Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Iri Atọ na Otu

Ịdọ Aka ná Ntị nke America: Mkpa Nkọwa Daniel nwere Maka Taa

Author

Jeff Pippenger

Published

December 26, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ide e dere n’ahụ mgbidi, na nkọwa Daniel nyere Belshaza, na-anọchi anya nkwupụta ikpeazụ megide ma mpi Republican nke dapụrụ n’okwukwe ma mpi Protestant nke dapụrụ n’okwukwe nke United States. E dekọrọ akụkọ mmalite nke ma ndị nna ndị guzobere United States ma ndị ọsụ ụzọ nke Adventism n’ụzọ doro anya, ma a tụfuru ihe ọmụmụ na ịdọ aka ná ntị ndị dị n’ime ya n’ime “ọgbọ anọ”. Belshaza na-anọchi anya eziokwu a n’ụzọ zuru oke.

Ọ dịghị mkpa ịkọwapụta kpọmkwem oge ọ bụla iji kpebie ihe ọgbọ pụtara, n’ihi na Okwu Chineke adịghị ada ada mgbe ọ bụla, ọ na-ekwukwa n’ụzọ doro anya na ọ bụ n’ọgbọ nke anọ ka Chineke na-emechi akwụkwọ ndekọ banyere mba ndị nupụụrụ isi megide uche Ya nke O kpughere.

> Chineke wee kwuo okwu ndị a niile, sị, Abụ m Onyenweanyị Chineke gị, onye kpọpụtara gị n’ala Ijipt, n’ụlọ ịbụ ohu. Ị gaghị enwe chi ọzọ n’ihu m. Ị gaghị arụnyere onwe gị oyiyi a pịrị apị, ma ọ bụ ihe oyiyi ọbụla nke ihe ọbụla dị n’eluigwe n’elu, ma ọ bụ nke dị n’ụwa n’okpuru, ma ọ bụ nke dị n’ime mmiri n’okpuru ụwa: Ị gaghị akpọ isiala nye ha, ma ọ bụ fee ha ofufe: n’ihi na mụ onwe m, Onyenweanyị Chineke gị, bụ Chineke ekworo, na-eleta ajọ omume nke ndị nna n’ahụ ụmụ ruo n’ọgbọ nke atọ na nke anọ nke ndị kpọrọ m asị; Ma na-egosi ebere nye ọtụtụ puku ndị hụrụ m n’anya, ma na-edebe iwu m. Ọpụpụ 20:1.

N’ọgbọ ikpeazụ ahụ, ya mere kwa n’ọgbọ amụma ahụ nke anọ nke Izrel oge ochie, ma Jọn Onye Na-eme Baptizim ma Kraịst kọwara ọgbọ ahụ dịka ọgbọ nke agwọ ọjọọ.

> Unu ọgbọ agwọ ọjọọ, olee otú unu, ebe unu bụ ndị ajọ omume, ga-esi kwuo ihe ọma? n’ihi na ọ bụ site n’ụbara nke obi ka ọnụ na-ekwu okwu. Ezi mmadụ na-esi n’ezi akụ nke obi ya wepụta ihe ọma: ajọ mmadụ na-esi n’ajọ akụ ya wepụta ihe ọjọọ. Ma ana m asị unu, na okwu ọ bụla efu mmadụ ga-ekwu, ha ga-aza ajụjụ banyere ya n’ụbọchị ikpe. N’ihi na site n’okwu gị ka a ga-agụ gị onye ezi omume, sitekwa n’okwu gị ka a ga-ekpe gị ikpe. Matiu 12:34–37.

N’ọgbọ ikpeazụ nke anụ ọhịa nke ụwa, ọ na-ekwu okwu dịka dragọn (agwọ ọjọọ). Site n’afọ 1863 ruo mgbe iwu Sọnde ga-abịa, mpi Republican ahụ esila n’Iwu Nsọ nke United States wezuga onwe ya. Ngọzi ndị Chineke nyere mba ahụ mere ka obi ụmụ amaala ya na ndị ndu ya si n’ọrụ ha nke ichekwa ụkpụrụ ndị mụtara akụnụba na ọgaranya ha bịara ịnụ ụtọ ya pụọ, ha wee chefuo mkpali ahụ nke duru ndị nna ntọala n’ịmepụta akwụkwọ nsọ ahụ nke mụtara akụnụba na ọgaranya nke ha mechara hapụ ka ọ rafuo ha. Ọ bụghị naanị na ha chefuru ebumnuche nke akwụkwọ nsọ ahụ, kama ha chefukwara ọrụ dịịrị ha nke ichekwa ụkpụrụ ndị e dere n’ime akwụkwọ ahụ.

Site n’afọ 1863 ruo mgbe iwu Sọnde ga-abịa, mpi Protestant eziokwu ahụ (Adventism) esiwo n’eziokwu ndị ntọala ya pụọ, ndị Chineke guzobere site n’ozi William Miller. Ngọzi ndị Chineke nyere Adventism mere ka obi ụmụ amaala na ndị ndu ha si n’ọrụ dịịrị ha ichebe ụkpụrụ ndị mụrụ ọgaranya nke mmụọ ahụ ha bịara ịnụ ụtọ ya pụọ; ha wee chefuo nzube ndị ọsụ ụzọ ahụ n’ịmepụta ozi ahụ e sere n’elu chaatị abụọ ndị dị nsọ ahụ, nke e chepụtara iji guzobe ọgaranya amụma ahụ e nyere ha ka ha chekwaa ma kpọsaa.

Mgbe Onyenwe anyị banyere n’ọgbụgba ndụ na Izrel oge ochie n’Ugwu Saịnaị, O nyere mbadamba abụọ dị nsọ nke nwere iwu iri Ya, ndị ga-abụ ihe nnọchianya nke mmekọrịta ọgbụgba ndụ Ya na ndị Ya. Mgbe O guzobere ememme kwa afọ, O nyere iwu na n’ememme Pentikọst a ga-enwe onyinye nke ogbe achịcha abụọ, ndị a ga-ebuli elu. Onyinye ifegharị nke ogbe achịcha abụọ ahụ bụ naanị onyinye n’ozi ebe nsọ nke a ga-etinye ihe na-eme ka achịcha gbaa ụka (ihe nnọchianya nke mmehie mmadụ, obi ọjọọ, ajọ omume na ihu abụọ) n’ime nkwadebe ya.

> Ịnya isi unu adịghị mma. Ọ̀ bụ na unu amaghị na ntakịrị ihe na-eme achịcha ka achịcha dum zaa? Ya mere, sachapụnụ ihe ochie ahụ nke na-eme ka achịcha zaa, ka unu wee bụrụ ntụ ọka ọhụrụ, dịka unu bụ ndị na-enweghị ihe na-eme ka achịcha zaa. N’ihi na ọbụna Kraịst, Onye Ngabiga anyị, ewo achụ aja n’ihi anyị. Ya mere, ka anyị debe emume ahụ, ọ bụghị site n’ihe ochie ahụ nke na-eme ka achịcha zaa, ma ọ bụ site n’ihe na-eme ka achịcha zaa nke obi ọjọọ na ajọ omume; kama site n’achịcha na-enweghị ihe na-eme ka ọ zaa nke ezi obi na eziokwu. 1 Ndị Kọrịnt 5:6–8.

> N’oge ahụ, mgbe e zukọtara ìgwè mmadụ na-enweghị ọnụ ọgụgụ, nke mere na ha na-azọda ibe ha, ọ malitere ibu ụzọ gwa ndị na-eso ụzọ ya, sị, Kpacharanụ anya maka iko ndị Farisii, nke bụ ihu abụọ. Luk 12:1.

Achịcha ebili mmiri abụọ ahụ e buliri elu dị ka àjà ebili mmiri, bụ ihe nnọchianya nke ọkọlọtọ nke puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ, ndị, n’agbanyeghị na ha bụ ndị mmehie, sitere n’ike Chineke wepụ yist ha nke ajọ obi, ajọ omume, na ihu abụọ. Yist ahụ nke dị n’ime achịcha ndị ahụ nọchiri anya mmadụ (ndị mmehie), ndị meriri mmehie site n’usoro nsachapụ ahụ e gosipụtara dị ka ịbụ ndị “esiri” site n’ọkụ ọku nke onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ n’isi nke atọ nke Malachi. Achịcha ndị ahụ nọchikwara anya “achịcha nke eluigwe,” n’ihi na mgbe e chụrụ ha n’àjà, a ga-ebuli ha elu gaa n’eluigwe dị ka àjà ebili mmiri.

N’oge Pentikọst, mgbe mmezu nke onyinyo amụma nke ogbe achịcha abụọ a na-ebunyela n’afọ niile n’emume Pentikọst bịarutere, ndị na-eso ụzọ Kraịst malitere ọrụ nke ịkpọpụta ìgwè ọzọ (ogbe achịcha nke abụọ) n’ime ụwa ndị mba ọzọ. Ya mere, a ga-enwe ogbe achịcha abụọ ndị e sachara ha abụọ pụọ ná mmehie (eko).

Mbadamba nkume abụọ nke Iwu Iri ahụ ghọrọ ihe nnọchianya nke mmekọrịta ọgbụgba-ndụ nke Izrel oge ochie, ma ogbe achịcha ebili mmiri abụọ ahụ na-anọchi anya mmekọrịta ọgbụgba-ndụ ya na nzukọ Kraịst mbụ. Ná mmalite akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa, e nyere mbadamba nsọ abụọ nke Habakkuk dịka ihe nnọchianya nke mmekọrịta ọgbụgba-ndụ nke Izrel nke oge a, mpi Protestant eziokwu ahụ, dịka e si nye Iwu Nsọ nke Ala ahụ nye mpi Republican. Onye-nwe ugbu a na-akpọ otu narị puku na iri anọ na anọ ka ha bilie dị ka agha dị ike, ma mgbe ha mere nke a, a ga-ebuli ha elu dị ka onyinye ebili mmiri (ensign) ka a na-atụba ha n’ọkụ-ite a kpoo ọkụ ugboro asaa karịa.

Ọkọlọtọ ahụ na-anọchi anya iwu nke Iwu Iri ahụ, ọ na-anọchikwa anya ndị na-eje ije n’ime ọkụ nke ite mgbaze ahụ ebe Achịcha nke Eluigwe dị ndụ nọ n’akụkụ ha, nakwa ndị na-akwado nkuzi ndị bụ isi e ji tebụl nsọ abụọ nke Habakuk gosi. A na-anọchi anya akara ndị ahụ niile n’ime ndị àmà abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu.

Ikpé Belshaza nọchiri anya àmà e ji emegide mpi abụọ ahụ nke anụ ọhịa nke ụwa. N’oge ikpé ahụ, e nwere otu nwanyị (ọgbakọ), nke ghọtara na naanị nwoke nọ n’alaeze ahụ nke pụrụ ịmata ma kọwaa ihe odide ahụ e dere n’aka bụ Daniel.

> Anụwo m banyere gị, na i nwere ike ịkọwa ihe, ma dozie obi abụọ: ya mere ugbu a, ọ bụrụ na ị pụrụ ịgụ ihe odide ahụ, ma mee ka m mara nkọwa ya, a ga-eyikwasị gị uwe uhie, a ga-etinyekwa gị olu nke ọlaedo n’olu gị, i bụrụkwa onye ọchịchị nke atọ n’alaeze ahụ. Mgbe ahụ, Daniel zara wee kwuo n’ihu eze, Ka onyinye gị dịrị gị onwe gị, nye kwa onye ọzọ ụgwọ ọrụ gị; ma otu o sina dị, aga m agụ eze ihe odide ahụ, meekwa ka ọ mata nkọwa ya.

> Eze, Chineke kachasi elu nyere Nebukadneza nna-gi ala-eze, na idi-ukwu, na ebube, na nsọpụrụ: N’ihi idi-ukwu ahu O nyere ya, ndi nile, mba nile, na asusu nile, we tremia ma tua egwu n’iru ya: onye o choro ka e gbuo ka o gburu; onye o choro ka e debe ndu ka o debere ndu; onye o choro ka o bulie elu ka o buliri elu; onye o choro ka o wedaa ala ka o wedara ala. Ma mb͕e obi-ya weliri elu, na uche-ya we sie ike n’nganga, ewepụrụ ya n’oche-eze nke ala-eze-ya, ha we napu ya ebube-ya: A chụpụrụkwa ya n’etiti umu madu; obi-ya we di ka nke anu-ọhia, ebe obibi-ya di kwa n’etiti inyinya-ọhia: ha we nye ya ahihia ka o rie dika ehi, ahu-ya we ju kwa n’igi nke elu-igwe; rue mb͕e ọ matara na Chineke kachasi elu bu Onye nāchi n’ala-eze nke madu, na na Onye ọ bula Ọ chọrọ ka Ọ nātọkwasi ya ya.

> Ma gị onwe gị, nwa ya, Belshaza, emeghị ka obi gị dị umeala n’obi, ọ bụ ezie na ị maara ihe ndị a niile; kama, i buliela onwe gị megide Onye-nwe nke eluigwe; e wee bute arịa nke ụlọ ya n’ihu gị, ma gị onwe gị, na ndị nwe gị, na ndị nwunye gị, na ndị iko gị, unu ṅụrụ mmanya n’ime ha; ị tokwara chi ndị ọlaọcha, na ọlaedo, na ọla kọpa, na ígwè, na osisi, na nkume, ndị na-adịghị ahụ ụzọ, ma ọ bụ ịnụ ihe, ma ọ bụ ịma ihe: ma Chineke ahụ nke ume gị dị n’aka ya, nke ụzọ gị niile bụkwa nke ya, ị naghị enye otuto: Mgbe ahụ ka e si n’ihu ya zite akụkụ aka ahụ; e wee dee ihe odide a. Nke a bụkwa ihe odide ahụ e dere: MENE, MENE, TEKEL, UPHARSIN. Nke a bụ nkọwa nke okwu ahụ: MENE; Chineke agụwo alaeze gị ọnụ, mekwaa ka ọ gwụ. TEKEL; a tụọla gị n’akpịrịkpa, e wee hụ na i zughị oke. PERES; e kewala alaeze gị, nyekwa ya ndị Midia na ndị Peasia.

> Mgbe ahụ, Belshaza nyere iwu, ha wee yikwasị Daniel uwe uhie aja aja, tinyekwa ya olu akwa ọlaedo n’olu, wee kpọsaara ya n’ihu mmadụ na ọ ga-abụ onye ọchịchị nke atọ n’alaeze ahụ. N’abalị ahụ ka e gburu Belshaza, bụ eze ndị Kaldia. Dariọs, onye Midia, weghaara alaeze ahụ, ebe ọ dị ihe dị ka afọ iri isii na abụọ. Daniel 5:16–31.

N’oge iwu Sọnde dị na United States, iko ajọ omume na iko oge nnwale ga-eju, maka mba ahụ na maka mpi Republican nke dapụrụ n’okwukwe na mpi Protestant nke dapụrụ n’okwukwe, n’ihi na Chineke ga-abụwo onye “gụrụ” (“alaeze” nke isii) “ma mezuo ya.” Mpi abụọ ahụ, na mba ahụ, ga-abụwo ndị “a tụrụ n’akpịrịkpa” (nke ikpe na-eme n’ebe nsọ) “wee hụ na ha erughị eru.” United States ga-abụzi nke “ekewara,” dịka agha obodo na ọchịchị aka ike ga-eso, e mesịa nyefee ya n’aka alaeze nke asaa na nke asatọ nke amụma Bible.

> “Banyere ndị-Amọraịt ka Onyenwe anyị kwuru, sị: ‘N’ọgbọ nke anọ ka ha ga-alọghachi ebe a ọzọ; n’ihi na ajọ omume nke ndị-Amọraịt erubeghị oke.’ Ọ bụ ezie na mba a pụtara ìhè n’ihi ikpere arụsị ya na nrụrụ aka ya, ọ ka ejubeghị iko ajọ omume ya, Chineke agaghịkwa enye iwu ka e bibie ya kpamkpam. Ndị mmadụ ga-ahụ ike nke Chukwu ka e gosipụta ya n’ụzọ pụrụ iche, ka a ghara ịhapụ ha ihe ngọpụ ọbụla. Onye Okike ahụ jupụtara n’ebere dị njikere ịnagide ajọ omume ha ruo n’ọgbọ nke anọ. Mgbe ahụ, ọ bụrụ na ahụghị mgbanwe ọ bụla ga-aka mma, ikpe Ya ga-adakwasị ha.”

> “N’ịzị ezi na-enweghị njehie, Onye ahụ na-enweghị nsọtụ ka na-edebe ndekọ banyere mba niile. Ka a ka na-enye ebere Ya, tinyere oku a na-akpọ ka e nwee nchegharị, ndekọ a ga-anọgide na-emeghe; ma mgbe ọnụ ọgụgụ ahụ ruru oke Chineke kpebiri, ọrụ nke iwe Ya amalite. A na-emechi ndekọ ahụ. Ndidi nke eluigwe na-akwụsị. E nweghịzi arịrịọ ebere ọ bụla n’ihi ha.

> “Onye amụma ahụ, ka ọ na-ele anya n’ọgbọ ndị ga-abịa, hụrụ oge a ka e debere n’ihu ọhụụ ya. Mba dị iche iche nke oge a anatawo ebere ndị a na-ahụbeghị ụdị ha mbụ. E nyewo ha ngọzi ndị kasị họọrọ nke eluigwe, ma e dewo megide ha ịba ụba n’nganga, anyaukwu, ikpere arụsị, ilelị Chineke anya, na ekele rụrụ arụ. Ha na-eme ngwa ngwa imechi akaụntụ ha na Chineke.”

> “Ma ihe nke na-eme ka m maa jijiji bụ eziokwu ahụ bụ na ndị natara ìhè na ohere-ugwu kacha ukwuu abụrụla ndị mmetọ nke ajọ omume na-achị ebe niile metọrọ. N’ihi mmetụta nke ndị ajọ omume gbara ha gburugburu, ọtụtụ, ọbụna n’ime ndị na-ekwupụta eziokwu, etoola oyi ma eburu ha n’ike idei mmiri siri ike nke ajọ ihe. Nleli zuru ụwa ọnụ a na-atụkwasị ezi nsọpụrụ Chineke na ịdị nsọ na-eduga ndị na-adịghị ejikọta onwe ha nke ọma na Chineke ida nsọpụrụ ha n’ebe iwu Ya nọ. Ọ bụrụ na ha na-agbaso ìhè ahụ ma na-erube isi n’eziokwu site n’obi, iwu nsọ a ga-adị ha ọbụna karịa ọnụ ahịa mgbe a na-eleda ya anya otu a ma na-ewepụ ya n’ọnọdụ ya. Dị ka enweghị nsọpụrụ n’ebe iwu Chineke dị na-apụta ìhè karịa, otu a ka akara nkewa dị n’etiti ndị na-edebe ya na ụwa na-adịkwa ìhè karị. Ịhụnanya n’ebe ntụziaka nsọ ndị ahụ sitere n’aka Chineke dị na-abawanye n’otu ìgwè, dịka nlelị e nwere n’ebe ha nọ na-abawanye n’ìgwè ọzọ.

> “Nsogbu ahụ na-abịa ngwa ngwa. Ọnụọgụgụ ndị na-ebili ọsọ ọsọ na-egosi na oge nleta Chineke fọrọ nke nta ka o ruo. Ọ bụ ezie na Ọ naghị achọ ịta ahụhụ, ma n’agbanyeghị nke ahụ, Ọ ga-ata ahụhụ, nke ahụkwa n’oge na-adịghị anya. Ndị na-eje ije n’ìhè ga-ahụ ihe ịrịba ama nke ihe ize ndụ ahụ na-abịanụ; ma ha ekwesịghị ịnọdụ nwayọọ, na-echere n’enweghị nchegbu mbibi ahụ, na-akasi onwe ha obi site n’okwukwe na Chineke ga-echebe ndị Ya n’ụbọchị nleta ahụ. O nweghị otú ahụ. Ha kwesịrị ịghọta na ọ bụ ọrụ ha ịrụsi ọrụ ike nke ukwuu iji zọpụta ndị ọzọ, na-elekwasị anya n’okwukwe siri ike n’ebe Chineke nọ maka enyemaka. ‘Ekpere nke onye ezi omume, mgbe e jiri ume niile kpee ya, bara nnukwu uru.’”

> “Yist nke nsọpụrụ Chineke akwụsịbeghị kpamkpam inwe ike ya. N’oge ahụ mgbe ihe ize ndụ na nkụda mmụọ nke nzukọ ka njọ karịa mgbe ọ bụla, obere ìgwè ahụ nke na-eguzo n’ìhè ga na-asụ ude ma na-eti mkpu n’ihi arụ nile arụ nke a na-eme n’ala ahụ. Ma karịsịa ekpere ha ga-arịgo n’ihi nzukọ ahụ, n’ihi na ndị òtù ya na-eme ihe n’ụzọ nke ụwa.

> “Ekpere siri ike nke ndị ole na ole a kwekọrọ n’okwukwe agaghị ala n’iyi. Mgbe Onyenwe anyị ga-apụta dịka onye-ọbọ-ọbọ, Ọ ga-abịakwa dịka onye nchebe nke ndị niile chebere okwukwe n’ịdị ọcha ya ma debe onwe ha ka ntụpọ nke ụwa ghara imerụ ha. Ọ bụ n’oge a ka Chineke kwere nkwa imegwara ndị nke Ya ahọpụtara, ndị na-akpọku Ya ehihie na abalị, n’agbanyeghị na Ọ na-enwe ndidi ogologo oge n’ebe ha nọ.

> “Iwu a bụ: ‘Gaa n’etiti obodo ahụ, n’etiti Jerusalem, ma tinye akara n’egedege ihu ndị ikom ahụ na-asụ ude na-etikwa mkpu n’ihi ihe arụ niile a na-eme n’etiti ya.’ Ndị a na-asụ ude, na-etikwa mkpu, na-ekwupụta okwu nke ndụ; ha anabaala ịdọ aka ná ntị, inye ndụmọdụ, na ịrịọsi arịrịọ ike. Ụfọdụ ndị na-emeghị Chineke nsọpụrụ chegharịrị ma wedata obi ha n’ihu Ya. Ma ebube nke Onyenwe anyị esiwo n’Izrel pụọ; ọ bụ ezie na ọtụtụ ka nọgidere na-eme ụdị ofufe dị iche iche, ike na ọnụnọ Ya adịghị.” Testimonies, volume 5, 208–210.

Ndị ahụ Daniel nọchiri anya mgbe o guzo n’ihu Belshazzar, ndị maara “Ọdịnihu maka America”, ga-anata mgbe ahụ “uwe uhie uhie” Daniel, “oluolu ọlaedo”, a ga-ekwupụtakwa ha dịka “onye ọchịchị nke atọ n’alaeze ahụ.” Uhie uhie bụ akara na agba nke ọkpara, ndị na-anata okpukpu abụọ nke ihe nketa nke Nna ha, ndị bụ otu narị puku iri anọ na anọ.

> Ndị a bụ ndị e merụghị emerụ site n’aka ụmụnwaanyị; n’ihi na ha bụ ndị na-amaghị nwoke. Ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ ebe ọ bụla Ọ na-aga. A zụpụtara ndị a n’etiti ụmụ mmadụ, ka ha bụrụ mkpụrụmbu nye Chineke na nye Nwa Atụrụ ahụ. Mkpughe 14:4.

N’ime achịcha abụọ ahụ a na-ebuli elu dịka ọkọlọtọ, ọ bụ nwa mbụ a mụrụ (mkpụrụ mbu), ka a na-etinye eriri uhie n’aka ha.

> O wee ruo, mgbe ọ nọ n’ihe ime nwa, na otu n’ime ha wepụtara aka ya: nwanyị na-amụ nwa wee were eriri uhie ọbara kee ya n’aka, sị, Nke a bụ onye buru ụzọ pụta. O wee ruo, ka ọ dọghachiri aka ya azụ, na, lee, nwanne ya nwoke wee pụta: nwanyị ahụ wee sị, Olee otú i si tiwapụta ụzọ? mbibi a dịkwasị gị: ya mere e kpọrọ aha ya Farez. Ma emesịa nwanne ya nwoke pụtara, onye ahụ nke eriri uhie ọbara dị n’aka ya: a kpọkwara ya Zera. Jenesis 38:28–30.

Mkpọtụ mbụ e kpọrọ “uhie-acha ọbara ọbara” n’Akwụkwọ Nsọ bụ mgbe “Zara,” onye a mụrụ mbụ, onye aha ya pụtara ‘ìhè na-ebili elu,’ si pụta mbụ n’etiti ejima ndị Juda mụrụ. Nne ha, Tima (onye mere ịkwa iko), bụ nwunye nwa Juda ahụ nwụrụ anwụ, onye ajọ omume. Zara, ‘ìhè na-ebili elu’ ahụ, sitere n’ebo Juda, ma o nwere eriri uhie-acha ọbara ọbara n’aka ya. “Farez” pụtara ịgbawa pụta, ọ na-anọchitekwa anya ndị na-ekewapụ onwe ha n’aka ọchịchị papacy, ma si na Babilọn pụta n’oge nsogbu iwu ụbọchị Sọnde.

“Eriri uhie” ahụ bụkwa ihe ịrịba ama nke chebere nwanyị akwụna nke Jeriko, mgbe e bibiri obodo Jeriko.

> Lee, mgbe anyị bịarutere n’ala ahụ, ị ga-ekekọta eriri uhie a n’ime windo nke i si wedata anyị: ị ga-akpọbatakwa nna gị, na nne gị, na ụmụnne gị, na ndị nile nke ụlọ nna gị, ka ha bịa n’ụlọ gị. Ọ ga-adịkwa otu a, na onye ọ bụla nke ga-esi n’ọnụ ụzọ ụlọ gị pụọ n’okporo ámá, ọbara ya ga-adị n’isi ya, anyị agaghịkwa ama ikpe: ma onye ọ bụla nke ga-anọnyere gị n’ụlọ, ọbara ya ga-adị n’isi anyị, ma ọ bụrụ na aka ọbụla emetụta ya. Ma ọ bụrụ na i kwupụta okwu a anyị, mgbe ahụ anyị ga-abụ ndị a tọhapụrụ n’iyi ahụ i mere ka anyị ṅụọ. O wee sị, Dị ka okwu unu si dị, ka o dịrị. O wee hapụ ha ka ha laa, ha wee pụọ: o wee kekọta eriri uhie ahụ n’ime windo. Joshua 2:18–21.

Uwe uhie ọbara ọbara Daniel na-egosi na n’oge ahụ ọ nọchiri anya otu narị puku na puku iri anọ na anọ, mkpụrụ achịcha mbụ n’ime mkpụrụ achịcha mmiri-ifufe abụọ a na-ebuli elu. Dị ka mkpụrụ achịcha, ha na-anọchi anya Achịcha nke eluigwe, Onye e nyere uwe mwụda uhie ọbara ọbara n’ụlọ nzukọ nkịtị n’ụzọ Ya na-aga n’obe. N’ụlọ oriri Belshazzar, nke nọchiri anya ụlọ nzukọ nkịtị ebe e nyere Jizọs uwe mwụda uhie ọbara ọbara, a na-enye ya ndị ahụ na-aghọta nsogbu ahụ dị n’ihu nso n’ime “Ọdịnihu Maka America”.

> Mgbe ahụ ndị agha gọvanọ ahụ kpọrọ Jizọs banye n’ụlọ nzukọ ahụ, wee kpọkọtara ndị agha niile gburugburu Ya. Ha yipụrụ Ya uwe, ma yikwasị Ya uwe uhie ọbara ọbara. Matiu 27:27, 28.

Uwe e nyere ndị ahụ Daniel nọchiri anya ya bụ uwe nke ezi omume nke Kraịst, nke na-acha ọcha.

> Ka anyị ṅụrịa ọṅụ ma nwee obi ụtọ, nyekwa Ya nsọpụrụ: n’ihi na agbamakwụkwọ nke Nwa-aturu ahụ eruola, nwunye Ya emewokwa onwe ya ka ọ dị njikere. E nyekwara ya ka o yi ákwà ọcha dị mma nke dị ọcha ma na-enwu ọcha: n’ihi na ákwà ọcha ahụ bụ ezi omume nke ndị nsọ. Mkpughe 19:7, 8.

Uwe e nyere ndị a nọchiri anya ha dịka Daniel bụ ma uhie ọbara ma ọcha, n’ihi na a sachawo uwe ha na ncha onye na-asa ákwà, site n’aka onye na-asa ákwà ahụ nke Malaki isi nke atọ, mgbe ọ na-eme ka ụmụ Levi dị ọcha.

> Ma ònye pụrụ iguzogide ụbọchị ọbịbịa ya? ònye kwa ga-eguzo mgbe ọ ga-apụta? n’ihi na ọ dị ka ọkụ nke onye na-asacha ọla, dịkwa ka ncha nke ndị na-asa ákwà: Ọ ga-anọdụkwa ala dịka onye na-asacha na onye na-eme ka ọlaọcha dị ọcha: ọ ga-emekwa ka ụmụ Levi dị ọcha, sachapụkwa ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee chụọrọ Onyenwe anyị àjà n’ezi omume. Malakaị 3:2, 3.

Uwe ahụ dị ọcha, ma ọ bụ naanị n’ihi na a sachara ya n’ọbara uhie ọbara ọbara nke Nwa-atụrụ ahụ.

> Nakwa kwa Jisọs Kraịst, onye bụ onye-àmà ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, na onye mbụ a mụrụ site n’ọnwụ, na onyeisi ndị eze nke ụwa. Ọ bụrịrị Ya nke hụrụ anyị n’anya, nke jikwa ọbara nke Ya sachapụ anyị n’ime mmehie anyị, ma meekwa anyị ndị eze na ndị nchụàjà nye Chineke na Nna Ya; Ya ka otuto na ọchịchị dịrị ruo mgbe ebighị ebi ebighị ebi. Amen. Mkpughe 1:5, 6.

Nke mbụ e kwuru maka agbụ ọlaedo, bụ mgbe e họpụtara Josef ka ọ bụrụ onye ndu n’Ijipt.

> Fero wee gwa Josef, Le, edobewom n’ala Ijipt nile n’okpuru gị. Fero wepụrụ mgbaaka eze ya n’aka ya, yikwasị ya n’aka Josef; o wee yikwasị ya uwe ezi ákwà ọcha, tinyekwara olu-ọlaedo n’olu ya; O mekwara ka ọ nọkwasị n’ụgbọ ịnyịnya nke abụọ nke o nwere; ha wee tie mkpu n’ihu ya, Kpọọ ikpere n’ala: o wee mee ya onye na-achị ala Ijipt nile. Fero wepụrụ mgbaaka eze ya n’aka ya, yikwasị ya n’aka Josef; o wee yikwasị ya uwe ezi ákwà ọcha, tinyekwara olu-ọlaedo n’olu ya. Jenesis 41:41–43.

Ihe mere Fero ji họpụta Josef ka ọ bụrụ onye na-achị Egypt, bụ n’ihi na Josef pụrụ ịkọwa nrọ Fero banyere “oge asaa,” n’ihe metụtara ifufe ọwụwa anyanwụ ahụ na-ebibi ebibi.

> Fero wee sị Josef, Nrọ m, lee, anọ m n’akụkụ osimiri: Ma, lee, ehi asaa siri n’osimiri pụta, ndị anụ-ha juputara nke ọma, ndị mara mma n’ile anya; ha wee taa nri n’ala ahịhịa: Ma, lee, ehi asaa ọzọ pụtara n’azụ ha, ndị dara ogbenye ma jọọ njọ nke ukwuu n’ile anya, ndị anụ-ha tara akpụ, ndị m na-ahụtụbeghị ụdị ọjọọ ha n’ala Ijipt niile: Ehi ndị tara akpụ na ndị jọrọ njọ ahụ wee rie ehi asaa mbụ ahụ buru ibu: Ma mgbe ha richara ha, a pụghị ịmata na ha eriela ha; ma ha ka nọgidere bụrụ ndị jọrọ njọ, dịka na mbụ. Ya mere, etetara m. M wee hụkwa na nrọ m, ma, lee, ọka asaa puru n’otu ogwe, ndị jupụtara ejuputa na ndị ọma: Ma, lee, ọka asaa, ndị kpọnwụrụ akpọnwụ, ndị dịrịrịrị gịrịgịrị, ndị ifufe ọwụwa-anyanwụ tichapụrụ, puru n’azụ ha: Ọka ndị dị gịrịgịrị ahụ wee loro ọka asaa ahụ ọma: M wee gwa ndị dibịa afa nke a; ma ọ dịghị onye nwere ike ịkọwara m ya. Josef wee sị Fero, Nrọ Fero bụ otu: Chineke egosila Fero ihe Ọ na-achọ ime. Jenesis 41:17–25.

Josef kọwara nrọ Fero site n’ụkpụrụ nke “ahịrị n’elu ahịrị,” n’ihi na o buru ụzọ gwa Fero na nrọ abụọ ahụ bụ otu. O mesịa kọwaa okwu ahụ bụ “asaa,” nke e jikọtara na “ehi nne,” na “ntị ọka,” dị ka akara. Okwu ahụ bụ “asaa” n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a bụ otu okwu ahụ a sụgharịrị dịka “oge asaa,” n’ime Levitikọs iri abụọ na isii. Josef kọwara “asaa” ahụ dị ka akara nke afọ asaa, ma ọ bụ ụbọchị puku abụọ na narị ise na iri abụọ. Josef na Daniel ha abụọ nọ na-akọwa akara nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii.

N’ọhụụ Fero, agụụ nri ahụ sitere n’ịkụ nkụ nke ntị ọka ahụ “n’ifufe ọwụwa anyanwụ.” Ahịrị n’elu ahịrị, dịka Josef ji ya kpọmkwem arụ ọrụ, “ifufe ọwụwa anyanwụ” na-egosi na ọ bụ Islam na-emepụta oge agụụ nri na mkpọmkpọ akụ na ụba nke na-amalite mgbe e nyere Josef na Daniel olu olu ọlaedo ahụ, nke na-anọchi anya ibuli ọkọlọtọ ahụ nye ụwa (Ijipt Josef), nakwa ịkpọ atụrụ ìgwè ọzọ nke Chineke ka ha si na Babịlọn (nke Daniel) pụta.

A na-anọchi anya mpi abụọ nke United States site n’ike niile nke amụma Bible nke e ji mba abụọ kọwaa. Nke a ga-agụnye France, nke n’amụma mejupụtara Sọdọm na Ijipt, nakwa Israel nke mejupụtara alaeze ugwu na alaeze ndịda, ma tinyekwara Alaeze Midia na Peshia. Mpi abụọ nke Midia na Peshia n’isi nke asatọ nke Daniel na-egosi na otu n’ime mpi nke alaeze ahụ na-apụta n’ikpeazụ.

> Mgbe ahụ, m weliri anya m elu, hụkwa, ma, lee, n’ihu osimiri ka otu ebule guzo, nke nwere mpi abụọ; mpi abụọ ahụ dịkwa elu; ma otu dị elu karịa nke ọzọ, nke dị elu karịa ya pụtakwara n’ikpeazụ. Daniel 8:3.

Mpi abụọ nke Midia-Peshịa na-anọchi anya mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa, ya mere otu n’ime mpi nke anụ ọhịa nke ụwa aghaghị ịdị elu karịa ma pụta n’azụ. N’oge ọgwụgwụ na 1798, ọchịchị nke anụ ọhịa nke ụwa malitere, e wee kpọga mpi nke Protestantism n’Ugwu Kamel site n’aka Elaịja onye amụma, nke William Miller nọchiri anya ya. A ghaghị inwe ọgụ nke ga-egosipụta ọdịiche dị n’etiti ezi onye amụma na onye amụma ụgha, nke a ga-emezu n’ule nke Ugwu Kamel, nke mere site n’Ọgọọst 11, 1840 ruo Ọktoba 22, 1844.

A kpọpụtara Adventizim nke ndị Millerite site n’aka nlekọta Chineke dịka onye-amụma eziokwu, n’otu oge ahụkwa ka ụka Protestant nke United States laghachiri n’ebe Rom nke popu nọ ma bụrụ ụmụnwaanyị ya. N’afọ 1863, mpi Protestant eziokwu nke Adventizim ndị Millerite laghachiri n’otu udo ahụ nke Protestantizim nupụrụ isi site n’ịlaghachi n’ụzọ ire-ure ahụ nke ọmụmụ Baịbụl nke Protestantizim nupụrụ isi na-eji, ka ha malitere ọrụ ha na-aga n’ihu nke ịjụ ozi Ịlaịja. N’otu oge ahụ ka Agha Obodo nke United States malitekwara. (Rịba ama na mgbe a jụrụ Mmụọ Nsọ, mmụọ nke ọzọ na-achịkwa, aghakwa bụ mgbe niile ihe si na ya pụta.) Mgbe ahụ, e kewara mba ahụ n’ezie, n’ihe ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na n’amụma. Mpi nke Republicanism, site n’oge ahụ gaa n’ihu, ga-anọ n’ọgụ na-arị elu n’etiti otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụọ kachasị mkpa.

Site n’afọ 1863, ihe nnọchianya nke nkewa, n’ihi na afọ ahụ bụ etiti agha obodo dị n’etiti Ugwu na Ndịda, e mere ka e nwee òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụọ nke mpi Republican na òtù abụọ nke mpi Protestant, nke mejupụtara ndị Democratic na ndị Republican, na ndị Protestant dapụrụ n’ezi okwukwe na-edebe Ụbọchị Sọnde na ndị na-edebe Ụbọchị Izu-ike. Nkewa okpukpu abụọ nke mpi ọ bụla ahụ ka e gosiri n’ụbọchị Kraịst site n’aka ndị Sadducee na ndị Farisii. Otu òtù jụrụ kpamkpam ụkpụrụ ntọala ahụ, nke ọzọ kwa kwupụtara na ha na-akwado ụkpụrụ ntọala ahụ, ma n’ikpeazụ jiri ọdịnala na omenala mmadụ dochie ha.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, e jiri amụma malite oge nnwale nke onyinyo anụ ọhịa ahụ, ọ na-erukwa n’ọgụgwụ ya n’iwu Ụka, ma ọ bụ n’oriri mmanya Belshaza. Iwu Ụka bụ akara nke na-achọpụta na njikọ nke ụka na ọchịchị etozuola nke ọma n’uju. N’oge ahụ, mpi abụọ ahụ nke Republicanism nupụụrụ okwukwe na Protestantism nupụụrụ okwukwe na-aghọ otu mpi nupụụrụ okwukwe, ọ bụkwa mgbe ahụ ka e mere Daniel mpi nke atọ, ma ọ bụ onye ọchịchị nke atọ, ma ọ bụ ezi mpi Protestant nke na-apụta n’ikpeazụ ma dị elu karịa, n’ihi na ọ bụ mgbe ahụ ka a na-ebuli ya elu dị ka ọkọlọtọ.

Josef na Daniel bụ otu ahịrị amụma ahụ, n’ihi na, ahịrị n’elu ahịrị, ndị amụma niile na-akọwa ụbọchị ikpeazụ. Ha abụọ matara “oge asaa ahụ,” mgbe ha hụrụ ya. “Ifufe ọwụwa anyanwụ” nke Islam na-abịa n’okpuru mgbidi ahụ, ka ha na-enye Belshaza na Fero nkọwa ha banyere ihe “Ọdịnihu nke America” bụ. Ha yi “uwe uhie uhie” nke ezi omume Kraịst, nke bụ “uwe ọcha” ahụ e mere ka ọ bụrụ otú ahụ site n’ọbara Kraịst. A na-ebuli ha elu dịka ọkọlọtọ ma na-anọchi ha anya dịka okpueze, ma ọ bụ agbụ ọlaedo, dịka ha na-aghọ onye ọchịchị nke atọ nke na-arịgo n’elu karịa ma na-arịgo n’ikpeazụ.

Anyị ga-aga n’ihu na Daniel isi nke isii, n’isiokwu na-esonụ.

> “N’abalị ikpeazụ ahụ nke ara nzuzu, Belshaza na ndị isi ya emejuwo ihe atụ nke ikpe ọmụma ha na ikpe ọmụma nke alaeze ndị Kaldia. Aka Chineke nke na-egbochi ihe ọjọọ enweghịzi ike igbochi ajọ ihe ahụ na-abịa. Site n’ọtụtụ ụzọ nke nlekọta Chineke, Chineke achọwo ịkụziri ha nsọpụrụ nye iwu Ya. ‘Anyị gaara agwọ Babilọn,’ ka O kwuru banyere ndị ahụ ikpe ha na-erute ugbu a ruo n’eluigwe, ‘ma a gwọghị ya.’ Jeremaya 51:9. N’ihi agbagọrọ agbagọ dị ịtụnanya nke obi mmadụ, Chineke hụrụ n’ikpeazụ na ọ dị mkpa ikwu ikpe ahụ a na-apụghị ịgbanwe agbanwe. Belshaza ga-ada, a ga-enyekwa alaeze ya n’aka ndị ọzọ.” Prophets and Kings, 530.

Back to Articles