Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Asatọ na Asatọ

Ikpughe Ihu ezo nke Ụfọdụ Mmiri-Izo Ikpeazụ Ụgha: Njem Amụma Site na Septemba 11, 2001

Author

Jeff Pippenger

Published

February 21, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Usoro ule nke na-amalite mgbe mmụọ-ozi ahụ na-arịdata ka e ji ule nke ma a ga-ewere akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ-ozi ahụ rie ya nọchite anya ya. Ndị họọrọ iri ozi ahụ ka e mechara họpụta ha maka ndakpọ olileanya ebe a hapụrụ ìgwè ahụ jụrụ iri ya azụ. Akwụkwọ nta ahụ a ga-eri nọchitere anya “mmụba nke ọmụma” banyere ozi ahụ nke e buru ụzọ meghee n’oge “njedebe” ma n’afọ 1798 ma ọ bụ 1989, ma e mesịa hazie ya ka ọ bụrụ ozi nke ga-eme ka ọgbọ ahụ dị ndụ n’oge ahụ zaa ajụjụ n’ihu ìhè nke mmụba ahụ nke ọmụma. N’akụkọ ihe mere eme ọ bụla, ozugbo amụma banyere Islam mezuru, mgbe ahụ a nabatara ma ọ bụ jụ ozi ahụ a ga-eri nke dị n’aka mmụọ-ozi ahụ. Ọ bụrụ na a jụ ozi ahụ nke akwụkwọ ahụ nọchiri anya ya, ndị na-eme otú ahụ, ma ka na-achọkwa ijigide nkwupụta na ha ka bụ ndị Chineke họpụtara, a na-amanye ha iwepụta ozi mmiri ozuzo ikpeazụ adịgboroja.

N'abalị iri na otu nke Septemba, 2001, nnupụisi ndị gara aga nke ọgbọ dị iche iche nke Adventism ka e mere ọzọ ka ha bụrụ okwu nnwale. Habakkuk isi nke abụọ na-akọwapụta esemokwu nke na-eme n'ime akụkọ amụma a nọchiri anya n'ebe ahụ, nke bụ ahịrị amụma yiri nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ. Mgbe onye nche jụrụ ihe ọ ga-aza n'akụkọ ihe mere eme nke ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ, e nyere ya iwu ka o “dee ọhụụ ahụ, mee kwa ka ọ doo anya n'elu mbadamba.” Ndị nche nke akụkọ ihe mere eme Millerite wepụtara chaatị 1843 ahụ n'afọ 1842, mmepụta ya wee bụrụ akara-ụzọ. Ọ bụ “ọhụụ” nke Habakkuk abụọ, nke e mere ka ọ doo anya n'elu mbadamba, ka ọ ga-ekwu okwu n'ikpeazụ.

N’oge na-adịghị anya ka emechara Septemba 11, 2001, ndị ahụ ghọtara ọrụ Islam nke ahụhụ nke atọ, e duuru ka ha laghachi n’“ụzọ ochie” Jeremaịa, ma jee ije n’ime ha. Ndị “ụzọ ochie” ahụ kọwara na ahụhụ atọ nke Mkpughe isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ, nọchiri ọrụ amụma nke Islam. Ozugbo nke ahụ gasịrị, Future for America malitere imegharị chaatị abụọ nke Habakuk isi nke abụọ n’otu isi ebe ahụ kpọmkwem n’akụkọ ihe mere eme yiri nke ndị Millerite, e wepụtara chaatị abụọ ahụ dịka ihe ngosi ụzọ, nke mmepụta chaatị 1843 nọchiri anya ya, na 1842.

> “N’ọnwa Mee, 1842, e kpọkọtara Ogbakọ Ukpụhọde Izugbe na Boston, [Massachusetts]. N’imeghe nzukọ a, Ụmụnna Charles Fitch na Apollos Hale, nke Haverhill, wetara amụma ndị e sere ese nke Daniel na Jọn, ndị ha sere n’akwa, tinyere ọnụọgụ amụma, na-egosi mmezu ha. Nwanna Fitch, n’ịkọwa site na chaatị ya n’ihu Ogbakọ ahụ, kwuru na, mgbe ọ na-enyocha amụma ndị a, o chere na ọ bụrụ na o nwee ike iwepụta ihe yiri nke a dịka e gosiri ebe a, ọ ga-eme ka isiokwu ahụ doo anya karị ma mee ka o dịrị ya mfe ikwupụta ya n’ihu ndị na-ege ntị. E nwere ìhè ọzọ n’ụzọ anyị. Ụmụnna ndị a nọ na-eme ihe Onyenwe anyị gosiri Habakkuk n’ọhụụ ya afọ 2,468 tupu mgbe ahụ, mgbe Ọ sịrị, ‘Dee ọhụụ ahụ, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. N’ihi na ọhụụ ahụ ka bụ maka oge a kara aka.’ Habakkuk 2:2.”

> “Mgbe e nwesịrị mkparịta ụka ụfọdụ banyere isiokwu ahụ, e kpebiri ya n’otu olu ka e bipụta narị atọ yiri nke a site n’usoro lithograph, nke emezuru ngwa ngwa. A kpọrọ ha ‘chaatị nke ‘43.’ Nke a bụ Nzukọ dị ezigbo mkpa.” The Autobiography of Joseph Bates, 263.

> “Ọ bụ otu nkwupụta e jikọtara ọnụ nke ndị nkuzi na akwụkwọ akụkọ nke Ọbịbịa nke Abụọ, mgbe ha guzoro n’elu ‘okwukwe mbụ ahụ,’ na mbipụta nke chaatị ahụ bụ mmezu nke Habakkuk 2:2, 3. Ọ bụrụ na chaatị ahụ bụ isiokwu amụma (ma ndị na-agọnarị ya na-ahapụ okwukwe mbụ ahụ), mgbe ahụ ọ na-eso na BC 457 bụ afọ e kwesịrị isi gụọ ụbọchị 2300 ahụ. Ọ dị mkpa na 1843 bụrụ oge mbụ e bipụtara iji mee ka ‘ọhụ’ ahụ ‘nọgidesie,’ ma ọ bụ ka e nwee oge ichere, nke ìgwè ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke ahụ ga-anọ n’ụra ma hie ụra n’elu nnukwu isiokwu nke oge, obere oge tupu e teta ha site na Mkpu Etiti Abalị.” James White, Second Advent Review and Sabbath Herald, Volume I, Number 2.

> “Ugbu a, akụkọ ihe mere eme anyị na-egosi na e nwere ọtụtụ narị mmadụ na-akụzi site n’otu eserese oge ahụ William Miller ji, ha niile bụ otu ụdị. N’oge ahụ, ịdị n’otu nke ozi ahụ dum dị n’otu isiokwu—ọbịbịa nke Onyenweanyị Jisọs n’oge a kapịrị ọnụ, 1844.” Joseph Bates, Early SDA Pamphlets, 17.

Mbipụta ọzọ nke chaatị 1843 na 1850 n’akụkọ ihe mere eme ozugbo sochirinụ Septemba 11, 2001, bụkwa mmezu nke Habakuk isi abụọ otu aka ahụ mbipụta nke chaatị 1843 n’afọ 1842 bụ. Ịmepụta tebụl ndị ahụ bụ akụkụ nke akụkọ dị na Habakuk isi nke abụọ, ma ọ ghaghị ime. N’ụbọchị Septemba 11, 2001, nnupụisi nke 1863 ka e megharịrị ọzọ site n’aka ndị Adventist Laodisia ahụ jụrụ ịlaghachi n’“ụzọ ochie” nke Jeremaịa.

> “Onye iro ahụ na-achọ ịdọpụ uche ụmụnna anyị ndị ikom na ndị inyom n’ọrụ nke ịkwadebe otu ndị ga-eguzo n’ụbọchị ikpeazụ ndị a. Aghụghọ amamihe ya ka e ji hazie iduhie uche mmadụ pụọ n’ihe ize ndụ na ọrụ dịrị oge a. Ha na-agụ ìhè ahụ Kraịst siri n’eluigwe bịa nye Jọn maka ndị Ya ka ihe bara uru ntakịrị. Ha na-akụzi na ihe omume ndị dị kpọmkwem n’ihu anyị adịghị mkpa nke ukwuu ka e wee nye ha nlebara anya pụrụ iche. Ha na-eme ka eziokwu nke sitere n’eluigwe ghara ịdị irè, ma na-anapụ ndị nke Chineke ahụmahụ ha nke gara aga, na-enye ha n’ọnọdụ ya sayensị ụgha. ‘Otú a ka Jehova siri: Guzonu n’ụzọ dị iche iche, hụkwa, jụkwanụ maka ụzọ ochie, ebe ụzọ ọma ahụ dị, jeekwa n’ime ya.’ [Jeremaịa 6:16.]”

> “Ka onye ọ bụla ghara ịchọ ịdọpụ ntọala nke okwukwe anyị,—ntọala ndị e tọrọ na mbido ọrụ anyị, site n’ịmụ Okwu ahụ n’ekpere na site n’ikpughe sitere n’aka Chineke. N’elu ntọala ndị a ka anyị nọ na-ewu ihe karịrị afọ iri ise. Ndị mmadụ pụrụ iche na ha achọtala ụzọ ọhụrụ, na ha pụrụ ịtọ ntọala siri ike karịa nke e tọrọla; ma nke a bụ aghụghọ dị ukwuu. ‘N’ihi na ọ dịghị onye pụrụ ịtọ ntọala ọzọ ma e wezụga nke a tọrọala.’ [1 Ndị Kọrint 3:11.] N’oge gara aga, ọtụtụ ebidola iwulite okwukwe ọhụrụ, iguzobe ụkpụrụ ọhụrụ; ma ruo olee ogologo oge ka ụlọ ha guzoro? O mebiri ngwa ngwa; n’ihi na e tọọghị ya n’elu Nkume ahụ.” Testimonies, mpịakọta 8, 296, 297.

Jeremaịa na-egosi na ịga n’ime “ụzọ ochie,” bụ ịchọta “ezumike ahụ”, ma ezumike ahụ bụ “mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ”, nke bidoro mgbe iwe jidere mba nile na Septemba 11, 2001, mgbe nnukwu ụlọ nile nke Obodo New York dara. Ndị ahụ nke mesịrị rie ozi ahụ ghọrọ ndị nche Habakọk, ndị ga “ede ọhụụ ahụ, meekwa ka ọ doo anya”. Jeremaịa na-egosi kwa ndị nche ndị ahụ n’otu aka ahụ n’oge “ezumike ahụ”, nke bụ “mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ”.

> Otú a ka Onye-nwe-anyị kwuru, Guzoonu n’ụzọ niile, leenu anya, jụọkwa ajụjụ banyere ụzọ ochie nile, ebe ezi ụzọ ahụ dị; gagharịanụ n’ime ya, unu ga-ahụkwa izu-ike nye mkpụrụ obi unu. Ma ha sịrị, Anyị agaghị agagharị n’ime ya. Ọzọkwa, etinyere m ndị nche n’elu unu, na-asị, Nụrụnụ ụda opi ahụ. Ma ha sịrị, Anyị agaghị anụ ya. Jeremiah 6:16, 17.

Opì-ǹkà nke ha ga-afụ bụ opì-ǹkà nke isii nke ahụhụ nke abụọ n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, ma n’ụbọchị ikpeazụ ọ bụ opì-ǹkà nke asaa nke ahụhụ nke atọ. Ndị nche Habakuk, ndị bụkwa ndị nche Jeremaya, na-afụ ozi ịdọ aka ná ntị nke a jụrụ n’ime nnupụisi nke 1888. Opì-ǹkà nke isii nke a jụrụ n’afọ 1888 bụ ozi ahụ e zigara Laodisia.

> “Ozi e nyere anyị site n’aka A. T. Jones, na E. J. Waggoner, bụ ozi Chineke nye ụka Laodisia, ma ahụhụ ga-adịrị onye ọbụla nke na-ekwupụta na ọ kwenyere n’eziokwu ma o sina dị, ọ naghị egosipụta ndị ọzọ ụzarị ndị Chineke nyere.” The 1888 Materials, 1053.

Ozi nke opi nke asaa nke 1888, e buru ụzọ kpọọ ya nye Laodisia n’afọ 1856, ma emesịa e debere ozi Laodisia ahụ n’ime nkọwa nke ìhè na-amụba amụba nke “oge asaa.” N’ụbọchị Septemba 11, 2001, oku a kpọrọ ka a laghachi n’ụzọ ochie Jeremaya, ma jee ije n’ime ha ka e wee nweta ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, gụnyere ozi ịdọ aka ná ntị nke Opi nke asaa nke a na-anọchi anya ya dịka ozi ahụ nye Laodisia, na “oge asaa,” nke bụ akara nke ntọala.

“Ụgha” ahụ amụma kọwara nke na-ebute aghụghọ siri ike nke e kwuru n’akwụkwọ ozi Pọl, etinyere n’ime ọgbọ nke atọ nke Adventizim Laodisia n’afọ 1931, afọ iri na isii mgbe onye amụma nwanyị ahụ nwụsịrị. “Ụgha” ahụ nke batara n’ọgbọ nke atọ ka e debere n’amụma n’oge ahụ e ji “ụmụanyị na-akwa ákwá n’ihi Tamọz” nọchite anya, ya mere, e jikọtara ya na ozi mmiri ozuzo ikpeazụ ụgha ahụ.

A ghaghị ịghọta nkọwa banyere otú e si gbasaa “ụgha” ahụ, dịka a ghaghịkwa ịghọta ọrụ amụma nke “ụgha” ahụ n’amụma oge ọgwụgwụ. Ndị ikom ndị na-akwa emo nke na-achị Jerusalem n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ, nke bụ oge a na-akara otu narị puku iri anọ na puku anọ akara, mepụtara ozi ụgha banyere mmiri ozuzo ikpeazụ n’ọgbọ nke atọ nke Adventism, dịka e sere ya onyinyo site n’“ụmụnwaanyị na-akwa ákwá maka Tammuz,” n’Isi nke asatọ nke Ezekiel. Eziokwu a nke ozi ụgha ha banyere mmiri ozuzo ikpeazụ ka Ezekiel na-anọchikwa anya ya dịka ntọala ụgha, mgbidi nchebe ụgha, na ozi ụgha nke udo na nchekwa.

> Ọ̀ bughi ọhù efu ka unu hụrụ, ọ̀ bughi ịgba-amụma ụgha ka unu kwuru, ebe unu na-asị, Ọ bụ Onye-nwe-ayi kwuru ya; ọ bụ ezie na abụghị m kwuru? N’ihi ya, otu a ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru: N’ihi na unu ekwuwo ihe efu, hụkwa ụgha; ya mere, lee, anam emegide unu, ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru. Aka m ga-adịkwa n’elu ndị-amụma ahụ na-ahụ ihe efu, na ndị na-agba-amụma ụgha: ha agaghị adị n’ọgbakọ ndị m, a gaghị edekwa ha n’akwụkwọ nke ụlọ Izrel, ha agaghị abanye kwa n’ala Izrel; unu ga-amakwa na abụ m Onye-nwe-ayi Jehova. N’ihi na, ee, n’ihi na ha eduhiewo ndị m, na-asị, Udo; ma udo adịghị; otu onye wuru mgbidi, ma lee, ndị ọzọ jiri ụrọ a na-agwaghị agwa tee ya: Gwa ndị na-eji ụrọ a na-agwaghị agwa tee ya, na ọ ga-ada: a ga-enwe oke mmiri ozuzo; unu kwa, unu nnukwu mkpụrụ mmiri ígwé, ga-ada; oke ifufe ga-adọwakwa ya. Lee, mgbe mgbidi ahụ dara, a gaghị asị unu, Òle ebe ntụtee ahụ unu jiri tee ya dị? N’ihi ya, otu a ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru; M ga-eji oke ifufe dọwaa ya n’ọnụma m; a ga-enwekwa oke mmiri ozuzo n’iwe m, na nnukwu mkpụrụ mmiri ígwé n’ọnụma m iji laa ya n’iyi. Ya mere, M ga-akwatu mgbidi ahụ unu jiri ụrọ a na-agwaghị agwa tee, meekwa ka ọ rute n’ala, ka e wee kpughee ntọala ya, ọ ga-adakwa, a ga-ekpochapụkwa unu n’etiti ya: unu ga-amakwa na abụ m Onye-nwe-ayi. Otu a ka M ga-emezu ọnụma m n’elu mgbidi ahụ, na n’elu ndị jiri ụrọ a na-agwaghị agwa tee ya, M ga-asịkwa unu, Mgbidi ahụ adịkwaghị, ndị tee ya adịkwaghịkwa; ya bụ, ndị-amụma nke Izrel ndị na-ebu amụma banyere Jerusalem, na ndị na-ahụ ya ọhù nke udo, ma udo adịghị, ka Onye-nwe-ayi Jehova kwuru. Ezikiel 13:7–16.

Ụgha na asị nke ndị ikom na-akwa emo nọ na Jerusalem na-ezo n’okpuru ya n’Isiakwụkwọ Aịzaya nke iri abụọ na asatọ na nke iri abụọ na itoolu ka a ga-ekpe ikpe n’ikpeazụ ma bibie ha site n’“ahụhụ na-erubiga ókè.”

> Ikpe-ikpé ka M'gējiwere eriri tụọ, ezi omume kwa ka M'gēji plọmịt tụọ; akụ mmiri ígwé ga-ekpochapụ ebe mgbaba nke ụgha, mmiri ga-erigbakwa ebe izochi. Ọgbụgba-ndụ unu na ọnwụ ka a ga-eme ka ọ ghara ịdị irè, nkwekọrịta unu na hel agaghịkwa eguzosi ike; mgbe ihe-otiti ahụ na-ejubiga ókè ga-agafe, mgbe ahụ ka a ga-azọda unu site na ya. Aịsaịa 28:17, 18.

“Ahụhụ na-ejuputa ókè” nke Aịsaịa bụ “oke mmiri ozuzo na-ejuputa ókè” nke Ịzikiel, nke a na-eweta n’elu ndị “buru amụma ụgha,” site n’iweta “ọhụ efu” ma site n’ikwupụta, “Onyenwe anyị kwuru ya,” “ọ bụ ezie” na Onyenwe anyị “ekwughị.” A na-anọchi anya “ụgha” nke ndị ikom oge ochie na-ezo n’okpuru ya dịka ihe ha na-ekwu na Onyenwe anyị kwuru, ya mere ọ bụ “ụgha” gbasara Okwu Chineke. Ma ọ bụ na ha akọwapụtala ozizi sitere n’Okwu Chineke dịka njehie, ma ọ bụ na ha ekwuola n’ụzọ na-ezighị ezi na Chineke duziri nghọta ha (Chineke ekwuola), n’ihe banyere ozizi nke Baịbụl.

“Ụgha” ahụ bịara n’afọ 1931, bụ nkwupụta na Nwanyị White akwadowo echiche ụgha banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” n’akwụkwọ Daniel. Echiche ụgha ahụ na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-anọchi anya ozi nchụàjà Kraịst n’ebe nsọ Ya, gbadoro ụkwụ n’elu “ụgha” nke kwuru na n’afọ 1910, Ellen White agwala A. G. Daniells na echiche ya na nke Prescott banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka ihe na-anọchi anya ozi nchụàjà Kraịst n’ebe nsọ Ya, bụ n’eziokwu nke ziri ezi, n’agbanyeghị okwu ya doro anya o dere n’ụzọ megidere nke ahụ.

Echiche ụgha banyere “nke kwa ụbọchị,” nke e guzobere n’ime Adventizim Laodisia n’oge ahụ (1931), ghọrọ ntọala nkà mmụta okpukpe e ji wulite ozi nke Ezekiel kọwara dịka “udo na nchekwa.” Arụmụka dị iche iche e ji akwado ntọala ụgha ahụ bụ mkpụrụ ego adịgboroja na nkume dị oké ọnụ ahịa adịgboroja dị iche iche Miller hụrụ na nrọ ya. Ka nrọ ya na-eru ọgwụgwụ, a kpuchiri nkume ya ndị mbụ kpamkpam site n’ihe adịgboroja na ahịhịa, ma ahịhịa ahụ na nkume na mkpụrụ ego adịgboroja ahụ na-anọchi anya ozi ahụ nke e wuru n’elu njehie ha nke ntọala ya bụ na “nke kwa ụbọchị” na-anọchi anya ozi ije ozi Kraịst n’ebe nsọ Ya.

N’akụkụ amaokwu Ezikiel, a na-anọchi anya ahịhịa mkpofu na ọla adịgboroja dịka “mgbidi” e ji ngwakọta akọrọ rụọ, nke adịghị ike nke na ọ pụghị iguzogide nrụgide nke “ifufe oké ajọ ifufe” ma ọ bụ “oke mmiri na-ezo ezo.”

Onye-amụma nnupụisi sitere na Juda, bụ́ onye baara Jeroboam mba, n’ikpeazụ nwụrụ n’etiti “ịnyịnya ibu” na “ọdụm.” Ọdụm ahụ na-anọchite Babilọn, ịnyịnya ibu ahụ na-anọchitekwa Alakụba. Ozizi abụọ ndị Adventism nke Laodisia na-apụghị ịhụ, ndị a na-anọchi anya ha site n’ọnwụ onye-amụma ahụ nnupụisi, bụ ozi nke papacy (ọdụm ahụ), na ozi Alakụba nke Ahụhụ nke atọ (ịnyịnya ibu ahụ).

“Oké ifufe” Ezikiel bụ ihe nnọchianya nke “ifufe ike nke a na-egbochi” nke Aịzaya, n’ime “ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ” n’isi nke iri abụọ na asaa. “Oké ifufe” Ezikiel bụkwa “ifufe anọ” nke Mkpughe isi nke asaa, ndị a na-ejide ruo mgbe a ga-akara ndị ohu Chineke akara. “Oké ifufe” Ezikiel bụkwa ozi ya sitere n’aka “ifufe anọ” n’isi nke iri atọ na asaa, nke na-eme ka ọkpụkpụ akọrọ ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụ dịka agha dị ike. “Oké ifufe” Ezikiel nke na-akwatu “mgbidi e ji aja a na-aghwaghị nke ọma wuo,” bụ ozi mmiri ikpeazụ nke Ahụhụ nke atọ.

“Oké mmiri na-ezo nke ukwuu” Ezikiel bụ ihe nnọchianya nke papasi, ma n’ụzọ kpọmkwem karịa, ọ bụ ihe nnọchianya nke oge nsogbu iwu Sọnde nke na-amalite site n’iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States. Onye-amụma ahụ na-enupụ isi sitere na Juda nke nwụrụ n’etiti ịnyịnya ibu na ọdụm, nọchiri anya ọnwụ nke Adventizim Laodisia nke na-eme n’etiti Septemba 11, 2001, n’oge mbata nke ịnyịnya ibu ahụ (ahụhụ nke atọ), na iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya (ọdụm ahụ). Ọnwụ Adventizim Laodisia na-eme n’oge a na-akara otu narị puku iri anọ na anọ akara, nke malitere mgbe mba ndị ahụ were iwe, ma e jidere ha ka ha ghara ịpụ n’ike n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ma mechie na iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya. Ọnwụ ha, dịka e sere ya n’onyinyo site n’onye-amụma ahụ na-enupụ isi, bịara n’ihi na ha laghachiri n’ụzọ omume nke Protestantizim ndapụ n’ezi-okwukwe, ọ bụ ezie na e nyere ha ozugbo ntụziaka ka ha ghara ilaghachi n’“nzukọ nke ndị na-akwa emo.”

Ọnwụ ha na-eme n’akụkọ ihe mere eme nke ịkabaa akara nke ndị ahụ dị otu narị puku na iri anọ na anọ. Ozugbo e kabachara ndị nke Chineke akara, ndị mmụọ ozi na-ebibi ebibi amalite ọrụ ha. Site na Septemba 11, 2001 ruo n’iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, a na-arụzu ikpe nke ndị dị ndụ n’ime nzukọ Chineke, n’ihi na ikpe na-amalite na Jerusalem, ọ na-amalitekwa n’ebe ndị okenye ahụ nọ, ndị kwesịkwara ịbụ ndị nche nke ndị mmadụ, ma ndị hapụrụ ibu ọrụ ha n’ime ọgbọ anọ. Ndị na-anata akara ahụ n’oge ahụ bụ ọkọlọtọ a na-ebuli elu nye mba dị iche iche. A na-akabaa ha akara tupu iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, n’ihi na naanị ụzọ atụrụ ọzọ nke Chineke pụrụ isi dọọ aka ná ntị bụ site n’ịhụ ndị ikom na ndị inyom n’oge nsogbu iwu Sọnde bụ ndị nwere akara nke Chineke.

> “Ọrụ nke Mụọ Nsọ bụ ime ka ụwa kwenye banyere mmehie, banyere ezi omume na banyere ikpe. A pụrụ ịdọ ụwa aka ná ntị naanị site n’ịhụ ndị kwere eziokwu ka e doro ha nsọ site n’eziokwu, ka ha na-eme ihe n’ụkpụrụ dị elu ma dị nsọ, na-egosi n’ụzọ dị elu ma dị omimi akara nkewa dị n’etiti ndị na-edebe iwu Chineke, na ndị na-azọcha ha n’okpuru ụkwụ ha. Idonsọ nke Mụọ Nsọ na-eme ka ọdịiche dị n’etiti ndị nwere akara Chineke pụta ìhè, na ndị na-edebe ụbọchị izu ike ụgha. Mgbe ule ahụ bịara, a ga-egosipụta nke ọma ihe akara anụ ọhịa ahụ bụ. Ọ bụ idebe Ụka. Ndị, mgbe ha nụsịrị eziokwu, ka na-aga n’ihu ile ụbọchị a anya dịka ụbọchị nsọ, na-eburu akara aka nke nwoke nke mmehie, onye chere ịgbanwe oge na iwu.” Bible Training School, December 1, 1903.

Ọnwụ nke Adventizim Laodisia na-emezu n’oge akụkọ ihe mere eme nke mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, nke malitere ịfesa ntakịrị na Septemba 11, 2001, ma a na-awụsa ya n’enweghị tụọ n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, mgbe Chineke emeworo ka ndị a guzosie ike, ma mesịa bulie ha elu dịka ọkọlọtọ—ndị e jirila akara mechie ruo mgbe ebighị ebi.

N’oge ahụ, a na-anọchi anya ndị nọ n’ime Adventizim Laodisia, ndị na-akwadebe maka, ma ga-anatakwa akara anụ ọhịa ahụ, site n’aka ndị ikom iri abụọ na ise ahụ na-akpọrọ anyanwụ isiala n’Ezikiel isi nke asatọ. Ha bụ ndị ahụ nabatara ozi ụgha Ezikiel banyere “udo na nchekwa,” nke na-anọchi anya adịgboroja nke ezi ozi mmiri ozuzo ikpeazụ, nke ndị ezi ndị nche na-ekwusa n’akụkọ ihe mere eme ahụ. Ntọala nke ozi ụgha ahụ banyere mmiri ozuzo ikpeazụ bụ nkwupụta na “àjà kwa ụbọchị” dị n’akwụkwọ Daniel bụ ihe nnọchianya nke Kraịst, ebe n’eziokwu ọ bụ ihe nnọchianya nke Setan. Nkwenkwe ntọala ụgha ahụ bụ ozizi nke “ndị na-akwa emo na-achị ndị bi na Jerusalem” ji wuo mgbidi ha a jiri ngwa aghara tee.

Nkọwapụta nke “nke a na-eme kwa ụbọchị,” dị ka ihe nnọchianya nke Kraịst, ka e ji “ụgha” guzobe n’akụkọ ihe mere eme, n’afọ 1931. Site n’oge ahụ gawa, e wuru mgbidi ahụ a kpuchighị akpụchi nke mkpụrụ ego adịgboroja na nkume ịchọ mma adịgboroja. A kara aka ka “mgbidi” ahụ daa mgbe nwoke ji ahịhịa uzuzu bịara iji sachapụ ụlọ-ala Ya nke ọma. A na-eme nsachapụ ahụ n’oge amụma nke akụkọ ihe mere eme dị n’etiti “ifufe oke ifufe” (ịnyịnya ibu nke Septemba 11, 2001), na “oke mmiri ozuzo na-erubiga ókè” (ọdụm nke iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya). N’akụkọ ihe mere eme ahụ, a na-egbu onye amụma na-anụghị isi, a na-elikwa ya n’ili nke onye amụma ụgha nke Betel. Nwanyị White na-akọwa “mgbidi” nke amụma dị ka iwu Chineke.

> “N’ebe a onye-amụma na-akọwa otu ndị mmadụ bụ́ ndị, n’oge ndapụ n’eziokwu na ezi omume nke juru ebe niile, na-achọ iweghachi ụkpụrụ ndị bụ ntọala nke alaeze Chineke. Ha bụ ndị na-arụzi mgbawa e meworo n’iwu Chineke—mgbidi ahụ O tinyere gburugburu ndị Ọ họọrọ maka nchebe ha, ma nrubeisi nye iwu-ukwuu ya nke ikpe ziri ezi, eziokwu, na ịdị ọcha ga-abụkwa nchebe ha na-adịgide adịgide.

> “N’okwu nke pụtara ìhè nke na-enweghị mgbagwoju anya, onye amụma ahụ na-egosi ọrụ pụrụ iche nke ndị fọdụrụnụ a na-ewu mgbidi ahụ. ‘Ọ bụrụ na i weghachite ụkwụ gị pụọ n’Ụbọchị Izu Ike, ka ị ghara ime ihe na-atọ gị ụtọ n’ụbọchị nsọ M; ma kpọọ Ụbọchị Izu Ike ihe ụtọ, ụbọchị nsọ nke Onyenwe anyị, nke kwesịrị nsọpụrụ; ma ọ bụrụ na ị ga-asọpụrụ Ya, n’emeghị ụzọ nke gị onwe gị, ma ọ bụ ịchọ ihe na-atọ gị ụtọ, ma ọ bụ ikwu okwu nke gị onwe gị: mgbe ahụ, ị ga-enwe ọṅụ n’ime Onyenwe anyị; M ga-emekwa ka ịnya n’elu ebe ndị dị elu nke ụwa, nye gị ka i rie ihe nketa nke Jekọb nna gị: n’ihi na ọnụ Onyenwe anyị ekwuwo ya.’ Aịzaya 58:13, 14.” Prophets and Kings, 678.

E ji mbido ọgbọ nke anọ nke Adventism akara site n’ịbipụta otu akwụkwọ, dịka o siri bụrụkwa na mbido ọgbọ nke atọ. Ọgbọ nke atọ bidoro site n’ịbipụta akwụkwọ W. W. Prescott, The Doctrine of Christ, ma ọgbọ ahụ kwụsịrị site n’ịbipụta Questions on Doctrine. The Doctrine of Christ gosipụtara oziọma e mere n’ụzọ ebumnobi ka ọ bụrụ nke na-enweghị ozi amụma Millerite. Questions on Doctrine gosipụtara oziọma nke gọnarịrị ọrụ ido nsọ nke Kraịst na-arụzu. The Doctrine of Christ wepụrụ ìhè nke ọhụụ (chazon) nke akụkọ ihe mere eme amụma, Questions on Doctrine wepụkwara ìhè nke ọhụụ (Mareh) nke “mpụta” Kraịst.

N’etiti akwụkwọ abụọ ahụ, e mepụtara ozi mmiri ozuzo ikpeazụ ụgha nke “ndị inyom na-akwa ákwá n’ihi Tamọs” nọchiri anya ya. Ọ bụ n’akụkọ ihe mere eme ahụ ka a kwalitere “ụgha nke 1931.” Ọgbọ nke atọ ahụ (ihe arụ) ka e jiri nkwekọrịta ụka nke atọ nke Pẹgamọs nọchikwara anya. Akara nke nkwekọrịta dị n’ime ụka nke atọ ahụ na-egosi ọrụ nke ịchọ nnabata n’aka ụlọ ọrụ nke ụwa bụ ndị nyere iwu maka nkà mmụta okpukpe na iwu maka ọgwụgwọ. Ọ bụ n’ọgbọ nke atọ ka e mezuru nkwekọrịta nke eziokwu, nke gụnyere iwebata na ime ka eji Bible ndị a sụgharịrị site n’akwụkwọ edemede ndị emerụrụ emerụ pụta ìhè.

N’afọ 1957, akwụkwọ ahụ a kpọrọ Questions on Doctrine nọchiri anya ikwe nkwekọ n’eziokwu bụ isi nke ozi-ọma ahụ. Eziokwu ahụ bụ na Jizọs nwụrụ iji zọpụta anyị “n’aka” mmehie, ma Ọ nwụghị iji zọpụta anyị “n’ime” mmehie. Ozizi Katọlik na nke ndị Protestant ndị dapụrụ n’ezi okwukwe, nke na-ekwu na mmadụ apụghị irube isi n’Okwu Chineke, bụ arụmụka ebighị ebi nke Setan. Mmadụ pụrụ, ma ghaghịkwa, irube isi n’Okwu Chineke, ọbụna ma Setan na-azọrọ na “ị gaghị anwụ anwụ n’ezie.” Echiche dara ada nke ndị Protestant ndị dapụrụ n’ezi okwukwe, nke na-ekwu na mmadụ apụghị imeri mmehie, ya mere mmadụ apụghị irube isi n’iwu Chineke ruo mgbe Jizọs ga-agbanwe ha n’ụzọ anwansi ka ha bụrụ ígwè ọrụ na-erube isi n’abịa nke abụọ Ya, etinyere n’ime ozizi nke akwụkwọ Questions on Doctrine.

N’afọ 1957, ọgbọ nke anọ nke Adventism nke Laodisia bidoro, e guzobekwara mgbidi ya a na-ejighị ihe na-agwakọta ike eme ya (iwu), si otú a na-enye ezi uche nke ga-eme ka ndị ikom iri abụọ na ise ahụ ochie kpọọ isiala nye anyanwụ n’isi njedebe nke oge a na-akara otu narị puku na puku iri anọ na anọ akara. A na-ekpochapụ mgbidi ahụ a na-ejighị ihe na-agwakọta ike eme ya, nke bụ nkwenkwe ahụ na idebe iwu Chineke agaghị ekwe omume, mgbe a na-ewepụ “mgbidi” nkewa nke Chọọchị na Ọchịchị, n’iwu Ụka nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Iwu Ụka ahụ bụ mmiri-ozuzo na-ejubiga ókè, ma ọ bụ, dịka Aịsaịa siri kwuo ya, ọ bụ ihe otiti na-ejubiga ókè, idei mmiri ahụ amalitekwa n’iwu Ụka ahụ nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States.

N’oge iwu Sọnde ga-adị na United States, onye iro ahụ (poopu) ga-abata “dị ka iju mmiri” (ihe otiti ahụ na-efukarị), ma ọ bụ mgbe ahụ ka “ọkọlọtọ” a na-ebuli elu imegide ya. Ọ bụ mgbe ahụ ka “mgbidi a na-eteghị ihe jikọtara ya ọnụ” nke Adventizim Laodisia wuru n’elu itinye “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’ọrụ n’ụzọ ụgha ga-efepụ.

> Dịka ọrụ ha si dị, otu a ka Ọ ga-akwụghachi; iwe nye ndị na-emegide Ya, nkwụghachi nye ndị iro Ya; ọbụna nye agwaetiti ndị ahụ ka Ọ ga-akwụghachi nkwụghachi. Ya mere, ha ga-atụ egwu aha nke Onyenweanyị site n’ọdịda anyanwụ, na ebube Ya site n’ọwụwa anyanwụ. Mgbe onye iro ga-abata dị ka iju mmiri, Mmụọ nke Onyenweanyị ga-ebuli ọkọlọtọ imegide ya. Onye Mgbapụta ga-abịakwa na Zaịọn, nakwa n’ebe ndị ahụ nọ na Jekọb bụ ndị si na njehie ha laghachi, ka Onyenweanyị kwuru. Ma nke a bụ ọgbụgba ndụ Mụ na ha, ka Onyenweanyị kwuru; Mmụọ M nke dị n’elu gị, na okwu M ndị M tinyere n’ọnụ gị, agaghị esi n’ọnụ gị pụọ, maọbụ n’ọnụ mkpụrụ gị, maọbụ n’ọnụ mkpụrụ nke mkpụrụ gị, ka Onyenweanyị kwuru, site ugbu a gaa ruo mgbe ebighị ebi. Bilie, nwuo; n’ihi na ìhè gị abịala, ebube nke Onyenweanyị ebiliwokwa n’elu gị. N’ihi na, lee, ọchịchịrị ga-ekpuchi ụwa, na nnukwu ọchịchịrị ga-ekpuchi ndị mmadụ: ma Onyenweanyị ga-ebili n’elu gị, a ga-ahụkwa ebube Ya n’elu gị. Ndị mba ọzọ ga-abịakwute ìhè gị, ndị eze ga-abịakwutekwa nchapụta nke ibili gị. Aịsaịa 59:18–60:3.

Ndị mba ọzọ na-abịa n’ìhè ahụ mgbe ebube Chineke dị n’elu ndị Ya, nke a na-eme kwa mgbe onye iro na-abata dị ka idei mmiri. Mgbe onye iro ahụ bịara, Chineke na-ebuli ọkọlọtọ (ensign) megide ya. Ebube nke Onyenwe anyị nke dị n’elu ndị ahụ ndị mba ọzọ na-aza, bụ àgwà Ya, àgwà Ya anaghịkwa emehie. Ọ bụ ozi ụgha nke udo na nchekwa ka a na-ekwusa nke na-akụzi na ndị ikom na ndị inyom apụghị imeri mmehie. Ozi ahụ bụ ozi ụgha banyere mmiri ozuzo ikpeazụ nke a na-ekwusa n’oge ozi eziokwu banyere mmiri ozuzo ikpeazụ, nke bịarutere na Septemba 11, 2001. Ozi ụgha ahụ bụ ozi ụgha banyere iwu Chineke, nke bụ “mgbidi” ahụ. A na-anọchi anya ozizi ụgha ahụ n’akwụkwọ Questions on Doctrine, nke kpọpụtara mbata nke ọgbọ nke anọ na nke ikpeazụ nke Adventizim Laodisia.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, nnupu isi anọ nke Adventizim Laodisia bịara iji mmehie nke ndị nna ha nwalee ọgbọ ikpeazụ ahụ. N’ụbọchị ahụ, Chineke duziri ndị Ya ka ha laghachi n’ụzọ ochie nke Jeremaya, ka ha wee ghọta ma nabata ozi ntọala ahụ a na-anọchi anya dịka ọla dị oké ọnụ ahịa nke Miller. Ọ bụrụ na ha emee otu a, ha ga-achọta mmiri ozuzo nke ikpeazụ, nke Jeremaya kpọrọ “izuike.” Oku a ka a laghachi n’ụzọ ochie ahụ bụ mmeghachi nke ule ahụ nke mụtara nnupu isi nke 1863.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, nke bụ “ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ na ifufe ike” nke Aịzaya, e kwesịrị ịbụ abụ “abụ ubi-vain” ahụ, nke ndị ahụ, ndị n’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na anọ, amaokwu nke atọ, nakwa n’isi nke iri na ise, amaokwu nke atọ, na-abụ abụ Mosis na Nwa-aturu ahụ na-abụ. Abụ ahụ bụ ozi Laodisia nke na-egosi na n’oge ahụ a na-agafe ndị mbụ a họpụtara, n’ihi na Chineke nọ mgbe ahụ n’ọrụ inye ubi-vain Ya nye ndị ikom na ndị inyom ga-amịpụta mkpụrụ a tụrụ anya ya n’ubi-vain ahụ. Ozi ubi-vain ahụ bụ ozi nye Laodisia, nke bụ ozi Jones na Waggoner gosipụtara n’oge nnupụisi nke 1888.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ malitere, ma n’arụmụka nke Habakuk isi nke abụọ, a na-akọwapụta otu òtù nke wetara ozi nke mbadamba iwu abụọ ahụ, n’ihi na ha alaghachila n’ụzọ ochie nke Jeremaya ma na-anata “izuike na ume ọhụrụ,” nke Aịzaya na-egosi na a na-eweta ya n’ahụ ndị usoro ha bụ “ahịrị n’ahịrị.” Arụmụka ahụ ha nọ na ya bụ nke na-emegide ozi ụgha banyere mmiri ozuzo ikpeazụ, nke e ji “ndị inyom na-akwa Tamuz ákwá” nọchite anya ya, nke ji ozi udo na nchekwa gbaa ndị Laodisia na-ehi ụra ume.

Ozi nke udo na nchebe na-ekwu na ọ gaghị ekwe omume ka ndị ikom na ndị inyom ghara ime mmehie, ya mere Chineke pụrụ ime ma ga-eme naanị ka a gụọ ha dịka ndị ezi omume “n’ime” mmehie ha. Ndị ikom ahụ na-akwa emo na-ekwu na ozi udo na nchebe ha bụ ezi ozi nke ime ka a gụọ mmadụ dịka onye ezi omume site n’okwukwe, nke Jones na Waggoner kwusara, ma ọ na-ahapụ eziokwu ahụ na onye Chineke na-agụ dịka onye ezi omume, Ọ na-emekwa ka ọ dị nsọ, n’ihi na Chineke anwụghị iji zọpụta ndị mmadụ n’ime mmehie ha, kama pụọ na mmehie ha.

Ụbọchị Septemba 11, 2001, kara mmalite nke oge a na-eme akara nke narị puku na iri anọ na anọ, nke na-ejedebe mgbe otu òtù natara akara Chineke, dịka e gosipụtara ya site n’aka ndị na-asụ ude ma na-eti mkpu n’ihi arụ arụ nile dị n’ime ụka na n’ala ahụ, na òtù ọzọ nke tụgharịrị azụ ha nye ụlọ nsọ ahụ, ebe a na-arụzu ọrụ ikpeazụ nke mmụọ-ozi nke atọ, ha na-efekwa anyanwụ isi ala. Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na-egosi akụkọ ihe mere eme nke mmegharị nke mmụọ-ozi nke atọ, ma n’ime ime otú a, njedebe kasịnụ ya bụ banyere ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, na ahụmahụ ọ na-amịpụta n’ime ndị họọrọ iri.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ ihe a n’isiokwu na-esonụ.

> “Ajụjụ ịhapụ echiche e chewororị tupu oge eruo, na ịnakwere eziokwu a, bụ isi ihe dị n’okpuru akụkụ buru ibu nke mmegide e gosipụtara na Minneapolis megide ozi nke Onyenwe anyị site n’aka Ụmụnna Waggoner na Jones. Site n’ịkpali mmegide ahụ, Setan gara nke ọma n’ịnapụ ndị anyị, n’ókè dị ukwuu, ike pụrụ iche ahụ nke Mmụọ Nsọ nke Chineke chọsiri ike inye ha. Onye iro ahụ gbochiri ha inweta arụmọrụ ahụ nke gaara abụ nke ha n’ibu eziokwu ahụ gaa n’ụwa, dị ka ndịozi kwusara ya mgbe ụbọchị Pentikọst gasịrị. Ìhè ahụ nke ga-eme ka ụwa dum na-enwu site n’ebube ya ka a jụrụ, ma site n’omume nke ụmụnna anyị onwe anyị, e debewokwa ya n’ebe dị anya n’ụwa n’ókè dị ukwuu.” Selected Messages, book 1, 235.

Back to Articles