Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Otu Narị na Iri Anọ na Asatọ

Ikpughe Tebụl Amụma ndị e kpughere: Ọhụ Habakuk na Nrọ Miller

Author

Jeff Pippenger

Published

March 20, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mmụba nke ihe ọmụma nke ọhụ nke Osimiri Ulai na-anọchi anya ya bụ nke e mesịrị dee n’elu mbadamba nkume abụọ Habakuk.

> “Nke a kpara akpa n’ime amụma ndị ha lere anya dị ka ndị metụtara oge ọbịbịa nke ugboro abụọ ahụ, bụ ntụziaka e haziri pụrụ iche ka o dabara n’ọnọdụ ha nke ejighị n’aka na nchekasị, ma na-agba ha ume ka ha jiri ndidi chere n’okwukwe na ihe nke dị ugbu a ọchịchịrị n’uche ha ga-eme ka o doo anya n’oge ya kwesịrị ekwesị.”

> “N’etiti amụma ndị a bụ nke Habakkuk 2:1–4: ‘Aga m eguzo n’elu ebe nche m, kwụkwaa onwe m n’elu ụlọ elu nche ahụ, m ga-elekwa anya ịhụ ihe Ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a baara m mba. Onyenwe anyị wee zaa m, sị, Dee ọhụ ahụ, mee ka ọ doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. N’ihi na ọhụ ahụ ka dịrị oge e kpebiri; ma n’ọgwụgwụ, ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọ bụrụgodị na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’eziokwu, ọ gaghịkwa egbu oge. Lee, mkpụrụ obi ya nke e weliri elu adịghị akwụ ọtọ n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya.’”

> “Dị ka ọ dịla na mbido afọ 1842, nduzi e nyere n’amụma a ka e ‘dee ọhụụ ahụ, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ,’ akpalila Charles Fitch ịkwadebe chaatị amụma iji kọwaa ọhụụ Daniel na Mkpughe. E weere mbipụta chaatị a dịka mmezu nke iwu ahụ e nyere Habakkuk. Otú ọ dị, n’oge ahụ, ọ dịghị onye hụrụ na e gosipụtara n’otu amụma ahụ ihe yiri igbu oge n’ime mmezu nke ọhụụ ahụ—oge ichere. Mgbe ndakpọ olileanya ahụ gasịrị, Akwụkwọ Nsọ a pụtara dịka nke dị oke mkpa: ‘N’ihi na ọhụụ ahụ ka bụ maka oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọ bụ ezie na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghị egbu oge…. Onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya.’ The Great Controversy, 391, 392.”

Mbàlà abụọ nke Habakọk bụ amụma banyere ndị àmà abụọ. N’ime Akwụkwọ Nsọ, a ga-achịkọta ndị àmà abụọ iji mee ka eziokwu guzosie ike.

> Ma ọ bụrụ na ọ gaghị anụ gị, werekwa otu ma ọ bụ mmadụ abụọ ọzọ soro gị, ka e wee mee ka okwu nile guzosie ike n’ọnụ ndị àmà abụọ ma ọ bụ atọ. Matiu 8:16.

Mgbe a tụkwasịrị tebụl abụọ nke Habakuk (chaatị ndị pionia nke 1843 na 1850) n’elu ibe ha, ha na-akwado eziokwu ndị ahụ bụ “nkume dị oké ọnụ ahịa” nke nrọ Miller. Njehie nke 1843, dịka e sere ya n’elu tebụl mbụ, mgbe a tụkwasịrị ya n’elu tebụl nke abụọ, na-eguzobe “oge ichere” nke ọhụụ ahụ. Miller (onye nche ihe atụ nke akụkọ ihe mere eme ahụ) jụrụ ihe ọ ga-ekwu n’oge arụmụka nke akụkọ ihe mere eme ya.

> Aga m anọ n’elu nche m, m ga-eguzokwa onwe m n’elu ụlọ elu ahụ, m ga-echerekwa ịhụ ihe Ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a ga-adọ m aka ná ntị. Habakuk 2:1.

Onyenwe anyị nyere Miller iwu ka o dee ọhụhụ ahụ, ma n’ime nrọ ya, o tinyere igbe nke nwere ọhụhụ ahụ n’elu tebụl dị n’etiti ime ụlọ ya.

> Onyenwe anyị wee zaa m, sị, Dee ọhụ ahụ, meekwa ka ọ doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya gbaa ọsọ. Habakkuk 2:2.

N’ihi ya, tebụl ndị ahụ na-akọwapụta oge nchere ahụ na ndakpọ olileanya mbụ.

> N’ihi na ọhụ a ka bụrịrị maka oge e họpụtara; ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọ bụrụgodị na o yie ka ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghịkwa egbu oge. Habakkuk 2:3.

Mgbe ahụ, e gosiri klas abụọ ahụ nke a na-eme ka ha pụta ìhè dabere n’ịbawanye nke ihe ọmụma.

> Lee, mkpụrụ-obi ya nke e buliri elu adịghị ezi-okwu n’ime ya; ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Habakkuk 2:4.

A ga-egosipụta òtù ndị na-efe ofufe abụọ ahụ site n’usoro ọnwụnwa nke Daniel isi nke iri na abụọ.

> O wee sị, Gaa ụzọ gị, Daniel: n’ihi na e mechiri okwu ndị a ma kaa ha akara ruo oge ọgwụgwụ. A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, mee ha ka ha bụrụ ndị ọcha, nwalee kwa ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọbụla n’etiti ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:9, 10.

“Ndị nwere amamihe” nke Daniel bụ ụmụ agbọghọ amamihe nke Matiu iri abụọ na ise, ndị e ji okwukwe gụọ n’ime ezi omume, ndị ajọ omume ahụkwa bụ ụmụ agbọghọ nzuzu ndị e buliri elu n’nganga. N’isi njedebe nke nrọ Miller, nkume dị oké ọnụ ahịa ahụ na-anọchi anya mmanụ dị n’ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke bụ ozi ahụ.

> “A na-ewetara Chineke ihere mgbe anyị na-anabataghị ozi ndị ọ na-ezigara anyị. N’ụzọ dị otu a, anyị na-ajụ mmanụ ọlaedo ahụ nke ọ ga-awụnye n’ime mkpụrụ obi anyị ka e wee ziga ya ruo n’aka ndị nọ n’ọchịchịrị. Mgbe oku ahụ ga-abịa, ‘Lee, nwoke-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute ya,’ ndị na-anataghị mmanụ nsọ ahụ, ndị na-echekwabeghị amara Kraịst n’ime obi ha, ga-achọpụta, dịka ụmụ agbọghọ amaghị ihe ahụ si mee, na ha adịghị njikere izute Onyenwe ha. Ha enweghị, n’ime onwe ha, ike inweta mmanụ ahụ, ndụ ha agbakwasịkwa n’ọkpụkpụ.” Review and Herald, July 20, 1897.

Ọla Miller n’ụbọchị ikpeazụ ga-enwu ugboro iri karịa, ma ọnụọgụgụ iri bụ ihe nnọchianya nke ule, otu ahụ kwa ka ìhè bụ. N’ụbọchị ikpeazụ, dị ka e gosiri ya n’ọgwụgwụ nrọ Miller, ìhè nke eziokwu e sere n’elu tebụl Habakkuk na-emepụta ozi nke ule, nke n’ilu banyere ụmụagbọghọ na-amaghị nwoke iri ahụ bụ ozi ule nke Mkpu Etiti Abalị. Usoro ule ahụ bụ mmegharị nke usoro ule nke akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, n’ihi na a na-emegharị ilu banyere ụmụagbọghọ na-amaghị nwoke iri ahụ ruo n’akwụkwọ ozi nke ikpeazụ n’ụbọchị ikpeazụ.

> “A na-ezokarị m ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, ise n’ime ha bụ ndị maara ihe, ma ise bụ ndị nzuzu. E mezuola ilu a, a ga-emekwa ya ruo n’otu mkpụrụedemede ikpeazụ, n’ihi na o nwere ngwa pụrụ iche n’oge a, ma, dị ka ozi mmụọ ozi nke atọ, e mezuola ya, ọ ga-anọgidekwa bụrụ eziokwu dị ugbu a ruo ọgwụgwụ nke oge.” Review and Herald, August 19, 1890.

A ga-emegharị ahụmahụ nke oge ichere ahụ otu a kpọmkwem n’ọgwụgwụ nrọ Miller, ma ihe ịchọ mma ya ga-enwu mgbe ahụ okpukpu iri karịa anyanwụ, si otú a na-egosi na ihe ịchọ mma ahụ nọchiri anya ule ikpeazụ n’ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ. Iri bụ akara nke ule, ma ná ngwụsị ụbọchị iri Daniel na ụmụ nwoke atọ ahụ a ma ama mara mma n’anya karịa, ma baa ụba n’ahụ karịa ndị na-eri nri Babịlọn. Ndị mpako nọ n’akwụkwọ Habakuk, ndị biara ndụ site n’echiche nke onwe ha, ọ bụghị site n’okwukwe, zụlitere agwa nke Babịlọn. N’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, ha ghọrọ ụmụ ada Babịlọn, ma n’akwụkwọ Habakuk a na-eji ọchịchị ndị popu amata agwa ha.

> Lee, mkpụrụobi ya nke ebuliri elu adịghị ziri ezi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Ee kwa, n’ihi na o ji mmanya emehie, ọ bụ nwoke mpako, ọ dịghị anọ n’ụlọ, onye na-agbatị ọchịchọ ya dịka alaeze ndị nwụrụ anwụ, ọ dịkwa ka ọnwụ, a pụghịkwa imeju ya afọ, kama ọ na-achịkọtakwasị onwe ya mba niile, na-akpakọtakwasịkwa onwe ya ndị mmadụ niile: Ọ̀ bụghị ndị a niile ga-ebulite ilu megide ya, na okwu ịkwa emo megide ya, sị, Ahụhụ ga-adịrị onye na-amụba ihe na-abụghị nke ya! ruo ole mgbe? na onye na-ebutekwasị onwe ya ụrọ buru ibu! Ọ̀ bụghị na ndị ga-ata gị ga-ebili na mberede, na ndị ga-enye gị nsogbu ga-eteta, ị ga-abụkwa ihe a ga-apụnara ha? N’ihi na i punarala ọtụtụ mba, ndị fọdụrụ n’etiti ndị mmadụ niile ga-apụnarakwa gị; n’ihi ọbara mmadụ, na n’ihi ime ihe ike e mere ala ahụ, obodo ahụ, na ndị niile bi n’ime ya. Habakkuk 2:4–8.

Usoro ọnwụnwa a bịara n’elu ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke nke Matiu iri abụọ na ise na-amịpụta otu ụdị ndị na-efe ofufe, ndị mepụtara agwa nke eze nke ugwu (ọchịchị popu), onye bụkwa ike ahụ nke “kwaturu ọtụtụ mba.”

> Otú a ka Onye-nwe-anyị kwuru, Lee, otu ndị mmadụ na-abịa site n’ala ugwu, a ga-emekwa ka nnukwu mba bilie site n’akụkụ nile nke ụwa. Ha ga-ejide ụta na ube; ha bụ ndị obi ọjọọ, ha enweghịkwa ebere; olu ha na-ebigbọ dị ka oke osimiri; ha na-agbakwa ịnyịnya, edoziri n’usoro dị ka ndị ikom maka agha imegide gị, O ada Zayọn. Anyị anụwo akụkọ banyere ya: aka anyị adaala mbà: ahụhụ ejidela anyị, na ihe mgbu, dịka nke nwanyị na-amụ nwa. Unu apụla n’ọhịa, unu ejegharịkwala n’ụzọ; n’ihi na mma agha nke onye iro na ụjọ dị n’akụkụ nile. O ada nke ndị m, were akwa ákwà mkpe kpuchie onwe gị, tụgharịa onwe gị n’ntụ; mee iru újú, dịka maka naanị otu nwa nwoke, ịkwa ákwá kacha ilu: n’ihi na onye mbibi ahụ ga-abịa na mberede megide anyị. Jeremaya 6:22–26.

Ụdị mmadụ abụọ nke Habakkuk kwuru banyere ha bụ ndị a na-agụ n’iru n’ihi okwukwe, na ndị ahụ riri ma ṅụọ ozizi Babilọn. Ndị ahụ nọ n’ụbọchị ikpeazụ nke nrọ Miller nke e sere dịka ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke, ma ọ bụ na ha na-etolite agwa Kraịst, wee si otú a nata akara nke Chineke, ma ọ bụ na ha na-etolite agwa nke papacy, wee nata akara nke anụ ọhịa ahụ.

> “Oge eruola ka ezi ìhè ahụ nwuo n’etiti ọchịchịrị nke omume ọma dara. E zipụwo ozi nke mmụọ ozi nke atọ n’ụwa, na-adọ ụmụ mmadụ aka ná ntị megide ịnara akara nke anụ ọhịa ahụ ma ọ bụ nke onyinyo ya n’egedege ihu ha ma ọ bụ n’aka ha. Ịnata akara a pụtara ịbịa n’otu mkpebi ahụ anụ ọhịa ahụ mere, na ịkwado otu echiche ndị ahụ, n’ịsọpụrụ megide okwu Chineke ozugbo. Banyere ndị niile na-anata akara a, Chineke na-ekwu, ‘Onye ahụ kwa ga-aṅụ mmanya nke iwe Chineke, nke a wụsara n’enweghị ngwakọta n’ime iko nke ọnụma ya; a ga-ata ya ahụhụ n’ọkụ na brimstone n’ihu ndị mmụọ ozi dị nsọ, nakwa n’ihu Nwa Atụrụ ahụ.’” Review and Herald, July 13, 1897.

Ndị na-amaghị nwoke ndị na-aṅụ mmanya Babilọn ga-emesịa ṅụọ mmanya nke iwe Chineke. N’akwụkwọ Aịsaịa, ndị mmanya nke Ifrem na-egosipụta ịṅụbiga mmanya ókè ha nke kpuru ìsì site n’ịtụgharị ihe n’azụ n’ihu, a ga-ewerekwa omume ahụ dịka “ụrọ onye ọkpụ ite.”

Ịkọwa “nke kwa ụbọchị” dịka akara nke Kraịst na-atụgharị eziokwu nke “nke kwa ụbọchị” n’isi ala, n’ihi na “nke kwa ụbọchị” bụ akara satanik. Nkọwa Miller nyere banyere “nke kwa ụbọchị” dịka ikpere arụsị ka a na-anọchi anya ya kpọmkwem n’elu tebụl Habakuk. Nchọpụta Miller banyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ n’ime Ndị Tesalonaịka, nke mere ka o ghọta na ọ bụ ikpere arụsị ka e “wepụrụ,” ka e wee kpughee “nwoke mmehie” ahụ nke nọ ọdụ n’ụlọ nsọ Chineke, bụ eziokwu bụ isi nke dị na 2 Ndị Tesalonaịka, isi nke abụọ.

> “Agụrụ m n’ihu, ma enweghị m ike ịhụ ihe atụ ọzọ e ji ya [nke kwa ụbọchị] mee, ma e wezụga n’akwụkwọ Daniel. Mgbe ahụ [site n’enyemaka nke concordance] anara m okwu ndị ahụ nke guzo n’njikọ ya, ‘wepụ;’ ọ ga-ewepụ nke kwa ụbọchị; ‘site n’oge a ga-ewepụ nke kwa ụbọchị,’ wdg. Agụrụ m n’ihu, ma chee na agaghị m ahụ ìhè ọ bụla n’ihe odide ahụ; n’ikpeazụ, abịara m n’ebe 2 Ndị Tesalonaịka 2:7, 8 nọ. ‘N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ; naanị onye ahụ nke na-egbochi ugbu a ga-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ, mgbe ahụkwa ka a ga-ekpughe onye ajọ omume ahụ,’ wdg. Ma mgbe m rutere n’ihe odide ahụ, O, lee otú eziokwu ahụ siri doo anya ma bụrụkwa nke ebube! Nke a ka ọ dị! Nke ahụ bụ nke kwa ụbọchị! Ọfọn, ugbu a, gịnị ka Pọl pụtara site n’okwu a, ‘onye ahụ nke na-egbochi ugbu a,’ ma ọ bụ na-egbochi? Site n’okwu a, ‘nwoke mmehie,’ na ‘onye ajọ omume,’ a na-ekwu Papacy. Ọfọn, gịnịzi bụ ihe ahụ nke na-egbochi ka e kpughee Papacy? Gịnị mere, ọ bụ Okpukpe ndị ọgọ mmụọ; ọfọn, mgbe ahụ, ‘nke kwa ụbọchị’ aghaghị ịpụta Okpukpe ndị ọgọ mmụọ.’—William Miller, Second Advent Manual, peeji nke 66.” Advent Review and Sabbath Herald, Jenụwarị 6, 1853.

Ihe “ihe a na-eme kwa ụbọchị” pụtara na Ndị Tesalonaịka, nke Miller chọpụtara, bụ eziokwu bụ isi nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Mgbe Pọl na-akọwa ndị na-adịghị ahụ eziokwu n’anya, ndị ga-anatakwa aghụghọ siri ike n’ihi nke ahụ, n’ezie ọ na-akọwa ịkpọasị eziokwu n’ozuzu ya, ma eziokwu ahụ e zoro aka na ya kpọmkwem n’akụkụ ahụ bụ eziokwu ahụ na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-anọchi anya Rome nke ndị ọgọ mmụọ.

> Ìhè nke ahụ́ bụ anya: ya mere, ọ bụrụ na anya gị dị ọcha, ahụ́ gị nile ga-ejupụta n’ìhè. Ma ọ bụrụ na anya gị dị njọ, ahụ́ gị nile ga-ejupụta n’ọchịchịrị. Ya mere, ọ bụrụ na ìhè ahụ dị n’ime gị bụrụ ọchịchịrị, lee ka ọchịchịrị ahụ si dị ukwuu! Ọ dịghị onye pụrụ ijere ndị nwe abụọ ozi: n’ihi na ọ ga-akpọ otu asị, hụkwa nke ọzọ n’anya; ma ọ bụghị ya, ọ ga-arapara n’otu, leliekwa nke ọzọ anya. Unu apụghị ijere Chineke na mamọn ozi. Matiu 6:22–24.

Ọ dị naanị ịhụ eziokwu n’anya, ma ọ bụ ịkpọ eziokwu asị. E nweghị ala etiti. Nduhie siri ike nke na-abịakwasị ụmụ agbọghọ amaghị ihe nke Matiu iri abụọ na ise dabeere n’ịjụ ha jụrụ ìhè nke ọla Miller ndị na-anọchi anya ule ikpeazụ. Ule ikpeazụ nke Izrel oge ochie bụ ule ha nke iri, ma ọla Miller na-enwu ugboro iri karịa n’ụbọchị ikpeazụ. Ihe nnọchianya nke ịjụ ọla Miller bụ “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke ndị mmanya nke Ifrem tụgharịrị isi n’ala n’ọgbọ nke atọ nke Adventizim. “Ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ ihe nnọchianya Setan nke ikpere arụsị. Ndị mmanya ahụ webatara ọla adịgboroja, nke ha si na Protestantizim nupụ isi wetara, nke na-akọwa “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka ihe nnọchianya nke Kraịst.

Nghọta Miller banyere ọla ya ndị dị oké ọnụ ahịa ka akụkọ ihe mere eme e si zụlite ya mepere ya ókè. Ebe o jidesiri n’aka ike na Ọbịbịa nke Abụọ bụ ihe omume amụma na-esote, ọnya ọnwụ nke ọchịchị popu n’afọ 1798 apụghị ịbụ ihe ọ bụla ọzọ ma e wezụga alaeze nke anọ na nke ikpeazụ nke ụwa n’ime Daniel isi nke abụọ. Nghọta Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” nwekwara oke ya, n’ihi na àmà ya bụ na site n’okwughe e duru ya gaa n’ụzọ ọmụmụ pụrụ iche, nke n’ime ya o kwuru na o jiri Bible ya, Cruden’s Concordance, ma gụọ ụfọdụ akwụkwọ akụkọ. Mkpebi ya ịmụ ihe n’ụzọ ahụ bịara n’uche ya nanị.

> “N’ime afọ iri na abụọ ahụ m bụ onye kweere na Chineke dị ma jụ mkpughe, agụwo m akụkọ ihe mere eme niile m pụrụ ịchọta; ma ugbu a, ahụrụ m Bible n’anya. Ọ kụziri banyere Jisọs! Ma n’agbanyeghị nke ahụ, e nwere ezigbo akụkụ buru ibu nke Bible nke ka bụ ọchịchịrị n’ebe m nọ. N’afọ 1818 ma ọ bụ 19, mgbe mụ na otu enyi m na-akparịta ụka, onye m gara ileta, onye kwa maara ma [nụ] ka m si ekwu okwu mgbe m bụ onye kweere na Chineke dị ma jụ mkpughe, ọ jụrụ m, n’ụzọ nwere nnukwu ihe ọ na-egosi, sị, ‘Gịnị ka i chere banyere amaokwu a, na nke ahụ?’ na-ezo aka n’amaokwu ochie ndị ahụ m na-ajụ mgbe m bụ onye kweere na Chineke dị ma jụ mkpughe. Aghọtara m ihe ọ na-achọ ime, ma zaa—Ọ bụrụ na ị ga-enye m oge, aga m agwa gị ihe ha pụtara. ‘Olee ogologo oge ka ị chọrọ?’ Amaghị m, ma aga m agwa gị, ka m zara, n’ihi na enweghị m ike ikwere na Chineke enyewo mkpughe nke a na-apụghị ịghọta. Mgbe ahụ ekpebiri m ịmụ Bible m, na-ekwere na m pụrụ ịchọpụta ihe Mmụọ Nsọ pụtara. Ma ozugbo m mere mkpebi a, echiche a bịakwutere m—‘Ka e were ya na ị hụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ị na-apụghị ịghọta, gịnị ka ị ga-eme?’ Mgbe ahụ, usoro a nke ịmụ Bible bịara n’uche m:—Aga m ewere okwu ndị dị n’akụkụ ndị dị otu a, soro ha gafee Bible dum, ma si otú a chọpụta ihe ha pụtara. Enwere m Concordance nke Cruden, nke m chere na ọ bụ nke kacha mma n’ụwa; ya mere ewere m ya na Bible m, nọdụ ala n’oche ọrụ m, ma agụghị ihe ọzọ, ma e wezụga ntakịrị akwụkwọ akụkọ, n’ihi na ekpebisiri m ike ịmata ihe Bible m pụtara. Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65.”

A hụghị nanị site n’usoro ọmụmụ ya ka e ji amata nkume ọnụ ahịa Miller, kama sitekwa na mkpughe kpọmkwem sitere n’aka Chineke.

> “Chineke zitere mmụọ ozi Ya ka o metụta obi otu onye ọrụ ugbo nke na-ekweghị na Baịbụl, ka o duru ya ịchọ amụma ndị ahụ. Ndị mmụọ ozi nke Chineke bịakwutere onye ahụ a họpụtara ugboro ugboro, iji duzie uche ya ma meghee nghọta ya n’amụma ndị nọworo bụrụ ọchịchịrị nye ndị Chineke. E nyere ya mmalite nke agbụ eziokwu ahụ, a durukwa ya ka ọ na-achọ njikọ na-esote njikọ, ruo mgbe o jiri ịtụnanya na mmasị dị ukwuu lee Okwu Chineke anya. O hụrụ ebe ahụ agbụ eziokwu zuru okè. Okwu ahụ nke ọ lere anya dị ka nke na-esighị n’ike mmụọ nsọ pụta mepere ugbu a n’ihu ọhụụ ya n’ịma mma na n’ebube ya. O hụrụ na otu akụkụ nke Akwụkwọ Nsọ na-akọwa akụkụ ọzọ, ma mgbe otu amaokwu mechiri emechi nye nghọta ya, ọ hụrụ n’akụkụ ọzọ nke Okwu ahụ ihe nke kọwara ya. O ji ọṅụ na nsọpụrụ kasịnụ na egwu dị nsọ were lee Okwu Chineke ahụ dị nsọ anya.” Early Writings, 230.

Mgbe Sister White kwuru na “Chineke zitere mmụọ ozi Ya” n’ebe Miller nọ, nke a na-egosi na Gebriel bụ mmụọ ozi ahụ e zigara Miller, n’ihi na “mmụọ ozi Ya” bụ okwu e kenyere Gebriel.

> “Okwu nke mmụọ ozi ahụ, ‘Abụ m Gebriel, onye na-eguzo n’ihu Chineke,’ na-egosi na ọ na-ejide ọnọdụ nke nsọpụrụ dị elu n’ụlọ ikpe nke eluigwe. Mgbe o jiri ozi bịakwute Daniel, ọ sịrị, ‘Ọ dịghị onye ọ bụla na-esonyere m n’ihe ndị a, ma e wezụga Maikel [Kraịst] Onye-isi gị.’ Daniel 10:21. Banyere Gebriel, Onye Nzọpụta ahụ na-ekwu n’Akwụkwọ Mkpughe, na-asị na ‘O zitere ya ma mee ka e mara ya site n’aka mmụọ ozi Ya nye ohu Ya Jọn.’ Mkpughe 1:1.” The Desire of Ages, 99.

Gebriel na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ duziri “uche Miller ma” meghee “ya nye nghọta ya amụma ndị ahụ nke bụbu ihe gbara ọchịchịrị nye ndị nke Chineke.” Ọ bụghị nanị site n’ụzọ ọmụmụ ya ka e si mepụta ozi ya, kama kwa site na mkpughe nke Chukwu. Ụzọ ahụ kpọmkwem o jiri mụọ Akwụkwọ Nsọ batara nnọọ n’uche ya. Mgbe Chineke na-eweta eziokwu n’uche anyị, ọ bụ mkpughe nke Chukwu, n’adịghị ka iru n’eziokwu site n’usoro ikewa Akwụkwọ Nsọ nke ọma. Miller mere ha abụọ, ma mkpughe nke Chukwu bụ akụkụ nke otú Miller si ruo n’ịghọta isiokwu nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị.”

Miller agaghị ama ngbagharị nke okike dị na Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke itoolu ruo iri na abụọ, n’ihi na naanị ihe o nwere bụ Bible na concordance nke na-enweghị ozi ọbụla gbasara asụsụ Baịbụl. Ọ gaghị ahụ ọdịiche dị n’etiti ‘sur’ na ‘rum’, nke a sụgharịrị ha abụọ dịka “wepụ.” Ọ gaghị ahụkwa ọdịiche dị n’etiti ‘miqdash’ na ‘qodesh’, nke a sụgharịrị ha abụọ dịka “ebe nsọ.”

Ọ gaghị ahụ eziokwu nke okwu ahụ bụ “tamid” nke a hụrụ ugboro otu narị na anọ n’ime Baịbụl. Eziokwu ahụ ọ na-apụghị ịhụ—nke bụkwa eziokwu ahụ ọ hụrụ—bụ na n’ime ugboro otu narị na anọ e ji okwu Hibru ahụ bụ “tamid” mee ihe n’ime Baịbụl, ọ bụ naanị n’akwụkwọ Daniel ka e ji okwu Hibru ahụ bụ “tamid” dịka aha. “Tamid” bụ okwu Hibru nke pụtara “na-aga n’ihu,” a na-atụgharịkwa ya dịka “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel.

Ọ bụ naanị n’akwụkwọ Daniel ka e ji okwu ahụ dịka aha, ma ugboro iri itoolu na itoolu ndị ọzọ, e ji ya dịka adverb. N’ihi nke a, mgbe ndị ntụgharị asụsụ Bible King James hụrụ na Daniel ji okwu ahụ ugboro ise dịka aha, ebe ndị odeakwụkwọ ndị ọzọ nke Bible jiri ya ugboro iri itoolu na itoolu dịka adverb, ibu nke ihe àmà manyere ha “imezi” ụzọ Daniel si jiri okwu ahụ dịka aha. Iji “mezie” Daniel, ha gbakwụnyere okwu ahụ bụ “àjà” n’okwu ahụ, ma si otu a gbanwee aha bụrụ adverb. Mgbe ahụ, iji mezie ndị ntụgharị asụsụ ahụ, e nyere Ellen White mmụọ nsọ idekọ na ọ “hụrụ, gbasara ‘Daily,’ na e tinyere okwu ahụ bụ ‘sacrifice’ site n’amamihe mmadụ, nakwa na ọ bụghị nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ; na Onyenwe anyị nyere echiche ziri ezi banyere ya nye ndị kpọsara ozi awa ikpe ahụ.”

Miller, dịka àmà nke ya si dị, nọ na-achọ ịghọta “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke o mechara ghọta na 2 Ndị Tesalonaịka. Ma kwa, dịka àmà nke ya si dị, mgbe ọ na-achọ ịghọta otu okwu, ọ na-atụle ebe ọbụla e ji okwu ahụ mee ihe, ma e jiri okwu ahụ mee ihe ugboro iri itoolu na itoolu ndị ọzọ n’ime Akwụkwọ Nsọ. Ma àmà ya banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ na ọ hụghị ya ebe ọ bụla ma e wezụga n’akwụkwọ Daniel, mgbe o kwuru, “Agụrụ m gaa n’ihu, ma enweghị m ike ịhụ ọnọdụ ọzọ ọbụla e hụrụ ya [ihe a na-eme kwa ụbọchị], ma e wezụga na Daniel.” E duuru Miller gaa n’akụkụ akụ ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa ọ bụghị naanị site n’ụzọ ọmụmụ ya, kama kwa site na mkpughe nke Chineke nke e nyere ya site n’ozi ndị mmụọ ozi.

Nke a bụ ihe kpatara na nghọta ya banyere “nke kwa ụbọchị” ji bụrụ eziokwu, ma bụrụkwa nke nwere oke. Ọ pụghị ịmata na n’ime ugboro ise e kpọrọ “nke kwa ụbọchị” aha n’akwụkwọ Daniel, otu n’ime ugboro atọ e kwuru na e “wepụrụ” “nke kwa ụbọchị,” na-anọchi anya ihe ọ pụtara dị iche na ugboro abụọ ndị ọzọ. Otu ugboro e jiri okwu Hibru ‘rum’ mee “nke kwa ụbọchị,” ma n’ugboro abụọ ndị ọzọ e jiri okwu Hibru ‘sur’ mee ya. A na-asụgharị okwu abụọ ahụ dị ka iwepụ, ma ‘rum’ n’akwụkwọ Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na otu pụtara ibuli elu na inye otuto, ma n’isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na otu, na isi nke iri na abụọ, amaokwu nke iri na otu, okwu ‘sur’ pụtara iwepu.

Ndị ọkà mmụta okpukpe ndị na-eri ma na-aṅụ nri Babilọn na-arụ ụka na ma i wepụ ihe ma ọ bụ mgbe ọ bụla i buliri ihe elu, ha abụọ na-anọchi anya ụdị iwepụ; ya mere, a ghaghị ịghọta okwu abụọ ahụ dịka ndị nwere otu ihe ha pụtara. Ha na-arụ ụka na ugboro atọ ahụ e kwuru “nkwa ụbọchị,” na “a napụrụ ya,” na-apụta mgbe niile iwepụ; ma n’ime ime nke a, ha na-akọwa na Daniel elezighị anya nke ọma n’ịhọrọ okwu ya. Ha anaghị ekwu nke ahụ n’ihu ọha n’ụzọ doro anya, ma site n’ihe a pụrụ ịghọta n’okwu ha, ha na-akụzi na Daniel kwesịịrị iji okwu ‘sur’ mee ihe n’oge mpụta ya atọ niile, n’ihi na, dịka ndị ọkà mmụta okpukpe ahụ si kwuo, o doro anya na ihe ọ bu n’obi bụ otu ihe ahụ oge ọ bụla “nkwa ụbọchị” ahụ “a napụrụ ya.”

Ha na-eme otu ihe ahụ n’ihe gbasara okwu ndị a, ‘miqdash’ na ‘qodesh,’ nke a sụgharịrị ha abụọ dịka “ebe nsọ,” n’amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na anọ n’isi nke asatọ. N’ihe ọ bụla e zoro aka na “ebe nsọ” n’ime amaokwu anọ ahụ, ha na-ekwusi ike na ha niile na-anọchi anya ebe nsọ nke Chineke. Site n’ntụnye ọzọ, Daniel kwesiri iji naanị ‘qodesh’ n’ime ntụaka atọ ahụ niile, ma ghara iji ‘miqdash’ n’amaokwu nke iri na otu. Miller agaraghị amata ọdịiche dị n’etiti okwu ndị ahụ, ma ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a na-amata ya, ma mgbe ha na-amata ya, ha na-ekwusi ike na e kwesịghị ikweta na ọdịiche ọ bụla dị. Ma Miller, onye na-amaghị ọdịiche dị n’etiti okwu ndị ahụ, rutere n’ọghọta nke megidere nke ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a.

Eziokwu bụ na Daniel bụ onye odee nlezianya, onye maara asụsụ Hibru, a kpebikwara na ọ nwere ọgụgụ isi okpukpu iri karịa ndị amamihe ndị ọzọ niile nke Babilọn. Ọ bụrụ na onye ọbụla maara ojiji ziri ezi nke asụsụ Hibru, na otú e kwesịrị isi kpọọ ya n’ụzọ ziri ezi n’akụkọ ihe mere eme ahụ pụrụ iche, ọ bụ Daniel. Ọ bụrụ na Daniel jiri okwu dị iche iche rụọ ọrụ, ọ bụ n’ihi na e zubere ha ibuga nkọwa dị iche iche, ndị ọ kpachaara anya chọọ igosipụta. Mgbe a nabatara ojiji pụrụ iche Daniel ji okwu ndị a na-asụgharị dịka “ebe nsọ” ma ọ bụ dịka “wepụ,” ha na-akwado nghọta Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke Miller matara n’ime otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ebe Pọl na-akọwa na ndị kpọrọ eziokwu asị ka e debere ka ha nata aghụghọ siri ike.

Ndị ahụ kpọrọ eziokwu asị ma kwekwaa ụgha nke na-amịpụta aghụghọ siri ike, ka a na-anọchikwa anya ha dịka ndị na-aṅụbiga mmanya ókè nke Ifrem, ndị a na-anọchikwa anya ha n’otu abụọ. Otu òtù bụ ndị ndu mụtara ihe, nke ọzọkwa bụ ndị na-amụtaghị ihe, ndị ga-anụ naanị ihe ndị mụtara ihe na-ezi ha. Ha bụ ndị na-ezo onwe ha n’okpuru ụgha, na ndị na-agba ndụ na ọnwụ ndụmọdụ. Ha bụ ndị-amaghị-amụ amụ nke Matiu iri abụọ na ise, na ndị ahụ mkpụrụ obi ha na-ebuli elu na Habakuk abụọ. Ha bụ ndị na-ajụ eziokwu ndị ntọala nke nrọ Miller, nke na-enwu ugboro iri karịa n’ọgwụgwụ (na-anọchi anya ule nke iri na nke ikpeazụ nye Izrel nke oge a), dịka e si mee ka o doo anya n’ule nke iri na nke ikpeazụ nye Izrel oge ochie.

Anyi ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> Jehova wee sị Mozis, Ruo ole mgbe ndị a ga-akpasu m iwe? Ruokwa ole mgbe ha ga-ajụ ikwere m, n’agbanyeghị ihe ịrịba ama niile nke m gosiri n’etiti ha? Aga m eti ha ihe-ọrịa na-efe efe, napụkwa ha ihe nketa ha, mee kwa ka mba nke ga-esi n’aka gị pụta bụrụ nke ka ukwuu ma dị ike karịa ha. Mozis wee sị Jehova, Mgbe ahụ, ndị Ijipt ga-anụ ya, n’ihi na i jiri ike gị wepụta ndị a n’etiti ha; ha ga-akọkwara ya ndị bi n’ala a; n’ihi na ha anụwo na gị, Jehova, nọ n’etiti ndị a, na a na-ahụ gị, Jehova, ihu na ihu, na igwe ojii gị na-eguzo n’elu ha, na i na-aga n’ihu ha, n’ehihie n’ime ogidi igwe ojii, nakwa n’abalị n’ime ogidi ọkụ. Ugbu a, ọ bụrụ na ị ga-egbu ndị a niile dịka otu nwoke, mgbe ahụ mba niile nụrụ akụkọ aha gị ga-ekwu, sị, N’ihi na Jehova enweghị ike iduba ndị a n’ala ahụ nke Ọ ṅụrụ ha iyi banyere ya, ya mere O gburu ha n’ọzara.

> Ma ugbu a, ana m arịọ gị, ka ike nke Onyenwe m dị ukwuu, dịka i kwuru, na-asị, Onyenwe anyị dị ogologo ntachi-obi, bụrụkwa onye ebere dị ukwuu, na-agbaghara ajọ omume na njehie, ma ọ gaghị ekpochapụ onye ikpe mara n’ụzọ ọbụla, na-eleta ajọ omume nke ndị nna n’ahụ ụmụ ruo n’ọgbọ nke atọ na nke anọ. Biko, ana m arịọ gị, gbaghara ajọ omume nke ndị a dịka ịdị ukwuu nke ebere gị si dị, dịka i si gbaghara ndị a site n’Ijipt ruo ọbụna ugbu a. Onyenwe anyị wee sị, Agbagharawo m dịka okwu gị si dị: Ma n’ezie, dịka m dị ndụ, ụwa niile ga-ejupụta n’ebube nke Onyenwe anyị. N’ihi na ndị ikom ahụ niile ndị hụrụ ebube m na ọrụ ebube m nile, ndị m mere n’Ijipt na n’ọzara, ma anwawo m ugbu a ugboro iri ndị a, ha egeghịkwa olu m ntị; n’ezie, ha agaghị ahụ ala ahụ nke m ṅụrụ ndị nna ha iyi banyere ya, ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị kpasuru m iwe ga-ahụ ya: Ma ohu m Keleb, n’ihi na o nwere mmụọ ọzọ n’ime ya, ma soro m nke ọma n’uju, ya ka m ga-ebubata n’ala ahụ ọ gara; mkpụrụ ya ga-enwetakwa ya dịka ihe nketa. Ọnụ Ọgụgụ 14:11–24.

Back to Articles