Article

# Akwụkwọ Daniel - Nke Iri Anọ na Anọ

Iwepụ Ihe-nzuzo nke Ụbọchị Ikpeazụ: Ọchịchọ Daniel Maka Ịghọta

Author

Jeff Pippenger

Published

January 18, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyị mechiri otu edemede e bipụtara n’oge na-adịbeghị anya site n’otu akụkụ sitere n’akwụkwọ Prophets and Kings, ebe Nwanyị White kọwara na Daniel nọ na-achọ “ịghọta mmekọrịta dị n’etiti afọ iri asaa nke ndọkpụ n’agha, dịka e buru amụma ya site n’ọnụ Jeremiah, na afọ puku abụọ na narị atọ ahụ nke, n’ọhụụ, ọ nụrụ ka onye ọbịa ahụ sitere n’eluigwe kwupụtara na ha ga-agafe tupu e mee ka ebe nsọ nke Chineke dị ọcha.”

> “Site n’ọhụụ ọzọ ka e si nye ìhè karị banyere ihe omume nke ọdịnihu; ma ọ bụ n’isi ngwụcha ọhụụ a ka Daniel nụrụ ‘otu onye nsọ ka ọ na-ekwu okwu, onye nsọ ọzọ wee sị onye nsọ ahụ nke na-ekwu okwu, Ruo ole mgbe ka ọhụụ a ga-adị?’ Daniel 8:13. Azịza e nyere, ‘Ruo puku ụbọchị abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ ahụ dị ọcha’ (amaokwu 14), jupụtara ya n’ọgbagwoju anya. N’ịdị uchu ka ọ chọrọ ịmata ihe ọhụụ ahụ pụtara. Ọ pụghị ịghọta mmekọrịta dị n’etiti afọ iri asaa nke ndọrọ n’agha, dịka e buru amụma ya site n’ọnụ Jeremiah, na puku ụbọchị abụọ na narị atọ ahụ nke ọ nụrụ n’ọhụụ ka onye ozi eluigwe kwupụtara na ha ga-agafe tupu ime ka ebe nsọ Chineke dị ọcha. Mụọ-ozi Gabriel nyere ya nkọwa nke akụkụ ya; ma mgbe onye amụma ahụ nụrụ okwu ndị a, ‘Ọhụụ ahụ … ga-abụ maka ọtụtụ ụbọchị,’ ike gwụrụ ya, ọ daa mba. ‘Mụ onwe m Daniel dara mba,’ ka ọ dekọrọ banyere ahụmahụ ya, ‘arịaala m ọrịa ụbọchị ụfọdụ; emesịa m biliri, rụọ ọrụ eze; ọhụụ ahụ wee ju m anya, ma ọ dịghị onye ghọtara ya.’ Amaokwu 26, 27.” Prophets and Kings, 553, 554.

Ndị Millerite erubeghị mgbe ọ bụla n’ịghọta nke ọma ozi ntọala ahụ ha kpọsara. Mgbe oge ruru ka Odum nke ebo Juda chọọ inye ozi karịrị akarị banyere “oge asaa” ahụ, ha gabigara n’ahụmahụ Laodisia, ma afọ asaa ka e mesịrị, ha jụrụ ìhè nke “oge asaa” ahụ kpamkpam. Ha ahụghị mgbe ọ bụla njikọ zuru ezu dị n’etiti afọ iri asaa na afọ puku abụọ na narị atọ, nke Daniel ji obi ya niile chọsie ike ịghọta. Daniel na-anọchi anya ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

Ala ahụ na-anụrị izu-ike sabbat ya bụ akụkụ nke ọgbụgba-ndụ ahụ e nyere Izrel oge ochie nke gụnyere iwu banyere izu-ike nke ala kwa afọ nke asaa. Ọgbụgba-ndụ ahụ gụnyekwara okirikiri nke afọ asaa nke na-emegharị ugboro asaa. O gụnyekwara ntọhapụ na mweghachi nke ihe onwunwe na ndị ohu na njedebe nke okirikiri asaa nke afọ asaa (afọ iri anọ na itoolu) n’oge emume a maara dị ka jubili. Ndị Juu nupụrụ isi megide ụkpụrụ ndị ahụ nke ọgbụgba-ndụ ahụ, ma 2 Ihe E Mere Eme gosiri na afọ iri asaa nke ndọta n’agha, nke Jeremaịa onye-amụma kwuru banyere ya, nọchiri anya nnupụisi nke afọ narị anọ na iri itoolu gara aga. N’ime afọ narị anọ na iri itoolu, ọ bụrụ na Izrel oge ochie erube isi n’iwu ndị dị n’ime ọgbụgba-ndụ ahụ dịka e depụtara ha na Levitikọs iri abụọ na ise, ngụkọta ya gaara abụ afọ iri asaa n’ime afọ ndị ahụ nke ala gaara zuru ike. Afọ nke Akwụkwọ Nsọ bụ ụbọchị narị atọ na iri isii, ma ụbọchị narị atọ na iri isii a mụbara ugboro asaa (“oge asaa”) hà nhata puku ụbọchị abụọ narị ise na iri abụọ.

Afọ iri asaa ahụ jikọtara kpamkpam na izuike ala ahụ, nke kwa jikọtara kpamkpam na “oge asaa” ahụ. Daniel nọ na-achọ “ịghọta mmekọrịta” nke “ndọta n’agha nke afọ iri asaa,” “na afọ puku abụọ na narị atọ,” “tupu ime ka ebe nsọ Chineke dị ọcha.” Ya mere, ọ nọ na-achọ ịghọta mmekọrịta dị n’etiti ọhụụ “chazon” na ọhụụ “mareh.” Ọ gaghị ekwe omume ịghọta mmekọrịta ahụ n’enweghị ikweta izuike ala ahụ nke dị na Levitikọs iri abụọ na ise na iri abụọ na isii, tinyere ndọta n’agha nke afọ iri asaa nke Jeremaya kwuru banyere ya. Ọ bụrụ na i kweghị na “oge asaa” ahụ na-anọchi anya oge amụma nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ, i wepụla onwe gị n’ime ndị Daniel nọchiri anya ha n’ụbọchị ikpeazụ. Ndị Millerite kwenyere na “oge asaa” ahụ bụ amụma oge, ma Adventizim ekwenyeghịzi otú ahụ.

Daniel, dịka ọ dịkwa n’ihe gbasara ndị-amụma niile, na-anọchi anya ndị nke Chineke n’ọgwụgwụ ụwa, ma okwu Sister White banyere agụụ o nwere ịghọta njikọ dị n’etiti afọ iri asaa ahụ (“oge asaa”) na afọ puku abụọ na narị atọ ahụ, na-anọchi anya ọchịchọ nke ndị nke Chineke n’ụbọchị ikpeazụ ga-enwe. Dị ka e kwuworo n’akwụkwọ ndị gara aga, ọ dịghị eziokwu ọbụla e gosipụtara n’elu chaatị 1843 na 1850 nke na-enweghị nkwado kpọmkwem (ugboro ugboro) n’akwụkwọ Sister White.

Ọla Miller ga-enwu ugboro iri karịa n’Iti-nkpu Etiti Abalị nke ụbọchị ikpeazụ, ma n’ime ime nke a, ọla ndị ahụ na-anọchi anya ule ikpeazụ maka ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke nke Adventism. Ọla ndị ahụ bụ eziokwu ndị ntọala e gosiri n’elu mbadamba Habakkuk, na ọla ndị dị n’ime igbe e tinyere n’elu tebụl n’etiti ụlọ Miller. Ule ntọala ahụ bụ ule ikpeazụ, ma otu a kwa, ka ọ dịkwa ikike nke Mmụọ nke Amụma. Ịjụ eziokwu ndị ntọala ahụ, ndị e jiri ọla ndị dị na nrọ Miller mee ihe nnọchianya ha, bụkwa n’otu oge ahụ ịjụ Mmụọ nke Amụma.

> “Iduhie ikpeazụ nke ukwuu nke Setan ga-abụ ime ka àmà nke Mmụọ nke Chineke ghara inwe mmetụta ọ bụla. ‘Ebe ọhụ enweghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi’ (Ilu 29:18). Setan ga-eji amamihe aghụghọ rụọ ọrụ, n’ụzọ dị iche iche na site n’aka ndị ọrụ dị iche iche, iji mee ka ntụkwasị obi nke ndị fọdụrụnụ nke Chineke n’ime ezi àmà ahụ maa jijiji. Ọ ga-eweta ọhụ ụgha iji duhie, ọ ga-agwakọkwa ụgha na eziokwu, ma si otu a mee ka ihe niile a na-akpọ ọhụ bụrụ ihe na-asọ ndị mmadụ oyi dị ka ụdị ịnụ ọkụ n’obi na-enweghị uche; ma mkpụrụobi ndị ezi omume, site n’itule ụgha na eziokwu n’otu n’otu, ga-enwe ike ịmata ọdịiche dị n’etiti ha.” Selected Messages, volume 2, 78.

Anyị na-atụle ugbu a mmụba nke ihe ọmụma nke mere n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite site n’afọ 1798 ruo 1844, ma anyị na-achọpụta na, ọbụna n’agbanyeghị na ndị Millerite ziri ezi n’ọrụ ha tinyere amụma, akụkọ ihe mere eme e ji welite ha tinyere oke n’ịghọta ha. Anyị nọ ugbu a n’ụbọchị ikpeazụ, nakwa n’ọgbọ ikpeazụ (nke anọ) nke Adventism. N’oge a, e tinyewo Adventism n’okpuru nkuzi nke ọdịnala na omenala (nkume ịchọ mma adịgboroja) nke ukwuu, nke mere na ọ maghịzi ihe eziokwu ndị ntọala ya bụ. Amaghị ihe eziokwu ndị ahụ bụ na-egbochi Adventism ịghọta mkpa eziokwu ndị ahụ dị, ma na-eme ka iwu ugboro ugboro a na-enye ka e chebe ma debe eziokwu ndị ahụ bụrụ ihe na-enweghị isi.

Tupu anyị aga n’ihu n’ịkọwa nkọwa Gebriel banyere ọhụ Ulai River, anyị ga-atụle ihe ole na ole dị mkpa metụtara eziokwu ndị bụ isi na ikike nke Mmụọ Amụma. Ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a na-arụ ụka na amaokwu na-esonụ na-egosi na amụma oge kachasị ogologo dị n’Akwụkwọ Nsọ bụ afọ puku abụọ na narị atọ.

> “Ahụmahụ nke ndịozi ahụ kwusara ‘ozi-ọma nke alaeze ahụ’ n’oge ọbịbịa mbụ nke Kraịst, nwere nke ya nke kwekọrọ na ya n’ahụmahụ nke ndị ahụ kpọsara ozi nke ọbịbịa Ya nke ugboro abụọ. Dịka ndịozi ahụ gara na-ekwusa, sị, ‘Oge ahụ emezuwo, alaeze Chineke adịkwala nso,’ otu a ka Miller na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ kwusara na oge amụma ahụ kachasị ogologo ma bụrụkwa nke ikpeazụ e mere ka a hụ n’ime Bible na-achọ iru ngwụcha, na ikpe ahụ adịkwala nso, nakwa na a ga-ebute alaeze ebighị ebi ahụ. Nkwusa nke ndịozi ahụ banyere oge dabeere n’izu iri asaa nke Daniel 9. Ozi nke Miller na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ nyere kpọsara njedebe nke ụbọchị puku abụọ na narị atọ nke Daniel 8:14, nke izu iri asaa ahụ bụ akụkụ ya. Nkwusa nke onye ọbụla n’ime ha abụọ dabeere n’imezu nke akụkụ dị iche iche nke otu nnukwu oge amụma ahụ.”

> “Dị ka ndị mbụ na-eso ụzọ Kraịst, William Miller na ndị ya na ha so aghọtaghị nke ọma, n’onwe ha, ihe ozi ahụ ha bu pụtara. Njehie ndị e guzobeworo kemgbe ogologo oge n’ime ụka gbochiri ha iru n’ịkọwa nke ọma otu isi ihe dị mkpa n’amụma ahụ. Ya mere, ọ bụ ezie na ha kwusara ozi ahụ nke Chineke nyefere ha ka e nye ụwa, ma n’ihi nghọtahie banyere ihe ọ pụtara, ha tara ahụhụ nke mmechuihu.” The Great Controversy, 351.

Akụkụ ahụ kwuru na, “Miller na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ kwusara na oge amụma nke kacha ogologo na nke ikpeazụ e gosiri n’ime Akwụkwọ Nsọ dị nso ịgwụcha,” ndị ọkà mmụta okpukpe ahụ na-ekwukwa na oge amụma nke kacha ogologo na nke ikpeazụ bụ afọ puku abụọ na narị atọ ahụ. Ha na-ekwukwa ọzọ na nke a bụ ihe Nwannaanyị White na-akọwapụta n’akụkụ ahụ, n’ihi na, dịka ha si kwuo, ọ na-ekwu kpọmkwem banyere oge ahụ nke afọ puku abụọ na narị atọ. Ha kpuru ìsì n’ihe gbasara mmekọrịta dị n’etiti afọ iri asaa ahụ na oge ahụ nke afọ puku abụọ na narị atọ. Ha kpuru ìsì n’ìhè ahụ Daniel nọ na-achọ ịghọta.

Ellen White bụ onye Millerite, ọ makwa ozi ndị e debere n’elu chaatị ndị ọsụ ụzọ nke 1843, nakwa n’elu chaatị ndị ọsụ ụzọ nke 1850 nke F. D. Nichols bipụtara. Chaatị nke 1850, nke Nichols mepụtara, ka e kwadebere n’ụlọ Nichol n’oge ahụ James na Ellen White bi na Nichols. Oge amụma kachasị ogologo n’ime Akwụkwọ Nsọ, nke e gosipụtara n’elu chaatị abụọ ahụ, abụghị puku afọ abụọ na narị atọ, kama ọ bụ “oge asaa,” nke Levitikọs iri abụọ na isii.

Ikwu na amaokwu gara aga bụ njirimara sitere n’ike mmụọ nsọ nke puku afọ abụọ na narị atọ ahụ dịka oge amụma nke kacha ogologo ma bụrụkwa nke ikpeazụ, bụ ime ka ihe odide Sister White gbagha onwe ha. Ọ bụrụ na o kweere ihe ndị ọkà mmụta okpukpe ahụ na-ekwu banyere amaokwu a, gịnịzi ka ọ pụtara mgbe ọ kwadoro eserese ndị na-akwado “ugboro asaa?”

> “Ahụwo m na ọ bụ aka Onyenwe anyị duziri chaatị 1843 ahụ, nakwa na a gaghị agbanwe ya; na ọnụọgụ ndị ahụ dị dịka Ọ chọrọ ka ha dị; na aka Ya dịkwasịrị ya ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụ ndị ahụ, ka onye ọ bụla ghara ịhụ ya, ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.” Early Writings, 74.

Ndị chọrọ ịkwado ọdịnala na akụkọ ifo ha pụrụ ịrụ ụka na n’akpụkpọ eserese nke 1843, Onyenwe anyị jidere aka Ya n’elu njehie nke “oge asaa,” ruo mgbe O wepụrụ aka Ya n’ụbọchị e mesịrị. Nsogbu dị n’echiche ahụ bụ na Sister White kọwara mgbe Onyenwe anyị wepụrụ aka Ya n’ọnụọgụ ndị ahụ; e wepụrụ aka Ya tupu Ọktoba 22, 1844, ozugbo mgbe mmechuihu mbụ ahụ gasịrị. N’ihe àmà ya banyere ihe omume ahụ, ọ na-akọwapụta njehie ahụ e meziri, ma o doro anya na njehie ahụ abụghị “oge asaa.”

> “Ndị ahụ kwere ekwe, bụ́ ndị dara mbà n’obi, ndị na-apụghị ịghọta ihe mere Onyenwe ha ji abịaghị, a hapụghị ha n’ọchịchịrị. Ọzọkwa, e duuru ha gaa n’Akwụkwọ Nsọ ha ka ha chọchaa oge amụma dị iche iche. E si n’ọgụgụ ndị ahụ wepu aka nke Onyenwe anyị, a kọwakwaara njehie ahụ. Ha hụrụ na oge amụma ndị ahụ rutere ruo n’afọ 1844, nakwa na otu ihe akaebe ahụ ha gosipụtara iji gosi na oge amụma ndị ahụ mechiri n’afọ 1843, gosikwara na ha ga-akwụsị n’afọ 1844.” Early Writings, 237.

Mgbe e “wepụrụ aka Onyenwe anyị n’ihe nnọchianya ndị ahụ, ma kọwaa njehie ahụ,” mgbe ahụ ha ghọtara “na otu ihe-àmà ahụ ha wetara iji gosi na oge amụma dị iche iche mechiri n’afọ 1843, gosipụtara na ha ga-akwụsị n’afọ 1844.” Oge amụma ndị e buru ụzọ chee na ha ga-emechi n’afọ 1843 ka e sere na chaatị nke 1843, bụ́ chaatị ahụ onye ọ bụla n’ime ndị nkwusa Millerite narị atọ ji. Oge amụma ndị e gosiri na chaatị ahụ nke mechiri n’afọ 1843 bụ afọ puku abụọ na narị atọ nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na anọ, afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke Levitikọs iri abụọ na isii, na afọ otu puku narị atọ na iri atọ na ise nke Daniel iri na abụọ. Mgbe ndakpọ olileanya mbụ ahụ gasịrị, Onyenwe anyị wepụrụ aka Ya n’ebe njehie ahụ dị, ma ndị Millerite wee ghọta na otu ihe-àmà ahụ nke kọwara njedebe nke oge amụma dị iche iche n’afọ 1843, n’ezie gosipụtara na oge ndị ahụ kwụsịrị n’afọ 1844.

A rụpụtara chaatị nke 1850 n’afọ 1850, e wee tinye ya n’ahịa n’ọnwa Jenụwarị nke 1851. Ellen White dekọrọ na chaatị ahụ kwa bụ mmezu nke Habakkuk, dịka o dekọkwara gbasara chaatị nke 1843. Chaatị ahụ kwa nọchiri anya oge amụma kacha ogologo dịka “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii.

> “Ahụrụ m na Chineke nọ n’ọrụ ibipụta chaatị ahụ nke Nwanna Nichols mere. Ahụrụ m na e nwere amụma banyere chaatị a n’Akwụkwọ Nsọ, ma ọ bụrụ na e mere chaatị a maka ndị nke Chineke, ọ bụrụ na ọ zuru otu onye ezu, ọ dịkwa otu a maka onye ọzọ, ma ọ bụrụ na otu onye chọrọ ka e tee chaatị ọhụrụ n’ogo ka ukwuu, mmadụ niile chọrọkwa ya n’otu oke ahụ.” Manuscript Releases, volumu 13, 359.

Ikwu na nkọwa Sister White banyere eziokwu ahụ bụ na ndị Millerite “kwusara na oge amụma kacha ogologo ma bụrụkwa nke ikpeazụ e mere ka a hụ n’ime Bible na-achọ ịgwụ,” ziri ezi, n’ihi na ha mere otú ahụ n’ezie. Ikwu na “oge amụma” “kacha ogologo” ahụ bụ afọ puku abụọ na narị atọ na-eme ka akaebe Sister White guzoo megide onwe ya, ma megidekwa ndekọ akụkọ ihe mere eme. Ikwere akụkọ ifo ahụ bụ ikwere ụgha, ma n’ụbọchị ikpeazụ ndị họrọ ikwere ụgha na-eme otú ahụ n’ihi na ha anaghị ahụ eziokwu n’anya.

Jizọs ejighị n’ụzọ ọrụ-ebube tinye n’ime onwe Ya ụdị ọgwụ mgbu chi ọ bụla ka O wee gafee ahụhụ nke obe. Jizọs tara ahụhụ n’ahụhụ dị nsọ, nke dị anya karịa ihe ọ bụla n’ime ihe O kere eke Ya pụrụ ịnagide. N’agbanyeghị nke a, e kere mmadụ n’onyinyo Ya, ma mkpughe sitere n’ike mmụọ nsọ na-akọwa na mmadụ ga-emeri dịka O meriri. Ihe nyere Kraịst ike ịnagide ahụhụ nke obe bụ otu àgwà O nwere, nke mmadụ nwekwara.

> Na-elekwasị anya n’ebe Jizọs nọ, onye mbido na onye mmezu nke okwukwe anyị; onye, n’ihi ọṅụ ahụ e debere n’ihu Ya, tachiri obi n’obe, na-elelị ihere ya, ma nọdụ ala n’aka nri nke ocheeze Chineke. Ndị Hibru 12:1.

Jizọs diriworo ahụhụ nke obe, n’ihi na o nwere ihe mgbaru ọsọ e debere n’ihu Ya; e wee kee anyị n’oyiyi Ya, ma n’ụzọ dị otu a, anyị bụ ndị ihe mgbaru ọsọ na-akpali. Nke a bụ akụkụ nke nhazi e ji kee anyị. Ọ bụrụ na e durula anyị ka anyị kwere na ọ dịghị mkpa ịghọta ntọala ndị Adventism, anyị agaghị enwe mkpali ime otu ihe ahụ n’onwe ya. Naanị mkpali nke eluigwe Mmụọ Nsọ pụrụ ịkpọlite iji merie ọnọdụ Laodisia ahụ bụ ịhụ eziokwu n’anya. A ga-anwale ịhụ eziokwu ahụ n’anya site n’ịdị adị nke omenala na ọdịnala ndị dị mfe, ndị e chepụtara iji mejuo ntị anyị na-akpụ akpụ. Ọ bụrụ na, n’ime nkasi obi Laodisia anyị, anyị enweghị ọchịchọ ịghọta eziokwu n’onwe anyị, anyị ga-ala n’iyi. Nke a bụ ebe Adventism guzoro taa.

Daniel bụ ihe atụ nke ndị nke Chineke nọ n’ụbọchị ikpeazụ, ndị na-achọ site n’okwu amụma ịghọta mmekọrịta dị n’etiti ndọrọ-n’agha afọ iri asaa na amụma nke puku abụọ na narị atọ afọ. Ịmata amụma nke puku abụọ na narị atọ afọ dịka oge amụma kachasị ogologo ma bụrụkwa nke ikpeazụ bụ ịjụ eziokwu ntọala nke Adventism, ma n’otu oge ahụ jụkwa ikike nke Mmụọ nke Amụma. Ikwu na mgbe ndị Millerite gosipụtara oge amụma kachasị ogologo ma bụrụkwa nke ikpeazụ, na ọ bụ puku abụọ na narị atọ afọ ahụ, bụ ịjụ ndekọ akụkọ ihe mere eme.

> “Anyi enweghị ihe ọbụla anyị ga-atụ egwu banyere ọdịnihu, ma e wezụga naanị ma ọ bụrụ na anyị echefu ụzọ Onyenwe anyị si duru anyị, na nkuzi Ya n’akụkọ ndụ anyị gara aga.” Life Sketches, 196.

Gebriel bịara inye Daniel nghọta banyere ọhụ abụọ ahụ, nke “mareh” na nke “chazon,” ma ọ gwara Daniel ka ọ jiri uche kewaa ọhụ abụọ ahụ, ọ bụ ezie na n’eziokwu ha nwere mmekọrịta amụma doro anya. Ọhụ ahụ gụnyere alaeze ndị ahụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’isi nke asaa na nke asatọ, ndị bụ nkwughachi na mmụba nke otu alaeze ndị ahụ n’isi nke abụọ. Ozi ahụ gụnyekwara mkparịta ụka nke eluigwe nke nọchiri otu ọhụ anya dịka ịzọpịa ebe nsọ Chineke na ndị Ya, na ọhụ nke ọzọ banyere ọrụ nke iweghachi ndị ahụ na ebe nsọ ahụ.

Dịka Gebriel siri wepụta nkọwa ahụ, nke n’ikpeazụ ghọrọ isi ozi ndị Millerite kwusara, e nwere mmekọrịta dị n’etiti ọhụụ abụọ ahụ, nke ndị na-emezu iwu ahụ nke ikewapụ nkọwa ahụ n’uche kwesịrị ịrịba ama. Otu n’ime ọdịiche ndị ahụ ka e ji okwu abụọ ahụ, bụ́ ndị a sụgharịrị ha abụọ dịka “ekpebiri,” gosipụta.

> Izu iri asaa ka e kpebiri n’elu ndị gị na n’elu obodo nsọ gị, iji mechaa njehie, na ime ka mmehie kwụsị, na ime ka e mee mkpuchi mmehie maka ajọ omume, na iweta ezi omume ebighị ebi, na ịkachasị ọhụụ na amụma akara, na iti Onye Kachasị Nsọ mmanụ. Ya mere mara ma ghọta, na site n’ịpụpụta iwu ka e weghachi ma wughachi Jerusalem ruo n’ebe Mesaịa, Onye-isi, nọ, ga-adị izu asaa, na izu iri isii na abụọ: a ga-ewughachi ámá ụzọ ya, na mgbidi ya, ọbụna n’oge nsogbu. Ma mgbe izu iri isii na abụọ gasịrị, a ga-ebipụ Mesaịa, ma ọ bụghị n’ihi onwe ya: ndị nke onye-isi ahụ ga-abịa ga-ebibi obodo ahụ na ebe nsọ ahụ; na njedebe ya ga-adị ka iju mmiri, ruo kwa na njedebe agha ka e kpebiri nkpọrọgwụ. O ga-emekwa ka ọgbụgba ndụ sie ike n’etiti ọtụtụ mmadụ ruo otu izu: n’etiti izu ahụ kwa, ọ ga-eme ka àjà na onyinye kwụsị, n’ihi ikpuchi nke arụ arụsị ga-eme ka ọ bụrụ ihe tọgbọrọ n’efu, ọbụna ruo mgbe ọgwụgwụ zuru oke ruru, a ga-awụkwasịkwa ihe ahụ e kpebiri n’elu ihe tọgbọrọ n’efu. Daniel 9:24–27.

E kpebiela izu iri asaa (afọ narị anọ na iri itoolu) n’elu ndị mmadụ ahụ na obodo nsọ ahụ. Okwu a sụgharịrị “e kpebiela” pụtara “e bepụla”, ma okwu ahụ na-akọwa oge ma ọ bụ oge ule e nyere ndị Juu na Jerusalem. Ọ kọwakwara oge nnupụisi nke butere mbibi Jerusalem na ndọta n’agha nke afọ iri asaa. Afọ narị anọ na iri itoolu ahụ ka e “kpebiela” mgbe ahụ, malite n’iwu nke atọ. Afọ narị anọ na iri itoolu mbụ nke nnupụisi butere mwakpo atọ Nebukadneza, mbibi ikpeazụ nke Jerusalem, na ichụsasị na ndọta n’agha nke afọ iri asaa nke Izrel nkịtị n’ime Babilọn nkịtị.

Iwu mbụ ahụ kpọpụtara njedebe nke ndọta n’agha ahụ na mmalite nke ọrụ iwughachi Jerusalem. Iwu nke atọ ahụ kpọpụtara mmalite nke afọ puku abụọ na narị atọ ahụ. Ọbịbịa nke mmụọ ozi mbụ ahụ kpọpụtara njedebe nke ndọta n’agha nke Izrel ime mmụọ nọ na Babilọn ime mmụọ ruo afọ puku otu na narị abụọ na iri isii, ọ kpọpụtakwara mmalite nke oge afọ iri anọ na isii, mgbe Kraịst jiri ndị Millerite pụta n’ndọta n’agha ma wuo ụlọ nsọ ime mmụọ.

Okwu a sụgharịrị ugboro abụọ dịka “ekpebiri” n’amaokwu nke iri abụọ na isii na nke iri abụọ na asaa bụ “charats,” ọ pụtakwara “imerụ ahụ” na “iwu e nyere.” E nyere n’amụma “iwu” na ọchịchị papacy ga-anata “ọnya” na-egbu egbu, na njedebe nke iwe mbụ ahụ. Ọ bụ otu okwu ahụ Daniel ji n’isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na isii.

> Eze ga-eme kwa dị ka ọchịchọ ya si dị; ọ ga-ebulikwa onwe ya elu, meekwa ka onwe ya dị ukwuu karịa chi ọ bụla, ọ ga-ekwukwa okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi nile, ọ ga-enwekwa ọganihu ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu: n’ihi na a ghaghị ime ihe ahụ e kpebiri. Daniel 11:36.

N’amaokwu nke iri atọ na isii, “eze ahụ” bụ ọchịchị papal. E kpebiri na ọchịchị papal ga-aga nke ọma ruo n’afọ 1798, mgbe ọ natara ọnya ya nke na-egbu egbu. Mgbe ahụ, “iwe” mbụ ahụ ga-abụ “emezuwo,” n’ihi na “iwe” ahụ “ekpebiela” (e nyere iwu) “ka e mee ya.” N’ọgwụgwụ nke iwe mbụ megide alaeze ugwu nke Izrel, nke malitere na 723 BC ma kwụsị na 1798, ọchịchị papal natara “ọnya nke na-egbu egbu.” Okwu ahụ bụ “ekpebiela” pụtara “ọnya.”

> M wee hụ otu n’ime isi ya ka a ga-asị na e merụrụ ya ahụ ruo ọnwụ; ma e gwọrọ ọnyá ọnwụ ya: ụwa niile wee ju anya soro anụ ọhịa ahụ. Mkpughe 13:3.

Usoro amụma nke ndị Millerite dabeere n’elu ike abụọ ahụ na-emebi emebi nke ikpere arụsị, nke papalizim soro ya. Ha ghọtara na ike abụọ ahụ ga-azọpịa ebe nsọ ahụ na usuu ndị agha ya, dịka e gosiri na ọhụụ “chazon” nke Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ.

> Mgbe ahụ, anụrị m ka otu onye nsọ na-ekwu okwu, onye nsọ ọzọ wee sị onye nsọ ahụ nke na-ekwu okwu, Ruo ole mgbe ka ọhụ a ga-adị banyere àjà a na-achụ kwa ụbọchị, na njehie ahụ nke mbibi, nke na-enye ma ebe nsọ ma usuu ndị agha ka e zọda n’okpuru ụkwụ? Daniel 8:13.

Ike nchụàjà na ndị agha, ike papal nke na-eme nkpọrịa ga-azọda ha ruo otu puku afọ abụọ na iri isii.

> Ma ogige dị n’èzí ụlọ nsọ ahụ, hapụ ya n’èzí, atụkwala ya; n’ihi na e nyewo ya n’aka ndị mba ọzọ: ha ga-azọkwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ruo ọnwa iri anọ na abụọ. M ga-enyekwa ndị àmà m abụọ ike, ha ga-ebukwa amụma otu puku ụbọchị narị abụọ na iri isii, yikwaa akwa mkpe. Mkpughe 11:2, 3.

Ná ngwụsị nke mbụ iwe ahụ n’afọ 1798, amụma ekpebiela “ịmerụ ahụ” n’ọchịchị ndị pàpà. N’ime Daniel isi nke itoolu, a na-anọchi anya mkpebi ahụ n’amaokwu abụọ ikpeazụ, ma okwu a sụgharịrị ugboro abụọ dịka “ekpebiela” n’amaokwu ndị ahụ na-ejikọta ya na ọhụụ “chazon,” ebe okwu a sụgharịrị dịka “ekpebiela” n’amaokwu nke iri abụọ na anọ bụ okwu Hibru ọzọ dị iche, a na-ejikọtakwa ya na ọhụụ “mareh.” Daniel, onye na-anọchi anya ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, nọ na-achọ ịghọta mmekọrịta dị n’etiti ọhụụ abụọ ahụ, nke Gabriel gwara ya ka ọ kewaa n’uche ya.

Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu a n’akwụkwọ isiokwu na-esote.

> “Chineke anaghị enye anyị ozi ọhụrụ. Anyị ga-ekwusa ozi ahụ nke, n’afọ 1843 na 1844, mere ka anyị si n’ụlọ ụka ndị ọzọ pụta.” Review and Herald, Jenụwarị 19, 1905.

Back to Articles