Article

# Akwụkwọ Daniel - Nke Iri na Asatọ

Oge ahụ

Author

Jeff Pippenger

Published

December 13, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mkpali sitere n’aka Chineke doro anya na isi nke atọ nke Daniel na-anọchi anya iwu Sọnde na United States. N’Isaiah isi nke iri abụọ na atọ, akwụna Taịa, onye na-akwa iko ya na ndị eze nke ụwa, bụ otu akwụna ahụ nke Mkpughe nke na-akwa iko ya na ndị eze nke ụwa. N’Mkpughe iri na asaa, e dere “Babịlọn Ukwu ahụ” n’egedege ihu akwụna ahụ.

> E yiwekwara nwanyị ahụ uwe na-acha odo odo ọchịchịrị na uhie uhie, werekwa ọlaedo na nkume dị oké ọnụ ahịa na pel chọọ ya mma, o jidekwara iko ọlaedo n’aka ya, nke jupụtara n’ihe arụ na unyi nke ikwa iko ya: E dekwara aha n’egedege ihu ya, OMIMI, BABILỌN UKWU AHỤ, NNE NKE NDỊ AKWỤNA NA NKE IHE ARỤ NKE ỤWA. Mkpughe 17:4, 5.

Tupu afọ 1950, akwụkwọ nkọwa okwu Bekee na-akọwa nke ọma nwanyị a nọchiri anya ya n’amaokwu abụọ a dịka ụka Rom Katọlik. Ụwa dum maara, mgbe Oge Ọchịchịrị ahụ gasịrị, banyere mkpagbu ndị Katọlik mere site n’afọ 538 ruo 1798; na ụka Rom bụ akwụna ahụ nke ya na ndị eze nke ụwa na-akwa iko. E mere Nkwupụta Nnwere Onwe ahụ ka ọ bụrụ ịjụ ọchịchị Katọlik, nakwa ọchịchị ndị eze nke ụwa bụ ndị soro akwụna ahụ guzobe mmekọrịta na-adịghị nsọ. Aịsaịa isi nke iri abụọ na atọ na-akọwa na a ga-echefu akwụna ahụ. Ị gaghị ahụ n’ime igwe ọchụchọ nke oge a nkọwa nke akwụna nke Mkpughe iri na asaa dịka ụka Katọlik, n’ihi na Okwu Chineke anaghị ada ada, Okwu Chineke na-ekwukwa na a ga-echefu ya.

> Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ahụ, a ga-echefu Taịa afọ iri asaa, dị ka ụbọchị nke otu eze si dị: mgbe ngwụcha afọ iri asaa gasịrị, Taịa ga-abụku abụ dị ka nwanyị akwụna. Were ụbọ akwara, gagharịa obodo ahụ, gị nwanyị akwụna nke e chefuru echefu; kpọọ ụtọ olu ọma, bụrụọ ọtụtụ abụ, ka e wee cheta gị. Ọ ga-erukwa mgbe ngwụcha afọ iri asaa gasịrị, na Onyenwe anyị ga-eleta Taịa, ọ ga-alaghachikwa n’ụgwọ akwụna ya, ọ ga-agbakwa akwụna na alaeze niile nke ụwa n’elu ụwa dum. Ma ahia ya na ụgwọ akwụna ya ga-abụ ịdị nsọ nye Onyenwe anyị: a gaghị echekwa ya akụ ma ọ bụ chịkọbara ya; n’ihi na ahia ya ga-abụ nke ndị bi n’ihu Onyenwe anyị, ka ha rie nke ga-ezu ha, nakwa ka ha nwee uwe na-adịgide adịgide. Aịzaya 23:15–18.

Okwu Chineke adịghị ada ada ma ọlị, ma kemgbe afọ 1798, e chefuola akwụna ahụ; ma n’ụbọchị ikpeazụ a ga-echeta ya. A na-echeta ya mgbe a na-awakpo Sabbath ụbọchị nke asaa nke Chineke, nke bụ otu n’ime Iwu Iri ahụ e nyere ka a na-echeta mgbe niile. A na-echeta ya mgbe ọ na-ewere ụbọ akwara ya, na-agagharị gburugburu obodo ahụ ma na-akpọ ụda dị ụtọ na ọtụtụ abụ. Ọ na-abụ abụ ya n’ọgwụgwụ afọ iri asaa ahụ, nke bụ ụbọchị nke otu eze. Eze, dịka Daniel isi nke abụọ siri dị, bụ alaeze.

> Ma n’ebe ọ bụla ụmụ mmadụ bi, anụ ọhịa nke ala na nnụnụ nke eluigwe ka O nyeworo n’aka gị, meekwa ka ị bụrụ onye na-achị ha nile. Gị onwe gị bụ isi ọlaedo a. Daniel 2:38.

“Otu isi,” ma ọ bụ “eze,” ha abụọ bụ ihe nnọchianya nke alaeze. Alaeze nke “ụbọchị nke otu eze” na-anọchi anya ya bụ United States. United States malitere ọchịchị amụma ya dịka anụ ọhịa nke ụwa mgbe e nyere nwanyị akwụna nke Babilọn mmerụ ahụ na-egbu egbu ahụ n’afọ 1798. Ọ na-aga n’ihu dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ ruo mgbe iwu Sọnde ga-abịa. Ala-eze nkịtị nke amụma Akwụkwọ Nsọ nke n’eziokwu chịrị afọ iri asaa bụ Babilọn.

> Lee, aga m eziga ma chịkọta ezi-na-ụlọ niile nke ugwu, ka Onyenwe anyị kwuru, tinyere Nebukadneza eze Babilọn, ohu m, ma weta ha imegide ala a, na imegide ndị bi n’ime ya, na imegide mba ndị a niile gbara ya gburugburu; m ga-ebibikwa ha kpamkpam, mee ka ha bụrụ ihe ijuanya, na ihe a na-akwa emo, na mkpọmkpọ ebe ebighị ebi. Ọzọkwa, m ga-ewepụ n’aka ha olu ọṅụ na olu obi ụtọ, olu nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ na olu nwanyị a na-alụ ọhụrụ, ụda nkume igwe nri, na ìhè oriọna. Ala a niile ga-abụkwa mkpọmkpọ ebe na ihe ijuanya; mba ndị a ga-ejekwa ozi nye eze Babilọn afọ iri asaa. Ọ ga-erukwa, mgbe afọ iri asaa ahụ mezuru, na m ga-ata eze Babilọn na mba ahụ ahụhụ, ka Onyenwe anyị kwuru, n’ihi ajọ omume ha, na ala ndị Kaldia; m ga-emekwa ya ka ọ bụrụ mkpọmkpọ ebe ebighị ebi. Jeremiah 25:9–12.

Babilọn nkịtị chịrị afọ iri asaa, na-anọchi anya alaeze ahụ n’ụbọchị ikpeazụ nke ga-achị afọ iri asaa ihe nnọchianya. Nebukadneza, eze Babilọn, wakporo Juda ugboro atọ. Mwakpo mbụ ahụ megide Jehoiakim, ma n’oge ahụ ka afọ iri asaa nke amụma Jeremaya malitere. Ọ kwụsịrị site n’ọnwụ Belshaza, mgbe Chineke tara “eze Babilọn” ahụhụ, dịka O si tara eze Jehoiakim ahụhụ na mbido afọ iri asaa ahụ. Alaeze amụma ahụ nke a na-anọchi anya dịka “ụbọchị nke otu eze” (otu alaeze) dịka “afọ iri asaa” bụ Babilọn, ma alaeze amụma nke Akwụkwọ Nsọ nke na-achị n’ime afọ iri asaa ihe nnọchianya ahụ n’oge a na-echefu akwụna Taịa, bụ anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ. Mgbanwe ahụ site n’alaeze nke ise gaa n’alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’afọ 1798, bụ akụkụ nke eziokwu ahụ Jọn na-akọwa na Mkpughe isi nke iri na atọ.

> M wee guzo n’elu ájá osimiri, hụ anụ ọhịa ka o si n’ime osimiri na-arịpụta, nwee isi asaa na mpi iri, e nwekwara okpueze iri n’elu mpi ya, n’elu isi ya dịkwa aha nkwulu Chineke.... M wee hụkwa anụ ọhịa ọzọ ka o si n’ala na-arịpụta; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ọ na-ekwu kwa okwu dịka agwọ ukwu. Mkpughe 13:1, 11.

Ụsọ oké osimiri nke Jọn guzoro n’elu ya n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na atọ, na-anọchi anya afọ 1798.

> “N’oge ahụ a napụrụ Ndị Pope ike ha, wee mee ka ha kwụsị ịkpagbu mmadụ, Jọn hụrụ ike ọhụrụ ka ọ na-apụta iji kwughachi olu dragọn ahụ, ma gaa n’ihu n’ọrụ ahụ nke obi ọjọọ na nkwulu Chineke ahụ. Ike a, nke bụ nke ikpeazụ ga-alụ agha megide ụka na iwu Chineke, ka e ji anụ ọhịa nwere mpi dịka nke nwa atụrụ nọchite anya ya. Anụ ọhịa ndị bu ya ụzọ si n’oké osimiri bilie; ma nke a si n’ala pụta, na-anọchi anya mbilite n’udo nke mba ahụ ọ nọchiri anya ya—United States.” Signs of the Times, February 8, 1910.

Anụ ọhịa ahụ si n’oké osimiri pụta, ájá nke oké osimiri kewara ya n’anụ ọhịa nke ụwa. Alaeze nke ise n’amụma Bible na 1798 (ọnụ mmiri), nọchiri anya akụkọ ihe mere eme gara aga, ma alaeze nke isii bụ akụkọ ihe mere eme ga-abịa n’ọdịnihu. Ndị Millerite ahụghị eziokwu a. E nyere William Miller nghọta banyere ike dragọn nke ikpere arụsị na mmekọrịta ya na alaeze na-esonụ nke a nọchiri anya ya dịka anụ ọhịa nke Katọlik. Mkpughe isi nke iri na atọ meghere akụkọ onye amụma ụgha, nke bụ nke atọ n’ime ike atọ ndị ahụ na-eduga ụwa na Amagedọn. Akụkọ ahụ malitere n’ọnụ mmiri nke 1798.

United States bidoro akụkọ ihe mere eme ya site n’akara nke nwa atụrụ, ma ọ kwụsị ya n’ịkwu okwu dịka dragọn. A na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke afọ iri asaa ihe atụ nke ọchịchị nke anụ ọhịa nke ụwa n’otu amaokwu, n’isi nke iri na atọ nke Mkpughe, n’ihi na amaokwu ahụ na-akọwapụta ma mmalite ma ọgwụgwụ nke anụ ọhịa nke ụwa n’otu ahịrịokwu ahụ.

> M wee hụ anụ-ọhịa ọzọ ka ọ na-apụta n’ụwa; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ọ kwukwara okwu dịka agwọ ukwu. Mkpughe 13:11.

Mgbe United States na-ekwu okwu dịka dragọn, ọ na-agafe iwu Sọnde. Tupu ọ rụzuo mmejuputa ofufe Sọnde, ụka ndị dapụrụ n’eziokwu nke Protestantism ga-ezukọta ọnụ ma were ọchịchị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ọchịchị dapụrụ n’eziokwu n’aka, ka ha na-akpụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ. Mgbe mkpughe sitere n’ike mmụọ nsọ na-akọwapụta (ọ na-emekwa nke a ugboro ugboro), na emume Nebukadneza nke idowe ihe oyiyi ọlaedo ahụ n’ọrụ na-anọchi anya iwu Sọnde, ọ na-akara njedebe nke afọ iri asaa ihe atụ nke anụ ọhịa nke ụwa. Daniel isi nke mbụ ruo nke atọ na-anọchi anya ozi ndị mmụọ ozi atọ nke Mkpughe isi nke iri na anọ. Mmụọ ozi nke atọ na-aghọ eziokwu dị ndụ n’oge iwu Sọnde.

N’amụma, isi nke mbụ ruo nke atọ n’akwụkwọ Daniel na-anọchi anya afọ iri asaa ihe nnọchianya nke anụ ọhịa ụwa nke Mkpughe isi nke iri na atọ. Nnwale ihe-oriri e gosiri n’isi nke mbụ, na ihe nnọchianya nke Jehoiakim, na-akọwapụta na isi nke mbụ, n’amụma, na-amalite n’oge e nyere mmụọ ozi mbụ ike, ma n’August 11, 1840, ma ọ bụ na September 11, 2001, n’akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ.

Babilọn bụ mba ahụ nke chịrị afọ iri asaa, afọ ndị ahụ kwa na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke United States. Afọ iri asaa nke Babilọn eruteghị ọgwụgwụ ruo ogologo oge ka emechara nraranye Nebukadneza nke oyiyi ọlaedo ahụ, ma n’amụma, afọ iri asaa ihe nnọchianya nke Aịzaya ji arụ ọrụ n’isi nke iri abụọ na atọ, na-agwụ n’isi nke atọ nke Daniel. Mgbe òtù egwú Nebukadneza kpọrọ egwú maka emume nraranye ahụ, a na-eme ka akara nke anụ ọhịa ahụ dị ike, ma n’oge ahụ akwụna nke Taịa na nke Babilọn na-amalite ịbụ abụ ya nye ndị eze nke ụwa, ebe Izrel nke dapụrụ n’ezi okwukwe na-ehulata ma na-agba egwú.

> Nebukadneza, bú eze, mere oyiyi ọlaedo, nke ịdị elu ya bụ ogo iri isii, obosara ya bụkwa ogo isii: o guzobere ya n’ala dị larịị nke Dura, n’ógbè Babilọn. Mgbe ahụ Nebukadneza, bú eze, zigara ka a kpọkọta ndị isi, ndị ọchịchị, na ndị-isi agha, ndịikpe, ndị na-elekọta akụ, ndị ndụmọdụ, ndị uwe ojii, na ndị nile na-achị ógbè dị iche iche, ka ha bịa n’emume nraranye nke oyiyi ahụ Nebukadneza, bú eze, guzobere. Mgbe ahụ, a kpọkọtara ndị isi, ndị ọchịchị, na ndị-isi agha, ndịikpe, ndị na-elekọta akụ, ndị ndụmọdụ, ndị uwe ojii, na ndị nile na-achị ógbè dị iche iche, n’emume nraranye nke oyiyi ahụ Nebukadneza, bú eze, guzobere; ha wee guzo n’ihu oyiyi ahụ Nebukadneza guzobere. Mgbe ahụ, onye nkwusa kpọsara n’olu ike, Sị, Ọ bụ unu ka e nyere iwu a, unu ndị mmadụ, mba, na asụsụ dị iche iche, na mgbe ọbụla unu nụrụ olu opi, na ọjà, na ụbọ akwara, na sakbut, na psaltery, na dulcimer, na ụdị egwú niile, ka unu daa n’ala fee oyiyi ọlaedo ahụ Nebukadneza, bú eze, guzobere: onye ọbụla nke na-adaghị n’ala fee ofufe, n’otu awa ahụ ka a ga-atụba ya n’etiti ọkụ-ọku na-enwu enwu. Ya mere, n’oge ahụ, mgbe ndị mmadụ nile nụrụ olu opi, na ọjà, na ụbọ akwara, na sakbut, na psaltery, na ụdị egwú niile, ndị mmadụ nile, mba nile, na asụsụ nile dara n’ala fee oyiyi ọlaedo ahụ Nebukadneza, bú eze, guzobere. Daniel 3:1–7.

N’oge ahụ, ma ọ bụ n’otu “awa” ahụ kwa, nke bụ iwu ụbọchị ụka na United States, onye ọbụla jụrụ ife oyiyi ọlaedo ahụ “a ga-atụba n’etiti ọkụ nke nnukwu ite-ọkụ na-enwu enwu.” Akwụkwọ naanị ya n’Agba Ochie nke nwere okwu a sụgharịrị ịbụ “awa,” bụ akwụkwọ Daniel. Okwu ahụ bụ “awa” n’isi nke atọ, na-anọchi anya ọbịbịa nke akara anụ ọhịa ahụ. Okwu ahụ bụ “awa” na-anọchikwa anya ozi mmụọ ozi mbụ n’isi nke anọ, n’ihi na n’ebe ahụ ọ na-anọchi anya ịdọ Nebukadneza aka ná ntị banyere “awa” na-abịa nke ikpe Chineke.

> Mgbe ahụ Daniel, onye aha ya bụ Belteshaza, tụrụ n’anya ruo otu awa, echiche ya wee na-enye ya nsogbu. Eze kwuru, sị, Belteshaza, ekwela ka nrọ a, ma ọ bụ nkọwa ya, nye gị nsogbu. Belteshaza zara, sị, Onyenwe m, ka nrọ a bụrụrịrị ndị kpọrọ gị asị, ka nkọwa ya bụrụkwa ndị iro gị. Daniel 4:19.

Daniel nyere Nebukadneza ịdọ aka ná ntị banyere awa na-abịa nke ikpe Chineke, nke Nebukadneza mechara jụ. “Awa” dị n’isi nke anọ, mgbe e jiri ya ọzọ mee ihe n’isi ahụ, na-anọchi anya “awa” ahụ nke ikpe ahụ bịarutere. N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, “awa” mbụ dị n’isi nke anọ ga-anọchi anya mbata nke mmụọ ozi mbụ n’afọ 1798. E mezuru ozi ahụ mgbe ikpe nyocha malitere n’October 22, 1844. “Awa” dị n’isi nke anọ bụ n’mbụ ihe nnọchianya nke ozi banyere ikpe na-abịa, emesịa ejikwa ya dịka ihe nnọchianya na ikpe ahụ abịarutela. Ojiji mbụ nke okwu ahụ bụ “awa” na-anọchi anya 1798, na mbata nke mmụọ ozi mbụ, ojiji nke abụọ na-anọchi anya October 22, 1844, na mbata nke mmụọ ozi nke atọ.

> N’otu awa ahụ ka emezuru ihe ahụ n’ahụ Nebukadneza: a chụpụrụ ya n’etiti mmadụ, o wee rie ahịhịa dị ka ehi, igirigi nke eluigwe wee mee ka ahụ ya dị mmiri, ruo mgbe ntutu isi ya toro dị ka ábụbà ugo, mbọ ya adịkwa ka mbọ nnụnụ. Daniel 4:33.

“Nkere” ahụ dị n’isi nke anọ bụ, ya mere, akara nke ma 1798 ma 1844, bụ́ ndị bụ ebe ngwụcha nke nkọcha abụọ nke “oge asaa,” megide alaeze ugwu (nke malitere na 723 BC) na alaeze ndịda (nke malitere na 677 BC) nke Israel. Nkọcha abụọ ahụ, nke na-anọchi anya afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ nke ịchụsasị na ịbụ ohu, na-anọchi anya mmezu nke iwe mbụ na nke ikpeazụ nke Chineke megide ndị Ya dapụrụ n’ezi ofufe. Ha abụọ malitere site n’ikpe Chineke, ma ngwụcha nke ọ bụla n’ime ha na-anọchi anya ozi ịdọ aka ná ntị banyere ikpe nchọpụta Chineke na-abịaru nso, ma ọ bụ mbata nke ikpe nchọpụta ahụ. Ikpe abụọ ahụ nke ngwụcha nke ikpe abụọ nke “oge asaa” na-anọchi anya, ka e ji okwu ahụ “nkeji-oge” gosi ha, n’isi nke anọ nke Daniel.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, “awa” na-anọchi anya mmalite nke mmegharị ahụ n’oge ọgwụgwụ na 1798, mgbe mmụọ ozi mbụ bịarutere, ma “awa” nke abụọ n’isi nke anọ na-anọchi anya njedebe nke mmegharị ahụ, mgbe mmụọ ozi nke atọ bịarutere n’October 22, 1844. A na-emegharị mmegharị Millerite nke mmụọ ozi mbụ n’ime mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, ya mere ojiji abụọ ahụ nke “awa” n’isi nke anọ na-akọwapụtakwa oge ọgwụgwụ na 1989, ma kwa iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa. Mmegharị Millerite nke mmụọ ozi mbụ kwusara mmeghe nke ikpe nchọpụta, ma mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ na-ekwupụta mmeghe nke ikpe mmezu nke Chineke, nke bụ nke na-aga n’ihu n’usoro, malite n’iwu ụbọchị Sọnde, ma na-aga n’ihu ma na-arịwanye elu ruo n’Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst.

Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ anyị nke Daniel isi nke atọ, ma mezie n’isiokwu na-esonụ nchebara anyị gbasara okwu ahụ bụ “awa.”

> Lee, ana m ezipu unu dịka atụrụ n’etiti anụ ọhịa wolf: ya mere nweenụ amamihe dịka agwọ, bụrụnụkwa ndị na-adịghị emerụ ahụ dịka nduru. Ma kpacharanụ anya n’ebe mmadụ nọ: n’ihi na ha ga-enyefe unu n’aka ndị kansụl, ha ga-apịakwa unu ihe n’ụlọ nzukọ ha; a ga-akpọtakwa unu n’ihu ndị ọchịchị na ndị eze n’ihi m, ka ọ bụrụ àmà megide ha na ndị Jentaịl. Ma mgbe ha nyefere unu n’aka, echegbula onwe unu banyere otú unu ga-esi kwuo okwu, ma ọ bụ ihe unu ga-ekwu: n’ihi na a ga-enye unu n’oge ahụ kpọmkwem ihe unu ga-ekwu. N’ihi na ọ bụghị unu na-ekwu okwu, kama ọ bụ Mmụọ nke Nna unu nke na-ekwu okwu n’ime unu. Nwanne ga-enyefekwa nwanne ya n’ọnwụ, nna enyefee nwa ya: ụmụ ga-ebilikwa imegide ndị mụrụ ha, mee ka e gbuo ha. A ga-akpọkwa unu asị n’aka mmadụ niile n’ihi aha m: ma onye ga-anọgide ruo ọgwụgwụ, onye ahụ ka a ga-azọpụta. Ma mgbe ha na-akpagbu unu n’obodo a, gbagaanụ n’obodo ọzọ: n’ihi na n’ezie asị m unu, unu agaghị agafe obodo niile nke Israel, tupu Nwa nke mmadụ abịa. Onye na-amụ ihe anaghị akarị onye nkụzi ya, ohu adịghịkwa akarị nna ya ukwu. O zuola onye na-amụ ihe ka ọ dị ka onye nkụzi ya, ohu kwa ka ọ dị ka nna ya ukwu. Ọ bụrụ na ha akpọwo onye nwe ụlọ Beelzebub, lee ka ha ga-akpọkwu ndị ụlọ ya! Ya mere atụla ha egwu: n’ihi na ọ dịghị ihe e kpuchiri ekpuchi nke a gaghị ekpughe, ma ọ bụ ihe e zoro ezo nke a gaghị amata. Ihe m na-agwa unu n’ọchịchịrị, kwuonu ya n’ìhè: ihe unu na-anụ na ntị, kwusaanụ ya n’elu ụlọ. Atụkwala egwu ndị na-egbu ahụ, ma ha enweghị ike igbu mkpụrụ obi: kama tụọ egwu Onye ahụ nke nwere ike ibibi ma mkpụrụ obi ma ahụ n’ọkụ ala mmụọ. Matthew 10:16–28.

Back to Articles