Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Anọ na Isii

Ezumike na Mmeghari Ahụ

Author

Jeff Pippenger

Published

January 10, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

> Ònye ka ọ ga-akụziri ihe ọmụma? Ònye ka ọ ga-eme ka ọ ghọta ozizi? Ndị a napụrụ ara ehi, ndị a dọpụtara n’ara nne. N’ihi na iwu ga-adịkwasị iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ: N’ihi na ọ ga-eji egbugbere ọnụ na-asụ nsụ na asụsụ ọzọ gwa ndị a okwu. Ndị ọ sịrị ha, Nke a bụ izu ike, nke unu ga-eji mee ka onye ike gwụrụ zuo ike; nke a bụkwa ume ọhụrụ: ma ha ekweghị ịnụ. Ma okwu nke Onyenwe anyị bịakwutere ha dị ka iwu n’elu iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ; ka ha wee jee, daa azụ, gbajie, nwee ọnyà, ma e jide ha. Ya mere nụ okwu nke Onyenwe anyị, unu ndị na-akwa emo, ndị na-achị ndị a nọ na Jerusalem. N’ihi na unu asịwo, Anyị emeela ọgbụgba ndụ na ọnwụ, anyị na ala mmụọ agbakọtala nkwekọrịta; mgbe ihe otiti na-asọfupu ga-agafe, ọ gaghị abịakwasị anyị: n’ihi na anyị emeela ụgha ebe mgbaba anyị, n’okpuru okwu ụgha ka anyị zoro onwe anyị: Ya mere otu a ka Onyenwe Chineke kwuru, Lee, ana m etinye na Zayọn nkume dịka ntọala, nkume a nwalere anwa, nkume nkuku dị oké ọnụ ahịa, ntọala siri ike: onye kwere ekwe agaghị eme ọsọ ọsọ. Ikpe kwa ka m ga-eme ka ọ bụrụ eriri atụ, ezi omume ka ọ bụrụ plọmmet: akụ mmiri ígwé ga-ekpochapụ ebe mgbaba nke ụgha, mmiri ga-ejubigakwa ebe nzuzo ahụ ókè. A ga-emekwa ka ọgbụgba ndụ unu na ọnwụ ghara ịdị irè, nkwekọrịta unu na ala mmụọ agaghị eguzo; mgbe ihe otiti na-asọfupu ga-agafe, mgbe ahụ a ga-azọpịa unu site n’aka ya. Aịzaya 28:9–18.

N’afọ 1863, ndị ikom nlelị ahụ bụ ndị chịrị Jerusalem malitere ọrụ na-aga n’ihu nke ikpuchi ọla dị oké ọnụ ahịa Miller ma jiri mkpụrụ ego adịgboroja na ọla adịgboroja dochie ha. N’ime ime nke a, ha “gbara ndụ na ọnwụ ndụ,” ha mere “ụgha” ka ọ bụrụ “ebe mgbaba” ha, ma “zoo” onwe ha “n’okpuru aghụghọ.” Ma a ga-anwale ha site n’ozi nke ụbọchị ikpeazụ banyere “izu ike” na “ime ka ume dị ọhụrụ,” nke Pita kwuru okwu ya n’akwụkwọ Ọrụ Ndịozi.

> Ma ihe ndị ahụ, bụ ndị Chineke buru ụzọ gosi site n’ọnụ ndị amụma ya nile, na Kraịst ga-ata ahụhụ, ka O mezuwo otu a. Ya mere, chegharịanụ, laghachikwanu, ka e wee hichapụ mmehie unu, mgbe oge ume ọhụrụ ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịa; ma Ọ ga-ezite Jisọs Kraịst, onye e kwusara unu banyere ya na mbụ: Onye eluigwe ga-anabata ruo mgbe oge mweghachi nke ihe nile ga-abịa, nke Chineke kwuru site n’ọnụ ndị amụma ya dị nsọ nile kemgbe ụwa bidoro. N’ihi na Mozis n’ezie sịrị ndị nna ochie, Onye-amụma ka Onyenwe unu Chineke ga-eme ka o bilie n’etiti unu site n’aka ụmụnna unu, dịka mụ onwe m; onye ahụ ka unu ga-anụ n’ihe nile ọ bụla ọ ga-agwa unu. O ga-erukwa na mkpụrụobi ọ bụla nke na-agaghị anụ onye-amụma ahụ, a ga-ebibi ya n’etiti ndị mmadụ. Ee, ndị amụma nile kwa, malite n’aka Samuel na ndị soro ya n’azụ, ka ọtụtụ kwuru okwu, bukwaara amụma gbasara ụbọchị ndị a. Ọrụ Ndịozi 3:18–24.

Pita na-akọwa na ndị amụma niile kwuru banyere oge nke inweta ume ọhụrụ na mmiri ozuzo ikpeazụ, ma Aịzaya na-akọwapụta òtù ahụ nke na-ajụ oge ikpeazụ nke inweta ume ọhụrụ nke na-eme na njedebe nke ikpe nchọpụta, mgbe a na-ehichapụ mmehie ma mmiri ozuzo ikpeazụ na-ada. N’oge ahụ, òtù ahụ nke meworo ọgbụgba ndụ nke ọnwụ nke Aịzaya na-ekwu maka ya, dịka Pita siri kwuo, “a ga-ebibi ya n’etiti ndị mmadụ.” Sister White na-ekwuputa ugboro ugboro kpọmkwem banyere oge a nke izu ike na inweta ume ọhụrụ nke Aịzaya.

> “Mmụọ-ozi ahụ nke jikọtara onwe ya n’ịkpọsa ozi nke mmụọ-ozi nke atọ ga-eme ka ụwa dum mụọ ìhè site n’ebube ya. A na-ebu amụma n’ebe a banyere ọrụ ga-eru ụwa nile ma bụrụkwa nke ike ya na-adịghị ahụkebe. Mmegharị mbata nke afọ 1840–44 bụ ngosipụta dị ebube nke ike Chineke; e buuru ozi mmụọ-ozi nke mbụ ruo n’ebe ọrụ mgbasa-ozi ọma ọ bụla dị n’ụwa, ma n’ụfọdụ mba e nwere mmasị okpukpe kasịnụ e nwetụrụla n’ala ọ bụla kemgbe Ndozigharị nke narị afọ nke iri na isii; ma ndị a ga-akarị site n’oké mmegharị ahụ nke ga-adị n’okpuru ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke mmụọ-ozi nke atọ.

> “Ọrụ ahụ ga-adị yiri nke ụbọchị Pentikọst. Dịka e nyere ‘mmiri mbu,’ n’ịwụsa Mmụọ Nsọ na mmalite nke oziọma, iji mee ka mkpụrụ ahụ dị oké ọnụ ahịa pupụta, otu a ka a ga-enye ‘mmiri ikpeazụ’ na njedebe ya maka ime ka owuwe ihe ubi chara acha. ‘Mgbe ahụ ka anyị ga-ama, ma ọ bụrụ na anyị anọgide n’ịma Onyenwe anyị: ọpụpụ Ya akwadebewo dịka ụtụtụ; Ọ ga-abịakwutekwa anyị dịka mmiri ozuzo, dịka mmiri ikpeazụ na mmiri mbu n’elu ụwa.’ Hosea 6:3. ‘Ya mere, ṅụrịanụ ọṅụ, unu ụmụ Zaịọn, ṅụrịakwanụ ọṅụ n’ime Onyenwe unu Chineke: n’ihi na O nyewo unu mmiri mbu n’oke kwesịrị ekwesị, Ọ ga-emekwa ka mmiri zoooro unu, mmiri mbu, na mmiri ikpeazụ.’ Joel 2:23. ‘N’ụbọchị ikpeazụ, ka Chineke kwuru, M ga-awụsa Mmụọ M n’elu anụ ahụ niile.’ ‘Ọ ga-erukwa, na onye ọbụla nke ga-akpọku aha Onyenwe anyị ka a ga-azọpụta.’ Ọrụ Ndịozi 2:17, 21.”

> “Ọrụ ukwu nke ozioma agaghị akwụsị n’ịhụ ngosipụta nke ike Chineke nke dị ala karịa nke kpụrụ akara mmalite ya. A ga-emezukwa amụma ndị e mezuru n’ịwụsa mmiri ozuzo mbụ n’oge mmeghe nke ozioma ọzọ n’ime mmiri ozuzo ikpeazụ n’oge mmechi ya. Lee ‘oge nke ume ọhụrụ’ nke onyeozi Pita lere anya n’ihu mgbe ọ sịrị: ‘Ya mere, chegharịanụ, laghachikwutekwanụ Chineke, ka e hichapụ mmehie unu, mgbe oge nke ume ọhụrụ ga-esi n’ihu Onyenwe anyị bịa; Ọ ga-ezikwa Jizọs.’ Ọrụ 3:19, 20.” The Great Controversy, 611.

A nwale ahụ dabeere n’usoro ọrụ nke mmiri ozuzo nke ikpeazụ, dịka e si anọchi ya anya dịka “ahịrị n’ahịrị.” A na-ebunye ozi nnwale ahụ site n’aka ndị nche bụ ndị nke “asụsụ ọzọ,” ndị a na-anọchi anya dị ka ndị nwere “egbugbere ọnụ na-asụ nsụ.” Ozi nnwale nke mmiri ozuzo nke ikpeazụ ga-ebunyere site n’aka ndị nche ndị a na-akụzibeghị n’usoro ọrụ nke Protestantism nke dapụrụ n’ezi okwukwe na nke Katọlik, nke Adventism anabatala n’ime akụkọ ihe mere eme ya nile nke nnupụisi.

> “Oge ahụ adịghị anya mgbe ọnwụnwa ahụ ga-abịakwute mkpụrụobi ọbụla. A ga-akpali anyị ka anyị nata akara nke anụ ọhịa ahụ. Ndị, nzọụkwụ site na nzọụkwụ, enyefeworo onwe ha n’ihe ụwa na-achọ ma kwekọọ n’omenala nke ụwa agaghị ahụ ya dị ka ihe siri ike inyefe onwe ha n’aka ọchịchị dị, kama ịdobe onwe ha n’ịkwa emo, mkparị, iyi egwu mkpọrọ, na ọnwụ. Asọmpi ahụ dị n’etiti iwu Chineke na iwu mmadụ. N’oge a ka a ga-ekewapụ ọlaedo na ájá adịghị ọcha n’ime nzukọ. A ga-amata n’ezie ọdịnsọ Chineke nke bụ eziokwu, dị iche na ngosipụta ya na ihe ịchọ mma ya na-enwu enwu. Ọtụtụ kpakpando nke anyị toro n’ihi nchapụta ha ga-emesịa nyụọ n’ọchịchịrị. A ga-ebupụ ahịhịa akọrọ dị ka igwe ojii n’ifufe, ọbụna site n’ebe anyị na-ahụ naanị ebe a kwaturu ọka wit bara ụba. Ndị niile na-eyikwasị onwe ha ihe ịchọ mma nke ebe nsọ, ma ha eyikwaghị ezi omume Kraịst, ga-apụta n’ihere nke ịgba ọtọ nke onwe ha.”

> “Mgbe e gbuturu osisi ndị na-amịghị mkpụrụ dịka ndị na-eme ka ala bụrụ ihe efu, mgbe a kpọpụtara ìgwè mmadụ dị ukwuu nke ụmụnna ụgha iche n’etiti ezi ụmụnna, mgbe ahụ, a ga-eme ka ndị zoro ezo pụta ìhè n’ihu mmadụ, ha ejikwa hosana guzoro n’okpuru ọkọlọtọ nke Kraịst. Ndị bụbu ndị ụjọ na ndị na-enweghị ntụkwasị obi n’onwe ha ga-ekwupụta onwe ha n’ihu ọha n’aka Kraịst na eziokwu Ya. Ndị kacha adịghị ike ma na-ala azụ n’ime nzukọ ga-adị ka Devid—ndị dị njikere ime ihe ma nwee obi ike ime ya. Ka abalị si emi emi karịa nye ndị nke Chineke, ka kpakpando si enwu ìhè karịa. Setan ga-akpagbu ndị kwere ntụkwasị obi ahụ nke ukwuu; ma, n’aha Jizọs, ha ga-apụta karịa ndị mmeri. Mgbe ahụ ka nzukọ Kraịst ga-apụta dị ka ‘onye mara mma dịka ọnwa, onye doro anya dịka anyanwụ, dịkwa egwu dịka agha nwere ọkọlọtọ.’”

> “Mkpụrụ eziokwu ndị a na-agha site n’ọrụ mgbasa ozi ndịozi ga-epu mgbe ahụ, too okooko ma mịa mkpụrụ. Mkpụrụobi ga-anabata eziokwu ahụ, ndị ga-anagide mkpagbu ma too Chineke na ha pụrụ ịta ahụhụ n’ihi Jisọs. ‘N’ụwa unu ga-enwe mkpagbu: ma nwee obi ike; emeriela m ụwa.’ Mgbe ihe otiti ahụ na-ejuru ókè ga-agafe n’ụwa, mgbe ihe ifufe ịchịcha ọka na-ehicha ebe ịzọ ọka Jehova, Chineke ga-abụ enyemaka nke ndị Ya. A pụrụ ibuli mmeri Setan ndị ọ nwetara elu n’ebe dị elu, ma okwukwe nke ndị dị ọcha ma dị nsọ agaghị ada mba.”

> “Ilaịja wepụtara Ịlaịsha n’ọgụ ugbo ma tụkwasị ya uwe-nwuda nke nsọpụrụ ya. A kpọrọ ndị mmụta na ndị nwere ọkwá dị elu oku ka ha rụọ nnukwu ọrụ a dị nsọ ma dị arọ; a sị na ha dịrịworo nta n’anya onwe ha ma tụkwasị Onyenwe anyị obi n’uju, Ọ gaara asọpụrụ ha site n’iji ha buru ọkọlọtọ Ya n’ọṅụ mmeri ruo n’ime mmeri. Ma ha kewapụrụ onwe ha n’ebe Chineke nọ, nyere onwe ha n’okpuru mmetọ nke ụwa, Onye-nwe-anyị wee jụ ha.”

> “Ọtụtụ ebuliwo sayensị elu ma tufuo ịhụ Chineke nke sayensị. Nke a abụghị otú o si dị n’ụlọ-nzukọ n’oge ya kacha dị ọcha.

> “Chineke ga-arụ ọrụ n’oge anyị nke mmadụ ole na ole naanị ha na-atụ anya ya. Ọ ga-ebuli ma bulie n’etiti anyị ndị a na-akụziri karịa site n’ite mmanụ nke Mmụọ Ya karịa site n’ọzụzụ mpụta nke ụlọọrụ mmụta sayensị. A gaghị-ele ụlọọrụ ndị a anya n’ụzọ nlelị ma ọ bụ maa ha ikpe; Chineke hiwere ha, ma ha pụrụ inye naanị ntozu mpụta. Chineke ga-eme ka o pụta ìhè na Ọ dịghị adabere n’aka ndị mmadụ na-amụ akwụkwọ, ndị ji onwe ha kpọrọ ihe.” Testimonies, volume 5, 81, 82.

“Ihe otiti nke jupụtara ókè” bụ akara nke iwu Sọnde, nke na-amalite n’oge ala ọma jijiji ukwu nke Mkpughe iri na otu. Ọ na-anọchi anya oge ule nke iwu Sọnde na-aga n’ihu n’usoro ya.

> “Mba ọzọ nile ga-eso ihe atụ nke United States. Ọ bụ ezie na ọ na-ebute ụzọ, ma otu nsogbu ahụ ga-abịakwasị ndị anyị nọ n’akụkụ ụwa nile.” Testimonies, volume 6, 395.

Tupu ozugbo iwu Sọnde ahụ abịa, a na-asachapụ mkpụrụ ego adịgboroja nke nrọ Miller pụọ n’ụzọ windo, dịka a na-awụpụ ndị Adventist Laodisia n’ọnụ nke Onyenwe anyị. Mgbe ahụ ka a na-ebuli nzukọ ahụ elu dịka ọkọlọtọ, “mara mma dịka ọnwa, doro anya dịka anyanwụ, ma dị egwu dịka agha nwere ọkọlọtọ.” Ozi Aịzaya nke si n’“asụsụ ọzọ” na “egbugbere ọnụ na-asụ nsụ” apụta, na-anọchi anya ndị e weliri elu ma kpọlitekwa, ndị a na-akụziri site n’ite mmanụ nke Mmụọ Ya karịa site n’ọzụzụ mpụta nke ụlọọrụ mmụta sayensị. Ndị ọṅụṅụ mmanya nke Ifrem adaghị ule nke “ahịrị n’elu ahịrị,” n’ihi na amamihe nke ndị amamihe ha alala n’iyi. Amụma aghọwo nye ha dịka akwụkwọ e mechiri emechi.

Akụkọ ihe mere eme ahụ, nke dị ka Pita si kwuo, ndị amụma niile kemgbe Samuel ekwuwo banyere ya, na-enye ọtụtụ ihe atụ banyere mbibi nke ndị Adventist ndị jụrụ ozi mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, ma ọnwụ anụ ahụ abụghị ihe ha na-ata ahụhụ n’iwu Ụka Sọnde, kama ọ bụ ọnwụ ime mmụọ nke so ya bụ ịmata eziokwu nke ịbụ ndị furu efu ruo mgbe ebighị ebi, dịka e si anọchi anya ya n’ime ụmụ agbọghọ ndị nzuzu, ndị n’akwụkwọ Amos teta n’eziokwu ahụ na ha furu efu.

> Lee, ụbọchị ndị ahụ na-abịa, ka Onye-nwe Chineke kwuru, na M ga-eziga ụnwụ n’ala, ọ bụghị ụnwụ achịcha, ọ bụghịkwa akpịrị ịkpọ nkụ maka mmiri, kama ọ bụ nke ịnụ okwu dị iche iche nke Onye-nwe: Ha ga-awagharịkwa site n’otu oké osimiri ruo n’oké osimiri ọzọ, sitekwa n’ugwu ruo ọbụna n’ọwụwa anyanwụ, ha ga-agba ọsọ ebe a na ebe ahụ ịchọ okwu Onye-nwe, ma ha agaghị ahụ ya. N’ụbọchị ahụ ụmụ agbọghọ mara mma na ụmụ okorobịa ga-ada mba n’ihi akpịrị ịkpọ nkụ. Ndị na-aṅụ iyi site na mmehie Sameria, na-asị, Chi gị, Dan, dị ndụ; na, Ụzọ Biashiba dị ndụ; ọbụna ha ga-ada, ha agaghị ebilikwa ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Amos 8:11–14.

Mgbe o kwusịrị banyere awa nke iwu Sọnde site n’iji akara nke “otiti na-ejupụta ókè,” Aịsaịa na-agwa okwu banyere ụjọ na nchekasị na-aga n’ihu nke ndị ha na ọnwụ gbara ndụ.

> A ga-emebikwa ọgbụgba-ndụ unu na ọnwụ, nkwekọrịta unu na ala mmụọ agaghịkwa eguzo; mgbe ihe-otiti juputara nke na-asọpụta ga-agafe, mgbe ahụ a ga-azọpịa unu n’okpuru ya. Site n’oge ọ ga-apụ, ọ ga-ejide unu: n’ihi na ụtụtụ ruo ụtụtụ ka ọ ga-agafe, ehihie na abalị: ma ọ ga-abụ naanị ihe nhụjuanya ịghọta akụkọ ahụ. Aịsaịa 28:18, 19.

Mgbe ahụ, nghọta banyere mmụba nke ihe ọmụma nke ọla Miller nọchiri anya agaghịzi adị, ma “nghọta” nke akụkọ banyere ọgba aghara iwu Sọnde na-aga n’ihu ga-eme ka a mata na agbukwala ọgbụgba ndụ ha na ọnwụ. Ndị zoro onwe ha “n’okpuru ụgha” ga-amata mgbe ahụ na “Onyenwe anyị Jehova” atụnyela “na Zayọn nkume maka ntọala, nkume a nwalere anwa, nkume nkuku dị oké ọnụ ahịa, ntọala siri ike,” ma ọ ga-abụla oge agafewo. A ga-asachapụkwa ụgha ndị ahụ niile ha zoro onwe ha n’okpuru ha ka ha na-aga n’ihu n’akụkọ ihe mere eme. Ọtụtụ n’ime ụgha ndị ahụ doro anya, a pụrụ ịhụ ha mfe n’ọhụ nke Osimiri Ulai.

Ndị Millerite, n’ịkwado nghọta ha banyere Daniel isi nke abụọ, kpọrọ alaeze ndị dị na Daniel asatọ dị ka otu alaeze ndị ahụ e ji nọchite anya ha n’isi nke asaa. Ihe dị iche n’etiti isi abụọ a bụ na isi nke asaa na-anọchite ihe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke alaeze ndị ahụ, ebe isi nke asatọ na-anọchite ihe okpukpe nke alaeze ndị ahụ. N’ihi nke a, a na-egosi Daniel isi nke asatọ site n’okwu metụtara ebe nsọ.

Isi nke asatọ nke Daniel ji nnọchianya ebe nsọ gosipụta alaeze dị iche iche, ma nnọchianya ebe nsọ ọ bụla e gosipụtara n’isi ahụ bụ nke e merụrụ emerụ; si otú a na-egosi ọdịiche dị n’etiti ezi okpukpe nke Kraịst na okpukpe ụgha nke Setan. Ebule bụ anụmanụ a na-eji achụ àjà n’ebe nsọ nke Chineke, ma àjà ọ bụla nke ebe nsọ ahụ ga-abụ nke zuru oke. Ebule ahụ dị n’isi nke asatọ erughị eru iji bụrụ àjà n’ebe nsọ nke Chineke, n’ihi na mpi ya abụọ abụghị otu.

> Mgbe ahụ, eweliri m anya m elu, m wee hụ, ma lee, otu ebule guzo n’ihu osimiri, nke nwere mpi abụọ: mpi abụọ ahụ dị elu; ma otu dị elu karịa nke ọzọ, nke dị elu karị pụtara ikpeazụ. Daniel 8:3.

A gaghị ekwe ka ebule nwere mpi abụọ nke ogologo ha dị iche bụrụ onyinye n’ebe nsọ Chineke, ma ihe nnọchianya ahụ abụghị nke ezi okpukpe Chineke; ọ bụ nke okpukpe aghụghọ Setan, ya bụ, ikpere arụsị. Alaeze ọzọ sochirinụ ka e ji ewu nnọchia anya, nke bụkwa onyinye ebe nsọ, ma ọzọkwa, a merụrụ ewu ahụ, n’ihi na o nwere otu mpi n’etiti anya ya abụọ, nke na-enweghị nha nhata nke izu-okè a na-achọ n’onyinye ebe nsọ.

> Ma ka m nọ n’echiche, le, otu ewu-nwoke si n’ọdịda anyanwụ bịa n’elu ụwa dum, ma o metụghị ala aka; ewu ahụ nwekwara mpi a ma ama n’etiti anya ya. Daniel 8:5.

N’ikpeazụ, mpi ewu ahụ gbajiri, meekwa mpi anọ pụta, nke a kwa mere ka ọ ghara iru eru ịbụ onyinye n’ụlọ nsọ Chineke.

> Ya mere, ewu nwoke ahụ tolitere nke ukwuu: ma mgbe ọ dị ike, e gbajiri nnukwu mpi ahụ; ma n’ọnọdụ ya pụta mpi anọ ndị a ma ama, chere ihu n’ebe ifufe anọ nke eluigwe dị. Daniel 8:8.

Isi nke asatọ nke Daniel na-amalite n’enweghị ka e jiri akara-anọchi anya alaeze Babilọn kpọọ ya aha. E guzobeworị Babilọn, bụ alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, n’ụzọ Akwụkwọ Nsọ si dị, n’elu ndị àmà abụọ nke isi nke abụọ na isi nke asaa; ma n’isi nke asatọ, e zoro Babilọn n’uche ka e wee gosi nke ọma àgwà amụma ahụ nke ọchịchị papacy n’ịnata ọnya na-egbu egbu nke a ga-emesịa gwọọ kpamkpam. N’oge dị n’etiti ọnya ya na-egbu egbu ahụ ruo mgbe e gwọrọ ya, e zoro papacy, ma ọ bụ chefuo ya, n’amụma. E gosikwara izo ahụ site n’ime ka a wepụ alaeze Nebukadneza, ma mesịa weghachi ya ọzọ.

Isi nke asatọ nke Daniel na-amalite site n’itinye akara doro anya nke alaeze nke abụọ, site n’ịkpọpụta ebule nke na-anọchi anya alaeze Medo-Peshia; nke a ka ewu mebiri emebi, nke na-anọchi anya alaeze Gris, na-esote. Mgbe ahụ, site n’otu n’ime ifufe anọ ahụ nke mpi anọ nke Gris ahụ gbajisịrị bụrụ, Daniel hụrụ otu mpi nta nke na-anọchi anya alaeze nke anọ, ya bụ Rome. Mpi nta ahụ na-anọchi anya akụkụ abụọ nke Rome, nke e gosipụtara n’amaokwu anọ. A na-anọchi anya Rome nke ndị ọgọ mmụọ site na mpi nta ahụ n’ụdị nwoke, na Rome nke papal site na mpi nta ahụ n’ụdị nwanyị.

> Site n’otu n’ime ha ka obere mpi pụtara, nke toro nke ukwuu, chee ihu n’ebe ndịda, na n’ebe ọwụwa anyanwụ, nakwa n’ebe ala ahụ mara mma dị. Ọ tokwara nke ukwuu, ruo n’ìgwè nke eluigwe; o wee tụda ụfọdụ n’ime ìgwè ahụ na ụfọdụ n’ime kpakpando ahụ n’ala, zọchaa ha. Ee, o mere onwe ya nnukwu ọbụna ruo n’aka onye-isi nke ìgwè ahụ, sitekwa n’aka ya ka a napụrụ aja a na-achụ kwa ụbọchị, e wee kwatuo ebe nsọ ya. E nyekwara ya ìgwè agha imegide aja a na-achụ kwa ụbọchị n’ihi mmehie; o wee tụda eziokwu n’ala; ọ rụrụ ọrụ ya, wee nwee ihe ịga nke ọma. Daniel 8:9–12.

Obere mpi nta nke Rom nke na-abanye n’akụkọ ahụ n’amaokwu nke itoolu, a na-anọchi anya ya n’usoro nwoke; ma n’amaokwu nke iri, a na-anọchi anya obere mpi nta ahụ n’usoro nwanyị; mgbe ahụ n’amaokwu nke iri na otu, a na-anọchi anya obere mpi nta ahụ n’usoro nwoke; ma n’amaokwu nke iri na abụọ, a na-anọchi anya obere mpi nta ahụ ọzọ n’usoro nwanyị.

Daniel isi nke asatọ zoro alaeze mbụ, mgbe ahụ, a na-anọchi alaeze abụọ sochirinụ anya dịka anụ ọhịa ụlọ nsọ e merụrụ emerụ, a na-anọchikwa alaeze nke anọ anya site n’otu mpi. N’ụzọ amụma, e merụrụ mpi ahụ emerụ, n’ihi na ọ na-apụta dịka nwoke, mgbe ahụ dị ka nwanyị, mgbe ahụ dịka nwoke, ma emesịa dịka nwanyị.

> Nwanyị agaghị eyi ihe ọ bụla nke nwoke ji emetụta onwe ya, nwoke kwa agaghị eyikwasị uwe nwanyị: n’ihi na ndị nile na-eme otú ahụ bụ ihe arụ n’anya Jehova, bụ Chineke gị. Deuteronomi 22:5.

Ngosipụta nke mpi nta ahụ n’ụdị nwoke, nke Rome ndị ọgọ mmụọ, dị n’amaokwu nke itoolu na nke iri na otu; ebe ngosipụta nke mpi nta ahụ n’ụdị nwanyị, nke Rome ndị papal, dị n’amaokwu nke iri na nke iri na abụọ. A na-amata okike mpi nta ahụ site n’ilebara okwu Daniel anya n’ogo ederede mbụ, ihe Miller enweghị ike ịhụ, n’ihi na naanị Cruden’s Concordance ka o ji, ma Cruden’s Concordance adịghị enye ozi ọbụla banyere asụsụ mbụ. Ndị ntụgharị nke King James Bible matara mgbanwe okike ndị a n’ime amaokwu anọ ahụ, ma ha chekwara okike ndị ahụ n’ime akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, ma ọ bụrụ na ị maara ihe ị ga-achọ.

Ndị ntụgharị asụsụ ahụ ghọtara ọdịiche dị n’etiti obere mpi nwoke na obere mpi nwanyị nke amaokwu itoolu ruo iri na abụọ, ha wee gosipụta ọdịiche ahụ site n’okwu a bụ “it.” A na-eji okwu a bụ “it” eme ihe banyere obere mpi ahụ mgbe ọ nọ n’usoro nwanyị ya. Lee Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri:

> O wee too ukwu, ruo ọbụna n’ìgwè ndị agha nke eluigwe; o wee tụda ụfọdụ n’ìgwè ahụ na ụfọdụ n’ime kpakpando ahụ n’ala, zọkwasịkwa ha ụkwụ. Daniel 8:10.

Ọ “buru ibu,” ma “ọ tụfuru ala,” si otu a kpọpụta mpi nta ahụ dịka nwanyị ahụ. Amaokwu nke iri na abụọ na-ekwu:

> E nyekwara ya otu ìgwè agha imegide àjà a na-achụ kwa ụbọchị n’ihi njehie; ọ tụdakwara eziokwu n’ala; ọ rụkwara ọrụ ya, wee nwee ọganihu. Daniel 8:12.

N’amaokwu nke iri na abụọ, a gbakwụnyere okwu ahụ bụ “ya,” ma ọ naghị anọchi anya nke ọma mpi nta ahụ, n’ihi na e ji “ya” na-ezo aka na mpi nta ahụ ugboro abụọ n’amaokwu ahụ dịka “ọ,” si otú a na-anọchi anya okike nke nne. O doro anya na ndị ntụgharị ahụ ghọtara ọdịiche okike nke Daniel, ma ha ejighị n’aka ihe Daniel zubere n’ezie, ya mere ha nwara ime ka mpi nta ahụ bụrụ nke nwoke n’okike n’amaokwu ahụ site n’ịgbakwụnye okwu e dere n’akwụkwọ mkpụrụedemede a tụgharịrị “ya,” ma nke a anaghị akwado ya site n’okwu Daniel n’onwe ya. Okwu ya na-akọwa mpi nta ahụ dịka nke nne, ma “ọ” (mpi nta ahụ nke nne), tụbara eziokwu ahụ n’ala, ma “ọ” (mpi nta ahụ nke nne), mere omume ya ma nwee ọganihu.

N’amaokwu nke itoolu, nkebiokwu ahụ bụ “obere mpi” dị n’usoro okike nwoke, ma ọ na-anọchi anya Rom nke ndị ọgọ mmụọ. Ọ si n’otu n’ime “ifufe anọ” ahụ Alaeze Gris gbazere bụrụ pụta. N’amaokwu ahụ, dịka akụkọ ihe mere eme si kwekọọ, Rom nke ndị ọgọ mmụọ meriri mpaghara ala atọ ka ọ na-ewere ọnọdụ ya n’ocheeze nke ụwa.

> Site n’otu n’ime ha ka otu obere mpi siri pụta, nke toro nke ukwuu nke ukwuu, chere ihu n’ebe ndịda, na n’ebe ọwụwa anyanwụ, na n’ebe ala ahụ mara mma dị. Daniel 8:9.

N’amaokwu nke iri na otu (ebe esemokwu gbasara “ọrụ kwa ụbọchị” na-achọta otu n’ime ebe agha ya kachasị mkpa), a na-anọchi obere mpi ahụ anya dịka “ya,” “ya,” na “nke ya.”

> Ee, o mere onwe ya ka ọ ruo ọbụna n’ebe Onye-isi nke usuu ndị agha dị; sitekwa n’aka ya ka e wepụrụ àjà kwa ụbọchị, a tụdakwara ebe nsọ ya n’ala. Daniel 8:11.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.

> “Ụkpụrụ ọ bụla dị n’okwu Chineke nwere ọnọdụ nke ya, eziokwu ọ bụla nwekwara mmetụta ya. Ma nhazi ahụ zuru ezu, n’ime atụmatụ ya na mmezu ya, na-agba àmà banyere Onye dere ya. Nhazi dị otu a abụghị uche ọ bụla ga-enwe ike ichepụta ma ọ bụ ịkpụzi ya, ma e wezụga uche nke Onye Enweghi Nsọtụ.” Education, 123.

Back to Articles