Article

# Akụkọ Ihe Mere E Mere Zoro Ezo nke Amaokwu nke Iri Anọ — Nọmba Iri na Ise

Ahụhụ nke Abụọ — Nkebi nke Abụọ

Author

Jeff Pippenger

Published

June 11, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Nwannaanyị White na-ekwu ọtụtụ ugboro na akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị n’Aịzaya nke Jizọs gụrụ n’ụlọ nzukọ dị na Nazaret, ọ bụghị nanị na ọ kpọsara ọrụ Ya, kama ọ nọchikwara ọrụ anyị n’ụdị amụma. Mmezu zuru oke nke ọrụ ahụ e tere mmanụ maka ya ka ndị mejupụtara ọkọlọtọ nke otu narị puku na iri anọ na anọ na-arụzu.

> Mmụọ nke Onyenweanyị Chineke dịkwasịrị m; n’ihi na Onyenweanyị eteworị m mmanụ ka m kwusara ndị dị umeala ozi ọma; o zitela m ka m kechie obi ndị e tiworo etiwọ, ka m kpọsaa nnwere onwe nye ndị a dọtara n’agha, na mmeghe nke ụlọ mkpọrọ nye ndị a tụrụ agbụ; ka m kpọsaa afọ anabatara nke Onyenweanyị, na ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ nke Chineke anyị; ka m kasie ndị niile na-eru uju obi; ka m debeere ndị na-eru uju na Zayọn, ka m nye ha mma n’ọnọdụ ntụ, mmanụ nke ọṅụ n’ọnọdụ iru uju, uwe nke otuto n’ọnọdụ mmụọ nke ibu arọ; ka e wee kpọọ ha osisi nke ezi omume, ihe Ọṇyenweanyị kụrụ, ka e wee nye ya otuto. Ha ga-ewukwa mkpọmkpọ ebe ochie, ha ga-eme ka mbibi mbụ bilie ọzọ, ha ga-emekwa ka obodo ndị tọgbọrọ n’efu dị ọhụrụ, bụ́ mbibi nke ọtụtụ ọgbọ. Ndị ọbịa ga-eguzo ma zụọ atụrụ unu, ụmụ ndị mba ọzọ ga-abụkwa ndị ọrụ ubi unu na ndị na-elekọta ubi vaịn unu. Ma a ga-akpọ unu Ndị Nchụàjà nke Onyenweanyị: ndị mmadụ ga-akpọ unu Ndị Ozi nke Chineke anyị: unu ga-eri akụnụba nke ndị mba ọzọ, unu ga-anyakwa isi n’ebube ha. N’ọnọdụ ihere unu, unu ga-enweta okpukpu abụọ; n’ọnọdụ mgbagwoju anya, ha ga-aṅụrị ọṅụ n’oke ha: ya mere n’ala ha ka ha ga-enwe okpukpu abụọ: ọṅụ ebighị ebi ga-abụ nke ha. Aịsaịa 61:1–7.

N’isiokwu gara aga, anyị malitere ịmata “awa, ọnwa, ụbọchị na afọ” nke mejupụtara amụma oge nke afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise. Oge adịkwaghị, ya mere a ghaghị itinye okwu anọ ndị a nke oge n’ụzọ ihe nnọchianya n’ụbọchị ikpeazụ, mgbe a na-emegharịrị njirimara amụma nke ahụhụ mbụ na nke abụọ n’ahụhụ nke atọ. “Afọ” ahụ bụ “afọ nke nnabata nke Onyenwe anyị,” ọ bụkwa “ụbọchị nke ịbọ ọ́bọ̀ Chineke anyị.”

“Ụbọchị” ahụ bụ “ụbọchị nke ọdachi,” ụbọchị nke nkwụghachi ụgwọ, na ọbọ, dị ka Mozis gosipụtara.

> Ọ́ bụ nke M imegwara, na ịkwụghachi ụgwọ; ụkwụ ha ga-amị amị n’oge kwesịrị ekwesị: n’ihi na ụbọchị nke mbibi ha dị nso, ihe ndị ga-abịakwasịkwa ha na-eme ọsọ ọsọ. Deuteronomy 32:35.

N’Akwụkwọ Aịzaya, ọ bụ “afọ a na-anabata” na “ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀,” ma ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ ahụ bụ “ụbọchị ọdachi” nke Mosis, ebe ụkwụ Laodisia na-amịpụ ka ha na-anata nkwụghachi na ịbọ ọ́bọ̀. Oge elekere nke nnukwu ala ọma jijiji, ụbọchị ọdachi, afọ a na-anabata, na ọnwa mbụ niile na-adakọ n’iwu Sunday. Okwu ahụ bụ “ọnwa” n’akwụkwọ Joel bụ okwu e tinyere, ma okwu e tinyere ahụ ziri ezi. Ndị ntụgharị asụsụ tinyere okwu ahụ bụ “ọnwa” n’ịkwado eziokwu ahụ na mmiri ozuzo ikpeazụ bịara n’ọnwa mbụ.

> Ya mere, unu ụmụ Zion, ṅụrịanụ ọṅụ n’ime Onyenwe anyị Chineke unu; n’ihi na O nyewo unu mmiri ozuzo mbụ n’ụzọ kwesịrị ekwesị, Ọ ga-emekwa ka mmiri ozuzo zoooro unu, mmiri ozuzo mbụ, na mmiri ozuzo ikpeazụ n’ọnwa mbụ. Joel 2:23.

Okwu ahụ bụ “ọnwa” bụ nkọwa e tinyere, ọ bụghị akụkụ nke ederede mbụ e sitere n’ike mmụọ nsọ dee. Asụsụ Hibru na-ekwu naanị na mmiri ozuzo ga-abịa “na mbụ” ma ọ bụ “dị ka n’oge mbụ”—nke pụtara na Chineke ga-eweghachi mmiri ozuzo n’oge ya kwesịrị ekwesị, dịka n’oge gara aga. Nwanyị White ugboro ugboro na-akọwa mmegharị Millerite nke afọ 1840 ruo 1844 site n’ịtụnyere ya na Pentikọst iji kọwaa mmiri ozuzo ikpeazụ n’ụbọchị ikpeazụ. Mmiri ozuzo ikpeazụ na-abịa “dị ka n’oge mbụ,” nke bụ Pentikọst, nke Nwanyị White ugboro ugboro na-ejikọta na iwu Sunday.

> “Mmụọ-ozi ahụ nke na-esonye n’ikwusa ozi nke mmụọ-ozi nke atọ ga-eji ebube ya mee ka ụwa dum nwee ìhè. A na-ebu amụma n’ebe a ọrụ nke ga-eru ụwa nile na ike pụrụ iche a na-ahụbeghị mbụ. Njem ije ọbịbịa ahụ nke 1840–44 bụ ngosipụta dị ebube nke ike Chineke; e bugara ozi nke mmụọ-ozi mbụ n’ebe ọrụ ndị mịshọn nile dị n’ụwa, ma n’ụfọdụ mba e nwere mmasị okpukpe kasịnụ e hụworo n’ala ọ bụla kemgbe Ndozigharị nke narị afọ nke iri na isii; ma ihe ndị a ga-agafe agafe site n’oké mmegharị ahụ dị ike n’okpuru ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke mmụọ-ozi nke atọ.

> “Ọrụ ahụ ga-adị ka nke Ụbọchị Pentikọst. Dịka e nyere ‘mmiri mbụ,’ n’ịwụsa Mmụọ Nsọ na mmalite nke oziọma, iji mee ka mkpụrụ dị oké ọnụ ahịa pulite, otu a ka a ga-enye ‘mmiri ikpeazụ’ n’ngwụcha ya maka ime ka owuwe ihe ubi chaa acha. ‘Mgbe ahụ ka anyị ga-ama, ma ọ bụrụ na anyị anọgide n’ịma Onyenweanyị: ọpụpụ Ya edobewo dịka ụtụtụ; Ọ ga-abịakwutekwa anyị dịka mmiri ozuzo, dịka mmiri ikpeazụ na mmiri mbụ n’elu ụwa.’ Hosea 6:3. ‘Ya mere, ṅụrịa ọṅụ, unu ụmụ Zaịọn, ṅụrịakwa ọṅụ n’ime Onyenweanyị bụ Chineke unu: n’ihi na O nyewo unu mmiri mbụ n’oke ziri ezi, Ọ ga-emekwa ka mmiri zooruo unu, mmiri mbụ, na mmiri ikpeazụ.’ Joel 2:23. ‘N’ụbọchị ikpeazụ, ka Chineke kwuru, M ga-awụsa site na Mmụọ M n’elu anụ ahụ niile.’ ‘Ọ ga-erukwa na onye ọbụla nke kpọrọ aha Onyenweanyị oku ka a ga-azọpụta.’ Ọrụ 2:17, 21.”

> “Ọrụ ukwu nke oziọma agaghị akwụsị site n’ịdị ntakịrị n’ime ngosipụta nke ike Chineke karịa nke gosipụtara mmalite ya. Amụma ndị mezuru n’ịwụsa mmiri ozuzo mbụ n’oge mmeghe nke oziọma ga-emezukwa ọzọ n’ime mmiri ozuzo ikpeazụ n’oge mmechi ya. Lee ‘oge ume ọhụrụ’ ndị a nkeozi Pita lere anya n’ihu mgbe o kwuru sị: ‘Ya mere, chegharịanụ, laghachikwutekwanụ Chineke, ka e hichapụ mmehie unu, mgbe oge ume ọhụrụ ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịa; Ọ ga-ezipụkwa Jisọs.’ Ọrụ Ndịozi 3:19, 20.” The Great Controversy, 611.

Pentikọst bụ “mmeghe” ma ọ bụ “mmalite” nke ọrụ oziọma, ma mmiri ozuzo ikpeazụ n’oge “ngwụcha” bụ “mmechi.” Nke mbụ na-anọchi anya nke ikpeazụ. Ọnwa mbụ na-akọwapụta ịwụsa nke Mmụọ Nsọ n’oge iwu Ụka.

> “Ọ dịghị onye ọbụla n’ime anyị ga-anata akara nke Chineke ma ọ bụrụhaala na e nwere otu ntakịrị ntụpọ ma ọ bụ mmerụ n’àgwà anyị. E hapụrụ ya n’aka anyị idozi mmejọ ndị dị n’àgwà anyị, ime ka ụlọ nsọ nke mkpụrụ obi dị ọcha pụọ n’ime mmetọ ọ bụla. Mgbe ahụ mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ ga-adakwasị anyị dịka mmiri ozuzo mbụ ahụ dakwasịrị ndị na-eso ụzọ Kraịst n’Ụbọchị Pentikọst. …

> “Gịnị ka unu na-eme, ụmụnna, n’ọrụ ukwu a nke nkwadebe? Ndị na-ejikọta onwe ha na ụwa na-anata ụkpụrụ ụwa ma na-akwadebe maka akara nke anụ ọhịa ahụ. Ndị na-enweghi ntụkwasị obi n’onwe ha, ndị na-eweda onwe ha ala n’ihu Chineke ma na-eme ka mkpụrụ obi ha dị ọcha site n’irube isi n’eziokwu—ndị a na-anata ụkpụrụ nke eluigwe ma na-akwadebe maka akara Chineke n’egedege ihu ha. Mgbe iwu ahụ ga-apụta ma etinye akara ahụ, agwa ha ga-anọgide dị ọcha ma bụrụ nke na-enweghị ntụpọ ruo mgbe ebighị ebi.” Testimonies, olu nke 5, 214, 216.

“Ọnwa” mbụ ahụ bụ iwu Sọnde, “awa” nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ bụ iwu Sọnde, “ụbọchị” nke ọdachi, nkwụghachi-ụgwọ na ịbọ ọbọ bụ iwu Sọnde, ma “afọ” a nabatara bụ iwu Sọnde. Afọ iri na narị ise nke amụma banyere ahuhu mbụ ahụ na-ejedebe n’iwu Sọnde, ebe afọ narị atọ na iri itoolu na otu na ụbọchị iri na ise ahụ na-amalite.

> Na-agwa mmụọ-ozi nke isii ahụ nke nwere opi sị, Tọpụ mmụọ-ozi anọ ahụ ndị e kere agbụ n’osimiri ukwu ahụ, Yufretis. E wee tọpụ mmụọ-ozi anọ ahụ, ndị a kwadebere maka otu awa, na otu ụbọchị, na otu ọnwa, na otu afọ, ka ha gbuo otu ụzọ n’ime ụzọ atọ nke mmadụ. Mkpughe 9:14, 15.

“Ndị mmụọ ozi anọ” ahụ e “kekọrọ n’osimiri ukwu ahụ, Yufretis,” ka a “tọhapụrụ” n’oge awa nke iwu Ụka. E “kwadebere” ha n’amụma maka awa, ụbọchị, ọnwa, na afọ nke ahụhụ nke abụọ, ka ha gbuo otu ụzọ n’ime atọ nke mmadụ. A na-egbu United States dịka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ n’oge iwu Ụka, ma United States bụ otu ụzọ n’ime atọ nke njikọ atọ ahụ e guzobere n’oge iwu Ụka. A na-emegharị ahụhụ nke abụọ n’ime ahụhụ nke atọ, dịka a na-emegharị mmụọ ozi nke abụọ n’ime mmụọ ozi nke atọ.

A tọhapụrụ ifufe anọ ahụ na 9/11, na-akara mmalite nke ịkàchi akara nke puku otu narị na iri anọ na anọ, ma ozugbo e mesịrị e jigidere ha. Mgbe ndị ahụ a na-anọchi anya ha n’Aịzaya iri isii na otu ndị na-eru uju ka a na-akasi obi, a na-akasi ha obi site n’ịwụsa nke ọma zuru oke nke Onye Nkasi Obi n’iwu ụbọchị Sọnde, nke bụkwa “awa” nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ. Ndị na-eru uju n’afọ anabatara, bụ kpọmkwem ndị ahụ ka ha na-eru uju n’Ezikiel itoolu, ndị na-anata akara nke Chineke. Jizọs malitere ozi Ya site n’ịkọ Aịzaya iri isii na otu, Nwanyị White na-eme ka nkwupụta Ya kwekọọ n’ọrụ anyị.

> “Kristi kwusara ozi ya nye ụwa mgbe, n’ụlọ nzukọ dị na Nazaret, ọ gụrụ site n’amụma Aịzaya, sị: ‘Mmụọ nke Onyenwe anyị dịkwasịrị m, n’ihi na Ọ terela m mmanụ ka m kwusaa Oziọma nye ndị ogbenye; O zitela m ịgwọ ndị obi ha tiworo etiwa, ikwusara ndị a dọtara n’agha ntọhapụ, na ime ka ndị ìsì nwetaghachi ịhụ ụzọ, ịtọhapụ ndị a nyawara nyawa, ikwusa afọ ahụ nke Onyenwe anyị nabatara.’ Lee ọrụ dị ukwuu nke dị n’ihu ya!—Ikwusa afọ ahụ nke Onyenwe anyị nabatara. Oge a na-agụnye ọgbọ n’elu ọgbọ, ọ na-esite na narị afọ ruo na narị afọ, ebe oge amara ga-adịgide. Chineke na-eche ịnụ arịrịọ na ịkụ aka; na-ele anya ịhụ ka mmadụ na-abịarukwu ya nso, ya bụ Onye naanị ya pụrụ inyere anyị aka. Ọ na-agụsi ya agụụ ike ịgbaghara mmehie ha, ịnabata ha dịka ndị nke ya. Ọ ga-anabata mkpụrụobi ọ bụla nke nwere nchegharị nke na-abịakwute ya; n’ihi na ọ bụ imezu ọrụ a ka Chineke tere Ọkpara ya ọ mụrụ naanị ya mmanụ.”

> “Ma gịnị mere Kraịst ejighị mechaa okwu ahụ e dere n’Aịzaya? Gịnị mere o ji hapụ nkebiokwu a, ‘na ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ Chineke anyị’? Akụkụ ikpeazụ nke ahịrịokwu a bụ eziokwu n’otu aka ahụ dị ka akụkụ mbụ ya; ma Kraịst agọtaghị eziokwu ahụ site n’ịgbachi nkịtị ya, site n’ịhapụ akụkụ nke okwu nke ya onwe ya nyere onye amụma ọ họpụtara. Ma nkebiokwu ikpeazụ a bụ nke ndị na-anụ ya nwere mmasị ibi na ya, nke ha nwekwara ọchịchọ ime n’omume, na-ekwupụta ikpe n’ahụ ndị niile na-esoghị okwukwe okpukpe ha. Kama inye ndị mmadụ okwu eziokwu na ezi omume na mgbaghara, ha akuziri ha na Chineke kpọrọ ụwa nile nke ndị mba ọzọ asị. E mebiri emebi àgwà nna nke Chineke, e liekwa ya n’okpuru ọdịnala mmadụ. Signs of the Times, January 14, 1897.”

> “A kọwara ozi nke ndị nke Chineke n’oge a n’okwu mmụọ nsọ nke na-akọwa ọrụ nke Mesaịa: ‘Mmụọ nke Onyenwe anyị Chineke dị n’elu m, n’ihi na Onyenwe anyị eteela m mmanụ ka m zie ndị dị umeala ozi ọma; O zitela m ka m gwọọ ndị obi ha tiworo etiwa, ka m kpọsaa nnwere onwe nye ndị a dọtara n’agha, na mmeghe nke ụlọ mkpọrọ nye ndị e kere agbụ; ka m kpọsaa afọ nke anabatara nke Onyenwe anyị, na ụbọchị ọbọ nke Chineke anyị; ka m kasie ndị niile na-eru újú obi, ka m dozieere ndị na-eru újú na Zayọn, inye ha okpu ọma n’ọnọdụ ntụ, mmanụ nke ọṅụ n’ọnọdụ iru újú, uwe nke otuto n’ọnọdụ mmụọ nke ịdị arọ; ka e wee kpọọ ha osisi nke ezi omume, ihe ọkụkụ nke Onyenwe anyị, ka e wee nye Ya otuto.’”

> “‘Ha ga-ewughachi ebe ndị tọgbọrọ n’efu nke ochie, ha ga-eme ka mbibi ndị mbụ bilie ọzọ, ha ga-arụzikwakwa obodo ndị mebiri emebi, bụ mkpọmkpọ ebe nke ọtụtụ ọgbọ.’” Lake Union Herald, November 11, 1908.

Tupu anyị aga n’ihu n’ime mmegharị ọzọ nke ahụhụ nke abụọ n’ime ahụhụ nke atọ, anyị kwesịkwara ichetara onwe anyị na a ga-aghọta ozi ahụ site n’iweta “ahịrị n’elu ahịrị.” Nke a na-egosi na “elekere” ọ bụla, “ụbọchị” ọ bụla, “ọnwa” ọ bụla na “afọ” ọ bụla n’Okwu nsọ sitere n’ike mmụọ nsọ nke dabara n’ọnọdụ iwu Sọnde ka a ga-etinyekwa n’ọrụ n’ịkwadebe Islam ka ọ tigbuo iwu Sọnde.

Dịka ọmụmaatụ: a na-achọta okwu ahụ bụ “awa” naanị n’otu akwụkwọ nke Agba Ochie, akwụkwọ ahụ bụkwa akwụkwọ Daniel. N’ime Daniel, e kwuru “awa” ugboro ise.

> Ma onye ọ bụla nke na-adaghị n’ala ma fee ofufe, n’otu awa ahụ ka a ga-atụba ya n’etiti ọkụ ukwu na-ere ere. … Ugbu a, ọ bụrụ na unu dị njikere na mgbe ọbụla unu nụrụ ụda opi, ọjà, ubọ-akwara, sackbut, psaltery, na dulcimer, na ụdị egwú niile, unu adaa n’ala fee ofufe ihe oyiyi ahụ nke m mere, ọ dị mma: ma ọ bụrụ na unu efeghị ofufe, n’otu awa ahụ ka a ga-atụba unu n’etiti ọkụ ukwu na-ere ere; ònye kwa bụ Chineke ahụ nke ga-anapụta unu n’aka m? Daniel 3:6, 15.

Nwannaanyị White na-etinyekarị Daniel isi nke atọ n’ọrụ, ya mere kwa “n’otu awa ahụ” n’iwu Sọnde. N’ime Daniel isi nke anọ, Daniel nọ n’ịtụnanya ruo “otu awa” ka ọ na-agbasi mbọ ike ịkọwa ikpe na-abịa n’ahụ Nebukadneza.

> Mgbe ahụ, Daniel, onye aha ya bụ Belteshazzar, juru n’ọnụ ruo otu awa, echiche ya wee nye ya nsogbu. Eze kwuru, sị, Belteshazzar, ekwela ka nrọ a ma ọ bụ nkọwa ya nye gị nsogbu. Belteshazzar zara, sị, Nna m ukwu, ka nrọ a bụrụ nke ndị kpọrọ gị asị, ka nkọwa ya bụrụkwa nke ndị iro gị. Daniel 4:19.

Daniel tụrụ n’anya ruo “otu awa” ka ọ na-achọ ịghọta otú ọ ga-esi gwa Nebukadneza banyere ikpe na-abịanụ n’elu ya. Daniel na-anọchi anya onye ozi nke mmụọ ozi mbụ, onye na-ekwusa na “awa” ikpe eruwo. E nyere Nebukadneza amụma ya, ma otu afọ ka e mesịrị, e wetara Nebukadneza ikpe ahụ e kpebiri n’elu Babilọn.

> N’otu awa ahụ ka emezuru ihe ahụ n’ahụ Nebukadneza: a chụpụkwara ya n’etiti mmadụ, ọ na-erikwa ahịhịa dị ka ehi, igirigi nke eluigwe na-eme ka ahụ ya bụrụ mmiri, ruo mgbe ntutu isi ya toro dị ka ábụ́bà ugo, mbọ ya dịkwa ka mkpisi nnụnụ. Daniel 4:33.

Daniel na-ebu amụma banyere iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma mgbe ọ bịarutere, ọ bụ “awa” nke ikpe n’elu Babilọn. “Awa” abụọ ahụ na-akọwapụta iwu ụbọchị Sọnde, nke bụ awa nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ. Nebukadneza bụ alfa, Belshaza bụkwa omega nke akụkọ Babilọn, ma e gburu Belshaza n’abalị ahụ n’onwe ya nke ide-aka ahụ pụtara n’elu mgbidi.

> N’otu awa ahụ ka mkpịsị aka nke aka mmadụ pụtara, deekwa ihe n’ihu ihe-ndọba oriọna n’elu nkume a kpara nke mgbidi nke obí eze: eze wee hụ akụkụ aka ahụ nke dere ihe ahụ. Daniel 5:5.

N’otu “otu awa ahụ” ka ide ahụ pụtara n’elu mgbidi na-egosi oge iwu Sọnde e dere ede na-ebibi “mgbidi” nkewa dị n’etiti ụka na ọchịchị n’iwu Sọnde ahụ, ma mgbe ahụ Babilọn bịara n’ọgwụgwụ ya, dịka United States na-abịa kwa n’ọgwụgwụ ya dị ka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ. Dị ka alaeze nke isii, United States bụ ike ahụ nke na-achị afọ iri asaa nke ihe nnọchianya n’Aịsaịa iri abụọ na atọ mgbe akwụna nke Taịa e chefuru. Alaeze ahụ ma ọ bụ eze ahụ Aịsaịa na-ekwu maka ya bụ ụbọchị iri asaa ahụ, ma alaeze ahụ nke chịrị afọ iri asaa n’amụma Akwụkwọ Nsọ bụ Babilọn. Ọdịda Babilọn nke Belshaza na-anọchi anya ọdịda United States n’iwu Sọnde ahụ, ebe ide aka ahụ n’elu mgbidi kwekọrọ n’ikwu okwu dịka dragọn nke Mkpughe iri na atọ.

N’Mkpughe iri na asatọ, ikpe a ga-ekpe Babilọn na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde n’amaokwu nke anọ, mgbe olu nke abụọ na-egosi na ikpe ya na-abịa n’otu awa, nakwa n’otu ụbọchị.

> M wee nụkwara olu ọzọ si n’eluigwe, na-asị, Sinụ n’ime ya pụta, ndị m, ka unu ghara iketa òkè na mmehie ya, ka unu ghara inweta kwa ihe otiti ya dị iche iche. N’ihi na mmehie ya eruola ruo n’eluigwe, Chineke echetawokwa ajọ omume ya nile. Kwụghachinụ ya ụgwọ dịka o si kwụghachi unu, meekwa ka ọ bụrụ okpukpu abụọ n’ụzọ dị ka ọrụ ya si dị: n’ime iko ahụ o juputara, juputaranụ ya okpukpu abụọ. Dị ka ọ nyeworo onwe ya otuto, biri ndụ n’ụtọ na n’ịṅụrị, otu a ka unu nye ya ahụhụ na iru uju: n’ihi na ọ na-asị n’obi ya, Anọ m ọdụ dịka eze nwanyị, abụghịkwa m nwanyị di ya nwụrụ, agaghịkwa m ahụ iru uju ma ọlị. N’ihi ya ka ihe otiti ya ga-abịa n’otu ụbọchị, ọnwụ, na iru uju, na ụnwụ; a ga-esurekwa ya kpamkpam n’ọkụ: n’ihi na Onye-nwe-anyị bụ Chineke nke na-ekpe ya ikpe dị ike. Ndị eze nke ụwa, ndị ha na ya kwara iko, bikwa ndụ n’ụtọ na n’ịṅụrị, ga-akwa ákwá n’ihi ya, tiekwa mkpu n’ihi ya, mgbe ha ga-ahụ anwụrụ ọkụ nke nsure ya, ka ha guzo n’ebe dị anya n’ihi egwu ahụhụ ya, na-asị, Ewoo, ewoo, obodo ukwu ahụ Babilọn, obodo ahụ dị ike! n’ihi na n’otu awa ka ikpe gị bịaruworo. Mkpughe 18:4–10.

N’ụzọ doro anya, ikpe na-aga n’ihu a na-ekpe Babilọn na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde nke amaokwu nke anọ, mgbe a kpọpụtara ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke ka ha pụta na Babilọn. Jọn na-akọwapụta oge ikpe a na-ekpe ya dịka ma “ụbọchị” ma “awa,” si otu a na-eme ka o doo anya na a ga-aghọta ihe nnọchianya ndị ahụ nke oge n’ụzọ nnọchianya.

A ga-eme Ememme Ngabiga n’ọnwa mbụ, ma Ememme Ngabiga kwekọrọ n’obe, nke n’aka nke ya kwekọrọ n’iwu Sọnde.

> Onyenweanyị gwara Mozis na Eron okwu nʼala Ijipt, sị, Ọnwa a ga-abụrịrị unu mmalite nke ọnwa dị iche iche; ọ ga-abụ ọnwa mbụ nke afọ nye unu. Gwanụ ọgbakọ Izrel niile okwu, sị, Nʼụbọchị nke iri nke ọnwa a ka onye ọ bụla ga-ewere nwa atụrụ, dịka ụlọ nna nna ha si dị, otu nwa atụrụ maka otu ụlọ: Ma ọ bụrụ na ndị ezinụlọ ahụ dị ntakịrị nke na ha agaghị eru nwa atụrụ ahụ, ya na onye agbata obi ya nke dị nso nʼụlọ ya ga-ewere ya dịka ọnụ ọgụgụ mkpụrụobi si dị; onye ọ bụla dịka iri ya ga-agụ unu ọnụ maka nwa atụrụ ahụ. Nwa atụrụ unu ga-abụ nke na-enweghị ntụpọ, nke bụ nwoke, nke dị otu afọ: unu ga-ewere ya nʼatụrụ, ma ọ bụ nʼewu: Unu ga-edebekwa ya ruo nʼụbọchị nke iri na anọ nke otu ọnwa ahụ: ọgbakọ dum nke nzukọ Izrel ga-egbukwa ya nʼuhuruchi. Ọpụpụ 12:1–6.

Ngabiga Ngabiga bụ mmalite oge Pentikọst, ya mere ọ na-anọchi anya Pentikọst, nke n’aka nke ya kwekọrọ na iwu Sọnde. E guzobere ụlọikwuu ahụ n’ụbọchị mbụ nke ọnwa mbụ, si otu a na-anọchi anya iwuli elu nke nzukọ mmeri dịka ọkọlọtọ n’oge iwu Sọnde. “Awa,” “ụbọchị,” “ọnwa,” na “afọ” nke ahuhu nke abụọ na-akọwapụta iwu Sọnde, ma n’ahịrị n’elu ahịrị nke ọ bụla n’ime okwu ndị ahụ nke oge kwekọrọ na iwu Sọnde mgbe okirikiri okwu ahụ kwekọrọ. N’oge iwu Sọnde, oge nke abụọ nke mkpagbu nke papal na-amalite, nke mbụ bụ afọ 1,260 nke butere na ndị martia nke oge ahụ kpọkuru Onyenwe anyị n’akara nke ise site n’ajụjụ nke “ruo ole mgbe,” ruo mgbe a ga-ekpe ike papal ahụ ikpe. N’ọbara mgbukpọ nke abụọ nke papal, Jizọs emeela ka ndị Ya mara na ha ekwesịghị ichegbu onwe ha banyere ihe ha ga-ekwu mgbe a na-akpagbu ha.

> Ma mgbe ha ga-edu unu gaa, nyefee kwa unu, unu echegbula onwe unu tupu oge eruo ihe unu ga-ekwu, unu adịghịkwa ebu ụzọ chepụta ya: kama ihe ọ bụla a ga-enye unu n’oge ahụ, nke ahụ ka unu kwuo: n’ihi na ọ bụghị unu na-ekwu okwu, kama Mmụọ Nsọ. Mak 13:11.

N’ihe mbibi mbụ, a tara ndị mmadụ ahụhụ ruo otu narị afọ na iri ise. Afọ ndị ahụ bidoro na Julaị 27, 1299, ma kwụsị na Julaị 27, 1449, mgbe ndị mmụọ ozi anọ ahụ tọhapụrụ ifufe anọ ndị ahụ e kwadebere maka awa, ụbọchị, ọnwa, na afọ, ka ha gbuo otu ụzọ n’ime ụzọ atọ nke ndị mmadụ. Oge ahụhụ ahụ na-anọchi anya oge e guzobere onyinyo nke anụ ọhịa ahụ na United States. Oge ahụ bụ ụbọchị iri na ise ahụ a nọchiri anya ha na Levitikọs iri abụọ na atọ, site n’emume opi ruo Pentikọst. Oge e ji emepụta onyinyo nke anụ ọhịa ahụ sitere na 9/11 ruo n’iwu Sọnde, ma oge nkwusa nke ozi mkpu etiti abalị bụ fractal nke nhazi onyinyo nke anụ ọhịa ahụ site na 9/11 ruo n’iwu Sọnde.

Mmalite na njedebe nke ịkà akara ahụ bụkwa alfa na omega nke nhazi oyiyi anụ ọhịa ahụ. Otu ìgwè na-akpụ agwa maka akara nke Chineke; ìgwè nke ọzọ na-akpụ oyiyi anụ ọhịa ahụ. Oge ahụ dị na United States kwekọrọ n’otu oge ahụ n’ụwa nke na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde. “Ọnwa” ahụ bụ akara nke mmekpa ahụ nke na-amanye iwulite oyiyi ahụ, ya mere ọnwa ahụ n’oge iwu ụbọchị Sọnde, dịka e si gosi ya n’amaokwu nke iri na ise nke Mkpughe isi itoolu, na-anọchitekwa anya mmekpa Islam n’oge a na-ewulite oyiyi anụ ọhịa ahụ n’ụwa.

E nwere ngwa amụma ndị ọzọ banyere otú amụma nke ahụhụ nke abụọ, na elekere ya, ụbọchị ya, ọnwa ya na afọ ya, si anọchi anya iwu ụbọchị Sọnde na ntọhapụ nke Alakụba ka o tie United States, ma anyị aghaghị ịga n’ihu ruo n’ihe ndị ọzọ.

N’oge dị nso gara aga, n’ime ihe dị ka ọnwa isii gara aga ma ọ bụ otu a, a na m ekwusi ike na, n’amụma, Alakụba nke ahụhụ atọ ahụ jikọtara ya na ndị mmụọ ozi atọ ahụ. Site n’amụma Jekọb nke ụbọchị ikpeazụ ya, ebe o buru amụma banyere Juda dị ka “vine” nke ejikọtara na “ass,” ruo n’ebe Kraịst tọhapụrụ ass ahụ tupu nbata mmeri Ya, na site n’ụzọ ndị ọzọ, Alakụba nke ahụhụ mbụ na nke abụọ na-anọchi anya ozi amụma nke nyere ike n’ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, Alakụba nke ahụhụ nke atọkwa na-anọchi anya ozi amụma nke mmụọ ozi nke atọ.

N’oge na-adịbeghị anya, e zoro aka n’otu isiakwụkwọ sitere n’akwụkwọ A. T. Jones dere, ọ na-egosikwa otu eziokwu ahụ, ma site n’ụzọ ọzọ e si abịaruo ya nso. Jones na-eji ụtọasụsụ na nhazi nke Mkpughe gosi otú ọ na-agaghị ekwe omume ikewapụ opi atọ ikpeazụ nke ahụhụ na ozi ndị mmụọ ozi atọ. Ọ na-ekwusi ike na a pụghị ikewapụ mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, nakwa na a pụghị ikewapụ nke atọ n’aka abụọ bu ya ụzọ. Ihe Jones lekwasịrị anya bụ mmụọ ozi atọ ahụ, ma ka ọ na-ewulite okwu ya banyere mmekọrịta a na-apụghị ikewapụ ekewapụ nke mmụọ ozi atọ ahụ, ọ na-egosikwa site n’otu mgbagha ahụ kpọmkwem na opi nke Mkpughe itoolu apụghịkwa ikewapụ n’aka mmụọ ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ. Anyị ga-eji isiakwụkwọ Jones mechie isiokwu a.

## ISI NKE XI. OZI MMỤỌ-ỌMA NKE ATỌ}

> “AZỊZA nye ajụjụ ahụ dị mkpa nke taa, ‘Gịnị ka anyị ga-eme?’ pụrụ inye n’ezi nkwenye n’elu ntọala nke Opi Asaa ahụ na ọnọdụ mba ukwu nke taa; n’ihi na e nyere azịza ahụ site n’okwu Chineke, n’elu otu ntọala a kpọmkwem.

> “Anyị ahụwo na Ihe Otiti atọ ahu, ejikọtara ha n’enweghị nkewa na atọ ikpeazụ n’ime Opi Asa ahụ asaa. N’etiti Opi Asa ahụ asaa kpọmkwem—mgbe Opi nke Anọ gwụsịrị, ma tupu Opi nke Ise amalite—e dere, sị: ‘M we hụ, ma nụ otu mmụọ-ozi ka ọ na-efe n’etiti eluigwe, na-ekwu okwu n’oké olu, si, Ahụhụ, ahụhụ, ahụhụ, diri ndị bi n’elu ụwa n’ihi olu ndị ọzọ nke opi nke ndị mmụọ-ozi atọ ndị ka ga-afụ ya.’ Mkpughe 8:13.”

> “Na Ajọ Ọdachi atọ ahụ jikọrọ onwe ha nke ọma n’enweghị nkewa na atọ ikpeazụ n’ime Opi asaa ahụ, otu na nke ọ bụla, e mere ka o doo anya nke na a pụghị ịjụ ya n’ihi eziokwu ahụ na, mgbe mkpu Opi nke Mmụọ-ozi nke Ise gwụsịrị, e dere, sị: ‘Otu ajọ ọdachi agafeela; ma, lee, ajọ ọdachi abụọ ọzọ na-abịa n’ọdịnihu.’ Mkpughe 9:12. Ma mgbe opi nke isii gwụsịrị, e dere, sị: ‘Ajọ ọdachi nke abụọ agafeela; ma, lee, ajọ ọdachi nke atọ na-abịa ọsọ ọsọ. Mmụọ-ozi nke asaa wee kpọọ opi ya.’ Mkpughe 11:15.”

> “Ugbu a, ihe jikọrọ ya na mmụọ-ozi a nke na-ekwusa ọbịbịa nke Ahụhụ atọ ahụ, ndị ejikọtara n’enweghị nkewa na opi atọ ikpeazụ n’ime Opi asaa ahụ, bụ ‘Mmụọ-ozi nke Atọ’ nke Mkpughe 14.

> “Ka e wee hụkwa na nke a bụkwa ihe doro anya nke na-enweghị ajụjụ ọbụla, ka anyị malite n’Ozi nke Mmasị nke Mmụọ-ozi nke Atọ nke Mkpughe 14, wee soro njikọ ya ndị kpọmkwem azụ ruo ná mmalite ha.”

> “Okwu ndị mbụ e dere banyere ‘Mmụọ-ozi nke Atọ’ bụ: ‘Mmụọ-ozi nke atọ soro ha.’ Mkpughe 14:9. Nke a na-egosi na ụfọdụ eburu ụzọ gaa n’ihu, ndị Mmụọ-ozi nke Atọ ‘soro.’”

> “Were, ya, amaokwu nke bu nke a n’iru: ‘Mmụọ-ozi ọzọ soro ya bịa.’ Nke a na-egosi na mmụọ-ozi ọzọ ebuworị ụzọ tupu onye a, nke, mgbe onye a soro ya bịa, na-eme ka ọ bụrụ ‘ọzọ.’”

> “Laghachi ugbu a n’amaokwu nke isii: ‘Ahụrụ m mmụọ ozi ọzọ.’ Nke a na-egosikwa na mmụọ ozi ọzọ eburu ụzọ gawa, nke mere ka a kpọọ onye a, ka ọ na-efe n’etiti eluigwe, ‘ọzọ.’”

> “Mgbe anyị laghachikwuru azụ n’akwụkwọ Mkpughe, anyị ahụghị mmụọ ozi ọ bụla, ma e wezụga mmụọ ozi Opi Nke Asaa, ruo mgbe anyị rutere n’amaokwu mbụ nke isi nke iri; ma n’ebe ahụ anyị na-agụ, sị: ‘M wee hụ mmụọ ozi ọzọ dị ike.’ Okwu a, dịka mbụ, na-egosi n’ezie na, tupu nke a, e nwere mmụọ ozi, nke, mgbe nke a pụtara, na-eme ka e kwuo okwu banyere ya dị ka ‘ọzọ.’”

> “N’ịga n’azụkwu ọzọ, anyị ahụghị ndị mmụọ-ozi ọ bụla, ma e wezụga ndị mmụọ-ozi opi nke Isii na nke Ise, ruo mgbe anyị rutere n’amaokwu ikpeazụ nke isi nke asatọ; ma n’ebe ahụ ka anyị rutere n’ihe mbụ, n’ihi na anyị na-agụ: ‘M wee lee, ma nụ mmụọ-ozi’—ọ bụghị ‘mmụọ-ozi ọzọ,’ kama, n’ụzọ mbụ, ‘mmụọ-ozi.’”

> “Ya mere, malite na Mkpughe 8:13, e nwere usoro ndị mmụọ-ozi na-enweghị nkwụsị, nke okwu a bụ ‘ọzọ’ jikọtara, ruo kpọmkwem n’aka Mmụọ-ozi nke Atọ nke Mkpughe 14, ya na ozi ya. Ya bụ:”

> “‘Anọ m na-ele, nụkwaa otu mmụọ ozi.” Mkpughe 8:13.

> “‘M wee hụ̀rọ̀ m mmụọ-ozi ọzọ dị ike.’ Mkpughe 10:1.

> “‘M hụkwara mmụọ ozi ọzọ.’ Mkpughe 14:6.

> “‘Mmụọ-ozi ọzọ wee soro ya bịa.’ Amaokwu nke 8.

> “‘Mmụọ-ozi nke-atọ sochiri ha.’ Amaokwu nke 9.

> “Ma eleghị anya, eserese dị mfe na-esonụ ga-enyere n’ime ka njikọ dị n’etiti mmụọ ozi ahụ nke na-ekwusa Ahụhụ atọ nke atọ ikpeazụ n’ime Opì asaa ahụ doo anya, na Ozi Mmụọ Ozi nke Atọ nke Mkpughe 14:

> “Opi Mbụ Mkpughe 8:7”

> “Opìì nke Abụọ Mkpughe 8:8”

> “Opì Opi nke Atọ Mkpughe 8:10”

> “Opì-ikpé nke 4” Mkpughe 8:12 “Otu mmụọ-ozi”—Ahụhụ, ahụhụ, ahụhụ. Mkpughe 8:13.

> “Ọjà nke Ise Mkpughe 9:1–11/ Ahụhụ Mbụ”

> “Opì ìké nke isii Mkpughe 9:13 ruo 11:13 Ahụhụ nke abụọ ‘Mmụọ-ozi ọzọ dị ike.’ Mkpughe 10:1”

> “Opì-ìké nke 7, Mkpughe 11:13–19 Ahụhụ nke Atọ ‘Mmụọ-ozi ọzọ.’ Mkpughe 14:6

> “‘Onye ọzọ soro ya.’ Mkpughe 14:6

> “‘Mmụọ-ozi nke atọ soro ha.’ Mkpughe 14:9.

> “Ugbu a, a pụrụ ịhụ nke ọma karị ihe ihe ndị a nile pụtara site n’ịtụle ihe Ozi Mmụọ Ozi nke Atọ n’onwe ya bụ n’eziokwu: N’elu ya, okwu ahụ bụ́ ‘Mmụọ Ozi nke Atọ,’ n’ụzọ doro anya na-ezo aka na nke atọ n’usoro mmụọ ozi atọ. Dịka e gosipụtarala, a hụrụ usoro a nke mmụọ ozi atọ, onye ọ bụla na-eburu ozi, n’isi nke iri na anọ nke Mkpughe, amaokwu nke 6–12. Ozi ndị mmụọ ozi atọ a na-ejikọta ọnụ ma ruo n’ókè ha n’ime nke atọ, nke na-adịghị akwụsị ịda ụda ruo mgbe owuwe ihe ubi nke ụwa ga-acha nke ọma ma kwadebeere ọbịbịa nke Onyenweanyị ka Ọ bịa gbutuo ya.”

> “Ozi nke Mmụọ-ozi nke Atọ n’onwe ya, dịka a na-ekwusa ya n’okwu nke Mmụọ-ozi nke Atọ, bụ nke a: ‘Mmụọ-ozi nke atọ sochiri ha, na-asịkwa n’oké olu, Ọ bụrụ na onye ọbụla fee anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya ofufe, ma nata akara ya n’egedege ihu ya, maọbụ n’aka ya, onye ahụ ga-aṅụkwa mmanya nke iwe Chineke, nke a wụsara na-enweghị ngwakọta n’ime iko nke ọnụma Ya; a ga-emekwa ka a taa ya ahụhụ site n’ọkụ na sọlfọ n’ihu ndị mmụọ-ozi dị nsọ, nakwa n’ihu Nwa Atụrụ ahụ: anwụrụ nke ahụhụ ha na-arịgo ruo mgbe ebighị ebi ebi: ha enweghịkwa izu ike ehihie maọbụ abalị, ndị na-efe anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya ofufe, na onye ọbụla na-anata akara aha ya. Lee ntachi obi nke ndị nsọ: lee ndị ahụ na-edebe iwu Chineke, na okwukwe Jisọs.’”

> “Nke a bụ Ozi nke Mmụọ-ozi nke Atọ dịka ọ dị, e kewapụrụ ya na ndị ọzọ abụọ ahụ. Ma n’eziokwu, a pụghị ile ya anya dịka nke dị iche; a pụghịkwa ime ka o guzo naanị ya dịka a ga-asị na naanị ya bụ otu ozi pụrụ iche e nyere ụwa; n’ihi na okwu mbụ ndị metụtara ya bụ: ‘Mmụọ-ozi nke Atọ sochiri HA.’ Ya mere, site n’okwu mbụ nke ozi ahụ n’onwe ya, a na-eduru anyị aka ọ bụghị naanị n’ebe otu nọ, kama n’ebe abụọ ndị bu ya ụzọ nọ. Okwu Grik e sụgharịrị bụrụ ‘sochiri’ apụtaghị iso n’ụzọ kewapụrụ iche, ma ọ bụ naanị iso n’azụ, kama ọ pụtara ‘iso ọnụ,’ dịka ndị agha si eso onyeisi ha, ma ọ bụ dịka ndị odibo si eso nna ha ukwu; ya mere, ‘iso mmadụ n’otu ihe; ikwe ka e du onwe ya.’ Mgbe e ji ya ekwu ihe, ọ pụtara iso dịka nsonaazụ; iso ‘dịka ihe si n’ihe gara aga pụta.’ N’ụzọ dị otu a, n’ihe banyere mmadụ, Mmụọ-ozi nke Atọ na-esonyere ndị abụọ bu ya ụzọ; ozi ya kwa, dịka ihe, na-eso dịka nsonaazụ, ma ọ bụ ihe si n’ihe ndị bu ya ụzọ pụta.”

> “Ma e dekwara ihe e dere gbasara nke Abụọ ahụ: ‘Mmụọ-ozi ọzọ soro ya bịa.’ Dịka Mmụọ-ozi nke Atọ si eso nke Abụọ, otu a ka nke Abụọ si eso nke Mbụ. E dekwara banyere nke Mbụ ahụ: ‘Ahụrụ m mmụọ-ozi ọzọ ka ọ na-efe,’ wdg. Nke a bụ onye mbụ n’usoro atọ a. Ọzọ soro ya bịa; Mmụọ-ozi nke Atọ esokwa ha. E nwere usoro n’otú ha si ebili; ma mgbe ha atọ ebilila n’usoro, ha na-aga n’ihu ọnụ dịka otu. Nke Mbụ na-ekwupụta ozi ya n’olu; nke Abụọ na-esochi ma sonyere nke Mbụ; nke Atọ na-esokwa ha ma sonyerekwa ha; nke mere na, mgbe atọ ahụ ejikọtala ma na-aga n’ihu ọnụ n’ike ha jikọtara ọnụ, ha na-etolite otu ozi dị ike, nke okpukpu atọ, nke a na-ekwupụta n’olu ukwu. A chọrọ ha niile iji mee ka Ozi Mmụọ-ozi nke Atọ zuo oke; a pụghịkwa ikwupụta Ozi Mmụọ-ozi nke Atọ n’eziokwu na-enweghị ikwupụta ha niile.”

> “Gịnị, ya mere, bụ ozi ahụ okpukpu atọ n’akụkụ ya dị iche iche?—Lee nke Mbụ: ‘M hụkwara mmụọ ozi ọzọ ka ọ na-efe n’etiti eluigwe, nwee oziọma ebighị ebi ikwusaara ndị bi n’elu ụwa, na mba nile, na ebo nile, na asụsụ nile, na ndị mmadụ nile, na-ekwu n’oké olu, Tụọnụ Chineke egwu, nyekwanụ Ya otuto; n’ihi na awa ikpe Ya erutewo: kpọọkwanụ isiala nye Onye mere eluigwe, na ụwa, na oké osimiri, na isi iyi nile nke mmiri.’”

> “Nke a bụ nke Abụọ: ‘Mmụọ ozi ọzọ soro ya, na-asị, Babilọn adaala, adaala, obodo ukwu ahụ, n’ihi na o mere ka mba niile ṅụọ mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya.’”

> “Ma nke a bụ nke Atọ: ‘Mmụọ-ozi nke Atọ sochiri ha, na-asị n’oké olu, Ọ bụrụ na onye ọ bụla efe anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya ofufe, ma nata akara ya n’egedege ihu ya, ma ọ bụ n’aka ya, onye ahụ ga-aṅụkwa mmanya nke iwe Chineke, nke a wụsara n’enweghị ngwakọta n’ime iko nke ọnụma Ya; a ga-ata ya ahụhụ n’ọkụ na nkume ọkụ n’ihu ndị mmụọ-ozi dị nsọ, nakwa n’ihu Nwa Atụrụ ahụ: anwụrụ nke ahụhụ ha na-arịgo ruo mgbe ebighị ebi ebi: ha enweghịkwa izuike ehihie ma ọ bụ abalị, ndị na-efe Anụ Ọhịa ahụ na Oyiyi ya ofufe, na onye ọ bụla na-anata akara aha ya. N’ebe a ka ndidi nke ndị nsọ dị: n’ebe a ka ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe Jizọs nọ.’”

> “Ileba anya n’okwu e ji dee ozi ndị a nke ọ bụla ga-achọpụta echiche ahụ dị n’okwu Grik ahụ bụ ‘soro,’ nke pụtara ‘ịgbaso dị ka nsonaazụ ya.’ Nke Mbụ na-eburu ozi-ọma ebighị ebi, ka o kwusaa ya nye ihe nile e kere eke, na-akpọku mmadụ niile ka ha tụọ egwu Chineke ma nye Ya otuto, ma fee Ya ofufe; n’ihi na awa ikpe Ya eruwo. Ịjụ ozi a na-emepụta ọnọdụ ihe nke, dịka nsonaazụ nke ịjụ ahụ, a kọwara ya n’okwu nke Mmụọ-ozi nke Abụọ, nke na-esote. Ma n’ihi ịjụ Ozi nke Mbụ; nakwa n’ihi nsonaazụ nke ịjụ ahụ, dịka e kwuputara ya na nke Abụọ; a na-emepụta ọnọdụ ihe, dịka nsonaazụ ọzọ, nke chọrọ ka Mmụọ-ozi nke Atọ soro ha, na-ekwusa n’oké olu ịdọ aka ná ntị ya dị egwu megide ajọ ihe ndị ahụ dị njọ nke emepụtara dịka nsonaazụ ugboro abụọ nke ịjụ Ozi nke Mbụ.”

> “Na na olu na ọrụ nke Mmụọ-ozi nke Atọ jikọtara ọnụ na nke Mbụ, pụtara ìhè site n’okwu mmechi ya: ‘Lee ndị na-edebe iwu nile nke Chineke, na okwukwe Jisọs;’ n’ihi na nke a bụ mgbe nile ebumnobi nke ikwusa ozi ọma ebighị ebi. Nke a bụ isi ihe nke ịtụ egwu Chineke na inye ya otuto, na nke ife ‘onye mere eluigwe, na ụwa, na oké osimiri, na isi iyi nile nke mmiri.’ Idebe iwu nile nke Chineke na okwukwe Jisọs bụ naanị ihe ga-eme ka mkpụrụ obi ọbụla nwee ike iguzo n’oge ikpe ya, nke mmụọ-ozi mbụ ahụ na-ekwupụta na ‘ọ bịawo.’”

> “Ozugbo e mechiri okwu nke Mmụọ-Ozi nke Atọ bụ, ‘Anụrụ m olu sitere n’eluigwe na-asị m, Dee, Ngọzi nādiri ndị nwụrụ anwụ bụ ndị na-anwụ n’ime Onyenwe anyị site ugbu a gawa’—site n’oge a gawa n’ihu. Mkpughe 14:13. Ozugbo nke a gasịrị ka okwu ndị a sochiri: ‘M wee lee, ma, le, ígwé ojii ọcha; ma n’elu ígwé ojii ahụ, otu onye nọ ọdụ, yiri Nwa nke mmadụ, n’isi ya e nwere okpueze ọlaedo, n’aka ya kwa mma owuwe ihe ubi nkọ. Mmụọ-ozi ọzọ wee si n’ụlọ nsọ pụta, jiri oké olu tie mkpu kpọkuo onye ahụ nọ ọdụ n’elu ígwé ojii, sị ya, Tinye mma owuwe ihe ubi gị, ghọrọ owuwe ihe ubi: n’ihi na oge eruwo ka ị ghọọ owuwe ihe ubi; n’ihi na ihe ubi nke ụwa achaala. Onye ahụ nọ ọdụ n’elu ígwé ojii wee tinye mma owuwe ihe ubi ya n’elu ụwa; e wee ghọọ owuwe ihe ubi nke ụwa.’ Mkpughe 14:14–16. Ma ‘owuwe ihe ubi ahụ bụ ọgwụgwụ ụwa.’ Matiu 13:39.”

> “Ọzọkwa: Mmụọ-ozi nke Atọ na-adọ ndị mmadụ niile aka ná ntị pụrụ iche megide ife anụ-ọhịa ahụ na onyinyo ya, ihe ọ bụla ha pụrụ ịbụ; ma, site na Mkpughe 19:11–21, anyị na-achọpụta na anụ-ọhịa ahụ na onyinyo ya nọ ‘ndụ’ mgbe Onyenwe anyị bịara n’ígwé ojii nke eluigwe, ma e bibiekwara ha ‘ha abụọ’ site n’ebube nke ọbịbịa ya.

> “Eziokwu ndị a na-egosi na Ozi nke Mmụọ-ozi nke Atọ bụ ozi dị ike, nke akụkụ atọ, nke a na-ekwusa n’oké olu, nke na-apụ ruo n’ebe mba niile na ebo na asụsụ na ndị mmadụ niile nọ, kpọmkwem tupu ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Onyenwe anyị; nke na-eme ka owuwe ihe ubi nke ụwa too ruo n’izu oke, ma na-eme ka ndị mmadụ dị njikere, bụ́ ndị e kwadebere maka Onyenwe anyị, dịka ozi Jọn Onye Na-eme Baptizim si kwadebe ụzọ maka ọbịbịa mbụ nke Onyenwe anyị. Ya mere, ọ bụ ozi ikpeazụ, ozi mmechi, nke Chineke nye ụwa.”

> “Ma ugbu a, ebe anyị enwetaworị nghọta dị otu a banyere ihe Ozi Mmụọ-ozi nke Atọ bụ n’onwe ya, a pụrụ ịmata nke ọma karị mmekọrịta ozi ahụ na mba ukwu nke oge a site n’ịtụle Oge nke Ozi Mmụọ-ozi nke Atọ.” A. T. Jones, The Great Nations of Today, 114.

Back to Articles