Article

# Akụkọ Nzuzo nke Amaokwu Nke Iri Anọ — Nọmba Asatọ

Ugwu ahụ

Author

Jeff Pippenger

Published

April 5, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ugwu Nnwogha ahụ nye Pita mere n’etiti Panium na obe, ma n’ahịrị ọzọ, Pita nọ n’etiti baptism nke Kraịst n’mmalite nke ozi Ya na ozugbo emechara mbata mmeri ahụ na njedebe nke ozi Ya. A na-akara akara ntụaka atọ ahụ—baptism, ugwu ahụ, na mmechi nke mbata mmeri ahụ—site n’oge atọ ahụ Nna nke eluigwe kwuru okwu. Oge nke atọ na Jọn 12 bụ mgbe ndị Gris nọ na-achọ Jizọs. Baptism ahụ bụ 9/11, ugwu ahụ dị n’akụkọ ihe mere eme sitere na Panium ruo n’iwu Sọnde nke amaokwu nke iri na isii. Nye Pita, ọ bụ Panium, mgbe ahụ ugwu ahụ ruo na mmechi nke mbata mmeri ahụ, nke dị ntakịrị tupu e nye Kraịst otuto nke ugboro nke abụọ.

> Ugbu a mkpụrụobi m na-enwe nsogbu; gịnị ka m ga-asị? Nna, zọpụta m n’oge a: ma ọ bụ n’ihi ihe a ka m ji bịaruo oge a. Nna, mee ka aha gị bụrụ nke e nyere otuto. Mgbe ahụ, olu sitere n’eluigwe bịara, sị, Emeeworom ka e nye ya otuto, m ga-emekwa ka e nye ya otuto ọzọ. Ya mere ìgwè mmadụ ahụ nke guzo n’ebe ahụ, nke nụrụ ya, kwuru na ọ bụ égbè eluigwe ka o dara: ndị ọzọ kwuru, Ozi mmụọ ozi gwara ya okwu. Jizọs zara, sị, Olu a abịaghị n’ihi m, kama n’ihi unu. Ugbu a ka ikpe nke ụwa a dị: ugbu a ka a ga-achụpụ onye-isi nke ụwa a n’èzí. Ma mụ onwe m, ọ bụrụ na a bulie m elu site n’ụwa, aga m adọta mmadụ niile n’ebe m nọ. Ihe a ka o kwuru, na-egosi ụdị ọnwụ ọ ga-anwụ. Jọn 12:27–33.

Ahịrị nke e ji Levitikọs iri abụọ na atọ na oge Pentikọst kpuchie nwere akara ụzọ mbido nke nzọụkwụ atọ, nke ụbọchị ise sochiri, ma nwekwa akara ụzọ njedebe nwere otu àgwà ahụ kpọmkwem. N’etiti akara ụzọ ndị ahụ, ụbọchị iri atọ na-anọchi anya oge nke ndị nchụàjà, nke na-agwụ n’emume opi. Emume opi, ịrịgo elu nke Kraịst mgbe ụbọchị iri anọ nke Ọ kụziri ndị na-eso ụzọ Ya ihu na ihu mgbe mbilite n’ọnwụ Ya gasịrị, na ụbọchị mgbaghara mmehie, na-anọchi anya nzọụkwụ atọ nke njedebe nke ahịrị ahụ n’ime Levitikọs iri abụọ na atọ. Nzọụkwụ atọ ndị ahụ ka ụbọchị ise na-eso ruo ma Pentikọst ma emume Ụlọikwuu. Oge nke atọ Nna nke eluigwe kwuru okwu bụ kpọmkwem tupu ndị Gris, ndị na-anọchi anya ndị a kpọpụtara n’ime Babilọn n’iwu Ụka, na-achọ ohere izute Jizọs. Kpọmkwem tupu iwu Ụka, Jizọs na-akọwapụta iweli ọkọlọtọ ahụ n’elu obe. E ji ebube Ya mee ka ụwa pụta ìhè na 9/11, a ga-emekwa ka ọ pụta ìhè ọzọ n’iwu Ụka.

Sizaria Filipai, nke bụ Panium, bụ awa nke atọ, ma Sizaria Maritima bụ awa nke itoolu nke obe mgbe a na-akpọ oku ka e si na Babilọn pụta. Tupu obe ahụ, mgbe ọ ka nọ n’akụkọ ihe mere eme amụma nke Panium, Pita nọ n’ugwu, ma nke a ka dịkwa tupu njedebe nke mbata mmeri ahụ. Panium na-aga n’ihu ruo n’obe nke amaokwu nke iri na isii. Pita nọ na Panium kpọmkwem tupu akụkọ ihe mere eme nzọụkwụ atọ nke emume opi nke Levitikọs iri abụọ na atọ, nrigo, na mkpuchi mmehie. Pita nọ n’ime ụbọchị iri atọ nke ntụziaka pụrụ iche nke onye nchụàjà.

Saimọn ghọrọ Pita na Panium, ma nwee otu nzọụkwụ n’ugwu ahụ tupu nbata mmeri ahụ. Nbata mmeri ahụ na-egosi ilu nke ụmụagbọghọ iri ahụ. Naanị ise na-abanye n’alụmdi na nwunye ahụ, ma ụbọchị ise dị n’etiti akara-ụzọ atọ ahụ na Pentikọst bụ mmalite nke nbata mmeri ahụ. Ọ na-amalite n’emume opi, ma akara-ụzọ ahụ nwere ngwakọta nke akara-ụzọ atọ. Dị ka otu akara-ụzọ, ha na-ejikọta mwakpo a wakporo Nashville na emume opi. Ozi nke Mkpu Etiti Abalị ka a ga-adịwo akwado, ma usoro ije nke ụmụagbọghọ ise ahụ ndị maara ihe na-amalite usoro nke na-eduga n’ọnwụ, ili, na mbilite n’ọnwụ nke obe, nke bụ iwu Sọnde.

Pita nọ na Panium mgbe ọ na-agbazi amụma banyere bọọlụ ọkụ nke Nashville, na tupu akpọ ụda oriri nke opi n’oge mmezu nke amụma ahụ. Site n’ịdị mkpa amụma, o kwesịrị ibu ụzọ gawa n’ugwu, n’ihi na ugwu ahụ bịara tupu nbata mmeri ahụ. Tupu Ebreham aga n’ugwu, a gbanwere aha ya, a gbanwerekwa aha Pita na Panium, tupu o gawa n’ugwu. Ugwu ahụ bụ ule Pita tupu amụma banyere bọọlụ ọkụ nke Nashville emeezuo. Mmezu ahụ bụ ule nke atọ na nke nyocha ikpeazụ, ebe a na-egosipụta agwa dị ka ọṅụ ma ọ bụ ihere.

Ahịrị nke 457 T.K. na-agwụ n’etiti Raphia na Panium; ọgbụgba ndụ nke isi nke iri na asaa nke Jenesis na-adaba na Raphia, ma ọgbụgba ndụ nke isi nke iri na isii nke Matiu iri na isii na-adaba na Panium. Site na Panium, Pita na-aga n’ugwu, dịka Abraham gara n’àjà nke Aịzik. Ugwu nke ahịrị Pita na-adaba n’ugwu nke oge Abraham.

Akara‑ụzọ Abraham nwere ụbọchị atọ. N’oge nbata mmeri ahụ, e zigara ndị na‑eso ụzọ abụọ ka ha gaa bute ịnyịnya ibu ka o buru Kraịst, ma n’ahịrị Abraham, njem ụbọchị atọ ya na‑amalite site n’ịhọpụta ya ndị ohu abụọ na ịnyịnya ibu iji buru nkụ maka àjà Aịzik. Njem ụbọchị asatọ ma ọ bụ isii Pita gara n’ugwu ahụ bụ ụbọchị atọ nye Abraham. Pita na Panium nọ tupu ugwu ahụ, ma tupu tọpụ ịnyịnya ibu nke malitere nbata ahụ n’ime Jerusalem, ebe ahụ ka ụbọchị atọ Abraham malitere. N’oge nbata mmeri ahụ, Kraịst kwụsịrị n’Ugwu Oliv ma bee ákwá n’ihi Jerusalem, si otú a kpọọ akara ngwụcha mmekọrịta ọgbụgba‑ndụ dị n’etiti Chineke na Izrel ochie nke nkịtị. Ugwu Pita dị tupu nbata mmeri ahụ; ugwu Kraịst dị n’oge nbata mmeri ahụ, ugwu Abraham kwa dị na mmechi nke nbata ahụ.

Afọ 2026 bụ ntuli-aka etiti oge, mgbe afọ nke narị afọ abụọ na iri ise nke alaeze nke isii nke amụma Bible na-eme emume ọchịchị ya nke ebube. Emume ahụ, dịka etiti amụma, kwekọrọ na Antiochus Ukwu n’afọ 207 BC, bụ́ etiti dị n’etiti Raphia na Panium nke na-akara njedebe nke afọ narị abụọ na iri ise ahụ site n’afọ 457 BC.

Ka anyị na-atụle ahịrị anọ ahụ nke mejupụtara site n’isi nke iri na otu ruo n’isi nke iri abụọ na abụọ nke e meghewo ruo ugbu a, (ma eleghị anya e nwere ihe atụ ndị ọzọ) anyị ugbu a na-ewere isi ndị ahụ dị na *The Desire of Ages*. Isi nke iri na otu bụ *Baptizim ahụ*, isi nke iri abụọ na abụọ bụ *Mkpọrọ na Ọnwụ Jọn*. Jọn nọ na mmalite na na njedebe, isi nke iri na asaa kwa, bụ isi etiti, bụ Nikọdimọs.

> “Nikọdimọs bịakwutere Onyenwe anyị n’echiche na ya na Ya ga-abanye n’ụfọdụ mkparịta ụka, ma Jizọs kpughere n’ìhè ụkpụrụ ntọala nke eziokwu. Ọ sịrị Nikọdimọs, Ọ bụghị ihe ọmụma nke echiche ka ị kacha chọọ, kama ọ bụ mmụgharị nke mmụọ. Ihe ị chọrọ abụghị ka ejuo ọchịchọ ịmata ihe gị afọ, kama ka e nye gị obi ọhụrụ. Ị ghaghị inweta ndụ ọhụrụ nke si n’elu bịa tupu i nwee ike ịghọta ihe ndị nke eluigwe. Ruo mgbe mgbanwe a ga-eme, nke na-eme ka ihe nile bụrụ ọhụrụ, ọ gaghị arụpụtara gị ezi uru nke nzọpụta ọ bụla ka gị na M tụlee ikike M ma ọ bụ ozi M.”

> “Nikọdimọs anụwo nkwusa Jọn Onye Na-eme Baptizim gbasara nchegharị na baptizim, na otú o si na-arụtụ ndị mmadụ aka n’ebe Onye ahụ nọ nke ga-eji Mmụọ Nsọ mee baptizim. Ya onwe ya enwewo mmetụta na e nwere ụkọ nke mmụọ n’etiti ndị Juu, nakwa na, ruo n’ókè dị ukwuu, ọchịchọ imegide na ọchịchọ ụwa na-achị ha. O nwere olileanya na, n’ọbịbịa Mesaịa, ọnọdụ ihe ga-aka mma. Ma ozi Onye Na-eme Baptizim nke na-enyocha obi emebeghị ka e nwee n’ime ya nkwenye nke mmehie. Ọ bụ onye Farisii siri ike, ma na-etu ọnụ n’ọrụ ọma ya. A na-asọpụrụ ya nke ukwuu n’ihi afọ ojuju obi ya na mmesapụ aka ya n’ịkwado ọrụ ụlọ nsọ, ọ cherekwa na o nwere nchekwube n’amara Chineke. Echiche banyere alaeze dị ọcha nke ukwuu nke na ọ pụghị ịhụ ya n’ọnọdụ ya ugbu a mere ka ọ maa jijiji.” The Desire of Ages, 171.

Etiti n’akwụkwọ *The Desire of Ages* dị n’ahịrị Nicodemus, onye na-anọchite anya oku ikpeazụ e nyere Adventism n’ahịrị nke akara nke narị puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Ọ na-anọchite anya otu ọgbọ ndị nụrụ ozi nke onye butere ụzọ Kraịst, ma ndị na-amaghị ọnọdụ ha nke Laodisia.

> “N’ajụjụ ọnụ Ya na Nikọdimọs, Jizọs kọwapụtara atụmatụ nzọpụta na ozi Ya nye ụwa. N’ime ozizi Ya ndị ọzọ niile sochiri, Ọ dịghị ebe Ọ kọwara nke ọma otú ahụ, nzọụkwụ site n’nzọụkwụ, ọrụ dị mkpa ka arụpụta n’ime obi ndị niile ga-eketa alaeze eluigwe. N’mmalite ozi Ya, O meghere eziokwu ahụ n’ihu otu onye òtù Sanhedrin, n’uche nke kacha anabata ya, nakwa n’ihu onye a họpụtara ịbụ onye nkụzi nke ndị mmadụ. Ma ndị ndú Izrel anabataghị ìhè ahụ. Nikọdimọs zoro eziokwu ahụ n’ime obi ya, ma ruo afọ atọ, e nwere obere mkpụrụ a pụrụ ịhụ anya.” The Desire of Ages, 176.

Ozi Jọn na baptizim ya nye Kraịst nọchiri ozi mmụọ ozi mbụ nke ịtụ egwu Chineke anya. Ozi Jọn bụ ozi ndị Leodisia banyere ime ka mmadụ bụrụ onye ezi omume site n’okwukwe, e nyekwara ozi ahụ ike n’oge baptizim Kraịst, dịka ozi Jones na Waggoner, nke bụ ozi e zigara Leodisia n’afọ 1888, si dịkwa. Baptizim Kraịst na 1888 bụ ihe nnọchianya nke mbata ozi ahụ nye Leodisia na 9/11, nke na-agwụ n’etiti ụzọ dị n’agbata Raphia na Panium.

Nikọdimọs pụtara “mmeri nke ndị mmadụ,” ma ime ka a gụọ mmadụ n’iru Chineke n’ihi okwukwe bụ ozi nke imechi akara nke bịara na ozi Jọn, nke e nyere ike n’oge baptizim, ma kọwaa ya site n’ezute Nikọdimọs na Kraịst n’etiti abalị. Isi nke iri abụọ na abụọ na-akọwa ọnwụ Jọn dịka nke mere ka ndị na-eso ụzọ ya mata ọkọlọtọ ahụ a ga-ebuli elu, nke ga-adọtakwa mmadụ niile n’ebe Ya onwe Ya nọ. Baptizim ahụ bụ ma 9/11 ma July 18, 2020 ruo December 31, 2023, n’ihi na baptizim na-egosi ọnwụ (2020), ili ozu (ụbọchị atọ na ọkara), na mbilite n’ọnwụ (December 31, 2023). Mgbe ahụ ka ezute ahụ n’etiti abalị bịara, ebe a na-egosi mmeri nke ndị mmadụ dịka ịmụ ọzọ, site n’ìsì nke Laodisia ruo n’ọhụhụ doro anya nke iri abụọ-iri abụọ nke onye Filadelfia. Mgbe ahụ, a na-egosipụta ọrụ Kraịst dịka ibuli ọkọlọtọ ahụ elu.

N’ebe Abraham, ọrụ Kraịst n’usoro Jọn kwekọrọ n’àjà Aịzik. N’ebe Pita nọ, usoro ahụ na-akwụsị na Sizaịa n’akụkụ oké osimiri, Caesarea Maritima, n’elekere nke itoolu, ebe obe na-akpọ mmadụ nile ka ha bịa n’mmeri nke ịbụ ndị a gụrụ n’ezi omume site n’okwukwe, nke bụ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ. Ozi nke mmụọ-ozi nke atọ bụ ozi nke ahuhu nke atọ nke Islam nke bịarutere na 9/11 n’ịhụnanya mbụ Belam zutere ịnyịnya ibu nke Islam, mgbe ahụkwa mmụba ugboro abụọ nke mwakpo megide ala ahụ ebube n’eziokwu n’ụbọchị Ọktoba 7, 2023, ma emesịa mwakpo nke abụọ na Nashville ka Belam na-eduzi ịnyịnya ibu nke Islam site n’ubi vaịn nke ala ahụ ebube nke oge ochie n’eziokwu na nke oge a n’ime mmụọ. Mwakpo nke atọ bụ ala ọma jijiji nke iwu Ụka taa nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya. N’ebe ahụ ka a na-achụ Aịzik n’àjà, n’ebe ahụ ka ndị na-eso ụzọ Jọn, ihe nnọchianya nke nnukwu igwe mmadụ ndị e nyere uwe ọcha nke ịnọ n’ọnwụ n’ihi okwukwe, nụrụ ma hụ ọrụ nke ọkọlọtọ ahụ. Ebe etiti nke Jenesis, Matiu na The Desire of Ages na-akọwa ịkà akara nke puku narị na iri anọ na anọ na ịkpọ ndị mba ọzọ.

Nkọwa Kraịst nyere Nikọdimọs bụ ọrụ nke ifufe, ọ bụ ezie na a naghị ahụ ọrụ ya anya.

> “Nikodimọs ka nọ n’ịtụnanya, Jisọs wee jiri ifufe kọwaa ihe Ọ na-ekwu: ‘Ifufe na-efe ebe ọ chọrọ, ị na-anụkwa ụda ya, ma ị pụghị ịkọ ebe o si abịa, ma ọ bụ ebe ọ na-aga: otu a ka onye ọ bụla a mụrụ site na Mmụọ dị.’”

> “A na-anụ ifufe n’etiti alaka osisi, ka ọ na-eme ka akwụkwọ na okooko osisi kpọọ nkụ; ma ọ dịghị ahụ anya, ọ dịghịkwa onye maara ebe o si abịa ma ọ bụ ebe ọ na-aga. Otu a ka ọrụ Mmụọ Nsọ si arụ n’obi. A pụghị ịkọwa ya karịa ka a pụrụ ịkọwa mmegharị ifufe. O nwere ike ịbụ na mmadụ agaghị enwe ike ikwu oge ma ọ bụ ebe ziri ezi, ma ọ bụ soro nyochaa ọnọdụ niile dị n’usoro ntụgharị ya; ma nke a anaghị egosi na a naghị atụgharị ya. Site n’ọrụ nke na-adịghị ahụ anya dịka ifufe, Kraịst na-arụ ọrụ mgbe niile n’obi. Nke nta nke nta, ma eleghị anya n’amaghị ama nke onye na-anata ya, a na-etinye mmetụ ndị na-adọ mkpụrụobi ahụ n’ebe Kraịst nọ. Ndị a nwere ike ịbata site n’ịtụgharị uche banyere Ya, site n’ịgụ Akwụkwọ Nsọ, ma ọ bụ site n’ịnụ okwu ahụ n’ọnụ onye nkwusa dị ndụ. Na mberede, dịka Mmụọ ahụ na-abịa site n’arịrịọ kpọmkwem karị, mkpụrụobi ahụ na-eji ọṅụ nyefee onwe ya nye Jisọs. Ọtụtụ na-akpọ nke a ntụgharị mberede; ma ọ bụ nsonaazụ nke ogologo oge Mmụọ nke Chineke ji adọta ya n’ịhụnanya,—usoro dị ogologo, nke ndidi jupụtara na ya.”

> “Ọ bụ ezie na ifufe n’onwe ya anaghị ahụ anya, ọ na-arụpụta mmetụta ndị a na-ahụ ma na-enwe mmetụta ha. Otu a kwa, ọrụ nke Mmụọ n’elu mkpụrụobi ga-egosipụta onwe ya n’omume ọ bụla nke onye ahụla ike nzọpụta ya. Mgbe Mmụọ nke Chineke na-ewere obi n’aka Ya, Ọ na-agbanwe ndụ ahụ. A na-ewepụ echiche mmehie, a na-ajụ ajọ omume; ịhụnanya, ịdị umeala n’obi, na udo na-anọchi anya iwe, ekworo, na esemokwu. Ọṅụ na-anọchi anya mwute, ma ọdịdị ihu na-egosipụta ìhè nke eluigwe. Ọ dịghị onye na-ahụ aka ahụ nke na-ebuli ibu arọ ahụ, ma ọ bụ hụ ìhè ahụ ka ọ na-esi n’ụlọikpe nke elu na-arịda. Ngọzi ahụ na-abịa mgbe mkpụrụobi ji okwukwe rara onwe ya nye Chineke. Mgbe ahụ ike ahụ nke anya mmadụ ọ bụla na-apụghị ịhụ na-ekepụta mmadụ ọhụrụ n’onyinyo Chineke.” The Desire of Ages, 172, 173.

Na 9/11, mmiri ozuzo ikpeazụ malitere ịfesa. Na 9/11, Islam, nke e sere onyinyo ya dịka “ifufe ọwụwa anyanwụ” n’amụma Baịbụl, bịarutere dịka mbido nke ịkà akara nke narị puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ malitere. Mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ, nke bụ ozi e sere onyinyo ya dịka “mmanụ ọlaedo” nke na-asọpụta site na ọkpọkọ ọlaedo abụọ nke Zekaraya, malitere ịkpọ ndị Seventh-day Adventist nke Laodisia ka ha chegharịa. Ifufe nke Mmụọ Nsọ malitere ọrụ ya nke ịkụzi ihe niile e dere, ma jiri ozi nke ụzọ ochie nke Jeremaịa kwuo n’obi ndị Laodisia kpuru ìsì. A kọwara nke ọma karịa ọrụ nke Mmụọ Nsọ nke a gosiri Nikọdimọs, ya bụ “nzọụkwụ site n’nzọụkwụ,” “ọrụ dị mkpa a ga-arụ n’obi ndị niile ga-eketa alaeze eluigwe.” Kraịst jiri usoro a tụnyere ọrụ nke ifufe, ma usoro ahụ na-eme n’oge nke “ifufe ọwụwa anyanwụ,” nke bịarutere na 9/11. Aịzaya na-ekwu maka otu oge a n’ụzọ nke ifufe siri ike.

> N’ókè, mgbe ọ na-apụta, ị ga-emegide ya: ọ na-egbochi ifufe ya dị ike n’ụbọchị ifufe ọwụwa-anyanwụ. Ya mere, site na nke a ka a ga-ehichapụ ajọ omume Jekọb; nke a bụkwa mkpụrụ niile nke iwepụ mmehie ya; mgbe ọ na-eme ka nkume niile nke ebe ịchụàjà dị ka nkume nzu a kụrisịrị akụrisị, ọhịa arụsị na onyinyo arụsị agaghị eguzo ọzọ. Aịzaịa 27:8, 9.

Ndị amụma niile na-adakọrịta n’etiti onwe ha n’ụbọchị ikpeazụ, ma “ifufe siri ike” nke Aịsaịa bụ ifufe esemokwu nke Jọn, nke a na-ejide ka ọ ghara ịfụ n’oge a na-akara otu narị puku na puku iri anọ na anọ akara. Ifufe siri ike nke Aịsaịa bụ ifufe ọwụwa anyanwụ nke “a kwụsịrị” n’akaebe Aịsaịa, ma e jidere ya ka ọ ghara ịfụ n’akaebe Jọn. A na-ejide ifufe esemokwu nke Jọn ka ọ ghara ịfụ mgbe a na-akara ndị Chineke akara, ma a na-akọwa ifufe ọwụwa anyanwụ nke Aịsaịa dịka oge ahụ “a na-asachapụ” “ajọ omume Jekọb.” Okwu Hibru a sụgharịrị “asachapụ” pụtara ime mkpuchi mmehie. Akara nke Jọn bụ otu ihe ahụ dị ka nke Ezikiel isi nke itoolu, ma ọ bụkwa otu ihe ahụ dị ka ịsachapụ ajọ omume Jekọb. Mmụọ-ozi ahụ nke na-agafe n’etiti Jerusalem na-etinye akara n’elu ndị na-asụ ude ma na-eti mkpu bụ mmụọ-ozi ahụ nke na-arịgo site n’“ọwụwa anyanwụ.”

> Mgbe ihe ndị a gachara, ahụrụ m ndị mmụọ ozi anọ ka ha guzo n’akụkụ anọ nke ụwa, na-ejide ifufe anọ nke ụwa, ka ifufe ghara ife n’elu ụwa, ma ọ bụ n’elu oké osimiri, ma ọ bụ n’elu osisi ọbụla. Ahụrụ m kwa mmụọ ozi ọzọ ka ọ na-arịgo site n’ọwụwa anyanwụ, onye nwere akara nke Chineke dị ndụ: ọ tiri mkpu n’oké olu nye ndị mmụọ ozi anọ ahụ, ndị e nyere ike imebi ụwa na oké osimiri, sị, Emerụkwala ụwa, ma ọ bụ oké osimiri, ma ọ bụ osisi ndị ahụ, ruo mgbe anyị ga-akara ndị ohu Chineke anyị akara n’egedege ihu ha. Nkpughe 7:1–3.

Mmụọ-ozi ahụ bụ Kraịst, Ọ rịgooro n’elu n’ọgwụgwụ ụbọchị iri anọ nke ozizi Ọ kụziri ndị na-eso ụzọ Ya ihu na ihu n’oge Pentikọst; ma Ọ na-arịgokwa n’elu n’emume opi ndị ahụ dị na Levitikọs iri abụọ na atọ, n’ọgwụgwụ ụbọchị iri atọ nke ozizi ihu na ihu ya na ndị nchụàjà, ndị ọnụọgụ iri atọ nọchiri anya ha.

Afọ 2026 bụ ntuli aka etiti oge, e kwadolarịkwa ntuli aka ndị ahụ dị ka akara-ụzọ amụma. Ọ bụrụ na ndị Democrat ezubeghị ohi ntuli aka nke 2020, Trump agaghị emezu mgbagwoju anya nke Rom. Mgbagwoju anya nke Rom bụ na ọ bụ nke asatọ ma si n’ime asaa ahụ pụta. Mgbagwoju anya ahụ na-akọwa Trump dịka onye nnọchi anya ihe oyiyi nke anụ ọhịa ahụ, onye na-abịakarị dị ka nke asatọ, ma bụrụkwa nke asaa ahụ. N’ime Daniel isi nke asaa, e kwesiri iwepụ mpi atọ n’ime mpi iri nke Rom ndị ọgọ mmụọ ka mpi nta ahụ wee bilie. N’ebe ahụ Rom ndị popu biliri dị ka nke asatọ n’etiti mpi asaa ndị ọzọ, ma o sitere na Rom ndị ọgọ mmụọ pụta, n’ihi na o kwesiri ịbụ nke asaa ahụ. N’ime Daniel isi nke asatọ, e ji mpi abụọ nọchite alaeze Medo-Persia, mgbe ahụ Gris bụ otu mpi, nke mgbe agbajiri ya mụrụ mpi anọ; ya mere, tupu Rom abịa, e nweela mpi asaa, mpi nta nke Rom bụkwa nke asatọ. E nwere ndị akaebe ọzọ na-egosi eziokwu ahụ bụ na Rom na-abịakarị dị ka nke asatọ ma bụrụkwa nke asaa ahụ, ma isi ebe a na-ezo aka na mgbagwoju anya a bụ Mkpughe isi nke iri na asaa.

> Ma lee echiche nke nwere amamihe. Isi asaa ahụ bụ ugwu asaa, nke nwanyị ahụ nọkwasịrị n’elu ha. E nwekwara ndị eze asaa: ise adaala, otu dịkwa, nke ọzọ abịabeghị; ma mgbe ọ bịara, ọ ghaghị ịnọ naanị nwa oge. Ma anụ-ọhịa ahụ nke dịbu, ma ọ dịkwaghị, ọbụna ya onwe ya bụ nke asatọ, ma ọ sitere n’ime asaa ahụ, ọ na-alakwa n’iyi. Mkpughe 17:9–11.

Ntuli aka e zuru na 2020 kpọpụtara ntuli aka dịka akara-ụzọ amụma. Ihe akaebe nke abụọ banyere eziokwu a dị n’ihe metụtara Onyeisiala Carter. Reagan bụ onye mbụ n’ime ndịisiala ndị ahụ na-eduga n’ịbụ Trump onye nke asatọ nke sitere na asaa, dịka ọ na-akpụ onyinyo nke Rom. Reagan bụ onye mbụ n’usoro ndịisiala asatọ kemgbe oge ọgwụgwụ na 1989. E mezuru 1989 n’ime Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke mbụ ruo nke anọ, ma ọ na-egosipụta àmà nke onyeisiala kacha baa ụba. Tupu Reagan abịa, onyeisiala kasị njọ n’akụkọ ihe mere eme ruo n’oge ahụ buru onyeisiala. Carter hapụrụ ọfịs ebe nsogbu nke Islam ka na-edozighị. Afọ iri anọ na asaa ka e mesịrị, Trump nọ ugbu a na-edozi nsogbu ahụ Democrat Carter hapụrụ nye Reagan. N’ihi na Reagan, onye mbụ na alfa, bụ onye Republican nke na-anọchi anya onye Republican n’ọgwụgwụ na omega, Trump kwa ga-achọkwa iketa nsogbu nke Islam nke onyeisiala Democrat bu ya ụzọ kere, onye, site n’ịdị mkpa amụma, ga-abụrịrị onyeisiala kasị njọ n’akụkọ ihe mere eme ruo n’oge ahụ. Obama, n’ezie, mezuru njirimara amụma ndị ahụ niile, Biden mekwara otu ahụ. Ka Reagan wee bụrụ ihe nnọchianya nke onye ikpeazụ, ọ ghaghịkwa ịnọchi anya ọ bụghị naanị onye nke asatọ, kama kwa onye nke isii. N’ime ime nke a, Odum nke ebo Juda aghaghị ịchịkwa ntuli aka ndị ahụ iji mee ka usoro ọchịchị ndịisiala dara ada nke bu Trump ụzọ n’ime ihe atụ abụọ ahụ guzosie ike. Ntuli aka bụ akara-ụzọ amụma, ma 2026 bụ ntuli aka etiti oge maka onyeisiala ahụ bụ onye nke asatọ nke sitere na asaa.

Akara narị afọ abụọ na iri ise nke United States malitere n’afọ 1776 ma mezuo n’afọ 2026. Akara narị afọ abụọ na iri ise nke 457 BC mezuo n’afọ 207 BC, n’etiti amaokwu nke iri na otu ruo nke iri na ise, ya bụ, n’agha Raphia na Panium. Raphia kwekọrọ n’amụma na ọgbụgba ndụ ibi úgwù nke Jenesis iri na asaa, Panium kwa kwekọrọ n’amụma na ọgbụgba ndụ nke ndị otu narị puku iri anọ na anọ nke Matiu iri na isii. Afọ 2026 kwekọrọ n’afọ 207 BC, n’etiti amaokwu nke iri na otu na nke iri na ise—n’etiti Raphia na Panium, nke pụtakwara ịbụ n’etiti ọgbụgba ndụ mbụ Chineke mere na ndị a họọrọ na ọgbụgba ndụ ikpeazụ Chineke mere na ndị a họọrọ.

Ahịrị afọ narị abụọ na iri ise ndị na-agwụ n’etiti afọ 207 T.K. na 2026 kwekọrọ n’ahịrị afọ narị abụọ na iri ise nke mkpagbu nke malitere mgbe obodo Rom gbara ọkụ n’afọ 64. Malite n’ebe ahụ, e kwusara ndị bi na Jerusalem afọ asaa nke ịdọ aka ná ntị banyere mbibi na-abịa, site n’aka otu nwoke pụrụ iche. Mgbe afọ iri asaa rutere ma bibie Jerusalem, chọọchị Chineke gbasasịrị, ha wee gbasaa oziọma n’ụwa nile. N’otu oge ahụ chọọchị Efesọs na-ekwusa ozi Pentikọst nke mbilite n’ọnwụ, mkpagbu nke chọọchị Smaịna nọchiri anya ya malitere, n’ihi na, n’ihi mkpa amụma, chọọchị abụọ ahụ ga-agba n’ahịrị ọnụ ruo oge ụfọdụ. Pọl bụ onye ndu nke chọọchị amụma nke Efesọs, ma o dere banyere akụkọ abụọ ahụ.

> Mkpagbu na ahụhụ ndị bịakwutere m na Antiọk, na Aịkọniọm, na Lịstra; ụdị mkpagbu niile m tachiri obi n’ime ha: ma n’ime ha niile Onyenwe anyị napụtara m. Ee, ma ndị niile chọrọ ibi ndụ nsọpụrụ Chineke n’ime Kraịst Jizọs ga-ata ahụhụ mkpagbu. 2 Timoti 3:11, 12.

A.T. Jones kọwara oge ahụ nke dị afọ narị abụọ na iri ise nke malitere n’afọ 64 ma kwụsị na Iwu Milan n’afọ 313. N’ime afọ ndị ahụ, Rom ndị ọgọ mmụọ gara n’ihu n’ịkpagbu ndị nke Chineke, ma ozi ahụ e zigara nzukọ na Smaina kọwara ụbọchị iri, nke na-anọchi anya mkpagbu kachasị njọ n’oge ahụ.

> Atụla egwu ihe ọbụla n’ime ihe ndị ị ga-ata ahụhụ n’ihi ha: lee, ekwensu ga-atụba ụfọdụ n’ime unu n’ụlọ mkpọrọ, ka e wee nwalee unu; unu ga-enwekwa mkpagbu ụbọchị iri: bụrụ onye kwesịrị ntụkwasị obi ruo ọnwụ, m ga-enyekwa gị okpueze nke ndụ. Mkpughe 2:10.

Oge mkpagbu ahụ nke Eze Ukwu Diocletian nọchiri anya ya bụ nke afọ iri, malite n’afọ 303 ma kwụsị n’afọ 313, mgbe Eze Ukwu Constantine Onye Ukwu nọ n’oche ọchịchị, dịkwa ka ọ ga-adị n’oge iwu mbụ nke ụbọchị Sọnde n’afọ 321, nakwa mgbe o kewara Rome n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ n’afọ 330. E ji akara amụma kọwaa afọ 313 site n’alụmdi na nwunye ndọrọ ndọrọ ọchịchị e mere na Milan, mgbe Eze Ukwu Constantine (onye na-achị ọdịda anyanwụ) haziri ka nwanne ya nwanyị nke otu nna ha, Flavia Julia Constantia, lụọ Licinius, eze ukwu nke na-achị akụkụ ọwụwa anyanwụ (ma ọ bụ nke na-achọ ịghọ ọwụwa anyanwụ n’oge na-adịghị anya) nke Alaeze Ukwu Rom. E mechiri alụmdi na nwunye ahụ n’ụzọ ihe nnọchianya mgbe Constantine kewara alaeze ahụ n’ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ n’afọ 330.

Oge afọ 250 nke Nero na-amalite site n’oge afọ asaa nke malitere ma kwụsịkwa n’ịgba obodo mgba, nke na-anọchi anya njedebe nke ụwa. N’ọgwụgwụ oge ahụ, e nwere afọ iri pụrụ iche nke mkpagbu. Oge ahụ malitere n’oge Efesọs, mesịa kpuchie akụkọ ihe mere eme nke Sịmọna ruo n’oge ụka nkwenye na nkwekọrịta nke Constantine, mgbe ụka Pegaamọs bịarutere na 313.

Afọ iri na asaa ndị ahụ site n’afọ 313 ruo 330 na-enweta ihe ha na ya na-adakọ n’akụkọ ihe mere eme nke Raphia na Panium, ebe ọgụ nke afọ 217 BC na ọgụ nke afọ 200 BC kewara site n’afọ iri na asaa. N’agha Raphia, Ptolemy meriri, ma ọ ga-anwụla ma pụọ tupu agha Panium. Otú ọ dị, ọ chịrị afọ iri na asaa site n’afọ 221 BC ruo n’afọ 204 BC. Ahịrị atọ nke afọ 250, nke ejikọtara ọnụ site n’afọ iri na asaa atọ, na-amanye ka a tụlee na 313 na-adakọ na 2026.

313 bụ mgbanwe pụrụ iche si n’ịkpagbu banye n’ime nkwekọrịta mmehie, ya mere ọ na-akara 313 akara dị ka ihe nnọchianya nke mgbanwe nwere ụdị amụma ụfọdụ, nke e jiri mgbanwe si na Smyrna ruo Pergamos gosipụta. Nzọụkwụ mbụ ka e ji alụmdi na nwunye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nọchite anya ya, nke mechara kwụsị n’ịgba alụkwaghịm afọ iri na asaa ka e mesịrị. Nzọụkwụ nke abụọ bụ iwu Sọnde mbụ. Mmụọ nsọ na-agwa anyị na tupu iwu Sọnde ahụ abịa, e nwere usoro na-aga n’ihu nwayọọ nwayọọ, nzọụkwụ site na nzọụkwụ, nke gụnyere iwu Sọnde ndị na-ebute ụzọ tupu iwu Sọnde ahụ a kọwara dịka ime ka ị debe Sọnde, nakwa ịkpagbu gị n’ihi idebe ụbọchị izu ike nke asaa nke Chineke.

> “Ọ bụrụ na onye na-agụ ya chọrọ ịghọta ndị ọrụ a ga-eji n’asọmpi ahụ na-abịa n’oge na-adịghị anya, naanị ihe ọ ga-eme bụ ịgbaso akụkọ banyere ụzọ ndị Rom ji mee otu ebumnuche ahụ n’oge gara aga. Ọ bụrụ na ọ chọrọ ịmata otú ndị Katọlik na ndị Protestant, mgbe ha jikọtara ọnụ, ga-esi emeso ndị na-ajụ ozizi ha dị ka nkwenkwe, ka o lelee mmụọ nke Rom gosipụtara megide Ụbọchị Izu Ike na ndị na-agbachitere ya.

> “Iwuze eze, nnọkọ izugbe dị elu, na iwu ụka ndị ike ọchịchị ụwa kwadoro, bụ nzọụkwụ ndị emume ndị ọgọ mmụọ si nweta ọnọdụ nsọpụrụ ya n’ime ụwa Ndị Kraịst. Ihe mbụ e mere n’ihu ọha iji manye idebe ụbọchị Sọnde bụ iwu Constantine nyere. (A.D. 321.) Iwu a chọrọ ka ndị bi n’obodo zuo ike n’‘ụbọchị anyanwụ a na-asọpụrụ,’ ma o kwere ka ndị bi n’ime ime obodo nọgide n’ọrụ ugbo ha. Ọ bụ ezie na n’eziokwu ọ bụ iwu ndị ọgọ mmụọ, eze ukwu ahụ manyere ka e debe ya mgbe ọ nabatarala Iso Ụzọ Kraịst n’ọnụ naanị.” The Great Controversy, 573, 574.

Iwu Milan na 313 bụ “iwu eze” nke e mesịrị soro ya “nzuko ukwu niile na iwu ụka nke ike ọchịchị ụwa kwadoro bụ nzọụkwụ ndị ahụ.” Ndị a bụ nzọụkwụ na-aga n’ihu nke dugara n’iwu mbụ gbasara Sọnde na 321. Otu n’ime nzọụkwụ ndị ahụ bụ “iwu ụka,” dịka idebe Sọnde, “nke ike ọchịchị ụwa kwadoro.” Oge nke 1888 na-akọwapụta usoro iwu gbasara Sọnde ndị Senator Blair webatara n’ụlọ omeiwu Senate nke na-eruteghị ebe ọ bụla, ma n’otu akụkọ ihe mere eme ahụ, ọtụtụ steeti nọ na-agafe iwu Sọnde nke steeti na-amanye. Ndị àmà abụọ a na-egosi 313 dịka ihe ịrịba ama ebe “iwu eze,” dịka iwu onye isi ọchịchị ga-akara mgbanwe n’akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa, onye e kenyere ikwu okwu dịka dragọn.

Mgbe United States kwuru okwu dịka dragọn, ọ na-ejedebe dịka alaeze nke isii n’amụma Akwụkwọ Nsọ, ọ na-emekwa ya site n’ikwupụta otu ihe ahụ o kwuru ná mmalite ọchịchị ya dịka alaeze nke isii. N’afọ 1798, United States nyere Iwu ndị Ọbịa na Iwu Mmegide Ọchịchị (Alien and Sedition Acts), ndị nọchiri anya iwu Sọnde n’ụdị. Iwu ndị Ọbịa na Iwu Mmegide Ọchịchị nke 1798 bụ nzọụkwụ nke atọ n’ime nzọụkwụ atọ ndị malitere n’afọ 1776 site na Nkwupụta Nnwere Onwe, nke Iwu Ọchịchị sochiri ya n’afọ 1789. Nzọụkwụ atọ ndị ahụ kwekọrọ na 313, 321, na 330.

1776, 1789 na 1798 bụcha omume ndị a kọwara dịka ikwu okwu, n’ihi na mkpughe na-agwa anyị na “ikwu okwu nke mba ahụ bụ omume nke ndị ọchịchị omeiwu na ndị ọchịchị ikpe ya.” 313, 321 na 330 bụcha ihe-iriba-ama ndị metụtara Constantine Onye Ukwu. Ọgwụgwụ Izrel oge ochie nke nkịtị, ma alaeze ugwu ma alaeze ndịda, ka a na-anọchi anya dịka ịgba alụkwaghịm, nke bụ ihe 330 na-anọchi anya ya. Ịgba alụkwaghịm n’etiti ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ n’ime alụmdi na nwunye nke malitere afọ iri na asaa tupu ahụ, na alụmdi na nwunye nke Iwu nke Milan. N’oge iwu ụbọchị Sọnde, United States ga-emejuola iko ya nke oge nnwale ya, a ga-agbakwa ya alụkwaghịm n’ebe Chineke nọ n’usoro nzube amụma ya, dịka e ji ala ahụ na-eru mmiri ara ehi na mmanụ aṅụ mee ihe nlereanya nye Izrel oge ochie. Mkpughe na-ekwu na ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esochi mbibi nke mba. Nke ahụ na-eme mgbe Chineke gbara ala ahụ ebube alụkwaghịm dịka afọ 330 si anọchi anya ya. Site n’alụmdi na nwunye nke 313 ruo na nke mbụ n’usoro iwu ụbọchị Sọnde ndị na-arị elu n’ike na 321 ruo n’ịgba alụkwaghịm nke 330. 1776 kwekọrọ na 313, 1789 kwekọrọ na 321, 1798 kwekọrọkwa na 330.

330 bụkwa mmezu nke afọ 360 kemgbe agha Actium n’afọ 31 T.K. Actium bụ ihe mgbochi nke atọ nke Rom, ya mere ọ na-anọchi anya iwu Sọnde ebe Rom nke oge a na-emeri ihe mgbochi ya nke abụọ na nke atọ. N’akara ụzọ nke 330, agha Panium na-ejikọta na agha Actium. Agha Raphia n’afọ 217 T.K. kwekọrọ na agha Ukraine n’afọ 2014, mgbe ahụ n’afọ 2015 Trump malitere mkpọsa mbụ ya maka onye isi ala, n’afọ 2020 e gburu mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa, n’afọ 2023 a kpọlitere ha abụọ n’ọnwụ. N’afọ 2024 ule nke ntọala bidoro, ma n’afọ 2025 e ji mmalite ọchịchị ha nke onye isi ala nke asatọ na onye otu papal ya mara njikọ amụma ha.

Anyị ga-aga n’ihu na ihe ndị a n’isiokwu ọzọ.

Back to Articles