Article

# Akwụkwọ Daniel—Nọmba Iri Anọ na Asaa

Iwepu Ozizi Nduhie: Nyocha Nkatọ banyere Daniel 8 na Ihe Ịma Aka na Nkàmmụta Okpukpe Adventist

Author

Jeff Pippenger

Published

January 11, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mgbe e ji obere mpi nke Rom nọchite anya ya n’amaokwu itoolu ruo iri na abụọ nke Daniel isi nke asatọ, ọ bụ akara e merụrụ emerụ, n’ihi na ọ bụ akara nke iyi uwe nke nwoke na nke nwanyị, onye na-agbanwe uwe n’etiti nwoke na nwanyị. Nke a kwekọrọ na nghọta ndị Millerite na Rom nọchitere anya ya site n’oge abụọ: oge mbụ bụ ọchịchị steeti Rom, oge nke abụọ bụ ọchịchị ụka Rom; ma n’ịgbanwe agbanwe nke okike n’amaokwu ndị ahụ, obere mpi ahụ apụwo n’usoro akụkọ ihe mere eme na amụma (e merụrụ emerụ). Ma amaokwu anọ ọ bụla n’ime ha na-anọchite anya akụkọ ihe mere eme nke jikọrọ kpọmkwem na ma ọchịchị steeti Rom ma ọ bụ ọchịchị ụka Rom. Rom nke ndị ọgọ mmụọ kpagburu ndị niile jụrụ ịkwado ikike alaeze ukwu ya, ma mkpagbu nke Rom ndị popu (nke nwanyị) n’amaokwu nke iri, ka e lekwasịrị anya kpọmkwem megide eluigwe.

N’ịghọta nke ndị Millerite na Rom bụ alaeze nke anọ na nke ikpeazụ, ịgagharị site n’ọchịchị gaa na chọọchị, ma site na chọọchị laghachi n’ọchịchị ọzọ, agaghị abụ ihe ga-echegbu ha. Ha ahụwo ngwakọta nke ígwè na ụrọ n’ukwu ihe oyiyi ahụ dị na Daniel isi nke abụọ, ma ha ghọtara ya nfe dị ka akụkụ abụọ nke Rom, na-enweghị nchegbu ọ bụla ịkọwapụta usoro pụrụ iche nke akụkọ ihe mere eme banyere alaeze nke anọ na nke ise. Otu ihe ahụ ka ha ghọtara banyere isi nke asaa, ebe mpi ahụ nke kwuru nnukwu okwu megide Onye Kasị Elu, mere ka a tụpụ mpi atọ n’ime mpi iri mbụ nke anụ ọhịa Rom ahụ. Ọbụna ma ọ bụrụ na Miller ghọtara ngagharị mgbanwe okike nke amaokwu nke itoolu ruo nke iri na abụọ, ọ gaghị adị mkpa n’ịghọta ya na alaeze nke anọ bụ Rom. N’ịghọta nke ndị Millerite, alaeze nke anọ kwụsịrị na 1798, ihe amụma sochirinụkwa bụ Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst.

Mpi nke nwanyị ahụ na-akọwa nwanyị ahụ nke na-eme ịkwa iko nke mmụọ na mpi nke nwoke ahụ, a na-anọchikwa ya n’amaokwu nke iri na nke iri na abụọ.

> Ọ tolitere ibu, ruo ọbụna n’ìgwè ndị agha nke eluigwe; o wee tufuo ụfọdụ n’ime ìgwè ndị agha ahụ na ụfọdụ n’ime kpakpando ndị ahụ n’ala, wee zọpịa ha. Daniel 8:10.

Mkpagbu e mere megide ọchịchị papal e lebara anya megide Iso Ụzọ Kraịst (ụsụụ ndị agha nke eluigwe), ma n’amaokwu nke iri na abụọ, Rome papal (nwanyị), natara ikike iji mezue ọrụ igbu mmadụ ya site n’imehie nke ịkwa iko ya na ndị eze nke Europe.

> E nyekwaara ya usuu megide aja a na-achụ kwa ụbọchị n’ihi njehie; o wee tụba eziokwu n’ala; o mekwara ihe, wee nwee ọganihu. Daniel 8:12.

“Ndị agha” a kpọrọ n’amaokwu ahụ na-anọchite anya ike agha e nyere ndị papacy “megide nke ụbọchị niile.” Okwu ahụ bụ “megide” pụtara “sitere na”. Site n’aka ndị eze ekpere arụsị nke Europe (Rome ekpere arụsị), nke “nke ụbọchị niile” na-anọchi anya, e nyere ndị papacy nkwado agha (ndị agha) “n’ihi njehie.” Njikọ ụka na ọchịchị, ebe ụka na-achịkwa mmekọrịta ahụ, bụ “njehie” ahụ. Mmanya nke njehie ahụ bụ ọbara Ndị Kraịst. Ozugbo ndị papacy nwetara ọchịchị n’elu ndị agha nke Rome ekpere arụsị, Rome papal (“ọ”) “tụdara eziokwu ahụ n’ala; ọ rụkwara ọrụ, ma nwee ọganihu.”

N’ime Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na otu, a na-egosikwa inye ndị agha n’aka Rom nke papal:

> Aka ga-eguzo n’akụkụ ya, ha ga-emetọkwa ebe nsọ nke ike, ha ga-ewepụkwa àjà nsure ọkụ a na-achụ kwa ụbọchị, ha ga-edokwa ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ nkịtị. Daniel 11:31.

Amaokwu a na-akọwapụta mgbanwe akụkọ ihe mere eme sitere na Rom nke ndị ọgọ mmụọ ruo na Rom nke ndị poopu. N’amaokwu ahụ, “aka” ahụ bụ ndị eze Europe ndị malitere iguzo n’aka ndị poopu, bido na Clovis, eze ndị Franks (France), n’afọ 496. “Aka” ahụ mekwara ka “ebe nsọ nke ike” (obodo Rom) bụrụ nke e merụrụ emerụ, site n’agha na-aga n’ihu site na narị afọ nke anọ gaa n’ihu ruo n’afọ 538. “Aka” ahụ wepụrụkwa mgbochi nke ndị ọgọ mmụọ megide ịrị elu nke ọchịchị ndị poopu, ma ka ọ na-erule afọ 508, mgbochi nke ndị ọgọ mmụọ ahụ akwụsịla.

Okwu a sụgharịrị dị ka “wepụ,” bụ okwu Hibru bụ “sur” ma pụtara “iwepụ”. “Ogwe-aka” ndị ahụ tinyere “ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ ebe tọgbọrọ n’efu” (papacy), n’ocheeze ụwa n’afọ 538. Mgbe Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na abụọ, kọwara na e nyere “ụsụụ ndị agha” nye obere mpi nke nwanyị, ọ na-ekwenye na àmà nke amaokwu nke iri atọ na otu nke isi nke iri na otu. Akwụkwọ Mkpughe na-enyekwa àmà banyere otu eziokwu ahụ n’isi nke iri na atọ.

> Anu-ọhịa ahụ m hụrụ dị ka agụ, ụkwụ ya dịkwa ka ụkwụ nke anụ ọhịa bea, ọnụ ya dịkwa ka ọnụ nke ọdụm: dragọn ahụ wee nye ya ike ya, na ocheeze ya, na ikike dị ukwuu. Nkpughe 13:2.

Nwannaanyị White na-akọwapụta ozugbo na anụ ọhịa ahụ a kpọrọ n’amaokwu nke abụọ bụ ọchịchị popu, nakwa na dragọn ahụ dị n’amaokwu ahụ bụ Rom ndị ọgọ mmụọ. Rom ndị ọgọ mmụọ nyere ọchịchị popu ihe atọ; “ike ya, na ocheeze ya, na ọchịchị ukwu.”

E nyere ike agha ahụ site n’aka Rom nke ndị na-ekpere arụsị, malite na Clovis n’afọ 496. E nyere “oche-eze” e si achị achị ahụ n’aka ọchịchị popu n’afọ 330, mgbe eze ukwu Constantine kwagara isi obodo ya na Constantinople, hapụ isi obodo ya mbụ bụ Rome n’okpuru ọchịchị ụka popu. N’afọ 533, eze ukwu Justinian nyere iwu na popu bụ isi nke ụka na onye na-edozi ndị jụrụ okwukwe, si otu a nyefee “nnukwu ikike” ya n’aka popu nke Rome. Amaokwu nke iri na abụọ nke Daniel isi nke asatọ na-akọwapụta oge e nyere “ndị agha,” a na-agbakwa ama eziokwu amụma ahụ site n’aka ọtụtụ ndị àmà. Site n’oge ahụ gaa n’ihu (malite n’afọ 496), ọchịchị popu “gara nke ọma.”

Ọ ga-anọgide “na-eme” ma “na-aga nke ọma” ruo mgbe njedebe nke iwe ahụ megide alaeze ugwu nke Izrel ruru na 1798, ma papasị nata ọnya ya na-egbu egbu.

> Ma eze ahụ ga-eme dị ka uche nke ya si dị; ọ ga-ebulikwa onwe ya elu, mekwaa onwe ya ka ọ dị ukwuu karịa chi ọ bụla, ma kwuo ihe ndị dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-agakwa nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu: n’ihi na ihe ahụ ekpebiela ga-emezu. Daniel 11:36.

Amaokwu nke itoolu nke isi nke asatọ na-akọwa Rom nwoke (Rom ndị ọgọ mmụọ), ma na-anọchi anya usoro mmeri nke nzọụkwụ atọ nke Rom ndị ọgọ mmụọ mezuru, nke ghọkwara ihe nnọchianya nke mpaghara ala atọ a ga-emeri ka e wee guzosie Rom papal n’ocheeze nke ụwa, dịka mpi atọ e wepụrụ gosiri na isi nke asaa. Mmeri abụọ ahụ nke nzọụkwụ atọ nke Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom papal nọchiri anya ihe mgbochi ala atọ nke Rom nke oge a, n’amaokwu iri anọ ruo iri anọ na atọ nke Daniel iri na otu. Mgbe ahụ, n’isi nke asatọ, amaokwu nke iri na otu, a na-anọchi anya obere mpi nwoke ahụ (Rom ndị ọgọ mmụọ) ọzọ. N’amaokwu ahụ, ezi uche ahụ e doro nsọ siri ike nke ukwuu, nke mere na ndị ikom nlelị ahụ na-achị Jerusalem ji bụrụ ndị a manyere iweta ọtụtụ ụgha nkà mmụta okpukpe iji wulite ntọala adịgboroja ha.

> Ee, o mere onwe ya ka ọ bụrụ nnukwu ọbụna ruo n’ebe Onye-isi nke usuu ndị agha dị, e wepụrụkwa àjà kwa ụbọchị site n’aka ya, a tụdakwara ebe nsọ ya. Daniel 8:11.

Ka anyị na-amalite ilebara mkpụrụ ego na ọla dị oke ọnụ adịgboroja ndị e webatara n’ime Adventism kemgbe 1863 anya, e kwesịkwara ịrịba ama na e nwere mpaghara abụọ bụ isi nke a na-ekwu na ha bụ ọkachamara n’ihe gbasara nkà mmụta okpukpe, nke Adventism ji anya isi, dịka ntọala ha ji akwado ozizi nke Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe na nke Katọlik. Ihe ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a n’ime Adventism na-azọrọ bụ na ha bụ ma ọ bụ ọkachamara n’akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ, ma ọ bụ ọkachamara n’asụsụ ndị Akwụkwọ Nsọ. Otu ha si etinye amaokwu ahụ n’ọrụ na-ekpughe na okwu amụma aghọwo ha dịka akwụkwọ e mechiri emechi, ma na-ekpughekwa na nkwupụta ha na ha bụ ọkachamara n’asụsụ ndị Akwụkwọ Nsọ bụ naanị ngosipụta nke oge a nke Farisii.

Nke mbụ bụ ileghara ngbanwe okike okwu anya banyere obere mpi ahụ n’amaokwu nke itoolu ruo nke iri na abụọ. Ọ bụrụ na ha bụ n’eziokwu ndị ọkachamara n’asụsụ Hibru, ha agaghị agọnahụ, ma ọ bụ mebie ike, eziokwu ahụ bụ na Daniel kpachara anya jiri ngbanwe okike okwu rụọ ọrụ n’amaokwu ndị ahụ. A na-anọchi obere mpi ahụ anya n’okike okwu abụọ ahụ, okike okwu ndị ahụ na-agakwa azụ na n’ihu n’ime amaokwu ndị ahụ. Ndị nkà mmụta okpukpe na-anwa iji ihe mkpofu na mkpụrụ ego adịgboroja kpuchie eziokwu a, n’ihi na ọ na-akọwapụta nke ọma na amaokwu nke iri na otu na-akọwa Rom ndị ọgọ mmụọ, ọ bụghị Rom ndị popu. N’ezie, ha na-ekwusi ike na obere mpi nke amaokwu nke iri na otu bụ popu, ebe n’eziokwu ọ bụ Rom ndị ọgọ mmụọ.

Ozugbo a mata na amaokwu abụọ n’ime amaokwu anọ ahụ banyere obere mpi bụ nke nwoke, ma abụọ bụ nke nwanyị, mgbe ahụ ọ na-adị mfe ịgụnye eziokwu Akwụkwọ Nsọ ahụ na nwanyị n’amụma Akwụkwọ Nsọ na-anọchi anya ụka, ebe nwoke na-anọchi anya ọchịchị. Ịmara nke a na-eme ka ndị niile chọrọ ịhụ wee ghọta na obere mpi nke amaokwu nke iri na otu bụ Rom nke nwoke (Rom nke ndị ọgọ mmụọ), ọ bụghị Rom nke nwanyị (Rom nke popu).

Ya mere, a na-aghọta amaokwu ahụ dịka na-akụzi na Rom nke ndị mba ọzọ (ya) weliri onwe ya elu ruo n’aka onye-isi nke usuu ndị agha, dịka Rom nke ndị mba ọzọ mere mgbe ọ kpọgidere Onye-isi nke usuu ndị agha n’obe Kalvarị. Ọ bụghị naanị na Rom nke ndị mba ọzọ weliri onwe ya elu megide Kraịst n’obe, kama amaokwu ahụ gara n’ihu ikwu na site n’aka ya (Rom nke ndị mba ọzọ) “e wepụrụ àjà a na-achụ kwa ụbọchị.”

N’akwụkwọ Daniel, e nwere okwu Hibru abụọ a sụgharịrị ha abụọ dị ka “iwepụ.” Okwu ndị ahụ bụ “sur” na “rum”. A na-eji okwu abụọ ahụ eme ihe n’ọrụ ebe nsọ. Sur pụtara iwepụ ma ọ bụ ihichapụ, ma mgbe a na-ewepụ ntụ sitere n’ebe ịchụàjà n’ebe nsọ, okwu e ji kọwaa iwepụ ntụ ahụ bụ “sur”. Okwu “rum” pụtara ibuli elu na ịkwalite, ma mgbe onye nchụàjà nọ n’ebe nsọ kwesịrị ibuli àjà ifegharị efegharị, ọ ga-“rum” (bulie elu) àjà ahụ. N’amaokwu nke iri na otu, Rom nke ndị na-ekpere arụsị (“nke ụbọchị niile”) ga-“rum” (wepụ) ikpere arụsị site n’ibuli elu na ịkwalite okpukpe nke ikpere arụsị.

Rom nke ndị ọgọ mmụọ ga-ebuli elu ma bulie nsọpụrụ okpukpe nke ikpere arụsị. Ndị ọkà mmụta okpukpe Adventist ndị na-ekwupụta na ha bụ ndị ọkachamara n’asụsụ Baịbụl na-ahọrọ ịtụgharị ọnọdụ ọ bụla a hụrụ “wepụ” n’akwụkwọ Daniel dịka “wepụrụ.” Ha anaghị anabata ide Daniel pụrụ iche na nke ziri ezi, ya mere ha na-etinye onwe ha n’elu onye amụma Daniel.

Ndị ọkà mmụta okpukpe ndị na-ekwupụta na ha na-aghọta asụsụ ndị dị na Baịbụl na-enye arụmụka iji kwado ihe mere Daniel ji bu n’obi ikwu otu ihe ahụ, mgbe o jiri okwu abụọ dị iche iche. Ha na-eweta ọmụmụ okwu ndị dị ogologo ma na-agwụ ike iji kwado nkwupụta ụgha ha. Ndị ọkà mmụta okpukpe ndị na-ekwupụta na ha na-aghọta akụkọ ihe mere eme nke Baịbụl na-arụ ụka na itinye ihe ahụ n’ụzọ na-ezighị ezi dabeere n’ịghọta na n’oge dị iche iche nke akụkọ ihe mere eme, otu okwu ahụ pụrụ ịpụta ihe ọzọ dị iche, ya mere mgbe Daniel jiri okwu abụọ dị iche iche, naanị ọkachamara n’akụkọ ihe mere eme pụrụ ịmata ihe Daniel pụtara n’eziokwu. Ọ dị mkpa ịmata ụzọ ụgha abụọ a n’ihi na ndị ọkà mmụta okpukpe na-achọ izochi onwe ha pụọ n’usoro “ahịrị n’elu ahịrị” na-ejikarị ha eme ihe.

> Ee, o weliri onwe ya ọbụna ruo n’iru Onye-isi nke usuu ndị agha, sitekwa n’aka ya ka ewepụrụ àjà nsure ọkụ a na-achụ kwa ụbọchị, a tụdakwara ebe nsọ ya n’ala. Daniel 8:11.

Okwu a sụgharịrị dịka “e wepụrụ” n’amaokwu ahụ pụtara “ibuli elu na ikwuli elu.” Ọ pụtaghị iwepụ. Eziokwu a na-eweta mgbagwoju anya na mmegide n’etiti ndị ọkà mmụta okpukpe Adventist, n’ihi na ntọala echiche ha anaghị eguzosi ike mgbe a jiri nnyocha dị mfe nyochaa amaokwu ahụ, mgbe e tinyere n’ọrụ nkọwa ziri ezi nke okwu ahụ Daniel jiri n’amaokwu ahụ. Ha na-arụ ụka na obere mpi nke amaokwu ahụ bụ Rome papal, ya mere amaokwu ahụ ga-agụ na “site n’aka ya” (Rome papal) “e buliri kwa ụbọchị ahụ elu.”

N’ezie, ha enweghị nsogbu ọ bụla ịgụnye okwu e tinyere, nke Nwanneanyị White kwuru kpọmkwem na amamihe mmadụ gbakwunyere, nakwa na ọ naghị emetụta ederede ahụ.

> “Mgbe ahụ ahụrụ m, gbasara ‘ihe a na-eme kwa ụbọchị’ (Daniel 8:12), na okwu ahụ bụ ‘aja’ bụ ihe amamihe mmadụ tinyere, na ọ bụghị nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, nakwa na Onyenwe anyị nyere echiche ziri ezi banyere ya nye ndị kpọsara mkpu nke awa ikpe.” Early Writings, 74.

Ha na-akọwa “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị ka ozi Kraịst n’ebe nsọ Ya, ya mere “àjà a na-achụ kwa ụbọchị” na-akwado echiche ahụ na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ ọrụ ịchụàjà nke Kraịst n’ebe nsọ nke eluigwe. Ma mkpughe sitere n’aka Chineke na-egosi na okwu ahụ bụ “àjà” “abụghị akụkụ nke ederede ahụ.”

Mgbe ndị mmanya nke Ifrem na-akọwa “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị ka ọrụ Kraịst n’ebe nsọ Ya, amaokwu ahụ ga-adịzi ka, “site n’aka ya” (Rom nke popu) “e wepụrụ ihe a na-eme kwa ụbọchị,” ma ọ bụ ọ ga-adị ka, “site n’ike ọchịchị nke popu, e wepụrụ ozi Kraịst n’ebe nsọ Ya.” N’eziokwu, ha na-akụzi okwu ụgha a. Ha na-ekwusi ike na site n’ọchịchịrị nke ọchịchị popu, e wepụrụ ezi nghọta nke ozi Kraịst n’ebe nsọ Ya n’uche ụmụ mmadụ.

Ma okwu a sụgharịrị dịka “wepụ,” apụtaghị iwepụ; ọ pụtara ibuli elu na ito elu. Ọ bụrụ na ndị na-ekwupụta onwe ha dị ka ndị ọkachamara n’asụsụ Baịbụl ga-etinye n’ọrụ n’ezie ihe okwu Hibru “rum” pụtara n’akụkụ amaokwu ahụ, nsụgharị ha ga-adị mkpa ikwu, “site n’ike ọchịchị papal, e buliri elu ma too ọrụ Kraịst n’ebe nsọ Ya.” Kedu mgbe papacy kpọrọ Kraịst elu ma too Ya?

Ha na-achọ ịmanye nkọwa nke okwu Hibru “sur” n’elu okwu Hibru “rum.” Daniel ji okwu “sur,” nke pụtara iwepụ, n’ihe metụtara “nke ụbọchị nile” n’amaokwu abụọ ọzọ, ma n’amaokwu nke iri na otu, Daniel họọrọ okwu “rum” nke pụtara ibuli elu na ito. Ọ bụghị naanị na efere akụkọ ifo banyere amaokwu a bụ nzuzu n’ihi mgbagwoju anya e mere n’ihe okwu ahụ a sụgharịrị dịka “iwepụ” pụtara, kama ọ dịbeghị mgbe ọbụla ọrụ nsọ nke Kraịst n’ụlọ nsọ Ya e wepụrụ n’ụzọ ọbụla n’aka mmadụ.

> Ma nwoke a, n’ihi na ọ na-adịgide ruo mgbe ebighị ebi, nwere ọkwa nchụàjà nke na-adịghị agbanwe agbanwe. Ya mere, ọ pụrụkwa ịzọpụta ruo n’ókè kacha elu ndị na-abịakwute Chineke site n’aka ya, ebe ọ bụ na ọ na-adị ndụ mgbe niile ime arịrịọ n’ihi ha. Ndị Hibru 7:24, 25.

Ikwupụta, dị ka ndị ọkà mmụta okpukpe Adventist si eme, n’ịgbalị ịkwado nkenke ha ụgha banyere itinye amaokwu ahụ n’ọrụ, na e nwere oge papacy ji ụdị ikike ọ bụla wepụ arịrịọ ịrịọchitere nke ebe nsọ Kraịst, bụ ihe nzuzu!

Ma ndị ọkà mmụta okpukpe anaghị akụzi na amaokwu ahụ na-egosi na ọchịchị ndị pope weliri elu ma mee ka ozi Kraịst n’ebe nsọ Ya dị ukwuu. Ha na-ezere ihe okwu Daniel pụtara, nakwa ndụmọdụ sitere n’ike mmụọ nsọ nke Ellen White, ka ha kụzie ihe ha họọrọ ịkụzi n’agbanyeghị ihe akaebe nke okwu Daniel.

> Ee, o mere onwe ya ka ọ dị ukwuu ruo n’aka Onye-isi nke usuu ndị agha ahụ, sitekwa n’aka ya ka e wepụrụ àjà a na-achụ kwa ụbọchị, wee tụfuo ebe nsọ ya. Daniel 8:11.

Ndị ọkà mmụta okpukpe na-akụzi na amaokwu ahụ pụtara, “site n’ike nke Pope, e wepụrụ ozi nke ebe nsọ Kraịst,” ma nkwado nke iwepụ ozi ebe nsọ Kraịst n’uche mmadụ dị n’eziokwu ahụ bụ na, n’ime njikọ ya na iwepụ ahụ, a “tụfuru ala ebe nke ebe nsọ” Kraịst. Ọ dịghị ọbụna otu amaokwu n’Okwu Chineke nke na-akọwa na e meela ka ebe nsọ nke eluigwe, nke bụ ebe Kraịst na-arụ ọrụ arịrịọ Ya, daa n’ala mgbe ọ bụla. Ma ọ dịghịkwa akụkụ Akwụkwọ Nsọ ọ bụla nke na-akọwa na eluigwe ahụ n’onwe ya, nke bụ “ebe nke ebe nsọ ya”, e meela ka ọ daa n’ala mgbe ọ bụla. Otu ugboro ọzọ, ndị ọkà mmụta okpukpe na-edobe onwe ha n’elu onye amụma Daniel, n’ihi na ha na-ekwusi ike na “ebe nke ebe nsọ ya” dị n’amaokwu ahụ na-ezo aka n’ebe nsọ Chineke, n’agbanyeghị eziokwu ahụ bụ na Daniel na-akụzi kpọmkwem ihe megidere echiche ahụ.

Ndị a na-ekwupụta onwe ha dịka ndị ọkachamara n’asụsụ Hibru na-ekwusi ike na n’amaokwu ahụ, a ghaghị ịghọta okwu Hibru “rum” n’ihe okwu Hibru “sur” pụtara. Ha na-ekwukwa na a ghaghị ịghọta okwu Hibru “miqdash” dịka okwu Hibru “qodesh.” A na-atụgharị ma “miqdash” ma “qodesh” naanị dịka “ebe nsọ” n’akwụkwọ Daniel, ma ha nwere ihe ha pụtara dị iche. “Miqdash” na-anọchi anya ebe nsọ ọbụla, ma ọ bụrụ ebe nsọ nke Chineke ma ọ bụ ebe nsọ ndị ọgọ mmụọ. Ọ bụ okwu n’ozuzu ya maka ebe nsọ, ma “qodesh” ka a na-eji naanị ya n’ime Bible anọchi anya ebe nsọ nke Chineke.

Daniel maara ọdịiche dị n’etiti ebe nsọ nke ndị mba ọzọ na Ebe Nsọ nke Chineke. Ọ bụrụ na Daniel ga-akọwa ebe nsọ nke ndị ọgọ mmụọ, ọ ga-eji okwu “miqdash.” Ọ na-eju m anya na ndị a na-ekwu na ha bụ ndị ọkachamara n’asụsụ Hibru anaghị ekwupụta eziokwu ahụ bụ na n’amaokwu anọ na-esochi onwe ha, Daniel ji okwu abụọ ahụ ugboro atọ. Ojiji Daniel jiri okwu Hibru abụọ ahụ, ndị a sụgharịrị ha abụọ dịka “ebe nsọ,” na-akọwapụta ihe Daniel bu n’obi ka aghọta.

> Ee, o mere onwe ya ka o ruo ọbụna n’aka Onye-isi nke usuu ndị agha ahụ, sitekwa n’aka ya ka e wepụrụ àjà a na-achụ kwa ụbọchị, a kwatukwara ebe nsọ ya. E nyekwara ya usuu ndị agha megide àjà a na-achụ kwa ụbọchị n’ihi mmehie, o wee tụda eziokwu n’ala; o wee mee ihe, ma mee nke ọma. Mgbe ahụ anụrụ m ka otu onye nsọ na-ekwu okwu, onye nsọ ọzọ wee sị onye nsọ ahụ nke kwuru okwu ahụ, Ruo ole mgbe ka ọhụ a ga-adị gbasara àjà a na-achụ kwa ụbọchị, na mmehie nke mbibi, iji nye ma ebe nsọ ahụ ma usuu ndị agha ahụ ka a zọọ n’okpuru ụkwụ? O wee sị m, Ruo ụbọchị puku abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-asachapụ ebe nsọ ahụ. Daniel 8:11–14.

N’otu amaokwu ahụ n’onwe ya nke gụnyere ntọala nke Adventism, Daniel ji mkpụrụokwu Hibru abụọ dị iche iche, nke a na-atụgharị ha abụọ dịka “ebe nsọ.” N’amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ, Daniel họọrọ iji mkpụrụokwu Hibru maka “ebe nsọ” nke Akwụkwọ Nsọ ji naanị akọwa ebe nsọ nke Chineke, ma n’amaokwu nke iri na otu, Daniel jiri mkpụrụokwu Hibru nkịtị ma ọ bụ nke izugbe, nke pụrụ ịbụ ebe nsọ nke Chineke, ma ọ bụkwa ebe nsọ nke ndị ọgọ mmụọ.

Ọ bụrụ na Daniel chọrọ ịkọwa “ebe nsọ” ahụ dị n’amaokwu nke iri na otu dịka ebe nsọ nke Chineke, ọ gaara eji otu okwu Hibru ahụ o jiri ugboro abụọ n’ime amaokwu atọ sochirinụ. O doro nnọọ anya na Daniel nọ na-eme ka ọdịiche dị n’etiti ebe nsọ nke ndị ọgọ mmụọ n’amaokwu nke iri na otu, na ebe nsọ nke Chineke n’amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ! Ma ndị mmanya nke Ifrem na-arụ ụka na “ebe ebe nsọ ya” ahụ nke “a tụdara ala,” n’amaokwu nke iri na otu, bụ ebe ebe nsọ nke Chineke, n’agbanyeghị na ha na-ezere okwu ahụ bụ “ebe.”

Ha na-akụzi na ọchịchị Pope wepụrụ ozi ije ozi arịrịọ Kraịst ma tụfuo eziokwu banyere ebe nsọ nke eluigwe. Ma Daniel mere ka o doo anya na “ebe nsọ” dị n’amaokwu nke iri na otu abụghị ebe nsọ nke Chineke, kama ọ bụ ebe nsọ nke ndị ọgọ mmụọ. Daniel dokwara anya nke ọma na ọ bụghị “ebe nsọ” ka a tụfuru, kama ọ bụ “ebe” nke ebe nsọ ya.

N’ịjụ ikweta mgbagharị okike nwoke na nwanyị nke amaokwu itoolu ruo iri na abụọ n’uche e zubere, ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a nabatara nkọwa nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị” nke sitere n’ime Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe, ma malite iwulite ntọala n’elu ájá nke echiche efu mmadụ, ọdịnala na omenala. Mgbe ha rutere n’amaokwu nke iri na otu, ha ọbụna jụ ndụmọdụ sitere n’ike mmụọ nsọ nke Sister White, nke gosiri na nghọta Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka ofufe arụsị bụ eziokwu, ma malite iji nka nke iduhie uche na echiche efu chebe ịhụnanya ha n’ebe nkà mmụta okpukpe Katọlik na Protestant nọ.

Ha na-agbanwe Rome ndị na-ekpere arụsị ka ọ bụrụ Rome papal n’amaokwu ahụ, ha na-amanye nkọwa nke “iwepụ” n’elu okwu ahụ nke pụtara “ibuli elu na inye nsọpụrụ”. Ha na-akọwa akara Saitan nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị ka akara nke Chineke, ma mesịa na-esi ọnwụ na ụlọ arụsị ndị na-ekpere arụsị bụ ụlọ nsọ Chineke, ebe ha na-ezere ntụaka kpọmkwem banyere “ebe ahụ” nke ebe nsọ ahụ. Ma “ndị na-amụtaghị” (dị ka Aịsaịa si akọwapụta ha), ndị ga-aghọta naanị ma ọ bụrụ na “ndị gụrụ akwụkwọ” agwa ha na ọ dị otu a, na-anabata efere nke akụkọ ifo ruo mbibi nke onwe ha.

Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle mmụba nke ọmụma ahụ, nke e gosiri dịka mkpụrụ ọla dị oké ọnụ ahịa n’ọhụụ Miller, n’isiokwu na-esonụ.

> “Onyeozi Pọl na-adọ anyị aka ná ntị na ‘ụfọdụ ga-esi n’okwukwe pụọ, na-aṅa ntị n’ime mmụọ ndị na-eduhie eduhie, na ozizi ndị mmụọ ọjọọ.’ Nke a bụ ihe anyị pụrụ ịtụ anya ya. Nnukwu ule anyị ga-abịa n’ihi òtù ahụ nke ndị bụbu ndị kwadoro eziokwu, ma ndị si na ya chigharia gaa n’ụwa, wee zọda ya n’okpuru ụkwụ ha n’ịkpọasị na n’ịkwa emo. Chineke nwere ọrụ ndị ohu ya kwesịrị ntụkwasị obi ga-arụ. A ga-eji eziokwu nke okwu ya zute mwakpo nke onye iro. A ghaghị ikpughe ụgha, a ghaghị ime ka agwa ya n’eziokwu pụta ìhè, ìhè nke iwu Jehova aghaghịkwa ịmụpụta n’etiti ọchịchịrị omume nke ụwa. Anyị ga-egosi ihe okwu ya na-achọ. A gaghị agụ anyị dịka ndị na-enweghị mmehie ma ọ bụrụ na anyị eleghara ọrụ nsọ a nke dị oké njọ anya. Ma ka anyị na-eguzo n’ịgbachitere eziokwu, ka anyị ghara iguzo n’ịgbachitere onwe anyị, ma mee nnukwu mkpọtụ n’ihi na a kpọrọ anyị iburu nkọcha na nkwutọ. Ka anyị ghara inwe ọmịiko n’ebe onwe anyị nọ, kama ka anyị bụrụ ndị na-ekwo ekworo nke ukwuu n’ihi iwu nke Onye Kasị Elu.”

> “Onyeozi ahụ na-ekwu, ‘Oge ga-abịa mgbe ha na-agaghị anagide ozizi ziri ezi; kama dịka agụụ ihe ọjọọ nke onwe ha si dị, ha ga-achịkọtara onwe ha ndị nkụzi, ebe ntị ha na-akọrọ ha akọrọ; ha ga-ewepụkwa ntị ha n’eziokwu, a ga-atụgharịkwa ha gaa n’akụkọ ifo.’ N’akụkụ niile anyị na-ahụ ndị mmadụ ka a na-eduga ha n’agha nfe site n’echiche aghụghọ nke ndị na-eme ka okwu Chineke bụrụ ihe efu; ma mgbe e wetara eziokwu n’ihu ha, ha na-ejupụta n’enweghị ndidi na iwe. Ma ndụmọdụ onyeozi ahụ nyere ohu Chineke bụ, ‘Nọgide na-eche nche n’ihe niile, tachie ahụhụ, rụọ ọrụ nke onye nkwusa ozi ọma, mezuokwa ọrụ ije ozi gị nke ọma.’ N’oge ya ụfọdụ hapụrụ ọrụ Onyenwe anyị. Ọ na-ede, ‘Demas ahapụwo m, ebe ọ hụrụ ụwa a dị ugbu a n’anya;’ ọzọkwa, ọ na-ekwu, ‘Alexander, onye na-akụ ọla kọpa, meere m ọtụtụ ihe ọjọọ: ka Onyenwe anyị kwụọ ya dị ka ọrụ ya si dị: onye ị ga-akpacharakwa anya n’ebe ọ nọ; n’ihi na o guzogidere okwu anyị nke ukwuu.’”

> “Ndị-amụma na ndịozi nwetara ọnwụnwa ndị yiri ibe ha nke mmegide na nkọcha, ọbụna Nwa-aturu Chineke ahụ nke na-enweghị ntụpọ ka anwara ọnwụnwa n’ihe niile dịka a na-anwa anyị. Ọ nagidere mmegide nke ndị mmehie megide onwe ya.

> “A ghaghị iji ntụkwasị-obi nile nyefee ịdọ aka ná ntị ọ bụla maka oge a; ma ‘ohu nke Onyenwe anyị ekwesịghị ịlụ ọgụ; kama ka ọ dịrị mmadụ niile nwayọọ, bụrụ onye ruru eru izi ihe, onye nwere ndidi; na-eji ịdị nwayọọ na-akụzi ndị na-emegide onwe ha.’ Anyị aghaghị ilekọta okwu nke Chineke anyị nke ọma ka arụ ọrụ aghụghọ nke ndị ahụ hapụrụ okwukwe ghara imerụ anyị. Anyị ga-eguzogide mmụọ ha na mmetụta ha site n’otu ngwa agha ahụ Nna-ukwu anyị jiri mgbe onyeisi ọchịchịrị wakporo Ya,—‘E dere ya n’Akwụkwọ Nsọ.’ Anyị kwesịrị ịmụta iji okwu Chineke eme ihe nke ọma. Ndụmọdụ ahụ bụ, ‘Mụọ ihe ike ka i gosi onwe gị dị ka onye Chineke nabatara, dịka onye ọrụ na-adịghị mkpa ihere, onye na-ekewa okwu eziokwu nke ọma.’ A ghaghị ịdị ọrụ ike na ekpere sitere n’obi na okwukwe iji zute njehie gbagọrọ agbagọ nke ndị nkuzi ụgha na ndị nduhie; n’ihi na ‘n’ụbọchị ikpeazụ oge dị ize ndụ ga-abịa. N’ihi na ndị mmadụ ga-abụ ndị hụrụ onwe ha n’anya, ndị anyaukwu, ndị na-anya isi, ndị mpako, ndị nkwulu, ndị na-adịghị erube isi nye nne na nna, ndị na-enweghị ekele, ndị na-adịghị nsọ, ndị na-enweghị ịhụnanya eke, ndị na-emebi nkwekọrịta, ndị na-ebo ebubo ụgha, ndị na-enweghị njide onwe ha, ndị obi ọjọọ, ndị na-eleda ndị ọma anya, ndị raara mmadụ nye, ndị na-eme ihe n’amaghị ama, ndị isi elu n’obi, ndị hụrụ ihe ụtọ n’anya karịa ịhụnanya ha nwere n’ebe Chineke nọ; ndị nwere ọdịdị nke nsọpụrụ Chineke, ma na-agọnahụ ike ya: si n’aka ndị dị otú ahụ wezuga onwe gị.’ Okwu ndị a na-egosi agwa ndị ikom ndị ohu Chineke ga-ezute. ‘Ndị na-ebo ebubo ụgha,’ ‘ndị na-eleda ndị ọma anya,’ ga-awakpo ndị na-eguzosi ike n’ihe nye Chineke ha n’oge a rụrụ arụ. Ma onye nnọchi anya nke Eluigwe aghaghị igosipụta mmụọ ahụ e gosipụtara n’ime Nna-ukwu. N’ịdị umeala n’obi na n’ịhụnanya ọ ghaghị ịrụ ọrụ maka nzọpụta nke mmadụ.”

> “Pọl gara n’ihu banyere ndị ahụ na-emegide ọrụ Chineke, na-atụnyere ha na ndị ikom ahụ lụrụ ọgụ megide ndị kwesịrị ntụkwasị obi n’oge Izrel oge ochie. Ọ sịrị: ‘Ugbu a, dịka Janes na Jambres guzogidere Mosis, otú a ka ndị a kwa na-eguzogide eziokwu; ndị mmadụ uche ha rụrụ arụ, ndị a jụrụ n’ihe banyere okwukwe. Ma ha agaghị aga n’ihu ọzọ: n’ihi na a ga-eme ka nzuzu ha pụta ìhè nye mmadụ nile, dịka nke ndị ahụkwa siri bụrụ.’ Anyị maara na oge na-abịa mgbe a ga-ekpughe nzuzu nke ibuso Chineke agha. Anyị nwere ike ichere n’udo, n’ntachi obi na n’ịtụkwasị obi, n’agbanyeghị ókè a na-ekwutọ na a na-eleda anyị anya; n’ihi na ‘ọ dịghị ihe zoro ezo nke a gaghị eme ka ọ pụta ìhè,’ ma ndị na-asọpụrụ Chineke ka ọ ga-asọpụrụ n’ihu mmadụ na ndị mmụọ ozi. Anyị ga-ekere òkè n’ahụhụ ndị mmeghari ahụ. E dere, sị, ‘Nkatọ ndị ahụ nke ndị kparịrị gị dakwasịrị m.’ Kraịst na-aghọta iru újú anyị. Ọ dịghị onye ọbụla n’ime anyị a kpọrọ ka o buru obe naanị ya. Nwoke Ahụhụ nke Kalvari na-enwe mmetụ n’obi site n’ịma ahụhụ anyị, ma ebe ọ tara ahụhụ mgbe a nwara ya, ọ pụkwara inyeaka ndị ahụ nọ n’iru újú na n’ọnwụnwa n’ihi ya. ‘Ee, ma ndị nile chọrọ ibi ndụ nsọ n’ime Kraịst Jisọs ga-ata ahụhụ mkpagbu. Ma ndị ajọ mmadụ na ndị nduhie ga-akawanye njọ ma njọ, na-eduhie ma a na-eduhie ha. Ma gị onwe gị, nọgide n’ihe ndị ahụ ị mụtara.’” Review and Herald, Jenụwarị 10, 1888.

Back to Articles