpụrụobi a gụrụ ya dịka onye ezi omume site n’okwukwe; ma ịgụ mmadụ dịka onye ezi omume site n’okwukwe bụ ozi nke mmụọ ozi nke atọ; ọ bụ ozi Laodisia nke rutere na 9/11, mgbe nnukwu ụlọ ndị dị na New York dara, ma Mkpughe 18:1–3 mezuru. Mgbe ahụ mmiri ozuzo ikpeazụ bidoro ifesa ntakịrị, ma ibido ịkà akara nke puku narị anọ na iri anọ na anọ malitere. N’ọgwụgwụ oge ịkà akara nke puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ, mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ rịdatara dịka Maikel, onyeisi mmụọ ozi, ma kpọlite Pita site n’ule atọ. Ule mbụ bidoro na Disemba 31, 2023, ma na-anọchite anya eziokwu ntọala ahụ bụ na Rom bụ ike ahụ dị n’amaokwu nke iri na anọ nke Daniel iri na otu nke na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike. Ọhụụ ahụ bụ ọhụụ chazon, nke na-anọchite anya ahịrị amụma mpụga, nke Solomon kwuru na ọ bụ ndụ ma ọ bụ ọnwụ.

> Ebe ọhụhụ [chazon] na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi; ma onye na-edebe iwu, ngọzi na-adịrị ya. Ilu 29:18.

Ọnwụnwa nke abụọ nke Pita bụ ọnwụnwa nke ụlọ nsọ nke na-achọ ka e were okwukwe banye n’Ebe Kachasị Nsọ, dịka Nwanyị White gosiri n’ọhụ mbụ ya. N’ebe ahụ, ọ hụrụ iwu ụbọchị izu ike nke ụbọchị nke asaa ka ọ na-enwu n’elu iwu itoolu ndị ọzọ. Ozizi ahụ, n’oge mmeghe nke ikpe, na-anọchi anya ozizi banyere mbata n’anụ ahụ nke Kraịst nke na-enwu n’elu ozizi amụma ndị ọzọ n’ụbọchị ikpeazụ, n’oge mmechi nke ikpe. Mbata n’anụ ahụ nke Kraịst, Onye Dị Nsọ, n’iji anụ ahụ dara ada nke mmehie kpuchie Onwe Ya, ọ bụ ezie na Ọ maghị mmehie, ka e ji ụdị ihe oyiyi dị iche iche nọchite anya ya. Nke kacha mkpa n’ime ha bụ ozizi nke ugboro asaa. Ozizi nke ugboro asaa bụ alpha nke nchọpụta amụma Miller, ọ bụkwa ozizi ahụ, n’afọ 1856, nke nọchiri anya ozizi omega nke akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, ebe Adventizim Filadelfia nke ndị Millerite nupụrụ isi n’ime afọ asaa wee ghọọ ụka Seventh-day Adventist nke Laodisia n’afọ 1863.

Osisi abụọ nke Ezikiel iri atọ na asaa na-anọchi anya ikpe abụọ ahụ nke afọ 2,520 e wetara megide alaeze ugwu na alaeze ndịda. Alaeze ugwu na-anọchi anya anụ ahụ nke mmadụ, alaeze ndịda kwa na-anọchi anya uche ahụ e kere ka e jikọta ya na uche Kraịst; ya mere, Aịdị Chineke ga-ejikọta na mmadụ. Nke ahụ bụ ozizi nke mbata n’anụ ahụ, n’ụdị nnọchi anya e mere ka ọ dị mfe. Oge asaa ahụ bụ alfa na omega nke akụkọ ihe mere eme Millerite, ma ebe ọ na-anọchi anya mbata n’anụ ahụ, ọ bụkwa omega nke akụkọ ihe mere eme Seventh-day Adventist n’ihe gbasara ozizi alfa nke Sabbath n’afọ 1844. Otu bụ akara nke Sabbath ụbọchị nke asaa, nke ọzọ bụkwa akara nke Sabbath afọ nke asaa.

A gbanwere aha Pita na Panium, nke bụ nzọụkwụ nke abụọ n’ihe nnọchianya Abraham banyere ọgbụgba-ndụ mbụ ya na ndị a họpụtara, ma Pita aghọọ onye nnọchi anya ọgbụgba-ndụ ikpeazụ ya na ndị a họpụtara n’nzọụkwụ nke abụọ ya. Nke a bụ nzọụkwụ nke abụọ n’usoro isi nke iri na otu ruo iri abụọ na abụọ, ọ bụkwa nke abụọ n’ime ugboro atọ Pita, Jemis na Jọn sooro Jizọs pụọ iche n’ebe ndị ọzọ na-eso ụzọ nọ, nakwa nke abụọ n’ime ugboro atọ Nna nke eluigwe kwuru okwu. Usoro Nero na-akwụsị n’etiti etiti agha ndị dị na Raphia na Panium, n’ihi na ọ kwekọrọ na oge abụọ ndị ọzọ nke afọ 250 nke malitere na 457 BC na 1776. 457 BC kwụsịrị na 207 BC, 1776 kwa na-akwụsị na 2026. Pita dị na 207 BC, 2026, 313 na ule ụlọ nsọ nke na-ebute ule nke atọ na ule ikpeazụ nke ịtọghe ịnyịnya ibu, nke a na-anọchi anya ya dịka emume opi.

Ọnwale Pita bụ iso Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ọrụ ya kwa bụ imezi ozi banyere bọl ọkụ nke Nashville, ma mesịa kpọsaa ozi ahụ e meziri emezi. Ozi Pita banyere bọl ọkụ nke Nashville bụ ozi Pentikọst nke e buru ụzọ kpọpụta n’ụlọ elu ahụ, ma emesịa n’ụlọ nsọ. Ọ na-eweta ozi ya site n’ịkọwapụta bọl ọkụ nke Nashville na mmezu nke agha Raphia, n’otu njikọ na agha Panium, nke na-aghọ agha Actium n’iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii. Iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii bụkwa iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri anọ na otu na nke amaokwu nke iri abụọ na abụọ. Amaokwu atọ ahụ na-adabakọkwa na amaokwu nke iri atọ na otu ebe ọchịchị popu jidere ọchịchị n’afọ 538 ma wepụta iwu ụbọchị Sọnde na Kansụl nke Atọ nke Orleans. Amaokwu ndị na-eduga n’amaokwu nke iri atọ na otu na-akọwapụta akara-ụzọ ndị duru gaa n’iwu ụbọchị Sọnde nke 538 ma bụrụkwa onyinyo nke akụkọ ihe mere eme nke na-ebute iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

> N’ihi na ụgbọ mmiri nke Chitim ga-abịa imegide ya: ya mere, ọ ga-enwe mwute, laghachi, ma were iwe megide ọgbụgba ndụ nsọ ahụ: otú a ka ọ ga-eme; ọbụna ọ ga-alaghachi, ma soro ndị na-ahapụ ọgbụgba ndụ nsọ ahụ nwee nghọta. Ndị agha ga-eguzo n’akụkụ ya, ha ga-emetọkwa ebe nsọ nke ike, wepụkwa àjà a na-achụ kwa ụbọchị, ha ga-etinyekwa ihe arụ ahụ nke na-eweta mbibi. Daniel 11:30, 31.

“Ụgbọ mmiri nke Chittim” nọchiri anya ndị Vandals, ndị a na-anọchikwa anya ha dịka opi nke abụọ n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke asatọ. Mmebi Rome nke na-aga n’ihu malitere n’afọ 330, mgbe Constantine kewara alaeze ahụ n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ. O mechara kewakwa ya n’etiti ụmụ ya ndị ikom atọ. Alaeze Ukwu Rom ahụ nke a na-apụghị imeri emeri kemgbe agha Actium, e kewara ya mgbe ahụ ụzọ abụọ, e mesịa ụzọ atọ; mgbe ahụ opi anọ mbụ nke Mkpughe 8 nọchiri anya mwakpo ndị iro nke butere Rome ọdịda anyanwụ na njedebe ya n’afọ 476. Rome ọwụwa anyanwụ, nke nọ na Constantinople, gara n’ihu ruo na njedebe nke opi nke ise na mmalite nke opi nke isii, ndị bụkwa ahụhụ mbụ na nke abụọ. Amụma oge nke otu narị afọ na iri ise nke ahụhụ mbụ kwụsịrị n’ụbọchị ahụ nke amụma oge nke ahụhụ nke abụọ malitere. Ụbọchị ahụ bụ ọdịda Constantinople n’aka ndị Ottoman Turks n’afọ 1453.

Babịlọn dara n’abalị otu, eleghị anya ị ga-arụ ụka na Saịrọs buru ụzọ gbanwee ụzọ osimiri ahụ, na nke ahụ were oge, ma ọdịda Babịlọn mere n’abalị otu; ebe ọdịda Rom kpuchiri afọ 1123. Afọ ndị ahụ nwere akara-ụzọ amụma pụrụ iche nke na-akọwa mbibi nwayọọ nwayọọ nke Rom Alaeze Ukwu, ma Rom Alaeze Ukwu nke ndị ọgọ mmụọ na-anọchi anya United States n’ọrụ ya nke itinye ọchịchị ndị pope n’ocheeze dịka alaeze nke ise nke amụma Baịbụl n’afọ 538. A na-etinye ọchịchị ndị pope n’ocheeze n’iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke iri na isii nke Daniel iri na otu. A na-anọchi anya akara-ụzọ ndị na-anọchi ọrụ United States n’akara-ụzọ nke mbibi nwayọọ nwayọọ nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ.

Ụgbọ mmiri nke Chittim nọchiri anya ọdachi akụ na ụba nye Rom, n’ihi na agha mmiri nke ndị Vandals wetara mbibi n’ụzọ ụgbọ mmiri nke Oké Osimiri Mediterenian. N’ụbọchị ikpeazụ, a na-egosi Islam dịka ọdachi akụ na ụba nye ndị eze nke ụwa. Ndị Vandals na ụgbọ mmiri ha bụ ike opi nke abụọ, opi atọ nke ahụhụ ndị ahụ bụkwa ike opi nke Islam. Nke mbụ bụ Arabia, nke abụọ bụ Turkey, nke atọkwa bụ nke ụwa nile.

Ụgbọ mmiri bụ akara nke ike akụnụba, ma n’Akwụkwọ Nsọ, ụgbọ mmiri nke Chittim bụ ihe nnọchianya kacha pụta ìhè nke ike akụnụba. Ụgbọ mmiri ndị ahụ ka ifufe ọwụwa anyanwụ nke iwe juru na ya na-emikpu n’etiti osimiri, ma n’Akwụkwọ Nsọ, Islam bụ ụmụ nke ọwụwa anyanwụ. Mgbe a kpọrọ Islam n’usoro amụma nke ihe omume, ọ na-ebute ọgbaaghara akụnụba. E ji Islam nọchie anya ya na Balaam dịka ịnyịnya ibu, nke bụ okwu Hibru a sụgharịrị dịka “nwoke ọhịa” n’ịkpọpụta mbụ nke Ishmael n’Akwụkwọ Nsọ. Ishmael bụ nna Islam n’ogo amụma, n’enweghị ịgọnarị Abraham dịka nna Ishmael, ma ebo iri na abụọ nke Ishmael ghọrọ ndị a maara dịka ụmụ nke ọwụwa anyanwụ n’Akwụkwọ Nsọ.

N’ụbọchị ikpeazụ, Belam, ihe nnọchianya nke United States dịka onye amụma ụgha, tiri inyinya ibu ya ugboro atọ, nke na-anọchi anya iti Islam ugboro atọ. 9/11 bụ nke mbụ n’ime iti ndị ahụ ma gosipụta mbata nke mmụọ ozi nke ịkà akara, onye na-arịgo site n’ọwụwa anyanwụ n’oge ifufe ọwụwa anyanwụ siri ike nke esemokwu. Iti nke abụọ nke Islam dị ụzọ abụọ, n’ihi na nzọụkwụ nke abụọ na-egosi mmụba okpukpu abụọ. N’October 7, 2023 Islam tiri Izrel nkịtị n’amaghị ama, ma mgbe Nashville, Tennessee, ga-abụkwa nke Islam ga-eti n’amaghị ama, a gaara atị Izrel ime mmụọ. N’akụkọ Belam, akara ụzọ nke abụọ bịara n’etiti ubi vaịn abụọ, ma ubi vaịn abụọ nke Onyenwe ndị agha bụ Izrel ochie nke nkịtị na United States, Izrel ọhụrụ nke ime mmụọ. Akara ụzọ nke atọ nke Belam bụ mgbe inyinya ibu ahụ kwuru okwu; ma ihe nnọchianya nke ikwu okwu nke na-egosi njedebe nke oge ịkà akara nke puku mmadụ narị anọ na iri anọ na anọ ahụ, nke malitere na 9/11, bụ iwu Sunday, mgbe United States na-ekwu okwu dịka dragọn. Ala ọma jijiji ukwu nke Mkpughe iri na otu bụ iwu Sunday ahụ, ebe ahụhụ nke atọ na-abịa ngwa ngwa, ebe United States, inyinya ibu ahụ, na Zekaraya na-ekwu okwu.

Nna Jọn Baptist sitere n’òtù nke asatọ n’ime òtù iri abụọ na anọ nke ndị nchụàjà Devid guzobere ka ha jee ozi n’ụlọ nsọ. Zekaraya, bụ onye nchụàjà, e mere ka ọ bụrụ ogbi n’ihi ekweghị ekwe ya ruo mgbe a mụrụ nwa ya nwoke Jọn, ma ọ bụ ihe nnọchianya nke ọnụọgụ asatọ (ihe nnọchianya nke ọkwa nchụàjà). N’oge iwu Sọnde, ọgbọ ikpeazụ nke ndị nchụàjà, nke Jọn Baptist nọchiri anya ya, ga-ekwu okwu dị ka e si nọchite anya ya site n’aka nna ya Zekaraya. Kraịst kọwara Jọn dịka Ịlaịja, ma ozi Ịlaịja nke ụbọchị ikpeazụ nọchiri anya ya site na mmekọrịta nna na nwa, dịka ọ dị n’etiti Zekaraya na Jọn. E ji Jeremaya mee ka Jọn bụrụ ihe atụ, onye e gwara na ọ bụrụ na ọ ga-alaghachi, ọ ga-abụ ọnụ Chineke.

Jeremaịa nọ na-akwa ákwá maka mmechuihu mbụ nke Julaị 18, 2020, ma ọ bụrụ na ọ laghachiri, ọ ga-abụ ọnụ Chineke n’oge iwu Ụka, mgbe o wetara ozi amụma nke Habakuk, nke tara aka, ma nke ga-“ekwu okwu” na ọgwụgwụ ya. Jeremaịa, ya mere Jọn, ya merekwa Pita ga-ekwu ozi Habakuk n’ebe ahụ ebe ịnyịnya ibu nke Alakụba na-ekwu okwu, na mgbe United States na-ekwu okwu dịka dragọn.

Pita nọ na Sisia Filipai, nke bụ Panium, nọ n’oge tupu ihe-nrụaka nke “ugwu” ahụ nke a ga-esochi ya site na mbata mmeri ahụ nke duru gaa n’obe, ma ọ bụ iwu Sunday. A na-anọchi anya oge ahụ site n’agha Panium, nke na-ejedebe n’emeri nke poopu na ike nnọchi anya ya nke United States. Panium bụ nke atọ n’ime agha nnọchi anya atọ, nke mbụ n’ime ha mechiri na mgbidi Berlin n’afọ 1989, nke ikpeazụ ma ọ bụ agha nnọchi anya nke atọ na-ejedebekwa n’ịdọda “mgbidi” nkewa dị n’etiti ụka na steeti. Afọ 1989 kpọrọ akara njedebe kachasị elu nke agha nnọchi anya a kpọrọ “agha oyi” nke malitere na njedebe nke Agha Ụwa nke Abụọ, ma Panium na-anọchi anya agha oyi nke na-ejedebe na Agha Ụwa nke Atọ nke agha Actium na-anọchi anya ya. N’etiti ihe-nrụaka mbụ na nke atọ nke agha nnọchi anya atọ ahụ ka agha nkịtị dị na Ukraine nọ, nke agha Raphia na-anọchi anya ya n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ.

Panium bụ agha oyi nke na-eduga n’Agha Ụwa nke atọ, dịka agha oyi ahụ nke kwụsịrị n’oge ọgwụgwụ na 1989, ma nke malitere na njedebe nke Agha Ụwa nke abụọ. N’ime akara ụzọ ndị e ji ama nke amaokwu nke iri na 1989, na amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ na Agha Ukraine nke malitere na 2014, na amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na agha oyi dị ugbu a n’etiti MAGA-ism na globalism, e nwere ndị isi ala atọ ndị gosipụtara njikọ aka dị n’etiti ọchịchị ndị popu na United States.

Ronald Reagan bụ njikọ nzuzo na Pope John Paul II, pope na-akwado ọdịnala n’ihe gbasara amụma ekwensu nke Fatima, ma a na-ejikọta ya na akụkọ amụma nke amaokwu nke iri. Ọchịchị onye isi ala Obama kwekọrọ na akụkọ agha Raphia dị n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ. N’oge ọchịchị ya, e nwere pope abụọ nke ihe nnọchianya, n’ihi na waymark nke abụọ na-akọwapụta mmụba okpukpu abụọ. N’waymark nke atọ nke amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise, pope ahụ bụ pope mbụ si na United States. Na mbụ, anyị chere na Pope Leo bụ pope na-akwado ọdịnala dịka e jiri John Paul II mee ụdị ihe atụ, ma mgbe etinyere ya n’okpuru ngwa amụma nke ngwa ugboro atọ, waymark nke atọ nwere njirimara nke mmezu abụọ mbụ ahụ; ya mere, Leo bụ John Paul II nke na-akwado ọdịnala, ma ọ bụkwa onye bụbu isi nke Office of the Inquisition, Benedict XVI, onye hapụrụ ọkwa ka pope woke Francis were ya n’oge ọchịchị Obama.

Agha nnọchi anya nke mbụ ka e ji otu amaokwu nọchie anya ya, nke abụọ ka e ji amaokwu abụọ, nke atọ kwa ka e ji amaokwu atọ. Agha oyi ahụ nke kwụsịrị n’afọ 1989 malitere na njedebe nke Agha Ụwa nke Abụọ, Agha Ụwa nke Atọ nke agha Actium na-anọchi anya ya amalitekwa na njedebe nke agha oyi ahụ nke agha Panium na-anọchi anya ya. Agha ụwa atọ ahụ, dịka agha nnọchi anya atọ ahụ kwa, nọ n’okpuru ụkpụrụ ndị metụtara mmezu amụma ugboro atọ. Njedebe nke Agha Ụwa nke Abụọ butere agha oyi nke kwụsịrị site n’aka onye isi ala nke asatọ site na Roosevelt n’afọ 1945, onye ahụ bụ Reagan. Reagan, n’oge ọgwụgwụ n’afọ 1989, bidoro usoro ndị isi ala asatọ nke na-eduga ruo Trump (onye sitere n’ime asaa ahụ). Agha oyi nke Trump malitere n’afọ 2015, mgbe o kwupụtara na ọ ga-azọ ọkwa onye isi ala ma kpalite ndị globalist, n’imezu Daniel isi nke iri na otu amaokwu nke abụọ. Agha oyi ahụ na-akwụsị na iwu Sọnde, nke bụ agha Actium, ihe mgbochi nke atọ nke Rome tupu ọ chịa n’oke elu.

Roosevelt malitere ndị isi ala asatọ ruo Reagan, nke maliterekwa ndị isi ala asatọ ruo Trump. Roosevelt na-akara Agha Ụwa nke Abụọ, na ọnwụ ya n’abalị iri na abụọ nke Eprel, 1945, ma mgbe ahụ Truman bụ onye isi ala mgbe agha Europe kwụsịrị na Mee 8, ma agha Pacific kwụsịrị na Septemba 2. Agha Europe bụ nke ukwuu agha ala, ma agha Pacific bụ agha osimiri, dịka Panium na-anọchi anya agha ala ma Actium na-anọchi anya agha osimiri. Nke mbụ na-egosi nke ikpeazụ, ma e guzobere usoro ndị isi ala asatọ ahụ n’elu àmà nke Daniel iri na otu, amaokwu abụọ na atọ, nakwa n’elu ilu omimi nke onye nke asatọ ịbụ nke sitere n’ime asaa. N’ime Kọngres Kọntinent abụọ mbụ n’mbido akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa ala nke Mkpughe iri na atọ, e nwere usoro ọchịchị ndị isi ala asaa. N’ime akụkọ ihe mere eme ahụ, a họpụtara George Washington ịbụ Onye Ọchịagha Ukwu. Dị ka onye isi ala gọọmenti mbụ, nhọpụta Washington n’ime Kọngres Kọntinent nke Abụọ na-anọchi anya Washington n’isi mmalite nke ukwuu dịka onye nke asatọ n’etiti ndị isi ala asaa.

Onye isi ala mbụ bụ nke asatọ n’ime ndị isi ala asaa mbụ, onye isi ala ikpeazụ kwa bụ nke asatọ nke sitere n’ime asaa ahụ. Onye nchụàjà Zekaraya na-ekwu okwu n’oge ọmụmụ Jọn, mgbe ịnyịnya ibu ahụ na-ekwu okwu, nakwa mgbe anụ ọhịa nke ụwa na-ekwu okwu. N’ebe a ka ọhụụ Habakuk na-ekwukwa okwu. Ọmụmụ Jọn, nke na-anọchi anya ọkọlọtọ nke otu narị puku iri anọ na anọ n’iwu Sunday, bụ ọgbọ ikpeazụ nke Zekaraya onye nchụàjà. Zekaraya nọ n’usoro nke asatọ n’ime usoro iri abụọ na anọ nke ndị nchụàjà. N’iwu Sunday, Zekaraya (ndị nchụàjà) na-ekwu okwu, mgbe Islam (ịnyịnya ibu ahụ) na-ekwu okwu, na mgbe United States na-ekwu okwu dịka dragọn. N’akara ụzọ ahụ ka a gwọrọ ọnya na-egbu egbu nke papacy, o wee bụrụ nke asatọ nke sitere n’ime asaa ahụ. Trump kwa bụ nke asatọ nke sitere n’ime asaa ahụ, ọ bụkwa ya na-akpụ ihe oyiyi nke anụ ọhịa ahụ nke a na-emezu kpamkpam n’iwu Sunday. Mgbe ahụ, ọchụàjà nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ na-aghọ ọnụ Chineke, ma na-ekwu ozi ahụ n’oké mkpu nke mmụọ ozi nke atọ. Ọchụàjà ahụ bụ ụka nke asatọ nke sitere n’ime asaa ahụ.

Roosevelt malitere ndị isi ala asatọ nke na-eduga ruo n’oge ọgwụgwụ na 1989, ma ọ na-akọwa mgbanwe sitere n’Agha Ụwa nke Abụọ banye n’agha oyi nke kwụsịrị na 1989. Onye isi ala Truman soro Roosevelt ma chịa mgbe ọgụ nke ala na nke oke osimiri nke mejupụtara Agha Ụwa nke Abụọ kwụsịrị. Dị ka onye isi ala, Truman chịrị mgbe United Nations malitere na Ọktoba 24, 1945. Mmekọrịta dị n’etiti Roosevelt na Truman ka e guzobere site n’afọ 1945. Ha abụọ bụ ndị isi ala n’afọ ahụ, ma n’afọ ahụ ka agha okpukpu abụọ ahụ nke bụ Agha Ụwa nke Abụọ kwụsịrị, a kpọkwara United Nations ndụ, agha oyi wee malite.

N’afọ 1989 kwa, e nwere ndịisi ala abụọ, dị ka o mere na 1945; Ronald Reagan na George Bush nke Mbụ. Reagan kwụsịrị Agha Oyi, George Bush nke Mbụ kwa kwupụtara na ya bụ, n’isi ihe niile, onye nkwado ọchịchị ụwa ọnụ, mgbe ọ gwara Nzukọ Izugbe UN nke “iri anọ na ise” okwu na Ọktoba 1, 1990, ebe o kwuru banyere iwulite “usoro ụwa ọhụrụ.” N’okwu ahụ ọ sịrị, “Ọ dị n’aka anyị ịhapụ igwe ọchịchịrị ndị a n’azụ, n’ime Oge Ọchịchịrị ebe ha kwesịrị ịdị, ma ịga n’ihu iji mezue ngagharị akụkọ ihe mere eme nke na-aga n’ebe usoro ụwa ọhụrụ na ogologo oge udo nọ.”

N’okwu a, Bush jikọtara echiche ahụ na imekọ ihe ọnụ nke mgbe Agha Oyi gasịrị, Nsogbu Ọwara Gulf (mbuso agha Iraq wakporo Kuwait), ime ka UN sie ike, na mmekorita ọhụrụ nke mba dị iche iche nke dabeere n’ịchịkwa site n’iwu. Bush buru ụzọ mee ka ahịrịokwu ahụ bụ “usoro ụwa ọhụrụ” bụrụ nke a ma ama izu ole na ole tupu ahụ, n’okwu ọ gwara nnọkọ jikọtara ọnụ nke Congress na Septemba 11, 1990.

Rịba ama eziokwu ahụ na Bush tinyere okwu ya n’Ụlọ Mgbakọ Mba Ụwa n’usoro ihe ndị gbara ya gburugburu ebe o ji “Oge Ọchịchịrị” kọwaa njedebe agha oyi ahụ na-adịbeghị anya. Oge Ọchịchịrị ahụ kwụsịrị n’oge ọgwụgwụ ahụ n’afọ 1798, Bush nọkwa n’oge ọgwụgwụ nke 1989. Rịba ama na n’oge mbụ o jiri mepụta ahịrịokwu ahụ bụ “usoro ụwa ọhụrụ,” Islam na-ewe iwe n’ebe mba dị iche iche nọ, e kwukwara okwu ahụ na 9/11. Site na Roosevelt ruo Carter bụ ndị isi ala asatọ, sitekwa na Reagan ruo Trump bụ ndị isi ala asatọ. Trump bụ onye isi ala ikpeazụ, e jirikwa onye isi ala mbụ mee ya ihe nnọchianya, onye bụ onye nke asatọ n’ime ndị isi ala asaa mbụ ahụ.

Oge ọgwụgwụ ahụ na 1798 na-akọwapụta ọnya ahụ na-egbu egbu nke ọchịchị papacy, ma papacy bụ ike ahụ nke chịrị ndị eze Europe n’oge Ọchịchịrị. N’ime Mkpughe iri na asaa, a na-egosi mmekọrịta ahụ dịka nwanyị akwụna nke nọkwasịrị n’elu, ma na-achịkwa, anụ ọhịa. N’afọ 1798 a napụrụ nkwado ndị eze Europe, ma anụ ọhịa ahụ nwụrụ anwụ. N’afọ 1799 pope nwụrụ n’ebe mgbaba. 1798 na 1799 na-anọchi anya oge ọgwụgwụ ahụ n’ụzọ kasị zuo ezu, dịka oge ọgwụgwụ ahụ n’oge Kraịst si bụrụ nke a na-amata site n’ọmụmụ Jọn Baptist, ma mgbe ọnwa isii gasịrị, ọmụmụ Kraịst. Okwu Bush nke 1990 na-anọchi anya Bush dịka onye nke abụọ n’ime ndị isi ala abụọ na-akara oge ọgwụgwụ ahụ, ma na-akara mmegharị ahụ gaa n’ebe globalism nọ, nke bụ ike dragọn ahụ. Ihe nnọchianya Bush na-akara nzọụkwụ gaa n’iwu Ụka ka e debe ụbọchị Sọnde mgbe United States na-akwụsị ịdị dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ site n’ikwu okwu dịka dragọn. N’iwu Sọnde ahụ, United States ghọọ olu United Nations. N’otu ọnọdụ ahụ kpọmkwem Islam na-akpasu mba ndị ahụ iwe, ma a na-akara 9/11. Septemba 11, 1990 mgbe Bush nke mbụ kwuru banyere atụmatụ globalist ya n’ihu Congress, ọ nọ na-anọchite anya mgbe Islam ga-akpasu mba ndị ahụ iwe ọzọ na 9/11 n’afọ 2001, ma mgbe ahụ onye isi ala ga-abụ Bush nke ikpeazụ.

Roosevelt, onye mbụ n’ime ndị isi ala asatọ, kpọrọ njedebe Agha Ụwa nke Abụọ na 1945, onye isi ala sochirinụ wee bute Mba Ndị Dị n’Otu. Reagan, onye mbụ n’ime ndị isi ala asatọ, kpọrọ njedebe agha oyi na 1989, onye isi ala sochirinụ wee kwalite Mba Ndị Dị n’Otu. Onye isi ala ikpeazụ n’ime ndị isi ala asatọ ga-akwụsị agha oyi nke malitere mgbe ọ kwupụtara ebumnobi ya ịzọ ọkwa na 2015, ma bido Agha Ụwa nke Atọ. Ọ ga-agbanwe alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ ka ọ bụrụ isi nke alaeze nke asaa nke amụma Akwụkwọ Nsọ (UN), ma mesịa kwe ka e nye anụ ọhịa ahụ alaeze ahụ n’iwu Sọnde.

Dịka Agha Ụwa nke Abụọ si bụrụ nke e jikọtara agha ala na agha osimiri, otu a kwa onye isi ala ikpeazụ ga-enwe agha oyi, nke agha ala nke Panium na-anọchi anya ya, nke na-eduga n’agha osimiri nke Actium. N’iwu Sunday, agha oyi ahụ nke malitere mgbe Trump kpalitere ndị globalist n’afọ 2015, na-agbanwe bụrụ Agha Ụwa nke Atọ dịka agha ala na agha osimiri nke Agha Ụwa nke Abụọ si anọchi anya ya. N’ọgwụgwụ Agha Ụwa nke Abụọ, nzọụkwụ sochirinụ bụ globalism nke Mba Ndị Dị n’Otu, dịka ọ dịkwa n’ọgwụgwụ agha oyi ahụ n’oge Reagan na Bush. Nke mbụ, United States na-akwụsị n’iwu Sunday, mgbe ahụ “usoro ụwa ọhụrụ” nke Bush na-ebute alaeze nke asaa, nke n’otu ntabi anya kwetara inye alaeze nke asatọ ikike ha.

Bush nke mbụ na Bush nke ikpeazụ ejikọtara ọnụ site n’ikwuputa nke mbụ banyere “usoro ụwa ọhụrụ” n’ihu Congress na 9/11, nakwa site n’Iwu Patriot Act nke 2001 nke nke ikpeazụ wetara. E debeghị ihe ịrịba ama oge abụọ ahụ n’ime ọnọdụ nke Islam na-akpasu mba nile iwe.

Anyị ga-aga n’ihu n’ihe ndị a n’isiokwu na-esonụ.

Back to Articles