Article

# Akwụkwọ Joel na Ụka Adventist Ụbọchị nke Asaa nke Laodisia — Nọmba Iri Abụọ na Abụọ

Nọmba Iri Abụọ na Abụọ

Author

Jeff Pippenger

Published

January 2, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyị nọ n’etiti ntụaka anọ banyere Izrel oge ochie, dịka ọgbọ nke “agwọ ọjọọ” n’isiokwu gara aga. N’Oziọma Matiu, ma Jọn ma Jizọs kpọrọ ndị Farisii na ndị Sadusii ọgbọ nke agwọ ọjọọ. Jọn nọchiri anya mmalite nke usoro nnwale nke a na-amata mgbe o kụziri na Jizọs, Onye ga-abịa n’azụ ya, ga-asachapụ mbara ala nzọcha Ya nke ọma. Jizọs gbakwụnyere n’usoro nnwale Jọn site n’itinyekwa usoro ikpe, dịka O zoro aka na eze nwanyị Shiba na Ninive. Ikpe na-eme n’ọgbọ nke anọ, otu òtù n’ime ikpe ahụ na-egosikwa onwe ha dịka agwọ, n’ihi na nna ha bụ ekwensu. Jizọs gbakwụnyekwara okwu banyere ọgbọ nke anọ na-achọ ihe ịrịba ama, mgbe ihe ịrịba ama ahụ dị n’ihu anya nke ọma.

N’ime Matiu iri abụọ na atọ, e gosipụtara “ahụhụ” ndị ahụ e kwuru megide ndị Farisii na ndị Sadusii, ma a jikọtakwa usoro nke nnwale na ikpe ọzọ na ọgbọ ikpeazụ. Isi nke iri abụọ na abụọ na-akwadebe ọnọdụ maka ahụhụ ndị dị n’isi nke iri abụọ na atọ.

> Mgbe ndị Farisii zukọrọ ọnụ, Jisọs jụrụ ha, sị, Gịnị ka unu na-eche banyere Kraịst? nwa onye ka ọ bụ?

> Ha na-asị ya, Nwa Devid.

> Ọ sịrị ha, Olee otú Devid, n’ime Mmụọ, ji akpọ ya Onyenwe anyị, na-asị, Onye-nwe-anyị gwara Onyenwe m, Nọdụ ala n’aka nri m, ruo mgbe m ga-eme ndị iro gị ihe mgbakwasị ụkwụ gị? Ya mere, ọ bụrụ na Devid akpọ ya Onyenwe anyị, olee otú ọ ga-esi bụrụ nwa ya?

> Ọ dịghịkwa onye ọbụla pụrụ ịza ya otu okwu, ọ dịghịkwa onye ọbụla nwara site n’ụbọchị ahụ gawa ịjụ ya ajụjụ ọzọ. Matiu 22:41–46.

Mgbe e mechiri ụzọ ahụ megide mmekọrịta ọ bụla ọzọ, Jizọs wee depụta ahuhu asatọ n’isi nke na-eso. N’amaokwu nke iri na atọ, ahuhu ahụ bụ n’ihi imechi ọnụ ụzọ alaeze eluigwe. Ọ bụ site n’ọnụ ụzọ nke Eluigwe ka a na-awụsa mmiri-ozuzo ikpeazụ. Ahuhu asatọ ahụ gbasara ndị na-ekwupụta na ha na-emepe ọnụ ụzọ nke ọ dịghị mmadụ pụrụ imepe, ma na-emechi ọnụ ụzọ nke ọ dịghị mmadụ pụrụ imechi. N’ọhụụ, e gosiri Nwanneanyị White ndị na-esoghị Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ka ha na-eziga ekpere ha n’Ebe Nsọ efu, ebe Setan, na-eme onwe ya ka ọ bụ Kraịst, duru ha ka ha kwere na ihe niile dị mma. Ha emepeghachila Ebe Nsọ ahụ, ma mechie Ebe Kachasị Nsọ.

> “Ọtụtụ na-elekwa anya n’ụzọ ndị Juu siri jụ ma kpọgide Kraịst n’obe n’egwu dị ukwuu; ma ka ha na-agụ akụkọ mmegbu ihere ahụ e mere Ya, ha na-eche na ha hụrụ Ya n’anya, nakwa na ha agaraghị agọnarị Ya dịka Pita mere, ma ọ bụ kpọgide Ya n’obe dịka ndị Juu mere. Ma Chineke, onye na-agụ obi mmadụ niile, ewetala ịhụnanya ahụ ha kwuru na ha nwere n’ebe Jizọs nọ n’ọnwụnwa. Eluigwe niile ji mmasị miri emi nke ukwuu lelee otú e si nata ozi mmụọ-ozi mbụ ahụ. Ma ọtụtụ ndị na-ekwupụta na ha hụrụ Jizọs n’anya, ndị kwa na-awụsa anya mmiri mgbe ha na-agụ akụkọ banyere obe, jiri nlelị kwuo ozi ọma banyere ọbịbịa Ya. Kama ịnabata ozi ahụ n’ọṅụ, ha kwupụtara na ọ bụ aghụghọ. Ha kpọrọ ndị hụrụ mpụta Ya n’anya asị, ma chụpụ ha n’ime ụka. Ndị jụrụ ozi mbụ ahụ enweghi ike irite uru n’ozi nke abụọ; otu aka ahụkwa, ha eriteghịkwa uru n’iti mkpu etiti abalị ahụ, nke ga-akwadebe ha ka ha site n’okwukwe soro Jizọs banye n’Ebe Kasị Nsọ nke ebe nsọ nke eluigwe. Site n’ịjụ ozi abụọ mbụ ahụ, ha emeela ka nghọta ha gbaa ọchịchịrị nke ukwuu, nke na ha enweghị ike ịhụ ìhè ọbụla n’ozi mmụọ-ozi nke atọ, nke na-egosi ụzọ na-abanye n’Ebe Kasị Nsọ. Ahụrụ m na dịka ndị Juu kpọgidere Jizọs n’obe, otu ahụkwa ka ụka aha nanị kpọgidere ozi ndị a n’obe, ya mere ha enweghị ọmụma banyere ụzọ na-abanye n’Ebe Kasị Nsọ, ha apụghịkwa irite uru n’arịrịọ Jizọs nọ n’ebe ahụ. Dịka ndị Juu, ndị na-achụ aja ha na-abaghị uru, ha na-ebulikwa ekpere ha na-abaghị uru n’ime ngalaba ahụ Jizọs hapụrụ; ma Setan, ebe aghụghọ ahụ na-atọ ya ụtọ, na-eyiri àgwà okpukpe, ma na-eduba uche ndị a na-ekwupụta na ha bụ Ndị Kraịst n’ebe onwe ya nọ, na-eji ike ya, ihe ịrịba ama ya, na ọrụ ebube ụgha ya arụ ọrụ, iji kee ha nke ọma n’ọnyà ya.” Early Writings, 258–261.

Amaokwu nke iri na anọ bụ ahụhụ n’ihi iripịa ụlọ ndị inyom di ha nwụrụ, na ekpere ogologo. Ahụhụ nke amaokwu nke iri na ise bụ n’ihi ime ka ndị ha kpọrọ banye n’okwukwe bụrụ ụmụ hel ugboro abụọ karịa ka ha onwe ha dị. N’amaokwu nke iri na isii ruo iri abụọ na abụọ, ndị ajọ omume na-aṅụ iyi site n’ụlọ nsọ.

> “Ndị a abụghị okwu Nwanyị White, kama ha bụ okwu nke Onyenwe anyị, ma onye-ozi Ya enyewo m ha ka m nye unu. Chineke na-akpọku unu ka unu ghara ịdịzi arụ ọrụ n’ụzọ na-emegide Ya. E nyere ọtụtụ ntụziaka banyere ndị mmadụ na-azọrọ na ha bụ Ndị Kraịst mgbe ha na-egosipụta agwa Setan, na-egbochi n’ime mmụọ, n’okwu, na n’omume ọganihu nke eziokwu, ma n’ezie na-eso ụzọ ahụ Setan na-edu ha. N’ịkpa nkume nke obi ha, ha ejidela ikike nke na-adịghị n’ụzọ ọ bụla bụrụ nke ha, na nke ha ekwesịghị iji rụọ ọrụ. Onye Ozizi ukwu ahụ na-ekwu, ‘Aga m akwatu, akwatu, akwatu.’ Ndị mmadụ na-ekwu na Battle Creek, ‘Ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị, ụlọ nsọ nke Onyenwe anyị ka anyị bụ,’ ma ha na-eji ọkụ nkịtị. Obi ha adịghị nro ma ọ bụ nwayọọ n’okpuru amara Chineke.” Manuscript Releases, volume 13, 222.

N’amaokwu nke iri abụọ na atọ na nke iri abụọ na anọ, ahụhụ ahụ bụ n’ihi ileghara ikpe ziri ezi, ebere, na ikwesi ntụkwasị obi anya. Amaokwu nke iri abụọ na ise na nke iri abụọ na isii bụ banyere ịgha ụgha nke ihicha mpụta iko ahụ, ma ọ bụghị ime ya.

> “‘Anyị nwere akụ a,’ ka onyeozi ahụ gara n’ihu, ‘n’ime ite ndị e ji aja kpụọ, ka ịdị ukwuu nke ike ahụ wee bụrụ nke Chineke, ọ bụghị nke anyị.’ Chineke gaara ekwupụta eziokwu Ya site n’aka ndị mmụọ ozi na-enweghị mmehie, ma nke a abụghị atụmatụ Ya. Ọ na-ahọrọ mmadụ, ụmụ mmadụ ndị adịghị ike gbara gburugburu, dịka ngwáọrụ n’ime mmezu nke nzube Ya. A na-etinye akụ ahụ dị oké ọnụ ahịa n’ime ite ndị e ji aja kpụọ. Site n’aka mmadụ ka a ga-ebunye ngọzi Ya nye ụwa. Site n’aka ha ka ebube Ya ga-enwu pụta n’ime ọchịchịrị nke mmehie.” Acts of the Apostles, 330.

Mgbe ahụ amaokwu nke iri abụọ na asaa na nke iri abụọ na asatọ na-akọwapụta ndị ajọ omume dị ka ili a sụchara ọcha, na-ejikọta ya na Shebna nke Aịsaịa isi nke iri abụọ na abụọ, ebe Shebna na-etu ọnụ n’ili ebube ọ na-ewu, ma ọ gaghị aba n’ime ya ma ọlị, n’ihi na Chineke ga-esi n’ọnụ Ya tụfuo ya n’ime ubi dị anya. Ubi dị anya ahụ ka e ji ili nke onye amụma ụgha nke Betel nọchite anya ya, onye duru onye amụma ahụ na-enupụ isi ka e lie ya n’otu ili ahụ. Mgbe ahụ ahụhụ nke asatọ na-ekwu, sị:

> Ahụhụ ga-adịrị unu, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, ndị ihu abụọ! n’ihi na unu na-ewu ili ndị amụma, na-achọkwa ebe a na-eli ndị ezi omume mma, Ma na-asị, Ọ bụrụ na anyị nọ n’ụbọchị ndị nna nna anyị, anyị agaghị eso ha keta òkè n’ọbara ndị amụma. Ya mere unu bụ ndị àmà megide onwe unu, na unu bụ ụmụ nke ndị ahụ gburu ndị amụma. Ya mere, mejuonụ kwa ihe ndị nna unu tụrụ.

> Agwọ unu, unu ọgbọ nke ajụala, kedu ka unu ga-esi gbanahụ ikpe ọmụma nke ọkụ mmụọ?

> Ya mere, lee, anam ezitere unu ndị amụma, na ndị maara ihe, na ndị odeakwụkwọ: ụfọdụ n’ime ha ka unu ga-egbu ma kpọgide n’obe; ụfọdụ kwa n’ime ha ka unu ga-apịa ihe n’ụlọ nzukọ unu, ma kpagbuo ha site n’obodo ruo n’obodo: Ka ọbara ezi omume niile a wụsịrị n’elu ụwa bịakwasị unu, site n’ọbara nke Abel onye ezi omume ruo n’ọbara nke Zekaraịa nwa Berakaịa, onye unu gburu n’etiti ụlọ nsọ na ebe ịchụàjà.

> N’ezie, asị m unu, Ihe ndị a niile ga-abịa n’elu ọgbọ a. Matiu 23:29–36.

A na-ekpe agwọ ndị ahụ, bụ́ ndị bụ ọgbọ nke ajụala, ikpe n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, ikpe ahụ esighị n’ịgba-ama nke eze nwanyị Sheba na Ninevah dabere, kama ọ dabere n’ọbara Ebel ruo Zekaraịa. A na-ekpe ọgbọ nke anọ, ndị bụ ajụala, ikpe site n’aka ndị àmà abụọ sitere n’akụkọ ihe mere eme dị n’èzí nke Izrel oge ochie, na ndị àmà abụọ sitere n’akụkọ ime ụlọ nke Izrel oge ochie. Luk isi nke atọ bụ nke ikpeazụ n’ime ntụaka anọ ahụ gbasara ajụala nke ọgbọ nke anọ na nke ikpeazụ, ọ bụkwa naanị ihe kwekọrọ na Matiu isi nke atọ. Ntụaka anọ nke na-egosi na n’oge ikpe ikpeazụ nke ụlọ Chineke, n’oge ọgbọ nke anọ, otu òtù ga-egosipụta agwa ha dị ka ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị nke Setan, ebe òtù nke ọzọ ga-egosipụta onwe ha dị ka ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị nke Chineke. Usoro nnwale ahụ nke na-amalite nkewa ahụ na-amalite mgbe onye ozi ahụ nke na-akwadebe ụzọ nye Onye Ozi nke Ọgbụgba-ndụ na-ebuli olu ya n’ọzara.

N’akwa dị nsọ nke Akwụkwọ Nsọ, aha abụghị naanị akara a na-akpọ mmadụ, kama ha bụ amụma ndị a na-asị nwayọ nwayọ—abụ nke abụọ a na-abụ n’okpuru elu akụkọ ihe mere eme, na-ekpughe obi mgbapụta. Mgbe a haziri nkọwa pụtara n’aha ụmụ sitere n’Adam ruo Noa ka ha bụrụ otu nkwupụta, ọ na-emepụta ozi nke kwekọrọ na akụkọ ihe mere eme nke usoro ọmụmụ ahụ na-anọchi anya ya. Adam pụtara “mmadụ,” Set pụtara “onye e họpụtara.” Inọsh pụtara “onye na-anwụ anwụ” (onye ọnwụ na-achị), Kenan pụtara “mwute.” Site n’aka “otuto/ngọzi nke Chineke” (Mahalalel), Eluigwe ga-“abịa ala” (Jared). Eluigwe bịara ala dịka “onye e doro nye ma ọ bụ onye e tere mmanụ” (Enọk), onye kpọsara ozi ikpe ahụ site n’aka nwa ya nwoke Metusela (“mgbe ọ nwụrụ, a ga-eziga ya”). Ọnwụ ya ga-abụ njedebe kachasị elu nke ịwụsa Mmụọ Nsọ “n’ike,” nke Lamek na-anọchi anya ya (ume), ka o jikọtara na Metusela dịka Mkpu Etiti Abalị siri jikọta na mmụọ ozi nke abụọ. Metusela bụ mmụọ ozi nke abụọ, Lamek bụkwa Mkpu Etiti Abalị nke ruru njedebe ya na idei mmiri nke Noa.

Mgbe e mechara mee ya nkenke karịa, aha ndị ahụ na-ekwupụta, sị: “E kenyere mmadụ ịbụ onye na-anwụ anwụ, onye nọ n’okpuru iru uju na ọnwụ, n’ihi Adam mbụ; ma site n’ịgọzi Chineke, Kraịst doro Onwe Ya nsọ ka O bịa n’ala, na-ekwusa ikpe site n’ọnwụ Ya n’obe, nke e sochiri site n’ịwụsa Mmụọ Nsọ n’ike.”

Aha iri ndị a iri na-achịkọkọta ozi-ọma ahụ ka ha na-esokwa akụkọ ihe mere eme nke ụwa site n’okike ruo n’mmiri ozuzo ikpeazụ, na-eru n’ókè ya na Ọbịbịa nke Abụọ. Ihe nnọchianya a, nke e zoro n’ime aha ndị a, na-achọta ihe kwekọrọ na ya n’Akwụkwọ Mkpughe. Jenesis na-eweta usoro ọmụmụ alfa, ma 144,000 nke Mkpughe 7 na-eweta mmezu omega n’ime ndị fọdụrụnụ a kpuchiri akara.

Judah pụtara “otuto,” Reuben pụtara “lee, nwa nwoke,” Gad pụtara “chi ọma/ìgwè agha,” Asher pụtara “obi ụtọ/ngọzi,” Naphtali pụtara “mgba.” Manasseh pụtara “ime ka e chefuo,” Simeon pụtara “ịnụ ihe,” Levi pụtara “ejikọrọ/arapara,” Issachar pụtara “ụgwọ ọrụ,” Zebulun pụtara “nsọpụrụ/obibi,” Joseph pụtara “mmụba,” Benjamin pụtara “nwa nke aka nri.”

Ndị na-eso Ọdụm nke ebo Juda bụ ụmụ Chineke, ndị a gọziri site n’ọganihu ọma ka ha na-agafe usoro ule nke ịlụ ọgụ na Chineke dịka Jekọb mere. Site n’ịgba mgba a, echefuru mmehie ha n’usoro ido nsọ nke a na-emepụta site n’ịnụ Okwu Chineke, nke n’aka nke ọzọ na-ejikọta ha na Kraịst n’ime mmekọrịta ọgbụgba ndụ. Ụgwọ ọrụ ha bụ ibikọ n’nsọpụrụ n’ebe Kraịst nọ n’ocheeze Ya, ebe ha nọ ọdụ n’ebe ndị dị n’eluigwe dị, ka Chineke na-eji ha amụba alaeze Ya—na-akpọkọta nnukwu ìgwè mmadụ ahụ ka ha si na Babilọn pụta dịka ụmụ aka nri Ya.

Ụmụ nwoke isii Lia mụrụ bụ Ruben, Juda, Simeon, Livaị, Isaka, na Zebulun. Ohu ya nwanyị, Zilpa, nke aha ya pụtara “ntakịrị ntapu na-esi ísì ụtọ,” mụrụ ụmụ nwoke abụọ—Gad na Asha. Ụmụ nwoke abụọ Rechel mụrụ bụ Josef na Benjamin. Bilha, ohu nwanyị Rechel, pụtara “onye ihere ma ọ bụ onye ụjọ,” ụmụ nwoke ya bụ Dan na Naftali. N’amụma, usoro ọmụmụ a na-enye ọtụtụ ahịrị a ga-atụle. N’adịghị ka alfa na ọgbọ iri ahụ dị na Jenesis isi nke ise, omega nwere ụmụ iri na abụọ, ya na mgbanwe amụma pụrụ iche nke ya. N’ime puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ, a kpọghị Dan aha, Manase dochikwara nwanne ya Efraim.

Usoro ọmụmụ alfa nke Jenesis kwekọrọ na usoro ọmụmụ omega nke Mkpughe, n’ihi na Jenesis na-akọwa ọrụ nsọ nke Kraịst n’ihe gbasara nzọpụta, ebe Mkpughe na-akọwa ndị ahụ bụ́ ndị, n’ime mmezu omega nke amụma alfa ahụ, na-emezu n’ụzọ zuru oke nkwa ahụ n’onwe ya na amụma ahụ e debere n’amụma alfa ahụ.

Ndị ọkà mmụta okpukpe na-etinyekarị ahịrị abụọ ndị a n’ọrụ, ma ọ dịghị mgbe ha ji echiche nke usoro “ahịrị n’elu ahịrị” mee ya. Ụmụnna abụọ nke ọmụmụ sitere na Genesis na Mkpughe na-enye ihe-àmà abụọ na Chineke na-ekwu okwu n’ọkwa nke abụọ. Otu asụsụ bụ ihe-àmà e dere ede dị ka e si dekọọ ya, ma e nwekwara ahịrị nke abụọ n’ime ihe-àmà ahụ nke e gosipụtara n’ọkwa ihe nnọchianya. Ndị ọkà mmụta okpukpe na-anọkarị naanị n’ihe a na-ahụ n’elu gbasara ozi a na-ebuga site n’ihe aha ndị ahụ pụtara na Genesis na Mkpughe. Ha na-ele ihe ha hụrụ anya dịka ihe ọhụrụ nke na-ekwu karịa amamihe mmadụ nke aka ha, dịka e si gosi ya site n’ike ha ji ịdị nsọ n’ihu mmadụ hụ ihe atụ n’ime ihe aha ndị ahụ pụtara. Ha anaghị ahụ ozi a kpọpụtara n’ụmụ nwoke iri na abụọ nke Ishmael. Ha anaghị ahụ nke ọma usoro ọmụmụ Jisọs dị na Matiu na Luk. Ha anaghị ahụ usoro ọmụmụ nke ndị eze asaa ikpeazụ nke Juda, na ndị eze asaa ikpeazụ nke Izrel, ma ọ bụ ndị eze asaa mbụ nke Juda ma ọ bụ ndị eze asaa mbụ nke Izrel.

Mgbe m na-asị na ha anaghị ahụ, ihe m na-ekwu bụ na ọ bụrụ na ị jụọ Google ma e nwere ozizi gbasara usoro ọmụmụ ndị a, azịza ya bụ “ee,” banyere Adam ruo Noa n’Akwụkwọ Jenesis, na “ee” banyere otu narị puku na iri anọ na anọ. Ma ha ò na-etinye ụmụ iri ahụ sitere n’Abram n’ọrụ n’ụzọ a n’ime Jenesis iri na otu? Mba. Hà na-akọwa usoro ọmụmụ nke Ken na usoro ọmụmụ nke Set? Ee, ma ha dị anya nke ukwuu n’ezi ihe ọ pụtara, nke na ọ dị ka a ga-asị na ha nọ n’okwu ọzọ kpamkpam. O doro anya na ha na-ekwu maka usoro ọmụmụ Kraịst n’ime Matiu na Luk, ma ọzọkwa, ha na-apụ n’ezigbo akara nke ukwuu. Gịnị mere nke ahụ ji dị mkpa, ka ị na-ajụ? N’ihi na ebumnuche m bụ inye nchịkọta gbasara ahịrị amụma ndị a nke usoro ọmụmụ, ma achọrọ m ime ka o doo anya site ná mbido na m na-agbalị ịchọpụta mkpa ọ dị nke ọgbọ nke anọ dịka ihe nnọchianya nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Nchịkọta a banyere usoro ọmụmụ ndị a ga-enyere aka n’ihe ahụ, ma ọ ga-abụ nleghara anya n’akụkụ onye ọ bụla, ma ọ bụrụ na ha echee na nchịkọta dị mfe nke ihe ndị a ga-esote bụ naanị ihe niile dị na ya ịghọta banyere ahịrị ndị a nke usoro ọmụmụ.

Mgbe usoro ọmụmụ sitere n’aka Adam ruo n’aka Noa gasịrị, anyị na-ahụ ahịrị abụọ nke usoro ọmụmụ n’isi nke anọ na nke ise nke Jenesis. Ahịrị abụọ ahụ ka a na-anọchi anya ha site n’ụmụ Cain na ụmụ Seth. N’adịghị ka usoro ọmụmụ Adam ruo Noa nke nọchiri anya ụmụ iri, ahịrị Seth na Cain abụọ ahụ na-akọwapụta ụmụ asatọ n’otu n’otu. N’ihi nke a, a ghaghị ile ha anya dịka oge abụọ nke anọ-anọ. Seth na Cain bụ akara ọgbụgba-ndụ, ma Cain na-anọchi anya ndị ahụ ndị, n’Aịsaịa iri abụọ na asatọ na iri abụọ na itoolu, na-eme ọgbụgba ndụ nke ọnwụ, nke a ga-emebi mgbe ihe otiti na-eruju ókè bịara. Ha bụ ndị ahụ na-ewu ụlọ ha n’elu aja. Ndị ahụ na-ewu n’elu Nkume ahụ na-eme ọgbụgba ndụ nke ndụ, dịka e si nọchite ha anya na Pita Mbụ, isi nke abụọ, dịka ndị ahụ detụrụ ire na Onyenwe anyị dị mma, ma bụrụ “ọgbọ a họpụtara.” “Ọtụtụ” na-ewu n’elu aja, ma “ole na ole” ka a họpụtara.

Usoro ọmụmụ nke Ken bụ ụda nnupụisi n’ime ụda ọnụ nke aha dị iche iche, n’ihi na aha ndị ahụ na-anọchi anya ebube mmadụ nke bụ ihe efu, nke na-eduga n’ịkpafụ n’enweghị nzube, mgbe e mesịrị ka eluigwe tigburu ya. N’ileghara ịdọ aka ná ntị ahụ anya, ahịrị Ken na-ekwupụta chi ụgha, nke e ji ike mmegwara mmadụ kpuchie, nke nka dị iche iche nke mmadụ na-anọchi anya ya, nke na-akpụpụta omenala ígwè; mara mma, ma jupụta n’ihe ike, bụrụkwa nke olileanya na-adịghị amị mkpụrụ. Okwu ikpeazụ ahụ bụ nchịkọta ozi dị n’ọgbọ asatọ nke Ken nke sitere n’aha ndị ahụ.

Usoro Seth na-aza usoro Ken site n’amara. N’adịghị ike nke mmadụ e kenyere ụmụ mmadụ, ndị na-akpọku Chineke ka a ga-eme ka iru uju ha ghọọ otuto mgbe eluigwe na-arịdata. N’ịga n’ụzọ nke na-ebili ruo n’ebube n’ikwesị ntụkwasị obi, n’oge ule, ruo mgbe mkpu nke “olileanya” ga-abịa, na-eweta izuike, site na mmiri nke nnapụta. Okwu ikpeazụ ahụ bụ nchịkọta nke ozi dị n’ọgbọ asatọ nke Seth nke a na-enweta site n’aha ndị ahụ.

Ihe kpatara e ji kewaa ọgbọ asatọ ahụ n’ìgwè abụọ nke ọgbọ anọ-anọ ka e guzobere n’ụkwụ mbụ nke ọgbụgba-ndụ ahụ, mgbe amụma banyere ịbụ ohu n’Ijipt ka a kọwara dịka afọ 400, nakwa na afọ 400 ahụ ga-agwụ n’ọgbọ nke anọ. Mgbe a jikọtara àmà Pọl n’amụma ọgbụgba-ndụ alfa ahụ, ọ na-emepụta oge abụọ nke afọ 215, nke ọgbọ anọ mejupụtara n’oge nke ọ bụla. Ọgbọ asatọ ahụ, n’ime afọ 430 ahụ, na-anọchi anya oge abụọ nke afọ 215. Oge mbụ ahụ bụ nke Fero ọma ahụ nọchiri anya ya, onye maara Josef. Afọ 215 ka e mesịrị, e nwere Fero ọhụrụ, onye na-amaghị Josef. Mgbe ahụ ka ìgwè ọzọ nke ọgbọ anọ ahụ malitere.

Ọgbọ asatọ e kewara hà nhata n’ime oge abụọ, nke e ji ihe ịrịba ama doro anya mata dị ka oge nke ya nke ọgbọ anọ, na-akwado itinye ọgbọ asatọ nke Ken na nke Set n’otu ụzọ ahụ. Mgbe etinyere ya n’ụzọ ahụ, ị ga-enwe ọgbọ asatọ nke Set dakọtara n’ahịrị na ọgbọ asatọ nke Ken. Ken na-anọchi anya ọtụtụ ndị na-anata akara nke anụ ọhịa ahụ, Set kwa na-anọchi anya mmadụ ole na ole na-anata akara-ngosi nke Chineke. Ken bụ ihe ịrịba ama nke mmadụ, Set kwa bụ ihe ịrịba ama nke mmadụ ejikọrọ na Chi n’ihe gbasara ọgbụgba ndụ nke Noa, ebe ahịrị Josef na Mosis nọ n’ihe gbasara ọgbụgba ndụ nke Ebram.

Mgbe ahụ, n’isi nke iri na otu, a na-anọchi anya usoro ọmụmụ nke ndị a họpụtara site n’aha iri, site na Shem ruo Abram. Isi nke iri na otu bụ akụkọ ụlọ elu Babẹl, ma bụrụkwa usoro ọmụmụ nke ndị a họpụtara, dịka e si nọchite ya n’Abraham. Isi nke iri na otu na-ebute ndị a họpụtara bụ ndị ga-abanye n’ọgbụgba ndụ atọ na Chineke. Nzọụkwụ nke atọ na nke ikpeazụ bụ àjà Aịzik n’isi nke iri abụọ na abụọ. Isi “iri na otu” bụ mmalite alfa, isi “iri abụọ na abụọ” bụ ngwụcha omega. Okwukwe a chọrọ iji nụ olu Chineke n’ihe aha pụtara, adịghị iche n’okwukwe a chọrọ iji nụ olu Ya n’ọnụọgụgụ nke Okwu Ya. Otu etu e si etinye usoro ọmụmụ n’ọrụ nke ndị ọkà mmụta okpukpe na-anabataghị, bụ usoro ọmụmụ nke Ishmael, ihe nnọchianya nke Islam.

> Ndị a kwa bụ aha ụmụ Izmel, site n’aha ha, dịka ọgbọ ha si dị: ọkpara Izmel, Nebajọt; na Keda, na Adbeel, na Mibsam, na Mishma, na Duma, na Masa, Hada, na Tema, Jetur, Nafish, na Kedema: ndị a bụ ụmụ Izmel, ndị a kwa bụ aha ha, site n’obodo nta ha, na site n’ụlọ mgbidi ha; ndị isi iri na abụọ dịka mba ha si dị. Jenesis 25:13–16.

Mgbe e debere nkọwa nke aha iri na abụọ ndị a n’usoro otu nkwupụta, ọ na-agụ dị ka, “N’amụma, ụmụ ụmụ Ishmael bụ ndị ojii akpụkpọ ahụ́ na-amị mkpụrụ nke ọma, ndị a ma ama dịka ndị agha, ma e meela ka ha nwee mwute n’akụkọ ihe mere eme na n’amụma na August 11, 1840, ma emesịa na September 11, 2001. A na-akpọ ha ụmụ nke ọwụwa anyanwụ n’akụkọ ihe mere eme nke Akwụkwọ Nsọ. Ha sitere n’Arabia ebe a na-akụ ísì ụtọ na-esi ísì ọma ndị a na-eji arụ ọrụ nsọ nke ebe nsọ ndị Hibru. Okwu ahụ “assassins” sitere n’akụkọ ihe mere eme Alakụba ma na-anọchi anya ọnwụ a na-eweta n’ịgbachi nkịtị. N’oge Agha Ntụte, Islam gbachibidoro, gbaa gburugburu, ma nọchibido Europe Katọlik, ma igbochi onwe ha nke sochirinụ gosipụtara mbata nke ume ọhụrụ nke 1840 ruo 1844, nakwa site na 9/11 ruo n’ọgbaaghara iwu Sọnde. A na-anọchi anya nkọwa nke aha iri na abụọ nke ụmụ Ishmael niile n’ime nkwupụta gara aga site n’ụdị mkpụrụedemede e mere ka ha sie ike.”

Aha iri na abụọ nke usoro ọmụmụ Ishmael na-anọchi anya iri na atọ, ma ọ bụrụ na etinye Ishmael n’ime ndepụta ahụ. Iri na atọ bụ ọnụọgụ ihe nnọchianya nke “nnupụisi,” nke ahụ bụ ihe Hagar mere, nke kpatara ka Abraham kwe ka a chụpụ Hagar na Ishmael. Pọl ji ihe omume ahụ kọwaa ịchụpụ Izrel oge ochie dịka ndị ọgbụgba-ndụ Chineke, n’otu oge ahụ Ọ na-eguzobe ọgbụgba-ndụ Ya na nwunye Kraịst Ya.

> N’ihi na e dere ya n’akwụkwọ, na Abraham mụtara ụmụ nwoke abụọ, otu sitere n’aka odibo nwanyị, nke ọzọ sitere n’aka nwanyị nweere onwe ya. Ma onye ahụ sitere n’aka odibo nwanyị ka a mụrụ dịka anụ ahụ si dị; ma onye ahụ sitere n’aka nwanyị nweere onwe ya sitere na nkwa. Ihe ndị a bụ ilu ime mmụọ: n’ihi na ndị a bụ ọgbụgba ndụ abụọ ahụ; otu sitere n’Ugwu Saịnaị, nke na-amụpụta ịbụ n’ohu, nke bụ Ega. N’ihi na Ega a bụ Ugwu Saịnaị dị n’Arebia, ọ na-adabara Jerusalem nke dị ugbu a, nke ya na ụmụ ya nọkwa n’ohu. Ma Jerusalem nke dị n’elu nweere onwe ya, nke bụ nne anyị niile. N’ihi na e dere ya n’akwụkwọ, Ṅụrịa ọṅụ, gị nwanyị aga, nke na-amụtaghị nwa; tie mkpu, kwaa ákwá n’olu ike, gị onye na-amụbeghị ime: n’ihi na nwanyị tọgbọrọ n’efu nwere ọtụtụ ụmụ karịa nwanyị nwere di. Ugbu a anyị, ụmụnna m, dịka Aịzik dị, bụ ụmụ nke nkwa. Ma dịka n’oge ahụ onye a mụrụ dịka anụ ahụ si dị kpagburu onye a mụrụ dịka Mmụọ si dị, otu a kwa ka ọ dị ugbu a. O sina dị, gịnị ka Akwụkwọ Nsọ kwuru? Chụpụ odibo nwanyị ahụ na nwa ya nwoke: n’ihi na nwa nwoke nke odibo nwanyị ahụ agaghị eso nwa nwoke nke nwanyị nweere onwe ya keta ihe nketa. Ya mere, ụmụnna m, anyị abụghị ụmụ nke odibo nwanyị, kama anyị bụ ndị nke nwanyị nweere onwe ya. Ndị Galeshia 4:22–31.

Ishmel bụ akara nke Alakụba, Hagaa, nne Ishmel, bụkwa akara nke nzukọ nke ọgbụgba-ndụ nke ọnwụ. Aịzik bụ akara nke Kraịstniti, Sera bụkwa akara nke nzukọ nke ọgbụgba-ndụ nke ndụ. N’ihi nke a, Ishmel mụrụ ụmụ nwoke iri na abụọ, n’ihi na iri na abụọ bụ akara nke ndị Chineke na ha nọ n’ọgbụgba-ndụ ya, Alakụba bụkwa adịgboroja nke ndị Chineke na ha nọ n’ọgbụgba-ndụ ya.

E nwere usoro ọmụmụ abụọ nke Kraịst n’Oziọma ndị ahụ. Otu dị na Matiu, nke ọzọkwa dị na Luk.

> Jekọb mụrụ Josef, di Meri, onye si n’aka ya mụọ Jisọs, onye a na-akpọ Kraịst. Ya mere, ọgbọ niile site n’Abraham ruo Devid bụ ọgbọ iri na anọ; site na Devid ruo n’ịdọrọ ha n’agha n’ala Babilọn bụ ọgbọ iri na anọ; sitekwa n’ịdọrọ ha n’agha n’ala Babilọn ruo Kraịst bụ ọgbọ iri na anọ. Ugbu a, ọmụmụ Jisọs Kraịst dị otu a: Mgbe e kwere Meri, nne ya, nkwa nye Josef, tupu ha ebikọta ọnụ, a hụrụ na ọ dị ime site na Mụọ Nsọ. Matiu 1:16–18.

Usoro-ọmụmụ nke Matiu na-akọwapụta oge atọ hà nhata nke iri na anọ, ndị mejupụtara otu oge nke iri anọ na abụọ. Kraịst bụ omega nke akụkọ ihe mere eme nke ọgbụgba ndụ n’ihe gbasara Mosis dịka alfa nke akụkọ ihe mere eme nke ọgbụgba ndụ. Mosis buru amụma na Kraịst ga-adị “dị ka onwe ya.” Mosis nwere oge atọ nke afọ iri anọ n’ime ndụ ya nke afọ otu narị na iri abụọ. Oge ọ bụla nke afọ iri anọ nke ndụ Mosis, mgbe e debere ha ahịrị n’elu ahịrị, na-ejedebe na Kedesh, ihe nnọchianya nke 1863 na iwu ụbọchị Sọnde. Oge atọ nke Kraịst na-ejedebe na Devid, ndọkpụ n’agha na Babilọn, na Kraịst na-eji ọbara Ya kwado ọgbụgba ndụ ahụ n’obe. Devid na-anọchi anya ibuli elu nke nzukọ mmeri n’iwu ụbọchị Sọnde, ahịrị nke abụọ na-akọwapụtakwa ụmụ agbọghọ-amaghị-ama ka a na-ebuga ha Babilọn, n’iwu ụbọchị Sọnde. Oge nke atọ na-ejedebe n’obe, nke, ọzọkwa, bụ ihe atụ nke iwu ụbọchị Sọnde ebe Kraịst na-akwado ọgbụgba ndụ Ebreham na otu narị na iri anọ na anọ puku ahụ, na ọgbụgba ndụ Noa na nnukwu ìgwè mmadụ ahụ.

Ihe a pụrụ ịghọta mgbe a tọkwasịrị ahịrị abụọ ndị a n’elu ibe ha na-eju anya. Otu narị afọ na afọ iri abụọ nke Moses jikọtara ya na otu narị afọ na afọ iri abụọ nke Noa, ma ọgbọ iri anọ na abụọ nke Kraịst jikọtara ya na ọchịchị nke onye ahụ na-emegide Kraịst ruo ọnwa ihe nnọchianya iri anọ na abụọ n’oge iwu ụbọchị Sọnde.

> Onyenwe anyị wee sị, Mmụọ m agaghị na-alụso mmadụ ọgụ ruo mgbe ebighị ebi, n’ihi na ọ bụkwa anụ arụ: ma ụbọchị ya ga-abụ otu narị afọ na iri abụọ. Jenesis 6:3.

Tinyere usoro ọmụmụ Matiu, nke na-ekwusi ike ọgbụgba-ndụ Abraham, usoro ọmụmụ Kraịst, dịka Luk depụtara ya, na-alaghachi ruo n’okike, si otu a na-ekwusi ike ọgbụgba-ndụ nke ndụ ahụ Adam mebiri n’Iden. Usoro ọmụmụ Luk malitere na Jizọs, wee laa azụ site n’usoro ọmụmụ Ya ruo n’aka Adam, onye a kpọrọ nwa Chineke. Usoro ahụ na-ejedebe na Adam nke abụọ zuru okè, ma ọ na-amalite na Adam mbụ zuru okè. Site n’aka Adam mbụ ruo n’aka Adam nke abụọ, e gosipụtara ya dịka ọgbọ iri asaa na asaa.

Akụkụ ọmụmụ ọmụmụ nke Akwụkwọ Nsọ na-anọchi anya ahịrị nke eziokwu. Anyị ka kpọrọ aha ọtụtụ n’ime ha nke karịrị nnọọ ndịàmà dị mkpa iji guzobe eziokwu. Ahịrị ọmụmụ ọmụmụ ahụ nwere olu nke mmezu ndị mere eme na amụma nke ọdịnihu, ha nwekwara olu nke Palmoni, Onye Ọnụọgụ Dị Ịtụnanya nke ihe nzuzo, ebe ihe omimi ọnụọgụ ndị e debere n’ime ahịrị ndị ahụ na-enye olu nke abụọ. A na-anụ olu abụọ ahụ ọnụ na olu nke atọ ọzọ, olu nke Onye Nkuzi Asụsụ Dị Ịtụnanya, Onye kere ma na-achịkwa ihe niile, tinyere aha ndị mmadụ, ebe na ihe.

Mgbe Jọn tụgharịrị ịhụ olu ahụ nke dị n’azụ ya, ọ dị ka olu nke ọtụtụ mmiri; ma mgbe Daniel hụrụ otu ọhụụ ahụ, olu Ya bụ olu nke ìgwè mmadụ. Ozi dị n’elu ala nke Akwụkwọ Nsọ, nakwa aha ndị a hụrụ n’ime ozi ahụ, tinyere kwa ọnụọgụ ndị dị n’ime ozi ahụ, bụ olu atọ n’otu amaokwu. Mgbe ị were ahịrị nwere olu atọ ahụ ma dọba ya n’elu ahịrị ọzọ yiri ya, olu atọ ahụ na-aghọ ọtụtụ olu.

> Olu wee si n’ocheeze ahụ pụta, na-asị, Toonụ Chineke anyị, unu nile ndị ohu ya, na unu ndị na-atụ egwu ya, ma ndị nta ma ndị ukwu. M wee nụ dị ka olu nke oké ìgwè mmadụ, na dị ka olu nke ọtụtụ mmiri, na dị ka olu nke égbè eluigwe dị ike, na-asị, Aleluya: n’ihi na Onyenweanyị Chineke Onye pụrụ ime ihe nile na-achị. Mkpughe 19:5, 6.

Ụfọdụ n’ime usoro ọmụmụ ndị kacha dị mkpa ka a hụrụ n’ime ndị eze Izrel. Ndị eze asaa mbụ nke Izrel, alaeze ugwu ahụ, na-ejedebe na Ehab, Jezebel na Elaịja, si otu a na-anọchi anya iwu ụbọchị Sọnde. Usoro nke ndị eze asaa ikpeazụ nke alaeze ebo ugwu ahụ na-amalite n’iwu ụbọchị Sọnde ma kwụsị na mmechi nke oge nnwale mmadụ, mgbe Maịkel biliri dịka e dere na Daniel 12. Ndị eze asaa mbụ nke Juda na-akọwa akụkọ ihe mere eme site n’iwu ụbọchị Sọnde ruo mgbe Maịkel biliri, ndị eze asaa ikpeazụ kwa na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme nke na-eduga n’iwu ụbọchị Sọnde. Usoro ọmụmụ abụọ, ha abụọ nwekwara akụkọ ihe mere eme alpha na akụkọ ihe mere eme omega. Akụkọ ihe mere eme alpha bụ oge site na 9/11 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde, oge omega bụkwa iwu ụbọchị Sọnde ruo mmechi nke oge nnwale. Ndị eze asaa mbụ nke Izrel kwekọrọ na ndị eze asaa ikpeazụ nke Juda; ndị eze asaa ikpeazụ nke Izrel kwa kwekọrọ na ndị eze asaa mbụ nke Juda.

Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu na-esonụ.

> “Nọgidesie Ike Ruo Ọgwụgwụ”

> “[Mkpughe 1:1, 2, dịka e hotara.] Akwụkwọ Nsọ niile bụ mkpughe; n’ihi na mkpughe niile nye mmadụ sitere n’aka Kraịst, ma ha niile na-etinye isi n’ime Ya. Chineke agwala anyị okwu site n’Ọkpara Ya, Onye anyị bụ nke Ya site n’okike na site n’mgbapụta. Kraịst bịakwutere Jọn, onye a chụpụrụ n’agwaetiti Patmọs, iji nye ya eziokwu maka ụbọchị ikpeazụ ndị a, igosi ya ihe ahụ ga-emezu n’oge na-adịghị anya. Jizọs Kraịst bụ nnukwu onye nlekọta ntụkwasị obi nke mkpughe dị nsọ. Ọ bụ site n’aka Ya ka anyị ji nweta ọmụma banyere ihe anyị ga-atụ anya ya n’ihe nkiri mmechi nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a. Chineke nyere Kraịst mkpughe a, Kraịst wee gwa Jọn otu ahụ.”

> “Jọn, onye-eso ụzọ a hụrụ n’anya, bụ onye a họpụtara ka ọ nata mkpughe a. Ọ bụ ya bụ onye ikpeazụ n’ime ndị mbụ a họpụtara ka ọ bụrụ ndị-eso ụzọ ka dị ndụ. N’okpuru nhazi nke Agba Ọhụrụ, e nyere ya nsọpụrụ dịka e nyere onye-amụma Daniel nsọpụrụ n’okpuru nhazi nke Agba Ochie.”

> “Ntuziaka ahụ a ga-ekwusara Jọn dị oke mkpa nke na Kraịst si n’eluigwe bịa inye ya ohu Ya, na-agwa ya ka o ziga ya n’ụlọ-nzukọ ndị ahụ. Ntuziaka a kwesịrị ịbụ ihe ọmụmụ anyị nke ọma na nke ekpere; n’ihi na anyị na-ebi n’oge ndị mmadụ ndị na-anọghị n’okpuru nkuzi nke Mmụọ Nsọ ga-ebubata ozizi ụgha. Ndị a anọwo na ọnọdụ dị elu, ha nwekwara atụmatụ agụụ-ịdị-ukwu ha chọrọ imezu. Ha na-achọ ibuli onwe ha elu, ma gbanwee kpamkpam ọdịdị ihe nile. Chineke enyela anyị ntụziaka pụrụ iche iji chebe anyị pụọ n’aka ndị dị otu a. O nyere Jọn iwu ka o dee n’akwụkwọ ihe ndị ga-eme n’oge mmechi nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a.”

> “Mgbe oge ahụ gafesịrị, Chineke nyefere ndị na-eso Ya n’ikwesị ntụkwasị obi ụkpụrụ dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu dị ugbu a. E nyereghị ụkpụrụ ndị a ndị na-enweghị òkè ọ bụla n’ịkpọsa ozi nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ. E nyere ha ndị ọrụ ndị sonyere n’ọrụ ahụ site na mmalite.”

> “Ndị gara n’ime ahụmahụ ndị a ga-adị ike dịka nkume n’ihe gbasara ụkpụrụ ndị meworo anyị Ndị Adventist Ụbọchị nke Asaa. Ha ga-abụ ndị ha na Chineke na-arụkọ ọrụ, na-ekekọta àmà ahụ ma na-akàrà iwu ahụ n’etiti ndị na-eso ụzọ Ya. Ndị sonyere n’ịtọlite ọrụ anyị n’elu ntọala nke eziokwu Bible, ndị maara ihe ịrịba ama ndị ahụ nke gosipụtara ụzọ ziri ezi, ka a ga-ele anya dị ka ndị ọrụ bara uru nke ukwuu. Ha pụrụ ikwu site n’ahụmahụ onwe ha banyere eziokwu ndị e nyefere ha n’aka. Ndị ikom ndị a ekwesịghị ikwe ka a gbanwee okwukwe ha ka ọ bụrụ ekweghị-ekwe; ha ekwesịghị ikwe ka ewepụ ọkọlọtọ nke mmụọ ozi nke atọ n’aka ha. Ha ga-ejidesi mmalite nke ntụkwasị obi ha ike ruo ọgwụgwụ.”

> “Onyenwe anyị ekwuola na a ga-atụgharịkọ akụkọ ihe mere n’oge gara aga ka anyị na-abanye n’ọrụ mmechi. Eziokwu ọ bụla nke O nyere maka ụbọchị ikpeazụ ndị a ka a ga-ekwusara ụwa. Ogidi ọ bụla nke O guzobere ka a ga-eme ka o sie ike. Anyị apụghị ugbu a isi n’ntọala ahụ Chineke tọgbọrọ pụọ. Anyị apụghịkwa ugbu a ịbanye n’òtù ọhụrụ ọ bụla; n’ihi na nke a ga-abụ ịdapụ n’eziokwu.”

> “A ga-eme ka ọrụ oziọma ahụike dị ọcha ma sachapụ ya pụọ n’ihe niile ga-eme ka okwukwe nke ndị kwere ekwe daa mba n’ahụmahụ gara aga nke ndị nke Chineke. Iden, Iden mara mma, bụ nke e wedara ala site n’itinye mmehie n’ime ya. Ugbu a ọ dị mkpa ikwughachi ahụmahụ nke ndị ikom bụ ndị sonyere n’ịtọlite ọrụ anyị na mbido.

> “Site n’oge ruo n’oge anyị na-agụ ọkwa ọnwụ nke ndị ukwu nke ụwa. Oge ha bịara na mberede, dị ka n’otu ntabi anya. Ọtụtụ, ndị e chere na ahụ́ ha dị mma, na-anwụ mgbe emume oriri gasịrị, ma ọ bụ mgbe ha tọrọ atụmatụ ịchọ ọdịmma onwe ha maka ibuli onwe ha elu. Okwu ahụ apụ, ‘E jikọtara ya na arụsị ya; hapụ ya ka ọ nọrọ naanị ya.’ Nke a pụtara na Onyenwe anyị anaghịzi echebe ya pụọ n’ihe ọjọọ. Ọnwụ mberede abịa, gịnịkwa ka ọrụ ndụ ya bara? Ndụ ya abụrụla ọdịda. Osisi ahụ ada n’ihi na ike nke kwadoro ya ahapụla ya nye àjà arụsị ya.”

> “Ndị nwoke na ndị inyom etinyewo onwe ha n’ịchọ ihe ha ga-enwe ọṅụ na ya. Ha na-ere mkpụrụ obi ha n’efu, Chineke wee wepụ ndidi Ya na ogologo ntachi-obi Ya. A hapụrụ ha n’aka nhọrọ nke ha.

> “E nwere ndị, ebe ha na-ekwupụta na ha kweere eziokwu nke oge a, emebiwo okwukwe ha ma jụ ije n’ìhè. Ònye ga-edobe onwe ya ugbu a n’akụkụ, hapụ ụkpụrụ ịhụ onwe n’anya na nke ụwa? Ònye ga-agbalị ugbu a ịghọta uru mkpụrụ obi bara? Gịnị ka ọ ga-abara mmadụ uru, ma ọ bụrụ na ọ rite ụwa dum uru ma tufuo mkpụrụ obi ya? Ma ọ bụ gịnị ka mmadụ ga-enye ka e jiri dochie mkpụrụ obi ya? Agụụ na-akụ gị, akpịrị na-akpọkwa gị nkụ maka achịcha nke ndụ na mmiri nke nzọpụta? Ị na-amata uru mkpụrụ obi ndị Kraịst nwụrụ n’ihi ha bara? Ndị a na-atụ anya na ha bụ Ndị Kraịst, ha na-ebi ndụ kwekọrọ n’ihe ha na-ekwupụta n’okwukwe? Ha ò nwere nghọta banyere uru mkpụrụ obi bara? Ha na-agbalị ime ka mkpụrụ obi ha dị ọcha site n’irube isi n’eziokwu?” Manuscript Releases, volume 20, 150, 151.

Back to Articles