Article

# Rom Eguzobe Ọhụ — Nọmba Ise

Ikpughe Ihe Arụmụka Amụma Ndị A Na-emegharị n’ime Adventizim: Ịghọta Ndị Ohi nke Ndị Gị

Author

Jeff Pippenger

Published

August 9, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’isiokwu ikpeazụ, anyị chọpụtara ahịrị isii amụma nke esemokwu ndị mere n’akụkọ ihe mere eme nke Adventism site n’oge ndị Millerite ruo taa. Ana m ekwusi ike na esemokwu mbụ na nke ikpeazụ banyere “ndị ohi nke ndị gị” dị na amaokwu nke iri na anọ nke Daniel isi nke iri na otu bụ otu ihe n’amụma. Ndị Millerite ghọtara na “ndị ohi” ahụ bụ Rom, ndị Protestant kụzikwaara na “ndị ohi” ahụ bụ eze Siria a kpọrọ Antiochus Epiphanes.

> N’oge ndị ahụ, ọtụtụ ga-ebili imegide eze nke ndịda: ndị ohi nke ndị gị kwa ga-ebuli onwe ha elu iji mee ka ọhụụ ahụ guzosie ike; ma ha ga-ada. Daniel 11:14.

Malite n’amaokwu nke iri, ma na-aga n’ihu ruo n’amaokwu nke iri na ise, a na-egosi agha dị n’etiti alaeze Ijipt na Siria. Ijipt bụ eze nke ndịda n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, a na-anọchikwa eze Siria anya dịka eze nke ugwu. Amaokwu nke iri na-akọwa ihe ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kpọrọ mmalite nke Agha Siria nke Anọ n’afọ 219 T.K., amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ na-anọchi anya agha Raphia n’afọ 217 T.K., na ihe ndị sochiri ya. Mgbe ahụ amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise na-akọwa agha Panium n’afọ 200 T.K. N’amaokwu nke iri ruo nke iri na ise, eze Siria ahụ bụ Antiochus Magnus, onye na-achị Alaeze Seleucid.

Amaokwu nke iri na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme mgbe Antiochus Magnus malitere agha iji weghachite ókèala e wepụrụ n’alaeze Seleucid ọtụtụ afọ tupu ahụ. N’amaokwu ahụ, ọ weghachitere ókèala ahụ furu efu n’afọ 219 BC, ma ọ kwụsịrị mwakpo ya nwa oge, wee chọọ ịchịkọta ọzọ ike agha ya. O weghachitela ọchịchị n’elu ókèala ahụ furu efu, ma rutekwara ruo n’ókè ala Ijipt, alaeze ndịda nke usoro eze Ptolemy na-achị. N’agbata afọ 219 BC na 217 BC, ma eze ndịda ma eze ugwu haziri atụmatụ maka agha Raphia nke na-abịanụ.

Agha nke Raphia mere n’afọ 217 T.K., alaeze ndịda nke Ijipt, nke Ptolemy na-achị, meriri eze Siria bụ Antiochus Magnus, eze ugwu n’akụkụ amụma ahụ. Mgbe ahụ, n’amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise, afọ iri na asaa ka e mesịrị n’afọ 200 T.K., Antiochus Magnus, onye n’oge ahụ esorola Philip nke Masedonia banye n’ọgbụgba ndụ, lụrụ Ijipt ọgụ n’agha nke Panium. Ala-eze ndịda nke Ijipt n’oge ahụ nwere eze nwata dị ihe dị ka afọ ise ma ọ bụ isii, Antiochus Magnus na Philip enweghịkwa ike izere iji ohere eze nwata Ijipt ahụ mee ihe, Antiochus Magnus wee merie n’agha nke Panium. Amaokwu atọ ahụ nke na-anọchi anya agha Panium gụnyere amaokwu nke iri na anọ, ebe a na-ewebata ike ọhụrụ n’akụkọ amụma ahụ.

Ndị ohi nke ndị gị bụ ike ọzọ dị iche na eze ndịda nke Ijipt, ma ọ bụ eze ugwu nke ndị Selusid, ma ọ bụ Filip, onye ọchịchị Masedonia. Ndị Millerite ghọtara na Rom bụ ndị ohi nke ndị gị. Otu n’ime mgbọrọgwụ okwu Hibru a sụgharịrị dịka “ndị ohi,” pụtara onye na-agbaji. A na-anọchi anya Rom ndị ọgọ mmụọ n’amụma dịka ike ahụ nke ga-agbaji agbaji.

> Mgbe nke a gasịrị, ahụrụ m n’ọhụụ abalị, ma lee, anụ ọhịa nke anọ, nke dị egwu ma jọgburu onwe ya, nke dịkwa ike nke ukwuu; o nwekwara nnukwu ezé ígwè: ọ loro ihe, kụrisịa ha n’ibe, ma jiri ụkwụ ya zọda ihe fọdụrụ: ọ dịkwa iche na anụ ọhịa niile ndị bu ya ụzọ; o nwekwara mpi iri. Daniel 7:7.

Mgbe Uriah Smith na-ekwu okwu banyere ndị ohi, ọ na-ehota onye ọkà mmụta ihe mere eme nke na-akọwa na ndị ohi na-anọchi anya ndị na-agbaji ihe.

> “A na-ewebata ugbu a ike ọhụrụ,—‘ndị ohi nke ndị gị;’ n’ezie, ka Bishọp Newton kwuru, ‘ndị na-agbaji ndị gị.’ N’ebe dị anya n’akụkụ osimiri Taịba, otu alaeze nọ na-azụlite onwe ya site n’ọchịchọ ọchịchị na atụmatụ ọchịchịrị. N’mbụ ọ dị nta ma bụrụ onye na-adịghị ike, ma o toro n’ike na ume n’ụzọ dị ịtụnanya, na-amịpụ nlezianya ebe a na ebe ahụ iji nwalee ike ya, ma nwalee ume nke ogwe aka ya agha, ruo mgbe, n’ịma onwe ya ike ya, o weliri isi ya n’atụghị ụjọ n’etiti mba nile nke ụwa, ma jiri aka a na-apụghị imeri emeri jide nduzi nke ihe omume ha. Site n’oge a gaa n’ihu, aha Rom na-eguzo n’akwụkwọ akụkọ ihe mere eme, edebere ya ka ọ na-achịkwa ihe omume nke ụwa ruo ọtụtụ afọ ogologo, ma na-emetụta mba nile ike nke ukwuu ọbụna ruo ọgwụgwụ nke oge.”

> “Rom kwụrụ okwu; Siria na Masedonia wee malite ngwa ngwa ịhụ mgbanwe na-abịa n’elu ọdịdị nke nrọ ha. Ndị Rom tinyere aka n’ihi eze na-eto eto nke Ijipt, kpebisie ike na a ga-echebe ya pụọ ná mbibi nke Antiokus na Filip kpara. Nke a bụ BC 200, ma bụrụ otu n’ime mbubata-aka mbụ dị mkpa nke ndị Rom n’ihe gbasara Siria na Ijipt.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 257.

Mmezu nke e depụtara n’amaokwu ndị ahụ mezuru n’ime ihe dị ka afọ iri abụọ, site n’afọ 219 T.K. ruo n’afọ 200 T.K., ma ndị amụma na-ekwu okwu karịa banyere ụbọchị ikpeazụ karịa ụbọchị ndị ha biri n’ime ha.

> “Onye ọ bụla n’ime ndị amụma oge ochie kwusara okwu pere mpe maka oge nke ha karịa maka oge anyị, nke mere na amụma ha ka dị irè nye anyị. ‘Ugbu a, ihe ndị a niile mere ha ka ha bụrụ ihe atụ: e dekwara ha maka ịdọ aka ná ntị anyị, ndị ngwụcha nke ụwa bịakwasịrị.’ 1 Corinthians 10:11. ‘Ọ bụghị nye onwe ha, kama nye anyị ka ha na-eje ozi n’ihe ndị ahụ, nke ndị kwusara unu ozi ọma site n’aka Mmụọ Nsọ e si n’eluigwe zitere akọwaworị unu ugbu a; ihe ndị a bụ ndị mmụọ ozi na-achọsi ike ilebanye anya n’ime ha.’ 1 Peter 1:12....”

> “Akwụkwọ Nsọ achịkọtawo ma kekọọkọ ọnụ akụnụba ya niile maka ọgbọ ikpeazụ a. Ihe omume ukwu niile na mmemme ndị dị nsọ nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie abụwo, ma na-adịkwa, na-emegharị onwe ha n’ime ụka n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.” Selected Messages, book 3, 338, 339.

Ọ bụ ezie na Daniel ebighị n’oge afọ iri abụọ ahụ anyị na-atụle, mkpali sitere n’akwụkwọ Sister White na-agwa anyị na a ga-emegharị ọtụtụ n’ime akụkọ ihe mere eme e dere na Daniel iri na otu n’ime mmezu ikpeazụ nke Daniel iri na otu.

> “Anyi enweghị oge anyị ga-atụfu. Oge nsogbu dị n’ihu anyị. Mmụọ agha akpaliela ụwa. N’oge na-adịghị anya, ihe nkiri nke nsogbu ndị e kwuru banyere ha n’amụma ga-emezu. Amụma dị n’isi nke iri na otu nke Daniel eruwo nso n’imezu ya kpamkpam. Ọtụtụ n’akụkọ ihe mere eme nke mezuwo n’imezu amụma a ga-emegharịa.” Manuscript Releases, number 13, 394.

Amaokwu nke iri ruo nke iri na ise nke Daniel iri na otu na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke ụbọchị ikpeazụ nke na-eduga ruo n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, n’ihi na amaokwu nke iri na isii na-egosi mgbe Rom, na nke mbụ ya, meriri “ala ahụ dị ebube.”

> Ma onye ahụ nke na-abịa imegide ya ga-eme dị ka uche nke ya si dị, ọ dịghịkwa onye ga-eguzo n’ihu ya: ọ ga-eguzokwa n’ala ahụ dị ebube, nke a ga-ebibi site n’aka ya. Daniel 11:16.

Daniel ji ugboro abụọ jiri okwu ahụ bụ “ala ebube” n’ihe odide ya. Nke mbụ bụ n’amaokwu nke iri na isii, mgbe Rom na-ekpere arụsị n’ezie meriri ala ebube n’ezie nke Juda.

> “Ọ bụ ezie na Ijipt enweghị ike iguzogide Antiochus, eze nke ugwu, Antiochus onwe ya enweghị ike iguzogide ndị Rom, ndị bịara ugbu a imegide ya. Ọ dịkwaghị alaeze ọ bụla nwere ike iguzogide ike a na-ebili elu. E meriri Siria, ma tinye ya n’ime alaeze ukwu Rom, mgbe Pompey, BC 65, napụrụ Antiochus Asiaticus ihe onwunwe ya, ma wedata Siria ka ọ bụrụ ógbè nke Rom.

> “Otu ike ahụ kwa ga-eguzo n’Ala Nsọ, ma laa ya n’iyi. Rome sonyere ndị Chineke, ndị Juu, site n’ọgbụgba-ndị-otu, na BC 162, site n’oge ahụ ka ọ ji nwee ọnọdụ pụtara ìhè n’usoro oge amụma. Ma, ọ nwetaghị ikike ọchịchị n’elu Judia site n’emeri ya n’ezie ruo BC 63; ma mgbe ahụ, n’ụzọ dị otu a na-eso.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 259.

Amaokwu nke ọzọ ebe Daniel ji “ala dị ebube” mee ihe dị n’amaokwu iri anọ na otu.

> Ọ ga-abanyekwa n’ala ahụ dị ebube, a ga-emekwa ka ọtụtụ mba daa: ma ndị a ga-agbanahụ n’aka ya, ya bụ, Edom, na Moab, na ndị isi nke ụmụ Amọn. Daniel 11:41.

Amaokwu iri anọ na otu, n’ezie, na-esochi amaokwu iri anọ, ma amaokwu iri anọ na-amalite n’okwu ndị a: “ma n’oge ọgwụgwụ.” N’akwụkwọ The Great Controversy, Nwanneanyị White kọwara afọ 1798 dịka “oge ọgwụgwụ,” ya mere amaokwu iri anọ na otu na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke na-esote oge ọgwụgwụ ahụ n’afọ 1798.

> “Ma n’oge ọgwụgwụ, ka onye-amụma ahụ na-ekwu, ‘Ọtụtụ ga-agba ọsọ ije ebe a na ebe ọzọ, a ga-amụbakwa ihe ọmụma.’ Daniel 12:4.... Kemgbe afọ 1798, a kpọghewo akwụkwọ Daniel, ihe ọmụma banyere amụma abawanyela, ọtụtụkwa ekwusaala ozi ahụ dị nsọ nke ikpe dị nso.” The Great Controversy, 356.

Ala ahụ nke ebube e kwuru na amaokwu nke iri anọ na otu abụghị Judia ochie nkịtị nke oge gara aga, kama ọ bụ Judia nke mmụọ nke oge a. United States bụ Judia nke mmụọ nke oge a, ma amaokwu nke iri anọ na otu na-akọwapụta iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States.

> Otú ọ dị, nke ahụ bụ nke mmụọ abụghị nke mbụ, kama ọ bụ nke eke; emesia, nke ahụ bụ nke mmụọ. 1 Kọrint 15:46.

Iwu Sọnde ahụ ka e ji ama atụ n’amaokwu nke iri na isii, n’ihi na “ọtụtụ n’ime akụkọ ihe mere eme nke mere” n’ime mmezu nke Daniel iri na otu ga-eme ọzọ. Amaokwu nke iri ruo nke iri na ise n’ụbọchị ikpeazụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke bu ụzọ mee ma na-eduga ruo n’Iwu Sọnde ahụ.

Eze nke ugwu n’ime amaokwu ise ahụ, yana eze nke ndịda, bụ ndị e mezuru n’aka eze Seleucid bụ́ Antiochus Magnus na ndị eze Ijipt nke alaeze Ptolemaic, na-anọchite anya ike ndị bụ isi ihe a na-elekwasị anya na ya n’akụkọ ihe mere eme nke na-eduga n’iwu Ụka banyere Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Amaokwu ndị a na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme nke ngagharị nke otu narị puku na iri anọ na anọ, n’ihi na amaokwu nke iri na-akọwapụta ọdịda nke Soviet Union na 1989, ebe amaokwu nke iri na isii na-akọwapụta iwu Ụka banyere Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

Kraịst na-eme ka amaokwu ndị a pụta ìhè site n’ịkọrọ amaokwu nke iri na amaokwu nke iri anọ, na amaokwu nke iri na isii na amaokwu nke iri anọ na otu. Ntụaka kpọmkwem banyere ala ebube nkịtị nke na-anọchi anya ala ebube nke mmụọ nke amaokwu nke iri anọ na otu bụ njedebe nke amaokwu isii ahụ, ebe amaokwu nke iri bụ mmalite.

Dịka Kraịst siri hụ na amaokwu nke iri na isii nwere njikọ kpọmkwem na amaokwu nke iri anọ na otu, otu a kwa ka amaokwu nke iri nwere njikọ kpọmkwem na amaokwu nke iri anọ. Okwu ahụ dị n’amaokwu nke iri, “ijupụta ókè, gafee kwa,” bụ otu mkpụrụokwu Hibru ahụ kpọmkwem nke a sụgharịrị dịka “ijupụta ókè ma gafee,” n’amaokwu nke iri anọ. A hụrụ mkpụrụokwu ahụ naanị n’otu ebe ọzọ n’Akwụkwọ Nsọ, ma a sụgharịrị ya ntakịrị n’ụzọ dị iche na amaokwu nke iri na amaokwu nke iri anọ. N’agbanyeghị nke ahụ, ọ ka bụ otu mkpụrụokwu Hibru ahụ.

> Ọ ga-agabiga na Juda; ọ ga-eju iju ma gafee, ọ ga-erukwa ọbụna n’olu; mgbasapụ nku ya ga-ejupụta obosara ala gị, O Immanuel. Aịzaya 8:8.

“Ijubiga ma gafee,” nke Aịzaya kwuru, bụ otu ihe ahụ dị ka “ijubiga, ma gafee,” nke amaokwu nke iri, na “ijubiga ma gafere,” nke amaokwu nke iri anọ. Karịa nke a, amaokwu atọ ahụ nke ọ bụla na-akọwa mwakpo eze ugwu megide eze ndịda. N’akwụkwọ Aịzaya, eze ugwu nke Asiria, Sennacherib, nọ na-awakpo Juda, alaeze ndịda nke Izrel. N’amaokwu nke iri, Antiochus Magnus, eze ugwu nke Alaeze Seleucid, nọ na-awakpo alaeze ndịda nke Ijipt. N’amaokwu nke iri anọ, eze ugwu ahụ, ike papal, onye natara ọnya na-egbu egbu na mmalite nke amaokwu nke iri anọ, nọ na-awakpo ike ndịda nke ekweghị na Chineke nke Soviet Union. Amaokwu nke ọ bụla na-anọchi anya otu usoro amụma ahụ nke ọgụ dị n’etiti ndị eze ugwu na ndịda, ma n’amaokwu ọ bụla eze ugwu ahụ “na-eji jubiga ókè ma gafee.”

Àmà nke Aịzaịa na amaokwu nke iri ha abụọ na-akọwapụtakwa na mgbe eze ugwu wakporo, ọ kwụsịrị tupu ọ banye n’ime isi obodo nke alaeze ndịda. Senakerib wetara agha ya ruo n’akụkụ mgbidi Jerusalem, ma ọ gaghị n’ihu karịa nke ahụ. N’afọ 219 T.K., Antiochus Magnus bịara ruo n’ókè Ijipt ma kwụsị. E mesịa, o merụrụ n’agha Raphia nke mere afọ abụọ ka e mesịrị n’afọ 217 T.K. Senakerib bịara ruo n’akụkụ mgbidi Jerusalem ma tufuo agha ahụ dịka Chineke tinyere aka.

> Ya mere, otú a ka Onyenwe anyị kwuru banyere eze Asiria: Ọ gaghị abata n’obodo a, ọ gaghị agba akụ n’ebe ahụ, ọ gaghị eji ọta bịakwute ya, ọ gaghịkwa kwakọba ájá ọgụ imegide ya. Ụzọ ọ bịara ka ọ ga-esi lọghachi; ọ gaghịkwa abata n’obodo a, ka Onyenwe anyị kwuru. N’ihi na M ga-echebe obodo a, zọpụta ya, n’ihi onwe M, nakwa n’ihi Devid, odibo M. O wee ruo n’abalị ahụ, mmụọ ozi nke Onyenwe anyị pụrụ gaa tie n’ụlọ-ikwuu ndị Asiria otu narị puku na iri asatọ na puku ise; ma mgbe ha tetara n’isi ụtụtụ, lee, ha niile bụ ozu ndị nwụrụ anwụ. Ya mere Senakerib, eze Asiria, pụtara, jee, laghachi, ma biri na Nineve. O wee ruo, ka ọ nọ na-efe ofufe n’ụlọ Nisrọk, chi ya, na Adramelek na Shareeza, ụmụ ya ndị ikom, ji mma agha gbuo ya; ha wee gbaga n’ala Armenia. Esarahadon, nwa ya nwoke, wee chịa n’ọnọdụ ya. 2 Ndị Eze 19:32–37.

N’afọ 1989, eze ugwu kpochapụrụ Soviet Union, ma o merighị isi obodo Soviet Union. A hapụrụ Russia ka ọ guzo. Agha sochirinụ, nke e ji ama atụ ya n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ, bụ agha Raphia, nke e jikwaa ama atụ ya site n’ịkwatu ndị agha Sennacherib na ọnwụ ya sochirinụ, nke na-egosi mmeri nye eze ndịda, nke bụ Juda n’àmà Sennacherib, na Raphia n’àmà Antiochus Magnus.

Amaokwu nke iri na-enye njikọ kpọmkwem n’amaokwu nke iri anọ, ma amaokwu nke iri na isii na-enye njikọ kpọmkwem n’amaokwu nke iri anọ na otu. Amaokwu nke iri ruo nke iri na isii na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1989 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde. Amaokwu ahụ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme zoro ezo n’amaokwu nke iri anọ, nke malitere site n’ọdịda nke Soviet Union n’afọ 1989 ma na-aga n’ihu ruo n’iwu ụbọchị Sọnde. Amaokwu nke iri na-ejikọkwa kpọmkwem “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii na akụkọ ihe mere eme ahụ zoro ezo, ma ahịrị eziokwu ahụ dị n’èzí ihe anyị na-edobe ebe a.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, nke mbụ n’ime esemokwu isi isii dị n’ime Adventism gbasara njirimara ziri ezi nke Rom mere; ọ bụkwa banyere onye ndị ohi ahụ nke amaokwu nke iri na anọ nọchiri anya ya. Ndị Protestant kwusiri ike na ha nọchiri anya Antiochus Epiphanes, ndị Millerite wee kpọọ ha Rom. N’esemokwu ikpeazụ nke Adventism banyere njirimara ziri ezi nke Rom, okwu ahụ ka bụkwa banyere ndị ohi ahụ nke amaokwu nke iri na anọ. Otu òtù, nke ndị Millerite nọchiri anya ya, na-akwado nghọta ntọala nke ndị Millerite, nke Mmụọ nke Amụma kwadoro.

> “Ahụwo m na aka Onyenwe anyị duziri chaatị 1843 ahụ, nakwa na e kwesịghị ime mgbanwe ọ bụla n’ime ya; na ọnụọgụgụ ndị ahụ dị dịka O chọrọ ka ha dị; na aka Ya dịkwa n’elu ya ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ndị ahụ, ka onye ọbụla ghara ịhụ ya, ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.” Early Writings, 74.

Mpịakọta nsọ ahụ na-akọwapụta esemokwu ahụ site n’ịrịba ama nke 164 BC.

> “164 Ọnwụ nke Antiochus Epiphanes, onye n’ezie, eguzoghị imegide Onyeisi nke ndịisi, ebe ọ nwụrụla afọ 164 tupu a mụọ Onyeisi nke ndịisi.”

Ntụaka nke esemokwu ahụ dị n’elu chaatị nsọ ahụ na-anọchi anya naanị eziokwu e gosipụtara n’elu chaatị nsọ ahụ nke na-esiteghị n’otu amaokwu amụma sitere n’Okwu Chineke. N’ime ime nke a, ọ na-akọwapụta otu akara ụzọ, ọ bụghị nke akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ, kama nke akụkọ ihe mere eme nke Advent, ma “a gaghị agbanwe ya,” n’ihi na esemokwu ahụ na-akọwa otú e si eme ka ọhụụ amụma ahụ guzosie ike. Ịjụ eziokwu ntọala ahụ pụtara n’otu oge ahụ ịjụ ikike nke nkwado Mmụọ nke Amụma nyere chaatị nsọ ahụ.

> “Ndúhie ikpeazụ nke Sétan ga-abụ ime ka àmà nke Mmụo nke Chineke ghara ịrụ ọrụ. ‘N’ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi’ (Ilu 29:18). Sétan ga-eji amamihe aghụghọ rụọ ọrụ, n’ụzọ dị iche iche na site n’aka ọrụ dị iche iche, iji mebie ntụkwasị obi nke ndị fọdụrụnụ nke Chineke nwere n’ámà ahụ nke eziokwu. Ọ ga-ebute ọhụụ ụgha iji duhie, ọ ga-agwakọkwa ụgha na eziokwu, ma si otú a mee ka ndị mmadụ kpọọ ihe niile a na-akpọ ọhụụ asị dịka ụdị ịkpa isi n’okpukpe; ma mkpụrụ obi ndị ezi obi, site n’iji nke ụgha na nke eziokwu tụnyere ibe ha, ga-enwe ike ịmata ọdịiche dị n’etiti ha.” Selected Messages, akwụkwọ nke 2, 78.

Esemokwu ikpeazụ nke “ndị ohi nke ndị gị,” bụ otu ihe ahụ dị ka nke mbụ, ma e wezụga nghọta nke akara nke na-eme ka ọhụụ ahụ guzosie ike, “ndị mmadụ na-ala n’iyi.” Ha “na-ala n’iyi” n’ihi na ha “na-eme ka àmà nke Mmụọ nke Chineke ghara ịdị irè.”

Òtù ọzọ na-ekwu na e gosipụtara United States dịka ndị ohi ahụ dị n’amaokwu nke iri na anọ. Òtù ahụ enweghị ike ma ọ bụ na-achọghị ịhụ na Antiochus Magnus, n’amaokwu nke iri ruo nke iri na ise, na-anọchi anya United States. Dị nnọọ ka ndị Protestant n’akụkọ ihe mere eme nke Millerite siri kwuo na ndị ohi ahụ bụ Antiochus, otu ahụ nke na-achọghị ịhụ na-akọwa ndị ohi ahụ dịka ike ahụ (United States) nke Antiochus bụ ihe nnọchianya ya.

Mwakpo agha Senakerib megide Juda nke ruru ruo n’isi obodo ya, Jerusalem, ma nke dara ada, ka onye ọchịagha Senakerib, Rabshakeh, duru.

> Ugbu a, ya mere, biko, nye nna-ukwu m, bụ́ eze Asiria, nkwa; m ga-enyekwa gị ịnyịnya puku abụọ, ma ọ bụrụ na ị pụrụ, n’akụkụ gị, itinye ndị na-agba ha n’elu ha. Òleezị kwa otú ị ga-esi chụpụ ihu ọbụna otu onye-isi nke kacha nta n’ime ndị ohu nna-ukwu m, ebe ị tụkwasịrị Ijipt obi maka ụgbọ-ala agha na maka ndị na-agba ịnyịnya? Ọ bụ na ugbu a ka m rigotere imegide ebe a ibibi ya n’enweghị Onyenwe anyị? Onyenwe anyị gwara m, Rigoo imegide ala a, bibiekwa ya. Mgbe ahụ, Eliakim nwa Hilkaịa, na Shebna, na Joah, gwara Rabshaka, sị, Biko, gwa ndị ohu gị okwu n’asụsụ Siria; n’ihi na anyị na-aghọta ya: ekwukwala kwa na anyị n’asụsụ ndị Juu n’ntị ndị mmadụ nọ n’elu mgbidi. Ma Rabshaka gwara ha, sị, Ọ̀ bụ nna-ukwu m zitere m n’aka nna-ukwu gị na n’aka gị ikwu okwu ndị a? Ọ̀ bụghị n’aka ndị ikom ahụ nọ ọdụ n’elu mgbidi ka o zitere m, ka ha na unu wee rie nsị nke ha, ma ṅụọkwa mmamịrị nke ha? Mgbe ahụ Rabshaka guzoro, tie mkpu n’oké olu n’asụsụ ndị Juu, kwuo, sị, Nụ okwu nke nnukwu eze, bụ́ eze Asiria. 2 Ndị Eze 18:23–28.

Rabshakeh nọ na-ekwupụta ọ bụghị okwu nke ya, kama okwu Sennacherib, eze Asiria. N’ime Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri anọ, eze ugwu bụ ike papal nke, n’oge ọgwụgwụ, n’afọ 1798, natara ọnya na-egbu egbu n’aka France ekweghị na Chineke, bụ eze ndịda. N’ime amaokwu ahụ, eze ugwu n’ikpeazụ na-emeghachi omume ma jubiga ókè n’alaeze ndịda ahụ (USSR) n’afọ 1989. Mgbe eze ugwu mezuru ọrụ ahụ, ọ bịara na “ụgbọ ịnyịnya agha, na ndị na-agba ịnyịnya, na ọtụtụ ụgbọ mmiri.” “Ụgbọ ịnyịnya agha na ndị na-agba ịnyịnya” na-anọchite anya ike agha, “ụgbọ mmiri” na-anọchitekwa anya ike akụ na ụba. Akara ndị ahụ na-achọpụta United States dịka ndị agha nnọchi anya Rome papal n’ime mmeri nke afọ 1989, dịka e siri mee ụdị ya n’akụkọ Rabshakeh. Antiochus Magnus n’amaokwu nke iri ruo nke iri na ise na-anọchite anya United States, ma dịka William Miller si ziri ezi chọpụta na okwu “nakwa” n’amaokwu nke iri na anọ na-eguzobe ike ọhụrụ na-abanye n’akụkọ amụma ahụ, “ndị ohi” aghaghị ịnọchite anya ike dị iche na ma ndị eze Ptolemaic nke ndịda, ma ọ bụ Antiochus eze ugwu, ma ọ bụ Philip nke Masedonia.

> “N’amaokwu a, eze nke ndịda, n’enweghị mgbagha ọ bụla, pụtara eze Ijipt; ma ihe “ndị ohi nke ndị gị” pụtara ka bụ ihe na-adịgide n’ime mgbagha, ikekwe nye ụfọdụ. Na ọ pụghị ịpụta Antiochus, ma ọ bụ eze ọ bụla nke Siria, o doro anya; n’ihi na mmụọ ozi ahụ ekwuwo banyere mba ahụ n’ime ọtụtụ amaokwu ndị bu ụzọ, ma ugbu a ọ sịrị, ‘ndị ohi nke ndị gị kwa,’ wdg., nke na-egosi n’ezie mba ọzọ. Aga m ekweta na Antiochus nwere ike ịbụ na o zuru ndị Juu; ma olee otú nke a ga-esi ‘mee ka ọhụụ ahụ guzosie ike,’ ebe a naghị ekwu Antiochus ebe ọ bụla n’ime ọhụụ ahụ dịka onye na-arụ omume ọ bụla nke ụdị ahụ; n’ihi na ọ so n’ihe a na-akpọ alaeze Gris n’ime ọhụụ ahụ. Ọzọkwa, ‘ime ka ọhụụ ahụ guzosie ike,’ aghaghị ịpụta ime ka ọ bụrụ ihe doro anya, nke zuru ezu, ma ọ bụ imezu ya.” William Miller, Miller’s Works, Lecture 6, 89.

“Antiochus” bụ aha ọtụtụ n’ime ndị eze nke Alaeze Seleucid nke Siria họọrọ. Onye guzobere alaeze ahụ bụ Seleucid Nicator, ma n’otu ebe n’etiti ndị eze iri abụọ na isii ruo iri atọ ka e depụtara n’ụzọ zuru ezu n’ime ndepụta ndị eze Seleucid. Ọtụtụ n’ime ndị eze ahụ họọrọ aha “Antiochus”, dị nnọọ ka ọtụtụ ndị pope na-ahọrọ aha ọchịchị mgbe a họpụtara ha ịbụ pope. Ndị pope niile bụ “antichrist,” nke pụtara “megide Kraịst”. Okwu ahụ bụ “anti” pụtara “megide”. Dị ka antichrists, ha ewerela aha nke nna nna ha nke mmụọ, onye bụ Setan. A na-akọwa Setan na ndị pope ha abụọ n’ime mkpughe nsọ dịka antichrist.

> “Mkpebi siri ike nke onye na-emegide Kraịst imezu nnupụisi ahụ o bidoro n’eluigwe ga-anọgide na-arụ ọrụ n’ime ụmụ nke nnupụisi.” Testimonies, volume 9, 230.

Pope bụ onye nnọchi anya Setan, ya mere ha abụọ na-emegide Kraịst, ya mere kwa ha bụ “onye na-emegide Kraịst.” Ha na-ahọrọ aha mgbe ha nabatara ọnọdụ ahụ dịka pope, ma bụrụkwa onye nnọchi anya Setan n’ụwa.

> “Iji nweta uru na nsọpụrụ nke ụwa a, e duru ụka ka ọ chọọ amara na nkwado nke ndị ukwu nke ụwa; ma, ebe o si otu a jụ Kraịst, e mere ka o nye nkwado na nrubeisi nye onye nnọchi anya Setan—bishọp nke Rom.” The Great Controversy, 50.

Site n’ọrụ ha ka unu ga-esi mara ha, ndị popu na-aga n’ihu n’ọrụ ahụ Satani na-arụkwa.

> “Site n’aka pope nke Rom ka a gara n’ihu n’ọrụ ahụ otu a n’elu ụwa dịka e siri gaa n’ihu n’ụlọikpe nke eluigwe tupu a chụpụ eze nke ọchịchịrị. Setan chọrọ idozi iwu Chineke n’eluigwe, ma tinye mmezi nke aka ya. O buliri ikpe nke aka ya elu karịa nke Onye Okike ya, ma debe uche nke aka ya n’elu uche Jehova, ma n’ụzọ a o kwupụtara n’ezie na Chineke nwere ike imehie. Pope ahụ kwa na-agbasokwa otu ụzọ ahụ, ma, n’ịzọrọ na ya enweghị njehie, ọ na-achọ imezi iwu Chineke ka o daba n’echiche nke aka ya, na-eche na ya nwere ike idozi njehie ndị ọ chere na ọ na-ahụ n’iwu na n’ihe-nye-iwu nke Onyenwe eluigwe na ụwa. N’ezie, ọ na-agwa ụwa, Aga m enye unu iwu ka mma karịa nke Jehova. Lee mkparị dị otu a o buuru Chineke nke eluigwe!” Signs of the Times, November 19, 1894.

N’agbanyeghị na Seleucus Nicator guzobere Alaeze Ukwu Seleucid, ọtụtụ n’ime ndị eze sochirinụ họọrọ aha “Antiochus,” iji gosi nsọpụrụ, ọ bụghị nye Seleucus, kama nye nna ya. Nna Seleucus, bụ́ Antiochus, bụ onye a ma ama n’ọkwá ndị isi na onye ọchịagha n’ozi Eze Philip II nke Masedonia, onye bụ nna Alexander Onye Ukwu ahụ. Ọnọdụ nsọpụrụ a na ndabere agha a nyere aka iwulite ntọala maka ọrụ a ma ama nke Seleucus n’onwe ya na ịrị elu ya n’ọchịchị sochirinụ mgbe Alexander Onye Ukwu nwụsịrị.

E guzobere alaeze Seleucus mgbe o were n’okpuru ọchịchị ya mpaghara atọ n’ime mpaghara anọ nke alaeze Alexander. Rome kwa meriri ike ọchịchị ala atọ iji were nweta ọchịchị ma bụrụ eze nke ugwu. Mgbe Seleucus jichachara n’aka ya ọwụwa anyanwụ, ọdịda anyanwụ, na ugwu, ọ ghọrọ eze nke ugwu n’akụkọ ihe mere eme, isi obodo ya bụkwa obodo Babylon. Ọtụtụ n’ime ndị eze sochirinụ họọrọ aha “Antiochus” mgbe ha nọrọ n’ocheeze ugwu iji sọpụrụ nna nna ha ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Mmekọrịta yiri ibe ya a dị mfe ịhụ, ma ọ bụrụ na ị họrọ ịhụ ya. Ọ bụrụ na i meghị, ị gaghị ahụ ya.

Aha “Antiochus” (Ἀντίοχος n’asụsụ Grik) sitere n’ọtụtụ mkpụrụokwu Grik “anti” (nke pụtara “imegide” ma ọ bụ “nke na-abụghị”) na “ocheo” (nke pụtara “ijidesi ike” ma ọ bụ “idobe”). Ndị eze ugwu họọrọ aha ahụ iji nọgide na-edobe ihe nketa ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha na nna ahụ, dịka onye na-emegide Kraịst (ndị poopu) na-ahọrọ aha mgbe ha malitere ịchị. Dịka ndị poopu bụ ndị nnọchi anya nna ha, bụ́ ekwensu, otu a kwa ndị Antiochus nke Alaeze Siria na-anọchi anya ndị nnọchi anya nna ha n’ụdị atụ. N’itinye nke a n’ọrụ, Antiochus na-anọchi anya onye nnọchi anya nna ha. Onye nnọchi anya ike ọchịchị ndị poopu n’afọ 1989 bụ United States, àmà nke ụwa kwa na-akwado mmekọrịta dị n’etiti onye na-emegide Kraịst, Pope John Paul II, na Ronald Reagan n’ọrụ ha ime ka Soviet Union mbụ daa.

N’amaokwu nke iri ruo nke iri na isii, amaokwu mbụ na nke ikpeazụ nwere ntụaka kpọmkwem n’amaokwu nke iri anọ na nke iri anọ na otu. Amaokwu nke iri na-anọchi anya amaokwu nke iri anọ kpọmkwem. Amaokwu nke iri na isii na-anọchi anya amaokwu nke iri anọ na otu kpọmkwem. Amaokwu ndị a na-anọchi anya akụkụ nke amụma Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ.

> “Akwụkwọ ahụ e mechiri emechi abụghị akwụkwọ Mkpughe, kama ọ bụ akụkụ ahụ nke amụma Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ. Akwụkwọ Nsọ na-asị, ‘Ma gị onwe gị, Daniel, mechie okwu ndị a, kpọchiekwa akwụkwọ ahụ, ruo oge ọgwụgwụ: ọtụtụ ga-agagharị n’ebe dị iche iche, a ga-amụbakwa ihe ọmụma’ (Daniel 12:4). Mgbe e meghere akwụkwọ ahụ, e kwusara, ‘Oge agakwaghị adịkwa ọzọ.’ (Lee Mkpughe 10:6.) Akwụkwọ Daniel emegheela ugbu a, mkpughe ahụ Kraịst nyere Jọn ga-erukwa ndị niile bi n’ụwa. Site n’ịmụba ihe ọmụma ka a ga-eji kwadebe otu ndị ga-eguzo n’ụbọchị ikpeazụ....”

> “N’ozi nke mmụọ-ozi mbụ, a na-akpọ ụmụ mmadụ ka ha kpọọ isiala nye Chineke, Onye Okike anyị, onye kere ụwa na ihe niile dị n’ime ya. Ha akwụgola nsọpụrụ nye otu nzukọ nke Papacy, na-eme ka iwu Jehova ghara ịdị irè, ma a ga-enwe mmụba nke ọmụma n’ihe gbasara isiokwu a.” Selected Messages, book 2, 105, 106.

N’oge ọgwụgwụ ahụ na 1989, amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel isi nke iri na otu nọchiri anya “akụkụ amụma Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ.” A ghọtara ya mgbe ahụ, mgbe e mepere ya akara, mmeghe akara ahụ wee mụbaa ihe ọmụma banyere “imewe ọchịchị Papacy, ime ka iwu Jehova ghara ịrụ ọrụ.” Alfa na Omega na-egosi mgbe niile ọgwụgwụ site na mmalite, ma usoro ọnwụnwa ahụ nke malitere na 1989 ka e mere iji mepụta ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe.

> Ọ sịrị, Gaa ụzọ gị, Daniel: n’ihi na e mechiri okwu ndị a ma kaa ha akara ruo oge ọgwụgwụ. A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, meekwa ka ha bụrụ ndị na-acha ọcha, a ga-anwakwara ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:9, 10.

Anyi nọ ugbu a n’oge ikpeazụ nke usoro ule ahụ, n’ihi na esemokwu banyere ndị ohi ahụ n’mbido Adventism ka a na-emeghachi ugbu a. Iji mata ndị ohi ahụ dịka United States bụ ịmata Antiochus dịka ndị ohi ahụ. Ọ bụ otu esemokwu ahụ kpọmkwem nke ndị Millerite na ndị Protestant.

Ná ngwụcha usoro ule ahụ, dịka kwa na mmalite usoro ule ahụ, nke malitere n’afọ 1989, Ọdụm nke ebo Juda na-emeghe akara nke “akụkụ amụma Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ.” N’afọ 1989, ọ bụ amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu, ma n’ọgwụgwụ ya, ọ bụ akụkọ nzuzo nke amaokwu nke iri anọ, nke amaokwu nke iri ruo nke iri na isii na-anọchi anya ya.

Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle ahịrị isii nke esemokwu dị n’ime akụkọ ihe mere eme nke Adventism n’akwụkwọ ndị na-eso. Nke mbụ n’ime esemokwu isii ndị ahụ na-egosi nke ikpeazụ n’ime esemokwu isii ndị ahụ. Anyị ga-eji esemokwu mbụ na nke ikpeazụ kpuchie esemokwu anọ ndị ọzọ ka anyị na-akọwapụta ihe ndị metụtara mgbalị nke onye iro nke ezi omume na-eme iji gbochie ndị nke Chineke ikewa “ọhụụ” ahụ n’ụzọ ziri ezi, nke e ji akara Rome guzosie ike.

> “Ọ gwụla ma anyị aghọta ịdị mkpa nke oge ndị ahụ na-agafe ọsọ ọsọ banye n’ebighị ebi, ma kwadebe ịnọgide guzosie ike n’ụbọchị ukwu nke Chineke, anyị ga-abụ ndị nlekọta na-ekwesịghị ntụkwasị obi. Onye nche ga-amata oge abalị. Ihe niile ugbu a yikwara nsọpụrụ dị egwu nke ndị niile kwere eziokwu nke oge a kwesịrị ịghọta. Ha kwesịrị ime omume n’ile anya n’ụbọchị Chineke. Ikpe Chineke dị nso ịdakwasa ụwa, ma anyị kwesịrị ịdị na-akwadebe maka ụbọchị ukwu ahụ.

> “Oge anyị dị oké ọnụ ahịa. Anyị nwere naanị ụbọchị ole na ole, dị nnọọ ole na ole, nke oge amara e nyere anyị iji kwadebe onwe anyị maka ndụ ọdịnihu ahụ na-adịghị anwụ anwụ. Anyị enweghị oge anyị ga-eji na mmegharị na-enweghị ntụziaka doro anya. Anyị kwesịrị ịtụ egwu ịdị na-agafe naanị n’elu okwu Chineke.” Testimonies, volume 6, 407.

Back to Articles