Article

# Elaịja — Nọmba Atọ

Ka E Mee Ka A Mara Ya

Author

Jeff Pippenger

Published

September 29, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

> O wee ruo n’oge a na-achụ àjà nke anyasị, Ịlaịja onye amụma bịarutere nso, sị, Onyenwe anyị Chineke nke Abraham, Aịzik, na nke Izrel, ka a mara taa na gị onwe gị bụ Chineke n’Izrel, nakwa na m bụ ohu gị, nakwa na ọ bụ n’okwu gị ka m mere ihe ndị a niile. 1 Ndi Eze 18:36.

Anyị na-achọpụta njirimara Ịlaịja dịka ihe nnọchianya. Otu n’ime njirimara ndị ahụ bụ na ozi na ozi-ọma nke Ịlaịja, Jọn Baptist na William Miller bụ ngwá ọrụ nke ikpe. Onyenwe anyị jiri ozi ha nwalee akụkọ ihe mere eme nke ọgbọ ha dị iche iche. Jizọs kwuru na ọ bụrụ na Ọ bịaghị, mgbe ahụ ndị Juu na-ekwujọ gaara enweghi mmehie.

> Ọ bụrụ na m abịaghị gwa ha okwu, ha agaraghị enwe mmehie: ma ugbu a, ha enweghị ihe mkpuchi maka mmehie ha. Jọn 15:22.

Ezikiel kọwapụtara otu ụkpụrụ ahụ nye ndị Juu na-ekwurịta okwu n’ụzọ mgbagwoju anya nke oge akụkọ ya.

> N’ihi na ha bụ ụmụaka ndị na-enweghị ihere na ndị obi ha siri ike. Ana m eziga gị n’ebe ha nọ; ị ga-asịkwa ha, Otu a ka Onyenweanyị Jehova kwuru. Ma ha, ma ha ga-anụ, ma ọ bụ ma ha ga-ajụ ịnụ, (n’ihi na ha bụ ụlọ nnupụisi,) ma ha ga-amata na e nwewo onye-amụma n’etiti ha. Ezikiel 2:4, 5.

Ihe nnọchianya nke Ịlaịja gụnyekwara ọrụ ya dịka ngwá ọrụ nke ikpe.

> “Ndị ahụ na-arụsi ọrụ ike n’ikwusa ozi mmụọ ozi nke atọ na-enyocha Akwụkwọ Nsọ dịka otu atụmatụ ahụ Nna Miller ji mee ihe. N’akwụkwọ nta a kpọrọ Views of the Prophecies and Prophetic Chronology, Nna Miller nyere iwu ndị a dị mfe ma juputa n’amamihe ma dịkwa mkpa maka ọmụmụ na nkọwa Akwụkwọ Nsọ:

> “‘1. Okwu ọ bụla aghaghị inwe ebe ọ kwesịrị ekwesị n’ihe a na-ekwu n’ime Bible; 2. Akwụkwọ Nsọ niile dị mkpa, a pụkwara ịghọta ha site n’itinye uche na ọmụmụ siri ike; 3. Ọ dịghị ihe e kpughere n’Akwụkwọ Nsọ nke a pụrụ ma ọ bụ ga-ezo n’aka ndị na-arịọ n’okwukwe, na-enweghị ịma jijiji; 4. Iji ghọta ozizi, chịkọtanụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ niile gbasara isiokwu unu chọrọ ịma, mgbe ahụ ka okwu ọ bụla nwee mmetụta ya kwesịrị ekwesị; ma ọ bụrụ na unu pụrụ iwulite echiche unu na-enweghị nkwekọrịta na-emegiderịta onwe ya, unu apụghị ịdị n’ụzọ njehie; 5. Akwụkwọ Nsọ aghaghị ịbụ onye nkọwa nke onwe ya, ebe ọ bụ iwu nye onwe ya. Ọ bụrụ na m dabere n’aka onye nkụzi ka ọ kọwaara m ya, ma o wee chee ihe ọ pụtara n’uche ya, ma ọ bụ chọọ ka ọ bụrụ otu ahụ n’ihi okwukwe nkewa òtù ya, ma ọ bụ ka e were ya dị ka onye amamihe, mgbe ahụ echiche ya, ọchịchọ ya, okwukwe ya, ma ọ bụ amamihe ya bụ iwu m, ọ bụghị Bible.’”

> “Nke dị n’elu bụ akụkụ nke iwu ndị a; ma n’ọmụmụ Akwụkwọ Nsọ anyị, anyị niile ga-eme nke ọma ma ọ bụrụ na anyị aṅaa ntị n’ụkpụrụ ndị e gosipụtara.

> “Okwukwe ezi-okwu hiwere n’Akwụkwọ Nsọ; ma Setan na-eji ọtụtụ aghụghọ agbagọ Akwụkwọ Nsọ ma webata njehie, nke mere na a chọrọ nlekọta dị ukwuu ma ọ bụrụ na mmadụ achọọ ịma ihe ha n’ezie na-akụzi. Otu n’ime nnukwu aghụghọ nke oge a bụ itinye uche nke ukwuu n’ahụmịhe obi, ma na-azọrọ ịdị mma n’obi ebe a na-eleghara okwu doro anya nke okwu Chineke anya n’ihi na okwu ahụ adabaghị n’ahụmịhe obi ahụ. Ọtụtụ enweghị ntọala ọbụla maka okwukwe ha ma e wezụga mmetụ obi. Okpukpe ha dị n’ime mkpali; mgbe nke ahụ kwụsịrị, okwukwe ha apụla. Mmetụ obi pụrụ ịbụ ịkpa, ma okwu Chineke bụ ọka. Ma, ‘gịnịkwa,’ ka onye amụma na-ekwu, ‘bụ ịkpa n’ebe ọka nọ?’”

> “A gaghị ama onye ikpe n’ihi na ọ naghị ege ntị n’ìhè na ihe ọmụma ọ na-enwebeghị, nke ọ na-apụghịkwa inweta. Ma ọtụtụ ndị na-ajụ irube isi n’eziokwu a na-ewetara ha site n’aka ndị nnọchiteanya Kraịst, n’ihi na ha chọrọ ikwekọ n’ọkpụrụkpụ nke ụwa; ma eziokwu ahụ nke ruru nghọta ha, ìhè ahụ nke na-enwu n’ime mkpụrụ obi, ga-ama ha ikpe n’Ụbọchị Ikpe. N’ụbọchị ikpeazụ ndị a, anyị nwere ìhè a kpakọbara nke nọwo na-enwu site n’oge niile gara aga, a ga-ajụkwa anyị ajụjụ dịka nke ahụ si dị. Ụzọ ịdị nsọ adịghị n’otu larịị na ụwa; ọ bụ ụzọ e weliri elu. Ọ bụrụ na anyị eje ije n’ụzọ a, ọ bụrụ na anyị agba ọsọ n’ụzọ nke iwu nile nke Onyenwe anyị, anyị ga-achọpụta na ‘ụzọ onye ezi omume dị ka ìhè na-enwu enwu, nke na-enwusi ike karịa ruo n’ụbọchị zuru okè.’” Review and Herald, November 25, 1884.

A naghị ama anyị ikpe “n’ihi na anyị anụghị ìhè na ọmụma ahụ” anyị “enwebeghị mgbe ọ bụla, ma” anyị “enweghị ike inweta ya.” Akụkụ dị mkpa nke nkwupụta a bụ okwu a, “enweghị ike inweta ya.” Ịlaịja, Jọn na Mịla na-anọchi anya ìhè nye ọgbọ ha dị iche iche, bụ ìhè a pụrụ inweta. Ịdị adị nke ozi ha wepụrụ mkpuchi nke ihe a na-akpọ n’iwu na United States “plausible deniability.” Ozi Ịlaịja n’ọgbọ ọ bụla e gosipụtara ya na-ewepụ “plausible deniability” ọ bụla, si otú a na-eme ka ọgbọ ahụ dum zaa ajụjụ banyere ìhè a na-eweta n’oge ahụ.

> “Nwanne m kwuru otu oge na ọ gaghị anụ ihe ọ bụla banyere ozizi anyị ji, n’ihi egwu na a ga-eme ka o kweta. Ọ gaghị abịa n’ọgbakọ, ma ọ bụ gee ntị n’okwu ndị a na-ekwu; ma emesịa o kwupụtara na ọ hụrụ na ikpe ọmụma ya hà ka nke onye nụrụ ha. Chineke enyela ya ohere ịmata eziokwu, Ọ ga-emekwa ka ọ zaa ajụjụ banyere ohere a. E nwere ọtụtụ n’etiti anyị ndị nwere ajọ mbunobi megide ozizi ndị a na-atụle ugbu a. Ha agaghị abịa ịnụ, ha agaghị eji obi jụrụ oyi nyochaa, kama ha na-ewepụta nkwupụta mmegide ha n’ọchịchịrị. Ha juputara kpamkpam n’ịhụ onwe ha mma n’ọnọdụ ha. ‘Ị na-asị, Abụ m ọgaranya, emeela m ka m baa ụba n’ihe onwunwe, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla dị m mkpa; ma ị maghị na ị bụ onye jọrọ njọ, na onye ebere kwesịrị, na ogbenye, na ìsì, na ọtọ: ana m adụ gị ọdụ ka ị zụta n’aka m ọlaedo a nwara n’ọkụ, ka i wee bụrụ ọgaranya; na uwe ọcha, ka e wee yikwasị gị, ka ihere nke ọtọ gị ghara ịpụta ìhè; tee kwa anya gị ọgwụ anya, ka i wee hụ ụzọ. Ka ọtụtụ m hụrụ n’anya, ka m na-adụ ọdụ ma na-ata ahụhụ: ya mere nwee ịnụ ọkụ n’obi, chegharịa’ (Mkpughe 3:17–19).”

> “Akwụkwọ Nsọ a na-emetụta ndị ahụ bi n’okpuru olu ozi ahụ, ma ha achọghị ịbịa ịnụ ya. Olee otú i si mara ma Onyenwe anyị ọ̀ naghị enye ihe akaebe ọhụrụ nke eziokwu Ya, na-edobe ya n’ọnọdụ ọhụrụ, ka e wee kwadebe ụzọ Onyenwe anyị? Kedu atụmatụ unu na-atọ ka e wee tinye ìhè ọhụrụ n’ime ọkwa dị iche iche nke ndị Chineke? Kedu ihe akaebe unu nwere na Chineke ezipụghị ụmụ Ya ìhè? A ghaghị iwepụ afọ ojuju onwe onye niile, ịchọ onwe elu, na mpako nke echiche. Anyị ga-abịa n’ụkwụ Jisọs, mụta n’aka Ya, Onye dị umeala n’obi ma dịkwa nwayọọ n’obi. Jisọs akụzighị ndị na-eso ụzọ Ya dịka ndị rabaị si akụzi ndị nke ha. Ọtụtụ n’ime ndị Juu bịara gee ntị ka Kraịst na-ekpughe ihe omimi nke nzọpụta, ma ha abịaghị ịmụta; ha bịara ịkatọ, ịchọta mmejọ ọ bụla n’ime Ya, ka ha wee nwee ihe ha ga-eji kpata mmekpa uche n’etiti ndị mmadụ. Ha nwere afọ ojuju n’ihe ọmụma ha, ma ụmụ Chineke aghaghị ịma olu nke Ezi Onye Ọzụzụ Atụrụ ahụ. Ọ̀ bụghị ugbu a oge nke ọ ga-adaba nnọọ adaba ibu ọnụ na ikpe ekpere n’ihu Chineke? Anyị nọ n’ihe ize ndụ nke esemokwu, nọkwa n’ihe ize ndụ nke ịrapara n’akụkụ n’otu isi okwu a na-agbagha agbagha; ma ọ̀ gaghị adị anyị mkpa ịchọ Chineke n’ezi obi, n’ịdị umeala nke mkpụrụ obi, ka anyị wee mara ihe bụ eziokwu?” Selected Messages, book 1, 413.

Ndị ahụ na-anọchi anya ozi Ịlaịja bụ ngwá ọrụ nke ikpe n’ime usoro ime ka a dị ọcha nke na-akwadebe ụzọ maka onye-ozi nke ọgbụgba ndụ ka o sachapụ ụlọ nsọ ahụ. N’ime imezu ọrụ nke ịsachapụ ụlọ nsọ ahụ, a na-ekpughe ìhè nke eziokwu nke ugbu a. Ọ bụrụ na a gaghị ekpughe ya, ndị ahụ Kraịst nọ na-achọ ma ka na-achọ ime ka ha dị ọcha ga-anọgide na uwe mkpuchi ha nke Laodisia nke ịghọgbu onwe ha. Ịlaịja na-anọchi anya ozi nke na-eweta eziokwu dịka ngwá ọrụ nke ikpe. Ọ bụ ya mere e ji mee ka anyị mara na ndị jụrụ ozi Jọn Baptist apụghị irite uru site n’ozizi Jisọs.

> “A kụziri m ka m laghachi n’ikwusa ọbịbịa mbụ nke Kraịst. E zigara Jọn n’mmụọ na n’ike Ịlaịja ka o dozie ụzọ Jizọs. Ndị jụrụ ịnakwere àmà Jọn eriteghị uru n’ozizi Jizọs.” Early Writings, 258.

N’akụkọ amụma ndị na-anọchi anya ime ka ndị Chineke dị ọcha, a na-emepe ozi eziokwu dị ugbu a nke na-eme ka ọgbọ a bụrụ ndị a ga-ajụ ajụjụ maka ịhọrọ ọchịchịrị ma ọ bụ ìhè.

> Ma gị onwe gị, O Daniel, mechie okwu ndị a, ma kaa akwụkwọ ahụ akara, ruo n’oge ọgwụgwụ: ọtụtụ ga na-agba ọsọ gaa ebe a na ebe ahụ, ihe ọmụma ga-abawanyekwa…. Ọ sịrị, Gaa ụzọ gị, Daniel: n’ihi na e mechiela okwu ndị a ma kaa ha akara ruo n’oge ọgwụgwụ. A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, mee ka ha dị ọcha dịka ọcha, ma nwalee ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Daniel 12:4, 9, 10.

A na-amata ndị na-anọchite ozi Ịlaịja n’ọgbọ nke ọ bụla ha nọ site n’aka Kraịst dịka ndị nnọchi-anya Ya, ka O jiri ha mee ihe dịka ngwá ọrụ nke ikpe. Nke a bụ ihe Ịlaịja na-akọwapụta mgbe o kwuru, “ka a mara taa na gị onwe gị bụ Chineke n’Izrel, nakwa na abụ m ohu gị, nakwa na emeela m ihe ndị a niile dịka okwu gị si dị.”

Eziokwu a ka Jisọs kwupụtakwara gbasara Jọn Onye Na-eme Baptizim.

> Ma ka ha na-apụ, Jisọs malitere ịgwa ìgwè mmadụ okwu banyere Jọn, sị, Gịnị ka unu pụrụ n’ime ọzara gaa ịhụ? Ọ bụ ahịhịa amị nke ifufe na-ama jijiji? Ma gịnị ka unu pụrụ gaa ịhụ? Ọ bụ mmadụ yi uwe dị nro? Lee, ndị na-eyi uwe dị nro nọ n’ụlọ ndị eze. Ma gịnị ka unu pụrụ gaa ịhụ? Ọ bụ onye-amụma? Ee, ana m asị unu, ọbụna karịa onye-amụma. N’ihi na nke a bụ onye e dere banyere ya, Lee, ana m eziga onye-ozi m n’ihu gị, onye ga-akwadebe ụzọ gị n’ihu gị. Matiu 11:7–10.

Jọn karịrị ịbụ naanị onye-amụma; ọ bụ ngwá ọrụ nke ikpe, a makwaara ozi ya nye ọgbọ ya, n’ihi na ha pụrụ gawa n’ọzara ịhụ ya, dịka o si bụrụ eziokwu n’ezie na Izrel dum bịara Kamel n’iwu Ehab. William Miller ghọtara mmụba nke ihe ọmụma ahụ nke e kpughere ọzọ n’afọ 1798. Ọ nọchiri anya ndị ahụ na-agba ọsọ gaa ebe a na ebe ọzọ n’Okwu Chineke ka ihe ọmụma ahụ na-abawanye. Ozi ya dabeere n’oge amụma, ma n’afọ 1840, e tinyere ozi ya na ọrụ ya n’ime ọgbọ ya n’ụzọ dị otu a nke mere na ụwa Protestant dum nọ na-ekiri ịhụ ma usoro ya ọ ga-arụ ọrụ. Mgbe e kwadoro ya, e buru ozi ya gburugburu ụwa.

> “N’afọ 1840 mmezu amụma ọzọ dị ịrịba ama kpaliri mmasị zuru ebe nile. Afọ abụọ tupu nke ahụ, Josiah Litch, otu n’ime ndị ụkọchukwu a ma ama na-ekwusa ọbịbịa nke ugboro abụọ, bipụtara nkọwa banyere Mkpughe 9, na-ebu amụma ọdịda nke Alaeze Ottoman. Dị ka ngụkọta ya siri dị, a ga-akwatu ike a... n’ụbọchị nke 11 nke Ọgọst, 1840, mgbe a pụrụ ịtụ anya na a ga-agbaji ike Ottoman dị na Constantinople. Ma nke a, ekwere m, a ga-achọpụta na ọ bụ eziokwu.”

> “N’oge ahụ a kapịrị ọnụ, Tọki, site n’aka ndị nnọchianya ya, nabatara nchebe nke ike ndị jikọrọ aka nke Europe, wee si otú a tinye onwe ya n’okpuru ọchịchị nke mba Ndị Kraịst. Ihe omume ahụ mezuru amụma ahụ kpọmkwem. Mgbe a matara ya, ìgwè mmadụ dị ukwuu kwenyesiri ike na izi ezi nke ụkpụrụ nkọwa amụma nke Miller na ndị ọrụ ibe ya nabatara, e wee nye ije ozi mbịbịa ahụ nnukwu mkpali dị ịtụnanya. Ndị nwere ọmụmụ na ọnọdụ pụrụ iche sonyere Miller, ma n’ikwusa ma n’ibipụta echiche ya, ma site n’afọ 1840 ruo 1844 ọrụ ahụ gbasara ngwa ngwa.” The Great Controversy, 334, 335.

Site n’afọ “1840 ruo 1844” na-anọchite anya akụkọ ihe mere eme nke “égbè égbè asaa” nke Mkpughe isi nke iri. N’ime akụkọ ahụ ka e bidoro usoro ime ka ihe dị ọcha nke e gosipụtara na Malakaị isi nke atọ, na ime ka ụlọ nsọ dị ọcha ugboro abụọ nke Kraịst. Usoro ime ka ihe dị ọcha ahụ bụ usoro nnwale na-aga n’ihu n’ihu, nke dabere n’otú Miller si ghọta ụkpụrụ nke otu ụbọchị maka otu afọ. Ndị na-anọchi anya ozi Ịlaịja na-akwadebe ụzọ ka onyeozi nke ọgbụgba-ndụ bịa na mberede n’ụlọ nsọ Ya, ha bụkwa akara nke ngwá ikpe a na-eji onyeozi nke ọgbụgba-ndụ chụpụ ndị na-ahọrọ ọchịchịrị kama ìhè.

> N’ezie, ana m eme unu baptizim n’ime mmiri ka unu chegharịa: ma Onye ahụ nke na-abịa n’azụ m dị ike karịa m, Onye akpụkpọ ụkwụ Ya erughị m eru iburu: Ọ ga-eji Mmụọ Nsọ na ọkụ mee unu baptizim: Onye nkwụcha Ya dị n’aka Ya, Ọ ga-ehichapụkwa ebe nzọcha Ya nke ọma, kpokọta ọka wit Ya n’ọba; ma Ọ ga-eji ọkụ a na-apụghị imenyụ emenyụ chaa afụ. Matiu 3:11, 12.

N’ụbọchị Kraịst, nke a na-anọchi anya ya n’ime Jọn 6:66, Ọ tufuru ọtụtụ ndị na-eso ụzọ karịa n’oge ọ bụla ọzọ. N’ime *The Desire of Ages*, ebe a na-atụle akụkụ a nke Jọn, usoro eji arụ ọrụ n’itinye amụma n’ọrụ bụ kpọmkwem ihe mere ndị na-eso ụzọ ahụ ji pụọ. Ha enweghị ike ịghọta na ihe nkịtị na-anọchi anya ihe ime mmụọ, ma dịkaozi Pọl si kwuo, ihe nkịtị na-abịa tupu ihe ime mmụọ.

> N’ihi ya edeworo, A mere mmadụ mbụ ahụ, bụ Adam, ghọrọ mkpụrụobi dị ndụ; Adam ikpeazụ ahụ ghọrọ mmụọ na-enye ndụ. Ma ihe nke bụ nke mmụọ abụghị nke bịara mbụ, kama nke bụ nke eke; emesia nke bụ nke mmụọ. 1 Kọrint 15:45, 46.

N’ihi na ha ekweghị, ya mere ha enweghịkwa ike, ndị Juu jụrụ ịghọta Kraịst mgbe Ọ kọwara na Ọ bụ achịcha nke eluigwe nke a ga-eri. Omenala na ọdịnala kagburu usoro Kraịst n’onwe ya jiri rụọ ọrụ. Banyere akụkọ a, Nwanyị White dere:

> “Site n’ịkatọ okwukwe ha n’ihu ọha, ndị a na-eso ụzọ ahụ kewapụrụ onwe ha n’ebe Jisọs nọ karịa ka ọ dị na mbụ. Iwe wee dị ha nke ukwuu; n’ịchọ imerụ Onye Nzọpụta ahụ ahụ ma mejuo obi ọjọọ nke ndị Farisii, ha tụgharịrị Ya azụ, were nlelị hapụ Ya. Ha emeela nhọrọ ha; ha ewerela ọdịdị n’enweghị mmụọ, akpụkpọ n’enweghị mkpụrụobi ya. Mkpebi ha agbanweghịkwa ọzọ ma emechaa; n’ihi na ha esoghịkwa Jisọs ije ọzọ.”

> “‘Onye ihe-ikuku-ya dị n’aka Ya, Ọ ga-asachapụkwa ebe-ịta-ọka Ya nke ọma, chịkọtakwa ọka wit Ya n’ụlọ-nchekwa.’ Matiu 3:12. Nke a bụ otu n’ime oge ndị ahụ nke ime ka e dị ọcha. Site n’okwu nile nke eziokwu, a na-ekewapụ ahịhịa na-abaghị uru n’ọka wit. N’ihi na ha jupụtara n’efu na ime ezi omume n’anya onwe ha nke ukwuu nke na ha agaghị anabata ntaramahụhụ, n’ihi na ha hụrụ ụwa n’anya nke ukwuu nke na ha agaghị anabata ndụ ịdị umeala n’obi, ọtụtụ si n’ebe Jisọs nọ pụọ. Ọtụtụ ka na-eme otu ihe ahụ taa. A na-anwale mkpụrụ obi taa dịka e siri nwalee ndịozi ahụ n’ụlọ nzukọ dị na Kapanọm. Mgbe a na-eme ka eziokwu rutere n’obi, ha na-ahụ na ndụ ha adabaghị n’uche Chineke. Ha na-ahụ mkpa ọ dị ka mgbanwe zuru ezu mee n’ime onwe ha; ma ha adịghị njikere iburu ọrụ ahụ nke ịgọnarị onwe onye. Ya mere, ha na-ewe iwe mgbe a chọpụtara mmehie ha. Ha na-apụ n’ihi iwe, dịka ndịozi ahụ si hapụ Jisọs, na-ata ntamu, sị, ‘Nke a bụ okwu siri ike; ònye pụrụ ịnụ ya?’” The Desire of Ages, 392.

Ọ bụ onyeozi Malakaị nke ọgbụgba ndụ na-eji ọkụ sachapụ ụmụ ndị Livaị. Ọ na-asachapụ ebe ịzọ ọka ya nke ọma, na-ekewa ọka wheat n’aka ahịhịa ya. Ọ na-arụ ọrụ a site n’iji fan. Fan ahụ bụ ihe na-eme ka nkewa ahụ pụta, fan ahụkwa bụ ozi eziokwu nke oge a maka akụkọ ihe mere eme ọ bụla dị iche iche ebe Ọ na-eme ka ụmụ ndị Livaị dị ọcha. Fan ahụ bụ ozi Ịlaịja na ndịozi ya, ndị na-anọchite anya ngwá ọrụ nke ikpe.

> Lee, aga m ezipu onye-ozi m, ọ ga-edozi ụzọ n’ihu m: ma Onyenwe anyị, onye unu na-achọ, ga-abịa na mberede n’ụlọ nsọ Ya; ọbụna onye-ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, onye unu na-enwe mmasị n’ime ya: lee, ọ ga-abịa, ka Jehova nke ụsụụ ndị agha kwuru. Ma ònye ga-enwe ike idi ụbọchị ọbịbịa Ya? ònye kwa ga-eguzo mgbe Ọ pụtara? n’ihi na Ọ dị ka ọkụ nke onye na-anụcha ihe, dịkwa ka ncha nke ndị na-asacha ákwà: Ọ ga-anọdụ ala dịka onye na-anụcha na onye na-eme ka ọlaọcha dị ọcha: Ọ ga-eme ka ụmụ Livai dị ọcha, sachapụkwa ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee nwee ike inye Jehova àjà n’ezi omume. Mgbe ahụ ka àjà nke Juda na Jerusalem ga-atọ Jehova ụtọ, dịka n’ụbọchị ochie, na dịka n’afọ ndị gara aga. Malakaị 3:1–4.

Onye ahụ nke na-abịa n’azụ Jọn Onye Na-eme Baptizim bụ Ya nke ji efecha agịga ya kpochaa ebe a na-azọ ọka Ya, ma bụrụkwa dịka ọkụ onye na-eme ka ọla dị ọcha. A na-emezu usoro ime ka ọ dị ọcha ahụ site n’aka onye-ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, ya mere ọ na-akọwa akụkọ ihe mere eme ebe Onyenwe anyị na-abanye n’ọgbụgba ndụ na ndị ọgbụgba ndụ ọhụrụ ndị a họpụtara. Mgbe a napụtara Izrel oge ochie n’ohu Ijipt, otu isiokwu nke akụkọ nsọ ahụ bụ okwu banyere “nwa mbụ a mụrụ.” Ma ọ bụrụ na ọ bụ ọnwụ nke ụmụ mbụ a mụrụ nke Ijipt, ma ọ bụ njirimara Chineke nyere Izrel dịka nwa mbụ Ya a mụrụ.

> Ị ga-asịkwa Fero, Otu a ka Onyenwe anyị kwuru, Izrel bụ nwa m nwoke, ọbụna ọkpara m: M wee sị gị, Hapụ nwa m ka ọ laa, ka o wee fee m ofufe: ma ọ bụrụ na ị jụ ịhapụ ya, lee, aga m egbu nwa gị nwoke, ọbụna ọkpara gị. Ọpụpụ 4:22, 23.

Mgbe Chineke banyere n’ọgbụgba-ndụ na Izrel n’ịzọpụta ha site n’Ijipt, atụmatụ nke eluigwe bụ na a ga-edobe nwa mbụ nwoke nke ebo ọ bụla nye ọrụ nchụàjà. Ma n’oge nnupụisi nke nwa-ehi ọlaedo ahụ, naanị ebo Livaị ka guzoro n’akụkụ Mozis n’ihu nnupụisi ahụ. N’ihi ntụkwasị obi ha, Chineke kagburu atụmatụ Ya na nwa mbụ nke ebo ọ bụla ga-adị nsọpụrụ nye nchụàjà, Ọ gafekwara ebo ndị ọzọ ma nye ebo Livaị naanị ya ikike pụrụ iche nke nchụàjà. Mgbe onye ozi nke ọgbụgba-ndụ na-eme ka ụmụ Livaị dị ọcha, ọ na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme ebe a na-ewepụ otu ndị mmadụ nke ọgbụgba-ndụ gara aga ka e guzobe ndị mmadụ nke ọgbụgba-ndụ ọhụrụ. Nke a bụ otú ọ dị n’akụkọ Jọn Baptist, ndị Millerite, ọ ga-adịkwa otu a n’ihe gbasara otu narị puku iri anọ na anọ ahụ. Site n’afọ 1840 ruo 1844, e bidoro usoro ime ka e dị ọcha site n’okwu nnwale nke ozi amụma ahụ e nyere William Miller. Nke a dugara n’ịbịa nke Onyenwe anyị na mberede n’ụlọ nsọ Ya na Ọktoba 22, 1844, ma usoro ime ka e dị ọcha ahụ akwụsịghị ruo n’afọ 1863.

> “Ma amụma Daniel 8:14, ‘Ruo puku ụbọchị abụọ na narị atọ; mgbe ahụ ka a ga-eme ka ebe nsọ dị ọcha,’ na ozi nke mmụọ ozi mbụ, ‘Tụọnụ egwu Chineke, nyekwanụ Ya otuto; n’ihi na oge ikpe Ya abịawo,’ rụtụrụ aka n’ozi Kraịst na-arụ n’Ebe Nsọ Kachasị Nsọ, n’ikpe nchọpụta, ọ bụghịkwa n’ịbịa Kraịst maka mgbapụta nke ndị Ya na mbibi nke ndị ajọ omume. Njehie ahụ adịghị n’ịgụkọta oge amụma ndị ahụ, kama ọ dị n’ihe omume ga-eme na njedebe nke ụbọchị 2300 ahụ. Site n’imehie a ka ndị kwere ekwe tara ahụhụ nke nkụda mmụọ, ma ihe niile amụma ahụ buru n’amụma, na ihe niile ha nwere nkwado nke Akwụkwọ Nsọ iji tụọ anya ya, emezuola. N’oge ahụ kpọmkwem mgbe ha nọ na-akwa ákwá maka ọdịda nke olileanya ha, ihe omume ahụ nke ozi ahụ buru n’amụma emeela, nke kwesịkwara imezu tupu Onyenwe anyị apụta inye ndị ohu Ya ụgwọ ọrụ.”

> “Kraịst abịawo, ọ bụghị n’ụwa, dịka ha tụrụ anya ya, kama, dịka e buru ụzọ gosipụta ya n’onyinyo ahụ, n’Ebe Kachasị Nsọ nke ụlọ nsọ Chineke n’eluigwe. Onye amụma Daniel na-anọchi anya Ya dị ka Onye na-abịa n’oge a n’ihu Onye Ochie nke Ụbọchị: ‘Ahụrụ m n’ọhụụ abalị, ma, lee, otu onye yiri Nwa nke mmadụ ji igwe ojii nke eluigwe bịa, wee bịaruo’—ọ bụghị n’ụwa, kama—’n’ihu Onye Ochie nke Ụbọchị, e wee kpọta Ya nso n’ihu Ya.’ Daniel 7:13.”

> E buru amụma banyere ọbịbịa a kwa site n’ọnụ onye amụma Malakaị: “Onyenwe anyị, onye unu na-achọ, ga-abịa n’ụlọ nsọ Ya na mberede, ọbụna Onyeozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, onye unu na-enwe mmasị n’ime Ya: lee, Ọ ga-abịa, ka Jehova nke usuu ndị agha kwuru.” Malakaị 3:1. Ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya bụ ihe mberede, nke a na-atụghị anya ya, n’ebe ndị Ya nọ. Ha adịghị atụ anya Ya n’ebe ahụ. Ha tụrụ anya na Ọ ga-abịa n’ụwa, “n’ọkụ na-enwu enwu na-ewetara ndị na-amaghị Chineke na ndị na-adịghị erube isi n’oziọma ahụ mmegwara.” 2 Ndị Tesalonaịka 1:8.

> “Ma ndị ahụ adịghị ka njikere izute Onyenwe ha. Ọ ka nwere ọrụ nkwadebe a ga-arụzuru n’ihi ha. A ga-enye ha ìhè, nke ga-eduga uche ha n’ụlọ nsọ nke Chineke dị n’eluigwe; ma ka ha ga-eji okwukwe soro Onye Nnukwu Nchụàjà ha n’ozi ya n’ebe ahụ, a ga-ekpughe ha ọrụ ọhụrụ. A ga-enyekwa nzukọ ahụ ozi ọzọ nke ịdọ aka ná ntị na nke nkuzi.

> “Onye amụma ahụ na-ekwu, sị: ‘Ònye pụrụ ịnọgide n’ụbọchị ọbịbịa Ya? ònyekwa ga-eguzosi ike mgbe Ọ ga-apụta? n’ihi na Ọ dị ka ọkụ onye na-anụcha ọla, dịkwa ka ncha nke ndị na-asa ákwà: Ọ ga-anọdụkwa ala dịka onye na-anụcha ma na-asachapụ ọlaọcha: Ọ ga-emekwa ka ụmụ Levi dị ọcha, ma sachapụ ha dịka ọlaedo na ọlaọcha, ka ha wee chụọrọ Onyenwe anyị àjà n’ezi omume.’ Malakaị 3:2, 3. Ndị ahụ dị ndụ n’elu ụwa mgbe arịrịọ mgbaghara Kraịst ga-akwụsị n’ebe nsọ nke dị n’elu ga-eguzo n’ihu Chineke dị nsọ n’enweghị onye ogbugbo. Uwe ha ga-abụ ndị na-enweghị ntụpọ, a ga-emekwa ka omume ha dị ọcha pụọ na mmehie site n’ọbara ifesa. Site n’amara Chineke na mgbalị nke aka ha nke ukwuu, ha aghaghị ịbụ ndị mmeri n’agha ha na ajọ ihe. Mgbe ikpe nyocha ahụ na-aga n’ihu n’eluigwe, mgbe a na-ewepụ mmehie ndị kwere ekwe chegharịrị echegharị n’ebe nsọ, a ghaghị inwe ọrụ pụrụ iche nke ime ka mmadụ dị ọcha, nke iwepụ mmehie, n’etiti ndị Chineke nọ n’elu ụwa. E gosipụtara ọrụ a n’ụzọ doro anya karị n’ozi ndị dị na Mkpughe 14.”

> “Mgbe a rụchara ọrụ a, ndị na-eso ụzọ Kraịst ga-adị njikere maka mpụta Ya. ‘Mgbe ahụ ka onyinye Juda na Jerusalem ga-atọ Jehova ụtọ, dị ka n’ụbọchị ndị mgbe ochie, na dịka n’afọ ndị gara aga.’ Malakaị 3:4. Mgbe ahụ nzukọ-nsọ nke Onyenwe anyị, nke Ọ ga-anabata n’ebe Onwe Ya nọ n’ọbịbịa Ya, ga-abụ ‘nzukọ-nsọ dị ebube, nke na-enweghị ntụpọ, ma ọ bụ nkwarụ, ma ọ bụ ihe ọ bụla dị otú ahụ.’ Ndị Efesọs 5:27. Mgbe ahụ ọ ga-ele ‘pụta dị ka chi ọbụbọ, maa mma dịka ọnwa, doo anya dịka anyanwụ, ma bụrụkwa ihe na-atụ egwu dịka agha nke nwere ọkọlọtọ.’ Abụ E Dere Ede 6:10.”

> “E wezụga ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya, Malakaị bukwara amụma banyere ọbịbịa Ya nke abụọ, ọbịbịa Ya maka mmezu nke ikpe, n’okwu ndị a: ‘M ga-abịarukwu unu nso n’ikpe; M ga-abụkwa onye àmà ngwa ngwa megide ndị dibịa afa, na megide ndị na-akwa iko, na megide ndị na-aṅụ iyi ụgha, na megide ndị na-emegbu onye ọrụ e goro ụgwọ n’ụgwọ ọrụ ya, nwanyị di ya nwụrụ, na nwa na-enweghị nna, na ndị na-ewepụ onye ọbịa n’aka nri ya, ndị na-adịghịkwa atụ M egwu, ka Jehova nke ndị agha kwuru.’ Malakaị 3:5. Jud na-ekwu maka otu ọnọdụ a ahụ mgbe ọ sịrị, ‘Lee, Onyenwe anyị na ndị nsọ Ya puku iri puku na-abịa, imezu ikpe n’ahụ mmadụ niile, na ikwenye mmadụ niile n’etiti ha bụ ndị na-adịghị asọpụrụ Chineke n’ihe omume ha niile nke enweghị nsọpụrụ Chineke.’ Jud 14, 15. Ọbịbịa a, na ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya, bụ ihe omume abụọ dị iche ma kewapụrụ onwe ha.”

> “Ọbịbịa nke Kraịst dịka Onye Nnukwu Nchụàjà anyị n’ebe nsọ kachasi nsọ, maka ime ka ebe nsọ dị ọcha, nke e gosipụtara na Daniel 8:14; ọbịbịa nke Nwa nke mmadụ n’ihu Onye Ochie nke Ụbọchị, dịka e siri gosi ya na Daniel 7:13; na ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’ụlọ nsọ Ya, nke Malakaị buru amụma banyere ya, bụ nkọwa banyere otu ihe omume ahụ; a na-anọchikwa nke a anya site n’ọbịbịa nke nwoke a na-alụ ọhụrụ n’agbamakwụkwọ ahụ, nke Kraịst kọwara n’ilu banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, nke Matthew 25.” The Great Controversy, 424–426.

E zoro aka na “ọbịbịa” anọ n’akụkụ ikpeazụ, ha nile bụkwa otu ọbịbịa ahụ ka e sere n’ụzọ anọ dị iche iche. Otu n’ime “ọbịbịa” ndị ahụ bụ ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ.

> “A na-ezokarị m ilu ahụ banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, ise n’ime ha bụ ndị maara ihe, ise kwa bụ ndị nzuzu. E mezuwokwa ilu a, a ga-emekwa ya ruo n’ọtụtụ mkpụrụedemede ya nile, n’ihi na o nwere ngwa pụrụ iche n’oge a, ma, dịka ozi mmụọ ozi nke atọ, emezuwo ya ma ọ ga-anọgide bụrụ eziokwu dị ugbu a ruo ọgwụgwụ oge.” Review and Herald, August 19, 1890.

Ọ bụrụ na “ọbịbịa” anọ ahụ “bụ nkọwa nke otu ihe omume ahụ,” mgbe ahụ “ọbịbịa” anọ ahụ nke mezuru na mmalite nke Adventism n’ime ngagharị Millerite, “ga-emezu” ọzọ “ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla” n’ime ngagharị Ịlaịja na njedebe nke Adventism.

William Miller na ndị Millerite bụ ndị nnọchi anya ozi nke mmụọ ozi mbụ, ma n’otu akụkụ ahụ sitere n’akwụkwọ *Early Writings* nke anyị kpọtụrụ n’oge na-adịbeghị anya, ozi nke mmụọ ozi mbụ nwere kpọmkwem otu njirimara ahụ nke Jọn Onye Na-eme Baptizim. Anyị kpọtụrụ akụkụ ahụ nke na-ekwu na ndị jụrụ ozi Jọn Onye Na-eme Baptizim apụghị irite uru n’ozizi Jisọs. N’akụkụ na-esote ya, ọ na-ekwu, “Ndị jụrụ ozi mbụ ahụ apụghị irite uru n’ozi nke abụọ; ọ bụghịkwa na ha ritere uru n’iti mkpu etiti abalị, nke ga-akwadebe ha ka ha site n’okwukwe soro Jisọs banye n’Ebe Kachasị Nsọ nke ebe nsọ eluigwe.” Ma William Miller ma Jọn Onye Na-eme Baptizim na-anọchi anya ngwá ọrụ nke ikpe.

A sị na ọ nweghị nke ọ bụla n’ime ha pụtara, a gaghị agụta ọgbọ dị iche iche ha dịrị n’ime ya ajọ omume n’ihi ịjụ ìhè. Chineke jiri ndị ozi abụọ ahụ wepụ uwe mkpuchi mmehie nke Laodisia, ma si otu a gosi ọtọ Laodisia nke ndị mbụ a họpụtara, site n’iwebata ozi nke, ma a nabata ya ma a jụ ya, a ga-eji ya n’ikpe dị ka ihe nnọchianya na otu onye amụma anọwo n’etiti ha. Akụkọ ihe mere eme nke 1840 ruo 1844 ka e jiri ọkụ si n’eluigwe daa n’àjà Ịlaịja n’Ugwu Kamel mee ihe atụ ya. E kewapụrụ onye amụma eziokwu n’aka ndị amụma ụgha.

Anyị eruola n’ebe anyị kwesịrị ịkọwapụta usoro nsachapụ nke gara n’ihu mgbe Ọktoba 22, 1844 gasịrị. Nwanyị White kwuru na mgbe Ọktoba 22, 1844 gasịrị, “ndị mmadụ ahụ adịbeghị njikere izute Onyenwe ha. A ka nwere ọrụ nkwadebe a ga-arụzuara ha. A ga-enye ìhè, nke ga-eduzi uche ha gaa n’ụlọ nsọ Chineke dị n’eluigwe; ma ka ha ga-esi site n’okwukwe soro Nnukwu Onye Nchụàjà ha n’ije ozi Ya n’ebe ahụ, a ga-ekpughere ha ọrụ ọhụrụ. Ozi ọzọ nke ịdọ aka ná ntị na nkuzi ka a ga-enye nzukọ ahụ.”

Mgbe Adventism jụrụ “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii nke Daniel kpọrọ “iyi” nke Mosis, ha tufuru ike ha ịmata na usoro nke ime ka ọ dị ọcha gara n’ihu karịa ọrụ mbụ ha nke ịghọta eziokwu ndị metụtara mmeghe nke ikpe ahụ.

Anyị ga-atụle usoro nsacha ahụ na-aga n’ihu n’isiokwu na-esonụ, ma bido ime ka mpi nke ezi Protestantizim ahụ nke Adventizim Millerait natara n’afọ iri 1840 kwekọọ na mpi nke Republicanizim.

Back to Articles