Article

# Akwụkwọ Daniel — Nọmba Otu Narị na Iri na Isii

Ikpughe Ụbọchị Ndị Ahọ́ Ọgwụ̀ Ọ́bọ̀: Nnyocha Amụma Banyere Ịdọ Aka ná Ntị Jeremaịa na Ọgbọ Ikpeazụazụ

Author

Jeff Pippenger

Published

March 4, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Anyi nọ na-atụle Jeremaya isi nke iri ise n’isiokwu gara aga, na n’amaokwu ahụ ikpe dị n’elu Babilọn, nke na-amalite na iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States ma kwụsị na iwe Chineke. Ikpe mmezu ahụ bụ ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ Jehova nke e jiri mbibi Jerusalem n’afọ 70 AD nọchianya ya. Mbibi Jerusalem nke Rom mezuru n’afọ 70 AD, bụ nke e buru ụzọ kpọọ ihe oyiyi ya site na mbibi Jerusalem nke Nebukadneza mere. Ha abụọ ọnụ nyere akaebe abụọ banyere Ikpe Mmezu nke akwụna Taịa, onye bụkwa akwụna ahụ nke Mkpughe isi nke iri na asaa.

Jeremaịa na-agwa anyị na mgbe mmegwara nke Onyenwe anyị mezuru n’elu Babilọn nke oge a, bido na iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, na, “N’ụbọchị ndị ahụ, na n’oge ahụ, ka Jehova na-ekwu, a ga-achọ ajọ omume nke Izrel, ma a gaghị ahụ nke ọ bụla; na mmehie nke Juda, ma a gaghị achọta ha: n’ihi na M ga-agbaghara ndị M debere.” N’ụbọchị ndị ahụ, akara nke otu narị puku na puku iri anọ na anọ ahụ ga-abụrịrị nke e mezuruworị.

> “Gịnị ka unu na-eme, ụmụnna, n’ọrụ ukwu a nke ịkwadebe? Ndị na-ejikọ onwe ha na ụwa na-anata ebu ụwa ma na-akwadebe maka akara nke anụ ọhịa ahụ. Ndị na-enweghị ntụkwasị obi n’ime onwe ha, ndị na-eweda onwe ha ala n’ihu Chineke ma na-eme ka mkpụrụ obi ha dị ọcha site n’irube isi n’eziokwu—ndị a na-anata ebu nke eluigwe ma na-akwadebe maka akara-aka nke Chineke n’egedege ihu ha. Mgbe iwu ahụ ga-apụta ma e depụta akara ahụ, àgwà ha ga-anọgide dị ọcha ma bụrụ nke na-enweghị ntụpọ ruo mgbe ebighị ebi.” Testimonies, volume 5, 216.

Ikpe-ikpe ikpe a na-emezu na-amalite site n’olu nke abụọ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, nke na-akpọ ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị ka ha si na Babilọn gbapụ, Jeremaịa wee sị, “ụbọchị ha abịawo, oge nleta ha. Olu nke ndị ahụ na-agba ọsọ ma na-agbanarị n’ala Babilọn, ikwusa na Zayọn ọbọ ọ́bọ̀ Jehova bụ Chineke anyị, ọbọ ụlọ nsọ ya. Kpọkọtanụ ndị na-agba ụta imegide Babilọn: unu niile na-akọwa ụta, maa ụlọikwuu imegide ya gburugburu; ekwela ka onye ọbụla n’ime ya gbanarị: kwụghachi ya dịka ọrụ ya si dị; dịka ihe niile o meworo, meerenụ ya otu ahụ.” A na-emezu ikpe ya site n’aka “ndị na-agba ụta.” Ihe mbụ e kwuru n’Akwụkwọ Nsọ banyere onye na-agba ụta bụ banyere Ishmael.

> Chineke wee nụ olu nwa okorobịa ahụ; mmụọ-ozi nke Chineke wee si n’eluigwe kpọọ Hega, sị ya, Gịnị na-emekpa gị, Hega? atụla egwu; n’ihi na Chineke anụwo olu nwa okorobịa ahụ n’ebe ọ nọ. Bilie, bulie nwa okorobịa ahụ elu, jidekwa ya n’aka gị; n’ihi na M ga-eme ka ọ bụrụ nnukwu mba. Chineke wee meghee anya ya, o wee hụ olulu mmiri; o wee gaa, jupụta akpa mmiri ahụ na mmiri, nyekwa nwa okorobịa ahụ ka ọ ṅụọ. Chineke nọnyekwara nwa okorobịa ahụ; o wee too, biri n’ọzara, ghọkwa onye na-agba ụta. Jenesis 21:17–20.

“Awa nke nnukwu ala ọma jijiji” dị na Mkpughe iri na otu na-akọwa mmalite nke ikpe mmezu a ga-eweta n’ahụ akwụna Rom, nke na-amalite n’iwu Ụka nke Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States. N’ime “awa” ahụ, “ahụhụ nke atọ na-abịa ngwa ngwa. Mmụọ ozi nke asaa wee fụọ opì.” Ahụhụ nke atọ ahụ bụ opì nke asaa. Ọ bụ ndị na-agba ụta nke Islam ka a na-eji eweta ikpe Ya n’ahụ ndị na-amanye akara nke ikike popu (ofufe Sọnde), ma na-akpagbu ndị na-akwado akara nke ikike Chineke (ofufe Sabbath).

N’isi nke iri abụọ na otu nke Luk, Jisọs, n’ịza ajụjụ ndị na-eso ụzọ Ya jụrụ gbasara mbibi nke Jerusalem na ụlọ nsọ, na-enye akụkọ ihe mere eme nke na-anọchitekwa anya akụkọ ihe mere eme nke ụbọchị ikpeazụ. Ọ kpọrọ “ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀,” nke bụ àgwà amụma dị mkpa nke ozi Ya dị ka Mesaya, nke O ji mata ya n’okwu mmeghe Ya banyere ozi Ya site n’ịgụ ihe n’aka onye amụma Aịsaịa n’ụlọ nzukọ dị na Nazaret. Nkwupụta ahụ e kwuru na Nazaret, na akụkụ Aịsaịa ahụ, nọchiri anya ọ bụghị naanị ozi Ya, kama ozi nke ndị na-eso ụzọ Ya, ma karịa nke ahụ kpọmkwem, ọrụ na ozi nke mmegharị ahụ nke otu narị puku na iri anọ na anọ.

> Mmụọ nke Onyenweanyị Jehova dịkwasịrị m; n’ihi na Onyenweanyị eteela m mmanụ ka m zisa ozi ọma nye ndị dị umeala n’obi; o zitewokwa m ka m kee ndị obi tiwara etiwa agbụ, ka m kpọsaa nnwere onwe nye ndị a dọtara n’agha, na mmeghe nke ụlọ mkpọrọ nye ndị e kere agbụ; Ka m kpọsaa afọ anabatara nke Onyenweanyị, na ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ Chineke anyị; ka m kasie ndị niile na-eru uju obi; Ka m họpụtaara ndị na-eru uju na Zayọn, inye ha mma n’ọnọdụ ntụ, mmanụ ọṅụ n’ọnọdụ iru uju, uwe otuto n’ọnọdụ mmụọ nke arọ; ka e wee kpọọ ha osisi nke ezi omume, ihe ọkụkụ nke Onyenweanyị, ka e wee nye ya otuto. Ha ga-ewukwa ebe ochie a tọgbọrọ n’efu, ha ga-ebulikwa mkpọmkpọ ebe mbụ, ha ga-arụzikwa obodo ndị a tọgbọrọ n’efu, mbibi nke ọtụtụ ọgbọ. Ndị mba ọzọ ga-eguzo zụọkwa ìgwè atụrụ unu, ụmụ nke ndị ọbịa ga-abụkwa ndị na-akọ ubi unu na ndị na-elekọta ubi vaịn unu. Ma a ga-akpọ unu Ndị Nchụàjà nke Onyenweanyị: ndị mmadụ ga-akpọ unu Ndị Ohu Chineke anyị: unu ga-eri akụ̀nụba nke ndị mba ọzọ, unu ga-anyagharịkwa onwe unu n’ebube ha. Kama ihere unu, unu ga-enweta okpukpu abụọ; kama mgbagwoju anya, ha ga-aṅụrị ọṅụ n’òkè ha: ya mere n’ala ha ka ha ga-eketa okpukpu abụọ: ọṅụ ebighị ebi ga-abụrụ ha. N’ihi na mụ onwe m, Onyenweanyị, hụrụ ikpe ziri ezi n’anya, asịkwa m izu ohi nke a na-eweta maka àjà nsure ọkụ; aga m eduzi ọrụ ha n’eziokwu, meekwa ha ọgbụgba ndụ ebighị ebi. A ga-amarakwa mkpụrụ ha n’etiti ndị mba ọzọ, na ụmụ ha n’etiti ndị mmadụ: ndị niile hụrụ ha ga-ekweta ha, na ha bụ mkpụrụ nke Onyenweanyị gọziri agọzi. Aga m aṅụrị ọṅụ nke ukwuu n’ime Onyenweanyị, mkpụrụ obi m ga-enwekwa ọṅụ n’ime Chineke m; n’ihi na o yikwasịla m uwe nke nzọpụta, o were uwe mwụda nke ezi omume kpuchie m, dịka nwoke na-alụ nwaanyị si eji ihe ịchọ mma chọọ onwe ya mma, na dịka nwanyị a na-alụ ọhụrụ si eji ihe ịchọ mma ya chọọ onwe ya mma. N’ihi na dịka ụwa si epupụta mkpụrụ ya, na dịka ubi si eme ka ihe a kụrụ n’ime ya puo; otu a ka Onyenweanyị Jehova ga-eme ka ezi omume na otuto puo n’ihu mba niile. Aịzaya 61:1–11.

Ndị otu narị puku iri anọ na anọ a kara akara n’isi nke itoolu nke Ezekiel, bụ ndị na-eru újú n’ihi mmehie dị n’ime nzukọ ahụ nakwa n’ụwa. “Afọ anabatara nke Onyenwe anyị, na ụbọchị ịbọ ọ̀bọ̀ nke Chineke anyị,” bụ mgbe a na-akasi ndị na-eru újú na Zaịọn obi, ha aghọọkwa “osisi nke ezi omume” ka ha wee “nye Onyenwe anyị otuto.” Ha na-enye Onyenwe anyị otuto, n’ihi na “n’ụbọchị ndị ahụ, na n’oge ahụ, ka Onyenwe anyị kwuru, a ga-achọ ajọ omume Izrel, ma a gaghị ahụ nke ọ bụla.” Ndị na-eru újú bụ ndị ahụ e kàràrà akara, ha bụkwa ndị “ga-ewu ebe ochie ndị a tọgbọrọ n’efu,” ndị “ga-ebuli mbibi mbụ ahụ, na” ndị “ga-arụkwa obodo ndị tọgbọrọ n’efu, mbibi nke ọtụtụ ọgbọ.” A ga “akpọ ha Ndị Nchụàjà nke Onyenwe anyị,” mmadụ ga-akpọkwa ha “Ndị Ozi nke Chineke anyị.”

A ga-eme ka ezi omume nke puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ “pụta n’ihu mba niile,” mgbe a ga-ebuli ha elu dị ka ọkọlọtọ n’oge nnukwu ala ọma jijiji ahụ. A na-eme ka ezi omume ha pụta n’usoro na-aga n’ihu, n’ihi na ọ dị “dị ka ụwa si emepụta mkpụrụ-ome ya, na dịka ubi si eme ka ihe a kụrụ n’ime ya puo; otu a ka Onyenwe anyị Chineke ga-eme ka ezi omume na otuto pụta.” Ịkàrà akara nke puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ bidoro n’oge mbata nke mmiri ozuzo ikpeazụ na Septemba 1, 2001. Ọ bụ mgbe ahụ ka e mere ka mkpụrụ-ome nke ụwa pụta. Aịzaya na-egosi mgbe mkpụrụ-ome ndị ahụ na-apụta.

> N’òtùrù, mgbe ọ na-ebipụta, ị ga-eso ya kpee ikpe: ọ na-egbochi ifufe ya siri ike n’ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ. Ya mere, site n’ihi nke a ka a ga-ehichapụ ajọ omume Jekọb; nke a kwa bụ mkpụrụ niile nke iwepụ mmehie ya; mgbe ọ na-eme nkume niile nke ebe ịchụàjà ka ha dị ka nkume nzu a tichapụrụ tichapụ, osisi nsọ na arụsị agaghị eguzo. Aịzaya 27:8, 9.

N’“ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ” nke bụ “ifufe ya siri ike” nke “Ọ na-egbochi,” “ịpụpụta” mkpụrụ osisi ga-amalite mgbe a “tụlere” mmiri ozuzo ahụ. “Ọ na-egbochi” pụtara na a na-eme ka ọ kwụsị. Mgbe ndị mmụọ ozi anọ nke Mkpughe isi nke asaa gbochiri ifufe anọ ahụ, ịkachi akara nke otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ na-amalite. N’oge ahụ, mmiri ozuzo nke ikpeazụ na-amalite “ịfesa” n’ụzọ ziri ezi, n’ihi na okwu “tulee” n’amaokwu ahụ pụtara imeru ihe n’ókè. Ná mmalite oge ịkachi akara nke otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ, a tụrụ mmiri ozuzo nke ikpeazụ n’ókè, ma ná njedebe oge ahụ ọ bụ na-enweghị oke.

> “Nnukwu mmịpu nke Mmụọ nke Chineke, nke na-eme ka ụwa dum bụrụ ìhè site n’ebube Ya, agaghị abịa ruo mgbe anyị nwere ndị e mere ka ha nwee nghọta, ndị maara site n’ahụmahụ ihe ọ pụtara ịbụ ndị ọrụ ọnụ na Chineke. Mgbe anyị nwere nraranye zuru ezu, nke obi dum, nye ọrụ Kraịst, Chineke ga-amata eziokwu ahụ site n’ịwụsa Mmụọ Ya n’enweghị atụ; ma nke a agaghị eme mgbe akụkụ kasịnụ nke ụka abụghị ndị ọrụ ọnụ na Chineke. Chineke enweghị ike ịwụsa Mmụọ Ya mgbe ịchọ ọdịmma onwe onye na ịnapụrụ onwe onye obi ụtọ pụtara ìhè nke ukwuu; mgbe mmụọ dị otú ahụ na-achị, nke, a sị na e tinyere ya n’okwu, ga-egosipụta azịza ahụ nke Ken,—‘Ọ̀ bụ m bụ onye na-echekwa nwanne m?’ Ọ bụrụ na eziokwu nke oge a, ọ bụrụ na ihe ịrịba ama ndị na-amụba n’aka niile, ndị na-agba àmà na ọgwụgwụ nke ihe niile adịla nso, ezughị ezu ịkpọlite ike na-ehi ụra nke ndị na-ekwu na ha maara eziokwu, mgbe ahụ ọchịchịrị ga-erute mkpụrụobi ndị a n’otú kwekọrọ n’ìhè nke nọ na-enwu. Enweghị ọbụna oyiyi nke ngọpụ maka enweghị mmasị ha nke ha ga-enwe ike iweta n’ihu Chineke n’ụbọchị ukwu nke ikpeazụ nke ịkọ ajụjụ. A gaghị enwe ihe kpatara ya ha ga-enye gbasara ihe mere ha ejighị bie, jee ije, ma rụọ ọrụ n’ìhè nke eziokwu dị nsọ nke okwu Chineke, ma si otu a, site n’omume ha, ọmịiko ha, na ịnụ ọkụ n’obi ha, kpughee nye ụwa nke mmehie emeela ka ọ bụrụ ọchịchịrị, na ike na eziokwu nke ozi ọma apụghị ịgbagha.” Review and Herald, July 21, 1896.

Oge ule nke mmiri nke ikpeazụ na nke ịkapịrị akara nke otu narị puku iri anọ na anọ na-amalite site n’ịtụpụta ọ̀tụ̀tụ̀ nke ịwụsa Mmụọ Nsọ, n’ihi na ọka wit na ahịhịa ọjọọ eruola oge owuwe ihe ubi. Mmiri ozuzo ahụ na-eweta òtù abụọ ahụ n’ozuzu ntozu okè; mgbe ahụ, na njedebe nke oge ule ahụ, a ga-ekewapụ ọka wit na ahịhịa ọjọọ, ma ọka wit ahụ ga-ahụ mgbe ahụ “site n’ahụmahụ ihe ọ pụtara ịbụ ndị na-arụkọ ọrụ ọnụ na Chineke.” Ha ga-enwekwa mgbe ahụ “nraranye zuru ezu, nke obi ha dum, nye ozi Kraịst; Chineke ga-amata eziokwu ahụ site n’ịwụsa Mmụọ Ya n’enweghị atụ.”

“Ụbọchị nke ifufe ọwụwa anyanwụ siri ike” bịara na Septemba 11, 2001, ma arụmụka Habakuk banyere ozi udo na nchekwa ụgha nke ozi mmiri ozuzo nke ikpeazụ, n’iche megide ozi nke na-akọwapụta ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ Chineke, malitere. N’oge ahụ ka osisi ndị ahụ, ma ọka wit ma ahịhịa ọjọọ, malitere ito mkpụrụ na iweta mkpụrụ ha ga-egosipụta n’ikpe nke iwu Sọnde na-abịa ngwa ngwa.

> “Ọzọkwa, ilu ndị a na-akụzi na a gaghị enwe oge amara ọzọ mgbe ikpe gasịrị. Mgbe arụsị ọrụ nke oziọma zuru ezu, nkewa dị n’etiti ndị ezi omume na ndị ajọ omume na-esochi ozugbo, a na-edokwa akara aka nke òtù ọ bụla ruo mgbe ebighị ebi.” Christ’s Object Lessons, 123.

Otu òtù na-ehulata n’ihu anyanwụ n’isi nke asatọ nke akwụkwọ Ezikiel, ebe nke ọzọ na-anata akara nke Chineke n’isi nke itoolu nke Ezikiel. N’isi nke iri abụọ na otu nke Luk, Kraịst na-akọwapụta ndị otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ, Ọ na-etinyekwa n’ihu ihe ịrịba ama nke na-egosi ọgbọ ikpeazụ nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa. Ọ kọwara ihe ịrịba ama ahụ ndị Kraịst ga-amata ka ha wee gbapụ mbibi nke Jerusalem.

> Ma mgbe unu ga-ahụ Jerusalem ka ndị agha gbara ya gburugburu, mgbe ahụ maranụ na mbibi ya adịla nso. Mgbe ahụ, ka ndị nọ na Judia gbaga n’ugwu; ka ndị nọ n’etiti ya pụọ; ma ka ndị nọ n’ime ime obodo ghara ịbanye n’ime ya. N’ihi na ndị a bụ ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀, ka e wee mezuo ihe nile e dere. Luk 21:20–22.

Jizọs kọwara, “akara n’elu akara,” njirimara amụma ndị ọzọ nke ihe ịrịba ama ahụ, n’ihi na e dekọrọ okwu Ya ọ bụghị naanị site n’aka Luk, kamakwa site n’aka Matiu na Mak.

> A ga-ekwusakwa oziọma a nke alaeze ahụ n’ụwa nile ka ọ bụrụ ihe-àmà nye mba niile; mgbe ahụ ka ọgwụgwụ ga-abịa. Ya mere, mgbe unu ga-ahụ ihe arụ nke mbibi ahụ, nke Daniel onye-amụma kwuru banyere ya, ka o guzo n’ebe nsọ ahụ, (onye ọ bụla na-agụ ya, ya ghọta:) mgbe ahụ ka ndị nọ na Judia gbaga n’ugwu. Matiu 24:14–16.

> A ghaghị ibu ụzọ kpọsaa oziọma ahụ n’etiti mba nile. Ma mgbe ha ga-eduga unu, nyefee kwa unu, unu echegbula tupu oge eruo ihe unu ga-ekwu, unu echekwala kwa tupu oge eruo: kama ihe ọ bụla a ga-enye unu n’oge ahụ, nke ahụ ka unu kwuo: n’ihi na ọ bụghị unu na-ekwu okwu, kama Mmụọ Nsọ. Ugbu a, nwanna ga-arara nwanna ya nye ka e gbuo ya, nna kwa nwa ya; ụmụkwa ga-ebili imegide nne na nna ha, meekwa ka e gbuo ha. A ga-akpọkwa unu asị n’aka mmadụ nile n’ihi aha m: ma onye ga-atachi obi ruo ọgwụgwụ, onye ahụ ka a ga-azọpụta. Ma mgbe unu ga-ahụ ihe arụ nke mbibi, nke Daniel onye-amụma kwuru okwu ya, ka o guzo ebe o kwesịghị, (ka onye na-agụ ya ghọta,) mgbe ahụ ka ndị nọ na Judia gbagara n’ugwu nile. Mak 13:10–14.

Tupu e mezuru ihe-otiti asaa ikpeazụ ahụ, nke bụ mmezu ikpeazụ na nke zuru oke nke “ụbọchị nke mmegwara,” n’ahụ ìgwè mmadụ abụọ, a ga-ekwusa ma mee ka ozi ọma nke alaeze ahụ pụta ìhè n’etiti mba niile. A na-enye mba nile ozi nke ozi ọma ahụ n’oge iwu Sọnde na-abịa ngwa ngwa na United States, mgbe a na-ebuli otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ elu dịka ọkọlọtọ. “Ụbọchị nke mmegwara” na-anọchi anya oge Ikpe Nlekọta nke akwụna Babilọn, nke na-amalite site n’iwu Sọnde na United States ma kwụsị mgbe Maịkel biliri, oge nnwale mmadụ emechie, ma a wụsa ọnụma Chineke n’ihe-otiti asaa ikpeazụ ahụ.

Oge ahụ bụ “awa” ahụ Mak kpọrọ aha, na “awa” nke “oke ala ọma jijiji,” na “awa” ahụ ndị eze iri ahụ kwetara inye alaeze nke asaa ha nye ọchịchị popu. Mgbe mkpụrụ obi ikpeazụ anabatala ozi-ọma ahụ a na-ebipụta nye mba niile, oge amara na-emechi, a na-awụkwasịkwa iwe Chineke n’enweghị ebere. Oge ahụ na-amalite mgbe a na-ekwusa ozi-ọma ahụ nye mba niile ka e weliri ọkọlọtọ ahụ elu, ọ na-ejedebe kwa mgbe onye ikpeazụ zara ozi ozi-ọma ahụ nke a kpọsara, kwusara, ma bipụta site n’aka ọkọlọtọ ahụ. Oge ahụ bụ “ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀.”

N’akwụkwọ Luk, isi nke iri abụọ na otu, Jizọs na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme ahụ kpọmkwem, n’ihi na Ọ na-amata ọgbọ ikpeazụ ahụ, nke na-agaghị anwụ tupu ọbịbịa Ya nke abụọ. Ọ na-akọwa ihe ịrịba ama, nke e gosipụtara dịka ihe arụ nke nkpọnwụ, nke Daniel onye amụma kwuru okwu ya. Ihe ịrịba ama ahụ bụ mgbe ihe arụ nke nkpọnwụ guzo n’“ebe nsọ,” nakwa mgbe ọ “na-eguzo ebe ọ na-ekwesịghị,” nke bụkwa mgbe a “jiri ndị agha gbaa Jerusalem gburugburu.”

Mgbe ndị agha gbara Jerusalem gburugburu n’afọ 66 n’okpuru Cestius, ndị Kraịst nọ na Jerusalem gbapụrụ n’obodo ahụ, ma Nwannaanyị White na-akọwapụta na o nweghị ọbụna otu onye Kraịst nwụrụ n’oge mbibi ahụ nke mesịrị kwụsị n’afọ 70. Cestius malitere nnọchibido, ma mesịa laghachi azụ n’ihi ihe ndị, n’ile anya, a na-amaghị, ndị Kraịst nọkwa n’obodo ahụ gbapụrụ dịka ịdọ aka ná ntị metụtara ihe ịrịba ama ahụ siri dị. N’afọ 70, Taịtọs mezuru mbibi ahụ site n’itinye nnọchibido ọzọ. Nnọchibido nke Cestius bụ mmalite nke ihe a na-akpọ Agha Mbụ nke ndị Juu na ndị Rom, ma nnọchibido na mbibi nke Taịtọs rụzuru bụ njedebe nke Agha Mbụ nke ndị Juu na ndị Rom.

Akụkọ ihe mere eme ahụ dum were afọ atọ na ọkara, malite ma kwụsịkwa n’iji obodo gbaa mgba gburugburu, ma mmalite ya nwere ihe ịrịba ama nye ndị nke Chineke. Kraịst kpọrọ akụkọ ihe mere eme ahụ ụbọchị ịbọ ọ́bọ̀ Chineke, nke bụ otu akụkụ pụrụ iche nke Ọ ga-amata n’ozi Ya. Ụbọchị ndị ahụ na-anọchite anya ikpe mmezu a na-eme n’elu akwụna nke Rom, nke na-amalite na iwu Ụka na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma kwụsị mgbe oge nnwale mmadụ mechiri. Ná mmalite nke ikpe mmezu a na-eme n’elu akwụna nke Babilọn, a na-ebuli puku iri na anọ na puku anọ dịka ọkọlọtọ, nke bụ ihe ịrịba ama. Mgbe ìgwè atụrụ ọzọ nke Chineke hụrụ ihe ịrịba ama ahụ, ha ga-agbapụ pụọ na Babilọn, nke mbibi ya ka e jiri mbibi Jerusalem mee onyinyo ya.

Anyị ga-anọgide na-atụle Luk isi nke iri abụọ na otu n’isiokwu na-esonụ.

Back to Articles