Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Atọ na Anọ

Mkpughe nke Daniel: Njem Amụma N’ime Akụkọ Ụwa na Ikpe Chineke

Author

Jeff Pippenger

Published

December 29, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Isi nke mbụ isii nke akwụkwọ Daniel na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe isi nke iri na atọ. United States (anụ ọhịa nke ụwa) malitere dị ka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’afọ 1798, mgbe papacy (anụ ọhịa nke oké osimiri nke Mkpughe isi nke iri na atọ) natara ọnyá ọnwụ amụma, ma kwụsị ọchịchị ya dịka alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ.

Akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa bụ akụkọ ihe mere eme nke ịdọ aka ná ntị banyere nso nke ikpe Chineke. N’mmalite nke akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa, ikpe nyocha nke Chineke malitere, ma n’ọgwụgwụ nke anụ ọhịa nke ụwa ka ikpe mmezu nke Chineke na-amalite. Ịdọ aka ná ntị banyere nso nke ikpe nyocha nke Chineke, na mmalite, e gosipụtara ya site n’ozi mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe isi nke iri na anọ, nke rutere n’“oge ọgwụgwụ” n’afọ 1798. Ịdọ aka ná ntị banyere nso nke ikpe mmezu nke Chineke, n’ọgwụgwụ, a na-anọchi anya ya dịka ozi ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ, nke rutere n’“oge ọgwụgwụ” n’afọ 1989.

N’oge ọ bụla nke “oge ọgwụgwụ” a na-emeghe otu akụkụ nke akwụkwọ Daniel. N’akụkọ ihe mere eme mmalite nke anụ ọhịa nke ụwa, n’afọ 1798, a meghewo isi nke asaa, nke asatọ, na nke itoolu nke Daniel. A na-anọchi isi ndị ahụ anya dịka ọhụụ nke Osimiri Ulai. N’akụkọ ihe mere eme ọgwụgwụ nke anụ ọhịa nke ụwa, n’afọ 1989, a meghewo isi nke iri, nke iri na otu, na nke iri na abụọ nke Daniel. A na-anọchi isi ndị ahụ anya dịka ọhụụ nke Osimiri Hiddekel. Oge ọ bụla a na-emeghe akwụkwọ Daniel, a na-ewetara ọgbọ ahụ dị ndụ n’oge ahụ usoro ule nke nzọụkwụ atọ.

> Ọ si ya, Gaa n’ụzọ gị, Daniel: n’ihi na e mechiela okwu ndị a ma kaa ha akara ruo oge ọgwụgwụ. A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, meekwa ka ha bụrụ ndị na-acha ọcha, a ga-anwale kwa ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọbụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:9, 10.

Usoro ule a nke nzọụkwụ atọ dabeere n’usoro okwu Hibru a sụgharịrị dịka “eziokwu,” nke e kere site n’ijikọta mkpụrụedemede mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru. Okwu Hibru ahụ na-anọchi anya ma nwekwa ike okike Chineke. Eziokwu amụma niile ka a haziri n’elu okwu ahụ, dịka kwa usoro ule a nke nzọụkwụ atọ dị na Daniel isi nke iri na abụọ. Okwu ahụ na-anọchi anya ọ bụghị naanị ike okike Chineke, kama kwa Jizọs Kraịst, onye bụ Eziokwu ahụ, onye kwa bụ Mbụ na Ikpeazụ, dịka mkpụrụedemede mbụ na nke ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru na-anọchi anya ya.

A na-anọchi anya mmalite akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke sitere n’ụwa, mgbe ịdọ aka ná ntị banyere ịbịaru nso nke ikpe nyocha rutere n’oge ọgwụgwụ na 1798, site n’aka mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe iri na anọ. Ozi nke mmụọ ozi mbụ dị na Mkpughe isi nke iri na anọ nwere nke ọ bụla n’ime nzọụkwụ atọ ahụ, nke bụ eziokwu ahụ, ma na-anọchi anya usoro nnwale nke nzọụkwụ atọ nke zutere ọgbọ ahụ mgbe mmụọ ozi mbụ bịarutere na 1798.

> M wee hụkwara mmụọ ozi ọzọ ka ọ na-efe n’etiti eluigwe, o nwere ozi ọma ebighị ebi ikwusa nye ndị bi n’ụwa, na nye mba nile, na ebo nile, na asụsụ nile, na ndị mmadụ nile, Na-ekwu n’oké olu, Tụọ egwu Chineke, nyekwa ya otuto; n’ihi na oge ikpe ya abịawo: kpọọkwa isiala nye Onye ahụ kere eluigwe, na ụwa, na oké osimiri, na isi iyi nile nke mmiri. Mkpughe 14:6, 7.

Akụkọ ihe mere eme nke njedebe nke anụ ọhịa nke ụwa, mgbe ịdọ aka ná ntị banyere mbata nke ikpe mmejuputara ruru n’oge ọgwụgwụ na 1989, ka a na-anọchi anya ya site n’aka mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ. Mmụọ ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ na-anọchi anya nzọụkwụ atọ ahụ, nke bụ eziokwu ahụ, ma mmụọ ozi atọ ahụ na-anọchi anya usoro nnwale nke nzọụkwụ atọ nke zutere ọgbọ ahụ bi ndụ mgbe mmụọ ozi nke atọ bịarutere na 1989.

> M wee hụkwara mmụọ-ozi ọzọ ka ọ na-efe n’etiti eluigwe, onye nwere ozi-ọma ebighị ebi ikwusaara ndị bi n’elu ụwa, na mba niile, na ebo niile, na asụsụ niile, na ụmụ mmadụ niile, na-ekwu okwu n’oké olu, Sọpụrụnụ Chineke, nyenụ ya otuto; n’ihi na oge ikpe ya abịawo: kpọọkwa isiala nye Onye ahụ kere eluigwe, na ụwa, na osimiri, na isi iyi mmiri. Mmụọ-ozi ọzọ soro, na-ekwu, Babilọn adaala, adaala, obodo ukwu ahụ, n’ihi na o mere ka mba niile ṅụọ mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya. Mmụọ-ozi nke atọ soro ha, na-ekwu n’oké olu, Ọ bụrụ na onye ọ bụla akpọọ isiala nye anụ ọhịa ahụ na onyinyo ya, ma nata akara ya n’egedege ihu ya, ma ọ bụ n’aka ya, onye ahụ ga-aṅụkwa mmanya nke iwe Chineke, nke a wụsara n’ejighị ihe ọ bụla gwakọta ya n’ime iko nke ọnụma ya; a ga-ata ya ahụhụ n’ọkụ na brimstone n’ihu ndị mmụọ-ozi dị nsọ, nakwa n’ihu Nwa Atụrụ ahụ: anwụrụ nke ahụhụ ha na-arịgo ruo mgbe ebighị ebi; ha enweghịkwa izu ike ehihie ma ọ bụ abalị, ndị ahụ na-akpọọ isiala nye anụ ọhịa ahụ na onyinyo ya, na onye ọ bụla na-anata akara aha ya. N’ebe a ka ntachi obi nke ndị nsọ dị: n’ebe a ka ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe Jisọs dị. Mkpughe 14:6–12.

A haziri akwụkwọ Daniel n’elu ozi ndị mmụọ ozi atọ. Ọdịdị ahụ bụ ma nzọụkwụ atọ nke okwu Hibru a sụgharịrị “eziokwu”, ma kwa usoro ule nke nzọụkwụ atọ kwekọrọ na ya; ma usoro ule ahụ na-emeghe n’elu ahịrị akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe isi nke iri na atọ (United States), nakwa n’elu ahịrị akụkọ ihe mere eme nke mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa ahụ (Republicanism na Protestantism). Akụkọ ihe mere eme nke United States, malite n’afọ 1798 ma na-aga n’ihu ruo iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, bụ otu oge ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke ụka Seventh-day Adventist dị. Ya mere, akwụkwọ Daniel gụnyekwara ọdịdị ahụ nke na-egosi akụkọ ihe mere eme nke Adventism, malite n’afọ 1798 ma na-aga n’ihu ruo iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. N’ime ime nke a, akwụkwọ Daniel na-akọwapụta otu akụkọ amụma ahụ ndị e sere n’akwụkwọ Mkpughe, ma n’ime ime nke a ọ na-enye àmà mbụ nke na-eweta ozi nke àmà nke abụọ n’izu oke. A na-emezu izu oke nke akwụkwọ abụọ ahụ site n’otu ihe omume amụma ahụ nke dị na mmekọrịta nke Agba Ochie na Agba Ọhụrụ.

> “Akụkọ ndụ, ọnwụ, na mbilite n’ọnwụ nke Jisọs, dị ka nke Ọkpara Chineke, apụghị igosi ya nke ọma n’uju ma e wezụga ihe akaebe dị n’Agba Ochie. A na-ekpughe Kraịst n’Agba Ochie nke ọma dịka n’Agba Ọhụrụ. Otu na-agba àmà banyere Onye Nzọpụta ga-abịa, ebe nke ọzọ na-agba àmà banyere Onye Nzọpụta nke bịaruworị n’ụzọ ndị amụma buru amụma ya. Iji nwee ekele kwesịrị ekwesị maka atụmatụ mgbapụta, a ghaghị ịghọta Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ochie nke ọma nke ukwuu. Ọ bụ ìhè ahụ e mere ka ọ bụrụ nke ebube sitere n’oge amụma gara aga ka na-eme ka ndụ Kraịst na ozizi nke Agba Ọhụrụ pụta ìhè n’udo anya na n’ịma mma. Ọrụ ebube Jisọs bụ ihe akaebe nke ịdị-Chineke ya; ma ihe akaebe kachasị ike na ọ bụ Onye Mgbapụta nke ụwa dị n’amụma nile nke Agba Ochie mgbe e jiri ha tụnyere akụkọ ihe mere eme nke Agba Ọhụrụ. Jisọs gwara ndị Juu, ‘Nyochaanụ Akwụkwọ Nsọ; n’ihi na n’ime ha ka unu na-eche na unu nwere ndụ ebighị ebi, ma ha bụkwa ndị na-agba àmà banyere m.’ N’oge ahụ, ọ dịghị Akwụkwọ Nsọ ọzọ dị adị ma e wezụga nke Agba Ochie; ya mere, iwu ahụ Onye Nzọpụta nyere doro anya.” Spirit of Prophecy, olu nke 3, 211.

“Akụkọ ihe mere eme nke ndụ, ọnwụ, na mbilite n’ọnwụ nke Jisọs,” na-achịkọta ọrụ Kraịst n’ihi mmadụ, ma na-agba ama banyere nzọụkwụ atọ ahụ, ma nzọụkwụ atọ ahụ bụ “eziokwu.” Okwu Hibru a bụ “eziokwu,” na-anọchi anya Jisọs, onye bụ mbụ na ikpeazụ, mmalite na ọgwụgwụ na Alfa na Omega, ma okwu ahụ n’onwe ya nwere mkpụrụedemede mbụ na ikpeazụ nke na-anọchi anya otu ihe ahụ, n’ihi na dịka Alfa na Omega, Jisọs na-egosi njedebe nke ihe, tinyere mmalite nke ihe. Ndụ, ọnwụ na mbilite n’ọnwụ Kraịst bụ eziokwu, n’ihi na, n’etiti ihe ndị ọzọ, nzọụkwụ atọ na-anọchi anya ha, ma nzọụkwụ mbụ na nke ikpeazụ bụcha “ndụ,” n’ihi na “ndụ” na “mbilite n’ọnwụ” bụcha “ndụ.” Mkpụrụedemede dị n’etiti okwu Hibru ahụ bụ mkpụrụedemede nke iri na atọ n’usoro mkpụrụedemede, ma iri na atọ bụ akara nke nnupụisi, ma ọnwụ Kraịst sitere na nnupụisi nke Setan na ụmụ Adam, ndị sonyere na nnupụisi ya.

A na-ewepụ akara e kpuchiri nghọta nke Mkpughe Jisọs Kraịst n’akwụkwọ Mkpughe ntakịrị tupu mmechi oge amara mmadụ, ma otu isi akụkụ nke eziokwu a na-ewepụ mkpuchi ya n’oge ahụ bụ na Kraịst bụ “eziokwu ahụ,” Alfa na Omega, Onye na-etinye akara aka Ya dị ka Alfa na Omega n’elu eziokwu ndị ahụ O nyere iwu ka ha dịrị n’Okwu Ya. Mgbe Sister White dere, “Akụkọ banyere ndụ, ọnwụ, na mbilite n’ọnwụ Jisọs, dịka nke Ọkpara Chineke, apụghị igosi ya nke ọma n’uju ma e wezụga site n’àmà dị n’Agba Ochie. A na-ekpughe Kraịst n’Agba Ochie n’ụzọ doro anya dịka n’Agba Ọhụrụ,” ọ na-ekwenye, nye ndị ga-ahụ ya, na ozi ndị mmụọ ozi atọ dị na Mkpughe isi nke iri na anọ (nke e wuru kwa n’elu nzọụkwụ atọ ahụ ahụ, dịka “ndụ, ọnwụ na mbilite n’ọnwụ”), “apụghị igosi ya nke ọma n’uju ma e wezụga site n’àmà dị n’ime” akwụkwọ Daniel.

Ọ na-akọwakwa na akwụkwọ Daniel na-agba àmà banyere Babilọn nke “ga-abịa,” ebe akwụkwọ Mkpughe na-agba àmà banyere Babilọn nke “abịawo” n’ụzọ e buru amụma ya n’akwụkwọ Daniel. Ọzọkwa, nkọwa a na-egosi na “iji nwee ekele ziri ezi” maka akwụkwọ Mkpughe, a “ghaghị ịghọta nke ọma” akwụkwọ Daniel, n’ihi na “ọ bụ ìhè ahụ e nyere ebube” sitere n’akwụkwọ Daniel “na-eme ka ndụ Kraịst na ozizi ndị” nke akwụkwọ Mkpughe pụta ìhè “n’ịdo anya na ịma mma.”

A pụkwara ịghọta okwu ya dịka nke na-egosi na “ọrụ ebube nke Jizọs” nke a na-anọchi anya n’akwụkwọ Mkpughe bụ “ihe àmà nke ịbụ Chi ya; ma ihe àmà kachasị ike na ọ bụ Onye mgbapụta nke ụwa ka a na-ahụ” mgbe amụma ndị dị n’akwụkwọ Daniel “tụnyere akụkọ ihe mere eme” nke akwụkwọ Mkpughe. Ọzọkwa, a pụrụ ịmata na mgbe “Jizọs gwara ndị Juu, ‘Chọchaanụ Akwụkwọ Nsọ; n’ihi na n’ime ha ka unu chere na unu nwere ndụ ebighị ebi, ha onwe ha bụkwa ndị na-agba àmà banyere m,’” na maka ndị Juu ime mmụọ taa, akwụkwọ Daniel bụ ihe na-agba àmà banyere Mkpughe nke Jizọs Kraịst, na na mkpughe ahụ nke a meghere akara ya tupu nnọchi ikpe emechie bụ ebe a na-achọta ndụ ebighị ebi.

Akwụkwọ Daniel na-ewepụta eziokwu amụma ndị ahụ a na-eme ka ha zuo okè n’Akwụkwọ Mkpughe. E wuru ya n’elu nzọụkwụ atọ ndị okwu Hibru maka “eziokwu” na-anọchi anya ha, ya mere akwụkwọ ahụ n’onwe ya na-anọchi anya ule nye ọgbọ ahụ n’oge a na-emeghe ma na-ekpughe eziokwu ndị a. Jisọs n’onwe Ya, dịka Alfa na Omega, ka a na-emesi ike ozugbo n’okwu mbụ na n’isi mbụ nke Akwụkwọ Mkpughe. Edemede ndị a egosikwala na Daniel isi nke mbụ nwere otu nhazi amụma ahụ na otu àgwà ndị ahụ nke ozi mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe isi nke iri na anọ.

Ozi nke mmụọ-ozi mbụ na Daniel isi nke mbụ, ha abụọ na-akọwapụta usoro ọnwụnwa nke nzọụkwụ atọ, nke bụ akara njirimara nke Alfa na Omega. Isi ahụ na-amalite site n’aka Babilọn nkịtị na-emeri Juda nkịtị, akwụkwọ ahụ wee duru gaa n’agha ikpeazụ dị n’etiti Babilọn na Juda dịka e si gosi ya n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu. N’amaokwu ndị ahụ, Babilọn nke mmụọ ka Juda nke mmụọ na-emeri, dịka Maịkel na-ebili, oge amara mmadụ wee mechie. Amaokwu ndị ahụ na-anọchi anya njedebe nke akụkọ amụma banyere agha dị n’etiti Babilọn na Juda. N’amaokwu ndị ahụ, a na-egosipụta ịgwọ ọnya ahụ na-egbu egbu.

Amaokwu ndị na-akọwa ọgwụgwọ nke ọnya ahụ na-egbu egbu na-amalite na amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu, nke ji okwu ndị a malite: “Ma n’oge ọgwụgwụ.” “Oge ọgwụgwụ” dị n’amaokwu ahụ na-anọchi anya afọ 1798, mgbe e nyere ndị ụkọchukwu Rom ọnya ha na-egbu egbu. Amaokwu ndị ahụ wee kọwaa akụkọ banyere otu e si gwọọ ọnya ahụ na-egbu egbu, ka ndị ụkọchukwu Rom na-emeri, nke mbụ, onye iro ha, eze ndịda (Soviet Union), nke abụọ, onye mmekọ ha, ala ahụ dị ebube (United States), na nke atọ, onye ha na-emegbu, Egypt (United Nations). N’amaokwu nke iri anọ na ise, ndị ụkọchukwu Rom (eze ugwu), na-abịa na njedebe ha, n’enweghị onye ga-enyere ha aka. Akụkọ banyere ọgwụgwọ nke ọnya ahụ na-egbu egbu nke ndị ụkọchukwu Rom n’amaokwu ndị ahụ na-amalite site n’ịda nke ndị ụkọchukwu Rom na 1798, ọ na-agwụkwa na mbilite ikpeazụ na ọdịda ikpeazụ nke ndị ụkọchukwu Rom. Amaokwu ndị dị n’etiti mmalite nke akụkụ ahụ na mmechi nke akụkụ ahụ na-akọwapụta nnupụisi ahụ dị n’etiti.

E kere okwu Hibru a na-eji maka “eziokwu” site n’ijikọta mkpụrụedemede mbụ, mkpụrụedemede nke iri na atọ, na mkpụrụedemede ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru. Iri na atọ bụ ọnụọgụ nke na-anọchi anya nnupụisi, na akụkọ ihe mere eme dị n’etiti nke mbụ na nke ikpeazụ. N’akụkụ ikpeazụ nke amụma n’akwụkwọ Daniel, a na-anọchi anya otu agha ahụ e gosipụtara n’amaokwu mbụ nke akwụkwọ ahụ. Amaokwu ndị ahụ na-ewebata isi nke mbụ, ebe anyị na-ahụ usoro nnwale nke nzọụkwụ atọ nke bụ eziokwu. Mgbe ahụ, n’akụkụ ikpeazụ ahụ, anyị na-ahụkwa otu nzọụkwụ atọ ahụ, dịka ọ na-amalite site n’ọdịda mbụ nke papacy ma na-ejedebe n’ọdịda ikpeazụ nke papacy, ebe nnupụisi nke ụbọchị ikpeazụ dị n’etiti ya.

N’ime amaokwu isii ikpeazụ ndị ahụ nke Daniel isi nke iri na otu, e nwere àmà nke abụọ nye eziokwu ahụ, n’ihi na ike ala mbụ nke papacy chọrọ ịkwatu (eze nke ndịda) bụ akara nke ike agwọ ukwu ahụ, dịka nke ikpeazụ n’ime ike ala atọ ahụ (Ijipt) bụkwa ya. Mmeri nke nzọụkwụ atọ ahụ nke dị mkpa ka a gwọọ ọnya na-egbu egbu ahụ, na-amalite site n’eze nke ndịda bụ nke bụ akara nke ike agwọ ukwu nke ekweghị na Chineke, ma nke ikpeazụ n’ime ike atọ ahụ, nke Ijipt nọchiri anya ya, bụ akara Akwụkwọ Nsọ bụ isi nke ekweghị na Chineke nke jikọtara ya na agwọ ukwu ahụ. N’eziokwu, okwu a sụgharịrị dịka “ndịda” n’amaokwu nke iri anọ nke akụkụ ahụ bụ “negeb,” nke a na-asụgharị mgbe ụfọdụ dịka Ijipt. Ihe mgbochi atọ ahụ nwere akara njirimara nke eziokwu, n’ihi na ihe mgbochi mbụ ahụ bụ ihe mgbochi ikpeazụ ahụ. Ike dị n’etiti bụ ala ahụ dị ebube (United States). United States bụ ebe e si eweta nnupụisi nke iwu ụbọchị Sọnde, ma akara nke United States mgbe ọ malitere bụ ógbè iri na atọ.

Akara ngosipụta nke Alfa na Omega jupụtara n’akwụkwọ Daniel dum, ma na-enye àmà nke, mgbe ejikọrọ ya na akwụkwọ Mkpughe, na-eguzobe ịdị-nsọ nke Jizọs Kraịst. N’ihe gbasara Daniel isi nke iri na abụọ, na usoro ule nke nzọụkwụ atọ nke na-eme n’ọgbọ ahụ mgbe e meghere akwụkwọ ahụ; ịjụ mkpughe nke nhazi nke akwụkwọ Daniel, bụ ịdị n’etiti ndị ahụ a kpọrọ ndị ajọ omume. N’ihe gbasara Mkpughe isi nke iri na anọ, ịjụ mkpughe nke nhazi nke akwụkwọ Daniel, bụ ịdị n’etiti ndị ahụ a kpọrọ ndị na-efe anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya ofufe.

Akwụkwọ Mkpughe na-egosi na kpọmkwem tupu oge amara emechie, a na-emeghe Mkpughe nke Jisọs Kraịst; ma Mkpughe nke Jisọs Kraịst gụnyekwara mmeghe nke nhazi nke akwụkwọ Daniel.

> “Ndị mmadụ nyere Daniel nsọpụrụ site n’ibu ọrụ nke ọchịchị na site n’ịmata ihe nzuzo nke alaeze ndị nwere ọchịchị sara mbara n’ụwa niile, Chineke kwa nyere ya nsọpụrụ dịka onye nnọchi-anya Ya, ma nye ya ọtụtụ mkpughe banyere ihe omimi nke oge ndị ga-abịa. Amụma ya ndị dị ịtụnanya, dịka o dere ha n’isi nke 7 ruo 12 nke akwụkwọ ahụ na-aza aha ya, aghọtaghị nke ọma ọbụna site n’aka onye-amụma ahụ n’onwe ya; ma tupu ọrụ ndụ ya agwụ, e nyere ya nkwenye a gọziri agọzi na ‘na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ’—n’oge mmechi nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a—na a ga-ekwe ya ọzọ ka o guzoro n’oke ya na n’ọnọdụ ya. E nyereghị ya ka ọ ghọta ihe niile Chineke kpugheere banyere nzube nsọ ahụ. ‘Mechie okwu ndị a, kụchiekwa akwụkwọ ahụ akara,’ ka e nyere ya iwu banyere ihe odide amụma ya; ndị a ga-abụ ndị e kụchiri akara ‘ruo oge ọgwụgwụ.’ ‘Gaa n’ụzọ gị, Daniel,’ ka mmụọ-ozi ahụ nyere onye ozi Jehova ahụ kwesịrị ntụkwasị obi iwu ọzọ; ‘n’ihi na emechiela okwu ndị ahụ, e kụchikwara ha akara ruo oge ọgwụgwụ ahụ…. Ma gị onwe gị, gaa n’ụzọ gị ruo ọgwụgwụ: n’ihi na ị ga-ezu ike, guzo kwa n’oke gị na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ.’ Daniel 12:4, 9, 13.”

> “Ka anyị na-abịaru ngwụcha nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a nso, amụma ndị e dere n’akwụkwọ Daniel chọrọ nlebara anya anyị pụrụ iche, n’ihi na ha metụtara kpọmkwem oge anyị bi n’ime ya. E kwesịrị ijikọkwa na ha ozizi nke akwụkwọ ikpeazụ nke Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ọhụrụ. Setan eduwo ọtụtụ mmadụ ka ha kweere na akụkụ amụma nke ihe odide Daniel na nke Jọn onye mkpughe dere apụghị ịghọta. Ma nkwa ahụ doro anya na ngọzi pụrụ iche ga-eso ọmụmụ amụma ndị a. ‘Ndị maara ihe ga-aghọta’ (amaokwu 10), ka e kwuru banyere ọhụụ Daniel ndị a ga-emepe n’ụbọchị ikpeazụ; ma banyere mkpughe ahụ Kraịst nyere ohu Ya Jọn ka ọ bụrụ nduzi nye ndị nke Chineke n’ime narị afọ niile, nkwa ahụ bụ, ‘Ngọzi nādiri onye nāgụ ya, na ndị nānụ okwu nke amụma a, ma debe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya.’ Mkpughe 1:3.” Prophets and Kings, 547.

N’iji oge ga-abịa gwa ọgbọ na oge ya, Sister White kwuru, “ka anyị na-eru nso na njedebe nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a,” “‘ndị maara ihe ga-aghọta,” na “amụma ndị e dere site n’aka Daniel chọrọ nlebara anya pụrụ iche anyị, n’ihi na ha metụtara kpọmkwem oge anyị bi na ya.” “Ọtụtụ mkpughe banyere ihe omimi nke oge ndị ga-abịa. Amụma ya ndị dị ebube, dịka o dere ha n’isi nke asaa ruo nke iri na abụọ nke akwụkwọ ahụ nke na-ebu aha ya,” “a ga-emeghe ha n’ụbọchị ikpeazụ.”

Mgbe a kpughere akwụkwọ Daniel, ọ na-emepụta usoro ime ka mmadụ dị ọcha nke nzọụkwụ atọ, nke na-anwale ọgbọ ahụ dị ndụ n’oge ọdụm nke ebo Juda nyere ndị Ya akwụkwọ Daniel. N’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, Sister White na-agwa anyị na mmụọ ozi ahụ nke si n’eluigwe rịdata bụ “onye na-erughị Jisọs Kraịst n’onwe Ya.” N’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, mmụọ ozi ahụ nwere obere akwụkwọ meghe n’aka Ya, nke e nyere Jọn iwu ka o were rie. Ọdụm nke ebo Juda, onye na-erughị Jisọs Kraịst n’onwe Ya, bụ onye kpughere akwụkwọ ahụ, ya mere akwụkwọ ahụ e nyere Jọn iwu ka o rie bụ obere akwụkwọ Daniel.

> “Ọ bụ Ọdụm nke ebo Juda mepere akwụkwọ ahụ e biri akara ma nye Jọn mkpughe nke ihe ndị ga-adị n’ụbọchị ndị ikpeazụ ndị a.

> “Daniel guzoro n’ókè ya iji buo àmà ya nke e mechiri emechi ruo oge ọgwụgwụ, mgbe a ga-ekwusa ozi mmụọ-ozi mbụ ahụ nye ụwa anyị. Ihe ndị a dị oke mkpa na-enweghị nsọtụ n’ụbọchị ikpeazụ ndị a; ma ebe ‘a ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, mee ka ha bụrụ ndị ọcha, ma nwalee ha,’ ‘ndị ajọ omume ga na-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta.’ Lee ka nke a si bụrụ eziokwu! Mmehie bụ mmebi iwu Chineke; ma ndị na-agaghị anabata ìhè banyere iwu Chineke agaghị aghọta nkwusa nke ozi mmụọ-ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ. Akwụkwọ Daniel ka a meghere n’ekpughe e nyere Jọn, ma ọ na-eburu anyị gaa n’ihu ruo n’ihe omume ikpeazụ nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a.”

> “Ọ̀ ga-abụ na ụmụnna anyị ga-echeta n’obi na anyị na-ebi n’etiti ihe ize ndụ nke ụbọchị ikpeazụ? Gụọ Mkpughe n’ịjikọta ya na Daniel. Kụzie ihe ndị a.” Testimonies to Ministers, 115.

Ịjụ mkpughe nke nhazi akwụkwọ Daniel, nke a na-emepe ugbu a, bụ ịbụ n’etiti ndị a na-akọwa dị ka ndị ajọ omume. Isi nke mbụ isii nke Daniel na-eguzobe nhazi amụma nke na-anọchite anya akụkọ amụma nke Adventism, anụ ọhịa nke ụwa, afọ iri asaa ihe nnọchianya nke Isaiah isi nke iri abụọ na atọ, mpi abụọ nke Protestantism na Republicanism, akụkọ amụma nke ozi mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, na akụkọ nke ozi ndị mmụọ ozi atọ. Isi isii ikpeazụ nke Daniel na-akọwa ozi amụma ndị a na-emepe na mbido na na njedebe nke akụkọ ndị a niile a kpọtụrụ aha na mbụ.

Isi nke mbụ nke Daniel bụ akụkọ ihe mere eme nke mmegharị nke mmụọ-ozi mbụ, na mmalite nke akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa. Isi nke mbụ ruo nke atọ bụ akụkọ ihe mere eme nke mmegharị nke mmụọ-ozi nke atọ, n’ọgwụgwụ nke akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa. A ga-eme ka isi nke anọ kwekọọ na isi nke mbụ, dịka mmalite, ma a ga-eme ka isi nke ise na nke isii kwekọọ na isi nke mbụ ruo nke atọ, dịka ọgwụgwụ. Mmụba nke ọmụma nke e ji nọchite anya ya n’isi nke asaa, nke asatọ na nke itoolu ka a ga-eme ka o kwekọọ na isi nke mbụ dịka akụkọ nke mmalite. Mmụba nke ọmụma nke e ji nọchite anya ya n’isi nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ ka a ga-eme ka o kwekọọ na isi nke mbụ ruo nke atọ dịka akụkọ nke ọgwụgwụ.

Ahịrị n’elu ahịrị, ngwa a na-akọwapụta akụkọ mmalite nke anụ ọhịa nke ụwa dị ka isi nke mbụ, nke anọ, nke asaa, nke asatọ na nke itoolu. Ngwa a na-akọwapụtakwa akụkọ njedebe nke anụ ọhịa nke ụwa dị ka isi nke mbụ ruo nke atọ, isi nke ise, nke isii na nke iri ruo nke iri na abụọ. N’ihi ya, a na-ewepụta akwụkwọ Daniel dị ka ma mmalite ma njedebe nke anụ ọhịa nke ụwa.

A pụrụ ịmata mmalite nke anụ ọhịa nke ụwa mgbe ahụ dịka Daniel isi nke mbụ, n’ihi na isi nke anọ ga-agafe n’elu isi nke mbụ (ahịrị n’elu ahịrị). Isi nke asaa, nke asatọ na nke itoolu ga-agafekwa n’elu isi nke mbụ. Ya mere, mmalite nke akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa ka Daniel isi nke mbụ na-anọchite anya ya.

Otúkwa a ka ọ dị n’ihe gbasara njedebe nke anụ-ọhịa nke ụwa. A na-anọchi anya njedebe nke akụkọ ihe mere eme nke anụ-ọhịa nke ụwa site n’isi nke mbụ ruo n’isi nke atọ, ma isi nke ise, nke isii, nke iri, nke iri na otu na nke iri na abụọ ga-agabiga n’elu isi atọ mbụ ahụ (ahịrị n’elu ahịrị), ya mere, a na-anọchi anya njedebe nke akụkọ ihe mere eme nke anụ-ọhịa nke ụwa site n’isi atọ mbụ nke Daniel.

Isi nke mbụ na-anọchi anya mmalite, mgbe ahụ isi nke mbụ ruo nke atọ na-anọchi anya ọgwụgwụ; ma nhazi nke otu, wee bụrụ atọ, na-egosi na nhazi amụma nke akwụkwọ Daniel yiri kpamkpam nhazi amụma nke ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe iri na anọ. N’ebe ahụ, dị ka ọ dị na Daniel, mmụọ ozi mbụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme pụrụ iche, ma n’otu oge ahụ ọ bụkwa otu ụzọ n’ime atọ nke akụkọ ihe mere eme nke ndị mmụọ ozi atọ ahụ. N’otu oge ahụkwa, dịka nghọta a si akọwa ma mesie njikọta nke atọ na otu ike, ọ bụkwa nhazi nke okwu Hibru ahụ bụ eziokwu, nke na-anọchi anya ọ bụghị naanị Kraịst na ike okike nke Chineke, kama kwa usoro ule na ime ka mmadụ dị ọcha nke nzọụkwụ atọ, nke e gosiri ma na Daniel isi nke mbụ, ma ọzọkwa na Daniel isi nke mbụ ruo nke atọ.

Jisọs, onye bụ eziokwu, bụkwa Onye Mbụ na Onye Ikpeazụ, ma n’ihe ahụ, a na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke ije ozi nke mmụọ-ozi mbụ kpọmkwem n’akwụkwọ ozi ya n’akụkọ ihe mere eme nke ndị mmụọ-ozi atọ; ya mere, n’ụzọ amụma, ọ dị irè itinye isi atọ mbụ nke Daniel n’elu Daniel isi nke mbụ, n’ihi na mmalite na-egosipụtakarị ọgwụgwụ. Akwụkwọ Daniel wee bụrụ “obere akwụkwọ” ahụ dị n’aka mmụọ-ozi ahụ, n’ihi na enwere ike ịnọchite anya “obere akwụkwọ” Daniel n’uju n’ime Daniel isi nke mbụ.

Anyị ga-aga n’ihu n’ịmụ akwụkwọ Daniel n’isiokwu na-esonụ.

> “N’etiti ndị ndị isi ozi ahụ na-achọ ka ha kwadebe imezu ihe ndị e nyere n’iwu eze ahụ, e nwekwara Daniel na ndị enyi ya. Mgbe a gwara ha na dịka iwu ahụ siri dị, ha onwe ha kwa aghaghị ịnwụ, Daniel, ‘n’amamihe na nghọta,’ jụrụ Ariok, onye isi ndị nche eze, sị, ‘Gịnị mere iwu a si n’aka eze pụta n’ọsọ dị otu a?’ Ariok kọọrọ ya akụkọ banyere mgbagwoju anya eze ahụ nwere n’ihi nrọ ya pụrụ iche, na otu o si ghara inweta enyemaka n’aka ndị ahụ ọ tụkwasịrịrị obi kasịnụ ruo mgbe ahụ. Mgbe Daniel nụrụ nke a, ebe ọ tinyere ndụ ya n’ihe ize ndụ, ọ gara n’ihu eze ma rịọ ka e nye ya oge, ka o wee rịọ Chineke ya ka O kpugheere ya nrọ ahụ na nkọwa ya.”

> “Eze zara arịrịọ a, eze ahụ kwetara. ‘Mgbe ahụ Daniel gara n’ụlọ ya, mee ka ihe ahụ mara Hananaịa, Maishael, na Azaria, ndị òtù ya.’ Ha jikọrọ ọnụ chọọ amamihe n’aka Isi Iyi nke ìhè na ihe ọmụma. Okwukwe ha siri ike n’ịma na Chineke debere ha n’ebe ahụ ha nọ, na ha na-arụ ọrụ Ya ma na-emezu ihe ọrụ dịịrị ha chọrọ. N’oge mgbagwoju anya na ihe ize ndụ, ha na-atụgharịrị mgbe niile n’ebe Ọ nọ ka O duzie ha ma chebe ha, Ọ bụrụkwaara ha enyemaka dị nso mgbe niile. Ugbu a, n’ịdị umeala n’obi nke obi, ha nyere onwe ha ọzọ n’okpuru Onyeikpe nke ụwa, na-arịọsi ike ka Ọ nye ha nnapụta n’oge a nke mkpa pụrụ iche ha. Ha arịọghịkwa n’efu. Chineke ahụ ha sọpụrụ, sọpụrụkwara ha ugbu a. Mmụọ nke Onyenwe anyị dakwasịrị ha, e wee kpughee Daniel, ‘n’ọhụụ abalị,’ nrọ eze ahụ na ihe ọ pụtara.”

> “Ihe mbụ Daniel mere bụ ikele Chineke ekele n’ihi mkpughe e nyere ya. O tiri mkpu sị, ‘Ka a gọzie aha Chineke ruo mgbe ebighị ebi ebighị ebi; n’ihi na amamihe na ike bụ nke Ya: Ọ na-agbanwe oge na udu ha: Ọ na-ewepụ ndị eze, Ọ na-ebulikwa ndị eze elu: Ọ na-enye ndị amamihe amamihe, na ndị maara nghọta ihe ọmụma: Ọ na-ekpughe ihe ndị omimi na ihe ndị e zoro ezo: Ọ maara ihe dị n’ọchịchịrị, ìhè na-ebikwakwa n’ebe Ọ nọ. Ana m ekele Gị, na-eto Gị, O Gị Chineke nke nna m hà, onye nyere m amamihe na ike, ma mee ka a mara m ugbu a ihe anyị rịọrọ n’aka Gị: n’ihi na ugbu a i meela ka e mata anyị okwu eze ahụ.’” Prophets and Kings, 493, 494.

Back to Articles