Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Atọ na Abụọ

Site n’Ọdụm Ruo n’Aghụghọ: Nnyocha Miri Emi n’ime Daniel 6 na Amụma Oge Ọgwụgwụ

Author

Jeff Pippenger

Published

December 27, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Isi nke isii nke Daniel bụ ahịrị nke atọ n’ime isi isii mbụ nke Daniel, nke na-egosi kpọmkwem ihe atụ nke nsogbu iwu Ụbọchị Sọnde. N’isi nke atọ, ihe oyiyi ọlaedo Nebukadneza, na ndị ikom atọ ahụ kwesịrị nsọpụrụ, na-anọchi anya ọkọlọtọ a na-ebuli elu, nke ụwa dum na-ele anya.

> Mgbe ahụ, eze Nebukadneza zigara ka a kpọkọta ndị isi, ndị ọchịchị, na ndịisi agha, ndịikpe, ndị na-elekọta akụ, ndị ndụmọdụ, ndị uweojii, na ndị nile na-achị ógbè dị iche iche, ka ha bịa n’ime emume nsọpụta oyiyi ahụ eze Nebukadneza guzobere. Daniel 3:2.

N’isi nke atọ, ndị ikom atọ ahụ kwesịrị nsọ jụrụ ikpere arụsị, omume ha wee butere ha mkpagbu nke ọkụ n’ime ite-ọkụ, ebe Daniel n’isi nke isii na-ehulata ugboro atọ n’ụbọchị, omume ya wee butere ya mkpagbu nke ọgba ọdụm. Ahịrị n’elu ahịrị, ha na-anọchi anya mkpagbu iwu Ụka nke Sọnde dịka mkpebi ofufe, nke, n’ọnọdụ abụọ ahụ, ndị kwesịrị ntụkwasị obi ekpebielarị. Ndị ahụ a na-anọchi anya site na ngwakọta nke atọ na otu, nke na-anọchite puku narị na iri anọ na anọ ahụ, eguzobelarị n’eziokwu tupu ịma jijiji nke mkpagbu eruo.

> “Mmụọ-ozi ahụ sịrị, ‘Jụ onwe unu; unu ga-agba ọsọ ngwa ngwa.’ Ụfọdụ n’ime anyị enweela oge iji nata eziokwu ahụ ma na-aga n’ihu nzọụkwụ site na nzọụkwụ, ma nzọụkwụ ọ bụla anyị mere enyela anyị ike iji mee nke na-esote. Ma ugbu a oge fọdụrụ naanị ntakịrị ka ọ gwụ, ma ihe anyị mụtara n’ime ọtụtụ afọ, ha ga-amụta ya n’ime ọnwa ole na ole. Ha ga-enwekwa ọtụtụ ihe ha ga-amụpụ n’uche ha, na ọtụtụkwa ihe ha ga-amụ ọzọ. Ndị na-achọghị ịnata akara nke anụ ọhịa ahụ na oyiyi ya mgbe iwu ahụ ga-apụta, ga-enwerịrị mkpebi ugbu a iji kwuo, Mba, anyị agaghị asọpụrụ ihe e hiwere nke anụ ọhịa ahụ.” Early Writings, 68.

N’isi nke ise, iwu Sọnde na-ekwu maka njedebe nke anụ ọhịa nke ụwa, na ikpe e wetara site n’aka ndị iro ndị bịara site na mgbidi ahụ.

> N’abalị ahụ ka e gburu Belshaza, eze nke ndị Kaldia. Daraiọs onye Midia we were alaeze ahụ, ebe ọ dị ihe dị ka afọ iri isii na abụọ. Daniel 5:30, 31.

N’isi nke isii, a na-akọwa ịkpara akara nke ndị Chineke, nke e ji itinye akara eze n’ọnụ olulu ọdụm nọchite anya ya.

> E wetara nkume, tụọ ya n’ọnụ olulu ahụ; eze jiri mgbaaka-akara nke aka ya, ya na mgbaaka-akara nke ndị-isi ya, kaa ya akara; ka ihe e kpebiri banyere Daniel ghara ịgbanwe. Daniel 6:17.

Ahịrị atọ ahụ nile na-enye aka n’ịkọwa njirimara nke ọkọlọtọ ahụ e weliri elu n’ime igwe ojii, n’oge awa nke oke ala ọma jijiji ahụ dị na Mkpughe isi nke iri na otu.

> Ha wee nụrụ nnukwu olu sitere n’eluigwe ka ọ na-asị ha, Bịanụ n’ebe a. Ha wee rigoro n’eluigwe n’ime igwe ojii; ndị iro ha wee hụ ha. N’otu awa ahụ kwa, e nwekwara nnukwu ala ọma jijiji, otu ụzọ n’ụzọ iri nke obodo ahụ wee daa, ma n’ala ọma jijiji ahụ e gburu mmadụ puku asaa: ndị fọdụrụnụ wee tụọ egwu, ma nye Chineke nke eluigwe otuto. Mkpughe 11:12, 13.

Isi nke isii nke Daniel na-akọwapụta ịkpọchi ndị Chineke akara, ma ọ na-elekwasị anya karịchaa n’ịta ahụhụ nke nkwekọrịta nke “ndị isi ala, ndị gọvanọ, na ndị eze nta, ndị ndụmọdụ, na ndị isi agha,” ndị ghọgburu eze ka o gbuo Daniel. Aghụghọ e mere eze ahụ (akara nke ọchịchị obodo), bụ isiokwu amụma dị mkpa, nke nwere ọtụtụ ndị àmà amụma. N’adịghị ka Nebukadneza n’isi nke atọ, ma ọ bụ Belshaza n’isi nke ise, ndị ha abụọ amaghị ihe banyere Daniel na ndị àmà atọ ahụ ruo mgbe nsogbu ahụ bịarutere, “nnabata pụrụ iche” Darius nwere n’ebe Daniel nọ tupu nsogbu ahụ abịa na-egosi ọnọdụ dị iche maka nsogbu iwu Ụka.

A họpụtara Daniel “karị” ndịisi abụọ ndị ọzọ, ndịisi atọ ahụ nọkwa n’elu ndị isi ala narị na iri abụọ ahụ. A na-etinye Daniel n’iche iche karịsịa megide ndịisi ahụ na ndị isi ala ahụ, e mekwara ka o nwee amara karịa mmadụ abụọ ahụ ndị na-eme njikọ nke aghụghọ nke ise na-anọchi anya ya (amaghị nwanyị ise ndị nzuzu).

> Ọ masịrị Daraiọs idobe n’elu alaeze ahụ ndị isi narị na iri abụọ, ka ha bụrụ ndị na-achịkọta alaeze ahụ niile; ma n’elu ndị a, o tinyere ndị isi ọchịchị atọ; n’ime ha Daniel bụ onye mbụ: ka ndị isi ahụ na-enye ha akụkọ, ka eze wee ghara inwe mfu ọ bụla. Mgbe ahụ, e mere ka Daniel a dị elu karịa ndị isi ọchịchị na ndị isi ahụ, n’ihi na mmụọ magburu onwe ya dị n’ime ya; eze wee chee idobe ya n’elu ọchịchị ahụ niile. Mgbe ahụ, ndị isi ọchịchị na ndị isi ahụ chọrọ ịchọta ihe ha ga-eji boo Daniel ebubo banyere alaeze ahụ; ma ha enweghị ike ịchọta ihe ọ bụla ha ga-eji boo ya ebubo, ma ọ bụ mmejọ ọbụla; n’ihi na ọ bụ onye kwesịrị ntụkwasị obi, a hụkwaghịkwa njehie ọ bụla ma ọ bụ mmejọ ọ bụla n’ime ya. Mgbe ahụ, ndị ikom a kwuru, Anyị agaghị achọta ihe ọ bụla anyị ga-eji boo Daniel a ebubo, ma e wezụga na anyị chọta ya megide ya banyere iwu nke Chineke ya. Daniel 6:1–5.

A na-eji Dariọs kọwaa aghụghọ a na-eme megide eze, nke na-anọchi anya ndị eze iri ahụ (United Nations), na njedebe nke ụwa. Aghụghọ ahụ na-enye aka n’ịkpọasị nke ndị eze iri ahụ (United Nations) na-egosi megide akwụna ahụ (papacy), nke na-eme ka ha “mee ka ọ tọgbọrọ n’efu ma gbaa ọtọ,” ma “rie anụ ahụ ya, werekwa ọkụ kpọọ ya ọkụ.”

> Mpi iri ahu i hụrụ n’elu anụ ọhịa ahụ, ndị a ga-akpọ nwanyị akwụna ahụ asị, ha ga-emekwa ka ọ bụrụ onye tọgbọrọ n’efu na onye gba ọtọ, ha ga-eripịa anụ ahụ ya, ma jiri ọkụ kpọọ ya ọkụ. N’ihi na Chineke etinyewo n’obi ha ime uche Ya, na ịdị n’otu, na inyefe alaeze ha n’aka anụ ọhịa ahụ, ruo mgbe okwu Chineke ga-emezu. Ma nwanyị ahụ i hụrụ bụ nnukwu obodo ahụ, nke na-achị ndị eze nke ụwa. Mkpughe 17:16–18.

Mba Ndị Dị n’Otu nke Mba Ụwa (alaeze nke asaa), ga-ebibi papacy, ọ bụ ezie na ha ka ga-adịbeghị anya nyefee ya alaeze ha, n’ihi na ha na-achị “obere oge.”

> Ma e nwekwara eze asaa: ise adaala, otu dị, nke ọzọ abịabeghịkwa; ma mgbe ọ bịara, ọ ghaghị ịnọgide naanị nwa obere oge. Mkpughe 17:10.

N’iwu ụbọchị Sọnde, alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ (United States), ka emechara ọchịchị ya nke afọ iri asaa ihe nnọchianya, nke n’ime ya ka e chefuru alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ, anụ ọhịa nke oké osimiri nke Mkpughe iri na atọ (papacy), n’ime afọ iri asaa ihe nnọchianya ahụ nke Aịzaya isi nke iri abụọ na atọ.

> Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ahụ, a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dịka ụbọchị nke otu eze si dị: mgbe ọgwụgwụ nke afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụ abụ dị ka akwụna. Were ụbọ akwara, gagharịa obodo ahụ, gị akwụna a chefuru echefu; mee olu ụtọ, bụrụọ ọtụtụ abụ, ka e wee cheta gị. Ọ ga-erukwa na mgbe ọgwụgwụ nke afọ iri asaa gasịrị, Onyenwe anyị ga-eleta Taịa, ọ ga-alaghachikwa n’ụgwọ ya, ma ya na alaeze niile nke ụwa ga-akwa iko n’elu ụwa dum. Aịzaya 23:15–17.

N’oge iwu Ụka abata, alaeze nke asaa nke amụma Baịbụl, bụ ndị eze iri ahụ (Mba Ndị Dị n’Otu), na-amalite ịchị, ma ọ bụ naanị nwa oge; n’ihi na eze kachasị elu n’etiti ndị eze iri ahụ na-amalite mgbe ahụ ọrụ ya nke ịmanye ụwa dum ka o kwekọọ n’okpuru usoro nke anụ ọhịa ahụ, nke bụ njikọta ụka na ọchịchị, nke a na-anọchikwa anya ya dị ka oyiyi nke anụ ọhịa ahụ.

> M wee hụ anụ-ọhịa ọzọ ka ọ na-apụta n’ala; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ma o kwuru okwu dịka dragọn. O ji ike nile nke anụ-ọhịa mbụ ahụ rụọ ọrụ n’ihu ya, ma mee ka ụwa na ndị bi n’ime ya fee anụ-ọhịa mbụ ahụ ofufe, onye e gwọrọ ọnya ọnwụ ya. O mekwara nnukwu ihe ịtụnanya, nke mere na o mere ka ọkụ si n’eluigwe rịdata n’ụwa n’ihu mmadụ, ma jiri ọrụ ebube ndị ahụ o nwere ike ime n’ihu anụ-ọhịa ahụ duhie ndị bi n’ụwa; na-asị ndị bi n’ụwa ka ha meere anụ-ọhịa ahụ oyiyi, bụ onye e merụrụ ahụ site n’mma-agha, ma dịkwa ndụ. Mkpughe 13:11–14.

Otu ihe bụ isi n’ihe nnọchianya nke anụ ọhịa nke ụwa (United States), nke malitere dịka nwa atụrụ ma mechaa kwuo okwu dịka dragọn, bụ ikwu okwu ya. N’ụzọ amụma, ikwu okwu na-egosi omume nke ọchịchị omebe iwu na nke ọchịchị ikpe ikpe.

> “Ikwu okwu nke mba ahụ bụ omume nke ndị isi ọchịchị iwu na ndị ọchịchị ikpe ya.” *The Great Controversy*, 443.

Mgbe United States buru ụzọ kwuo okwu dịka nwa-aturu, o wepụtara Iwu Ncheta nke United States, si otú a guzobe ala mgbaba nye ndị na-agbapụ mkpagbu nke ọchịchị popu na nke ndị eze Europe.

> Ala nyere nwanyị ahụ aka, ala wee saa ọnụ ya, ilo idei mmiri ahụ nke dragọn ahụ si n’ọnụ ya tụpụ. Mkpughe 12:16.

Ná ngwụsị nke afọ iri asaa ndị ahụ nke ihe nnọchianya, anụ ọhịa nke ụwa na-ekwu okwu ọzọ, ma n’oge ahụ dịka dragọn, ka ọ na-amanye ofufe Sọnde, nke bụ akara nke ikike ndị pope. Mgbe a na-amanye akara nke ikike ndị pope, a na-echeta ọchịchị pope, a na-echeta ya, mgbe a na-eme ka idebe Iwu ahụ nke a na-ekwesịghị ichefu echefu bụrụ ihe iwu na-akwadoghị.

> Chetakwa ụbọchị izu-ike ahụ, ido ya nsọ. Ụbọchị isii ka ị ga-arụsi ọrụ ike, mee kwa ọrụ gị niile: Ma ụbọchị nke asaa bụ izu-ike nke Onyenwe anyị Chineke gị: n’ime ya ị gaghị arụ ọrụ ọbụla, gị onwe gị, ma ọ bụ nwa gị nwoke, ma ọ bụ nwa gị nwanyị, ohu gị nwoke, ma ọ bụ ohu gị nwanyị, ma ọ bụ anụ ụlọ gị, ma ọ bụ ọbịa gị nke nọ n’ime ọnụ ụzọ ámá gị: N’ihi na n’ime ụbọchị isii ka Onyenwe anyị mere eluigwe na ụwa, oké osimiri, na ihe niile dị n’ime ha, wee zuo ike n’ụbọchị nke asaa: ya mere Onyenwe anyị gọziri ụbọchị izu-ike ahụ, wee doo ya nsọ. Ọpụpụ 20:8–11.

Nnupu isi nke mba n’ebe Chineke nọ ka mbibi nke mba ahụ na-esokwa, ma ike atọ ndị na-eduga ụwa gaa Amagedọn na-ejikọ aka.

> “Site n’iwu a ga-eme ka e guzobe ọchịchị Pọopu n’ime mmebi iwu Chineke, mba anyị ga-ekewapụ onwe ya kpamkpam n’ezi omume. Mgbe Protestantism ga-agbatị aka ya gafee olulu miri emi ahụ ka o jide aka ike Rom, mgbe ọ ga-eru gafee abis ahụ iji kpakọrịta aka na Spiritualism, mgbe, n’okpuru mmetụta nke njikọ a nke akụkụ atọ, mba anyị ga-ajụ ụkpụrụ ọ bụla nke Iwu Ncheta ya dịka ọchịchị Protestant na nke repọblik, ma dozie ụzọ maka mgbasa ụgha na nduhie nke papal, mgbe ahụ anyị pụrụ ịmata na oge eruola maka ọrụ ebube ahụ nke Setan, nakwa na ọgwụgwụ dị nso.” Testimonies, mpịakọta nke 5, 451.

Mgbe “Protestantism” (United States), “ike ndị Rom” (Vatican) na “Spiritualism” (United Nations) jikọtara aka n’iwu ụbọchị Sọnde, ha na-amalite iduga ụwa gaa Amagedọn, nke e gosipụtara dịka nke mbụ na-amanye ụwa ịnakwere ikike nke ọchịchị otu-ụwa, nke mejupụtara ụka na ọchịchị, ebe ụka na-achịkwa mmekọrịta ahụ. Ike ọrụ ebube ndị anụ ọhịa nke ụwa ji arụ ọrụ ọ bụghị naanị na-eweta ịkwa iko nke akwụna Taịa na ndị eze nke ụwa, kama ọ na-eme ka “ikwu okwu” nke onyinyo anụ ọhịa nke ụwa dum bụrụ iwu a ga-erube isi. Dị ka nkọwa amụma si dị, nke a pụtara na ọchịchị otu-ụwa ahụ ga-enwerịrị òtù omeiwu (nke dị na New York), na òtù ikpe (nke dị na Hague).

> Ọ na-eduhiekwa ndị bi n’elu ụwa site n’ụzọ nke ọrụ ebube ndị ahụ, nke e nyere ya ike ime n’ihu anụ ọhịa ahụ; na-agwa ndị bi n’elu ụwa ka ha mee ihe oyiyi nye anụ ọhịa ahụ, nke e jiri mma agha merụọ ahụ, ma o biri ndụ. E nyekwara ya ike inye ihe oyiyi anụ ọhịa ahụ ume ndụ, ka ihe oyiyi anụ ọhịa ahụ wee kwuo okwu, meekwa ka e gbuo ndị niile na-agaghị akpọ isiala nye ihe oyiyi anụ ọhịa ahụ. Ọ na-emekwa ka mmadụ niile, ndị nta na ndị ukwu, ndị bara ụba na ndị ogbenye, ndị nweere onwe ha na ndị ohu, nata akara n’aka nri ha, ma ọ bụ n’egedege ihu ha: ka onye ọbụla ghara ịzụ ma ọ bụ ree ihe, ma e wezụga onye nwere akara ahụ, ma ọ bụ aha anụ ọhịa ahụ, ma ọ bụ ọnụ ọgụgụ aha ya. N’ebe a ka amamihe dị. Ka onye nwere nghọta gụọ ọnụ ọgụgụ anụ ọhịa ahụ: n’ihi na ọ bụ ọnụ ọgụgụ nke mmadụ; ọnụ ọgụgụ ya bụ narị isii na iri isii na isii. Mkpughe 13:14–18.

Anụ ọhịa nke ụwa (United States), ga-eduhie ụwa dum ka ọ nabata ihe oyiyi anụ ọhịa nke zuru ụwa ọnụ, otu ihe oyiyi ahụ nke United States kpụrụ ka ọ na-eduga n’iwu Ụka site n’ịsọpụrụ ụbọchị Sọnde ma n’ikpeazụ mee ka a manye ya. O mesịa nye ọchịchị otu ụwa ike ime ka a manye iwu ya, n’okpuru iyi ọnwụ, na/ma ọ bụ ntaramahụhụ akụ na ụba. Aghụghọ e jiri duhie eze Daraiọs, bụ ihe nnọchianya nke aghụghọ ndị eze nke a na-akọwapụta ugboro ugboro n’amụma; n’ihi na ka anụ ọhịa nke ụwa na-amalite ịmanye ụwa ka ọ nabata ọchịchị otu ụwa, arụmụka a na-eji amanye ụwa ka ọ nabata nhazi ahụ bụ na a ghaghị iguzogide ike ahụ nke kpasuru mba dị iche iche iwe (Islam) site n’agha zuru ụwa ọnụ.

United States na-amanye akara nke ikike papal, n’ihi na ikpé Chineke ewetaala ọnọdụ nsogbu dị otu a n’ime United States ruo mgbe e debere iwu ụbọchị Sọnde, nke mere ka e wepụta ngwọta na, site n’ịlaghachi n’ebe chi nke Katọlik dị, a ga-akwụsị ihe isi ike akụ na ụba ndị nọgidere na-abawanye. Ma n’oge iwu ụbọchị Sọnde, onye iro ahụ batara n’uzo nzuzo n’okpuru mgbidi dị ala na-eweta ikpé nke mbibi mba.

> “Mgbe ahụ nnukwu onye-nduhie ga-eme ka ndị mmadụ kwenye na ndị na-ejere Chineke ozi bụ ndị na-akpata ihe ọjọọ ndị a. Otu ìgwè ahụ nke kpasuru iwe nke Eluigwe ga-ebunye nsogbu ha niile n’isi ndị ahụ nke nrubeisi ha nye iwu Chineke bụ ịba mba na-adịgide adịgide nye ndị na-emebi iwu. A ga-ekwupụta na ndị mmadụ na-akpasu Chineke iwe site n’imebi sabbath nke Sunday; na mmehie a ewetala ọdachi ndị na-agaghị akwụsị ruo mgbe a ga-eme ka idebe Sunday bụrụ ihe a na-amanye n’ike n’ike; nakwa na ndị na-eweta arịrịọ nke iwu nke anọ, si otu a na-ebibi nsọpụrụ nye Sunday, bụ ndị na-enye ndị mmadụ nsogbu, na-egbochi iweghachi ha n’amara Chineke na ọganihu nke ụwa a. N’ụzọ dị otu a, ebubo ahụ eboro n’oge ochie megide ohu Chineke ga-ekwughachi ọzọ, ma n’elu ihe ndabere e guzobere nke ọma n’otu aka ahụ: ‘O wee ruo, mgbe Ehab hụrụ Ịlaịja, Ehab sịrị ya, Ọ̀ bụ gị ka ị na-enye Izrel nsogbu? Ọ zara, Esighị m enye Izrel nsogbu; kama ọ bụ gị, na ụlọ nna gị, n’ihi na unu ahapụwo iwu Jehova, ma gị onwe gị esowoela ndị Bealim.’ 1 Kings 18:17, 18. Dịka a ga-akpalite ọnụma ndị mmadụ site n’ebubo ụgha, ha ga-agbaso ụzọ megide ndị nnọchi-anya Chineke nke yiri nke ukwuu ụzọ ahụ Izrel nupụisi jere megide Ịlaịja.” The Great Controversy, 590.

N’“oge” nke “oke ala ọma jijiji” nke Mkpughe isi nke iri na otu, “Ahụhụ” nke atọ nke Alakụba, nke bụkwa Opì nke Asaa, ga-ada n’oge ahụ, ọ ga-akpasukwa mba nile iwe. A ga-eji iwe ahụ nke mba nile megide Alakụba duhie ụwa ka ọ nabata otu nkwa ahụ efu nke ka dara ada n’aka anụ ọhịa nke ụwa. Nkwa efu ahụ bụ na; site n’ido onwe ha n’okpuru ọchịchị Katọlik, dịka e si anọchi anya ya site n’akara nke ikike popu, ikpe Chineke ndị na-abawanye ga-akwụsị. Nkwa ahụ, nke egosilarị na ọ dịghị arụ ọrụ n’ebe United States nọ, ka a ga-emesịa jiri bụrụ nkwa e kwere ụwa nke ụjọ jidere.

A ga-agbasi mbọ ike na ọ bụrụ na mba nile nke ụwa ekweta ma kwe ka e guzobe ọchịchị otu-ụwa maka nzube nke idozi agha nke Islam wetara, udo na nkwụsi ike ga-alọghachi. Islam bụ ike ahụ nke Akwụkwọ Nsọ kpọrọ aha dịka nke na-eme ka mmadụ nile zukọta imegide Islam, ma nzukọ ahụ bụ aghụghọ ikpeazụ nke ndị eze.

> Mmụọ-ozi nke Onyenwe anyị wee sị ya, Lee, i di ime, ị ga-amụkwa nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Ishmael; n’ihi na Onyenwe anyị anụwo ahụhụ gị. Ọ ga-abụkwa nwoke ọhịa; aka ya ga-adịgide megide mmadụ nile, aka mmadụ nile kwa ga-adịgide megide ya; ọ ga-ebikwa n’iru ụmụnne ya nile. Jenesis 16:11, 12.

Ishmael bụ nna ime mmụọ nke okpukpe Islam. Ọ bụ eziokwu na Mohammed, nna Islam, apụtaghị n’akụkọ ihe mere eme ruo narị afọ nke asaa, ma ndị oge ochie ahụ n’ezi ọdịdị anụ ahụ bụ ihe Chineke ji anọchi anya ndị ime mmụọ n’ụbọchị ikpeazụ.

> Otú a ka Onye-nwe anyị, Eze Izrel, na Onye mgbapụta ya, Onye-nwe nke usuu ndị agha, kwuru: Abụ m onye mbụ, abụ mkwa onye ikpeazụ; ma e wezụga m, ọ dịghị Chineke ọzọ. Ònye kwa, dịka m, ga-akpọku, gwa ya, doziekwa ya n’usoro n’ihu m, ebe ọ bụ na m họpụtara ndị oge ochie? Ma ihe ndị na-abịa, na ndị ga-abịa, ka ha gosi ha. Aịzaya 44:6, 7.

Tupu a mụọ Ishmael, a kpọrọ ya aha ma kọwapụta ọrụ amụma ya. Aka ụmụ ya nke mmụọ ga-adị “megide mmadụ nile, aka mmadụ nile” ga-adịkwa “megide ya.” Ma n’adịghị ka ozizi nzuzu nke nnwere-uche na-aga n’ihu, Baịbụl na-akụzi na Ishmael ga-“ebi n’ihu ụmụnne ya nile.” Ha anaghị etinye onwe ha n’omenala gbara ha gburugburu, kama ọtụtụ n’ime ha na-ama ya ikpe, na-emegide ya ma na-awakpo ya. Mmụọ nke Ishmael bụ na “ya” ga-“abụ mmadụ ọhịa.” Echiche na e nwere òtù udo n’okwukwe Alakụba enweghị nkwado n’Okwu Chineke, ma ọ bụkwa na Koran.

Nduhie nke ndị isi ala abụọ ahụ na ndị-isi narị abụọ na iri abụọ n’isi nke isii nke Daniel, na-akọwapụta nduhie a ga-ewetara ndị eze iri ahụ mgbe a ga-eduga ha ikwere na ebumnuche na ihe mberede dị n’itinye ọchịchị otu ụwa n’ọrụ, n’okpuru njikwa Rome, bụ iji dozie nsogbu agha Alakụba na-arịwanye elu nke bụ “Ahụhụ nke atọ”. Ozugbo e guzobere oyiyi anụ ọhịa ahụ ma nye ya ike ka ọ “kwuo okwu,” ụwa ga-achọpụta, mgbe oge agafeworị, na ebumnuche ndị popu bụ imegide ndị na-edobe Sabbath nke ụbọchị nke asaa (Daniel), ọ bụghị onye iro ahụ batara na nzuzo site na mgbidi ndịda a na-echeghị nche.

> “Okwu Chineke enyewo ịdọ aka ná ntị banyere ihe ize ndụ na-abịa n’ihu; ọ bụrụ na a naghị ele nke a anya, ụwa Protestant ga-amata ihe ebumnuche Rom bụ n’eziokwu, naanị mgbe ọ ga-abụla oge agafewo ịgbanahụ ọnyà ahụ. Ọ na-etolite n’ike nwayọọ nwayọọ n’enweghị mkpọtụ. Ozizi ya na-arụ ọrụ mmetụta ha n’ụlọ nzukọ omeiwu, n’ime ụka dị iche iche, nakwa n’obi mmadụ. Ọ na-akwakọba ụlọ ya ndị dị elu ma sie ike, n’ime ebe nzuzo ha ka a ga-emeghachi mkpagbu ya ndị gara aga. Nwayọọ nwayọọ ma n’enweghị onye na-enyo enyo, ọ na-eme ka ike ya sie ike iji kwalite ebumnuche nke ya mgbe oge ya ga-eru iji tie ihe. Naanị ihe ọ na-achọ bụ ala ohere ka mma, ma a na-enyekwa ya nke a ugbua. N’oge na-adịghị anya anyị ga-ahụkwa, anyị ga-anụkwa, ihe ebumnuche nke akụkụ Rom bụ. Onye ọ bụla nke ga-ekwere ma rubekwa isi n’okwu Chineke ga-esi n’ihi nke a nweta nkọcha na mkpagbu.” The Great Controversy, 581.

Nduhie nke Mba Ndị Dị n’Otu, nke ndị pápà na-emezu, nke na-amịpụta ịbọ̀ ọ̀bọ̀ nke obi ha, ka a na-egosikarị n’Akwụkwọ Nsọ; akụkọ banyere Daraias bụkwa ihe atụ bụ isi nke eziokwu a. Ọ bụ nduhie a na-ebu ụzọ mezuo na United States, emesịa ekwughachi ya n’ụwa dum. A na-achọpụta eziokwu a n’akụkọ Ilaịja na Jezebel, mgbe ahụ ọzọkwa n’akụkọ Jọn Onye Na-eme Baptizim na Herodias, nakwa n’obe a kpọgidere Kraịst. Iwe Islam na-eme ka mba dị iche iche kpasuo iwe bụ aghụghọ ike ndị pápà ji arụ ọrụ, nke na-enye ya ebe ndabere iji wakpo ndị na-edebe ụbọchị izu ike n’ụwa niile.

Mmasị mbụ a kpọrọ Islam bụ iwebata Ishmael n’ime Akwụkwọ Nsọ, ma ọrụ e ji amata Islam n’ọgwụgwụ ụwa—ya bụ, itinye ụwa n’ụjọ zuru ụwa ọnụ ka ha wee nabata atụmatụ ọ bụla dịka ihe ngwọta—bụ ihe na-eme ka aghụghọ ahụ nwee ike imezu. Aghụghọ ahụ bụ ihe na-akpali Mba Ndị Dị N’Otu (ndị eze iri ahụ) imezu uche Chineke, ma kwe ka ha nye alaeze ha (alaeze nke asaa ahụ) n’aka papacy (anụ ọhịa ahụ).

Nghọgbu e gosiri site n’aka Darius, na ahịrị amụma ndị ọzọ, gụnyere ọrụ Alakụba n’ịkpasu mba dị iche iche iwe, ihe kpatara n’ikpeazụ e ji bibie ọchịchị popu site n’aka Mba Ndị Dị n’Otu, ma n’otu aka ahụ dịkwa mkpa, ọ na-akọwapụta ọnọdụ ndị gbara ihe omimi nke alaeze nke asatọ gburugburu, ya bụ, nke sitere n’ime asaa e debere ịbụ isi Babilọn nke oge a.

Daniel n’olulu ọdụm bụ nnọchite amụma dị nnọọ mgbagwoju anya, ma nghọta ya na-adị naanị mgbe a na-etinye usoro nke “akara n’elu akara” n’ọrụ.

Anyi ga-aga n’ihu na Daniel isi nke isii n’isiokwu na-esonụ.

> “Mgbe anyị dịka otu ndị mmadụ ghọtara ihe akwụkwọ a pụtara nye anyị, a ga-ahụ n’etiti anyị nnukwu mgbake.” Testimonies to Ministers, 113.

Back to Articles