Article

# Akwụkwọ Daniel—Nọmba Otu Narị na Iri Asatọ na Ise

Chi E kpọrọ Ahụ̀: Nkwupụta Dị Omimi nke Pita na Ihe Ọ Na-egosi

Author

Jeff Pippenger

Published

April 15, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mgbe Pita zara ajụjụ Kraịst jụrụ banyere onye ndị na-eso ụzọ ahụ na-ekwu na Kraịst bụ, o gosiri na Jisọs bụ Onye E Tere Mmanụ, bụ Kraịst, bụ Mesaya. O kwukwara na Ọ bụ Ọkpara Chineke.

> Mgbe Jisọs bịarutere n’ókè-ala nke Sesaria Filipai, ọ jụrụ ndị na-eso ụzọ ya, sị, Ònye ka ndị mmadụ na-asị na m bụ, bụ Nwa nke mmadụ? Ha wee sị, Ụfọdụ na-ekwu na ị bụ Jọn Onye na-eme Baptizim; ụfọdụ, Ịlaịja; ma ndị ọzọ, Jeremaya, ma ọ bụ otu n’ime ndị amụma. Ọ sịrị ha, Ma unu onwe unu, ònye ka unu na-asị na m bụ? Saịmọn Pita zara, sị, Ị bụ Kraịst ahụ, Ọkpara Chineke dị ndụ. Jisọs wee zaa ya, sị, Ngọzị dịrị gị, Saịmọn Ba-Jona: n’ihi na anụ ahụ na ọbara ekpugheghị gị nke a, kama ọ bụ Nna m nke nọ n’eluigwe. Ma Mụ onwe m na-agwa gị kwa, na ị bụ Pita, na n’elu nkume a ka M ga-ewu nzukọ m; ọnụ ụzọ ámá nke hel agaghị emerikwa ya. M ga-enyekwa gị mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe: ihe ọbụla ị ga-ekekọta n’ụwa, a ga-ekekọta ya n’eluigwe: ihe ọbụla ị ga-atọghe n’ụwa, a ga-atọghe ya n’eluigwe. Matiu 16:13–19.

Site n’aka Pita ka Mmụọ Nsọ gosipụtara eziokwu bụ isi nke narị puku mmadụ iri anọ na anọ ga-aghọta. O mere nke a na Panium, nke bụ Siza Filipaị. Panium bụ ebe nsọ ụlọ arụsị kacha dị nsọ n’ofufe nke dragọn ahụ, n’ihi na Gris na-anọchi anya ụwa, ụwa n’oge ikpeazụkwa bụ Mba Ndị Dị n’Otu, onye bụ onye nnọchi anya dragọn ahụ n’ụwa. “Ụzọ ámá nke hel” bụ aha e ji akpọ ụlọ arụsị Pan, chi ewu nke Gris. E wuru ụlọ arụsị ahụ n’ihu ọgba nke nwere Isi Iyi Panium. Isi Iyi Panium ahụ na-enye Osimiri Jọdan mmiri, nke bụ akara nke Kraịst.

Aha “Jordan” pụtara “onye na-agbadata,” ma ọ na-amalite ụzọ ya n’ógbè ugwu dị n’ugwu Israel, na-enweta isi iyi ya kachasị mkpa site n’isi mmiri nke Ugwu Hermon, bụ ugwu kachasị elu n’Ogologo Ugwu Hermon, ebe isi mmiri a na-akpọ “ọnụ ụzọ ámá nke hel” dị. Hermon pụtara “nsọ” ma “Jordon” pụtara “ịgbadata.” Osimiri Jọdan na-esi n’ugwu dị elu nke Ugwu Hermon asọpụta ma na-agbadata site na Ndagwurugwu Mgbawa Jọdan, mesịa ruo n’Oké Osimiri Nwụrụ Anwụ, nke bụ ebe kacha dị ala n’elu ụwa.

Mmiri ndị na-enye Osimiri Jọdan nri, ndị sitere n’ụlọ nsọ Pan, ma n’ikpeazụ rute n’ebe kachasị ala n’ụwa, na-anọchi anya ọdịda ahụ Ọkpara Chineke mere mgbe Ọ hapụrụ ugwu nsọ kachasị elu ka O rịdata n’“osimiri nwụrụ anwụ” kachasị ala nke ụwa a. Ịrịdata Kraịst site n’eluigwe ruo n’ọnwụ nke obe na-anọchikwa anya na O were n’ahụ Ya anụ ahụ nke mmadụ dara ada, n’ihi na njem Ya site n’eluigwe ruo n’obe bụ nke e jiri mmiri ndị sitere n’“ọnụ ụzọ ámá nke hel” zụọ.

Oké Osimiri Nwụrụ Anwụ abụghị naanị ebe kacha ala n’ụwa, kama ọ bụkwa mmiri kacha nnu n’ụwa, nke nnu ya ji ugboro itoolu karịa nke oke osimiri. Ọnwụ Kraịst n’obe, dịka e sere ya onyinyo site n’Oké Osimiri Nwụrụ Anwụ, bụ ebe O ji mee ka ọgbụgba-ndụ Ya na ọtụtụ ndị guzosie ike.

> Ị ga-eji nnu tụọcha àjà ọka gị niile; i gaghị ekwekwa ka nnu nke ọgbụgba ndụ nke Chineke gị kọọ n’àjà ọka gị: n’àjà gị niile ka ị ga-enye nnu. Levitikọs 2:3.

N’ụzọ ya si n’isi iyi nke Ugwu Hemọn, Osimiri Jọdan na-agafe n’Osimiri Galili, nke a makwaara dị ka Ọdọ Taịbẹriọs na Ọdọ Kinneret. Galili pụtara “mgbanye ọnụ ụzọ” ma ọ bụ “ebe ntụgharị.” Taịbẹriọs bụ aha onye ọchịchị Rom nke soro Ọgọstọs Siza, ma n’ihi ọdịdị nke ọdọ ahụ, a na-akpọ ya Kinneret, nke pụtara “ụbọ akwara” ma ọ bụ “laịa.” Ebe ntụgharị maka mmadụ niile bụ mgbe Taịbẹriọs Siza chịrị ọchịchị, a kpọgiderekwa Jizọs n’obe, ma ụbọ akwara ọ bụla dị n’eluigwe gbara nkịtị. Akaebe ala nke Osimiri Jọdan n’ihe metụtara “ọnụ ụzọ ámá nke hel,” nke bụ ụlọ nsọ nke chi Gris a na-akpọ Pan, na-ekwu maka akaebe ahụ Pita kwusara site n’ike mmụọ nsọ nke Mmụọ Nsọ.

Mbịanụ n’anụ ahụ nke Kraịst bụ njikọta nke ịdị-Chineke na ịdị-mmadụ nke mere mgbe Ọkpara Chineke nke dị nsọ were anụ ahụ mmadụ n’ahụ́ Ya, si otú a jikọta ịdị-Chineke na ịdị-mmadụ, dịka mmiri si n’isi iyi Pan na-enye Osimiri Jọdan nri na-anọchi anya ya. Ihe na-enye isi iyi Pan nri bụ igirigi, mmiri ozuzo, na snow nke na-adakwasị n’ugwu Hemọn, Hemọn na-anọchi anya ugwu “nsọ,” nke bụ Jerusalem nke dị n’elu.

> Abụ nke nrịgo nke Devid. Lee, ọ dị mma, ọ dịkwa ụtọ, ka ụmụnna biri ọnụ n’ịdị n’otu! Ọ dị ka mmanụ otite dị oké ọnụ ahịa n’isi, nke sọfere n’afụ ọnụ, ọbụna n’afụ ọnụ Erọn: nke sọfere ruo n’ọnụ uwe ya; Dị ka igirigi Hemọn, na dịka igirigi nke wedara n’elu ugwu Zayọn: n’ihi na ọ bụ n’ebe ahụ ka Onyenwe anyị nyere iwu ngọzi ahụ, ọbụna ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 133:1–3.

“Mmanụ ọma ahụ dị oké ọnụ ahịa” nke sịrị n’afụ́ Áárọn daa n’afụ́ ọnụ ya bụ mmanụ e ji tee ya na ụmụ ya mmanụ mgbe e doro ha nsọ dịka ndị nchụàjà nke Chineke.

> Ị ga-ewerekwa n’ọbara ahụ nke dị n’elu ebe-ichu-àjà, na n’ime mmanụ nke ite mmanụ nsọ, fesa ya n’elu Erọn, na n’elu uwe ya, na n’elu ụmụ ya ndị ikom, na n’elu uwe ụmụ ya ndị ikom ya na ha nọ: a ga-emekwa ka ọ bụrụ onye e doro nsọ, ya na uwe ya, na ụmụ ya ndị ikom, na uwe ụmụ ya ndị ikom ya na ha nọ. Ọpụpụ 29:21.

Pita kwupụtara nkwupụta nke ndị na-eso ụzọ ahụ niile, ma site n’ime nke a o kwupụtakwa nkwupụta nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ, ndị a ga-ete mmanụ dị ka otu ọkwa nchụàjà jikọtara ọnụ nke a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ. “Mmanụ” ahụ e ji tee Erọn mmanụ, bụkwa dị ka igirigi nke Ugwu Hemọn, bụrụkwa kwa igirigi nke ugwu Zayọn. “Mmanụ” ahụ na “igirigi” ahụ bụ ozi ahụ nke na-anọchi anya ite mmanụ nke Mmụọ Nsọ.

> Nụenụ ntị, unu eluigwe, m ga-ekwu okwu; gee ntị, gị ụwa, n’okwu ọnụ m. Ozizi m ga-adaba dị ka mmiri ozuzo, okwu m ga-asọpụta dị ka igirigi, dị ka obere mmiri ozuzo n’elu ahịhịa dị nro, na dịka oke mmiri n’elu ahịhịa: n’ihi na m ga-ekwusa aha nke Onyenwe anyị: nyenụ Chineke anyị ịdị ukwuu. Deuteronomi 32:1–3.

“Ìrì” ahụ bụ “ozizi” nke na-adakwasị n’ugwu Zayọn, ọ bụkwa “mmanụ” nke ite mmanụ nsọ nke na-eme ka otu narị puku iri anọ na anọ bụrụ otu, ndị bụ ndị nchụàjà nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ. Ozizi ahụ na-adapụ dịka mmiri ozuzo, na-esiwanye dị ka ìrì, n’ihi na a “na-ebipụta” ya. A na-ebipụta ya n’ihi na eluigwe na ụwa ga-ege ntị ma nụ okwu ndị si n’ọnụ Ya pụta, site n’aka otu ndị nchụàjà ejikọtawo ọnụ, nke bụ ọkọlọtọ ahụ na-ekwusa ozi nke Mkpu Etiti Abalị na Mkpu Ukwuu.

> Lee ka ụkwụ onye ahụ mara mma n’elu ugwu, bụ́ onye na-eweta ozi ọma, onye na-ekwusa udo; onye na-eweta ozi ọma nke ihe ọma, onye na-ekwusa nzọpụta; onye na-agwa Zaiọn, Chineke gị na-achị! Ndị nche gị ga-ebuli olu ha elu; ha ga-eji olu ha ọnụ bụrụ abụ: n’ihi na ha ga-ahụ anya na anya, mgbe Onyenwe anyị ga-eme ka Zaiọn lọghachi. Tienụ mkpu ọṅụ, bụọnụ abụ ọnụ, unu ebe tọgbọrọ n’efu nke Jerusalem: n’ihi na Onyenwe anyị akasiwo ndị Ya obi, O gbapụtara Jerusalem. Onyenwe anyị ekpugherewo ogwe aka nsọ Ya n’ihu mba niile; nsọtụ ụwa niile ga-ahụkwa nzọpụta nke Chineke anyị. Aịzaịa 52:7–10.

Ndị nche nke ụbọchị ikpeazụ, ndị Pita nọchiri anya ha, na-ekwusa nzọpụta na udo, ha ga-adịkwa n’otu, n’ihi na ha ga-ahụ anya na anya. Nke a na-eme mgbe “Onyenwe anyị weghachitere Zaịọn.” Okwu Hibru a sụgharịrị dị ka “weghachitere” pụtara “ịtụgharị azụ.” Mgbe Onyenwe anyị tụgharịrị Zaịọn azụ, ọ pụtara na Zaịọn anọwo n’agha nkwọrọ, dịka ịgbasasị ahụ si nọchie ya anya, a na-atụgharịkwa ya azụ mgbe agha nkwọrọ ahụ kwụsịrị.

> N’ihi na otú a ka Onyenwe anyị kwuru, na mgbe afọ iri asaa mezuru na Babilọn, Aga m eleta unu, mezuo kwa okwu ọma m kwere unu, site n’ime ka unu laghachi n’ebe a. N’ihi na amaara m echiche ndị M na-eche n’ebe unu nọ, ka Onyenwe anyị kwuru, echiche nke udo, ọ bụghịkwa nke ihe ọjọọ, iji nye unu ọgwụgwụ unu na-atụ anya ya. Mgbe ahụ unu ga-akpọku M, unu ga-agakwa kpee M ekpere, M ga-egekwa unu ntị. Unu ga-achọkwa M, hụtakwa M, mgbe unu ga-eji obi unu nile chọọ M. M ga-ekwekwa ka unu hụ M, ka Onyenwe anyị kwuru: M ga-eweghachikwa ndọta unu, chịkọtakwa unu site n’etiti mba niile, nakwa site n’ebe niile ebe M chụsasịrị unu, ka Onyenwe anyị kwuru; M ga-emekwa ka unu laghachi ọzọ n’ebe ahụ site na ya ka M mere ka e buru unu n’agha. Jeremiah 29:10–14.

Ndị amụma nile na-ekwu maka ụbọchị ikpeazụ, ma n’ụbọchị ikpeazụ ndị Ya nọ n’ala-nzọrọ nke a ga-atụgharị azụ, ka e wee mezuo àmà amụma ahụ.

> Okwu ahụ nke sitere n’aka Onyenwe anyị bịakwutere Jeremaya, na-asị, Otu a ka Onyenwe anyị Chineke nke Izrel kwuru, na-asị, Deere onwe gị okwu niile m gwara gị n’akwụkwọ. N’ihi na, lee, ụbọchị na-abịa, ka Onyenwe anyị kwuru, mgbe m ga-eweghachi ndọta n’agha nke ndị m, Izrel na Juda, ka Onyenwe anyị kwuru: m ga-emekwa ka ha laghachi n’ala ahụ m nyere nna ha hà, ha ga-enwetakwa ya. Jeremaya 30:1–3.

Mgbe ha rahụsịrị ụbọchị atọ na ọkara, dị nnọọ ka Lazarọs rahụrụ ụbọchị anọ, na Daniel wee ruo uju ụbọchị iri abụọ na otu, Maịkel na-akpọlite ndị àmà abụọ ahụ, ndị bụ ndị nke Ya nke ụbọchị ikpeazụ, ma na-eweta ha n’ịdị n’otu, ma na-etegharịkwa ha mmanụ site n’ozi a na-ebipụta gburugburu ụwa. Ozi ahụ bụ “igirigi” nke Ugwu Hemọn (ugwu nsọ), nke na-enye iyi Pan nri, nke n’ime ya na-enye Osimiri Jọdan nri. Ntegharị mmanụ a na-emezu site n’ozi ahụ na-anọchi anya ntegharị mmanụ Jizọs, nke kàrà akara mgbe Ọ ghọrọ Kraịst, nke Pita kọwara.

Mgbe Pita kọwara Kraịst dịka Ọkpara Chineke, ọ nọchiri anya Kraịst dịka ma Ọkpara Chineke ma Ọkpara nke mmadụ, dịka mmiri nke “ọnụ ụzọ ámá hel” na-enye Osimiri Jọdan si nọchianya ya. Nkwupụta nke Pita sitere n’ike mmụọ nsọ nke Mmụọ Nsọ, ọ bụkwa eziokwu ahụ, na Jisọs bụ Kraịst ahụ, Onye E Tere Mmanụ, nakwa na Ọ bụ ma Chineke ma mmadụ, ka Jisọs kọwara dịka eziokwu ahụ nke ga-abụ isi ihe ọgụ a ga-elekwasị anya megide ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ndị Kraịst kwere nkwa na ha ga-emeri, n’ihi na “ọnụ ụzọ ámá hel” agaghị emeri eziokwu a.

Eziokwu bụ na n’ụbọchị Septemba 11, 2001, dịka e tere Jizọs mmanụ n’oge baptizim Ya, otú ahụ ka mbido nke ịkà akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ malitere, ma n’akụkọ ihe mere eme ahụ, a ga-enwe nkụda mmụọ nke ga-egbu ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ, ruo mgbe Ọ ga-eme ka ha si n’ọnwụ bilie ma tụgharịa ndọrọ n’agha ha. Usoro nke mbilite n’ọnwụ gụnyere ijikọta ndị Ya ka ha bụrụ agha dị ike nke e weliri elu dịka ọkọlọtọ. A na-egosi ọrụ nke ime ka ha si n’ọnwụ bilie, ime ka ha dị ọcha, ijikọta ha, na iweli ha elu, mgbe ọnwụ gasịrị n’okporo ámá, n’amaokwu iri ruo iri na ise nke Daniel isi nke iri na otu, nakwa n’ebe ndị ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ. Ma n’amaokwu iri na atọ ruo iri na ise, Kraịst ewetaghachila ndị na-eso ụzọ Ya ọzọ na Sizaria Filipai, na Panium, ọ bụkwa n’ebe ahụ ka a na-etinye akara nke Chineke ruo ebighị ebi.

Naanị mgbe anyị ghọtara ịdị omimi nke eziokwu ndị a, ka anyị pụrụ ịmata mkpughe nke eziokwu ndị dị n’ịgba-ama nke Sesarea Filipi. N’amaokwu nke iri na asatọ nke isi nke iri na isii nke Matiu, a gbanwere aha Saịmọn Bà-jonah ka ọ bụrụ Pita, nke na-anọchi anya narị puku iri anọ na anọ, dịka e gosiri na mbụ n’otu edemede e bipụtara n’oge na-adịbeghị anya. Mkpughe mgbakọ na mwepụ e guzobere n’amaokwu ahụ na-ebuli Jizọs elu dị ka Onye Ọnụọgụ Ebube, n’ihi na ọ bụghị naanị na a pụrụ ịghọta Pita dịka onye na-anọchi anya narị puku iri anọ na anọ, kama Matiu 16:18 bụkwa akara mgbakọ na mwepụ nke “phi”.

Tupu anyị elebara mgbakọ na mwepụ metụtara “phi” anya, ekwesịrị ịrịba ama na “phi” bụ akụkụ nke okwu “Philippi,” nke bụ nke abụọ n’ime aha abụọ nke obodo Panium. Amaokwu nke iri na asatọ na-egosi na Jisọs gwara Pita okwu n’asụsụ Hibru, e dekọkwara ya n’asụsụ Grik, ma mesịa sụgharịa ya n’asụsụ Bekee. Nzọụkwụ atọ ndị ahụ na-egosi ọchịchị Kraịst n’elu Okwu Ya. Mgbe a tụlere okwu ahụ n’usoro mgbakọ na mwepụ nke ịmụba ọnọdụ ọnụọgụ e kenyere mkpụrụedemede, ọ na-egosi na aha Pita hà otu narị puku na iri anọ na anọ, si otú a na-emesi Jisọs ike dị ka Onye Ọnụọgụ Ebube. N’otu amaokwu ahụ kpọmkwem, ebe Jisọs na-ekwupụta na Ọ ga-ewu nzukọ Ya, Onye Ọnụọgụ Ebube jidere usoro ntụgharịasụsụ ahụ ka eziokwu ahụ e gosiri n’amaokwu nke iri na asatọ nke isi nke iri na isii wee nọchite anya akara mgbakọ na mwepụ nke “phi.”

> M ma asịkwa gị, na ị bụ Pita, ọ bụkwa n’elu nkume a ka m ga-ewu nzukọ m; ọnụ ụzọ ámá nke hel agaghị emeri ya. Matiu 16:18.

Ewughị nzukọ-ya naanị n’elu ozizi na Jisọs bụ Kraịst, nakwa na Ọ bụ Ọkpara Chineke, kama ọ dịkwa n’eziokwu ahụ na Ọ bụ Okwu ahụ, nakwa na Okwu ahụ kere ma na-achịkwa ihe nile, gụnyere mgbakọ na mwepụ, ụtọasụsụ, na ọrụ nile nke mmadụ.

> N’ime onye ahụ ka anyị natakwara ihe-nketa, ebe e buru ụzọ họpụta anyị dịka nzube nke Onye ahụ si dị, onye na-arụ ihe niile dịka ndụmọdụ nke ọchịchọ nke onwe ya si dị. Ndị Efesọs 1:11.

Faị, nke a na-anọchikarị anya ya site n’akwụkwọ ozi Gris φ (faị), bụ ọnụọgụ na-adịgide adịgide n’ọmụmụ mgbakọ na mwepụ nke hà ya na ihe dị ka 1.618033988749895. A maara ọnụọgụ a dịka oke ọlaedo ma ọ bụ òkè nsọ. Ọ bụ “ọnụọgụ na-enweghị nkewa ziri ezi”, nke pụtara na a pụghị igosipụta ya dịka nkebi dị mfe, ma ngosipụta ya n’ọnụọgụ iri na-aga n’ihu ebighị ebi na-enweghị imegharị onwe ya.

Ọnụọgụ ọlaedo nwere ọtụtụ àgwà pụrụ iche nke pụtara ìhè, ọ na-apụtakwa n’ọnọdụ dị iche iche n’ihe mgbakọ na mwepụ, nka, ụkpụrụ ụlọ, okike, na mpaghara ndị ọzọ. A na-ahụkarị ya n’ụdị ihe oyiyi jiọmịtịrị, dịka rektangulu, pentagọn, na dodekahedrọn, ebe ọnụọgụ nke akụkụ nke toro ogologo n’ebe nke dị mkpụmkpụ hà nhata na phi.

N’ọrụ nka na n’ịkụ ụlọ, a na-ewere ọnụọgụ ọlaedo dị ka ihe na-emepụta nha na nkwekọrịta na-atọ ụtọ n’anya. Ndị nka na ndị na-azụ ụlọ ejirila ya mee ihe n’akụkọ ihe mere eme dum, site n’oge mmepeanya ochie ruo n’oge Renaissance na ọbụna karịa, n’ịkpụzi nhazi, ụlọ, na ọrụ nka. N’ihe gbasara mgbakọ na mwepụ, ọnụọgụ ọlaedo na-apụta n’ụdị dị iche iche nke nhata na usoro mgbakọ na mwepụ, gụnyere usoro Fibonacci, ebe mkpụrụokwu ọ bụla bụ nchikọta nke mkpụrụokwu abụọ bu ya ụzọ. Ka mkpụrụokwu ndị dị n’usoro Fibonacci na-abawanye, oke dị n’etiti mkpụrụokwu ndị na-esochi onwe ha na-abịarukwu phi nso.

N’amaokwu 16:18, anyị na-ahụ phi nke mgbakọ na mwepụ (1.618…). Jisọs, bụ Chineke “nke na-arụ ihe nile dịka ndụmọdụ nke uche nke onwe ya si dị,” kpebiri itinye akara-aka Ya nke ịbụ Palmoni, Nọmba Dị Ebube ahụ, ma ọ bụ Onye Na-agụpụta Ihe Nzuzo, n’ime jiọgrafi amụma nke na-akọwa ebe ọgụ ụka Ya megide ọnụ ụzọ ámá nke hel ga-adị n’ụbọchị ikpeazụ. N’ebe ọgụ amụma ahụ, site n’ịchịkwa nọmba, O ji “Pita” nọchite puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ, onye e gbanwere aha ya site na “Saịmọn” bụ onye na-anụ ozi nduru, bụrụ “Pita”, si otu a kpọọ puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ ndị ọgbụgba ndụ Ya nke ụbọchị ikpeazụ.

“Oké nkume” ahụ Ọ họọrọ iwulite ụka Ya n’elu ya bụ nkume ntọala ahụ, nkume ntọala na isi nkume nkuku nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, n’ihi na ọ dịghị ezi ntọala ọ bụla nke na-abụghị Kraịst. Site na baptizim nke Kraịst, mgbe Saịmọn “nụrụ” ozi nke nduru ahụ ruo n’obe nke Osimiri Nwụrụ Anwụ, n’ime ụbọchị otu puku abụọ na iri isii, ugboro abụọ kwa ụbọchị, e nwere àjà ụtụtụ na nke mgbede, ma e wezụga n’ụbọchị ikpeazụ nke ụbọchị otu puku abụọ na iri isii ahụ, n’ihi na n’ụbọchị ahụ, àjà mgbede ahụ gbanahụrụ n’aka onye nchụàjà, ma n’obe ahụ Kraịst nwụrụ dịka onyinye nke puku abụọ na narị ise na nke iri abụọ.

> “Ihe nile jupụtara n’ụjọ na ọgbaaghara. Onye nchụàjà na-achọ igbu aja ahụ; ma mma ahụ si n’aka ya dara, ebe ike gwụrụ ya, nwa atụrụ ahụ wee gbanarị. Ihe nnọchianya ezutewo ihe e ji ya akọwa n’ọnwụ nke Ọkpara Chineke. E mewo nnukwu àjà ahụ. E meghere ụzọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ. A kwadebewo ụzọ ọhụrụ na nke dị ndụ nye mmadụ niile. Ọ dịghịkwa mkpa ọzọ ka ụmụ mmadụ mmehie juru na mwute nọgide na-eche ọbịbịa nke Onye Nnukwu Nchụàjà.” The Desire of Ages, 757.

“Nkume” ahụ Ọ ga-ewu nzukọ-Ya n’elu ya bụ nkume ntọala ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ; ọnụọgụ ya bụ “puku abụọ narị ise na iri abụọ.” N’otu amaokwu dị mkpirikpi, Kraịst na-egosi Onwe Ya dịka Nna-ukwu nke ihe nile, ma mgbe Ọ na-eme otú ahụ, Ọ nọ na-eguzo ma na-ekwu okwu n’amaokwu iri na atọ ruo iri na ise nke Daniel isi nke iri na otu.

> Mụ onwe m na-asịkwa gị, na gị bụ Pita, ọ bụkwanụ n’elu nkume a ka m ga-ewu ụka m; ọnụ ụzọ ámá nke hel agaghị enwe mmeri imegide ya. Matiu 16:18.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.

> “Ihe ndị zoro ezo bụ nke Onyenwe anyị Chineke anyị; ma ihe ndị e kpughere bụ nke anyị na nke ụmụ anyị ruo mgbe ebighị ebi.” Diuterọnọmi 29:29. Otu Chineke si rụzuo ọrụ nke okike ahụ, Ọ dịghị mgbe O kpughere ya ụmụ mmadụ; sayensị mmadụ apụghị ịchọpụta ihe nzuzo nke Onye Kasị Elu. Ike okike Ya bụ ihe a na-apụghị ịghọta aghọta dịka ịdị adị Ya dị.

> “Chineke ekwela ka iju mmiri nke ìhè wụsaa n’elu ụwa ma n’ihe ọmụmụ sayensị ma n’ọrụ nka; ma mgbe ndị mmadụ na-ekwu na ha bụ ndị sayensị na-atụle isiokwu ndị a naanị site n’echiche mmadụ, n’ezie ha ga-eru nkwubi okwu na-ezighị ezi. O nwere ike ịbụ ihe na-adịghị njọ ịtụgharị uche gafee ihe Okwu Chineke kpughere, ma ọ bụrụ na echiche anyị adịghị emegide eziokwu ndị a hụrụ n’Akwụkwọ Nsọ; ma ndị na-ahapụ Okwu Chineke, ma na-achọ ịkọwa ọrụ okike Ya site n’ụkpụrụ sayensị, na-asọgharị n’enweghị maapụ ma ọ bụ kọmpas n’elu oke osimiri a na-amaghị. Uche ndị kachasị ukwuu, ma ọ bụrụ na Okwu Chineke adịghị edu ha n’ọrụ nchọpụta ha, na-agbagwoju anya n’ịgbalị ha ịchọpụta mmekọrịta dị n’etiti sayensị na mkpughe. N’ihi na Onye Okike na ọrụ Ya dị anya nke ukwuu karịa nghọta ha nke na ha enweghị ike ịkọwa ha site n’iwu okike, ha na-ewere akụkọ Akwụkwọ Nsọ dị ka ihe a na-apụghị ịdabere na ya. Ndị na-enwe obi abụọ banyere ntụkwasị obi nke ihe ndekọ nke Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, a ga-eduba ha ka ha gaa otu nzọụkwụ ọzọ, ma nwee obi abụọ banyere ịdị adị nke Chineke; ma mgbe ahụ, ebe ha tufuru nkedo ụgbọ mmiri ha, a na-ahapụ ha ka ha na-ama jijiji n’elu nkume nke ekweghị ekwe.”

> “Ndị a efuola ịdị mfe nke okwukwe. A ghaghị inwe okwukwe siri ike nke edobere n’ike ọchịchị Chineke nke Okwu Nsọ Ya. A gaghị eji echiche sayensị nke mmadụ nwalee Bible. Ihe ọmụma mmadụ bụ onye ndu a na-apụghị ịdabere na ya. Ndị na-enwe obi abụọ, ndị na-agụ Bible naanị iji kparị ya, nwere ike, n’ihi nghọta na-ezughị okè ha banyere ma sayensị ma ọ bụ mkpughe, ịsị na ha ahụwo mmegide dị n’etiti ha; ma mgbe a ghọtara ha nke ọma, ha nọ n’udo zuru oke. Mozis dere n’okpuru nduzi nke Mmụọ nke Chineke, ma echiche ziri ezi banyere jiọlọjị agaghị ekwu na ọ chọpụtala ihe ndị a na-apụghị ime ka ha kwekọọ na okwu ya. Eziokwu niile, ma nke dị n’okike ma ọ bụ nke dị na mkpughe, na-ekwekọ n’onwe ya n’ihe ngosi ya niile.

> “N’Okwu Chineke a na-ebuli ọtụtụ ajụjụ nke ndị ọkà mmụta kacha emi emi enweghị ike ịza ma ọlị. A na-adọta uche n’ihe ndị a iji gosi anyị oke ịdị ukwuu nke ihe ndị dị, ọbụna n’etiti ihe nkịtị nke ndụ kwa ụbọchị, nke uche mmadụ nwere oke, n’agbanyeghị amamihe niile ha ji anya isi, na-apụghị ịghọta n’uju mgbe ọ bụla.

> “Ma ndị ọkà mmụta sayensị na-eche na ha pụrụ ịghọta amamihe Chineke, ihe ahụ O meworo ma ọ bụ nke Ọ pụrụ ime. Echiche a juru ebe nile nke ukwuu na Ọ bụ nke iwu nke Ya kpọrọ nkịtị na-egbochi. Ndị mmadụ ma ọ bụ na-agọnarị ịdị adị Ya ma ọ bụ na-eleghara ya anya, ma ọ bụ na-eche na ha pụrụ ịkọwa ihe niile, ọbụna ọrụ Mmụọ Ya n’ahụ́ mmadụ; ha adịkwaghịkwa asọpụrụ aha Ya ma ọ bụ na-atụ egwu ike Ya. Ha ekweghị n’ihe karịrị eke, ebe ha anaghị aghọta iwu Chineke ma ọ bụ ike Ya na-enweghị nsọtụ imezu ọchịchọ Ya site na ha. Dị ka a na-ejikarị ya eme ihe, okwu ahụ bụ ‘iwu nke okike’ na-agụnye ihe ndị mmadụ pụrụ ịchọpụta gbasara iwu ndị na-achị ụwa anụ ahụ; ma lee otú ọmụma ha si dị ntakịrị, na otú ebe ọrụ ahụ si saa mbara nke Onye Okike pụrụ isi na-arụ ọrụ n’ime nkwekọrịta na iwu nke Ya, ma n’otu oge ahụ bụrụ nke gafere kpamkpam nghọta nke ndị e kere eke nwere njedebe!”

> “Ọtụtụ na-akụzi na ihe a na-ahụ anya nwere ike dị ndụ—na e tinyela ụfọdụ njirimara n’ime ihe, wee hapụ ya ka o si n’ike ya dị n’ime onwe ya na-arụ ọrụ; nakwa na a na-eme ihe omume nile nke okike n’usoro kwekọrọ n’iwu ndị e debeere adịgide, nke ọbụna Chineke n’onwe Ya enweghị ike itinye aka na ha. Nke a bụ sayensị ụgha, a naghịkwa akwado ya site n’okwu Chineke. Okike bụ odibo nke Onye Okike ya. Chineke anaghị emebi iwu Ya ma ọ bụ rụọ ọrụ megide ha, kama Ọ na-eji ha eme ihe mgbe niile dịka ngwá ọrụ Ya. Okike na-agba àmà banyere ọgụgụ isi, ọnụnọ, na ike na-arụsi ọrụ ike, nke na-arụ ọrụ n’ime na site n’iwu ya. N’okike enwere ọrụ na-aga n’ihu nke Nna na Ọkpara. Kraịst na-ekwu, ‘Nna m na-arụ ọrụ ruo ugbu a, Mụ onwe M na-arụkwa ọrụ.’ Jọn 5:17.”

> “Ndị Livai, n’abụ ha e dekọrọ n’akwụkwọ Nehemaya, bụrụ abụ, sị, ‘Gị, ọbụna Gị, bụ naanị Onyenweanyị; Gị emewo eluigwe, eluigwe nke eluigwe niile, tinyere usuu ha niile, ụwa, na ihe niile dị n’ime ya, … ma Gị na-edobe ha niile.’ Nehemaya 9:6. Banyere ụwa a, ọrụ okike Chineke ezuola. N’ihi na, ‘ọrụ ndị ahụ ka e mechara site na ntọala ụwa.’ Ndị Hibru 4:3. Ma ike Ya ka a ka na-etinye n’ọrụ n’ịkwado ihe ndị O kere eke. Ọ bụghị n’ihi na igwe ahụ, nke e tinyeworị n’ọrụ otu ugboro, na-aga n’ihu ime ihe site n’ike nke ya dị n’ime ya ka ụda obi ji eti ma ume soro ume; kama ume ọ bụla, ntụgharị ọ bụla nke obi, bụ ihe àmà nke nlekọta Ya jupụtara ebe niile, Onye ahụ n’ime Ya ka ‘anyị na-adị ndụ, na-agagharị, ma nwee ịdị adị anyị.’ Ọrụ 17:28. Ọ bụghịkwa n’ihi ike dị n’ime ya ka ụwa ji amịpụta ụbara ya kwa afọ ma nọgide na-agagharị ya gburugburu anyanwụ. Aka Chineke na-edu mbara ala nile ma na-edobe ha n’ọnọdụ ha n’ije ha a haziri ahazi site n’eluigwe. Ọ ‘na-eweta usuu ha pụta n’ọnụ ọgụgụ: Ọ na-akpọ ha niile aha site n’ịdị ukwuu nke ike Ya, n’ihi na Ọ dị ike n’ike; ọbụna otu adịghị efu.’ Aịsaịa 40:26. Ọ bụ site n’ike Ya ka ahịhịa na osisi ji eto nke ọma, ka akwụkwọ na-apụta, na ka okooko osisi ji aba. Ọ ‘na-eme ka ahịhịa too n’elu ugwu’ (Abụ Ọma 147:8), sitekwa n’aka Ya ka ndagwurugwu ji amị mkpụrụ. ‘Anụ ọhịa nile nke ọhịa … na-achọ nri ha n’aka Chineke,’ ma ihe niile dị ndụ, site n’ụmụ ahụhụ kacha nta ruo n’aka mmadụ, na-adabere kwa ụbọchị n’aka nlekọta nduzi Ya. N’okwu mara mma nke onye ọbụ abụ ọma ahụ, ‘Ndị a niile na-eche Gị…. Ihe Ị na-enye ha ka ha na-achịkọta: Ị na-emepe aka Gị, ha ejupụta n’ọma.’ Abụ Ọma 104:20, 21, 27, 28. Okwu Ya na-achịkwa ihe ndị dị n’okike; Ọ na-ekpuchi eluigwe n’urukpuru ma na-akwadebe mmiri ozuzo maka ụwa. ‘Ọ na-enye snow dị ka ajị anụ: Ọ na-agbasasị ntu oyi dị ka ntụ.’ Abụ Ọma 147:16. ‘Mgbe Ọ na-ekwupụta olu Ya, e nwere ụbara mmiri dị n’eluigwe, Ọ na-emekwa ka uzuoku si na nsọtụ ụwa rịgoro; Ọ na-eme àmụmà soro mmiri ozuzo, ma na-ewepụta ifufe site n’ụlọ nkwakọba akụ Ya.’ Jeremaya 10:13.”

> “Chineke bụ ntọala nke ihe nile. Sayensị ọ bụla bụ eziokwu dị n’otu nkwekọrịta na ọrụ Ya; agụmakwụkwọ ọ bụla bụ eziokwu na-eduba n’irubere ọchịchị Ya isi. Sayensị na-ekpughe n’anya anyị ihe ịtụnanya ọhụrụ; ọ na-arịgo elu nke ukwuu, ma na-enyocha omimi ọhụrụ; ma ọ dịghị ihe ọ na-eweta site n’ọmụmụ ya nke na-emegide mkpughe Chineke. Amaghị ama pụrụ ịchọ iji arịrịọ na sayensị kwado echiche ụgha banyere Chineke, ma akwụkwọ nke okike na okwu e dere ede na-amụnye ibe ha ọkụ. N’ụzọ dị otu a, a na-eduba anyị ikpere Onye Okike ekpere ma nwee ntụkwasị obi nwere nghọta n’okwu Ya.” Patriarchs and Prophets, 113–115.

Back to Articles