Article

# Ịdọ Aka Ná Mmekọrịta — Nọmba Anọ

Ntọala nke Okwukwe na ize ndụ nke ichefu: Nkuzi sitere n’Amụma na Akụkọ Ihe Mere Eme

Author

Jeff Pippenger

Published

August 8, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

> Ònye ka ọ ga-akụziri ihe ọmụma? ònye kwa ka ọ ga-eme ka ọ ghọta ozizi? ndị a napụrụ ara n’ọmụmụ mmiri ara ehi, ndị a dọpụrụkwa n’ara nne.

> N’ihi na iwu aghaghị ịdị n’elu iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ:

> N’ihi na site n’egbugbere ọnụ na-asụ nsụ, na n’asụsụ ọzọ, ka Ọ ga-eji gwa ndị a okwu. Ndị Ọ sịrị ha, Nke a bụ izuike nke unu nwere ike ime ka ndị ike gwụrụ zuo ike; nke a bụkwa ume ọhụrụ: ma ha achọghị ịnụ.

> Ma okwu nke Onyenwe anyị ghọrọ nye ha iwu n’elu iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ebe a ntakịrị, ebe ahụ ntakịrị; ka ha wee jee, daa azụ, gbajie, bụrụ ndị a tọrọ n’ọnyà, ma jide ha. Aịsaịa 28:9–13.

Ekwuwo ugboro ugboro amaokwu ndị a sitere n’Aịsaịa n’Ibébè Habakuk. N’ebe a, ọ dị m mkpa naanị imetụ ha aka iji wepụta otu isi ihe ma ọ bụ abụọ n’ime amaokwu ndị a gara aga, ka m tinye ha n’ịkparịta ụka a dị ugbu a. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-egosi otu ndị dara n’ule, n’ihi na ha “ga-aga, wee daa azụ, wee gbajie, wee bụrụ ndị a tụrụ n’ọnyà, wee bụrụkwa ndị e jidere.” Ha bụ ndị dara n’ule gbasara onye Chineke ga-agbalị “ịkụzi” ka ọ “ghọta” “ihe ọmụma” ma ọ bụ “ozizi.” Ọ bụ ule nke dabere n’ịghọta mmụba nke ihe ọmụma, ya mere ọ bụ otu ule ahụ kewara ndị amamihe na ndị ajọ omume n’isi nke iri na abụọ nke Daniel, n’ihi na ndị amụma niile kwekọrọ ma na-akọwapụta ọgwụgwụ nke ụwa. N’isi nke iri na abụọ nke Daniel, “ndị amamihe” na-aghọta, ma “ndị ajọ omume” anaghị aghọta mmụba nke ihe ọmụma.

A nwara ndị mmadụ nọ n’akụkụ Aịzaya ule site n’“okwu nke Onyenwe anyị” nke “ha achọghị ịnụ.” Ma “okwu nke Onyenwe anyị” kpọmkwem ahụ nke ha jụrụ, nke gaara eme ka ha “ghọta” mmụba nke “amamihe,” bụ iwu Akwụkwọ Nsọ nke na-akọwapụta otu e si edozi akụkọ-amụma n’usoro ziri ezi. Ndị ahụ dara n’akụkụ Aịzaya jụrụ iwu ahụ nke na-akọwapụta na, iji ghọta akụkọ-amụma, ị ghaghị ịchọ ahịrị ahụ “ntakịrị ebe a, ntakịrịkwa ebe ahụ.” Okwu nke Onyenwe anyị nke mepụtara ule nke ha jụrụ bụ usoro ịhọpụta ahịrị amụma site n’ebe a na ebe ahụ, ma mesịa tinye otu n’ime ahịrị akụkọ-amụma ndị ahụ ahọpụtara n’otu n’otu na ahịrị akụkọ-amụma ndị ọzọ nke na-ekwu maka otu isiokwu ahụ. Ihe ịga nke ọma nke mbọ ahụ nke ịtụkwasị ahịrị n’elu ahịrị n’ụzọ a na-adabere n’itinye n’ọrụ ezi iwu nke nkọwa amụma. Iwu ndị ahụ, bụ ndị bụkwa “ụkpụrụ,” kwesịkwara ka e chikọta ha ọnụ, a na-ahụkwa ha ebe a na ebe ahụ n’ime Akwụkwọ Nsọ. Ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke nke Aịzaya ndị na-ada ule ahụ, na-eme otú ahụ n’ihi na ha chefuru ihe kachasị mkpa ha ekwesịghị ichefu, ya bụ, na akụkọ ihe mere eme na-emegharị onwe ya.

> “Anyi enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu banyere ọdịnihu, ma e wezụga mgbe anyị ga-echefu ụzọ Onyenwe anyị si duru anyị, na ozizi Ya n’akụkọ ihe mere eme nke ndụ anyị gara aga.” Life Sketches, 196.

Chineke abụghị onye na-eweta mgbagwoju anya, ma otu ebe nkwụsi ike nke eziokwu ahụ bụ na onye amụma ọ bụla n’ime Akwụkwọ Nsọ na-akọwapụta otu ahịrị amụma ahụ. Ha niile anaghị ahụ otu ihe omume ndị ahụ n’ahịrị ahụ kpọmkwem, ma ọ na-abụkarị otu ahịrị ihe omume ahụ n’ọgwụgwụ ụwa. Ọ bụ ihe omume ndị na-eduga n’imechi oge amara, nke ọrịa ikpeazụ asaa na-esochi, nke na-agwụ na Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst. Akụkọ otu onye amụma pụrụ ịbụ banyere ndị Chineke kwesịrị ntụkwasị obi n’ahịrị akụkọ ihe mere eme ahụ, ma ịgba-ama nke onye amụma ọzọ pụrụ ịbụ banyere ndị Chineke na-ekwesịghị ntụkwasị obi, ma ọ bụ banyere United States, Vatican, United Nations, ndị ahịa nke ụwa, ma ọ bụ Islam, ma ọ bụ mgbe niile otu ahịrị ahụ.

Ozi nke Ịlaịja nke Malakaị, ya na ozi ndị e gosipụtara na Mkpughe isi nke mbụ, nke iri na anọ, na nke iri na asatọ, nakwa ozi nke Daniel isi nke iri na otu na nke iri na abụọ, bụ nnọọ otu ozi ahụ. Ha niile bụ otu ahịrị akụkọ ihe mere eme ahụ, ma nke ọ bụla nwere onyinye pụrụ iche nke ya n’akụkọ ahụ.

Ihe fọrọ nke nta ka ụwa dum ghọtahie banyere ozi pụrụ iche ahụ bụ eziokwu na a na-ekpughe ya naanị nye ndị nke Chineke obere oge tupu mmechi nke oge amara mmadụ. Ebe anyị maara na ozi pụrụ iche ahụ na-adọ aka ná ntị mgbe niile banyere mmechi na-abịa ngwa ngwa nke oge amara, anyị ga-atụle ikekwe ihe atụ kasị doo anya banyere mmechi nke oge amara n’ime Akwụkwọ Nsọ.

> Onye na-eme ajọ omume, ka ọ nọgide na-eme ajọ omume: onye rụrụ arụ, ka ọ nọgide na-adị rụrụ arụ: onye ezi omume, ka ọ nọgide na-eme ezi omume: onye dị nsọ, ka ọ nọgide na-adị nsọ. Mkpughe 22:11.

Tupu a kpọsaa njedebe nke oge nnwale n’ebe nsọ nke dị n’elu site n’okwu ndị dị n’amaokwu nke iri na otu, a ga-enwe ozi amụma ịdọ aka ná ntị pụrụ iche sitere n’akwụkwọ Mkpughe, nke a kpugheere ndị ohu Chineke.

> O wee sị m, Akàràla okwu amụma nke akwụkwọ a: n’ihi na oge ahụ dị nso. Onye ajọ omume, ka ọ nọgide na-ajọ omume: onye rụrụ arụ, ka ọ nọgide na-adị rụrụ arụ: onye ezi omume, ka ọ nọgide na-eme ezi omume: onye dị nsọ, ka ọ nọgide na-adị nsọ. Mkpughe 22:10, 11.

A ga-enwe ozi amụma pụrụ iche nke ndị nke Chineke ga-amata ya tupu ihe otiti asaa ikpeazụ abịa. Mgbe “oge ahụ eruola nso,” a ga-emeghe “amụma nke akwụkwọ a” (amụma nke Mkpughe) nke e mechiri emechi. Naanị amụma dị n’akwụkwọ Mkpughe nke e mechiri emechi bụ amụma nke égbè eluigwe asaa ahụ.

> M wee hụkwara mmụọ-ozi ọzọ dị ike ka ọ na-esi n’eluigwe agbadata, yi igwe ojii dịka uwe: egwurugwu dịkwa n’isi ya, ihu ya dịkwa ka anyanwụ, ụkwụ ya dịkwa ka ogidi ọkụ: O jidere n’aka ya obere akwụkwọ nke e meghere emepe: o wee debe ụkwụ aka nri ya n’elu oke osimiri, na ụkwụ aka ekpe ya n’elu ụwa, O wee tie mkpu n’oké olu, dịka mgbe ọdụm na-ebigbọ: ma mgbe o tisịrị mkpu, égbè eluigwe asaa kwupụtara olu ha. Ma mgbe égbè eluigwe asaa ahụ kwupụtasịrị olu ha, m nọ na-achọ ide ihe: anụrụ m olu si n’eluigwe na-asị m, Kachie ihe ndị ahụ égbè eluigwe asaa ahụ kwuru, edekwala ha ede. Mkpughe 10:1–4.

Naanị tupu oge nnwale mmadụ emechie, mgbe “oge ahụ dị nso,” a ga-enwe mmeghe nke eziokwu pụrụ iche nke Akwụkwọ Nsọ nke na-akọwapụta “ihe ndị ga-eme n’oge na-adịghị anya.” Mmụọ-ozi dị ike nke Mkpughe isi nke iri bụ Jizọs Kraịst, Onye tiri mkpu dị ka Odum.

> “Mmụọ-ozi ahụ dị ike nke kuziri Jọn abụghị onye ọzọ karịa Jizọs Kraịst. Itinye ụkwụ aka nri Ya n’elu oké osimiri, na nke aka ekpe Ya n’elu ala akọrọ, na-egosi ọrụ nke Ọ na-arụ n’ime ihe nkiri ikpeazụ nke nnukwu esemokwu ahụ ya na Setan. Ọnọdụ a na-egosi ikike na ọchịchị kachasị elu Ya n’elu ụwa dum. Esemokwu ahụ esiwela n’ọgbọ ruo n’ọgbọ na-esiwanye ike ma na-esiwanye bụrụ nke siri ike na nke e kpebisiri ike, ma ọ ga-aga n’ihu otu a ruo n’ihe nkiri mmechi, mgbe ọrụ aghụghọ na amamihe nke ike nke ọchịchịrị ga-eru n’ogo kachasị elu ha. Setan, jikọtara onwe ya na ndị ajọ mmadụ, ga-eduhie ụwa dum na ụka ndị na-anabataghị ịhụnanya nke eziokwu. Ma mmụọ-ozi ahụ dị ike na-achọ ka e gee Ya ntị. Ọ na-eti mkpu n’oké olu. Ọ ga-egosi ndị jikọtara onwe ha na Setan iji guzogide eziokwu ahụ ike na ọchịchị olu Ya.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

N’ikpeazụ, a na-eduhie “ụka” ndị ahụ “Setan” na-eduhie n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke “eziokwu” ahụ. Okwu ahụ bụ “eziokwu” n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ si na 2 Ndị Tesalonaịka nke Nwanyị White ka kpọtụrụ aha bụ isi okwu Grik nke sitere n’okwu Hibru a sụgharịrị dịka “eziokwu,” nke e ji mkpụrụedemede Hibru atọ wee dee ya ma na-anọchi anya Alfa na Omega. Ò nwere ihe àmà ọ bụla nke Akwụkwọ Nsọ na-egosi na eziokwu ahụ e jikọtara na iwu nke mbụ e kpọrọ aha, nke na-anọchi anya otu njirimara nke agwa Kraịst, bụ eziokwu ahụ a jụrụ ajụ, nke n’ihi ya na-emepụta aghụghọ siri ike?

> Ugbu a, anyị na-arịọ unu arịrịọ, ụmụnna, n’ihi ọbịbịa nke Onyenwe anyị Jisọs Kraịst, na n’ihi nzukọ anyị ga-ezukọkọsị n’ebe ọ nọ, ka a ghara ime ka unu maa jijiji ngwa ngwa n’uche, ma ọ bụ mee ka obi tụọ unu ụjọ, ma ọ bụghị site na mmụọ, ma ọ bụ site n’okwu, ma ọ bụ site n’akwụkwọ ozi dịka o si n’aka anyị bịa, dịka a ga-asị na ụbọchị Kraịst eruwo nso. Ka onye ọ bụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọ bụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma ọ bụrụ na nnupu-isi ahụ abịabeghị mbụ, a kpughekwaa nwoke nke mmehie ahụ, nwa nke ịla n’iyi; onye na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe ọ bụla a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya dịka Chineke na-anọdụ n’ụlọ nsọ nke Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. Ùnu echetaghị na, mgbe mụ na unu ka nọ, m gwara unu ihe ndị a? Ugbu a unu makwaara ihe na-egbochi ya, ka e wee kpughee ya n’oge nke ya. N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ: naanị onye ahụ na-egbochi ugbu a ga-egbochi ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ. Mgbe ahụ ka a ga-ekpughe onye ajọ ahụ, onye Onyenwe anyị ga-eji mmụọ nke ọnụ ya laa n’iyi, onye ọ ga-ebibi kwa site n’ịma mma nke ọbịbịa ya: ọbụna ya, onye ọbịbịa ya dị dịka ọrụ nke Setan si dị, n’ike niile na ihe ịrịba ama na ọrụ ebube ụgha, na aghụghọ niile nke ajọ omume n’ime ndị na-ala n’iyi; n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha. N’ihi nke a kwa, Chineke ga-ezigara ha aghụghọ dị ike, ka ha kweere ụgha: ka e wee maa ha niile ikpe, ndị na-ekweghị eziokwu, kama ha nwere mmasị n’ajọ omume. 2 Ndị Tesalonaịka 2:1–12.

A na-ekwuputa akụkụ a sitere na ndị Thessalonica ọtụtụ ugboro n’Ihe Odide Habakuk, ya mere, naanị nkọwa dị mkpirikpi ka anyị ga-enye n’ebe a. Ihe Nwanyị White kpọrọ “ọrụ ebube dị ịtụnanya nke Setan” bụ ihe Pọl kpọrọ “ọrụ Setan na ike nile, na ihe ịrịba ama, na ọrụ ebube ụgha.” Ọrụ aghụghọ ahụ nke Nwanyị White na Pọl kọwara na-amalite n’iwu Sunday na United States.

> “Site n’iwu e nyere nke na-amanye iwulite ọchịchị ndị Popu, n’ime mmebi iwu Chineke, mba anyị ga-ekewapụ onwe ya kpamkpam n’ezi omume. Mgbe Okpukpe Protestant ga-agbatị aka ya gafee oghere ahụ iji jide aka ike Rom, mgbe ọ ga-agafe n’elu olulu miri emi ahụ iji kwekọọ aka na Ime Mmụọ, mgbe, n’okpuru mmetụta nke njikọ atọ a, obodo anyị ga-ajụ ụkpụrụ niile nke Iwu Ncheta ya dịka ọchịchị Protestant na nke repọblik, ma kwadebe ụzọ maka ịgbasa ụgha na aghụghọ ndị popu, mgbe ahụ ka anyị ga-ama na oge eruola maka ọrụ ebube Setan na-arụ, nakwa na ọgwụgwụ adịla nso.” Testimonies, volume 5, 451.

N’akụkụ a nke Ndị Tesalonaịka anyị na-atụle, Pọl ji aha anọ dị iche iche kọwaa poopu n’ọgwụgwụ ụwa. Poopu ahụ bụ “nwoke mmehie,” ọ bụ “nwa nke la n’iyi,” ọ bụ “ihe omimi nke ajọ omume,” nakwa “Onye Ajọ Ahụ.” Pọl na-enye àgwà ndị ọzọ ole na ole gbasara poopu ahụ karịa aha anọ ahụ, n’ihi na ọ na-agwa anyị na poopu ahụ, (onye ka nọ n’ọdịnihu n’oge Pọl) “a ga-ekpughe ya n’oge ya.”

A ga-ekpughe popu “n’oge ya,” ma ihe àmà doro anya nke Akwụkwọ Nsọ—ọ bụ ezie na ọ bụghị naanị eziokwu Akwụkwọ Nsọ—eziokwu Akwụkwọ Nsọ doro anya nke na popu nke ụka Rom bụ onye ahụ na-emegide Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ka e guzobere site n’otú Akwụkwọ Nsọ si kpọọ ihe ugboro asaa dị iche iche ma kpọmkwem, na-akọwa “oge” ahụ nke ọchịchị popu ga-achị ụwa, ya bụ nnọọ “oge” ahụ ụmụ mmadụ na-akpọ Oge Ọchịchịrị. Akwụkwọ Nsọ na-ekpughe popu dị ka ọchịchị popu site n’ịkọwapụta ugboro ugboro kpọmkwem ogologo “oge,” site n’afọ 538 ruo 1798, nke ọchịchị popu ga-achị ụwa. Pọl kwuru na a ga-ekpughe ya n’oge ya.

Pọlọ na-akọwapụtakwa na ọ bụ poopu ahụ “na-emegidekwa onwe ya, na-ebulikwa onwe ya elu karịa ihe nile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya onwe ya, dika Chineke, nọdu n’ulo-nsọ Chineke, nēgosi onwe-ya na ya bu Chineke.” N’etiti ihe ndị ọzọ, nke a na-akọwapụta na onye-emegide-Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ bụ akara okpukpe. Ọ bụghị Hitler, ma ọ bụ Alexander Onye Uku. Nke a na-eme ka njirimara poopu ahụ bụrụ nke e depụtara nke ọma karịa, n’ihi na ọ bụghị nanị onye ọchịchị aka ike nke okpukpe, kama ọ bụ onye ọchịchị aka ike nke okpukpe nke na-ekwu na ọ nọ n’ime ụlọ-nsọ Chineke. Onye-emegide-Kraịst na-azọrọ na o nọdụrụ n’ime nzukọ Kraịst.

Dị ka Pọl na Daniel si kwuo, mgbe popu nọ n’ime chọọchị Kraịst ọ na-ekwupụta na ọ bụ nke ya, ọ na-egosipụta agwa Setan, onye chọsiri ike ịnọdụ n’ocheeze Chineke ma ibuli onwe ya elu karịa ihe niile. Ekwuru m Pọl na Daniel n’ihi na ọtụtụ ndị nkọwa Akwụkwọ Nsọ na-amata na mgbe Pọl na-egosi na otu n’ime àgwà popu bụ na ọ bụ onye ịhụ onwe ya n’anya n’oke zuru oke, na Pọl nọ naanị na-ehota n’akọwa Daniel banyere popu n’isi nke iri na otu nke akwụkwọ Daniel, ebe Daniel dere ebe ahụ:

> “Eze ahụ ga-eme dịka ọchịchọ ya si dị; ọ ga-ebulikwa onwe ya elu, meekwa ka onwe ya dị ukwuu karịa chi ọ bụla, ọ ga-ekwukwa okwu ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-enwekwa ihe ịga nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu: n’ihi na ihe ahụ e kpebiri ga-emezu.” Daniel 11:36.

Mgbe Pọl na-ekwu maka agwa nke poopu jupụtara n’ịhụ onwe ya n’anya gabiga ókè, ọ na-akọwa amaokwu Daniel n’ụzọ ọzọ ma kwuo na ọ bụ poopu ahụ “nēmegide kwa onwe-ya, nēbuli kwa onwe-ya elu kari ihe nile akpọrọ Chineke, ma-ọbu nke anākpọ isi ala nye ya; nke mere na ya onwe-ya nānọdu n’ulo nsọ Chineke dika Chineke, nēgosi onwe-ya na ya bu Chineke.” Amaokwu ahụ dị na Daniel nke na-akọwapụta agwa nke ọchịchị poopu na-akpọtakwa “oge” ahụ nke e mere ka ọ “kpughee” na ọchịchị poopu bụ onye ahụ na-emegide Kraịst, dịka ọ na-akọwa na ọchịchị poopu ahụ ga-“eme nke ọma” ruo mgbe “iwe ahu gāzu.”

“Iwe” ahụ kwụsịrị n’afọ 1798, ya mere Daniel n’amaokwu ahụ (n’agbanyeghị na nke a abụghị otu n’ime ebe asaa ndị ahụ kpọmkwem n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe ebe a kpọrọ akụkọ ihe mere eme nke afọ 1260 aha), n’agbanyeghị nke ahụ, na-akọwapụta ike ndị popu kpọmkwem ma na-egosi na ọ natara “ọnya na-egbu egbu,” dịka Jọn kpọrọ ya, n’afọ 1798. N’ụzọ dị otu a, amaokwu ahụ na-akọwapụta njedebe nke oge ọchịchị ndị popu, n’agbanyeghị na ọ naghị akọwapụta ogologo oge ọchịchị ahụ.

N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, Pọl na-akọwapụtakwa ike nke ga-egbochi ọchịchị papacy ịchịkwa ụwa n’afọ 538, mgbe o kwuru na ndị Tesalonaịka ndị ọ na-edegara akwụkwọ amaworị eziokwu a pụrụ iche. O jụrụ ajụjụ a: “Ọ̀ bụ na unu echetaghị, na mgbe m ka nọ n’ebe unu nọ, agwara m unu ihe ndị a?” Ọ na-echetara ha na ha amaworị “ihe na-egbochi” (nke pụtara igbochi) papacy ruo mgbe a ga-“ekpughe ya n’oge ya.” Ike ahụ nke buru ụzọ dị ma gbochie papacy ịchịkwa ụwa bụ ike ahụ na-achị ụwa mgbe Pọl dere akwụkwọ ahụ. Ọ bụ Rome ndị na-ekpere arụsị. Pọl dere na a ga-“ewepụ” Rome ndị na-ekpere arụsị “n’ụzọ” ka papacy wee chịkwaa ụwa.

Ọ bụ nghọta a ka duru William Miller ịmata na ike ahụ e sere n’akara dị ka “nke ụbọchị nile” n’akwụkwọ Daniel bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ. Ndị Adventist na-ekweta na nhazi ahụ, ya mere kwa nghọta amụma nile nke William Miller, dabere n’otú o siri ghọta akwụkwọ Daniel na Mkpughe, nakwa na akwụkwọ abụọ ahụ na-ekwu banyere ike mkpọrọgwụ abụọ ahụ nke na-eweta ịtọgbọrọ n’efu, ya bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ọchịchị pope. N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị na Ndị Tesalonaịka, Miller, ebe ọ maworị—dị ka onye Protestant ọ bụla maara n’oge ya, na pope bụ onye ahụ na-emegide Kraịst—mgbe ọ matara na Rom nke ndị ọgọ mmụọ bụ ike akụkọ ihe mere eme nke buru ụzọ bịa tupu ọchịchị pope, nakwa na Pọl ekwuola na a ga-ewepụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ tupu ọchịchị pope arịgoro n’ocheeze nke ụwa, o wee jikọta nke a na akwụkwọ Daniel na “nke ụbọchị nile,” ebe a kpọrọ ugboro atọ na a ghaghị “iwepụ” nke ụbọchị nile tupu ọchịchị pope ewere ọchịchị nke ụwa. Akaebe Pọl mere ka Miller hụ na Rom nke ndị ọgọ mmụọ bụ “nke ụbọchị nile” nke Daniel, ma site n’oge ahụ gaa n’ihu o nwere ike ịmata na ike abụọ ahụ nke Daniel nke na-eweta ịtọgbọrọ n’efu bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke ọchịchị pope. Eziokwu a na-anọchi anya ntọala nke mmegharị Millerite. N’ezie, Adventism taa jụrụ ọrụ Miller, ma ha ka na-aghọta na nchịkọta a banyere otú Miller si mepụta nghọta ya banyere “nke ụbọchị nile” n’akwụkwọ Daniel na-egosi na ike ahụ Pọl kwuru na ọ “na-egbochi” ịrị elu nke ike ọchịchị pope ruo mgbe e wepụrụ ya, bụ Rom nke ndị ọgọ mmụọ, bụ nyocha ziri ezi nke echiche Miller banyere isiokwu ndị a.

Site n’eziokwu nke “nke kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel ịbụ akara nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ, nke buru ụzọ dị tupu alaeze nke Rom papal nke Daniel nọchiri anya dị ka ihe arụ nke mbibi, Miller wee nwee ike ịmata oge amụma ndị metụtara alaeze dị iche iche nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ma ka e meghere uche ya n’ihe omimi ndị a, ọ chịkọtara usoro eziokwu dị iche iche nke na-anọchi anya ntọala nke Adventism. E mechara debe eziokwu ndị ahụ n’elu tebụl abụọ nke chaatị ndị pionia nke 1843 na 1850. Eziokwu ndị ahụ bụ ntọala nke Adventism, e guzobekwara ha n’elu nghọta nke “oge.” Akụkọ banyere mgbe e debere ntọala ndị ahụ bụ isi okwu a na-atụle na Tebụl Habakkuk.

Ihe a na-akọwaghị na Tebụl Habakuk bụ na ntọala ndị ahụ nke dabere n’oge mụtara usoro nke na-enye echiche dị mkpa ka ọgbọ ikpeazụ wee mata na e nwere eziokwu ndị e gosipụtara dịka ntọala ahụ. E nwere eziokwu mbụ nke bụ nkume mbụ e debere n’ime ntọala ahụ, ma “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel abụghị eziokwu mbụ Miller. Eziokwu ahụ nke ga-abụ nkume mbụ n’ime ntọala nke e welitere Miller ka o wuo bụ “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, ma n’enweghị eziokwu nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” Miller agaghị ama usoro amụma ahụ ọ dị mkpa ka ọ mata iji kwusaa ozi mmụọ ozi mbụ. Usoro ya bụ itinye amụma n’ọnọdụ nke ike abụọ na-eme ka e bibie ihe. Miller na-ekwu banyere dragọn ahụ (Rome nke ndị na-ekpere arụsị) na anụ ọhịa ahụ (ọchịchị papa). Mmụọ ozi nke atọ na-ekwu banyere dragọn ahụ (Mba Ndị Dị n’Otu), anụ ọhịa ahụ (ọchịchị papa), na amụma ụgha ahụ (United States).

Ọ bụrụ na mmadụ anabata amụma nile e gosipụtara site n’aka ndị Millerite n’elu chaatị abụọ ahụ dị nsọ nke ndị ọsụ ụzọ, ọ bụghị ụfọdụ, kama ha nile, mgbe ahụ onye ahụ ga-achọ inyocha eziokwu ndị ahụ n’onwe ya. Olee otú ị ga-esi anabata ha, ma ọ bụrụ na ịtụlebeghị ha? Ọ bụrụ na ndị ahụ na-enyocha eziokwu ndị ntọala ahụ mee ka eziokwu ndị ahụ bụrụ ọrụ dịịrị onwe ha ịnwale, ma emesịa nabata eziokwu ndị ahụ nile, mgbe ahụ ha ewulitela n’elu Nkume, ọ bụghịkwa n’elu ájá.

> “Ka ndị ahụ na-eguzo dịka ndị nche Chineke n’elu mgbidi Zayọn bụrụ ndị ikom nwere ike ịhụ ihe ize ndụ tupu ha eruo ndị mmadụ,—ndị ikom pụrụ ịmata ọdịiche dị n’etiti eziokwu na njehie, ezi omume na ajọ omume.

> “Ịdọ aka ná ntị ahụ abịawo: A gaghị ekwe ka ihe ọ bụla bata nke ga-akpaghasị ntọala nke okwukwe ahụ nke anyị nọworo na-ewuli elu kemgbe ozi ahụ bịara na 1842, 1843, na 1844. Anọ m n’ime ozi a, ma kemgbe ahụ ka m na-eguzo n’ihu ụwa, na-ekwesị ntụkwasị obi nye ìhè ahụ Chineke enyewo anyị. Anyị anaghị atụ ime ka ụkwụ anyị si n’elu ikpo okwu ahụ pụọ, nke a kwụnyere ha n’elu ya ka anyị na-achọ Onyenwe anyị ụbọchị kwa ụbọchị site n’ekpere siri ike, na-achọ ìhè. Ì chere na m pụrụ ịhapụ ìhè ahụ Chineke nyeworo m? Ọ ga-adị ka Nkume nke Mgbe Ebighị Ebi. Ọ nọwo na-edu m kemgbe e nyere ya.” Review and Herald, April 14, 1903.

Ka ndị ga-anụ wee nwee ike nyochaa amụma oge dị n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ọ dị mkpa ime omume nke ileba anya n’oge ndị ahụ nke amụma oge ahụ na-anọchi anya ha. Nke a na-anọchi anya ọrụ nke ịkọwa ihe omume n’elu ahịrị oge. Mgbe onye na-amụ amụma ruru ogo nchọpụta ebe ọ na-atụle oge amụma ndị a, bụ́ ndị ndị Millerite si na Bible mata ma e mesịa ndekọ akụkọ ihe mere eme kwado ha, ọ ga-anọ n’ọnọdụ ịghọta na akụkọ ihe mere eme dị ná mmalite nke amụma oge ahụ na-anọchite n’ụzọ ihe nnọchianya akụkọ ihe mere eme dị ná njedebe nke otu amụma ahụ. Site n’ebe ahụ a na-ele ihe anya, onye na-amụ ihe kwesịrị ịmụ na akụkọ ihe mere eme na-emegharị onwe ya. Site n’ịghọta nke ahụ nke ọma, o kwesịkwara ịhụ na Jizọs na-eji mmalite akọwa njedebe.

Site n’ahịrị amụma nke na-egosi njedebe ụwa dịka “iwuli ụlọ nsọ,” nwa akwụkwọ ahụ kwesịrị ịma na e nwere nkume ikpeazụ nke elu ụlọ, nke a na-etinye n’elu ụlọ nsọ ahụ e wuru n’elu ntọala. Ọ kwesịrị ịbịa hụ na ntọala ụlọ nsọ ahụ Miller ji mee ka ọ pụta ìhè (nke na-anọchi anya Jisọs Kraịst, n’ihi na ọ dịghị ntọala ọzọ a pụrụ ịtọ karịa Jisọs Kraịst), bụ ntọala e wuru n’elu oge amụma. N’ihi na Jisọs ji mmalite kọwaa njedebe, nwa akwụkwọ ahụ kwesịkwara ịhụkwa na nkume elu ụlọ ahụ, ya bụ nkume ikpeazụ n’ụlọ nsọ ahụ—ga-adakọrịrị na ntọala ahụ. Ntọala ụlọ nsọ ahụ n’oge Miller bụ oge amụma, ma n’agbanyeghị nke ahụ, ntọala ahụ bụ Jisọs Kraịst.

> Dị ka amara Chineke e nyere m si dị, dịka onye amamihe n’ọrụ iwu ụlọ, etinyewo m ntọala ahụ, onye ọzọ na-ewukwa n’elu ya. Ma ka onye ọ bụla kpachara anya otú o si ewukwasị n’elu ya. N’ihi na ọ dịghị onye pụrụ itinye ntọala ọzọ karịa nke etinyeworo, nke bụ Jisọs Kraịst. 1 Ndị Kọrint 3:10, 11.

Pọl na-akọwapụta ọrụ ya dịka iwulite ụlọ nsọ nke o tọrọ ntọala ya ma ọ bụ mmalite ya. Ọ bụ onyeozi e zigara ndị Jentaịl, e jikwa ya tọọ ntọala ụka nke Ndị Kraịst. N’otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụkwa, Pọl na-akọwapụtakwa na ahụ anyị bụ ụlọ nsọ nke Mmụọ Nsọ. E nwekwara ụlọ nsọ Sọlọmọn na ebe nsọ ahụ sitere n’ọzara, ndị niile nwekwara ntọala nke a na-anọchi anya ha niile dịka Jisọs Kraịst. Ntọala ahụ e jiri Miller wuo bụ ụlọ nsọ nke Adventism, ntọala ụlọ nsọ ahụkwa bụ n’eziokwu Jisọs Kraịst, ma n’ụzọ doro anya karị, ọ bụ ụlọ nsọ e ji ihe owuwu ndị bụ nke mmụọ na nke amụma wuo.

Ya mere, nkume-isi nkuku ahu aghaghịkwa ịbụ Jisọs Kraịst, ma nkume-isi nkuku ahu aghaghịkwa ịgụnye ụkpụrụ amụma kachasị elu, n’ihi na e nyere Miller otu ngụkọta ụkpụrụ nke nwere ụkpụrụ kachasị elu nke ndị Millerite, nke bụ ụkpụrụ “afọ otu maka ụbọchị otu.” Enweghị ụkpụrụ ahụ, a gaghị amata amụma oge, ya mere, e nweghị ntọala. A ghaghị inwe ihe kwekọrọ na ya na njedebe nke na-anọchite anya Jisọs Kraịst (Ntọala), nke bụ ụkpụrụ kachasị elu n’ime otu ngụkọta ụkpụrụ nke na-eguzobe Mkpughe nke Jisọs Kraịst. Ụkpụrụ ahụ, n’ezie, bụ ụkpụrụ “mbụ a kpọrọ aha”, nke na-anọchite anya àgwà nke agwa Kraịst nke na-amata ọgwụgwụ site na mmalite.

N’ime 2 Ndị Tesalonaịka, ndị na-anabataghị ịhụnanya nke eziokwu ka e wee zọpụta ha, jụrụ eziokwu ahụ dị ka e si n’okwu Grik nke sitere n’okwu Hibru e ji mkpụrụedemede atọ kee ya, nke a sụgharịrị dịka “eziokwu” n’Agba Ochie. Otu ahụ na-anata aghụghọ siri ike, n’ihi na ha kweere ụgha, jụrụ ịlaghachi n’ụzọ ochie, bụ ntọala nke Adventism dị ka e sere ya n’elu chaatị abụọ dị nsọ ahụ. Ya mere, n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ anyị anọwo na-atụle kemgbe oge ụfọdụ ugbu a, a na-ekwu:

> “Mmụọ-ozi ahụ dị ike nke ziri Jọn ihe abụghị onye ọzọ dị ala karịa Jizọs Kraịst. Itinye ụkwụ nri Ya n’elu oké osimiri, na ekpe Ya n’elu ala akọrọ, na-egosi òkè Ọ na-arụ n’oge mmechi nke nnukwu ọgụ ahụ na Setan. Ọnọdụ a na-egosi ike Ya kachasị elu na ikike Ya n’elu ụwa dum. Ọgụ ahụ amụbaala ike ma bụrụ nke e ji mkpebi siri ike na-agbaso site n’oge ruo n’oge, ọ ga-anọgidekwa otú ahụ ruo n’oge mmechi, mgbe arụ ọrụ aghụghọ nke ike ọchịchịrị ga-eru n’ogologo ya. Setan, ya na ndị ajọ mmadụ jikọtara aka, ga-eduhie ụwa dum na ụka ndị na-anabataghị ịhụnanya nke eziokwu ahụ. Ma mmụọ-ozi ahụ dị ike na-achọ nlebara anya. Ọ na-eti mkpu n’olu dị ukwuu. Ọ ga-egosi ike na ikike nke olu Ya nye ndị jikọtara aka na Setan imegide eziokwu ahụ.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

N’amaokwu gara aga a, “ụka ndị ahụ nataghị ịhụnanya nke eziokwu” bụ ndị-amaghị-ike na ndị nzuzu Daniel na Matiu, ndị Amos 8:12 na-akọwa na ha ga-amalite ịchọ ozi ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nke Chineke mgbe oge agafeworị. Oge ahụ agafeworị, n’ihi na ha kwenyere ụgha gbasara ntọala nke Adventizim. Adventizim buru ụzọ malite ịṅụbiga onwe ya n’ụgha ahụ n’afọ 1863, ma site n’oge ahụ gaa n’ihu, ihe niile nọgidere na-ada n’ala kpamkpam.

Ihe m na-achọ ide ugbu a bụ, echere m, ihe kpamkpam dabere n’echiche onwe onye; ma ọ̀ bụ ìhè amụma ọhụrụ gịnị ka e webatara n’ime Adventism kemgbe 1863? Ellen White na-ekwu gbasara ozi Jones na Waggoner nke 1888 na ọ bụ ozi ahụ ka ọ nọworo na-ekwusa kemgbe ọtụtụ afọ. O nwere ike ịbụ na ozi ha yiri ihe ọhụrụ ma na-awụ akpata oyi n’ahụ n’ime Adventism n’afọ 1888, ma ihe kpatara ọhụụ ahụ na ịma jijiji ahụ abụghị ozi ọhụrụ, kama ọ bụ ìsì nke nọworo na-adakwasị ndị Chineke kemgbe 1863.

Ellen White kọwara Adventism dị ka nke nọ n’ọnọdụ Laodicea tupu afọ 1863, ya mere ìsì nke Laodicea amalitelarị ịbanye n’ime Adventism tupu 1863; ma n’afọ 1863, ụka ahụ n’ụzọ ọchịchị kpọpụrụ eziokwu banyere “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, nke bụ nnọọ amụma “oge” mbụ Miller chọpụtara. Ọ dịbeghị ìhè amụma ọ bụla pụtara n’ime Adventism kemgbe 1863! Gịnị gbanwere?

Nkume mbụ nke ntọala ụlọ nsọ ahụ nke e wuru n’elu oge amụma ma nke nọchiri anya Jisọs Kraịst, ka Adventism wepụrụ ma jụ ya n’afọ 1863. Nkume mbụ Miller debere n’ime ntọala ụlọ nsọ ahụ nke dabere n’oge dịka Kraịst siri gosipụta ya n’akwụkwọ Daniel, ebe Ọ nọchiri Onwe Ya dịka Palmoni, “Onye na-agụ ọnụ ọgụgụ dị ebube,” ka a jụrụ ma wepụkwa ya n’ebe ahụ. Nkume mbụ ahụ Miller chọpụtara…

> “N’ikwughachi amụma ahụ banyere nkume a jụrụ ajụ, Kraịst zoro aka n’ihe merenụ n’eziokwu n’akụkọ ihe mere eme nke Izrel. Ihe omume ahụ jikọtara ya na owuwu ụlọ nsọ mbụ. Ọ bụ ezie na o nwere nnabata pụrụ iche n’oge ọbịbịa mbụ nke Kraịst, ma kwesịkwara ịdọ ndị Juu aka ná ntị n’ụzọ pụrụ iche, o nwekwara ihe mmụta nye anyị. Mgbe e wuru ụlọ nsọ Solomọn, a kwadebere nkume ukwu ndị ahụ maka mgbidi na ntọala nke ọma kpamkpam n’ebe a na-egwupụta nkume; mgbe e butere ha n’ebe a na-ewu ụlọ ahụ, a gaghị eji ọbụna otu ngwa ọrụ n’elu ha; naanị ihe ndị ọrụ ahụ ga-eme bụ idowe ha n’ọnọdụ ha kwesiri ekwesi. Maka iji ya mee ntọala, e butere otu nkume buru ibu na nke nwere ọdịdị pụrụ iche; ma ndị ọrụ ahụ enweghị ike ịhụ ebe ọ ga-adaba, ha ajụkwa ịnakwere ya. Ọ ghọrọ ha ihe na-enye nsogbu ka ọ na-edina n’ụzọ ha n’enweghị uru a na-eji ya eme ihe. O nọrọ ogologo oge bụrụ nkume a jụrụ ajụ. Ma mgbe ndị na-ewu ụlọ ahụ rutere n’itinye nkume nkuku, ha chọọrọ ogologo oge ịchọta nkume nwere oke buru ibu na ike zuru ezu, nakwa ọdịdị kwesịrị ekwesị, iji were ọnọdụ ahụ pụrụ iche, ma buru ibu arọ dị ukwuu nke ga-adị n’elu ya. Ọ bụrụ na ha emee nhọrọ na-enweghị amamihe maka ọnọdụ a dị mkpa, nchekwa nke ụlọ ahụ dum ga-anọ n’ihe ize ndụ. Ha ga-achọta nkume nwere ike iguzogide mmetụta nke anyanwụ, nke ifriizi, na nke oke ifufe. A họrọla ọtụtụ nkume n’oge dị iche iche, ma n’okpuru nrụgide nke ibu arọ dị ukwuu, ha etiworị n’iberibe. Ndị ọzọ enweghị ike idi ule nke mgbanwe ikuku mberede. Ma n’ikpeazụ, a dọtara uche gaa n’ebe nkume ahụ a jụrụ ogologo oge nọ. E kpughere ya n’ihu ikuku, anyanwụ na oké ifufe, n’enweghị ọbụna obere mgbawa ọ bụla pụtara. Ndị na-ewu ụlọ ahụ nyochara nkume ahụ. Ọ meriela ule ọ bụla ma e wezụga otu. Ha kpebiri na ọ bụrụ na o nwee ike idi ule nke nrụgide siri ike, ha ga-anabata ya ka ọ bụrụ nkume nkuku. E mere ule ahụ. A nabatara nkume ahụ, e butere ya n’ọnọdụ e kenyere ya, a hụkwara na ọ dabara kpọmkwem. N’ọhụụ amụma, e gosiri Aịzaya na nkume a bụ ihe nnọchianya nke Kraịst. Ọ sịrị:”

> “‘Doonụ Onyenwe ndị agha nsọ n’Onwe Ya; ka Ọ bụrụkwa ụjọ unu, ka Ọ bụrụkwa egwu unu. Ọ ga-abụkwa ebe nsọ; ma bụrụ nkume ịsụ ngọngọ na nkume mmejọ nye ụlọ Izrel abụọ ahụ, bụrụkwa ọnya na ọnyà nye ndị bi na Jerusalem. Ọtụtụ n’etiti ha ga-asụkwa ngọngọ, daa, kpọọkwa nkụ, bụrụkwa ndị e jidere n’ọnyà, bụrụkwa ndị a dọtara n’agha.’ E buru amụma ahụ n’ọhụ amụma ruo n’oge mbata mbụ ahụ, e gosiri onye-amụma ahụ na Kraịst ga-eburu ọnwụnwa na ule ndị omume e mere nkume isi nkuku n’ụlọ nsọ Solomọn nọchiri anya ya n’amụma. ‘Ya mere otu a ka Onyenwe Chineke kwuru, Lee, a na M atọ na Zayọn nkume dịka ntọala, nkume a nwalere anwa, nkume isi nkuku dị oké ọnụ ahịa, ntọala siri ike: onye kweere agaghị eme ọsọ ọsọ.’ Aịzaya 8:13–15; 28:16.”

> “N’amamihe na-enweghị nsọtụ, Chineke họpụtara nkume ntọala ahụ, wee jiri aka Ya tinye ya. Ọ kpọrọ ya ‘ntọala a pụrụ ịtụkwasị obi.’ Ụwa nile nwere ike ibikwasị ya ibu arọ na iru újú ha; ọ pụrụ iburu ha niile. N’udo zuru oke ha pụrụ iwuli elu n’elu ya. Kraịst bụ ‘nkume a nwara anwale.’ Ndị na-atụkwasị Ya obi, Ọ naghị ada ha mba ma ọlị. Ọ gabigawo ule niile. O diriwo nrụgide nke ikpe ọmụma Adam, na ikpe ọmụma nke ụmụ ụmụ ya, ma pụta karịa onye mmeri n’ebe ike nke ajọ ihe dị. O buwo ibu arọ niile nke onye mmehie ọbụla na-echegharị chegharị tụkwasịrị Ya. N’ime Kraịst ka obi ikpe ọmụma hụrụ mgbapụta. Ọ bụ ntọala ahụ a pụrụ ịtụkwasị obi. Ndị niile na-eme Ya ihe ha na-adabere na ya na-ezu ike n’udo nchebe zuru oke.”

> “N’amụma Aịsaịa, a na-ekwupụta Kraịst ịbụ ma ntọala a pụrụ ịtụkwasị obi ma nkume ngọngọ. Onyeozi Pita, na-ede site n’ike mmụọ nsọ nke Mmụọ Nsọ, na-egosi nke ọma ndị Kraịst bụ nkume ntọala nye ha, na ndị ọ bụ nkume mkpasu iwe nye ha:”

> “‘Ọ bụrụ na unu atọrọla ụtọ na Onyenwe anyị dị mma n’ezi amara. Onye, ka unu na-abịakwute ya, dị ka nkume dị ndụ, nke ụmụ mmadụ jụrụ n’ezie, ma nke Chineke họrọrọ, dịkwa oké ọnụ ahịa, unu onwe unu kwa, dịka nkume ndị dị ndụ, a na-ewuli unu elu ịbụ ụlọ ime mmụọ, ịbụkwa ọkwa nchụàjà dị nsọ, ka unu wee na-achụ àjà ime mmụọ, ndị Chineke na-anabata site n’aka Jisọs Kraịst. N’ihi ya kwa, e dere ya n’Akwụkwọ Nsọ, Lee, ana m edobe na Zayọn isi nkuku nkume, onye a họọrọ, dị oké ọnụ ahịa: onye ọ bụla nke kwere na Ya agaghị eme ihere. Ya mere, nye unu ndị kwere ekwe, Ọ bụ onye dị oké ọnụ ahịa: ma nye ndị ahụ na-adịghị erube isi, nkume ahụ nke ndị na-ewu ụlọ jụrụ, otu ahụ ka e mere isi nkuku; bụrụkwa nkume ịsụ ngọngọ, na okwute nke ihe ịkpasu iwe, ọbụna nye ndị ahụ na-asụ ngọngọ n’okwu ahụ, ebe ha na-adịghị erube isi.’ 1 Pita 2:3–8.”

> “Nye ndị kwere ekwe, Kraịst bụ ntọala ahụ nke siri ike n’ezie. Ndị a bụ ndị na-adakwasị Nsọtụ ahụ ma na-agbajikwa. Ndo onwe ha n’okpuru Kraịst na okwukwe n’ime Ya ka a na-anọchi anya ebe a. Ịdakwasị Nsọtụ ahụ ma gbajie bụ ịhapụ ezi omume nke onwe anyị ma ịbịakwute Kraịst n’obi umeala dịka nwa nta, na-echegharị mmehie anyị, ma na-ekwere n’ịhụnanya Ya nke na-agbaghara. Ma otu a kwa, ọ bụ site n’okwukwe na nrubeisi ka anyị ji wuo ụlọ anyị n’elu Kraịst dịka ntọala anyị.”

> “N’elu nkume a dị ndụ, ndị Juu na ndị mba ọzọ n’otu aka ahụ pụrụ iwuli ụlọ. Nke a bụ naanị ntọala nke anyị pụrụ iwuli n’elu ya n’enweghị egwu. O sara mbara nke ga-ezuru mmadụ niile, ọ dịkwa ike nke ga-akwado ibu na arọ nke ụwa dum. Ma site n’ijikọta na Kraịst, nkume dị ndụ ahụ, ndị niile na-ewuli n’elu ntọala a na-aghọ nkume dị ndụ. Ọtụtụ mmadụ na-egbutu, na-etecha, na-eme onwe ha mma site n’ike mgbalị nke aka ha; ma ha apụghị ịghọ ‘nkume dị ndụ,’ n’ihi na ha ejikọtaghị na Kraịst. Enweghị njikọ a, a pụghị ịzọpụta mmadụ ọ bụla. Enweghị ndụ Kraịst n’ime anyị, anyị apụghị iguzogide ifufe nke ọnwụnwa. Nchebe ebighị ebi anyị dabeere n’iwuli anyị n’elu ntọala ahụ a pụrụ ịtụkwasị obi. Ọtụtụ mmadụ taa na-ewuli n’elu ntọala ndị a na-anwaleghị. Mgbe mmiri ozuzo na-ezo, mgbe oke ifufe na-efe, mgbe idei mmiri na-abịa, ụlọ ha ga-ada, n’ihi na e hiwoghị ya n’elu Nkume ebighị ebi ahụ, isi nkuku nkume ahụ bụ Kraịst Jisọs.”

> “N’ebe ha na-ada n’okwu ahụ, ebe ha na-anupụ isi,” Kraịst bụ nkume nkwụsẹ. Ma “nkume ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ, otu ahụ ka e mere isi nkuku.” Dị ka nkume a jụrụ ajụ, Kraịst n’ozi Ya n’ụwa anagidewo nleghara anya na mmegbu. Ọ bụ “onye a na-eleda anya ma jụkwa n’etiti ụmụ mmadụ; nwoke iru uju, ma mara ahụhụ nke ọma: … e ledara Ya anya, anyị agụghịkwa Ya ihe.” Aịsaịa 53:3. Ma oge ahụ eruwo nso mgbe a ga-enye Ya otuto. Site n’ọnwụ-ebilite n’etiti ndị nwụrụ anwụ, a ga-ekwupụta Ya ịbụ “Ọkpara Chineke n’ike.” Ndị Rom 1:4. N’ọbịbịa Ya nke ugboro abụọ, a ga-ekpughe Ya dịka Onyenwe eluigwe na ụwa. Ndị ahụ nọ ugbu a n’ịkwadebe ịkpọgide Ya n’obe ga-amata ịdị ukwuu Ya. N’ihu eluigwe na ala niile, nkume ahụ a jụrụ ajụ ga-abụ isi nkuku.

> “Ma onye ọ bula ọ ga-adakwasị, ọ ga-akụri ya ka ọ bụrụ ntụ ọka.” Ndị ahụ jụrụ Kraịst ga-ahụ n’oge na-adịghị anya ka e bibie obodo ha na mba ha. A ga-agbaji ebube ha, kpọsasịa ya dịka uzuzu n’ihu ifufe. Ma gịnị ka o bu nke bibiri ndị Juu? Ọ bụ nkume ahụ nke, ma a sị na ha wuru n’elu ya, ọ gaara abụ nchekwa ha. Ọ bụ ịdị mma nke Chineke a ledara anya, ezi omume ahụ a jụrụ ajụ, ebere ahụ a na-elelị. Ndị mmadụ tinyere onwe ha imegide Chineke, ma ihe nile nke gaara abụ nzọpụta ha ghọrọ mbibi ha. Ihe nile nke Chineke họpụtara ka o bụrụ ụzọ ndụ, ha hụrụ ya dị ka ihe na-eweta ọnwụ. N’ime ndị Juu ịkpọgide Kraịst n’obe ka mbibi Jerusalem dị n’ime ya. Ọbara a wụsịrị n’elu Kalvari bụ ibu arọ ahụ mere ka ha mikpuo n’ala n’iyi maka ụwa a na maka ụwa nke ga-abịa. Otú a ka ọ ga-adịkwa n’ụbọchị ukwu ikpeazụ ahụ, mgbe ikpe ga-adakwasị ndị jụrụ amara Chineke. Kraịst, nkume ngọngọ ha, ga-apụta n’oge ahụ n’anya ha dịka ugwu nke ịbọ ọbọ. Ebube nke ọnụnọ Ya, nke bụ ndụ nye ndị ezi omume, ga-abụ ọkụ na-erechapụ ndị ajọ omume. N’ihi ịhụnanya a jụrụ ajụ, amara a ledara anya, a ga-ebibi onye mmehie.

> “Site n’ọtụtụ ihe atụ na ịdọ aka ná ntị ugboro ugboro, Jizọs gosiri ihe ga-abụ nsonaazụ nye ndị Juu n’ịjụ Ọkpara Chineke. N’okwu ndị a, Ọ na-agwa ndị niile nọ n’oge ọ bụla bụ ndị jụrụ ịnabata Ya dịka Onye-nzọpụta ha. Ịdọ aka ná ntị ọ bụla bụ maka ha. Ụlọ nsọ e merụrụ emerụ, nwa ahụ na-anaghị erube isi, ndị ọrụ ugbo ụgha ahụ, ndị na-ewu ụlọ ahụ juputara n’ilelị, nwere ihe kwekọrọ na ha n’ahụmahụ nke onye mmehie ọ bụla. Ọ gwụla ma o chegharịa, ikpe mbibi ahụ nke ha buru ụzọ gosi ga-abụ nke ya.” Desire of Ages, 597–600.

Anyị ga-aga n’ihu na nke a n’isiokwu na-esonụ.

Back to Articles