Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Otu Narị Iri Asaa na Abụọ

Onyinyo Fatima: Ịkpughe Mmetụta Ekwensu nke dị n’azụ Ọhụụ Amụma nke Chọọchị Katọlik

Author

Jeff Pippenger

Published

April 2, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Amụma Fatima bụ ọrụ nkwadebe Setan ji akwadebe Ụka Katọlik ka ọ nyefee nzukọ ha n’aka ya mgbe ọ ga-eme onwe ya ka ọ bụ Kraịst, n’ihi na ọ bụ “ọrụ nka kasịnụ nke ike Setan—ihe ncheta nke mgbalị ya iji nọdụ onwe ya n’ocheeze ka o wee chịkwaa ụwa dịka ọchịchọ ya si dị.” Ndị na-agaghị erite uru site na àmà amụma nke na-akọwapụta ọrụ Fatima n’idú Katọlik, n’ihi na ha achọghị ikwere n’ike Setan nwere imepụta ọrụ ebube, na-edobe onwe ha ka e duhie ha. Amụma Fatima metụtara ọgụ dị n’ime Katọlik, na agha Katọlik megide ekweghị na Chineke.

Agha Katọlik na-ekwuru ekweghị na Chineke bụ isiokwu nke amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu. Ihe atụ nke ọgụ ahụ malitere n’afọ 1798, n’amaokwu nke iri anọ. Ọ malitere site n’agha nke Napoleon, eze nke ndịda, jidere poopu n’agha n’afọ 1798, ma ihe àmà dị n’ime amaokwu ahụ na-ejedebe mgbe eze nke ugwu kpochapụrụ eze nke ndịda n’afọ 1989. N’ime akụkọ ahụ (1798 ruo 1989), ndị mmegide abụọ ahụ, n’afọ 1917 na 1918, nke ọ bụla n’ime ha ka e ji akara nke ihe nnọchianya amụma gosi ya, nke na-ejikọta àmà ha abụọ ọnụ, ebe a ka na-edobe isiokwu ukwu nke amaokwu ahụ. Amụma nke Fatima, n’enweghị mgbagha ọ bụla, bụ amụma Setan, ma ọ bụ isiokwu nke Okwu amụma nke Chineke, ya mere ọ bụ akụkọ ihe mere eme nke a ga-aghọta nke ọma.

> “Naanị nchekwa dịịrị mkpụrụ obi n’oge a bụ ịjụ n’ụzọ ọ bụla, Gịnị ka Onyenwe anyị na-agwa ohu ya? Okwu nke Onyenwe anyị na-adịgide ruo mgbe ebighị ebi. Akwụkwọ Nsọ ga-abụrịrị akwụkwọ nduzi anyị, ma kama ịkpọ ndụmọdụ amamihe nke mmadụ, na ịnara nkwupụta nke ndị mmadụ na-anwụ anwụ dịka eziokwu nke Chineke, anyị kwesịrị inyocha okwu amụma ahụ nke doro anya. Chineke ekwuola okwu, okwu ya kwa bụ nke a pụrụ ịdabere na ya, anyị aghaghịkwa ịdabere okwukwe anyị n’elu “Otú a ka Onyenwe anyị kwuru.” Chineke chọrọ ka anyị mụtakwuo ihe omume ndị na-eme gburugburu anyị, ma jiri ha tụnyere amụma dị n’okwu ya, ka anyị wee ghọta na anyị bi n’ụbọchị ikpeazụ. Anyị chọrọ Akwụkwọ Nsọ anyị, anyị chọkwara ịma ihe e dere n’ime ya. A ga-akwụghachi nwa akwụkwọ amụma nke na-arụsi ọrụ ike ụgwọ ọrụ site n’mkpughe doro anya nke eziokwu, n’ihi na Jisọs kwuru, “Okwu gị bụ eziokwu.”” Signs of the Times, October 1, 1894.

N’agha nnọchi nke atọ, dịka e gosiri ya n’amaokwu iri na atọ ruo iri na ise nke Daniel iri na otu, a na-ewebata ike ahụ nke na-ebuli onwe ya elu iji mee ka ọhụụ ahụ guzosie ike. Amaokwu ahụ mezuru n’afọ 200 BC, mgbe “ndị Rom tinyere aka n’ihi eze nwata nke Ijipt,” ma “kpebie na a ga-echebe ya pụọ n’mbibi ahụ Antiochus na Philip zubere.” Amaokwu ahụ na akụkọ ihe mere eme nke afọ 200 BC na-egosi na ozugbo tupu iwu ụbọchị Sọnde, n’elu nkwenye nke ichebe onye nọchiri Putin nke adịghị ike, n’oge nke United States na United Nations (Seleucus na Philip nke Macedon) kpebisiri ike iweghara ókèala Russia ma kee ha n’etiti onwe ha maka uru ha abụọ, Rom nke popu (akwụna nke Taịa) ga-amalite ịkpọ egwú ya, ka ọ na-amalite ịpụ ije ịkwa iko ya na ndị eze nke ụwa.

Afọ 533, a ga-emegharịkwa iwu Justinian n’oge ahụ dịka e si gosipụta ya n’amụma n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na atọ, amaokwu nke abụọ, nke na-egosi na dragọn ahụ (Rom nke ndị ọgọ mmụọ), ga-enye papacy ihe atọ.

> Anụ-ọhịa ahụ m hụrụ dịkwa ka agụ, ụkwụ ya dịkwa ka ụkwụ bea, ọnụ ya dịkwa ka ọnụ ọdụm: dragọn ahụ wee nye ya ike ya, na ocheeze ya, na nnukwu ọchịchị. Mkpughe 13:2.

Dragọn nke Rom ọgọ mmụọ nyere papacy “oche” ya, (obodo Rom) n’afọ 330, mgbe Constantine bufere isi obodo ya gaa Constantinople. Clovis nyere papacy “ike” agha ya malite na 496, ma n’afọ 533 Justinian nyere papacy “ikike” ọchịchị obodo. Afọ ise ka e mesịrị, Rom ọgọ mmụọ tinyere papacy n’ocheeze, dịka e gosiri ya n’amaokwu iri na isii, iri atọ na otu, na iri anọ na otu nke Daniel iri na otu. Mgbe United States meriri agha nnọchi anya nke atọ, papacy ga-emeri ike Kọmunist nke Russia nke bụ isiokwu amụma Fatima. Agha nnọchi anya ndị a na-eburu akara nke eziokwu, n’ihi na a na-emezu ọgụ atọ ahụ niile site n’aka agha nnọchi anya nke papacy.

Agha nnọchi anya mbụ na nke ikpeazụ nke papacy bụ United States (Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe). Agha nnọchi anya nke etiti bụ ndị Nazi nke Ukraine, ndị bụkwa agha nnọchi anya Katọlik megide Communist Russia n’Agha Ụwa nke Abụọ. E nwere agha ụwa atọ, ma e nwekwara agha nnọchi anya atọ. Agha nke abụọ n’ime ma agha ụwa ma agha nnọchi anya bụ Nazism. Agha dị ugbu a na Ukraine bụ agha nke ókèala, nke mezuru amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ mbụ n’agha Raphia. A na-emezu agha dị na Ukraine ugbu a n’oge nke nke abụọ n’ime ịkụ ugboro atọ nke Islam nke ahụhụ nke atọ, ọ bụ ezie na Islam etinyeghị aka n’agha ahụ kpọmkwem.

Mbụ otiti ahụ megide ala ebube nke mmụọ n’ụbọchị Septemba 11, 2001, otiti ikpeazụ n’ime otiti atọ ahụ bụkwa n’oge iwu ụbọchị Sọnde, ọ bụkwa megide ala ebube nke mmụọ ọzọ. Otiti nke abụọ n’ime otiti atọ nke Islam nke ahuhu nke atọ ahụ bụ megide ala ebube ochie nke nkịtị n’ụbọchị Ọktoba 7, 2023. Agha ahụ na-eme n’otu ebe ahụ kpọmkwem ebe Ptolemy meriri n’agha Raphia. Jizọs kwuru na n’ụbọchị ikpeazụ a ga-enwe agha na asịrị agha.

Agha ndị ahụ Jisọs kwuru maka ha na-eme n’akụkọ ihe mere eme mgbe mmetụta nke ọhụụ ọ bụla mezuru, ọ bụkwa Ezikiel dere eziokwu ahụ. N’ime akụkọ ihe mere eme ahụ, a na-anọchi anya ọbịbịa nke ahuhu nke atọ nke Islam, agha nke abụọ na nke atọ nke agha nnọchi anya, mmeghachi nke Agha Obodo Amerịka, na mmeghachi nke Agha Mgbanwe Amerịka. A na-emezu agha ndị a n’oge akụkọ ihe mere eme nke ịkachasị akara ndị otu narị puku iri anọ na anọ, ma n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya Onyenwe anyị ga-ebulite ndị agha Ya dịka ọkọlọtọ ka agha ụwa ikpeazụ, nke atọ, na-amalite, nakwa ka Islam nke ahuhu nke atọ na-eme ka iwe ya megide mba dị iche iche bawanye.

> Unu ga-anụkwa banyere agha na asịrị agha: lezienụ anya ka obi ghara ịlọ unu mmiri: n’ihi na ihe ndị a niile aghaghị imezu, ma ọgwụgwụ ahụ abịabeghị. N’ihi na mba ga-ebili imegide mba, alaeze megidekwa alaeze: a ga-enwekwa ụnwụ, na ọrịa-ọgbụgbọ, na ala ọma jijiji, n’ebe dị iche iche. Ihe ndị a niile bụ mmalite nke mwute. Matiu 24:6–8.

N’oge a na-akara otu narị puku iri anọ na anọ ahụ, a na-akọwapụta òtù abụọ nke ndị Chineke site n’ikike ha ịhụ na ịnụ.

> Ya mere m ji agwa ha n’ilu: n’ihi na, n’agbanyeghị na ha na-ahụ, ha anaghị ahụ; n’agbanyeghị na ha na-anụ, ha anaghị anụ, ha adịghịkwa aghọta. Nime ha ka amụma Aịzaịa mezuru, nke na-asị, Site n’ịnụ unu ga-anụ, ma unu agaghị aghọta; site n’ịhụ unu ga-ahụ, ma unu agaghị aghọta ihe unu na-ahụ. N’ihi na obi ndị a emeela ka ọ sie ike, ntị ha adịghịkwa anụ nke ọma, anya ha ka ha mechikwara emechi; ka o wee ghara ịbụ na n’oge ọbụla ha ga-eji anya ha hụ, were ntị ha nụ, were obi ha ghọta, laghachi, ka m wee gwọọ ha. Ma ngọzi dịrị anya unu, n’ihi na ha na-ahụ; na ntị unu, n’ihi na ha na-anụ. Matiu 13:13–16.

N’oge ahụ, nke malitere na Septemba 11, 2001, Jizọs kwuru, “unu ga-anụkwa agha na asịrị agha.” N’akwụkwọ Mkpughe, Jọn na-anọchi anya ndị na-anụ olu Kraịst.

> Anọ m n’ime Mmụọ n’ụbọchị nke Onyenwe anyị, m wee nụ n’azụ m nnukwu olu, dị ka ụda opi. Mkpughe 1:10.

“Olu” ahụ ọ nụrụ dị “ka opi,” opi bụkwa akara nke agha, ọ nụkwara olu ahụ n’azụ ya. O wee tụgharịa ịhụ olu ahụ.

> M wee tụgharịa ịhụ olu ahụ nke gwara m okwu. Mgbe m tụgharịrị, ahụrụ m ihe ndọba oriọna ọlaedo asaa; n’etiti ihe ndọba oriọna asaa ahụkwa, otu onye yiri Nwa nke mmadụ, yikwasịrị uwe ruru n’ụkwụ, ewerekwa ihe ike ọlaedo kee ya n’obi. Isi ya na ntutu isi ya dị ọcha dịka ajị anụ, dịkwa ọcha dịka snow; anya ya dịkwa ka ire ọkụ; ụkwụ ya dịkwa ka ọla kọpa a nụchara anụcha, dị ka a ga-asị na e mere ka ọ kụọ ọkụ n’ite-ọkụ; olu ya dịkwa ka ụda nke ọtụtụ mmiri. O jidekwara kpakpando asaa n’aka nri ya; mma agha nkọ nke nwere ihu abụọ siterekwa n’ọnụ ya pụta; ọdịdị ihu ya dịkwa ka anyanwụ mgbe ọ na-enwu n’ike ya. Mgbe m hụrụ ya, adaara m n’ụkwụ ya dịka onye nwụrụ anwụ. O wee bikwasị m aka nri ya, na-asị m, Atụla egwu; Abụ m onye mbụ na onye ikpeazụ. Mkpughe 1:12–17.

Ọhụ́ nke Kraịst nke Jọn hụrụ mgbe ọ tụgharịrị ịhụ olu ahụ, bụ otu ọhụ́ ahụ Daniel hụrụ n’isi nke iri, otu ọhụ́ ahụ Aịzaya hụrụ n’isi nke isii, na otu ọhụ́ ahụ Pọl hụrụ, mgbe ọ hụrụ akụkọ ihe mere eme nke égbè eluigwe asaa ahụ.

> “Iweda onwe onye n’ala adịghị ekewapụ onwe ya na ịdị nsọ nke obi. Ka mkpụrụobi na-abịaru Chineke nso karị, ka a na-ewedata ya ma na-emeri ya kpamkpam karị. Mgbe Job nụrụ olu nke Onyenwe anyị site n’etiti ifufe-ọkụ ahụ, ọ tiri mkpu, sị, ‘Akpọrọ m onwe m asị, ma chegharịa n’ájá na ntụ.’ Ọ bụ mgbe Aịzaya hụrụ ebube nke Onyenwe anyị, ma nụ ndị cherubim na-eti mkpu, ‘Nsọ, nsọ, nsọ ka Onyenwe nke ndị agha dị,’ ka o tiri mkpu, sị, ‘Ahụhụ dịịrị m, n’ihi na e bibiri m!’ Daniel, mgbe onye ozi ahụ dị nsọ bịakwutere ya, sịrị, ‘Ịma mma m gbanwere n’ime m bụrụ ire ure.’ Pọl, mgbe e buliri ya gaa n’eluigwe nke atọ, ma nụ ihe ndị iwu na-akwadoghị mmadụ ikwu, kwuru banyere onwe ya dịka ‘onye dị nta karịa onye dị nta n’ime ndị nsọ niile.’ Ọ bụ Jọn a hụrụ n’anya, onye dabere n’obi Jizọs, ma hụ ebube Ya, bụ onye dara n’ihu ndị mmụọ-ozi dịka onye nwụrụ anwụ. Ka anyị na-ele Onye Nzọpụta anyị anya nso karị ma na-aga n’ihu ime nke a mgbe niile, ka anyị ga-ahụ ihe ga-eme ka anyị kwado n’ime onwe anyị ntakịrị karị.” Signs of the Times, Eprel 7, 1887.

Mgbe Gebriel kọwara Daniel ọhụụ ahụ, o weputara ihe omume amụma nke isi nke iri na otu. Ihe omume ndị ahụ bụ nkọwa nke agha, ma n’ime nnọchiteanya nke agha ndị ahụ, ọhụụ na-akpata ihe, ya bụ “mareh” nke nwanyị, e gosipụtara dịka “marah,” mere ka a gbanwee Daniel n’onyinyo nke Kraịst. Mgbe Kraịst kwuru na unu ga-anụ maka agha na asịrị agha, Ọ na-akọwapụta agha ndị e depụtara n’isi nke iri na otu nke Daniel. Ọ gara n’ihu kọwapụta na, iji hụ ọhụụ ahụ nke na-eme ka a gbanwee onye na-ele ya anya n’onyinyo Ya, ị ghaghị ịtụgharịa azụ, n’ihi na olu ahụ dị n’azụ gị. Agha ndị a nọchiri anya ha n’Daniel isi nke iri na otu bụ nkọwa nke agha ndị mere n’akụkọ ihe mere eme gara aga. Site n’ịnụ maka agha ndị ahụ n’oge gara aga, a na-akụzi mmadụ banyere akụkọ ihe mere eme nke na-eme ugbu a, ma ọ bụ naanị ma ọ bụrụ na mmadụ ahụ nwere anya ịhụ ụzọ na ntị ịnụ ihe.

Mgbe Ezikiel dere na oge ga-abịa mgbe a gaghịzi eme ka ọhụụ ahụ dị ogologo, ọ bụ n’ihe metụtara ọhụụ Ezikiel banyere ebe nsọ nke eluigwe, ebe, n’etiti ihe ndị ọzọ, Ezikiel hụrụ “wiil n’ime wiil,” nke Sista White kọwara dị ka mgbagwoju anya nke mmekorita ihe omume mmadụ.

> “N’akụkụ osimiri Kebar, Ezikiel hụrụ ifufe-oke nke yiri ka ọ na-abịa site n’ugwu, ‘igwe-ojii dị ukwuu, na ọkụ na-apịakọta onwe ya, ìhè kwa gbara ya gburugburu, ma site n’etiti ya pụta ihe dị ka agba amba.’ Ọtụtụ wheel, ndị na-agafe ibe ha, ka ihe anọ dị ndụ na-eme ka ha na-agagharị. Elu nke ihe ndị a niile ‘ka oyiyi nke ocheeze dị, dị ka ọdịdị nkume safaya: ma n’elu oyiyi nke ocheeze ahụ ka oyiyi dị ka ọdịdị mmadụ nọkwasịrị n’elu ya.’ ‘Ma n’etiti ndị cherubim ka e hụrụ ọdịdị aka mmadụ n’okpuru nku ha.’ Ezekiel 1:4, 26; 10:8. Wheel ndị ahụ dị mgbagwoju anya nke ukwuu n’usoro nhazi ha nke na, n’ile ha anya mbụ, ha yiri ka ọ bụ ọgbaaghara; ma ha na-agagharị n’ime nkwekọrịta zuru oke. Ndị dị n’eluigwe, ndị aka ahụ dị n’okpuru nku ndị cherubim na-akwado ma na-eduzi, bụ ndị na-akpali wheel ndị a; n’elu ha, n’elu ocheeze safaya ahụ, nọ Onye Ebighị Ebi; ma gburugburu ocheeze ahụ ka egwurugwu dị, ihe nnọchianya nke ebere Chineke.”

> “Dịka mgbagwoju anya ndị yiri wheel nọ n’okpuru nduzi nke aka ahụ dị n’okpuru nku ndị cherubim, otu a kwa ka egwuregwu mgbagwoju anya nke ihe omume mmadụ dị n’okpuru ọchịchị nke Chineke. N’etiti ọgụ na mkpọtụ nke mba dị iche iche, Onye ahụ nke nọ ọdụ n’elu ndị cherubim ka na-eduzi ihe omume nke ụwa.

> “Akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche ndị, otu n’azụ nke ọzọ, ejirila oge na ọnọdụ e kenyere ha, na-agba àmà n’amaghị ama banyere eziokwu ahụ nke ha onwe ha amaghị ihe ọ pụtara, na-agwa anyị okwu. Mba ọ bụla na onye ọbụla nke taa ka Chineke ekewapụtara ọnọdụ n’ime nnukwu atụmatụ Ya. Taa a na-eji ụdọ olulu ahụ dị n’aka Onye na-adịghị eme njehie atụ ndị mmadụ na mba dị iche iche. Ha niile na-ekpebi ọdịnihu ha site n’nhọpụta nke aka ha, Chineke onwe Ya na-achịkwa ihe niile ka e wee mezuo nzube Ya.

> “Akụkọ ihe mere eme nke nnukwu ONYE AHỤ BỤRỤ M depụtara n’Okwu Ya, na-ejikọta njikọ n’azụ njikọ n’agbụ amụma, site na ebighị ebi nke gara aga ruo na ebighị ebi nke ga-abịa, na-agwa anyị ebe anyị nọ taa n’usoro nke ọgbọ dị iche iche, na ihe a pụrụ ịtụ anya ya n’oge na-abịa. Ihe niile amụma buru n’amụma na ọ ga-emezu, ruo n’oge ugbu a, ka e depụtala n’akwụkwọ ibe nke akụkọ ihe mere eme, ma anyị pụrụ ijide n’aka na ihe niile ka ga-abịa ga-emezu n’usoro ya.

> “A kọwara n’ụzọ doro anya n’Okwu nke eziokwu mmeri ikpeazụ a ga-emeri ọchịchị niile nke ụwa. N’amụma e kwuru mgbe a kpọpụtara ikpe sitere n’aka Chineke megide eze ikpeazụ nke Izrel ka e nyere ozi a.” Education, 178, 179.

Ụkwụ ndị ahụ dị mgbagwoju anya, nke n’ile anya mbụ yiri ka ha nọ n’ọgbaaghara, bụ mmegharị dị mgbagwoju anya nke ihe omume mmadụ dị ka e si anọchi anya ha n’esemokwu na mkpọtụ nke mba dị iche iche. Akụkọ ihe mere eme nke Kraịst kpọpụtara n’Okwu Ya na-agwa anyị ebe anyị nọ, ma n’ime ime otú ahụ ọ na-akọwapụta mbibi ikpeazụ nke ọchịchị niile nke ụwa. Oge nke ịka akara nke otu narị puku iri anọ na anọ puku bụ ebe mmetụta nke ọhụụ ọ bụla na-emezu, ma n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ, ụkwụ ndị ahụ na-anọchi anya agha na asịrị agha ndị Kraịst kpọrọ “mmalite nke ihe mgbu”. Mmalite nke ihe mgbu bidoro na Septemba 11, 2001, n’ihi na ọ bụ mgbe ahụ ka oge nke ịka akara nke otu narị puku iri anọ na anọ puku bidoro, ma mmụọ ozi nke ịka akara na-etinye akara Ya n’ahụ ndị na-asụ ude ma na-eti mkpu n’ihi arụ arụ nile a na-eme n’ime nzukọ na n’ala ahụ.

Agha ndị dị n’ala ahụ na-amịpụta iru uju n’ime ndị na-ahụ ma na-anụ ihe agha ndị ahụ nọchiri anya ya. Akụkọ ihe mere eme nke ịka akara ahụ na-akọwapụta ikpochapụ ikpeazụ nke alaeze niile nke ụwa, a na-esokwa ikpochapụ alaeze ndị ahụ n’akụkọ amụma nke oge gara aga. Mgbe Aịzaya, n’isi nke isii, hụrụ otu ọhụụ ahụ Jọn, Daniel, Ezikiel, Job na Pọl hụrụ, o wepụtara onwe ya ka o zie ozi ahụ maka oge ahụ, ma ọ jụrụ ogologo oge ole ka ọ ga-adị mkpa ka o na-ezi ozi ahụ?

> Ọzọkwa, anụrị m olu Onyenweanyị, na-asị, Ònye ka M ga-eziga, ònye kwa ga-aga n’ihi anyị? Mgbe ahụ, asịrị m, Lee m; zipu m. O wee sị, Gaa, gwa ndị a, Nụnụ n’ezie, ma unu aghọtakwala; hụnụ n’ezie, ma unu aghọtakwala. Mee ka obi ndị a bụrụ oke arọ, mee ka ntị ha dị arọ, mechikwara anya ha; ka ha ghara iji anya ha hụ, ma jiri ntị ha nụ, ma jiri obi ha ghọta, ma laghachi, ka e wee gwọọ ha. Mgbe ahụ, asịrị m, Onyenweanyị, ruo ole mgbe? O wee zaa, Ruo mgbe obodo ndị ahụ ga-abụ mkpọmkpọ ebe, na-enweghị onye bi n’ime ha, na ụlọ ndị ahụ enweghị mmadụ, ala ahụ kwa bụrụkwa ebe tọgbọrọ n’efu kpamkpam, Ma Onyenweanyị ewepụ ndị mmadụ n’ebe dị anya, ka ịhapụ n’ala ahụ bụrụkwa nnukwu ihe n’etiti ya. Aịsaịa 6:8–12.

Azịza e nyere Aịzaya bụ na ọ ga-adị ya mkpa ịkpọsa ozi ahụ ruo mgbe “a ga-emebi ala ahụ kpamkpam.” A na-enye ozi nke ịkàrà n’oge agha, a na-akọwapụtakwa agha ahụ kpọmkwem dịka nkọwa nke ọhụụ “marah” nke ndị amụma niile hụrụ. E mere ozi nke mpụta iji mụpụta ahụmịhe nke ime, ma ọ bụ naanị n’ime ndị “ga-anụ.”

Njikọ nke agha nnọchi anya Pọopu nke ndị Nazi n’Agha Ụwa nke Abụọ, kwekọrọ, ahịrị n’elu ahịrị, na agha nnọchi anya nke abụọ n’agha nnọchi anya nke abụọ, ma Agha Ụwa nke Abụọ n’onwe ya kwa kwekọrọ n’agha nnọchi anya nke abụọ. Njikọ nke agha nnọchi anya nke abụọ na agha ókèala nke Raphia nke a na-emegharị ugbu a na Ukraine, jikọtara n’ụzọ mpaghara na mbuso agha nke abụọ nke Islam nke ahụhụ nke atọ, nke malitere na Ọktoba 7, 2023, ma na-anọchi anya wiil amụma dị n’ime wiil.

N’afọ 1999, e bipụtara otu akwụkwọ John Cornwell dere. N’oge ahụ, John Cornwell bụ Okenye Onye Ọkà Nnyocha na Jesus College, na Cambridge dị n’England, bụrụkwa onye nta akụkọ na onye odeakwụkwọ nwetara ọtụtụ ihe nrite. Akwụkwọ ahụ tụlere ọrụ pope nke Rome onye chịrị n’oge Agha Ụwa nke Abụọ. Akwụkwọ ahụ malitere site n’akụkọ banyere nna nna pope ahụ ga-abịa n’ọdịnihu, onye bụ aka nri Pope Pius IX, onye a maara dị ka Pio Nono. N’afọ 1849, ìgwè ndị Republican wakporo ogige Vatican, Pope Pius IX wee gbapụ n’obodo Rome. Nwoke ọ kpọrọ soro ya gaa n’ọgbọ ndụ n’ala ọzọ bụ nna nna Eugenio Pacelli. Eugenio Pacelli bụ nwa nwa nwoke nke aka nri Pope Pius IX, o mechakwara bụrụ Pius XII; a kpọrọkwa akwụkwọ ahụ e dere banyere Eugenio Pacelli Hitler’s Pope, The Secret History of Pius XII.

N’akwụkwọ ahụ, Cornwell na-enyocha ókè Pope Pius XII, onye a na-akpọbu Kadịnal Eugenio Pacelli, si mara banyere ma zaghachi mkpagbu ndị Juu nke ọchịchị Nazi mere n’oge Agha Ụwa nke Abụọ. Ọ na-egosi na nkịtị ọha Pope Pius XII nakwa enweghị ihe o mere iji katọọ Mgbukpọ Oké Ọnụnọ ahụ gosipụtara nduzi ya na-adịghị omume ọma n’oge agha ahụ.

Cornwell na-enye ihe ndabere nke akụkọ ihe mere eme banyere ọchịchị papal nke Pius XII, gụnyere ndabere ya n’ọrụ diplọma na mgbagwoju anya nke ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke oge ahụ. Ọ na-enyocha ụzọ Vatican si mee ihe n’imeso Nazi Germany. Cornwell na-akọwapụta na Pius XII dara n’ịkpọpụta olu megide Holocaust na n’itinye aka n’ọnọdụ ndị Juu a na-akpagbu n’aha ha, n’ihi na ya, dịka Kadịnal n’afọ 1933, emeela ka e nwee nkwekọrịta concordat na Hitler nke kwere nkwa nrubeisi ndị Katọlik nye ọrụ Hitler.

Anyi ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> Mgbe Agha Ụwa nke Abụọ gasịrị, ụfọdụ ndị omekome agha Nazi jisiri ike gbanahụ ikpe ziri ezi site n’ịgbaga mba dị iche iche, gụnyere ọtụtụ ndị dị na South America. Ụzọ ndị bụ isi ha jiri gbanahụ ma rute South America gụnyere:

> Ụzọ mgbapụ zoro ezo: Ụzọ mgbapụ zoro ezo bụ ụzọ nzuzo dị iche iche òtù na nhazi dịgasị iche iche, gụnyere Ụka Katọlik na ụlọ ọrụ ọgụgụ isi ndị na-enwe ọmịiko, hiwere iji nyere ndị Nazi na ndị mgbapụ ndị ọzọ aka isi na Europe gbapụ. Ụzọ ndị a na-agụnyekarị iji njirimara ụgha, akwụkwọ e megharịrị emegharị, na netwọkụ izochi mmadụ n’ụzọ aghụghọ, iji kwado njem ha ruo n’ebe nchekwa, gụnyere South America.

> Akwụkwọ ikike adịgboroja: Ọtụtụ ndị Nazi gbara ọsọ nwetara paspọtụ adịgboroja, visa, na akwụkwọ njem ndị ọzọ e mere adịgboroja iji zoo ezi njirimara ha ma gbanahụ ijide ha. Ha jiri akwụkwọ ndị a gafee mba ndị na-anọpụ iche ma ọ bụ ndị na-akwado ha tupu ha eruo South America.

> Mmekọrịta ndị ọchịchị n’ime ya: N’ọnọdụ ụfọdụ, ndị ọchịchị nwere mmetụta ebere na mba ndị dị na South America leghaara ịdị adị nke ndị Nazi gbapụrụ agbapụ anya ma ọ bụ nyere ha aka n’ọrụ izere ijide ha. Ụfọdụ gọọmenti, karịsịa ndị nwere ọchịchị aka ike nke nwere ọmịiko n’ebe echiche Nazi nọ, nyere ndị a ebe mgbaba.

> Ụzọ mgbapụ iwu: Ụfọdụ ndị omempụ agha ndị Nazi jiri ohere oghere dị n’iwu ma ọ bụ iwu izipu ndị a na-achọ ikpe na mba ndị dị na South America na-adịghị ike mee ihe iji zere izipu ha azụ na Europe, ebe a ga-ekpe ha ikpe n’ihi mpụ ha.

> N’ozuzu, ngwakọta nke ratlines, akwụkwọ e ji aghụghọ mepụta, imekọ aka nke ndị ọchịchị, na oghere iwu kwere ka ndị omekome agha Nazi gbapụ gaa South America ma zere ikpe ziri ezi ruo ọtụtụ afọ mgbe Agha Ụwa nke Abụọ kwụsịrị. ChatGPT, March, 2024.

Back to Articles