Article

# Akwụkwọ Daniel—Nọmba Otu Narị na Asaa

Akụkọ Amụma: Site n’aka Jeroboam ruo n’aka Josaya na Mweghachi nke Ụzọ Ochie

Author

Jeff Pippenger

Published

February 29, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’afọ 1844, ndị Protestant nke United States si na mmegharị Millerite pụọ ma were ọnọdụ amụma ha dịka ada Babilọn, dịka e gosiri ya n’ụdị Jeroboam guzobere usoro ofufe aghụghọ mgbe ebo iri ya nke ugwu kewapụrụ onwe ha n’alaeze ndịda nke Juda. Ụmụ ehi ọlaedo abụọ Jeroboam, otu n’obodo Betel (nke pụtara “ụlọ Chineke”/Nzukọ-nsọ), nke ọzọkwa na Dan (nke pụtara ikpe/Ọchịchị) nọchiri anya usoro ụgha nke Nzukọ-nsọ na Ọchịchị nke na-anọchi United States anya n’ụdị amụma. E ji otu nhazi ahụ e debere n’ezi nnupụisi Eron kpaa ihe nile mejupụtara usoro aghụghọ Jeroboam nke nzukọ-nsọ na ọchịchị. Ya mere, usoro ofufe aghụghọ Jeroboam bụ oyiyi nke usoro ofufe aghụghọ Eron.

Usoro ụgha Jeroboam nọchiri anya usoro ofufe nke Protestantism kwadoro mgbe ọ kewapụrụ onwe ya n’ebe mmegharị nke mmụọ ozi mbụ nọ ma bụrụ ada, ma ọ bụ oyiyi nke anụ ọhịa Rom nke papacy. N’oge e guzobere usoro ụgha Jeroboam ahụ n’onwe ya, otu onye amụma si Juda bịara chee ihu ebe ịchụàjà ya na usoro ofufe ụgha ya. N’afọ 1844, n’oge mmalite nke ọrụ Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe n’ịtọpụta usoro ofufe a na-anọchi anya dị ka ada Rom, ndị Millerite, site n’okwukwe, banyere n’Ebe Kachasị Nsọ nke ebe nsọ nke eluigwe ma mata Sabbath, ma si otu a nọchite anya ịba mba amụma nye ụmụ nwanyị Rom, ndị họọrọ ịga n’ihu idebe akara nke ikike Rom—ofufe Sọnde.

Onye-amụma nke Juda, onye chere Jeroboam ihu, n’ebe ahụ na n’oge ahụ kwa, kwupụtara amụma.

> O wee tikuo megide ebe-ichu-àjà ahụ n’okwu nke Onyenweanyị, sị, O ebe-ichu-àjà, ebe-ichu-àjà, otu a ka Onyenweanyị kwuru; Lee, a ga-amụ nwa nye ụlọ Devid, aha ya bụ Josaya; ọ ga-achụkwa n’elu gị ndị nchụàjà nke ebe ndị dị elu, ndị na-esure gị ihe nsure-ísì ụtọ, a ga-esurekwa ọkpụkpụ ụmụ mmadụ n’elu gị. O nyekwara ihe-ịrịbama n’ụbọchị ahụ, sị, Nke a bụ ihe-ịrịbama nke Onyenweanyị kwuru; Lee, ebe-ichu-àjà ahụ ga-agbawa, ntụ nke dị n’elu ya ga-awụsakwa. 1 Ndị Eze 13:2, 3.

Amụma ahụ gụnyere ime ugboro abụọ nke okwu ahụ bụ “ebe ịchụàjà.” Ime ugboro abụọ nke otu okwu ma ọ bụ nkebiokwu n’amụma na-anọchi anya ihe nnọchianya nke ozi nke mmụọ ozi nke abụọ, si otú a na-akọwapụta afọ 1844, mgbe mmụọ ozi nke abụọ bịarutere ma Protestantism dara, bụrụ ada Babilọn. N’otu oge ahụ, onye amụma ahụ nyere ihe ịrịba ama, dịka ndị Millerite n’afọ 1844 matara ihe ịrịba ama nke Sabbath. Dịka Jeroboam siri iyi onye amụma ahụ egwu n’amaokwu ndị na-esonụ, aka ya kpọnwụrụ akpọnwụ, si otú a na-ezo aka n’akara Babilọn nke a na-amanye mmadụ n’egedege ihu ma ọ bụ n’aka, nke mgbe a natara ya n’ụzọ ime mmụọ na-eme ka mmadụ bụrụ onye nkwarụ ruo mgbe ebighị ebi.

Maka ebumnuche nke ọmụmụ a, anyị na-atụle amụma ahụ onye amụma kwuru, nke na-akọwa na “a ga-amụ nwa n’ụlọ Devid, Josaya bụ aha ya; ma n’elu gị ka ọ ga-achụ aja ndị nchụàjà nke ebe dị elu, bụ ndị na-esure gị ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ; a ga-akpọkwa ọkpụkpụ mmadụ ọkụ n’elu gị.” Josaya pụtara “ntọala nke Chineke”, ma ọ na-anọchi anya ntọala ndị nke Adventism e wuru n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ nke e ji mmalite Jeroboam malite usoro ụgha ya nke ife ofufe. N’elu usoro ụgha nke ife ofufe Jeroboam hiwere, Josaya ga-ata ndị nchụàjà ahụhụ, ndị butere ụzọ n’ofufe adịgboroja ahụ.

Onye amụma ahụ nupụrụ isi n’iwu Onyenwe anyị nyere ya ka ọ ghara isi n’ụzọ o si bịa laghachikwuru Jeroboam n’oge mmalite ọchịchị ya, nakwa ka ọ ghara iri nri ma ọ bụ ṅụọ mmiri na Betel. Mgbe o riri nri nke onye amụma ụgha nke Betel, e debere ya dịka akara nke ọnwụ a ga-ewetara ndị ahụ, bụ́ ndị ga-ahọrọ, mgbe 1844 gachara, ịlaghachi ma rie ozizi na usoro ụgha nke ọrụ amụma nke Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe, dịka nnupụisi nke 1863 na-anọchi anya ya. Ihe ndina ọnwụ nke ndị ahụ nupụrụ isi n’afọ 1863 ga-abụkwa otu ihe ndina ọnwụ ahụ nke onye amụma ụgha nke Betel. Ihe ndina ọnwụ nke Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe bụ akụkọ ihe mere eme site n’Ọgọst 11, 1840 ruo 1844, mgbe a hapụrụ ha n’azụ; ha, bụ ndị bụbu ndị Chineke họpụtara, wee ghọọ ụmụ nwanyị Rome. Ihe ndina ọnwụ nke Adventism Laodisia ga-adịkwa n’etiti ụbọchị mmụọ ozi dị ike ahụ siri n’eluigwe rịdata na Septemba 11, 2001, dịka o mere na 1840, na awa nke nnukwu ala ọma jijiji ahụ, nke na-anọchi anya iwu Ụka n’ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ibido ịkàrà akara nke puku narị otu na iri anọ na anọ ahụ malitere, ma mmụọ-ozi ahụ wee bido ịgafe n’etiti Jerusalem na-etinye akara n’egedege ihu ndị ahụ na-asụ ude ma na-eti mkpu n’ihi arụ arụ nile e mere n’ala ahụ (United States), nakwa n’ime ụka (Adventism nke Laodisia). N’ụbọchị Septemba 11, 2001, mmehie nna ndị nna ochie, nke ihe arụ anọ nke Ezikiel nọchiri anya ha, ghọrọ eziokwu nnwale dị ugbu a n’ime usoro ịkàrà akara ahụ nke malitere mgbe ahụ.

Nnwale nke afọ 1863 metụtara ntọala nke mmegharị Millerite dị ka e si nọchie ya anya site na “oge asaa,” nke Levitikọs iri abụọ na isii, bụ nke a jụrụ n’afọ 1863. Nnwale ahụ gụnyere ịdị njikere ma ọ bụ ịdị na-enweghị njikere ịlaghachi n’ụzọ ochie nke Jeremaịa iji chọta izuike nke mmiri ozuzo ikpeazụ. Nnwale nke afọ 1888 bụ ozi a zigara ụka Laodisia dịka ndị Okenye Jones na Waggoner wetara ya, nke bụkwa ozi nke ime ka a bụrụ onye ezi omume site n’okwukwe.

N’afọ 1856, ozi ahụ e zigara Laodisia bịarutere mbụ n’ime mmegharị nke ndị Millerite, ọ bịarutekwa na ìhè ka ukwuu nke “ugboro asaa,” ma a jụrụ ma ahụmịhe ahụ nke ọgwụgwọ ndị e depụtara n’ozi ahụ e zigara Laodisia nọchiri anya, ma ozi ahụ nke akụkọ amụma, n’afọ 1863. Ahụmịhe ahụ nọchiri anya ya site n’ọhụụ ahụ (mareh) nke “ọdịdị ahụ,” na ọhụụ ahụ (chazon) nke “akụkọ amụma,” bụ́ ndị a jụrụ ha abụọ. Ha abụọ n’ime ọhụụ ndị ahụ zutere mmezu ha n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ma afọ iri na itoolu ka e mesịrị, a jụrụ ha abụọ, n’ihi na Jizọs na-akọwapụta njedebe mgbe niile site ná mmalite.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ule nke nnupụisi nke 1863 na 1888 ghọrọ ọzọ eziokwu na-anwale, n’ihi na ha abụọ jikọtara na ụzọ ochie nke Jeremaya. N’ụbọchị ahụ ozi mmiri ozuzo ikpeazụ bịarutere, ma ule nke 1919 bịarutere kwa; n’ihi na n’afọ 1919, e gosipụtara ozi ọma ụgha nke Kraịst nke efuru ihe ọ bụla gbasara mkpa amụma dịka ozi ụgha “udo na nchekwa.” Mgbe mmụọ ozi ahụ dị ike nke Mkpughe isi nke iri na asatọ rịdatara na Septemba 11, 2001, amaokwu nke mbụ ruo nke atọ mezuru, ma amaokwu nke mbụ ruo nke atọ na-anọchi anya ozi nke “olu mbụ”.

> “Ugbu a, ọ̀ bụ okwu ahụ ka na-abịa nke m kwupụtala na a ga-eji oke ebili mmiri sachapụ New York? Nke a abụghị ihe m kwuru mgbe ọ bụla. Ekwuwo m na, ka m na-ele nnukwu ụlọ ndị ahụ a na-ewu n’ebe ahụ, ụlọ elu n’elu ụlọ elu, sị, ‘Lee ọnọdụ ndị dị egwu ga-eme mgbe Onyenwe anyị ga-ebili ịma jijiji ụwa nke ukwuu! Mgbe ahụ ka a ga-emezu okwu ndị dị na Mkpughe 18:1–3.’ Isi nke iri na asatọ dum nke Mkpughe bụ ịdọ aka ná ntị banyere ihe na-abịa n’elu ụwa. Ma enweghị m ìhè pụrụ iche banyere ihe na-abịa n’elu New York, naanị na amaara m na otu ụbọchị a ga-akwatu nnukwu ụlọ ndị dị ebe ahụ site n’itughari na ikpugharị nke ike Chineke. Site n’ìhè e nyere m, amaara m na mbibi dị n’ụwa. Otu okwu sitere n’aka Onyenwe anyị, otu mmetụ nke ike-ya dị ukwuu, ụlọ ndị a buru ibu ga-ada. Ọnọdụ ga-eme nke ịdị egwu ha anyị apụghị ichetụ n’echiche.” Review and Herald, July 5, 1906.

Site n’ọbịbịa nke mmụọ-ozi nke Mkpughe iri na asatọ, mmiri ozuzo nke ikpeazụ malitere ifesa, ma “arụmụka amụma” nke e gosiri n’isi nke abụọ nke Habakuk malitere. Arụmụka ahụ bụ banyere usoro nghọta abụọ e si aghọta amụma Akwụkwọ Nsọ, nakwa ozi mmiri ozuzo nke ikpeazụ ụgha na nke eziokwu. Arụmụka ahụ na-akwụsị mgbe “olu nke abụọ” nke Mkpughe iri na asatọ bịara ma kọwaa mmalite ikpe mmezu nke Chineke megide Babilọn nke oge a, ma kpọọ ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke ka ha si na Babilọn pụta. Ọbịbịa nke olu nke abụọ ahụ na-egosi njedebe nke akụkọ ihe mere eme nke ịkà akara nke puku narị otu na iri anọ na anọ ahụ, nke mmehie arụ nke anọ nọchiri anya ya, nke n’aka nke ya na-anọchi anya ọgbọ nke anọ na nke ikpeazụ nke Adventizim Laodisia dịka ndị na-akpọ isiala nye anyanwụ, n’oge iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa.

Ihe ndina ọnwụ nke Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe, n’etiti ọdịda nke mmụọ ozi ahụ na ọnụ ụzọ e mechiri emechi nke 1844, bụ ihe nnọchianya nke ndina ọnwụ nke Adventism nke Laodisia n’etiti ọdịda nke mmụọ ozi ahụ na ọnụ ụzọ e mechiri emechi nke iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya. E liri onye amụma si Juda n’otu ili ahụ a liri onye amụma ụgha nke Betel, ma mgbe eze Josaịa malitere mgbanwe ya, o guzoro n’ihu otu ili ahụ kpọmkwem. Mgbanwe nke eze Josaịa, onye aha ya pụtara “ntọala nke Chineke”, malitere mgbe Chineke malitere iduzi ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ ịlaghachi n’ntọala ahụ n’ụbọchị Septemba 11, 2001. Mgbanwe ya amalitelarị mgbe e welitere ọrụ nke iweghachi ụlọ nsọ ahụ.

> O wee ruo n’afọ nke iri na asatọ nke eze Josaya, eze ahụ zigara Shefan nwa Azalaya, nwa Meshulam, odeakwụkwọ, n’ụlọ nke Onyenwe anyị, sị, Gaa rịgoro n’ebe Hilkaya, nnukwu onye nchụàjà, ka ọ gụọkọta ọlaọcha a na-ebubata n’ụlọ nke Onyenwe anyị, nke ndị na-eche ụzọ chịkọtara n’aka ndị mmadụ: ka ha nyefee ya n’aka ndị na-arụ ọrụ, ndị na-elekọta ụlọ nke Onyenwe anyị: ka ha nye ya ndị na-arụ ọrụ ndị nọ n’ụlọ nke Onyenwe anyị, iji dozie mmebi nile nke ụlọ ahụ, nye ndị ọkwa nkụ, na ndị na-ewu ụlọ, na ndị na-akpụ nkume, nakwa ịzụ osisi na nkume a wara awara iji dozie ụlọ ahụ. Ma e meghị ka ha kọwaa ego ahụ e nyere n’aka ha, n’ihi na ha ji ntụkwasị obi emeso ya. Hilkaya, nnukwu onye nchụàjà, wee sị Shefan odeakwụkwọ, Achọtawo m akwụkwọ iwu ahụ n’ụlọ nke Onyenwe anyị. Hilkaya wee nye Shefan akwụkwọ ahụ, o wee gụọ ya. Shefan odeakwụkwọ wee bịakwute eze, weghachikwara eze ozi, sị, Ndị ohu gị achịkọtala ego ahụ a hụrụ n’ụlọ ahụ, nyefee ya n’aka ndị na-arụ ọrụ, ndị na-elekọta ụlọ nke Onyenwe anyị. Shefan odeakwụkwọ gosikwara eze ahụ, sị, Hilkaya onye nchụàjà enyela m otu akwụkwọ. Shefan wee gụọ ya n’ihu eze. O wee ruo, mgbe eze nụrụ okwu nile nke akwụkwọ iwu ahụ, na ọ dọwara uwe ya. Eze wee nye Hilkaya onye nchụàjà, na Ahikam nwa Shefan, na Akbọ nwa Maikaịa, na Shefan odeakwụkwọ, na Asaya, onye na-ejere eze ozi, iwu, sị, Gaanụ, jụọnụ Onyenwe anyị ajụjụ n’ihi m, na n’ihi ndị mmadụ, na n’ihi Juda nile, banyere okwu nile nke akwụkwọ a nke a chọtara: n’ihi na iwe Onyenwe anyị nke nwusiri ike megide anyị dị ukwuu, n’ihi na nna nna anyị hà egebeghị okwu nile nke akwụkwọ a ntị, ime dịka ihe nile e dere banyere anyị. 2 Ndị Eze 22:3–13.

Amụma ahụ na a ga-amụ nwa a ga-akpọ Josaịa, na-akọwapụta Septemba 11, 2001, mgbe mmụọ-ozi ahụ dị ike rịdatara wee duru ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ laghachi n’ụzọ ochie. E jirila ọdịda ahụ mee ihe nnọchianya tupu ya eruo site n’ịrida nke otu mmụọ-ozi ahụ n’August 11, 1840. Ma ọdịda abụọ ahụ bụ akara mmezu nke amụma banyere Islam. Onye akụkọ ihe mere eme ahụ nke a na-ejikọta aha ya na ịkọwa tupu oge eruo, na ibipụta amụma e buru ụzọ kwuo banyere mmezu nke amụma oge banyere Islam nke dị na Mkpughe isi nke itoolu amaokwu nke iri na ise, bụ Josaịa.

N’ịda ala abụọ nke mmụọ ozi ahụ nke Mkpughe isi nke iri ma ọ bụ nke iri na asatọ, a kpọrọ aha “Josaya” ama. Josaya Litch kwusara ozi nke Islam nke mezuru n’ụbọchị Ọgọọst 11, 1840, ma n’ụbọchị Septemba 11, 2001, amụma banyere ọmụmụ nwa a ga-akpọ Josaya, nke amụma ahụ nke e setịpụrụ site n’aka onye amụma ahụ na-enupụ isi n’akụkọ Jeroboam, mezuru n’Adventizim Laodisia ka mmụọ ozi ahụ duru ndị ya nke ụbọchị ikpeazụ laghachi n’akụkọ ntọala ahụ ebe mmezu nke nzute dị n’etiti onye amụma ahụ na-enupụ isi na Jeroboam ruru. Ịgba-ama nke Akwụkwọ Nsọ kọwara amụma banyere Josaya ga-abịa, ma mgbe akụkọ ahụ nke onye amụma ahụ na-enupụ isi nọchiri anya ya ka e megharịrị na 1844, amụma ya banyere aha ahụ e debanyekwara ọzọ n’akụkọ amụma ahụ.

N’ụbọchị Septemba 11, 2001, Ọdụm nke ebo Juda duuru ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ laghachi n’ụzọ ochie nke Jeremaya, bụ́ nke nọchiri anya afọ iri anọ na isii ahụ nke Onye-Ozi nke Ọgbụgba-ndụ wuru ụlọ nsọ ka O wee bịakwute ya na mberede n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Josaya achọpụtara ọbụbụ ọnụ Mosis ka ọ malitere ọrụ idozi ụlọ nsọ ahụ. A na-anọchi ọrụ nke puku narị iri anọ na anọ ahụ anya site n’aka Aịzaya dịka ọrụ mweghachi.

> Ha ga-ewukwa ebe ochie ndị ahụ tọgbọrọ n’efu, ha ga-ebulikwakwa mbibi ndị mbụ, ha ga-emezikwa obodo ndị tọgbọrọ n’efu, bụ mbibi nke ọtụtụ ọgbọ. Aịsaịa 61:4.

Ọrụ Josaịa n’ịrụzi na n’ịweghachi ụlọ nsọ ahụ, bụ ọrụ Aịsaịa na-akọwa na ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ ga-arụzu, n’ihi na ndị amụma niile na-ekwu karịa banyere ụbọchị ikpeazụ karịa ụbọchị ndị ha biri n’ime ha. E gosikwara ọrụ ahụ n’ụdị onyinyo site n’aka ndị si na Babilọn pụta n’oge Ezra.

> N’ihi na anyị bụ ndị ohu; ma Chineke anyị ahapụghị anyị n’ohu anyị, kama O mewo ka ebere ruo anyị n’anya ndị eze Peasia, inye anyị mmelite nke ndụ, iwulite ụlọ nke Chineke anyị, na idozi mkpọmkpọ ebe ya, na inye anyị mgbidi na Juda na na Jerusalem. Ezra 9:9.

A rụzuru ọrụ Ezra rụrụ mgbe ha si na Babulọn pụta, ọ na-anọchikwa anya ọrụ mweghachi nke ụlọ nsọ Josaya na-arụ, bụ ọrụ Aịsaịa kọwara dịka nke ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ọ malitekwara na Septemba 11, 2001. N’ime Mkpughe, Jọn na-akọwapụtakwa ọrụ ahụ.

> Olu ahụ nke m nụrụ si n’eluigwe gwakwa m ọzọ, sị, Gaa were obere akwụkwọ ahụ nke meghere emepe, nke dị n’aka mmụọ-ozi ahụ nke guzo n’elu oké osimiri na n’elu ụwa. M wee jekwuru mmụọ-ozi ahụ, sị ya, Nye m obere akwụkwọ ahụ. O wee sị m, Were ya, ripịa ya; ọ ga-eme ka afọ gị bụrụ ihe ilu, ma n’ọnụ gị ọ ga-atọ ụtọ dị ka mmanụ aṅụ. M wee si n’aka mmụọ-ozi ahụ were obere akwụkwọ ahụ, ripịa ya; ọ dịkwa m n’ọnụ ụtọ dị ka mmanụ aṅụ: ma ozugbo m ripịara ya, afọ m ghọrọ ihe ilu. O wee sị m, I kwesiri ibu amụma ọzọ n’ihu ọtụtụ ndị, na mba dị iche iche, na asụsụ dị iche iche, na ndị eze. E wee nye m ahịhịa mkpara nke yiri òké; mmụọ-ozi ahụ wee guzo, na-asị, Bilie, tụọ ụlọ nsọ Chineke, na ebe ịchụàjà, na ndị na-efe ofufe n’ime ya. Ma hapụ ogige nke dị n’èzí ụlọ nsọ ahụ, atụkwala ya; n’ihi na e nyere ya ndị mba ọzọ: ha ga-azọkwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ha ọnwa iri anọ na abụọ. Aga m enye ndị akaebe m abụọ ike, ha ga-ebukwa amụma otu puku ụbọchị narị abụọ na iri isii, yi uwe mwute. Mkpughe 10:8–11:3.

N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, Jọn na-anọchi anya ndị Millerite ndị riri ozi ahụ nke dị n’aka mmụọ ozi ahụ mgbe Ọ rịdatara n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840, ma ndị dakwasịkwara nkụda-mmụọ ilu ahụ nke Ọktoba 22, 1844. Ka ọ guzo n’ebe nkụda-mmụọ ilu nke 1844 dị, a gwara Jọn na ya, dịka akara nke ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ga-emeghachi ahụmịhe ahụ nke 1840 ruo 1844 nọchiri anya ya, si otú a na-atụ aka n’ihu gaa na Septemba 11, 2001, ruo kwa n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. A gwara ya, “I ghaghi ibu amuma ozo n’ihu otutu ndi mmadu, na mba, na asusu, na ndi eze,” nke na-anọchi anya ka e si eme ka ụwa dum nwee ìhè mgbe mmụọ ozi ahụ rịdatara n’Akpughe iri na asatọ, mgbe a na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke isi nke iri nke Akwụkwọ Mkpughe—“ahịrị n’elu ahịrị.”

N’ihe metụtara ịmata akụkọ ahụ nke a ga-emegharị mgbe ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ga-amụ amụma ọzọ, a gwara Jọn ka o “bilie tụọ” ụlọ nsọ nke Chineke. E gosipụtara “itụọ” ya nke ọma kpọmkwem, n’ihi na e debere ya n’afọ 1844, ebe e mere ka afo ya dị ilu site n’ịda mba nke Ọktoba 22. A gwara ya ka o tụọ ụlọ nsọ ahụ, ma ka ọ hapụ ogige mpụga ahụ, nke a gwara ya na ọ nọchiri anya oge ndị Mba ọzọ, mgbe ha ga-azọda ogige ahụ ruo otu puku afọ abụọ na narị afọ isii. Otu puku afọ abụọ na narị afọ isii ahụ kwụsịrị na 1798. Jọn ga-amalite itụọ ya na 1798, ma hapụ otu puku afọ abụọ na narị afọ isii gara aga, mgbe e zọdatara ụlọ nsọ ime mmụọ na Jerusalem ime mmụọ. Ọ guzo n’ebe ịda mba nke 1844 nọ, ya mere, site na 1798 ruo 1844, bụ afọ iri anọ na isii. Afọ iri anọ na isii ahụ nọchiri anya ụlọ nsọ ahụ.

Mgbe Jọn, dị ka e kwesịrị ka ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ buo amụma ọzọ, dịka ha mere site n’afọ 1840 ruo 1844, ha ga-amalite mgbe mmụọ ozi ahụ rịdatara n’ime mmezu nke amụma gbasara Islam. Ọrụ ha nke ibu amụma ọzọ ga-achọ ọrụ nke ịtụ ụlọ nsọ ahụ, ma ọrụ ahụ ga-anọchi anya nchọpụta nke “ụzọ ochie ndị ahụ”, nke bụ akụkọ ihe mere eme nke “ụlọ nsọ” ahụ nọchiri anya ya, nke malitere n’oge ọgwụgwụ na 1798, ma kwụsị na nnukwu nkụda mmụọ nke 1844. Ka ha malitere ọrụ ha nke inyocha ụzọ ochie Jeremaịa, nke bụ “ụlọ nsọ nke afọ iri anọ na isii” nke Jọn, a hụrụ ọnụ ọjọọ Mosis n’ime mkpofu ndị gbasasịrị n’ebe nile n’ime ụlọ nsọ ahụ, ma e mezuru amụma banyere Josaya nke ga-abịa. A kọwakwara ọrụ Josaya ọzọ site n’aka Aịsaịa:

> Ndị ga-esi n’ime gị pụta ga-ewughachi ebe ochie ndị tọgbọrọ n’efu; ị ga-akpọlitekwa ntọala nke ọtụtụ ọgbọ; a ga-akpọkwa gị, Onye na-emezi nkụji ahụ, Onye na-eweghachi ụzọ ndị e ji ebi ndụ. Aịsaịa 58:12.

Ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ga-eweghachi “ụzọ ndị a ga-ebi n’ime ha,” bụ́ “ụzọ ochie” nke Jeremaya. Ha ga-ewughachi ebe ochie ndị tọgbọrọ n’efu, dị ka ndị ọrụ nọ n’akụkọ ihe mere eme Josaya na Ezra nọ na-emezu. Ha ga-eji usoro nke “ahịrị n’elu ahịrị,” n’ihi na ha agaghị naanị “ebili” akụkọ ntọala nke Adventizim, nke ụlọ nsọ nke afọ iri anọ na isii nọchiri anya ya, kama n’ime ime nke a ha ga- “ebili ntọala nke ọtụtụ ọgbọ.” Ha ga-amata na mmegharị mgbanwe ọ bụla nọchiri anya ọrụ ntọala, na “ahịrị n’elu ahịrị,” na-akọwa ntọala nke ụbọchị ikpeazụ site n’afọ 1798 ruo 1844. Ha ga-edozi “mmebi ahụ,” mmebi ahụ nọchiri anya mgbawa mbụ n’ime ite ma ọ bụ n’ime mgbidi nke na-emeghe ụzọ nye ọdachi ọzọ. “Mmebi ahụ” a ga-edozi bụ nnupụisi nke 1863.

Mgbe Josaịa bịarutere n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ laghachiri n’ụzọ ochie nke Jeremaya ma malite ịtụ akụkọ ihe mere eme nke ndị Millaịrait. Ha chọpụtara “nkewa” ahụ. Ha mata eziokwu nke ọla dị oké ọnụ ahịa nke nrọ Mịla ka ha na-ewu “ebe ochie ndị e bibiri.” Ha chọpụtara “oge asaa,” dịka Josaịa chọpụtarakwa, ma ha weghachiri eziokwu nke Levitikọs iri abụọ na isii, ya mere ha weliri “mkpọmkpọ ebe mbụ.” Mgbe ha weghachiri mkpọmkpọ ebe “mbụ” na nke “ikpeazụ” nke Levitikọs iri abụọ na isii, ha wee mata na otu kwụsịrị n’afọ 1798, nke ọzọkwa n’afọ 1844. N’ihi ya, ọrụ ha nke iweli mkpọmkpọ ebe mbụ bụ kpọmkwem “mkpanaka” ahụ e nyere Jọn nke nyere ya ohere ịtụ ụlọ nsọ ahụ.

Ọdụm nke ebo Juda duru ndị Ya laghachi n’ụzọ ochie, ka ha wee nwee ike ịchọta ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, ma ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ bụ ozi nke Islam nke ahụhụ nke atọ. Mgbe ha mechara chọpụta mbadamba abụọ dị nsọ nke Habakkuk, dịka e si anọchi ha anya na chaatị ndị ọsụ ụzọ nke 1843 na 1850, ha hụrụ na ntọala ahụ gụnyere “ahụhụ atọ” nke Mkpughe isi nke asatọ, nakwa na ahụhụ nke abụọ akwụsịla n’akụkọ ntọala ebe e wuru ụlọ nsọ Millerite. Ha wee mata na nghọta nke iwu nke itinye amụma n’ọrụ ugboro atọ ka Ọdụm nke ebo Juda tinyeburula n’ọnọdụ ya, ka, mgbe ha laghachiri n’ụzọ ochie nke Jeremaya, ha nwee ike ịmata “ezumike na ntụsara ahụ”, nke bụ ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ nke ahụhụ nke atọ, nke e ji ndị àmà abụọ nke ahụhụ nke mbụ na nke abụọ kọwaa ma guzobe ya.

Anyi ga-aga n’ihu na ọmụmụ ihe a n’isiokwu na-esonụ.

> “Onye iro ahụ na-achọ ịkpọpụ uche ụmụnna anyị ndị ikom na ndị inyom n’ọrụ nke ịkwadebe otu ndị mmadụ ka ha guzo n’ụbọchị ikpeazụ ndị a. Aghụghọ amamihe ya ka e ji akpụ akpụ iji duru uche ndị mmadụ pụọ n’ihe ize ndụ na ọrụ dịịrị awa a. Ha na-agụnye dịka ihe efu ìhè ahụ Kraịst si n’eluigwe bịa inye Jọn maka ndị Ya. Ha na-akụzi na ihe omume ndị ahụ dị nnọọ n’ihu anyị adịghị mkpa nke ukwuu nke na a ga-enye ha nlebara anya pụrụ iche. Ha na-eme ka eziokwu ahụ nke sitere n’eluigwe ghara ịdị irè, ma na-anapụ ndị Chineke ahụmahụ ha nke gara aga, na-enye ha n’ọnọdụ ya sayensị ụgha.”

> “‘Otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Guzonu n’ụzọ dị iche iche, lezienụ anya, jụkwanụ ajụjụ banyere okporo ụzọ ochie ndị ahụ, ebe ụzọ ọma ahụ dị, ma jeenụ ije n’ime ya.’ Jeremiah 6:16.

> “Ka ọ dịghị onye ọ bụla chọọ ịkwatu ntọala nke okwukwe anyị—ntọala ndị ahụ e tọrọ na mmalite nke ọrụ anyị site n’ịmụ Okwu ahụ n’ekpere na site na mkpughe. N’elu ntọala ndị a ka anyị nọ na-ewu kemgbe afọ iri ise gara aga. Ndị mmadụ pụrụ iche na ha achọtala ụzọ ọhụrụ nakwa na ha pụrụ itọ ntọala siri ike karịa nke ahụ e tọrọla. Ma nke a bụ nnukwu aghụghọ. Ọ dịghị onye ọ bụla pụrụ itọ ntọala ọzọ ma e wezụga nke ahụ e tọrọla.”

> “N’oge gara aga ọtụtụ mmadụ ebidola iwulite okwukwe ọhụrụ, iguzobe ụkpụrụ ọhụrụ. Ma ruo ole mgbe ka ihe owuwu ha guzoro? N’oge na-adịghị anya ọ dara, n’ihi na e hiworo ya n’elu Nkume ahụ.”

> “Ọ̀ bụ́ na ndị na-eso ụzọ mbụ ahụ aghaghịghị izute okwu nile nke ụmụ mmadụ? Ọ̀ bụ́ na ha aghaghịghị ige ntị n’ozizi ụgha dị iche iche, ma mgbe ha mechara ihe nile, iguzo sie ike, na-asị: ‘N’ihi na ọ dịghị onye ọbụla pụrụ ịtọ ntọala ọzọ karịa nke a tọpụtarala’? 1 Kọrịnt 3:11.

> “Ya mere, anyị ga-ejidesi mmalite nke ntụkwasị obi anyị ike ruo ọgwụgwụ. Okwu nke ike ka e si n’aka Chineke na n’aka Kraịst ziteere ndị a, na-ewepụta ha n’ụwa, n’otu isiokwu n’otu isiokwu, banye n’ìhè doro anya nke eziokwu nke oge a. Site n’egbugbere ọnụ ndị ọkụ nsọ metụrụ, ndị ohu Chineke ekwusawo ozi ahụ. Okwu Chineke ekwuputara etinyela akara ya n’ịbụ eziokwu nke eziokwu ahụ e kwusara.” Testimonies, volume 8, 296, 297.

Back to Articles