Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Iri Anọ na Asatọ

Ikpughe Amụma: Mkpa Ọhụ Habakọk, Tebụl Abụọ, na Ihe Omimi nke “Kwa Ụbọchị” n’Nkọwa Akwụkwọ Nsọ

Author

Jeff Pippenger

Published

January 12, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ịbawanye nke ihe ọmụma nke ọhụụ banyere Osimiri Ulai nọchiri anya ya bụ ihe e dere n’ikpeazụ n’elu mbadamba nkume abụọ nke Habakuk.

> “Ejikọtakwara ya na amụma ndị ha weere dị ka ndị metụtara oge ọbịbịa nke ugboro abụọ ahụ bụ ntụziaka e mere nke pụrụ iche ka o kwekọọ n’ọnọdụ ha nke ejighị n’aka na nchekasị, ma na-agba ha ume ka ha jiri ndidi chere n’okwukwe na ihe nke dị ugbu a ọchịchịrị n’ịghọta ha ga-eme ka o doo anya n’oge ya.”

> “N’etiti amụma ndị a bụ nke Habakkuk 2:1–4: ‘Aga m eguzo n’elu nche m, dozie onwe m n’elu ụlọ nche ahụ, ma elee anya ịhụ ihe Ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a baara m mba. Jehova wee zaa m, sị, Dee ọhụ ahụ, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba akwụkwọ, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. N’ihi na ọhụ ahụ ka dịrị oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọ bụrụgodị na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghịkwa egbu oge. Lee, mkpụrụ obi ya nke eweliri elu adịghị ziri ezi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya.’”

> “Dịka mbido n’afọ 1842, ntụziaka e nyere n’amụma a ka e ‘dekọọ ọhụụ ahụ, mee ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ,’ akpalitela Charles Fitch ịkwadebe eserese amụma iji kọwaa ọhụụ nke Daniel na Mkpughe. E lere mbipụta eserese a anya dịka mmezu nke iwu ahụ e nyere Habakuk. Otú ọ dị, n’oge ahụ, ọ dịghị onye chọpụtara na otu amụma ahụ na-egosikwa oge yiri ka e nwere ịkwụsịtụ n’ime mmezu nke ọhụụ ahụ—oge nchere. Mgbe ndakpọ olileanya ahụ gasịrị, akụkụ Akwụkwọ Nsọ a pụtara ihe dị nnọọ mkpa: ‘N’ihi na ọhụụ ahụ ka bụ maka oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghị aghakwa ụgha: ọ bụrụgodị na ọ na-anọ ọdụ, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghị anọ ọdụ…. Onye ezi omume ga-esi n’okwukwe ya dị ndụ.” The Great Controversy, 391, 392.

Mbadamba nkume abụọ nke Habakuk bụ, n’amụma, ndị àmà abụọ. Dị ka Akwụkwọ Nsọ si dị, a ga-akpọkọta ndị àmà abụọ ọnụ iji mee ka eziokwu guzosie ike.

> Ma ọ bụrụ na ọ gaghị ege gị ntị, mgbe ahụ kpọrọ otu ma ọ bụ mmadụ abụọ ọzọ ka ha soro gị, ka n’ọnụ ndị àmà abụọ ma ọ bụ atọ ka e wee mee ka okwu ọbụla guzosie ike. Matiu 18:16.

Mgbe e dobere tebụl abụọ Habakkuk (chaatị ndị pionia nke 1843 na 1850) n’elu ibe ha, ha na-eme ka eziokwu ndị bụ ọla dị oke ọnụ nke nrọ Miller pụta ìhè ma guzosie ike. Njehie nke 1843, dịka e gosiri ya n’elu tebụl mbụ, mgbe e dobere ya n’elu tebụl nke abụọ, na-eguzobe oge ichere nke ọhụụ ahụ. Miller (onye nche ihe atụ nke akụkọ ihe mere eme ahụ) jụrụ ajụjụ banyere ihe ọ ga-ekwu n’oge arụmụka nke akụkọ ihe mere eme ya.

> M ga-eguzo n’ebe nche m, m ga-edobe onwe m n’elu ụlọ nche, m ga-elekwa anya ịhụ ihe Ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a baara m mba. Habakkuk 2:1.

Onyenwe anyị nyere Miller iwu ka o dee ọhụụ ahụ, ma n’nrọ ya o debere igbe ahụ nke nwere ọhụụ ahụ n’elu tebụl dị n’etiti ime ụlọ ya.

> Onyenwe anyị wee zaa m, sị, Dee ọhụụ a, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba akwụkwọ, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. Habakkuk 2:2.

Tebụl ndị ahụ mgbe ahụ na-akọwapụta oge nchere na ndakpọ olileanya mbụ.

> N’ihi na ọhụụ ahụ ka dịrị oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọ bụrụgodị na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghị egbu oge. Habakkuk 2:3.

Usoro ule nke nzọụkwụ atọ nke mmụba nke ihe ọmụma (akụ Miller) mepụtara ka e mesịrị ka e gosipụtara.

> Lee, mkpụrụ-obi ya nke a weliri elu adịghị ezi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Habakkuk 2:4.

A ga-egosi ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe site n’usoro nnwale nke Daniel isi nke iri na abụọ.

> O wee sị, Gaa ije gị, Daniel: n’ihi na e mechiela okwu ndị a ma kaa ha akara ruo oge ọgwụgwụ. Ọtụtụ ka a ga-eme ka ha dị ọcha, mee ka ha dị ọcha dị ka ọcha, a ga-anwale kwa ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghị onye ọbụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:9, 10.

Ndị-amamihe nke Daniel bụ ụmụ agbọghọ-amaghị nwanyị ndị amamihe nke Matiu iri abụọ na ise, ndị e mere ndị ezi omume site n’okwukwe; ndị ajọ omume ahụ bụkwa ụmụ agbọghọ-amaghị nwanyị ndị nzuzu, ndị e buliri elu n’nganga. N’isi ngwụcha nrọ Miller, ọla dị oké ọnụ ahịa ahụ na-anọchi anya mmanụ dị n’ilu banyere ụmụ agbọghọ-amaghị nwanyị iri ahụ, nke bụ ozi ahụ.

> “A na-emebi nsọpụrụ Chineke mgbe anyị na-anabataghị nkwurịta okwu ndị ọ na-ezigara anyị. N’ụzọ dị otu a, anyị na-ajụ mmanụ ọlaedo ahụ nke ọ ga-awụsa n’ime mkpụrụ obi anyị ka e wee zigara ya ndị nọ n’ọchịchịrị. Mgbe oku ahụ ga-abịa, ‘Lee, nwoke-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute ya,’ ndị na-anabataghị mmanụ nsọ ahụ, ndị na-edebeghị amara Kraịst n’ime obi ha, ga-achọpụta, dịka ụmụ agbọghọ-amaghị ihe ndị ahụ, na ha adịghị njikere izute Onyenwe ha. Ha enweghị, n’ime onwe ha, ike inweta mmanụ ahụ, ndụ ha agbakwasịwo n’iyi.” Review and Herald, July 20, 1897.

Ìhè nke ọla Miller n’ụbọchị ikpeazụ ga-enwu ìhè ugboro iri karịa, ma ọnụọgụgụ iri ma ìhè bụkwa ihe nnọchianya nke ule. N’ụbọchị ikpeazụ, nke e gosiri n’ọgwụgwụ nrọ Miller, ìhè nke eziokwu e sere n’elu mbadamba Habakkuk na-emepụta ozi ule, nke, n’ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ, e ji ya nọchite anya ozi Mkpu Etiti Abalị. Usoro ule ahụ bụ mmegharị nke usoro ule nke akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, n’ihi na a na-emegharị ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ n’ụbọchị ikpeazụ ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla.

> “A na-ezo m aka ugboro ugboro n’ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ na-amaghị nwoke, ise n’ime ha bụ ndị amamihe, ise kwa bụ ndị nzuzu. Ilu a emezuwo ma ga-emezukwa ruo n’akwụkwọ ozi ikpeazụ, n’ihi na o nwere ngwa pụrụ iche n’oge a, ma, dịka ozi mmụọ ozi nke atọ, o mezuwo ma ga-anọgide bụrụ eziokwu nke dị ugbu a ruo ọgwụgwụ nke oge.” Review and Herald, August 19, 1890.

Iri bụ akara nke ule, ma n’ókè ngwụcha nke ụbọchị iri, Daniel na ndị ikom atọ ahụ dị nsọ pụtara n’anya ka ha maa mma karịa, ma baa ụba n’ahụ karịa ndị ahụ na-eri nri Babilọn. Ndị nganga ahụ e ji nọchite anya ha n’akwụkwọ Habakkuk, ndị biri site n’ịtụkwasị onwe ha obi, ọ bụghị site n’okwukwe, zụlitere agwa Babilọn. N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerait, ha ghọrọ ụmụnwaanyị Babilọn, ma n’akwụkwọ Habakkuk, ọ bụ àgwà amụma nke ọchịchị popu ka e ji akọwapụta agwa ndị họọrọ ibi ndụ na-abụghị nke okwukwe.

> Lee, mkpụrụobi ya nke ebuliri elu adịghị ziri ezi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya. Ee kwa, n’ihi na ọ na-emebi iwu site na mmanya, ọ bụ nwoke mpako, ọ dịghịkwa anọ n’ụlọ; onye na-agbatị ọchịchọ ya dịka ala mmụọ, bụrụkwa dịka ọnwụ, a pụghịkwa imeju ya afọ; kama ọ na-achịkọtara onwe ya mba niile, na-akpakọtakwa onwe ya mmadụ niile: Ị̀ bụ na ndị a niile agaghị ebuli ilu megide ya, na ilu ịkwa emo megide ya, sị, Ahụhụ ga-adịrị onye ahụ nke na-amụba ihe na-abụghị nke ya! ruo ole mgbe? na onye ahụ nke ji ụrọ dị arọ ebu onwe ya ibu! Ị̀ bụ na ndị ga-ata gị agaghị ebili na mberede, na ndị ga-enye gị nsogbu agaghị eteta, i wee bụrụ ihe nkwata nye ha? N’ihi na i bukọrọ ọtụtụ mba, ndị fọdụrụ n’etiti ndị mmadụ ga-ebukọrọkwa gị; n’ihi ọbara mmadụ, na n’ihi ime ihe ike nke ala, nke obodo, na nke ndị niile bi n’ime ya. Habakkuk 2:4–8.

Usoro ọnwụnwa ahụ e wetara n’elu ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke nke Matiu iri abụọ na ise na-amịpụta otu òtù ndị na-efe ofufe, ndị mepụtara agwa nke eze ugwu (nọchite anya ọchịchị ndị popu), onye bụkwa ike ahụ nke “kwatara ọtụtụ mba n’iyi.” Ọ bụ ike ndị popu ka a na-atakwa na mberede, dị nnọọ ka nkịta siri rie Jezebel.

> Otú a ka Onye-nwe-anyị kwuru, Lee, otu ndị mmadụ na-abịa site n’ala ugwu, a ga-ebulikwa nnukwu mba site na nsọtụ nile nke ụwa. Ha ga-ejide ụta na ube; ha bụ ndị obi tara mmiri, ha enweghịkwa ebere; olu ha na-ada ka mkpọtụ oke osimiri; ha na-agbakwa n’elu ịnyịnya, haziri n’usoro dịka ndị ikom e debere maka agha imegide gị, O ada Zayọn. Anyị anụwo akụkọ ya: aka anyị adịwo ike ọgwụgwụ: ahụhụ ejidela anyị, na ihe mgbu, dị ka nke nwanyị na-amụ nwa. Apụla n’ubi, ejesikwala ije n’ụzọ; n’ihi na mma agha nke onye iro na ụjọ dị n’akụkụ nile. O ada nke ndị m, kee onwe gị akwa mkpuchi, tụfuo onwe gị n’ntụ; mee iru uju, dịka maka naanị otu nwa nwoke, kwa akwa ákwá kasị ilu: n’ihi na onye mbibi ahụ ga-abịa na mberede megide anyị. Jeremiah 6:22–26.

Klaasị abụọ nke Habakuk bụ ndị a gụrụ n’ime ezi omume site n’okwukwe, na ndị riri ma ṅụọ ozizi nile nke Babịlọn. Ndị nọ n’ụbọchị ikpeazụ nke nrọ Miller, ndị e ji ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke nọchite anya ha, ma ọ bụ na ha na-etolite agwa Kraịst, ma si otú a nata akara nke Chineke, ma ọ bụ na ha na-etolite agwa nke ọchịchị papa, ma nata akara nke anụ ọhịa ahụ.

> “Oge eruola ka ezi ìhè ahụ na-enwu n’etiti ọchịchịrị omume. E zigala ozi nke mmụọ-ozi nke atọ n’ụwa, na-adọ ndị mmadụ aka ná ntị ka ha ghara ịnara akara nke anụ ọhịa ahụ ma ọ bụ nke oyiyi ya n’egedege ihu ha ma ọ bụ n’aka ha. Ịnata akara a pụtara ịbịa n’otu mkpebi ahụ anụ ọhịa ahụ mere, na ịkwado otu echiche ahụ, n’ịgụ isi kpọmkwem megide okwu Chineke. Banyere ndị niile natara akara a, Chineke na-ekwu, ‘Onye ahụ ga-aṅụkwa mmanya nke iwe Chineke, nke a wụsara na-enweghị ngwakọta n’ime iko nke iwe ya; a ga-ata ya ahụhụ n’ọkụ na sọlfọ n’ihu ndị mmụọ-ozi dị nsọ, nakwa n’ihu Nwa Atụrụ ahụ.’” Review and Herald, July 13, 1897.

Ndị na-amaghị nwoke ndị na-aṅụ mmanya Babịlọn ga-emesịa aṅụ mmanya iwe Chineke. N’Aịzaya, ndị mmanya juputara n’Efraim na-egosipụta ìsìbì ha nke ịṅụbiga mmanya ókè site n’ịtụgharị ihe ihu ala na ihu elu, a ga-elekwa omume ahụ anya dị ka “ụrọ onye ọkpụ ite.”

Ịkọwa “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” dịka ihe nnọchianya nke Kraịst na-atụgharị eziokwu nke “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” n’isi ala, n’ihi na “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” bụ ihe nnọchianya nke Setan. Nkọwa Miller nyere banyere “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” dịka ikpere arụsị ka e gosipụtara kpọmkwem n’elu tebụl Habakuk. Nchọpụta Miller banyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ dị na Ndị Tesalonaịka, nke mere ka o nwee nghọta na ọ bụ ikpere arụsị ka e “wepụrụ,” ka e wee mee ka “nwoke nke mmehie,” onye nọ ọdụ n’ụlọ nsọ Chineke, pụta ìhè, bụ eziokwu bụ isi dị na Tesalonaịka nke Abụọ, isi nke abụọ.

> “Agụrụ m gaa n’ihu, ma enweghị m ike ịhụ ihe atụ ọzọ ọ bụla nke e ji ya [ihe a na-akpọ daily] mee ihe, ma e wezụga n’akwụkwọ Daniel. Mgbe ahụ, [site n’enyemaka nke concordance] ewere m okwu ndị ahụ nke dị n’ihe metụtara ya, ‘wepụ;’ ọ ga-ewepụ daily; ‘site n’oge a ga-ewepụ daily,’ wdg. Agụrụ m gaa n’ihu, ma chee na agaghị m ahụ ìhè ọ bụla n’ihe odide ahụ; n’ikpeazụ, abịarutere m 2 Thessalonians 2:7, 8. ‘N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitela ịrụ ọrụ ugbua; naanị onye ahụ nke na-egbochi ugbu a ga-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ, mgbe ahụ ka a ga-ekpughe onye ajọ omume ahụ,’ wdg. Ma mgbe m rutere n’ihe odide ahụ, Ewoo, lee ka eziokwu ahụ siri pụta n’ìhè nke ọma ma bụrụkwa nke ebube! Nke a ka ọ bụ! Nke ahụ bụ daily! Ọ dị mma ugbu a, gịnị ka Pọl pụtara site n’okwu a, ‘onye ahụ nke na-egbochi ugbu a,’ ma ọ bụ na-egbochi? Site n’‘onye mmehie ahụ,’ na ‘onye ajọ omume ahụ,’ a na-ekwu banyere Popery. Ọ dị mma, gịnị bụ ihe ahụ nke na-egbochi ka e kpughee Popery? Gịnịkwa mere, ọ bụ Pagani; ya mere, ‘daily’ aghaghị ịpụta Pagani.” —William Miller, Second Advent Manual, ibe 66.” Advent Review and Sabbath Herald, Jenụwarị 6, 1853.

Ihe “nke kwa ụbọchị” pụtara n’akwụkwọ Ndị Tesalonaịka, nke Miller chọpụtara, bụ eziokwu bụ isi nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Mgbe Pọl kọwara ndị na-adịghị ahụ eziokwu n’anya, ndị ga-anatakwa aghụghọ siri ike n’ihi ya, n’ezie ọ na-akọwa ịkpọasị eziokwu n’ozuzu ya; ma eziokwu a na-ezo aka na ya kpọmkwem n’akụkụ ahụ bụ eziokwu na “nke kwa ụbọchị” na-anọchi anya Rom ndị ọgọ mmụọ.

> Ìhè nke ahụ́ bụ anya: ya mere, ọ bụrụ na anya gị dị ọcha, ahụ́ gị niile ga-ejupụta n’ìhè. Ma ọ bụrụ na anya gị dị njọ, ahụ́ gị niile ga-ejupụta n’ọchịchịrị. Ya mere, ọ bụrụ na ìhè ahụ dị n’ime gị bụrụ ọchịchịrị, lee ka ọchịchịrị ahụ hà ukwuu! Ọ dịghị onye pụrụ ijere ndị nna ukwu abụọ ozi: n’ihi na ma ọ bụ na ọ ga-akpọ otu asị, hụ nke ọzọ n’anya; ma ọ bụkwanụ na ọ ga-arapara n’otu, ledakwa nke ọzọ anya. Unu apụghị ijere Chineke na mamọn ozi. Matiu 6:22–24.

Ọ dị naanị ịhụnanya maka eziokwu, ma ọ bụ ịkpọasị eziokwu. Ebe etiti adịghị. Nnukwu aghụghọ ahụ nke na-abịakwute ụmụ agbọghọ na-amaghị ihe nke Matiu iri abụọ na ise dabeere n’ịjụ ha jụrụ ìhè nke ọla Miller nke na-anọchi anya ule ikpeazụ. Ule ikpeazụ nke Izrel oge ochie bụ ule nke iri ha, ọla Miller na-enwukwa ugboro iri karịa n’ụbọchị ikpeazụ. Akara nke ịjụ ọla Miller bụ “the daily,” nke ndị mmanya nke Ifrem tụgharịrị n’isi n’ọgbọ nke atọ nke Adventizim. “The daily” bụ akara Setan nke ikpere arụsị. Ndị mmanya ahụ webatara ọla adịgboroja, nke ha si na Protestantizim ndapụ n’ezi ofufe bute, nke na-akọwa “the daily” dịka akara nke Kraịst.

Nghọta Miller nwere banyere nkume-ya dị oké ọnụ ahịa bụ nke e kpaara ókè site n’akụkọ ihe mere eme nke e bilitere ya n’ime ya. Ebe o kwenyesiri ike na Ọbịbịa nke Abụọ bụ ihe omume amụma na-esonụ, ọnya ahụ na-egbu egbu nke ọchịchị papacy n’afọ 1798 pụrụ nanị ịnọchite anya alaeze ụwa nke anọ na nke ikpeazụ nke Daniel isi nke abụọ. A kpaakwara Miller ókè n’ịghọta ya banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” n’ihi na àmà ya bụ na site na mkpughe e duuru ya n’ụzọ ọmụmụ pụrụ iche, nke ọ kọwara na o ji Akwụkwọ Nsọ ya, Concordance nke Cruden, ma na-agụkwa ụfọdụ akwụkwọ akụkọ. Mkpebi ya ịmụ n’ụzọ ahụ bịara nanị n’uche ya.

> “N’ime afọ iri na abụọ ahụ m bụ onye kweere na Chineke naanị ya, agụrụ m akụkọ ihe mere eme niile m pụrụ ịchọta; ma ugbu a, ahụrụ m Bible n’anya. Ọ kuziri banyere Jisọs! Ma ọbụna otu a, e nwere ezigbo akụkụ nke Bible nke ka bụ ọchịchịrị n’ebe m nọ. N’afọ 1818 ma ọ bụ 19, mgbe mụ na otu enyi m kparịtara ụka, onye m gara ileta, ma onye ma m ma nụkwaara m ka m na-ekwu okwu mgbe m bụ onye kweere na Chineke naanị ya, ọ jụrụ m, n’ụzọ nwere nnukwu ihe ọ pụtara, sị, ‘Gịnị ka i chere banyere amaokwu a, na nke ahụ?’ na-ezo aka n’amaokwu ochie ndị ahụ m jụrụ mgbe m bụ onye kweere na Chineke naanị ya. Aghọtara m ihe ọ na-achọ ime, wee zaa—Ọ bụrụ na ị ga-enye m oge, aga m agwa gị ihe ha pụtara. ‘Oge ole ka ị chọrọ?’ Amaghị m, ma aga m agwa gị, ka m zara, n’ihi na enweghị m ike ikwere na Chineke enyela mkpughe nke a na-apụghị ịghọta. Mgbe ahụ, ekpebiri m ịmụ Bible m, na-ekwere na m pụrụ ịchọpụta ihe Mmụọ Nsọ pụtara. Ma ozugbo m mere mkpebi a, echiche ahụ bịakwutere m—‘Ka e were ya na ị hụ otu amaokwu ị na-apụghị ịghọta, gịnị ka ị ga-eme?’ Mgbe ahụ, ụzọ a e si amụ Bible batara m n’uche:—Aga m ewere okwu ndị dị n’amaokwu ndị dị otu a, soro ha n’ime Bible niile, ma chọpụta ihe ha pụtara n’ụzọ a. Enwere m Concordance nke Cruden, nke m chere na ọ bụ nke kachasị mma n’ụwa; ya mere, ewere m ya na Bible m, nọdụ ala n’oche ọrụ m, ma agụghị ihe ọ bụla ọzọ, ma e wezụga ntakịrị akwụkwọ akụkọ, n’ihi na ekpebisiri m ike ịmata ihe Bible m pụtara. Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65.”

A matara ọla Miller ọ bụghị nanị site n’ụzọ ọ si amụ ihe, kama kwa site n’okwughe sitere n’aka Chineke ozugbo.

> “Chineke zitere mmụọ-ozi Ya ka ọ metụta obi otu onye ọrụ ugbo nke na-ekweghị na Baịbụl, iji duru ya ịchọ amụma nile. Ndị mmụọ-ozi nke Chineke gara ugboro ugboro ileta onye ahụ a họpụtara, ka ha duzie uche ya ma meghee nghọta ya banyere amụma ndị a na-abụwo ọchịchịrị mgbe niile n’ebe ndị Chineke nọ. E nyere ya mmalite nke agbụ eziokwu ahụ, e wee duru ya n’ihu ịchọ njikọ mgbe njikọ gachara, ruo mgbe o jiri ịtụnanya na mmasi lee Okwu Chineke anya. Ọ hụrụ n’ebe ahụ agbụ eziokwu zuru oke. Okwu ahụ nke ọ lere anya na ọ bụghị nke sitere n’ike mmụọ nsọ, meghere ugbu a n’ihu ọhụhụ ya n’ịma mma na n’ebube ya. Ọ hụrụ na otu akụkụ nke Akwụkwọ Nsọ na-akọwa akụkụ ọzọ, ma mgbe otu amaokwu mechiri nghọta ya, ọ hụrụ n’akụkụ ọzọ nke Okwu ahụ ihe nke kọwara ya. O were Okwu nsọ nke Chineke n’ọṅụ na n’asọpụrụ miri emi nakwa n’egwu nsọ.” Early Writings, 230.

Mgbe Nwannaanyị White kwuru na “Chineke zitere mmụọ ozi Ya” n’aka Miller, nke a na-egosi na Gebriel bụ mmụọ ozi e zitere n’aka Miller, n’ihi na “mmụọ ozi Ya” bụ aha e kenyere Gebriel.

> “Okwu nke mmụọ ozi ahụ, ‘Abụ m Gebriel, onye na-eguzo n’ihu Chineke,’ na-egosi na ọ nọ n’ọnọdụ nsọpụrụ dị elu n’ụlọikpe eluigwe. Mgbe ọ bịara n’ozi nye Daniel, ọ sịrị, ‘Ọ dịghị onye na-eso m guzosie ike n’ihe ndị a, ma e wezụga Maịkel [Kraịst] Onye-isi unu.’ Daniel 10:21. Banyere Gebriel, Onye Nzọpụta ahụ kwuru n’Akpughe, na-asị na ‘O zitere ya ma gosi ya site n’aka mmụọ ozi Ya nye ohu Ya Jọn.’ Nkpughe 1:1.” The Desire of Ages, 99.

E zigara Gabriel na ndị mmụọ ozi ndị ọzọ ka ha duzie uche Miller ma “meghee nghọta ya amụma ndị bụ́buola ihe gbara ọchịchịrị n’ebe ndị nke Chineke nọ.” Ozi ya apụtaghị nanị site n’usoro ọmụmụ ya, kama site kwa na mkpughe sitere n’aka Chineke. Usoro ahụ n’onwe ya o jiri mụọ Akwụkwọ Nsọ abatala n’uche ya. Mgbe Chineke wetara eziokwu n’uche anyị, nke ahụ bụ mkpughe sitere n’aka Chineke, n’adịghị ka iru n’eziokwu site n’usoro nke ikewa Akwụkwọ Nsọ nke ọma. Miller mere ha abụọ, ma mkpughe sitere n’aka Chineke aghaghị ịbụ akụkụ nke ụzọ Miller si ruo n’ịghọta isiokwu ahụ nke “nke ụbọchị niile.”

Miller agaghị ama mgbanwe okike dị na Daniel isi nke asatọ, amaokwu itoolu ruo iri na abụọ, n’ihi na naanị ihe o nwere bụ Bible na concordance nke na-enweghị ozi ọbụla gbasara asụsụ ndị e ji dee Bible. Ọ gaghị ahụ ọdịiche dị n’etiti “sur” na “rum” nke a na-asụgharị ha abụọ dị ka “wepụ.” Ọ gaghị ahụkwa ọdịiche dị n’etiti “miqdash” na “qodesh” nke a na-asụgharị ha abụọ dị ka “ebe nsọ.”

Ọ gaghị ahụ eziokwu nke okwu “tamid” nke a hụrụ otu narị ugboro anọ n’Akwụkwọ Nsọ. Eziokwu ahụ ọ na-agaghị ahụ (nke bụkwa eziokwu ahụ ọ hụrụ), bụ na n’ime otu narị ugboro anọ ahụ e ji okwu Hibru “tamid” mee ihe n’Akwụkwọ Nsọ, ọ bụ naanị n’akwụkwọ Daniel ka e ji okwu Hibru “tamid” dịka aha. “Tamid” bụ okwu Hibru nke pụtara “na-aga n’ihu mgbe niile”, a na-atụgharịkwa ya dịka “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel.

Naanị n’akwụkwọ Daniel ka e ji okwu ahụ mee aha, ebe n’oge iri itoolu na itoolu ndị ọzọ e ji ya mee nkwuwapụta. N’ihi nke a, mgbe ndị ntụgharị Akwụkwọ Nsọ King James chere ihu na Daniel jiri okwu ahụ ugboro ise dịka aha, ebe ndị odeakwụkwọ ndị ọzọ nile nke Akwụkwọ Nsọ jiri okwu ahụ ugboro iri itoolu na itoolu dịka nkwuwapụta, ibu nke ihe àmà manyere ha idozi ojiji Daniel ji okwu ahụ dịka aha. Iji dozie Daniel, ha gbakwụnyere okwu ahụ bụ “àjà” n’Okwu ahụ, ma si otu a gbanwee aha ka ọ bụrụ nkwuwapụta. Ma mgbe ahụ, iji dozie ndị ntụgharị ahụ, e nyere Ellen White mmụọ nsọ idekọ na ọ, “hụrụ banyere ‘Daily,’ na okwu ahụ bụ ‘sacrifice’ bụ ihe amamihe mmadụ tinyere, nakwa na ọ bụghị nke ederede ahụ; na Onyenwe anyị nyere echiche ziri ezi banyere ya ndị ahụ kwusara mkpu awa ikpe ahụ.”

Miller, site n’akaebe ya, nọ na-achọ ịghọta “nke kwa ụbọchị,” nke o mechara ghọta n’ime 2 Ndị Tesalonaịka. Ma kwa, site n’akaebe nke ya onwe ya, mgbe ọ na-achọ ịghọta otu okwu, ọ na-atụle ebe ọ bụla e ji okwu ahụ mee ihe, ma e ji okwu ahụ mee ihe ugboro iri itoolu na itoolu ọzọ n’ime Akwụkwọ Nsọ. Ma akaebe ya banyere “nke kwa ụbọchị” bụ na ọ hụghị ya ebe ọ bụla ọzọ ma e wezụga n’akwụkwọ Daniel, mgbe o kwuru, “Agụrụ m n’ihu, ma enweghị m ike ịhụ ebe ọzọ a hụrụ ya [nke kwa ụbọchị], ma ọ bụghị n’ime Daniel.” E duuru Miller ruo n’ihe ịchọ mma ndị ahụ ọ bụghị naanị site n’ụzọ ọmụmụ ya, kama kwa site na mkpughe nke Chineke e nyere ya site n’ozi ndị mmụọ ozi.

Nke a bụ ihe kpatara na nghọta ya banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” ji bụrụ nke ziri ezi, ma bụrụkwa nke nwere oke. Ọ pụghị ịmata na n’ime ugboro ise e zoro aka na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel, otu n’ime ugboro atọ e kwuru na “e wepụrụ” “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nọchiri anya ihe ọzọ pụtara dị iche na ugboro abụọ ndị ọzọ. Otu ugboro ka e ji okwu Hibru “rum” mee ihe gbasara “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” ugboro abụọ ndị ọzọ kwa ka e ji okwu Hibru “sur” mee ihe. A na-atụgharị okwu abụọ ahụ dịka “wepụ,” ma “rum” dị na Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na otu pụtara “ibuli elu na inye otuto,” ebe na isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na otu, na isi nke iri na abụọ, amaokwu nke iri na otu, okwu “sur” pụtara “iwepụ.”

Ndị ọkà mmụta okpukpe ndị na-eri ma na-aṅụ nri Babilọn na-arụ ụka na ma ị na-ewepụ ihe, ma ọ bụ mgbe ọ bụla ị na-ebuli ihe elu, ha abụọ na-anọchi anya ụdị iwepụ; ya mere, a ghaghị ịghọta okwu abụọ ahụ dị ka ndị nwere otu ihe ha pụtara. Ha na-arụ ụka na ugboro atọ ahụ e kwuru “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke a “wepụrụ,” na-apụta mgbe niile iwepụ; site n’ime nke a, ha na-egosi na Daniel enweghị nlezianya n’ịhọrọ okwu ya. Ha anaghị ekwu nke ahụ n’ihu ọha n’ụzọ doro anya, ma site n’ihe echiche ha na-eduga na ya, ha na-akụzi na Daniel kwesịịrị iji okwu ahụ bụ “sur” n’ebe ugboro atọ ahụ niile pụtara, n’ihi na, dịka ndị ọkà mmụta okpukpe ahụ si kwuo, o doro anya na ọ pụtara otu ihe ahụ oge ọbụla e kwuru na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” “wepụrụ.”

Ha na-emekwa otu ihe ahụ n’okwu ndị a bụ “miqdash” na “qodesh,” nke a sụgharịrị ha abụọ dịka “ebe nsọ,” n’amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na anọ nke isi nke asatọ. N’ihe nkọwa ọ bụla nke “ebe nsọ” n’ime amaokwu anọ ndị ahụ, ha na-ekwusi ike na ha niile na-anọchi anya ebe nsọ nke Chineke. Site n’ịtụgharị uche ọzọ, Daniel gaara eji naanị “qodesh” n’ihe nkọwa atọ ahụ niile, ma ghara iji “miqdash” n’amaokwu nke iri na otu. Miller agaraghị amata ọdịiche dị n’etiti okwu ndị ahụ, ma ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a na-amata ya, ma mgbe ha mere otú ahụ, ha na-ekwusi ike na ekwesịghị ikweta ọdịiche ọbụla. Ma otu o sina dị, Miller, onye na-amataghị ọdịiche dị n’etiti okwu ndị ahụ, rutere n’nghọta nke megidere nke ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a.

Eziokwu bụ na Daniel bụ onye dere ihe nke ọma nke ukwuu, onye maara asụsụ Hibru, a kpebikwara na amamihe ya karịrị nke ndị amamihe niile ọzọ nke Babilọn okpukpu iri, bụ́ ndị n’onwe ha bụ ndị nwere nnukwu amamihe n’obodo ha. Ọ bụrụ na e nwere onye maara ojiji ziri ezi nke asụsụ Hibru, na otú a ga-esi gosipụta ya nke ọma n’akụkọ ahụ pụrụ iche, ọ bụ Daniel. Ọ bụrụ na Daniel jiri okwu dị iche iche, ọ bụ n’ihi na e bu n’obi ka ha wepụta nkọwa dị iche iche, nke o kpachaara anya chọọ igosipụta. Mgbe a kwetara ojiji pụrụ iche Daniel jiri okwu ndị a sụgharịrị ịbụ “ebe nsọ” ma ọ bụ “wepụ,” ha na-akwado nghọta Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke Miller matara n’otu amaokwu ahụ ebe Pọl na-egosi na ndị kpọrọ eziokwu asị ka e kpebiri ịnara aghụghọ siri ike.

Ndị na-akpọ eziokwu asị ma na-ekwere ụgha nke na-emepụta aghụghọ siri ike, a na-anọchitekwa ha anya dịka ndị aṅụrụma nke Ifrem, ndị a na-ekewa n’ụdị abụọ. Otu ụdị bụ ndị ndu mmụta, ụdị nke ọzọ bụ ndị nkịtị na-amụtaghị akwụkwọ, ndị ga-anụ naanị ihe ndị mmụta na-akụziri ha. Ha bụ ndị na-ezo onwe ha n’okpuru ụgha, ndị na-emekwa ọgbụgba-ndụ na ọnwụ. Ha bụ ndị mkpụrụobi ha buliri elu n’Habakuk isi abụọ, ha bụkwa ụmụ agbọghọ-amaghị-ama nke Matiu iri abụọ na ise. Ha bụ ndị na-ajụ eziokwu ndị ntọala nke nrọ Miller, nke na-enwu ugboro iri karịa n’ọgwụgwụ (na-anọchi anya ule nke iri na nke ikpeazụ maka Izrel nke oge a), dịka e si jiri ule nke iri na nke ikpeazụ maka Izrel oge ochie mee ihe nnọchianya.

Anyi ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.

> Onyenweanyị wee sị Mozis, Ruo olee mgbe ka ndị a ga na-akpasu m iwe? Ruo olee mgbe ka ha ga-ajụ ikwere m, n’agbanyeghị ihe ịrịba ama niile nke m gosiri n’etiti ha? Aga m eji ọrịa otiti tie ha, wepụkwa ha n’ihe nketa, ma m ga-esi n’aka gị mee mba ka ukwuu ma sie ike karịa ha. Mozis wee sị Onyenweanyị, Mgbe ahụ ndị Ijipt ga-anụ ya, n’ihi na i ji ike gị wepụta ndị a n’etiti ha; ha ga-agwakwa ndị bi n’ala a ya: n’ihi na ha anụwo na gị, Onyenweanyị, nọ n’etiti ndị a, na a na-ahụ gị, Onyenweanyị, ihu na ihu, na igwe ojii gị na-eguzo n’elu ha, na ị na-aga n’ihu ha, n’ehihie n’ogidi igwe ojii, na n’abalị n’ogidi ọkụ. Ugbu a, ọ bụrụ na ị ga-egbu ndị a niile dịka otu nwoke, mgbe ahụ mba niile nụrụ aha gị ga-ekwu, sị, N’ihi na Onyenweanyị enweghị ike ibubata ndị a n’ala ahụ nke O ṅụrụ ha iyi, ya mere O gburu ha n’ọzara. Ma ugbu a, arịọ m gị, ka ike nke Onyenwe m bụrụ nnukwu, dịka i kwuru, sị, Onyenweanyị na-adịte aka n’iwe, bụrụkwa onye ebere dị ukwuu, na-agbaghara ajọ omume na njehie, ma n’ụzọ ọ bụla ọ dịghị agụta onye ikpe mara na onye aka ya dị ọcha, na-achọpụta ajọ omume nke ndị nna n’ahụ ụmụ ruo n’ọgbọ nke atọ na nke anọ. Biko, gbaghara ajọ omume nke ndị a dịka ịdị ukwuu nke ebere gị si dị, dịka i si gbaghara ndị a site n’Ijipt ruo ugbu a. Onyenweanyị wee sị, Agbagharala m dịka okwu gị siri dị: ma n’eziokwu dịka m dị ndụ, ụwa niile ga-ejupụta n’ebube nke Onyenweanyị. N’ihi na ndị ikom ahụ niile, ndị hụrụ ebube m na ọrụ ebube m, nke m mere n’Ijipt na n’ọzara, ma nwalee m ugbu a ugboro iri ndị a, ma geeghị ntị n’olu m; n’ezie ha agaghị ahụ ala ahụ nke m ṅụrụ nna ha iyi, ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị kpasuru m iwe ga-ahụ ya: ma ohu m Keleb, n’ihi na o nwere mmụọ ọzọ n’ime ya, ma soro m kpamkpam, ya ka m ga-ebubata n’ala ahụ ọ gara; mkpụrụ ya ga-enwetakwa ya dịka ihe nketa. Ọnụ Ọgụgụ 14:11–24.

Back to Articles