Article

# Panium — Nọmba Iri na Otu Iri na Otu

Iri na Otu, Iri na Otu: Àmà Amụma nke Daniel na Mkpughe

Author

Jeff Pippenger

Published

August 9, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ọ bụ usoro ogologo ka m wee rute n’ebe a n’ịmụ banyere Panium, ma aha ahụ bụ “Iri na Otu, Iri na Otu” e zubere iji gosipụta na Ọdụm nke ebo Juda haziri ma akwụkwọ Daniel ma akwụkwọ Mkpughe iji wepụta ahịrị ime na ahịrị mpụta nke akụkọ ihe mere eme nke ịkà akara nke ndị Chineke n’isi nke iri na otu na amaokwu nke iri na otu. Naanị tupu oge amara emechie, e nyere iwu ka e mepee amụma dị na Mkpughe nke e kàra akara ruo n’oge ahụ mgbe akụkọ amụma ime na mpụta ndị ahịrị abụọ nke iri na otu—iri na otu nọchiri anya, ndị a hụrụ n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe, ghọrọ eziokwu dị ugbu a.

> Ọ wee sị m, Akachila okwu amụma nke akwụkwọ a akara: n’ihi na oge ahụ adịla nso. Onye na-ezighị ezi, ka o nọgide na-ezighị ezi: onye rụrụ arụ, ka o nọgide na-rụrụ arụ: onye ezi omume, ka o nọgide na-ezi omume: onye dịkwa nsọ, ka o nọgide na-adi nsọ. Mkpughe 22:10, 11.

“Oge ahụ adịla nso” n’oge dị nnọọ tupu mmechi nke oge amara, ma “oge ahụ adịla nso” mgbe e kpughere “Mkpughe nke Jisọs Kraịst.”

> Mkpughe nke Jisọs Kraịst, nke Chineke nyere ya, igosi ndị ohu ya ihe ndị ga-emezu n’oge na-adịghị anya; o wee zipụ ya ma mee ka a mara ya site n’aka mmụọ-ozi ya nye ohu ya Jọn: Onye gbara ama okwu Chineke, na àmà nke Jisọs Kraịst, na ihe niile ọ hụrụ. Ngọzi nādiri onye nāgụta, na ndị nānụ okwu amụma a, ma na-edebe ihe ndị e dere n’ime ya: n’ihi na oge ahụ adịwo nso. Mkpughe 1:1–3.

Mgbe Odum nke ebo Juda na-emeghe mkpụrụ-aka nke “Mkpughe nke Jisọs Kraịst” dịka Ọ nọworo na-eme kemgbe ọbịbịa nke ozi Mkpu Etiti Abalị n’ọnwa Julaị nke afọ 2023, mmeghe mkpụrụ-aka ahụ gụnyekwara mkpughe ahụ na Ọ bụ “Palmoni,” Onye Ọnụọgụ Dị Ebube, ma ọ bụ Onye Na-agụ Ihe Nzuzo. Ịjụ ịnakwere eziokwu a pụtara ịda n’usoro ule ahụ nke na-akara puku iri na anọ na puku anọ akara.

> N’ezie, ana m eme unu baptizim n’ime mmiri ruo n’ichegharị: ma onye ahụ nke na-abịa n’azụ m karịrị m n’ike, onye akpụkpọ ụkwụ ya na-erughị m eru iburu: ọ ga-eji Mụọ Nsọ, na ọkụ, mee unu baptizim: Onye ihe nkụcha ya dị n’aka ya, ọ ga-emekwa ka ebe ịzọ ọka ya dị ọcha kpamkpam, chịkọtakwa ọka wit ya n’ọba; ma ọ ga-eji ọkụ a na-apụghị imenyụ emenyụ kpọọ igbogbo ọka ahụ ọkụ. Matiu 3:11, 12.

> “Etu ngwaa ka usoro nụchaa a ga-amalite, enweghị m ike ikwu, ma a gaghị eyigharị ya ogologo oge. Onye okpukpu-ikuku ya dị n’aka Ya ga-eme ka ụlọ nsọ Ya dị ọcha pụọ n’ihe ọjọọ nke omume nke merụrụ ya. Ọ ga-asa ebe ịzọcha ọka Ya nke ọma kpamkpam.” Testimonies to Ministers, 372, 373.

Ahịrị amụma ndị na-akọwa oge nke ịkpọchi akara dịka usoro nnwale amụma karịrị akarị n’ụba ha. O doro anya na usoro nnwale ahụ dabere n’ike nghọta na ikike nke ndị na-amụ ihe iji tinye n’ọrụ usoro ziri ezi ma ọ bụ nke na-ezighị ezi n’ịmụ Okwu amụma nke Chineke. Eziokwu a ka edepụtakwala n’ụba n’ime ihe ndekọ sitere n’mmụọ nsọ.

> Banyere ụmụ okorobịa anọ ndị a, Chineke nyere ha ọmụma na nka n’ihe nile a na-amụ na amamihe: Daniel nwekwara nghọta n’ọhụ nile na nrọ nile. Ma na njedebe nke ụbọchị ndị eze kwuru na a ga-ebute ha, onye-isi nke ndị ọnaozi wetara ha n’ihu Nebukadneza. Eze wee soro ha kwurịta okwu; ma n’etiti ha nile, a hụghị onye ọbụla dịka Daniel, Hananaịa, Mishael, na Azaraịa: ya mere ha guzooro n’ihu eze. Ma n’ihe nile gbasara amamihe na nghọta nke eze jụrụ ha banyere ya, ọ chọpụtara na ha ka ndị dibịa afa na ndị na-agụ kpakpando niile nọ n’alaeze ya mma ugboro iri. Daniel 1:17–20.

Otu iwu bụ isi nke ịkọwa amụma bụ na a na-eme ka eziokwu guzosie ike n’elu àmà nke mmadụ abụọ; ndị na-enweghi ntụkwasị obi n’ụkpụrụ a na-etinye onwe ha n’ọnọdụ ọdịda. Otu akụkụ nke usoro ule n’oge akara ahụ, gụnyere ịmata njikọ dị n’etiti akụkọ ime na akụkọ mpụga nke Daniel na Jọn nọchiri anya ha n’isi nke iri na otu na amaokwu nke iri na otu.

> “Mkpuo bụ akwụkwọ e mechiri emechi, ma ọ bụkwa akwụkwọ e meghere emepe. Ọ na-edekọ ihe omume dị ịtụnanya ndị ga-emezu n’ụbọchị ikpeazụ nke akụkọ ụwa a. Ozizi ndị dị n’akwụkwọ a doro anya, ọ bụghị ihe omimi na ihe a na-apụghị ịghọta aghọta. N’ime ya ka e weghachiri otu ahịrị amụma ahụ e ji malite n’akwụkwọ Daniel. E nwekwara ụfọdụ amụma Chineke kwughachiri, si otú a na-egosi na a ghaghị inye ha mkpa. Onyenwe anyị anaghị ekwughachi ihe ndị na-enweghị nnukwu ihe dịịrị ha.” Manuscript Releases, volume 9, 8.

Akwụkwọ Daniel na Mkpughe nọchiri anya ndị àmà abụọ, ma e gosikwara otu narị puku na iri anọ na anọ dịka ndị àmà abụọ n’isi nke iri na otu nke Mkpughe. N’amaokwu nke iri na otu nke isi ahụ, ndị àmà abụọ ahụ, bụ ndị e ji Ịlaịja na Mosis nọchite anya ha, a kpọlitere ha n’ọnwụ dịka e si gosipụta ya n’ihe atụ nke ma Jọn n’ime mmanụ na-esi esi na Daniel n’ime ọgba ọdụm. Otu narị puku na iri anọ na anọ ka e jiri Daniel na Jọn nọchite anya ha, nakwa site na Ịlaịja na Mosis. Iji nwee ihe ịga nke ọma n’usoro ule nke na-amịpụta otu narị puku na iri anọ na anọ, nwa akwụkwọ ga-aghọta na e guzobere eziokwu n’elu ndị àmà abụọ, nakwa na akwụkwọ Daniel na Mkpughe nọchiri anya ndị àmà abụọ, nakwa na e gosila otu narị puku na iri anọ na anọ n’ihe atụ dịka Ịlaịja na Mosis, nakwa dịka Daniel na Jọn.

Ezi eziokwu bụ naanị nkenke ihe atụ nke eziokwu amụma metụtara akụkọ ihe mere eme ime na nke mpụta nke “iri na otu, iri na otu” na-anọchi anya n’ime ma Daniel ma Mkpughe. Dị ka Palmoni, Kraịst duziri n’ịkwado mmekorita nke amaokwu abụọ ahụ, nakwa na iri na otu, tinyere iri na otu, hà iri abụọ na abụọ, nke n’aka nke ọzọ bụ otu ụzọ n’ụzọ iri ma ọ bụ otu n’ime iri nke narị abụọ na iri abụọ, nke bụ akara nke njikọta ịdị nsọ na mmadụ. Palmoni guzobere site n’ihe karịrị ndị àmà abụọ na “narị abụọ na iri abụọ” na-anọchi anya njikọta ịdị nsọ na mmadụ, nke n’aka nke ọzọ bụ nkọwa banyere ịbịa Kraịst n’anụ ahụ mgbe Ọ were n’Onwe Ya anụ arụ dara ada. N’ime ime nke a, O gosipụtara ihe nlereanya nye mmadụ nile na ọ bụrụ na ha dị njikere izute ihe achọrọ nke oziọma, Kraịst dị njikere ijikọta ịdị nsọ Ya na mmadụ anyị. Ya mere, ịdị nsọ na mmadụ bụ ndị àmà abụọ.

“Mkpughe nke Jizọs Kraịst” nke meghere ozugbo tupu oge amara emechie, gụnyere na Jizọs bụ “Okwu” nke Chineke.

> Na mbido ka Okwu ahụ dịrị, Okwu ahụ dịkọrọ Chineke, Okwu ahụ bụkwa Chineke. Onye a dịrị na mbido n’ebe Chineke nọ. Emere ihe nile site n’aka ya; ọ dịghịkwa ihe ọbụla e mere nke e meghị site n’aka ya. N’ime ya ka ndụ dị; ndụ ahụ bụkwa ìhè nke mmadụ nile. Ìhè ahụ na-enwukwa n’ọchịchịrị; ọchịchịrị ahụ aghọtaghịkwa ya. Jọn 1:1–5.

Baịbụl bụ “Okwu” Chineke nke, dị nnọọ ka Kraịst na-anọchi anya njikọta nke ịbụ Chineke na ịbụ mmadụ. Baịbụl na-anọchi anya ndị àmà abụọ nke Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, ndị bụkwa Mozis na Ịlaịja n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na otu.

> “Banyere ndị àmà abụọ ahụ, onye amụma ahụ kwupụtara kwa, sị: ‘Ndị a bụ osisi oliv abụọ ahụ, na ihe ndọba oriọna abụọ ahụ nke guzo n’ihu Chineke nke ụwa.’ ‘Okwu Gị,’ ka onye ọbụ abụ ahụ kwuru, ‘bụ oriọna nye ụkwụ m, bụrụkwa ìhè nye ụzọ m.’ Mkpughe 11:4; Abụ Ọma 119:105. Ndị àmà abụọ ahụ na-anọchi anya Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ochie na nke Agba Ọhụrụ.” The Great Controversy, 267.

Ndịàmà abụọ ahụ bụ osisi oliv abụọ ahụ, ihe ndọba oriọna abụọ ahụ, nakwa Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, nke e jiri okwu ndị a, “Okwu Gị,” nọchite anya ya n’akụkụ edere ahụ. “Mkpughe nke Jisọs Kraịst” nke Ọdụm nke ebo Juda na-eme ka e kpughee ya kpọmkwem tupu mmechi oge amara bụ “mmụba ikpeazụ nke ihe ọmụma” nke na-anwale ndị ahụ bụ ndị na-achọ ịghọ otu n’ime puku narị na iri anọ na anọ ahụ. “Mmụba ikpeazụ nke ihe ọmụma” ahụ bụkwa ozi nke Mkpu Etiti Abalị n’ilu banyere ụmụ agbọghọ amaghị nwoke iri ahụ.

> “Mgbe ahụ azara m, sị ya, Gịnị ka osisi oliv abụọ ndị a bụ, nke dị n’akụkụ aka nri nke ihe-idọba-oriọna ahụ na n’akụkụ aka ekpe ya? M wee zaa ọzọ, sị ya, Gịnị ka alaka oliv abụọ ndị a bụ, ndị na-esi n’ime ọkpọkọ ọlaedo abụọ ahụ wụsa mmanụ ọlaedo ahụ site n’ime onwe ha? Ọ zara m, sị, Ì maghị ihe ndị a bụ? M wee sị, Mba, onyenwe m. Mgbe ahụ ọ sịrị, Ndị a bụ ndị e tere mmanụ abụọ ahụ, ndị na-eguzo n’ihu Onyenwe ụwa nile. Zekaraịa 4:11–14. Ndị a na-awụsa onwe ha n’ime efere ọlaedo ndị ahụ, nke na-anọchi anya obi ndị ozi dị ndụ nke Chineke, ndị na-eburu ndị mmadụ Okwu Onyenwe anyị n’ịdọ aka ná ntị na n’arịrịọ. Okwu ahụ n’onwe ya aghaghị ịdị dịka e gosiri ya, ya bụ, mmanụ ọlaedo ahụ, nke a na-awụsa site n’osisi oliv abụọ ahụ nke na-eguzo n’ihu Onyenwe ụwa nile. Nke a bụ baptizim nke Mmụọ Nsọ na ọkụ. Nke a ga-emepe mkpụrụobi ndị na-ekweghị ekwe ka ha nweta nkwenye nke mmehie. Naanị ọrụ nke Mmụọ Nsọ nke Chineke ka pụrụ igbo mkpa nke mkpụrụobi. Mmadụ n’onwe ya apụghị ime ihe ọ bụla iji juo agụụ dị n’obi ma ọ bụ mezuo ọchịchọ nke obi.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1180.

Okwu Chineke bụ ma Akwụkwọ Nsọ ma Kraịst, ma Akwụkwọ Nsọ na Kraịst na-anọchi anya ndị àmà abụọ, dịka otu a ka puku narị anọ na iri anọ na anọ na-anọchikwa anya. Ndị àmà abụọ ahụ, n’aka nke ọzọ, na-anọchi anya njikọta nke ịdị nsọ nke Chineke na ọdịmma mmadụ. Ha na-anọchikwakwa anya akụkọ amụma nke ime na nke mpụga. Dị ka ndị àmà, ha nyere ihe akaebe na ịdị nsọ nke Chineke ejikọrọ na ọdịmma mmadụ adịghị eme mmehie. Ha na-anọchikwakwa anya njikọ dị n’etiti ịdị nsọ nke Chineke na mmadụ. Ma ọ bụrụ na ọ bụ ubube, ụzọ ntụgharị, ọkpọkọ, ndị mmụọ ozi, ma ọ bụ nke ọ bụla n’ime ihe nnọchianya ndị ọzọ nke njikọ nkwurịta okwu dị n’etiti Chineke na mmadụ, ozi a na-ebute n’ebe mmadụ nọ bụ ndụ ma ọ bụ ọnwụ mgbe niile.

> “Ndị e tere mmanụ, ndị na-eguzo n’akụkụ Onyenwe ụwa nile, nwere ọnọdụ ahụ e nyere Setan n’oge gara aga dị ka cherub nke na-ekpuchi. Site n’aka ndị dị nsọ ndị gbara ocheeze Ya gburugburu, Onyenwe anyị na-edobe nkwurịta okwu na-adịghị akwụsị akwụsị na ndị bi n’ụwa. Mmanụ ọlaedo ahụ na-anọchi anya amara nke Chineke ji na-enye oriọna ndị kwere ekwe ihe ha ga-eji nọgide na-enwu, ka ha ghara ịma jijiji ma gbanyụọ. Ọ bụrụ na a naghị awụsa mmanụ nsọ a site n’eluigwe n’ozi nile nke Mmụọ Chineke, ndị ọrụ ike nke ihe ọjọọ ga-enwe njikwa zuru ezu n’ebe ụmụ mmadụ nọ.”

> “A na-emeso Chineke n’ụzọ na-adịghị asọpụrụ Ya mgbe anyị anaghị anabata ozi ndị O zitere anyị. N’ụzọ dị otu a anyị na-ajụ mmanụ ọlaedo ahụ nke Ọ ga-awụnye n’ime mkpụrụ obi anyị ka e wee kesaa ya nye ndị nọ n’ọchịchịrị. Mgbe oku ahụ ga-abịa, ‘Lee, nwoke na-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute ya,’ ndị na-anatabeghị mmanụ nsọ ahụ, ndị na-echekwabeghị amara nke Kraịst n’ime obi ha, ga-achọpụta, dịka ụmụ agbọghọ nzuzu ahụ, na ha adịghị njikere izute Onyenwe ha. Ha enweghị, n’ime onwe ha, ike inweta mmanụ ahụ, ndụ ha wee bụrụ nke mebiri emebi. Ma ọ bụrụ na a rịọ Mmụọ Nsọ nke Chineke, ma ọ bụrụ na anyị arịọsi ike, dịka Mozis mere, ‘Gosi m ebube gị,’ ịhụnanya Chineke ga-awụsasị n’obi anyị. Site na ọkpọkọ ọlaedo ndị ahụ, a ga-ekwusara anyị mmanụ ọlaedo ahụ. ‘Ọ bụghị site n’ike, ma ọ bụ site na amamihe nke mmadụ, kama site na Mmụọ m, ka Jehova nke ụsụụ ndị agha kwuru.’ Site n’ịnata ìhè na-enwu enwu nke Anyanwụ nke Ezi Omume, ụmụ Chineke na-enwu dịka ìhè n’ụwa.” Review and Herald, July 20, 1897.

Ịwụsa Mmụọ Nsọ na-eme n’oge akụkọ ime na nke mpụta ndị Daniel na Mkpughe 11:11 kpọrọ akara. E nwere “ọ dịkarịa ala” agwa amụma anọ a na-anọchi anya ha n’amaokwu iri na otu na iri na abụọ nke Daniel isi nke iri na otu, ndị a ga-amata. E nwekwara anọ a ga-amata n’amaokwu iri na atọ ruo iri na ise, na anọ n’amaokwu iri na isii. Anyị na-ebi ugbu a n’akụkọ ahụ kpọmkwem, ya mere, ọ dị anyị mkpa, dịka ndị na-amụ amụma, ịkọwapụta ndị bụ agwa nnọchianya nke amaokwu iri na otu ruo iri na isii, n’ihi na ha na-anọchi anya ahịrị amụma nke na-ekpuchi akụkọ zoro ezo nke amaokwu iri anọ nke isi ahụkwa.

Ọ dịkwa ka ọ dị mkpa ịmata ndị mmadụ a nọchiri anya ha n’akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ, nke na-emeghe kemgbe 1989.

> O wee sị, Gaa ụzọ gị, Daniel: n’ihi na e mechiri okwu ndị a, werekwa akara mechie ha ruo oge ọgwụgwụ. A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, mee ka ha bụrụ ndị ọcha, ma nwalee ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọ bụla n’etiti ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị maara ihe ga-aghọta. Daniel 12:9, 10.

Amaokwu nke iri anọ na-amalite n’oge ọgwụgwụ na 1798, mgbe Napoleon nke France kpọrọ pope gaa n’agha mkpụrụrọ. Nkwado Napoleon ji mee nke a dabeere n’Nkwekọrịta Tolentino nke e mebiri na 1797. Agha Napoleon na pope e gosipụtalarị n’ụdị n’akụkọ ihe mere eme nke mezuru amaokwu nke isii na nke asaa nke Daniel isi nke iri na otu. Nkwekọrịta alụmdi na nwunye ahụ e mebiri emebi na mmeri e meriri eze ugwu site n’aka eze ndịda n’ime mmezu nke amaokwu nke isii na nke asaa ka e megharịrị n’akụkọ ihe mere eme nke 1798; ma n’ime ime nke a, ha na-anọchi anya amụma nke Okwu Chineke n’amaokwu nke isii na nke asaa, na mmezu nke amaokwu ndị ahụ ná mmalite agha dị n’etiti Ptolemy Philadelphus, eze nke abụọ na eze Ijipt, na Antiochus Theos, eze nke atọ nke Siria. Ptolemy nọchiri anya eze ndịda, Antiochus nọchirikwa anya eze ugwu.

Amụma nke amaokwu ndị ahụ, mgbe e jikọtara ya na mmezu nke amụma ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke Ptolemy na Antiochus—nke, n’aka nke ya, ghọrọ ụdị, ma akụkọ ihe mere eme nke Napoleon na poopu n’afọ 1798 na-enye ahịrị atọ nke na-anọchi anya n’ụdị akụkọ ihe mere eme nke Putin na Zelenskyy n’amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ. Ya mere, ịghọta na oge ọgwụgwụ ahụ n’afọ 1798 na-anọchi anya akụkọ ihe mere eme nke Napoleon na poopu ezughị oke ma ọ bụrụ na ọ kwụsịrị n’ebe ahụ. Anyị ga-aghọta ihe amaokwu nke isii na nke asaa buru amụma banyere Napoleon na poopu, nakwa ihe akụkọ ihe mere eme nke Ptolemy na Antiochus na-akụzi banyere otu oge ahụ. Mgbe anyị ghọtara ahịrị eziokwu ndị ahụ, anyị ga-enwekwa ike ịghọta na mmezu akụkọ ihe mere eme ndị gara aga ahụ na-akọwapụta akụkọ mmalite nke amaokwu nke iri anọ, ma n’ime ime otu a, ha na-akọwapụtakwa njedebe nke amaokwu nke iri anọ mgbe Putin, onye e jirila Napoleon na Ptolemy nọchie anya n’ụdị—Putin onye e buru amụma banyere ya n’amaokwu nke isii na nke asaa, mezuo amaokwu nke iri na otu na nke iri na abụọ.

Nleba anya dị mkpa banyere mmekọrịta amụma dị n’etiti dragọn ahụ na anụ ọhịa ahụ dịka Jọn ga-esi akọwa ha, ma ọ bụ dịka “ihe a na-achụ kwa ụbọchị na ihe arụ nke mbibi” dịka Daniel ga-anọchi anya ha, bụ na ha yiri onwe ha nke ukwuu n’amụma. Jọn kwuru ya n’ụzọ a.

> Ha wee fee dragọn ahụ ofufe, nke nyere anụ ọhịa ahụ ike; ha wee fee anụ ọhịa ahụ ofufe, na-asị, Ònye dị ka anụ ọhịa ahụ? ònye nwere ike ibu agha megide ya? Mkpughe 13:4.

Ikpọ isi dragọn ahụ isi ofufe nye anụ ọhịa ahụ, n’ihi na ha abụọ na-anọchi anya okpukpe nke ikpere arụsị. Dị ka Jọn mere, Daniel na-eji “mpi nta” nke Daniel isi nke asatọ amaokwu nke itoolu ruo nke iri na abụọ nọchite anya ma Rom nke ikpere arụsị ma Rom nke ndị popu, ọ bụ ezie na ọ na-ekewa ha abụọ nke ọma site n’ịkọwa mpi nta nke Rom nke ikpere arụsị n’ụzọ nke okike nwoke, na mpi nta nke Rom nke ndị popu n’ụzọ nke okike nwanyị. N’isi nke asaa Daniel na-akọwa Rom nke ikpere arụsị dịka nke “dị iche” na alaeze ndị bu ya ụzọ, ma Daniel na-akọwakwa n’ihu na Rom nke ndị popu kwa bụ nke “dị iche.” Rom, ma ọ bụrụ nke ikpere arụsị ma ọ bụ nke ndị popu, dị iche. A na-akwado akara nwoke nke Rom nke na-anọchi anya Rom nke ikpere arụsị site n’aka Ahab na Herod. Ha abụọ lụrụ ndị na-anọchi anya ọchịchị popu. Nwanyị ahụ bụ ọchịchị ụka, nwoke ahụ bụ ọchịchị steeti; ya mere, n’ogo amụma mgbe Okwu Chineke na-ekwu maka nwoke na nwanyị ịbụ otu, ọ na-eme ka eziokwu ahụ guzosie ike na Rom nke ikpere arụsị na Rom nke ndị popu yiri onwe ha nke ukwuu n’echiche amụma, n’ihi na ha bụ otu anụ ahụ.

Mmekọrịta France na ọchịchị popu n’afọ 1798 na-anọchi anya mmekọrịta nke United States na ọchịchị popu mgbe ndị eze iri ga-eji ọkụ kpọọ Rom ọkụ ma rie anụ ahụ ya.

> Ma mpi iri ahu i hụrụ n’elu anụ-ọhịa ahụ, ndị a ga-akpọ nwanyị akwụna ahụ asị, ha ga-emekwa ka ọ bụrụ ihe tọgbọ chakoo na ọtọ, ha ga-eripịa anụ ahụ ya, ma jiri ọkụ kpọọ ya ọkụ. Mkpughe 17:16.

Mmekọrịta France nwere n’ebe ọchịchị papacy nọ mgbe o tinyere papacy n’ike n’afọ 538, na-anọchi anya ọrụ United States ga-arụ n’ịgwọ ọnya ọnwụ nke papacy n’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa.

> M wee hụ anụ-ọhịa ọzọ ka ọ na-arịgoro site n’ala; o nwekwara mpi abụọ dịka nwa atụrụ, ma ọ na-ekwu okwu dịka dragọn. Ọ na-arụkwa ike nile nke anụ-ọhịa mbụ ahụ n’ihu ya, ma na-eme ka ụwa na ndị bi n’ime ya fee anụ-ọhịa mbụ ahụ ofufe, onye e mere ka ọnyá ọnwụ ya gwọọ. Ọ na-arụkwa nnukwu ihe ịtụnanya, nke mere na ọ na-eme ka ọkụ si n’eluigwe rịdata n’ala n’ihu mmadụ, ma na-eduhiekwa ndị bi n’elu ụwa site n’ọrụ ebube ndị ahụ o nwere ike ime n’ihu anụ-ọhịa ahụ; na-agwa ndị bi n’elu ụwa ka ha meere anụ-ọhịa ahụ ihe oyiyi, bụ onye e ji mma agha merụọ ahụ, ma dịkwa ndụ. Mkpughe 13:11–14.

“Oge nke ọgwụgwụ” na 1798, n’imezu amaokwu iri anọ, na-egosi na e wepụrụ eze ime mmụọ nke ugwu site n’aka eze ime mmụọ nke ndịda. Akụkọ amụma ahụ bụ akụkọ mmechi nke afọ otu puku narị abụọ na iri isii nke ọchịchị papal, ya mere àgwà amụma nke mmalite nke akụkọ amụma ahụ ka a na-anọchi anya na mmechi ya. N’afọ 538 alaeze nke anọ nke amụma Akwụkwọ Nsọ nyere alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ ohere, ma n’afọ 1798 alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ nyere alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ ohere.

538 bụkwa akara etiti nke ọbụbụ‑ọnụ nke “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii megide alaeze ugwu nke Izrel nke malitere n’afọ 723 T.K., mgbe Asiria kpọgara Efraim n’agha n’agha. Ya mere, 1798 nwere ọ bụghị naanị njirimara amụma nke 538, kama kwa nke 723 T.K. N’afọ 723 T.K. e ji Asiria na-akwatu agbụrụ iri nke Izrel, ma otu puku afọ abụọ na narị isii ka e mesịrị, n’afọ 538, e ji Rom ndị ọgọ mmụọ na-akwatu site n’aka Rom nke papa, nke France mechara kwa kwatuo n’afọ 1798 na mmechi nke “oge asaa.”

N’afọ 1798, France, bụ eze nke ndịda, wepụrụ ọchịchị popu n’ocheeze. N’afọ 538, France, ihe nnọchianya mbụ nke nkewa Rom nke ndị ọgọ mmụọ bụrụ alaeze iri, debere ọchịchị popu n’ocheeze. N’oge iwu Sunday, United States na-emeghachi ọrụ France n’afọ 538, ma mgbe ndị eze iri ga-eji ọkụ kpọọ popu ọkụ ma rie anụ ahụ ya, United States na-emeghachi ọrụ France n’afọ 1798.

Ikpé-ikpé “oge asaa” a kpebiri imegide alaeze ugwu na alaeze ndịda nke Izrel sitere n’aka alaeze ndị si n’ugwu pụta.

> Izrel bụ atụrụ a chụsasịrị; ọdụm achụpụla ya: mbụ, eze Asiria loro ya; ma n’ikpeazụ, Nebukadreza eze Babilọn agbajisịwo ọkpụkpụ ya niile. Jeremiah 50:17.

Asiria siri n’ugwu pụta wee merie ebo iri ahụ n’afọ 723 T.K., Babilọn wee dọta Juda n’agha n’afọ 677 T.K. Ọ bụ ezie na Izrel bụ alaeze ugwu n’ihe gbasara Juda, otu a ka alaeze abụọ ahụ si bụrụ ndị iro sitere n’ugwu meriri ha, nke mere ka ma Izrel ma Juda bụrụ alaeze ndịda n’ihe gbasara onye iro ahụ nke kpọgara ha n’agha. Afọ 723 T.K. na-anọchi anya eze ugwu na-emeri alaeze ndịda nke okpukpu iri. Afọ 538 na-anọchi anya mgbanwe site n’ekpere arụsị gaa n’aka ọchịchị ndị popu, ma na-anọchikwa anya alaeze ugwu na-emeri alaeze nke okpukpu iri. Afọ 1798 na-anọchi anya eze ugwu ka eze ndịda, onye na-anọchi anya alaeze nke okpukpu iri, meriri.

> N’otu awa ahụ ka e nwere nnukwu ala ọma jijiji; otu n’ime akụkụ iri nke obodo ahụ dara, ma n’ala ọma jijiji ahụ e gburu mmadụ puku asaa: ndị fọdụrụ wee tụọ ụjọ, nye Chineke nke eluigwe otuto. Mkpughe 11:13.

Oge mgbanwe a jikọtara ya na 538, mgbe Rom gbanwere site n’ịbụ nke ndị ọgọ mmụọ gaa n’ịbụ nke ndị pope, bụkwa mgbanwe ahụ dị na Daniel isi nke asatọ site n’okike nwoke gaa n’okike nwanyị, nke n’ihe nnọchianya pụtara site n’ọrụ ọchịchị steeti gaa n’ọrụ ọchịchị ụka. Amụma nke “oge asaa” na-eburu akara nke “eziokwu” n’ihi na akwụkwọ ozi mbụ (723 BC) na-egosi akwụkwọ ozi nke iri abụọ na abụọ na nke ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru (1798), ebe akwụkwọ ozi nke iri na atọ na nke dị n’etiti na-anọchi anya nnupụisi (538). Daniel na-akọwapụta na “mmehie” ahụ nke okwu a bụ “mmehie nke mbibi” na-anọchi anya ya bụ njikọta nke ụka na steeti, ebe ụka na-achịkwa mmekọrịta ahụ. “Mmehie” ahụ na-anọchi anya 538, nke bụ nke dị n’etiti ma, n’ihe atụ, bụrụkwa akwụkwọ ozi nke iri na atọ n’ime akara ụzọ atọ bụ isi n’oge nke oge asaa megide agbụrụ iri nke ugwu nke Izrel.

N’afọ 1798, n’ime “oge ọgwụgwụ” dịka e depụtara ya n’amaokwu nke iri anọ nke Daniel isi nke iri na otu, France na-ekweghị na Chineke, eze nke ndịda, nyere papacy, eze nke ugwu, ọnya ahụ na-egbu egbu. N’afọ 1989 papacy laghachiri imegwara eze nke ndịda ahụ na-ekweghị na Chineke, onye n’oge ahụ aghọwo Soviet Union. Nmegide ahụ gụnyere njikọ nzuzo n’etiti United States na Vatican. Ikpochapụ Soviet Union n’afọ 1989 na-eme ka ozi amụma e dere n’amaokwu nke iri anọ kwụsị, ma amaokwu na-esonụ, amaokwu nke iri anọ na otu, na-anọchi anya iwu Sunday na United States. Ya mere, site n’odida Soviet Union n’afọ 1989 ruo n’iwu Sunday dị n’amaokwu na-esonụ ka anyị biriwo n’akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke amaokwu nke iri anọ.

Amaokwu nke iri anọ na-amalite site n’ịkọwa eze nke ndịda na nke ugwu n’afọ 1798, ma mesịa n’afọ 1989 eze nke ndịda na nke ugwu, nakwa ike nke atọ nke ụgbọ-ịnyịnya agha, ụgbọ mmiri, na ndị na-agba ịnyịnya nọchiri anya ya.

> Ma n’oge ọgwụgwụ ka eze nke ndịda ga-akụgharia ya; eze nke ugwu ga-abịakwa megide ya dị ka ifufe-oke, ya na ụgbọ-ala agha, na ndị na-agba ịnyịnya, na ọtụtụ ụgbọ mmiri; ọ ga-abanyekwa n’ime mba ndị ahụ, ọ ga-ejubiga ókè ma gafee. Daniel 11:40.

N’oge “njedebe nke ọgwụgwụ” n’afọ 1798, otu jeneraal n’ezie nke Napoleon batara na Vatican ma n’ezie jide pope ahụ, wee tụọ ya mkpọrọ. N’afọ 1989, mmeghachi omume maka 1798 mere. E nwere mgbanwe amụma ụfọdụ mere n’akụkọ ihe mere eme dị n’etiti 1798 na 1989, bụ́ ndị dị mkpa iburu n’obi. France na-ekweghị na Chineke, bụ eze nke ndịda n’oge 1798, bụ eze ime mmụọ mbụ nke ndịda, ma e kpebiela na Russia nke Putin ga-abụ nke ikpeazụ ya. A kọwara France n’Akpughe isi nke iri na otu, nke Sister White kpọmkwem kpọrọ France na-ekweghị na Chineke. Otu n’ime ihe nnọchianya abụọ ndị na-akọwa France n’isi nke iri na otu bụ Ijipt, nke Sister White na-akọwa dịka ihe nnọchianya nke ekweghị na Chineke. N’isi ahụ, anụ ọhịa ahụ nke si n’olulu enweghị nsọtụ pụta bụ ekweghị na Chineke nke batara n’akụkọ ihe mere eme n’oge ahụ.

Ekweghị na Chineke na-abata n’akụkọ ihe mere eme malite na France n’oge 1798, ma ka ọ na-erule 1989, eze ime mmụọ nke ekweghị na Chineke aghọwo Soviet Union. Ikpochapụ Soviet Union n’afọ 1989, n’imezu njikọ nzuzo dị n’etiti Pope John Paul II na Ronald Reagan, ka e gosiri dịka ihe atụ ya n’amaokwu nke iri nke Daniel isi nke iri na otu; a na-ahụkwa àmà nke abụọ nye amaokwu nke iri ahụ n’ebe amụma Aịzaya banyere nkọcha abụọ nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ megide alaeze ugwu na alaeze ndịda nke Izrel dị, dịka e debere ya n’isi nke asaa ruo nke iri na otu.

Ya mere, afọ 1989 ghọrọ ebe e si atụ aro maka idozi ilu amụma nke ụbọchị ikpeazụ. Ọ bụ mgbe ahụ ka e kpughere amaokwu nke iri anọ. Ugbu a, a pụrụ ịmata na amaokwu nke iri anọ malitere n’afọ 1798 ma kwụsị na iwu Ụka nke amaokwu nke iri anọ na otu.

N’iwu ụbọchị Sọnde, United States ga-ekwu okwu dị ka dragọn, ma kwụsị ọchịchị ya dịka alaeze nke isii n’amụma Baịbụl. Ọ malitere oge ọchịchị ya n’afọ 1798, mgbe alaeze nke ise natara ọnya na-egbu egbu. N’afọ 1798, United States nyere Iwu Alien and Sedition Acts, si otú a bụrụ ihe nnọchianya nke njedebe alaeze nke isii site ná mmalite ya kpọmkwem. Ya mere, amaokwu nke iri anọ bụ akụkọ ihe mere eme nke United States dịka alaeze nke isii n’amụma Baịbụl.

1798 bụ mkpụrụedemede mbụ nke mkpụrụedemede Hibru, iwu Sọnde bụ mkpụrụedemede nke iri abụọ na abụọ na nke ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru, ma 1989 bụ ihe ịrịba ama dị n’etiti nke na-anọchite nnupụisi nke ọnụọgụ iri na atọ na mkpụrụedemede nke iri na atọ nke mkpụrụedemede Hibru ji akọwa. 1989 na-anọchite nnupụisi nke njikọ nzuzo Reagan na onye ahụ na-emegide Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ. 1989 na-ebute onye mbụ n’ime ndị isi ala asatọ ikpeazụ ahụ na-achị n’oge nnupụisi na-arịwanye elu megide Iwu Ukwu. 1989 malitere usoro nnwale n’etiti ndị Seventh-day Adventists nke e mere iji mepụta òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe. Ndị kwesịrị ntụkwasị obi bụ mmadụ ole na ole; ndị na-ekwesịghị ntụkwasị obi bụ ọtụtụ mmadụ. 1989 na-anọchite ihe ịrịba ama dị n’etiti nke amaokwu nke iri anọ, ọ na-anọchitekwa nnupụisi nke mkpụrụedemede nke iri na atọ ji akọwa. Amaokwu nke iri anọ na-ebu akara aka nke “eziokwu.”

Amaokwu nke iri anọ nwere ndị eze nke ugwu na nke ndịda ndị dị iche n’akụkọ ihe mere eme n’ọgwụgwụ amaokwu ahụ. O nwekwara United States, onye, dị ka Jọn si kwuo, bụ onye amụma ụgha nke na-arụkọ ọrụ na dragọn ahụ na anụ ọhịa ahụ iduga ụwa gaa Armagedọn. Eze nke ndịda n’amaokwu nke iri anọ bụ dragọn ahụ, eze nke ugwu bụ anụ ọhịa ahụ; ụgbọ agha, ụgbọ mmiri na ndị agha ịnyịnya bụ onye amụma ụgha ahụ. Mmezu nke amaokwu nke iri anọ n’afọ 1989 ghọrọ njirimara amụma dị mkpa maka ịghọta amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na ise. Ọ bụrụ na ị naghị ezi ihe banyere 1989, ị pụghị n’ụzọ ezi uche dị na ya ịdị ezi ihe banyere akụkọ ihe mere eme anyị nọ n’ime ya taa.

Site n’afọ 1989 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde, a na-anọchi anya agha nnọchi anya atọ maka ọchịchị papa n’amaokwu iri ruo iri na ise. A ghaghị ile amaokwu ndị a anya dịka otu akụkọ ihe mere eme na-aga n’ihu, n’ihi na otu “Antiochus Magnus” ahụ ka a na-ahụ n’agha atọ ahụ e gosiri n’ime mmezu akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri ruo iri na ise.

Agha atọ ahụ niile bụ otu ahịrị amụma, n’ihi na Antiochus Magnus nọ n’ime agha atọ ahụ ọ bụla. Amaokwu nke iri, na Aịzaya 8:8, na-enye ndị akaebe abụọ banyere mmezu nke amaokwu nke iri anọ n’afọ 1989. Amaokwu nke iri anọ bụ ebe ntụaka dị n’amaokwu nke iri na Aịzaya 8:8. “Ụgbọ agha, ụgbọ mmiri na ndị na-agba ịnyịnya” na-anọchi anya mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa n’isi nke iri na atọ nke Mkpughe. N’ọgwụgwụ, mgbe United States “na-ekwu okwu dị ka dragọn,” mpi abụọ ahụ abụghịzi Republicanism na Protestantism. N’oge ahụ, ndị a na-akpọ ndị Protestant ga-esonyere Katọlik, a ga-agbanwekwa Constitutional Republic ghọọ ọchịchị aka ike. N’oge ahụ, mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa ga-abụ ike akụ na ụba na ike agha. N’isi nke iri na atọ nke Mkpughe, United States na-amanye ụwa ka ọ nabata akara nke anụ ọhịa ahụ ka ha wee nwee ike ịzụ na ire, nakwa n’okpuru iyi egwu ọnwụ. Mpi abụọ ahụ bụ “ụgbọ mmiri” Daniel na-anọchi anya ike akụ na ụba ya, na “ndị na-agba ịnyịnya na ụgbọ agha” ya na-anọchi anya ike agha.

1989 na-eguzobe na, mgbe a na-etinye mmezu akụkọ ihe mere eme nke agha Raphia na Panium n’ọrụ n’amaokwu nke iri na otu ruo iri na ise, a ga-eji otu usoro amụma ahụ e ji ghọta 1989 na ọdịda nke Soviet Union, n’ihi na Antiochus Magnus nọchiri anya n’agha atọ ahụ niile a kọwara n’amaokwu nke iri ruo iri na ise. Antiochus na-anọchi anya ike nke ụgbọ-ịnyịnya agha, ụgbọ mmiri, na ndị na-agba ịnyịnya, onye n’afọ 1989 bụ Ronald Reagan, onye mbụ n’ime ndị isi ala asatọ, nke onye ikpeazụ n’ime ha bụkwa onye nke isii ma bụrụ ugbu a onye nke asatọ nke sitere na ndị asaa.

Dị ka Aịzaịa isi nke iri abụọ na atọ si kwuo, ike papal ahụ, (akwọnaanyị ahụ nke na ndị eze nke ụwa na-akwa iko) ga-ezobe n’oge ọchịchị nke United States dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ. N’afọ 1989, United States, nke e jirila Antiochus Magnus mee ihe nnọchianya ya, bụ ike nnọchi anya nke papacy n’agha ya megide anụ ọhịa nke ekweghị na Chineke, nke nyere ya ọnya na-egbu egbu n’afọ 1798.

Agha atọ ndị dị n’amaokwu nke iri ruo nke iri na ise na-anọchi anya agha dị n’etiti eze ugwu, onye, dịka akwụna zoro ezo nke Taịa, na-eji ike nnọchi anya arụ ọrụ ka ọ na-agakwuru mweghachi nke ike ya na mmeri megide eze nke ekweghị na Chineke—eze ndịda. Mmezu ndị mere eme nke agha atọ ahụ nke amaokwu nke iri ruo nke iri na ise na-akụziri anyị na n’agha mbụ na nke ikpeazụ Antiochus Magnus meriri, ma n’agha etiti o merụrụ emeri. Àgwà amụma nke afọ 1989 nke Ronald Reagan na Pope John Paul II na ọdịda nke Soviet Union ga-enwe ihe kwekọrọ na ya n’agha ikpeazụ n’ime agha atọ ahụ, n’ihi na amaokwu ndị a bụ ihe a na-emeghe akara ya tupu oge mmechi nke amara eruo. Dịka e meghere amaokwu nke iri anọ akara ya n’afọ 1798 ma mesịa ọzọ n’afọ 1989, e meghere amaokwu ahụ akara ya na njedebe, malite na Julaị 2023.

Mkpughe nke Jisọs Kraịst ka e kpughere kpọmkwem tupu oge amara emechie, ọ gụnyekwara eziokwu kachasị elu na Jisọs bụ onye mbụ na onye ikpeazụ, na dịka nke a, Ọ na-egosi ngwụcha mgbe niile site na mmalite. Oge amara na-emechi maka Adventism n’iwu Sọnde, ma kpọmkwem tupu mmechi nke oge amara, a na-ekpughe Mkpughe nke Jisọs Kraịst. Ozi ahụ nke na-agwụ na ụzọ emechiri emechi nke iwu Sọnde bụ ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke duru gaa n’ụzọ emechiri emechi nke Ọktoba 22, 1844 n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Miller. Mmeghe ahụ nke 1798 na mmalite nke amaokwu iri anọ, nke bụkwa mmalite nke United States dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, jiri dị ka onyinyo nke mmeghe nke 1989 n’etiti amaokwu iri anọ na mmalite nke njedebe na-aga n’ihu nke United States. Mmeghe ahụ n’afọ 1798 nke jiri bụrụ onyinyo nke 1989 na-anọchite anya ndị àmà abụọ nye mmeghe nke ozi Mkpu Etiti Abalị n’afọ 2023. Ahịrị ahụ, ya na ihe ịrịba ama ụzọ ya atọ, 1798, 1989 na 2023, na-akọwapụta ọrụ ime nke ime ka ụmụ agbọghọ iri dị ọcha na ahịrị mpụga nke alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ.

Agha ahụ e gosipụtara n’amaokwu nke iri na otu, nke mezuru n’Agha Raphia mgbe Ptolemy meriri Antiochus, na-anọchite anya mmeri e meriri ike nnọchi anya nke papacy, onye n’agha a dị ugbu a bụ ndị Nazi nke Ukraine jikọrọ aka na mba ndị globalist nke Ọdịda Anyanwụ Europe, ndị mejupụtara EU, NATO, ma na-agbasokwa otu nzọụkwụ na ndị globalist ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụ na ụba nke United Nations. Ọ bụrụ na Antiochus Magnus nọ n’agha atọ ahụ niile ma na-anọchite anya ike nnọchi anya nke papacy megide eze nke ndịda, kedu ka o ga-esi bụrụ United States n’afọ 1989, mgbe ahụ ndị Ukraine dị ka e si gosipụta ya n’ụdị Agha Raphia, ma mesịa bụrụ United States ọzọ n’Agha Panium? Amaokwu nke iri bụ isiokwu nke amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na ise, n’ihi na mmezu ya n’afọ 1989 na-enye ihe osise nke njirimara amụma nke agha nnọchi anya nke mbụ n’ime agha atọ ahụ. Gịnị bụ nkwado amụma maka ịkọwa Antiochus dị ka ike nnọchi anya nke papacy, ebe a naghị etinye United States n’agha atọ ahụ nke ọ bụla?

N’akụkọ ihe mere eme nke agha Ukraine, nke agha Raphia egosila n’ụdị ya, United States jiri ndị Nazi nke Ukraine dị ka ike nnọchi anya ha n’ime kpọmkwem akụkọ ihe mere eme ahụ ebe ha na-akpụpụta oyiyi nke papacy, bụ ike ahụ nke na-eji mgbe niile, ma naanị, ike nnọchi anya emezu ọrụ ọjọọ ya.

Iji zaa ajụjụ banyere ike ndị nnọchi anya n’amaokwu iri ruo iri na ise gụnyere ọmụmụ amụma nke àgwà Antiochus dị ka akara ngosi. Agha ndị Diadochi bụ usoro ọgụ sitere n’afọ 323–281 T.K. n’etiti ndị Diadochi (okwu Grik nke pụtara “ndị nọchiri anya”), bụ́ ndị ọchịagha na ndị nọchiri anya Alexander Onye Ukwu, ndị lụrụ ọgụ maka ịchị alaeze ukwu ya sara mbara mgbe ọ nwụsịrị n’afọ 323 T.K. Antiochus mbụ bụ Antiochus I Soter, nwa Seleucus I Nicator, otu n’ime ndị Diadochi (ndị nọchiri anya) nke Alexander, onye tọrọ ntọala Alaeze Seleucid.

Aha a bụ Antiochus nwere ike ịghọta na ọ pụtara onye na-eguzo n’ọnọdụ onye ọzọ, iji kwado ya. Antiochus bụ ihe nnọchianya nke Rom, ma Rom nke ndị pope bụ onye ahụ na-emegide Kraịst, nke nwere ihe nnọchianya yiri nke Antiochus. Antiochus, dịka aha, nọchiri anya nwa nwoke nke onye guzobere Alaeze Ukwu Seleucid, ma n’echiche ahụ, Antiochus guzoro n’ọnọdụ nna ya, ọ guzoro dị ka onye nnọchi anya ya. Sister White na-akọwapụta ma Setan ma pope dị ka onye ahụ na-emegide Kraịst, ma kwuo na pope bụ onye nnọchi anya Setan n’ụwa. Ọ ghọrọ aha eze na-adị mkpa n’usoro ọmụmụ eze nke Alaeze Ukwu Seleucid, n’otu akụkụ n’ihi njikọ ya na Antiochus I Soter na obodo Antiọk, nke a kpọrọ aha ya site n’aha nna ma ọ bụ nwa Seleucus I. Pope bụ onye nnọchi anya Setan, ma n’ihe nnọchianya, aha Antiochus nọchiri anya onye nnọchi anya nna ya, onye guzobere alaeze ugwu ma debe isi obodo ya na Babilọn.

Mgbe Alexander the Great nwụsịrị n’afọ 323 T.K., alaeze ya kewara n’etiti ndị Diadochi (ndị nọchiri ya). N’Nkewa Babilọn (323 T.K.), e buru ụzọ họpụta Seleucus dị ka ọchịagha nke ndị agha ịnyịnya ndị Companion (ọrụ agha a na-akwanyere ugwu nke ukwuu) n’okpuru Perdiccas, onye nlekọta alaeze Alexander. Ka ọ na-erule afọ 321 T.K., e họpụtara Seleucus ka ọ bụrụ satrap (gọvanọ) nke Babilọnia n’oge Nkewa Triparadisus, mgbe Perdiccas nwụsịrị na mgbe mkparịta ụka ndị ọzọ n’etiti ndị Diadochi gasịrị. N’afọ 316 T.K., Antigonus I Monophthalmus, Diadoch ọzọ, manyere Seleucus ịgbapụ n’Babilọn n’ihi ike Antigonus na-abawanye. Seleucus gbara ọsọ ndụ n’ebe Ptolemy I Soter nọ n’Ijipt. N’afọ 312 T.K., Seleucus laghachiri Babilọn ya na obere ndị agha Ptolemy nyere ya. O meriri ndị agha Antigonus ma weghachite Babilọn, nke gosipụtara ntọala nke isi ike ọchịchị ya. A na-elekarị ihe omume a anya dịka ntọala nke Alaeze Seleucid, ebe a na-ewere afọ 312 T.K. dịka mmalite Oge Seleucid n’ịgụ akụkọ ihe mere eme.

Aha Seluecus sitere n’asụsụ Grik ma bụrụ nke sitere n’akụkụ mgbọrọgwụ okwu selas (σέλας), nke pụtara “ìhè,” “nchapụta,” ma ọ bụ “ire ọkụ.” Aha ahụ na-egosi ọmarịcha nchapụta ma ọ bụ ime ka e nwee ìhè, nke dabara adaba nye onye a ma ama dịka Seleucus I Nicator, onye guzobere Alaeze Seleucid ma bụrụkwa onye na-anọchi anya nna ahụ bụ onye buruburu ìhè n’eluigwe.

> “Iji nweta uru na nsọpụrụ nke ụwa, e mere ka chọọchị chọọ amara na nkwado nke ndị ukwu nke ụwa; ma ebe o si otu a jụ Kraịst, e duuru ya ka o nye nkwado nrubeisi ya nye onye nnọchi anya Setan—bishọp nke Rom.” The Great Controversy, 50.

Antiochus Magnus na-anọchi anya onye nnọchi anya ike papal, dịka poopu na-anọchi anya onye nnọchi anya Setan. Ihe nnọchianya nke Antiochus na-enye ohere ka e nwee ike nnọchi anya dị iche iche, dịka e nweworo ọtụtụ poopu. Reagan bụ onye nnọchi anya nke 1989, Ukraine ghọrọ onye nnọchi anya nke United States n’afọ 2014, ma Trump bụ onye nnọchi anya n’Agha Panium. Reagan bụ onye mbụ, Trump bụ onye ikpeazụ, Zelenskyy bụkwa nnupụisi ahụ dị n’etiti.

Back to Articles