Article

# Akwụkwọ Daniel - Nọmba Otu Nari na Iri na Otu

Ikpughe Ihe Ọ Pụtara N’Amụma Banyere Abubakar n’Iwe Mbụ nke Mkpughe

Author

Jeff Pippenger

Published

March 2, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

N’akụkọ amụma nke Ahụhụ mbụ, onye ndú sochiri Mohammed bụ Abu Bakr Abdullah ibn Abi Quhafa, nna nwunye Mohammed. Anyị ga-akpọ ya Abubakar. A kpọtụrụ ma ya ma Mohammed n’amaokwu anọ mbụ ahụ. Abubakar bụ onye ọchịchị Alakụba mbụ mgbe Mohammed gasịrị, akụkọ ihe mere eme dekwara iwu o nyere ndị agha ya, nke e sere n’onyonyo n’amaokwu nke anọ nke Mkpughe isi nke itoolu. Iwu ahụ na-anọchi anya usoro ịkàrà nke malitere n’ọbịbịa nke Ahụhụ nke atọ, nke bụkwa Opi nke Asaa, nke bụkwa ọbịbịa nke mmụọ ozi nke atọ.

> Mmụọ-ozi nke ise wee kpọọ opi ya, m wee hụ kpakpando ka o si n’eluigwe daa n’ala; e wee nye ya mkpịsị ugodi nke olulu enweghị ngwụcha. O wee meghee olulu ahụ enweghị ngwụcha; anwụrụ wee si n’olulu ahụ bilie, dị ka anwụrụ nke nnukwu ọkụ-ọkụ; anyanwụ na ikuku wee gbaa ọchịchịrị n’ihi anwụrụ nke olulu ahụ. Site n’anwụrụ ahụ ka igurube si pụta n’elu ụwa: e wee nye ha ike, dịka akpị nke ụwa nwere ike. E wee nye ha iwu na ha agaghị emerụ ahịhịa nke ụwa, ma ọ bụ ihe ọbụla na-acha ndụ ndụ, ma ọ bụ osisi ọbụla; kama naanị ndị mmadụ ahụ ndị na-enweghị akara nke Chineke n’egedege ihu ha. Mkpughe 9:1–4.

“Kpakpando” ahụ nke si n’eluigwe daa bụ Mohammed, onye malitere ozi ya n’afọ 606. E nyere Mohammed “igodo” nke ga-“emepe” “olulu enweghị nsọtụ,” ka “anwụrụ-ọkụ” wee mee ka “anyanwụ na ikuku” gbaa ọchịchịrị, ma wepụta “igurube” ndị e nyere “ike” dịka ike nke “akpị.” Igodo ahụ bụ agha ndị agha nke butere adịghị ike n’ike agha nke ndị Rom, si otu a mee ka agha nke Islam bilie. Olulu enweghị nsọtụ ahụ bụ akara nke Arabia, ebe a mụrụ Islam, ma anwụrụ-ọkụ ahụ nọchiri anya okpukpe ụgha nke Islam nke ga-agbasa n’elu ụwa ma jide otu ókèala ahụ nke igwe igurube ndị na-efegharị gafee ugwu Afrịka, ndịda Europe na Arabia ga-ejupụta. Igurube ahụ bụ akara nke Islam, ike kwa, n’amụma, nọchiri anya ike agha. Ike ha ga-adị ka nke akpị, nke na-ata n’atụghị anya. Uriah Smith kwuru:

> “Kpakpando sitere n’eluigwe daa n’ụwa; e nyekwara ya mkpịsị-igodo nke olulu enweghị ngwụcha.”

> “Mgbe eze ọchịchị Peasia nọ na-atụgharị n’obi ya ihe ịtụnanya nile nke nka ya na ike ya, o natara akwụkwọ-ozi sitere n’aka otu nwa amaala na-adịghị ama ama nke Mecca, na-akpọ ya òkù ka o kweta na Mohammed bụ onyeozi nke Chineke. Ọ jụrụ ọkpụkpọ ahụ, wee dọwaa akwụkwọ-ozi ahụ. ‘Otú a ka ọ dị,’ ka onye amụma Arab ahụ tiri mkpu, ‘na Chineke ga-adọwa alaeze ahụ, ma jụ arịrịọ Chosroes.’ E debere Mohammed n’ókè alaeze ukwu abụọ ndị a nke Ọwụwa Anyanwụ; o jiri ọṅụ zoro ezo na-elekọta ọganihu nke mbibi ha na-ebibikọta onwe ha; ma n’etiti mmeri ndị Peasia o ji anya ike kwuo n’ihu na, tupu ọtụtụ afọ agafe, mmeri ga-alaghachi ọzọ n’akara agha nke ndị Rom. ‘N’oge a sịrị na e nyere amụma a, ọ dịghị amụma ọ bụla nwere ike ịdị anya karị site n’imezu ya, ebe afọ iri na abụọ mbụ nke Heraclius kwusara mgbasa-ala nke alaeze ukwu ahụ nke na-abịanụ.’...”

> “Khosrau meriri ihe Rome nwere [n’] Eshia na Afrịka n’okpuru ya. Ma ‘ala-eze Rom,’ n’oge ahụ, ‘ebelatara ruo n’akụkụ mgbidi Constantinople, ya na ihe fọdụrụ nke Gris, Ịtali, na Afrịka, nakwa ụfọdụ obodo ndị dị n’akụkụ osimiri, site na Taịa ruo Trebizond, n’ụsọ oké osimiri Eshia. Ahụmahụ nke afọ isii mechara mee ka eze Peshia kwenye ịhapụ mmeri Constantinople, ma kọwaa ụtụ a ga-akwụ kwa afọ dịka mgbapụta nke ala-eze Rom,—puku talenti ọlaedo, puku talenti ọlaọcha, uwe silk puku, ịnyịnya puku, na ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke puku. Heraclius kwetara n’okwu ihere ndị a. Ma oge na ohere o nwetara iji chịkọta akụ ndị ahụ n’ime ogbenye nke Ọwụwa Anyanwụ ka ejiri n’ịrụsi ọrụ ike kwadebe mwakpo obi ike na nke enweghị olileanya.’”

> “Eze Peasia ledara onye Saracen a na-amaghị ama nlelị, wee kwaa ozi nke onye amụma ụgha ahụ nke Mecca emo. Ọbụna ọdịda Alaeze Ukwu Rom agaghịara emepe ụzọ nye Mohammedanism, ma ọ bụ nye ọganihu nke ndị Saracen ahụ ji agha agbasa aghụghọ, ọbụna ma ọ bụrụ na eze ndị Peasia na chagan nke ndị Avar (onye nọchiri Attila) kewara n’etiti ha ihe fọdụrụ n’alaeze ndị Siza. Chosroes n’onwe ya dara. Alaeze eze Peasia na nke Rom mefuru ike ibe ha. Ma tupu e tinye mma-agha n’aka onye amụma ụgha ahụ, e si n’aka ndị gaara egbochi ọsọ ya ma zọpịa ike ya kụpụ ya.”

> “‘Kemgbe n’ụbọchị Scipio na Hannibal, ọ dịbeghị ọrụ agha ọ bụla e tinyerela n’ọrụ nke siri ike n’obi karịa nke Heraclius mezuru maka ịnapụta alaeze ukwu ahụ. Ọ chọgharịrị ụzọ ya jupụtara n’ihe ize ndụ site n’Oké Osimiri Ojii na ugwu Armenia, banye n’ime obi Persia, ma kpọghachite ndị agha nke eze ukwu ahụ ka ha bịa chebe ala nna ha nke na-agba ọbara.’”

> “N’agha Nineveh, nke a lụrụ n’ike site n’isi ụtụtụ ruo n’elekere nke iri na otu, a napụtara n’aka ndị Peshịa ọkọlọtọ iri abụọ na asatọ, e wezụga ndị ahụ a pụrụ ịbụ na e gbajiri ma ọ bụ dọwara adọwa; e bibiri akụkụ kasị ukwuu nke agha ha, ndị mmeri ahụ kwa, ebe ha zoro ọnwụnwa nke ha, nọrọ abalị ahụ n’ubi agha. Emeghekwara obodo na obí eze Asiria nye ndị Rom nke mbụ.”

> “A naghị eme ka eze ukwu Rom sie ike site n’ọgụ mmeri ndị o meriri; ma n’otu oge ahụkwa, sitekwa n’otu ụzọ ahụ, e kwadoro ụzọ nye ìgwè mmadụ nke ndị Saracen si Arabia, dị ka igurube si n’otu mpaghara ahụ, ndị, na-agbasa n’ụzọ ha okwukwe ọchịchịrị na aghụghọ nke Mohammedan, kpuchiri ngwa ngwa ma alaeze Peshia ma nke Rom dum.

> “A gaghị achọ ihe atụ zuru ezu karị banyere eziokwu a karịa nke e nyere n’okwu mmechi nke isiakwụkwọ ahụ sitere n’aka Gibbon, ebe e si wepụta mkpụrụokwu ndị bu ụzọ. ‘N’agbanyeghị na e guzobere agha mmeri n’okpuru ọkọlọtọ Heraclius, mgbalị ahụ na-ekwekọghị n’usoro okike yiri ka o mebiri ike ha karịa na o ji ya rụọ ọrụ. Mgbe eze ukwu ahụ na-emeri mmeri na Constantinople ma ọ bụ Jerusalem, ndị Saracen kwakọọrọ otu obodo nta a na-amaghị amaghị n’ókè-ala Siria ihe, ha wee bibie ụfọdụ ndị agha bụ ndị gara inyere ya aka,—ihe na-adịkarị ma bụrụkwa ihe nta, a sị na ọ bụghị na ọ bụ mmalite nke nnukwu mgbanwe. Ndị ohi ndị a bụ ndịozi Mohammed; obi ike ha nke ara si n’ọzara pụta; ma n’ime afọ asatọ ikpeazụ nke ọchịchị ya, Heraclius tufuru n’aka ndị Arab ógbè ndị ahụkwa o napụtara n’aka ndị Peshia.”

> “‘Mmụọ nke aghụghọ na ịnụ ọkụ n’obi, nke ebe obibi ya na-adịghị n’eluigwe,’ ka a tọhapụrụ n’ụwa. Olùlù nke na-enweghị ngwụcha achọghị ihe ọ bụla ọzọ ma e wezụga mkpịsị ugodi iji meghee ya, mkpịsị ugodi ahụ bụkwa ọdịda Chosroes. O ji nlelị dọwaa akwụkwọ ozi nke otu nwa amaala amaghị ama nke Mecca. Ma mgbe o si na ‘ọkụ ebube’ ya daba n’ime ‘ụlọ elu nke ọchịchịrị’ nke anya ọ bụla na-apụghị ịbanye n’ime ya, aha Chosroes ga-apụ n’ebe nchefu nọ ozugbo n’ihu nke Mohammed; ọnwa mpekere ahụ yikwara ka ọ nọ naanị na-echere ibili ya ruo mgbe kpakpando ahụ ga-ada. Egburu Chosroes, mgbe mmeri zuru ezu meriri ya na mgbe ọ tufusịrị alaeze ya, n’afọ 628; a makwaara afọ 629 site na ‘mmeri Arabia,’ na ‘agha mbụ nke ndị Mohammedan busoro alaeze Rom.’ ‘Mmụọ ozi nke ise fụkwara opi, ahụkwara m kpakpando ka o si n’eluigwe daa n’ụwa; e nyekwara ya mkpịsị ugodi nke olùlù nke na-enweghị ngwụcha. O megherekwa olùlù nke na-enweghị ngwụcha.’ O dara n’ụwa. Mgbe ike alaeze Rom agwụsịla, ma nnukwu eze nke Ọwụwa Anyanwụ dinaala nwụrụ anwụ n’ụlọ elu ọchịchịrị ya, ịkwakọrọ otu obodo amaghị ama dị n’ókè Syria bụ ‘mbuputa nke nnukwu mgbanwe.’ ‘’Ndị na-apụnara mmadụ ihe ahụ bụ ndịozi Mohammed, ịdị dike ha nke ara na-akwọkwa ha pụta site n’ọzara.’”

> “Olulu Enweghị Ngwụcha.—A pụrụ ịmata ihe okwu a pụtara site n’asụsụ Grik, nke akọwara dị ka ‘omimi, enweghị ngwụcha, nke miri emi nke ukwuu,’ ma ọ pụrụ ịtụ aka n’ebe ọ bụla bụ nkịtị, tọgbọrọ n’efu, na nke a na-akọghị ihe. A na-etinye ya n’ọrụ n’ebe ụwa nọ n’ọnọdụ mbụ ya nke ọgbaaghara. Jen. 1:2. N’ihe atụ a, ọ pụrụ ikwesị ntụaka n’ebe ndị nkịtị amaghị ama nke ọzara Arabia, site n’ókè-ala ya ka ìgwè ndị Saracen si pụta dịka ìgwè igurube. Ma ọdịda Chosroes, eze Peshịa, pụrụ n’ezie ịnọchi anya imeghe olulu enweghị ngwụcha ahụ, n’ihi na ọ kwadebere ụzọ ka ndị na-eso Mohammed si n’obodo ha na-amaghị ama pụta, ma gbasaa ozizi aghụghọ ha site n’ọkụ na mma-agha, ruo mgbe ha gbasasịrị ọchịchịrị ha n’alaeze ukwu nile nke Ọwụwa Anyanwụ.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 495–498.

Ahụhụ mbụ, nke bụ opi nke ise, na-egosi mmalite agha Islam megide Rom, ma na-egosikwa ọgụ dị n’etiti Rom na Peshịa ebe Rom meriri; ma site n’ime nke a, o mefuru ike agha ya ruo n’ókè nke na ọ pụghị igbochi ibili nke ike Islam. Àgwà amụma nke ahụhụ mbụ na nke ahụhụ nke abụọ na-akọwapụta àgwà amụma nke ahụhụ nke atọ, ma ọ dị mkpa ịmata ahụhụ abụọ mbụ ahụ dịka ihe nnọchianya nke akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ nke atọ, n’ihi na akụkọ ihe mere eme ahụ na-anọchite anya oge nke ịkàrà ndị puku narị na iri anọ na anọ, nke malitere na Septemba 11, 2001. Mgbe akụkọ ihe mere eme amụma nke Mohammed nọchiri anya ya n’ime amaokwu atọ mbụ gasịrị, amaokwu nke anọ na-ewebata Abubakar, onye ndu mbụ mgbe Mohammed gasịrị.

> E nyere ha iwu ka ha ghara imebi ahịhịa nke ụwa, ma ọ bụ ihe ọ bụla na-acha akwụkwọ ndụ, ma ọ bụ osisi ọ bụla; kama naanị ndị mmadụ ahụ ndị na-enweghị akara nke Chineke n’egedege ihu ha. Mkpughe 9:4.

Iwu Abubakar nyere ndị agha Alakụba nyere ha ntụziaka ka ha mee ọdịiche n’etiti ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe ndị nọ n’ókèala Rom n’oge ahụ. Otu òtù bụ ndị Katọlik, ndị nwere ụfọdụ òtù okpukpe nke na-akpụ isi n’azụ isi ha (tonsure), ma na-edebe ofufe ụbọchị Sọnde. Òtù nke ọzọ bụ ndị na-edebe Sabbath nke ụbọchị nke asaa, ma Sabbath bụ akara nke Chineke.

> “Mgbe Mohammed nwụsịrị, Abubekr nọchiri ya n’isi ọchịchị ahụ na A.D. 632; onye ahụ, ozugbo o mere ka ikike ya na ọchịchị ya guzosie ike nke ọma, zigara ebo Arab ndị ahụ akwụkwọ ozi okirikiri, nke ihe na-esonụ bụ mpụta sitere na ya:—

> “‘Mgbe unu na-alụ agha nile nke Onyenwe anyị, guzosienụ ike dịka ndị ikom, n’enweghị ịtụgharị azụ unu; ma ekwela ka mmeri unu jiri ọbara ụmụ nwanyị na ụmụaka metọọ ya. Ebibila nkwụ ọbụla, ma ọ bụ susuo ubi ọka ọkụ. Egbula osisi mkpụrụọbụla, ma ọ bụ mebie anụ ụlọ n’ụzọ ọ bụla, ma e wezụga naanị ndị unu ga-egbu ka unu rie. Mgbe unu na-eme ọgbụgba ndụ ọbụla ma ọ bụ nkwekọrịta ọbụla, guzosienụ na ya, meekwa ka okwu unu bụrụ eziokwu. Ma ka unu na-aga, unu ga-ahụ ụfọdụ ndị okpukpe bi n’ime mwepụ n’ụlọ ndị mọnk, ndị tụrụ n’obi ife Chineke n’ụzọ ahụ; hapụnụ ha, egbukwala ha, ebibikwala ebe obibi ndị mọnk ha. Unu ga-ahụkwa ụdị mmadụ ọzọ bụ ndị nke nzukọ Setan, ndị isi ha kpara isi n’elu; hụnụ na unu kewara okpokoro isi ha, unu enyela ha ebere ọbụla ruo mgbe ha ga-abụ ndị Mohammed ma ọ bụ kwụọ ụtụ isi.’”

> “A naghị ekwu n’amụma ma ọ bụ n’akụkọ ihe mere eme na a kpọrọ iwu ndị ka nwee obi ebere n’ụzọ ziri ezi nke ukwuu dị ka e si rubere iwu obi ọjọọ ahụ isi; ma otu a ka e nyere ha iwu. Ma ihe ndị bu ụzọ bụ naanị ntụziaka ndị Gibbon dere ka e nyere site n’aka Abubekr nye ndị isi ndị ọrụ ha bụ inye iwu niile nye ndị agha Saracen nile. Iwu ndị ahụ kwekọrọ n’ụzọ zuru ezu na amụma ahụ, dịka a ga-asị na caliph ahụ n’onwe ya nọ na-eme ihe n’ịma nke ọma, nakwa n’irubere iwu ka elu karịa nke mmadụ na-anwụ anwụ isi ozugbo; ma n’ime omume ahụ n’onwe ya nke ịpụ ịga lụso okpukpe Jisọs ọgụ, na ịgbasa Mohammedanism n’ọnọdụ ya, o kwughachiri okwu ndị ahụ e buru amụma na Mkpughe nke Jisọs Kraịst na ọ ga-ekwu.”

> “Akara Chineke N’Ihu Ha.—N’ihe ndị e kwuru banyere isi nke 7:1–3, anyị egosila na akara Chineke bụ Ụbọchị Izu Ike nke iwu nke anọ; ma akụkọ ihe mere eme ekwughị nkịtị banyere eziokwu ahụ na e nwewo ndị na-edebe ezi Ụbọchị Izu Ike n’ime oge nhazi a ugbu a nile. Ma ajụjụ ebilitela ebe a n’ime ọtụtụ mmadụ, sị, ònye bụ ndị ikom ahụ ndị n’oge a nwere akara Chineke n’ihu ha, ma ndị n’ihi ya ghọrọ ndị a napụrụ n’ime mmegbu ndị Mohammedan? Ka onye na-agụ ya cheta eziokwu ahụ, nke e kwurula mbụ, na e nwewo ụfọdụ n’ime oge nhazi a nile ndị nwere akara Chineke n’ihu ha, ma ọ bụ ndị nwere nghọta n’idebe ezi Ụbọchị Izu Ike; ma ka ha tụleekwa n’ihu na ihe amụma ahụ na-ekwupụta bụ na mwakpo nke ike ndị Turkey a na-ebibi ebibi adịghị edu megide ha, kama ọ bụ megide ìgwè ọzọ. N’ụzọ dị otu a, a na-ewepụ isiokwu a n’ihe isi ike ya nile; n’ihi na nke a bụ naanị ihe amụma ahụ n’eziokwu na-ekwupụta. Naanị otu ìgwè mmadụ ka a kpọrọ n’ile anya ozugbo n’ime akụkụ ederede ahụ; ya bụ, ndị ahụ na-enweghị akara Chineke n’ihu ha; a na-ebutekwa nchebe nke ndị nwere akara Chineke naanị site n’echiche a na-apụta n’enweghị ikwu ya kpọmkwem. N’ihi ya, anyị anaghị amụta site n’akụkọ ihe mere eme na onye ọ bụla n’ime ndị a tinyere aka n’ime ọdachi ọ bụla ndị Saracen wetara n’ahụ ihe ndị ha kpọrọ asị. E nyere ha ọrụ megide ìgwè mmadụ ọzọ. Ma mbibi nke ga-abịakwasị ìgwè mmadụ a adịghị etinye ya n’ịtụnyere ya na nchebe nke ndị ọzọ, kama naanị na nke mkpụrụ na ahịhịa ndụ nke ụwa; ya mere, Emerụkwala ahịhịa, osisi, ma ọ bụ ihe ọ bụla na-acha ndụ ndụ, kama naanị otu ìgwè mmadụ ụfọdụ. Ma n’ime mmezu ya, anyị nwere ihe nkiri dị ịtụnanya nke agha ndị na-awakpo na-ahapụ ihe ndị agha ndị dị otú ahụ na-ebibikarị, ya bụ, ihu na ihe okike nke ọdịdị ala; ma, n’ịgbaso ikike e nyere ha ime ihe ọjọọ megide ndị ahụ na-enweghị akara Chineke n’ihu ha, na-agbawaa okpokoro isi nke otu ìgwè ndị okwukwe nwere isi a kpụrụ ntutu ya n’elu, bụ ndị so n’ụlọ nzukọ Setan.”

> “Ndị a, obi abụọ adịghị ya, bụ otu òtù ndị mọnk, ma ọ bụ nkewa ọzọ nke Chọọchị Roman Katọlik. Ọ bụ megide ndị a ka e duziri agha nke ndị Mohammedan. O yikwara anyị na e nwere adabara pụrụ iche, ma ọ bụrụ na ọ bụghị nzube kpọmkwem, n’ịkọwa ha dịka ndị na-enweghị akara nke Chineke n’egedege ihu ha; ebe ọ bụ na nke a bụ kpọmkwem chọọchị ahụ nke napụrụ iwu Chineke akara ya, site n’ịdọpụ ezi ụbọchị izu ike ahụ, ma wulite nke adịgboroja n’ọnọdụ ya. Anyị aghọtaghịkwa, ma site n’amụma ahụ ma ọ bụ site n’akụkọ ihe mere eme, na ndị ahụ Abubekr nyere ndị na-eso ya iwu ka ha ghara imetọ bụ ndị nwere akara nke Chineke, ma ọ bụ na ha bụ n’eziokwu ndị Chineke. Onye ndị ahụ bụ, na n’ihi gịnị ka e ji hapụ ha, akaebe ntakịrị Gibbon nyere anaghị eme ka anyị mara, anyị enweghịkwa ụzọ ọzọ isi mata ya; ma anyị nwere ihe kpatara ya nile iji kwere na ọ dịghị onye ọbụla n’ime ndị a nwere akara nke Chineke ka e metọrọ, ebe a tinyere ndị nke ọzọ, ndị n’ụzọ doro anya na ha enweghị ya, n’ọnụ mma agha; ya mere nkọwa nile nke amụma ahụ ezutewo nke ọma nke ukwuu.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 500–502.

Abubakar chịkọtara ndị na-eso Mohammed n’ime Otu Caliphate mgbe Mohammed nwụsịrị; ya mere, n’agbanyeghị na ha bụ mmadụ abụọ dị iche iche n’akụkọ ihe mere eme, mgbe a tụlere ha ọnụ, ha na-anọchi anya mmalite nke àmà Islam nke ahụhụ mbụ ahụ, ma onye akụkọ ihe mere eme nke na-akara akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ mbụ ahụ bụ Mohammed.

N’mmalite nke akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ nke abụọ, Mohammed II meriri Constantinople n’afọ 1453. N’afọ 1449, a tọhapụrụ ndị mmụọ ozi anọ, ndị na-anọchi anya Islam. Mbido na njedebe nke ahụhụ nke mbụ, ka e ji Mohammed mara ha, nke mbụ na nke abụọ n’usoro ha. N’amụma, mbido na njedebe nke akụkọ ihe mere eme nke ahụhụ nke mbụ, na-ebu akara mbinye aka nke Alfa na Omega.

Mmalite nke ahụhụ nke abụọ gụnyere amụma oge banyere ndị mmụọ ozi anọ, ndị na-anọchi anya Islam, bụ́ ndị e mechara hapụ, ma emesịa gbochie ha na Ọgọst 11, 1840. Site n’oge ahụ ruo Ọktoba 22, 1844, e sere akara nke ịkpọchi otu narị puku iri anọ na anọ. Mmalite nke ahụhụ nke abụọ na-egosi ịhapụ Islam, ma njedebe ya na-akara igbochi Islam. Ma ahụhụ nke mbụ ma nke abụọ nwere akara amụma ziri ezi nke na-ejikọta mmalite ha na njedebe ha.

A ghaghị ịtọ ahụhụ abụọ mbụ ahụ n’elu ibe ha, “ahịrị n’elu ahịrị,” ka e wee mata ahụhụ nke atọ. Otu n’ime njirimara amụma ndị akaebe abụọ mbụ nke Islam na-egosi bụ na ha na-anọchi anya oge pụrụ iche nke a na-akara mmalite na njedebe ya site n’akara Alpha na Omega. Ha nwekwara akara nke abụọ, n’ihi na mmalite nke ahụhụ mbụ na-egosi ịkàrà ndị nke Chineke, ma njedebe nke ahụhụ nke abụọ kwa na-egosikwa ịkàrà ndị nke Chineke.

Ahụhụ nke atọ bịara mgbe Islam wakporo n’ụzọ mberede na nke a na-atụghị anya ya anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ, si otú a bido oge nke ịkàrà akara. Ịkàrà akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ga-agwụ na iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma n’ịzaghachi ndapụ n’ezi ofufe ahụ, ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-esochi mbibi nke mba. Dị ka e gosiri ya n’ụdị na Rome nke ndị ọgọ mmụọ na Rome nke papal, a na-emezu mbibi mba site n’ikpé opi nke Chineke. Ahụhụ atọ ahụ bụkwa opi. Islam nke ahụhụ nke atọ ga-akụkwa ọzọ n’ụzọ mberede na nke a na-atụghị anya ya na iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States, mgbe oge nke ịkàrà akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ga-agwụ. E gosila oge ahụ n’ụdị site n’oge mbido nke ahụhụ mbụ, nakwa site n’oge ngwụcha nke ahụhụ nke abụọ.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esote.

> Sera hụrụ nwa Hega, onye Ijipt, mụtaraara Abraham, ka ọ na-akwa emo. N’ihi ya, ọ sịrị Abraham, Chụpụ nwanyị ohu a na nwa ya; n’ihi na nwa nwanyị ohu a agaghị eketa ihe nketa ya na nwa m, ya bụ, Aịzik. Okwu a wee wute Abraham nke ukwuu n’ihi nwa ya. Ma Chineke sịrị Abraham, Ekwela ka ọ bụrụ ihe na-ewute gị n’ihi nwata ahụ, na n’ihi nwanyị ohu gị; n’ihe niile Sera gwara gị, gee ntị n’olu ya; n’ihi na ọ bụ n’Aịzik ka a ga-akpọ mkpụrụ gị. Ma kwa nwa nwanyị ohu ahụ ka M ga-eme ka ọ bụrụ mba, n’ihi na ọ bụ mkpụrụ gị. Abraham wee bilie n’isi ụtụtụ, were achịcha na otu akpa mmiri, nye Hega ha, tụkwasị ya n’ubu, nye ya nwata ahụ, ma ziga ya ka ọ laa; o wee pụọ, na-awagharị n’ọzara Bia-sheba. Mmiri dị n’akpa ahụ wee gwụ, o wee tụfuo nwata ahụ n’okpuru otu n’ime ahịhịa nta ndị ahụ. O wee gaa, nọdụ ala n’ebe dị anya na-eche ya ihu, ihe dị ka otù ịtụ ụta; n’ihi na ọ sịrị, Ka m ghara ịhụ ọnwụ nwata ahụ. O wee nọdụ n’ebe ahụ na-eche ya ihu, welie olu ya, bee akwa. Chineke wee nụ olu nwata ahụ; mmụọ ozi nke Chineke wee si n’eluigwe kpọọ Hega, sị ya, Gịnị na-eme gị, Hega? atụla egwu; n’ihi na Chineke anụwo olu nwata ahụ n’ebe ọ nọ. Bilie, bulie nwata ahụ elu, jide ya n’aka gị; n’ihi na M ga-eme ya ka ọ bụrụ mba ukwu. Chineke wee meghee anya ya, o wee hụ otu olulu mmiri; o wee gaa, juputa akpa ahụ mmiri, nye nwata ahụ ka ọ ṅụọ. Chineke nọnyere nwata ahụ; o wee too, biri n’ọzara, wee bụrụ onye na-agba ụta. Jenesis 21:9–20.

Back to Articles