Article

# Mmụọ nke Amụma: Ịdu Ndú na Ịkụzi

Tebụl Abụọ nke Habakuk

Author

Jeff Pippenger

Published

October 15, 2012

Formats

PDF
Word
Song MP3

Tebụl Abụọ nke Habakuk 3 nke 95

## Mmeghe: Ntọala nke Tebụl Abụọ Habakọk

A na-akpọ usoro a Tebụl Abụọ nke Habakọk. Ruo ugbu a, anyị na-ewere ụfọdụ eziokwu sitere na Chaatị 1843 na 1850, ọ bụghị iji chebe ha n’ụzọ Akwụkwọ Nsọ n’oge a, kama iji guzosie ike na Ellen White kwadoro eziokwu ndị a. Nkwupụta anyị bụ na ọ bụrụ na unu ajụ eziokwu ndị a bụ ntọala, unu na-ajụkwa Mmụọ nke Amụma n’otu oge ahụ. Anyị chọrọ ibu ụzọ debe nke ahụ n’akwụkwọ ndekọ.

## Nyocha nke Akụkọ Ihe Mere eme nke ndị Millerite na Mkpu Etiti Abalị

N’ihe ngosi mbụ anyị, anyị kọwara akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ya bụ, akara ụzọ site n’afọ 1798 ruo 1844. N’ihe ngosi ikpeazụ anyị, anyị lere anya nke ọma karị n’akụkọ ihe mere eme site n’oge ichere ahụ ruo n’imechi ọnụ ụzọ na Ọktoba 22, 1844, na-amata oge ahụ dịka Mkpu Etiti Abalị. Mkpu Etiti Abalị batara n’akụkọ ihe mere eme n’Ogige Nzukọ Exeter, Ọgọst 12–17, 1844, ma gara n’ihu ruo Ọktoba 22, 1844. Oge ichere ahụ, nke malitere na Maachị 1844, bụ akụkụ nke Mkpu Etiti Abalị na usoro ịchacha nke kwadebere otu ndị mmadụ ikwusa ozi ya.

Anyị nwere olileanya iguzobe nke a n’obi na n’uche unu ụnyaahụ. Ihe atụ niile dị n’Okwu Chineke banyere oge ichere na-ekwu banyere ọgwụgwụ ụwa. Ellen White, n’ịkọwa 1 Ndị Kọrịnt 10:11, sịrị, “Onye ọ bụla n’ime ndị amụma oge ochie kwuru karịa maka ụbọchị anyị karịa ụbọchị ha bi n’ime ya.” 1 Ndị Kọrịnt 10:11 na-ekwu, “Ma ihe ndị a niile mere ha dịka ihe atụ: e dekwara ha maka ịdụ anyị ọdụ, anyị ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịaruteworo.” Akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ akụkọ ihe mere eme nke ihe ga-eme n’ọgwụgwụ ụwa. Akụkọ ihe mere eme ndị a niile nke Akwụkwọ Nsọ banyere oge ichere na ihe na-esote ya na-egosi ihe ga-eme n’oge ichere nke ndị Millerite na Mkpu Etiti Abalị. Anyị kwesịrị ịghọta ihe ndị a n’ihi na a ga-emegharị akụkọ ihe mere eme.

## 2520: Nkwado Ellen White

Anyị anọwo na-atụle okwu mbụ dị na Chaatị ndị a, ọ bụ ezie na anyị ekwughị ya nke ukwuu. Ozizi mbụ anyị chọrọ igosi na Ellen White kwadoro n’ụzọ doro anya bụ 2520. E mere ihe ngosi abụọ mbụ ahụ iji duru anyị bịa ebe a. Echi n’ụtụtụ, anyị ga-amalite ịtụle Daily dị na Chaatị a.

## Icheta Nduzi na Ozizi nke Onyenweanyị

Ka anyị bido na *Life Sketches*, ibe 196: “Anyị enweghị ihe ọbụla anyị ga-atụ egwu banyere ọdịnihu, ma e wezụga ma anyị echefu ụzọ Onyenwe anyị si duzie anyị, na ozizi Ya n’akụkọ ndụ anyị gara aga.” Naanị ihe onye Kraịst kwesịrị ịtụ egwu banyere ọdịnihu bụ ịdapụ n’ụzọ ma furu efu. Ihe kwesịkwara ịbụ ihe a ga-atụ egwu abụghị inwetaghị ndụ ebighị ebi. N’ebe a, Nwannaanyị White na-ekwu na anyị enweghị ihe ọbụla anyị ga-atụ egwu banyere ọdịnihu ma e wezụga ihe abụọ. Nke a bụ amaokwu a na-ahụkarị n’ime Mmụọ nke Amụma n’ime Adventism, ma ọ na-adịkarị ụkọ ịnụ ka onye ọbụla kọwaa nduzi ọ na-ekwu maka ya na ozizi ndị ọ na-ezo aka na ha.

Anyị ga-egosi na nduzi ahụ ọ na-ekwu maka ya bụ akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị. N’akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị, Kraịst nọ na-eduga n’oge ichere, n’ịbịa na nkwusa nke Mkpu Etiti Abalị, nakwa n’imechi ọnụ ụzọ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. O mere ka akụkọ ihe mere eme ahụ dịrị otu a iji mụta ndị mmadụ ga-enwe ike site n’okwukwe iso Ya banye n’Ebe Kachasị Nsọ. Anyị kwesịrị ịtụ egwu ichefu akụkọ ihe mere eme ahụ pụrụ iche, nakwa ozizi Ya.

Anyi ga-egosi na e nwere otu ozizi pụrụ iche nke mụtara Mkpu Etiti Abalị. Ozizi ahụ abụghị ọdịda Alaeze Ottoman na Ọgọst 11, 1840, ma ọ bụ ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ, nke bịara n’akụkọ ihe mere eme nke Ozi Mmụọ Ozi nke Abụọ n’Akụkọ Ihe Mere Eme nke ndị Millerite. Ọ bụ otu ozizi pụrụ iche n’Akụkọ Ihe Mere Eme nke ndị Millerite ka mụtara Mkpu Etiti Abalị, ebe Onyenwe anyị duziri, ma anyị enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu banyere ọdịnihu ma e wezụga na anyị echefu iduzi Ya na ozizi Ya.

Anyị na-atụ aro na akara nke idu-ndú Ya na nkuzi Ya bụ Mkpu Etiti Abalị. Ka anyị gụọkwa amaokwu a sitere n’ọhụụ mbụ Ellen White: “N’ụzọ a ka ndị Advent ahụ nọ na-aga n’obodo ahụ nke dị n’ebe njedebe ọzọ nke ụzọ ahụ. Ha nwere ìhè na-enwu enwu e debere n’azụ ha n’mmalite ụzọ ahụ, nke mmụọ ozi gwara m na ọ bụ mkpu etiti abalị. Ìhè a na-enwu n’ogologo ụzọ ahụ dum, ma na-enye ìhè nye ụkwụ ha, ka ha ghara ịsụ ngọngọ. Ọ bụrụ na ha debe anya ha n’ebe Jisọs nọ, onye nọ kpọmkwem n’ihu ha, na-eduru ha gaa n’obodo ahụ, ha nọ na nchekwa. Ma n’oge na-adịghị anya ụfọdụ dara mbà, ma kwuo na obodo ahụ ka dị nnọọ anya, nakwa na ha tụrụ anya na ha gaara abanyela n’ime ya tupu oge ahụ. Mgbe ahụ Jisọs ga-agba ha ume site n’ịbulite ogwe aka nri Ya nke dị ebube, ma site n’ogwe aka Ya ìhè pụtara nke fefere n’elu ìgwè ndị Advent ahụ, ha wee tie mkpu, ‘Aleluia!’ Ndị ọzọ n’amaghi ama jụrụ ìhè ahụ dị n’azụ ha, ma kwuo na ọ bụghị Chineke duru ha pụta ruo ebe dị anya otu a.”

Ha na-agọnarị Mkpu Etiti Abalị, ma n’ihe gbasara Mkpu Etiti Abalị, ha na-arụ ụka na Onyenwe anyị adịghị edu ha n’ime Mkpu Etiti Abalị ahụ. Ha na-agọnarị nduzi Chineke n’ime Mkpu Etiti Abalị. “Ìhè ahụ nke dị n’azụ ha gbanyụrụ, hapụ ụkwụ ha n’oké ọchịchịrị zuru ezu, ha wee sụọ ngọngọ, tụfuo ịhụ ihe akara ahụ na Jizọs n’anya, ma si n’ụzọ ahụ dapụ banye n’ụwa gbara ọchịchịrị na ajọ omume nke dị n’okpuru.”

## Mkpu N’etiti Abalị n’Ọnọdụ Ya Kwesịrị Ekwesị

Anyị ga-eleghachi anya ọzọ n’akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị iji debe ya n’ọnọdụ ya ziri ezi tupu anyị eleba anya n’ihe gbasara 2520.

> Site n’akwụkwọ The Great Controversy, peeji 391–395: “Mgbe oge ahụ gafere nke e buru ụzọ tụọ anya na Onyenwe anyị ga-abịa, n’oge opupu ihe ubi nke afọ 1844,”—nke a bụ oge ichere ahụ, mmechuihu mbụ ahụ—“ndị ahụ ji okwukwe na-ele anya maka mpụta Ya nọ n’ime obi abụọ na ejighị n’aka ruo nwa oge. Mgbe ụwa lere ha anya dị ka ndị e meriri kpamkpam ma gosi na ha na-azụlite aghụghọ, isi iyi nkasi obi ha ka bụ Okwu Chineke. Ọtụtụ gara n’ihu na-enyocha Akwụkwọ Nsọ, na-atụgharịkwa ọzọ ihe àmà nke okwukwe ha ma na-amụ amụma nke ọma iji nweta ìhè ọzọ.”

Ọ bụrụ na ọtụtụ mere nke a, nke ahụ pụtara na e nwere ụfọdụ ndị na-emeghị ya. Ọ naghị ekwu, “ha”; ọ na-ekwu, “ọtụtụ”—klas abụọ dị ebe a. “Àmà nke Akwụkwọ Nsọ nke na-akwado ọnọdụ ha yiri ka ọ doro anya ma bụrụkwa nke na-agwụ ike n’ịgba akaebe. Ihe ịrịba ama ndị a na-apụghị imehie emehi zoro aka na ọbịbịa Kraịst dị ka nke dị nso. Ngọzi pụrụ iche nke Onyenwe anyị, ma n’ntụgharị nke ndị mmehie ma na mmelite nke ndụ ime mmụọ n’etiti ndị Kraịst, egosila na ozi ahụ sitere n’Eluigwe. Ma ọ bụ ezie na ndị kwere ekwe enweghị ike ịkọwa nkụda mmụọ ha, ha nwere obi ike na Chineke eduola ha n’ahụmahụ ha nke gara aga.

> Ejikọtaranụ na amụma ndị ha weere dịka ndị metụtara oge ọbịbịa nke ugboro abụọ ahụ ka e nwere ntụziaka e mere kpọmkwem ka o kwekọọ n’ọnọdụ ha nke ejighị n’aka na nchekasị, na-agba ha ume ka ha jiri ndidi chere n’okwukwe na ihe nke dị ugbu a ọchịchịrị n’ịghọta ha ga-eme ka o doo anya n’oge kwesiri ekwesi.

N’ime paragraf ahụ, a sịrị, “Ejikọrọ ya na amụma ndị ha were dị ka ndị metụtara oge ọbịbịa nke ugboro abụọ . . . .” Kedu amụma ka ha kweere na ha metụtara Ọbịbịa nke Ugboro Abụọ? 2520, 2300, na 1335. Ha kweere na amụma oge atọ ndị a nile kwụsịrị na 1843, nakwa na nke ahụ bụ Ọbịbịa nke Ugboro Abụọ.

> N’etiti amụma ndị a bụ nke Habakkuk 2:1–4: “M ga-eguzo n’elu ebe nche m, kwụrụ onwe m n’elu ụlọ elu ahụ, ma lekwasị anya ịhụ ihe Ọ ga-agwa m, na ihe m ga-aza mgbe a baara m mba. Onye-nwe-ayi wee zaa m, sị, Dee ọhụụ ahụ, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ. N’ihi na ọhụụ ahụ ka dịrị oge e kenyere ya; ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghị aghakwa ụgha: ọbụna ma ọ bụrụ na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghịkwa egbu oge. Lee, mkpụrụ obi ya nke e weliri elu adịghị ziri ezi n’ime ya: ma onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya.”

N’isi mbido dị ka n’afọ 1842, nduzi e nyere n’amụma a ka e “dee ọhụụ ahụ, mee ka ọ doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ,” kpaliri Charles Fitch ịkwadebe eserese amụma iji kọwaa ọhụụ dị n’Akwụkwọ Daniel na Mkpughe. E lere mbipụta eserese a anya dịka mmezu nke iwu e nyere Habakkuk. Otú ọ dị, n’oge ahụ, ọ dịghị onye chọpụtara na otu amụma ahụ na-egosikwa ihe yiri oge igbu oge n’ime mmezu nke ọhụụ ahụ—oge ichere. Mgbe ndakpọ olileanya ahụ gasịrị, Akwụkwọ Nsọ a pụtara dị oke mkpa: “N’ihi na ọhụụ a ka dịkwa maka oge a kara aka, ma n’ọgwụgwụ ya ọ ga-ekwu okwu, ọ gaghịkwa agha ụgha: ọ bụrụgodị na ọ na-egbu oge, chere ya; n’ihi na ọ ga-abịa n’ezie, ọ gaghị anọgide na-egbu oge. . . . Onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya.”

## Chaatị 1843 na Mmụọ nke Amụma

Ọ dịghị mkpa ma ị na-arụ ọrụ nkịtị ma ọ bụ ọrụ na-abụghị nke nkịtị—okwu ndị Ellen White ji akọwa ọrụ ọgbakọ na ọrụ onye na-akwado onwe ya, n’otu n’otu. Ma ị gara n’ụlọọrụ ndị ndu n’ozi ndị na-akwado onwe ha n’ime Adventism ma ọ bụ na General Conference ma ọ bụ na Biblical Research Institute, ọ bụrụ na ị jụọ ha gbasara Chaatị 1843, ha ga-asị, “E nwere ọtụtụ mmejọ na Chaatị a.” Ha ekwekọghị na Ellen White, onye na-ekwu na Onyenwe anyị debere aka Ya n’elu “otu mmejọ” n’ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ndị dị na Chaatị a.

Ma ha na-edobekwa onwe-ha kwa n’ime mmegide megide Okwu Chineke. N’akwụkwọ Habakuk, e kwuru na ọhụ a “agagh … agha ụgha.” Ọhụ ahụ ndị Ọsụ ụzọ kwesịrị idebe n’elu Chaatị 1843, nke ha mere n’ezie, bụ mmezu nke Habakuk 2. Nke a bụ ọhụ ahụ ha kwesịrị idebe n’elu Chaatị a, ma Habakuk 2 na-ekwu na ọhụ a “agagh … agha ụgha.” Ya mere, mgbe ị na-asị na Chaatị a “juru n’ime njehie,” ị na-emegide ma Mmụọ nke Amụma ma Baịbụl.

> Otu akụkụ nke amụma Ezikiel bụkwa isi iyi nke ike na nkasi obi nye ndị kwere ekwe: “Okwu Jehova bịakwutere m, sị, Nwa nke mmadụ, gịnị bụ ilu ahụ unu nwere n’ala Izrel, na-asị, Ụbọchị ndị ahụ agbatịwo, ọhụụ ọ bụla adaala n’efu? Ya mere gwa ha, Otú a ka Onyenwe anyị Jehova kwuru. . . . Ụbọchị ndị ahụ adịla nso, na mmezu nke ọhụụ ọ bụla. . . . N’ihi na Aga m ekwu okwu, okwu ahụ m ga-ekwu ga-emezu; a gaghị agbatịkwa ya ọzọ.” “Ndị ụlọ Izrel na-asị, Ọhụụ ahụ ọ na-ahụ bụ nke ọtụtụ ụbọchị ka ga-abịa, ọ na-ebu amụma banyere oge ndị dị anya. Ya mere gwa ha, Otú a ka Onyenwe anyị Jehova kwuru; A gaghị agbatịkwa okwu m ọbụla ọzọ, kama okwu ahụ m kwuru ga-emezu.” Ezikiel 12:21–25, 27, 28.

## Ụdị Abụọ nke Ndị Na-efe Ofufe

Rịba ama na ọ na-ekwu maka òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe. Ọ na-ekwu na ọtụtụ ndị, mgbe nkụda-mmụọ a bịara, gara n’ihu na-amụ amụma ndị ahụ, na-egosi na e nwere òtù nke na-aga n’ihu emeghị otú ahụ. Anyị ga-enwetakwu ìhè banyere ọdịiche dị n’etiti òtù abụọ ahụ.

Mmezuputa nke Habakkuk 2:1–4 bụ Chaatị 1843 a na Chaatị 1850. Ọbụna n’ime Habakkuk, amaokwu nke 4 na-ekwu na onye ezi omume ga-adị ndụ site n’okwukwe ya, na onye obi ya ebuliworo elu. Ọ na-akọwa ụdị ndị na-efe ofufe abụọ. Akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị na-amịpụta ụdị ndị na-efe ofufe abụọ, a na-agwakwa ụdị abụọ ahụ okwu n’ime Habakkuk.

N’akụkụ ọzọ na-eso ya, mgbe ọ kpọtụrụ Habakkuk 2 na Ezekiel, ọ na-akọwa otu n’ime ndị otu ahụ: “ndị na-echere.” Ònye bụ ndị na-echere? Ha bụ ndị na-emezu Daniel 12, “Ngọzi nādiri onye nāchere, ma rute kwa na 1335.” Ndị otu a bụ ndị na-echere.

> Ndị ahụ na-eche atụrịrị ọṅụ, n’ihi na ha kwenyere na Onye ahụ nke maara ọgwụgwụ site ná mmalite elewo anya n’ala site n’ọgbọ dị iche iche, ma, ebe O buru ụzọ hụ mmechuihu ha, O nyere ha okwu nke obi ike na olileanya.

Anyi natara oku sitere n’aka otu nwanyị nwanna nke nọworo na-arụ ọrụ n’otu n’ime mba ndị dị na Ọwụwa Anyanwụ Europe ruo afọ ole na ole. Ọ bụ onye si ebe ahụ, kwagara United States, ma mgbe ọ ghọtara ozi a, ọ laghachiri azụ. O zutewo mgbochi, ebe ndị bụbu ezinụlọ ụka ya kpọtụrụ ndị nduzi nọ ná mba ya ka ha “mechie ya ụzọ.” N’oge na-adịbeghị anya, Onyenwe anyị meghere ya ụzọ ka o kesaa ozi a n’etiti ìgwè mmadụ dị iche iche.

Ọ kpọrọ n’isi ụtụtụ taa, na-ekekọrịta na otu ihe mgbochi bụ njem. Ha chọrọ ụgbọala iji gaa ije ma kuzie ozi a, ma ha enweghị ego zuru ezu. Ozugbo ha rutere n’ebe a, ndị enyi sitere na United States, bụ ndị Onyenwe anyị kpaliri n’obi, zitere ego zuru ezu iji zụta ụgbọala.

Nke a bụ ụdị ahụmịhe nke na-eme ndị ahụ e mere ka ha nwee nkụda mmụọ. Ha nwere nkụda mmụọ, ma Onyenwe anyị duru ha gaa n’Akwụkwọ Nsọ iji gbaa ha ume, sị, “Nkụda mmụọ a sitere n’nduzi m. Nọgidekwa naanị na-aga n’ihu.”

> “Ọ bụrụ na ọ bụghị n’ihi akụkụ ndị dị otu a nke Akwụkwọ Nsọ, ndị na-adụ ha ọdụ ka ha jiri ndidi chere ma jidesie ntụkwasị obi ha n’okwu Chineke ike, okwukwe ha gaara ada n’oge ule ahụ.”

## Ilu Nkọwa banyere Ụmụagbọghọ Iri ahụ na Oge Ichere ahụ

Lezienụ anya otú Sister White si jikọta ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ na Habakkuk 2, dịka ha abụọ na-ekwu banyere oge ichere na ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe.

> “Ilu ndetu banyere ụmụ agbọghọ iri nke Matiu 25 na-egosikwa ahụmahụ nke ndị Adventist. Na Matiu 24, n’ịza ajụjụ ndị na-eso ụzọ Ya banyere ihe ịrịba ama nke ọbịbịa Ya na nke ọgwụgwụ ụwa, Kraịst kpọrọ ụfọdụ n’ime ihe omume kachasị mkpa n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa na nke nzukọ-ukwu malite n’ọbịbịa Ya mbụ ruo n’ọbịbịa Ya nke abụọ; ya bụ, mbibi Jerusalem, nnukwu mkpagbu nke nzukọ-ukwu n’okpuru mkpagbu ndị ọgọ mmụọ na nke papal, ọchịchịrị nke anyanwụ na ọnwa, na ọdịda nke kpakpando. Mgbe nke a gasịrị, Ọ kwuru banyere ọbịbịa Ya n’alaeze Ya, wee kọwaa ilu nke na-akọwa òtù odibo abụọ ahụ na-eche ọdịdị Ya. Isi nke 25 na-amalite n’okwu ndị a: ‘Mgbe ahụ ka a ga-eme ka alaeze eluigwe yie ụmụ agbọghọ iri.’ N’ebe a, a na-eme ka a hụ nzukọ-ukwu nke dị ndụ n’ụbọchị ikpeazụ,”—ugbu a, ọ na-etinye nke a n’ọrụ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ma rịba ama ihe ọ na-ekwu—“N’ebe a, a na-eme ka a hụ nzukọ-ukwu nke dị ndụ n’ụbọchị ikpeazụ,”—onye bụ “nzukọ-ukwu nke dị ndụ n’ụbọchị ikpeazụ”? Ọ bụ anyị.

> “Otu ihe ahụ ka e gosipụtara na njedebe nke isi nke 24. N’ime ilu a, e ji ihe omume nke alụmdi na nwunye nke ndị Ọwụwa Anyanwụ kọwaa ahụmahụ ha. ‘Mgbe ahụ ka a ga-eme ka alaeze eluigwe yie ụmụ agbọghọ iri, ndị were oriọna ha pụọ izute nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ. Ise n’ime ha bụ ndị maara ihe, ise kwa bụ ndị nzuzu. Ndị nzuzu ahụ were oriọna ha, ma ha ebughị mmanụ soro ha; ma ndị maara ihe were mmanụ n’ime ite ha, tinyere oriọna ha. Mgbe nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ nọ na-egbu oge, ha niile dara n’ụra, wee hie ụra. Ma n’etiti abalị, e mere mkpu, Lee, nwoke na-alụ nwanyị ọhụrụ na-abịa; pụtanụ izute ya.’”

Aghọtara ọbịbịa nke Kraịst, dịka e kwusara ya n’ozi nke mmụọ-ozi mbụ, na e jiri ọbịbịa nke nwoke-alụ nwaanyị gosi ya. Ndozigharị sara mbara nke so n’ịkpọsa ọbịbịa Ya dị nso kwekọrọ n’ịpụ apụ nke ụmụagbọghọ ndị ahụ. N’ilu a, dịka kwa n’ime Matiu 24, a na-anọchi anya òtù mmadụ abụọ. Ha nile ewerewo oriọna ha, ya bụ, Akwụkwọ Nsọ, ma site n’ìhè ya pụọ izute nwoke-alụ nwaanyị ahụ. Ma ebe ndị nzuzu were oriọna ha n’enweghị mmanụ, ndị amamihe were mmanụ n’ime ite ha. Ndị amamihe ahụ anatala amara nke Chineke, ike nke Mmụọ Nsọ na-eme ka a mụọ mmadụ ọzọ ma na-enye ìhè, nke mere okwu Ya oriọna nye ụkwụ ha. Ha mụtara Akwụkwọ Nsọ ka ha mata eziokwu ma jiri obi ha nile chọọ ịdị ọcha nke obi na nke ndụ. Ndị a nwere ahụmahụ nke onwe ha na okwukwe n’ime Chineke na n’okwu Ya, nke ndakpọ olileanya na ọnwụ oge na-apụghị ịkwatu. Ndị ọzọ sitere n’ime mkpali mee ihe, na-adabere n’okwukwe nke ụmụnna ha, na-enwe afọ ojuju n’ezigbo mmetụ obi ma na-enweghị nghọta zuru ezu banyere eziokwu ma ọ bụ ezi ọrụ nke amara. Ha adịghị njikere maka ọnwụ oge na ndakpọ olileanya. Mgbe ọnwụnwa bịara, okwukwe ha dara, ìhè oriọna ha wee gbaa nkụ.

> "Mgbe nwoke-alụ nwanyị ahụ bịara nwayọ,"

Kedu mgbe Nwoke Akwụkwọ Nsọ ahụ lara azụ? Maachị 22, 1844. Ọ na-ala azụ. Gịnị ga-eme ugbu a? A ga-eme ka ìgwè abụọ a pụta ìhè.

Mgbe anyị chefuru Mkpu Etiti Ụra Abalị ma si n’ụzọ ahụ dapụ gaa n’ụwa ọjọọ dị n’okpuru, anyị na-egosi na anyị aghọtaghị Oziọma ahụ. Oziọma Ebighị Ebi bụ ọrụ Kraịst n’ịmepụta ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe, nke e hiwere n’elu ozi amụma na-anwale mmadụ. Site n’oge ichere ruo n’imechi ọnụ ụzọ, nke a bụ njedebe kasị elu nke Oziọma Ebighị Ebi. N’ebe a, Onyenwe anyị na-ewere ìgwè abụọ n’oge ichere, na-achọ iduba ha na Ya onwe Ya banye n’Ikpe, ma na-eme ka ha gafee usoro ọnwụnwa iji gosi ma ha nwere mmanụ n’ezie ma ọ bụ na ha enweghị ya. Nke a bụ njedebe kasị elu nke ọrụ Kraịst nke ikewapụ ọlaedo n’ebe mgbaze dị, ọka wit n’ebe ahịhịa ọjọọ dị, ndị amamihe n’ebe ndị nzuzu dị.

> “Mgbe nwoke a na-alụ nwanyị ọhụrụ jidere oge, ha niile raira ụra ma hie ụra.” Site n’ijidere oge nke nwoke a na-alụ nwanyị ọhụrụ ka e ji anọchi anya ịgafe oge ahụ a tụrụ anya na Onyenwe anyị ga-abịa, mmechuihu ahụ, na ịdị ka e nwere igbu oge. N’oge a nke ejighị n’aka, mmasị nke ndị dị n’elu naanị na ndị na-enweghị obi zuru ezu bidoro ịma jijiji ngwa ngwa, mgbalị ha wee malite ịdalata; ma ndị okwukwe ha dabeere n’amamihe onwe ha nwere banyere Akwụkwọ Nsọ nwere nkume n’okpuru ụkwụ ha, nke ebili mmiri nke mmechuihu ahụ enweghị ike isachapụ. “Ha niile raira ụra ma hie ụra;” otu òtù n’ịghara ilekọta ihe na n’ịhapụ okwukwe ha, nke ọzọ na-echere n’ndidi ruo mgbe a ga-enye ìhè doro anya karị. Ma n’abalị nke ọnwụnwa ahụ, ndị nke ikpeazụ ahụ yiri ka ha tufuru, ruo n’ókè ụfọdụ, ịnụ ọkụ n’obi na nrara ha. Ndị na-enweghị obi zuru ezu na ndị dị n’elu naanị enweghịzi ike ịdabere n’okwukwe nke ụmụnne ha. Onye ọ bụla aghaghị iguzo ma ọ bụ daa n’onwe ya.

Mgbe ndakpọ olileanya ahụ bịara, òtù abụọ ahụ malitere ihi ụra n’ụzọ dị iche; ma ọbụna ụmụagbọghọ-amaghị ama ndị nwere ọgụgụ isi tufuru ụfọdụ n’ime ịnụ ọkụ n’obi ha. Onyenwe anyị nọ na-eduzi n’ihe a, ka mgbe ozi Mkpu Etiti Abalị bịara na Nzukọ Ọmụma Exeter, Ọ ga-arụzu ọrụ n’etiti ha.

## Usoro Nnwale: Oge Ichere na Mkpu Etiti Abalị

Site na Spirit of Prophecy, mpịakọta nke 4, ibe 228: Cheta na usoro a—Mkpu Etiti Abalị, site n’Oge Ichere ruo n’imechi ọnụ ụzọ—bụ Onyenweanyị na-anwale ndị Ya. Mkpu Etiti Abalị ahụ n’Ogbo Nzukọ Exeter, n’okwusa ya ruo Ọktoba 22, 1844, bụ naanị otu akụkụ nke akụkọ ahụ. A pụghị ikewapụ ya n’Oge Ichere ahụ, nke na-akwadebe maka mmetụta nke Mkpu Etiti Abalị ahụ n’etiti ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe. Ị ga-aghọta Mkpu Etiti Abalị ahụ, n’ihi na ọ bụrụ na ị ghọtaghị ya, ị ga-adapụ n’ụzọ ahụ.

> "Chineke zubere igosi ndị Ya ule. Aka Ya kpuchiri njehie dị n’ịgụkọta oge amụma ndị ahụ. Aka Ya, aka Onyenwe anyị, kpuchiri otu njehie pụrụ iche dị n’ịgụkọta oge amụma ndị ahụ, n’ọtụtụ. Ndị Adventist achọpụtaghị njehie ahụ, ọ bụghịkwa ndị kasị mụta ihe n’etiti ndị na-emegide ha chọpụtara ya. Ndị nke ikpeazụ kwuru, ‘Ịgụkọta unu nke oge amụma ndị ahụ ziri ezi. Otu nnukwu ihe omume dị njikere ime; ma ọ bụghị ihe Mista Miller buru amụma; ọ bụ ntughari nke ụwa, ọ bụghịkwa ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst.’"

Oge atụmanya ahụ gafere, ma Kraịst apụtaghị iji napụta ndị Ya. Ndị ahụ jiri ezi okwukwe na ịhụnanya chere Onye Nzọpụta ha tara ahụhụ n’ihi nnukwu nkụda mmụọ. Ma Onyenwe anyị emezuwo nzube Ya: Ọ nwaleela obi ndị kwupụtara na ha na-eche ịpụta Ya. N’etiti ha ọtụtụ nọ ndị ihe kpaliri ha bụ ụjọ karịa ịhụ eziokwu n’anya. Mgbe ihe ahụ a tụrụ anya ya emeghị, ndị a kwupụtara na nkụda mmụọ erughị ha; ha ekwetụbeghị na Kraịst ga-abịa. Ha so ná ndị mbụ jiri mwute nke ezi ndị kwere ekwe mee ihe ọchị.

Nke a bụ nzube Onyenwe anyị. Anyị enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu maka ọdịnihu, ma e wezụga ma ọ bụrụ na anyị echefu otú Onyenwe anyị si duru anyị n’ahụmahụ anyị gara aga, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu ma e wezụga ma ọ bụrụ na anyị echefu nkuzi Onyenwe anyị n’ahụmahụ anyị gara aga. Anyị na-atụ aro na unu apụghị ikewapụ nduzi a n’ebe nkuzi Ya dị.

> Ndụ na Akụkọ James White na Ellen G. White 1888, ibe 186–187: “Chineke nwara ma gosipụta ndị Ya site n’ịgafe nke oge ahụ na 1843. Njehie ahụ—njehie pụrụ iche—ha mere n’ịgụpụta oge amụma ndị ahụ achọpụtaghị ozugbo, ọbụna site n’aka ndị gụrụ akwụkwọ nke ọma ndị na-emegide echiche nke ndị ahụ na-atụ anya ọbịbịa Kraịst. Ndị ọkà mmụta ndị a miri emi kwupụtara na Mazị Miller ziri ezi n’ịgbakọ oge ahụ, ọ bụ ezie na ha na ya na-emegiderịta onwe ha n’ihe omume ahụ ga-emecha oge ahụ. Ma ha, na ndị Chineke na-eche, nọ n’otu njehie n’okwu banyere oge ahụ.”

Anyị kweere kpamkpam na Chineke, n’amamihe Ya, tụrụ ime ka ndị Ya zute ndakpọ olileanya, nke e jiri akọ mee nke ọma iji kpughee obi ma zụlite agwa eziokwu—ọ bụghị naanị ikpughe obi ha kama ịzụlite agwa ha, na-ebute ya n’ókè ebe a ga-egosi ya n’oge nsogbu nke na-abịa n’Iku Etiti Abalị. Ndị nabatara ozi nke mmụọ ozi mbụ n’ihi egwu ikpe Chineke, ọ bụghị n’ihi na ha hụrụ eziokwu n’anya ma chọọ ihe nketa n’alaeze eluigwe, gosiri onwe ha ugbu a n’ezi ìhè ha. Ha so ná ndị mbụ kparịtara ndị ahụ nwere ndakpọ olileanya, ndị ji ezi obi chọsie ike ma hụ ọbịbịa Jisọs n’anya. Nnwale a nke Chineke, nke na-enyocha nke ukwuu, kpughere ezi agwa nke ndị ga-ezere ibu ọrụ na ihere site n’ịgọnarị okwukwe ha n’oge ule.

A hapụghị ndị ahụ nwere nkụda mmụọ n’ọchịchịrị; n’ihi na n’ịchọcha oge amụma dị iche iche site n’ekpere siri ike, a chọpụtara njehie ahụ—njehie ahụ pụrụ iche—na n’ịgbaso akara pensụl amụma ahụ site n’oge nchere ahụ. N’ime atụmanya ọṅụ nke ọbịbịa Kraịst, e tinyeghị n’uche nchere ahụ e hụrụ n’ọhụụ ahụ, nke ghọrọ ihe ijuanya na mwute a na-atụghị anya ya. Ma nnwale a n’onwe ya dị oke mkpa iji mee ka ndị kwere n’eziokwu n’ezi obi pụta ìhè ma sie ha ike. Oge nchere ahụ dị oke mkpa. Ọ bụghị naanị na ọ ga-egosi ìgwè mmadụ abụọ ahụ ma malite ime ka agwa ha pụta ìhè, ndị a ga-egosipụta n’akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị ruo n’imechi ọnụ ụzọ, kama ọ dịkwa mkpa iji mee ka ndị ga-apụta n’akụkụ ziri ezi nke okwu ahụ sie ike. Ị pụghị ikewapụ oge nchere ahụ na Mkpu Etiti Abalị ma ọ bụ n’imechi ọnụ ụzọ.

Mgbe unu jụrụ Iku Etiti Abalị, unu na-ajụkwa akụkọ ihe mere eme ahụ n’onwe ya. Iku Etiti Abalị abụghị naanị ozi Samuel Snow n’Ogige Nzukọ Exeter; ọ bụ ahụmahụ nke oge nchere ahụ. Nke a bụ ebe Onyenwe anyị nọ na-eduga. Anyị enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu n’ọdịnihu, ma e wezụga mgbe anyị chefuru nduzi nke Onyenwe anyị n’akụkọ anyị gara aga—akụkọ a nke oge nchere ahụ na Iku Etiti Abalị, ebe Ọ na-eweta Oziọma Ebighị Ebi n’Akụkọ Ndị Millerite n’ọkwa njedebe ya, na-emepụta ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe.

> Akwụkwọ Mbụ E Dere, peeji nke 74: “Ahụwo m na eserese afọ 1843 bụ nke aka Onyenwe anyị duru, na na e kwesịghị ịgbanwe ya; na ọnụọgụgụ ndị ahụ dị ka O siri chọọ ha; na aka Ya dị n’elu ya ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ndị ahụ, nke mere na ọ dịghị onye pụrụ ịhụ ya, ruo mgbe e wepụrụ aka Ya.”

## Ihe Omimi nke Ajọ Mmehie na Usoro Nnwale

Ọ bụrụ na anyị nwere oge, anyị pụrụ ịtụle ihe omimi nke ajọ omume. Ihe omimi nke ajọ omume pụrụ inwe nkọwa ziri ezi karịrị otu, ma n'ebe a ọ na-ezo aka n'ọrụ Setan n'ịgwakọta ihe ọjọọ na ihe ọma, eziokwu na njehie, n'ime akụkọ ndị nsọ ebe Onyenwe anyị na-anwale ndị Ya. N'akụkọ ndị nsọ nke Akwụkwọ Nsọ ebe Onyenwe anyị na-eduga ndị Ya n'usoro nnwale, ị ga-ahụ ihe omimi nke ajọ omume mgbe niile—ọrụ Setan n'ịgwakọta eziokwu na njehie. Mgbe ndị mmadụ rutere n'ebe nnwale a, ihe omimi nke ajọ omume emeela ka okwu ndị ahụ kpuchie ọchịchịrị.

Mgbe oge ule Nọah bịara, Baịbụl na-agwa anyị na a gwakọtala mkpụrụ nke Setan na mkpụrụ nke Chineke tupu oge ahụ. Nke a bụ ihe kpatara ka ihe-omimi nke ajọ omume wee mezuo n’oge Nọah, nke e gosipụtara n’Akwụkwọ Jenesis dịka ụmụ ndị Chineke lụtara ụmụ ndị mmadụ nwanyị ka ha bụrụ nwunye—ngwakọta nke mkpụrụ abụọ ahụ, ihe-omimi nke ajọ omume nke na-ebute ụzọ tupu ule Nọah.

N’oge ule Mosis na Oké Osimiri Uhie, Akwụkwọ Nsọ na-akọwa otú Izrel, ndị a ga-anwale n’Oké Osimiri Uhie na na Saịnaị, si bụrụ ndị ozizi Ijipt emebiwo, mgbe ha nọrọ ebe ahụ ogologo oge. Nke ahụ bụ ihe omimi nke ajọ omume—ịbụ ndị ozizi Setan na-emetụta.

N’oge ndị Juu, ọ bụ nkuzi ndị Gris kwadoro ụzọ ka Sanihedrin jụ usoro nnwale ha.

N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, ndị Millerite nọ n’ime ụka Protestant ka si pụta n’ime afọ 1260 nke mmetụta ọchịchị papal, nke ji mkpụrụ dị ọcha mebie ya site n’ịgwakọta ya na mkpụrụ na-adịghị ọcha, wee mụta ihe omimi nke ajọ omume nke gara n’ihu tupu ule nke Akụkọ ihe mere eme ndị Millerite.

Nke ahụ bụ ihe omimi nke ajọ omume nke na-adị mgbe niile.

Ọ bụrụ na ị mụọ otú ihe-omimi nke ajọ omume si arụ ọrụ, gaa na Patriarchs and Prophets, isi mbụ. Nwannaanyị White na-agwa anyị otú Setan si mezuo ihe-omimi nke ajọ omume n’Eluigwe. A ga-enwe ule n’Eluigwe gbasara ndị mmụọ ozi ga-anọgide na ndị a ga-ewepụ, ma Setan nọ na-emezu ihe-omimi nke ajọ omume n’ebe ahụ n’Eluigwe tupu usoro ule ahụ.

Satan mere nke a site n’itinye obi abụọ n’ụzọ aghụghọ, n’ibu okwu nke ya elu karịa Okwu Chineke, ma, nke ka mkpa, site n’iduga ndị ọzọ ka ha kwupụta ozizi ụgha ya—ọrụ ọjọọ dị egwu. Ọ ga-etinye obi abụọ n’uche gị, mgbe ahụ ị ga-apụ gaa kwupụta obi abụọ ahụ n’ihu ìgwè mmadụ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla emee mkpesa banyere obi abụọ ahụ, mkpesa ha ga-abụ megide gị, ọ bụghị megide ya.

N’oge na-adịbeghị anya, otu ụkọchukwu nọ na Spokane, Washington, kwuru okwu banyere Early Writings, peeji nke 74, sị, “Agara m n’akwụkwọ nkọwa okwu nke ụbọchị na oge Ellen White, Webster’s Dictionary, ma figures apụtaghị ihe ọbụla metụtara mgbakọ na mwepụ.” Ọtụtụ ndị nụrụ nke ahụ agaghị enyocha ya ma ha ga-ekwere ya. N’ọbụna nke kacha nta, ụkọchukwu ahụ na-agha mkpụrụ obi abụọ banyere ihe figures na-anọchi anya ya n’ebe a; n’ezie, ọ na-agha ụgha. Webster’s 1828 Dictionary na-ekwu, sị: FIGURE, n. Na mgbakọ na mwepụ, akara na-egosi ọnụọgụ, dịka 2, 7, 9.

Ọ nọ na-egosipụta obi abụọ, na-arụ ọrụ ahụ e gosipụtara dịka ihe omimi nke ajọ omume. Ọ nọ na-eme ka ndị Adventist mata, ma ọ bụrụ na ha dị njikere ịhụ, na n’oge a n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa, unu aghaghị ịghọta eziokwu ahụ n’onwe unu ma ghara ige ndị mmadụ ntị; n’ihi na, “. . . ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ: . . . .”

> Akwụkwọ Mbụ Ndị E Dere, peeji nke 74: “. . . na ihe oyiyi ndị ahụ dị otú Ọ chọrọ ka ha dị, na aka Ya dị n’elu ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ihe oyiyi ndị ahụ, ka onye ọ bụla ghara ịhụ ya, ruo mgbe ewepụrụ aka Ya.”

Ọ bụ nduhie n’ụzọ, ndị ọkà mmụta okpukpe na-eme ya ọtụtụ mgbe. Ọ bụrụ na ịchọrọ ịghọta ihe otu okwu pụtara n’ime Baịbụl ma ọ bụ n’ime Mmụọ Amụma, ị gaghị ebu ụzọ eleba anya n’akwụkwọ nkọwa okwu; ị ga-eleba anya n’ebe onye amụma nọ. Dịka ọmụmaatụ, Daniel ji okwu Hibru rum mee ihe na Daniel 8:11, nke a sụgharịrị dịka “e wepụrụ.” Ndị mmadụ na-eche na ọ pụtara “iwepụ,” ma Daniel jiri rum ugboro ise ndị ọzọ, ọ dịghịkwa mgbe ọ pụtara “iwepụ”—ọ pụtara “ibuli elu na ikwuli elu.” Ya mere, iche na rum n’ime Daniel 8:11 pụtara “iwepụ” bụ iso ọdịnala, ọ bụghị otú Daniel si jiri okwu ahụ mee ihe.

N’otu ahụkwa, gbasara Ellen White: Ọ bụrụ na ịchọrọ ikwu na n’akwụkwọ Early Writings, 74, “figures” pụtara ihe osise ma ọ bụ onyonyo eserese, ị pụrụ ịsị, “Akwụkwọ nkọwa okwu e ji n’oge Ellen White adịghị ekwu na figures pụtara mgbakọ na mwepụ,” na-atụkwasị obi na ọtụtụ mmadụ agaghị elele ya. Ma ọ bụrụ na ha elee ya, ha ga-achọpụta na figures n’ezie pụtara mgbakọ na mwepụ.

Ma ebe mbụ ị na-aga bụ n’aka Ellen White n’onwe ya: Gịnị ka ọ pụtara site n’ọnụọgụ? N’akwụkwọ *Early Writings*, ibe 74, ọ na-ekwu, “Aka Ya dịkwasịrị n’elu ma zoo njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụọgụ ahụ,” ma n’ibe 236 ọ na-ekwu, “Aka Ya kpuchiri njehie dị na ngụkọ nke oge amụma dị iche iche.” Nwanyị amụma ahụ na-akọwapụta na okwu ọ na-eji, bụ ọnụọgụ, na-anọchi anya oge amụma ndị ahụ—ngụkọ mwepụ na mwepụtakwara ha, ọ bụghị eserese ahụ.

Ya mere, gịnị ka Onyenweanyị jiri aka Ya kpuchie? O jiri aka Ya kpuchie njehie dị n’ịgụkọta oge amụma ndị ahụ—ọnụọgụgụ ha.

## Nkwado Ellen White nyere 2520

Nke a bụ isi okwu ahụ. Ọtụtụ mmadụ na-ekwusa otu ozi ahụ anyị na-ekwusa, ma ana m akwado ha. Ma mgbe ọ bịara n’ihe banyere 2520 na ma Ellen White kwenyere na ọ bụ amụma ziri ezi, nke a bụ arụmụka ahụ—nke a bụ ihe àmà ahụ na ebe unu kwesịrị isi malite. Arụmụka ndị ọzọ niile ziri ezi ma bụrụkwa eziokwu, ma nke a bụ ebe a ga-esi malite.

N’akwụkwọ *Early Writings*, peeji nke 74, ebe e kwuru na Onyenwe anyị kpuchiri aka Ya n’elu njehie dị n’ụfọdụ n’ime ọnụọgụgụ ahụ, ọ kọwara ihe nke ahụ pụtara n’akwụkwọ ahụkwa, na peeji nke 236: “Ahụrụ m ndị nke Chineke ka ha jupụtara n’ọṅụ n’olileanya, na-ele anya n’ịchere Onyenwe ha. Ma Chineke kpebiri ịnwa ha.” Ọ na-ekwu maka Oge Ichere Ahụ (*Tarrying Time* [March 22, 1844]), ndakpọ olileanya mbụ ahụ.

Ọ naghị ekwu banyere Nkụda-mụọ ahụ nke mere n’October 22, 1844, n’ihi na a ga-anwale ha n’ebe ahụkwa; ma n’ebe a ọ na-ekwu banyere March 22, 1844, oge ichere ahụ: “Chineke zubere ịnwale ha.” “Aka Ya kpuchiri njehie dị n’ịgụ oge amụma ndị ahụ.” Olee otú Ọ ga-esi jiri oge ichere ahụ nwalee ha? Site n’ijide aka Ya n’elu nghọta ha banyere oge amụma ndị ahụ. Ị nweghị ihe ọbụla ị ga-atụ egwu maka ọdịnihu, ma e wezụga dịka anyị chefuru otú Onyenwe anyị siri duo anyị n’oge gara aga, n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite na ozizi Ya.

Oge amụma ndị a bụ ozizi ndị mụtara oge nchere ahụ. “Aka Ya kpuchiri njehie dị n’ịgụpụta oge amụma ndị ahụ. Ndị na-ele anya maka Onyenwe ha ahụghị njehie a,”—njehie, otu—“ndị kasị mụta ihe bụ ndị megidere oge ahụ onwe ha kwa achọpụtaghị ya. Chineke kpebiri na ndị Ya ga-ezute ndakpọ olileanya. Oge ahụ gafere, ndị jiri ọṅụ chere Onye Nzọpụta ha nọọrọ ná mwute ma daa mbà n’obi, ebe ndị ahụ na-ahụghị n’anya mpụta nke Jisọs, kama ha nabatara ozi ahụ n’ihi ụjọ, nwere afọ ojuju na Ọ bịaghị n’oge a tụrụ anya ya. Nkwupụta ha emetụtaghị obi ha ma sachapụ ndụ ha. Ịgafe oge ahụ ka e tụrụ nke ọma iji kpughee obi ndị dị otu a. Ha bụ ndị mbụ tụgharịrị wee kwaa emo ndị ahụ nwere mwute, ndị dara n’obi, ndị hụrụ n’ezie n’anya mpụta nke Onye Nzọpụta ha. Ahụrụ m amamihe Chineke n’ịnwalẹ ndị Ya na n’inye ha ule na-enyocha nke ọma iji chọpụta ndị ga-ala azụ ma laghachi n’oge ule.”

Jisọs na ndị agha eluigwe niile jiri ọmịiko na ịhụnanya lee ndị ahụ anya, bụ́ ndị ji atụmanya dị ụtọ chọọ ịhụ Ya ogologo oge, Onye mkpụrụ obi ha hụrụ n’anya. Ndị mmụọ ozi nọ na-efegharị gburugburu ha, iji kwado ha n’oge ule ha. A hapụrụ ndị leghaara ịnabata ozi nke eluigwe anya n’ọchịchịrị, iwe Chineke wee mụa megide ha, n’ihi na ha achọghị ịnabata ìhè ahụ O zitere ha site n’eluigwe. Ndị ahụ kwesịrị ntụkwasị obi ma bụrụkwa ndị e mere ka ha daa mba, bụ́ ndị na-apụghị ịghọta ihe mere Onyenwe ha ji abịaghị, ahapụghị ha n’ọchịchịrị. E duziri ha ọzọ n’Akwụkwọ Nsọ ha ka ha nyochaa oge amụma dị iche iche. E wepụrụ aka Onyenwe anyị n’ọnụọgụ ndị ahụ, a kọwakwara njehie ahụ—nke pụrụ iche.

N'ebe a, ọ na-akọwa njehie dị n’ọnụọgụ ndị ahụ dị na Chaatị 1843, ma o kwuolarị na ọnụọgụ ndị ahụ na-anọchi anya oge amụma ndị ahụ. “Ha hụrụ na oge amụma ndị ahụ rutere ruo n’afọ 1844, nakwa na otu ihe-àmà ahụ ha gosipụtara iji gosi na oge amụma ndị ahụ mechiri na 1843, gosikwara na ha ga-akwụsị na 1844.” Njedebe nke mkparịta ụka! Ellen White tinyere akara nkwado ya n’elu 2520.

E nwere naanị oge amụma atọ n’elu Chaatị 1843 nke ha ghọtara na ha kwụsịrị na 1843: 1335, 2520, na 2300. Chineke jidere aka Ya n’elu njehie dị n’ime ụfọdụ n’ime ọnụ ọgụgụ ndị ahụ—oge amụma ndị dị n’elu Chaatị a—ruo mgbe ewepụrụ aka Ya. Mgbe O wepụrụ aka Ya, e duuru ndị ahụ kwesịrị ntụkwasị obi bụ ndị na-echere ka ha mụtakwuo oge amụma ndị ahụ ọzọ, ha wee chọpụta na otu ihe akaebe ahụ nke duru ha ibipụta na oge amụma ndị ahụ mechiri na 1843 ka a matara mgbe ahụ na ọ na-egosi na abụọ n’ime ha kwụsịrị na 1844.

Afọ 1335 malitere n’afọ AD508 ma kwụsị n’afọ 1843. Afọ amụma 2520 malitere n’afọ 677BC, ma izu-okè nke afọ metụtara ya. Ndị Mbụ ahụ chere na ọ kwụsịrị n’afọ 1843, ma emesịa ha ghọtara na otu ihe-àmà ahụ nke duru ha ka ha buru amụma afọ 1843 gosiri na amụma 2520 kwụsịrị n’afọ 1844. Amụma 2300 malitere n’afọ 457BC, ha kwa echewo na ọ kwụsịrị n’afọ 1843; ma mgbe ndakpọ olileanya ahụ gasịrị, site n’ịmụ ha banyere oge amụma dị iche iche, ha chọpụtara na ọ kwụsịrị n’afọ 1844.

E nwere amụma atọ naanị ha buru amụma na ha ga-agwụ n’afọ 1843, otu n’ime ha kwa mere: nke 1335. Amụma a abụghị nke Onyenwe anyị jidere aka Ya n’elu ya. Ọ na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite site n’Oge Ichere, gafee Mkpu Etiti Abalị, ruo Ọktoba 22, 1844.

N’ihe ngosi nke ụnyaahụ, anyị kwụsịrị na nkwupụta a sitere n’aka Ellen White: “Ngọzi nādiri anya ndị hụrụ ihe ndị a hụrụ n’afọ 1843 na 1844.” Nke a bụ, “Ngọzi nādiri onye na-abịa n’afọ 1843.” N’akụkụ nke na-esote, ọ sịrị, “E nyere ozi ahụ. Ma ekwesịghị inwe ọdachi ọ bụla n’ikwughachi ozi ahụ, n’ihi na ihe ịrịba ama nke oge na-emezu; a ghaghị ịrụcha ọrụ mmechi ahụ. A ga-arụ nnukwu ọrụ n’oge dị mkpirikpi. N’oge na-adịghị anya, a ga-enye ozi site n’ịtọpụ Chineke nke ga-aba ụba ruo n’iti-eti mkpu dị ukwuu. Mgbe ahụ Daniel ga-eguzo n’oke ya, inye àmà ya.” Manuscript Releases, mpịakọta nke 21, 437.

Daniel iguzo n’oke ya bụ amaokwu nke 13 n’ime Daniel 12. “Ngọzi nādiri anya ndị hụrụ ihe ndị a hụrụ n’afọ 1843 na 1844” bụ amaokwu nke 12. Ellen White na-enye nkọwa Chineke banyere Daniel 12:12–13, na-asị na amaokwu ndị a abụghị banyere amụma oge, kama ọ bụ banyere ahụmahụ nke gụnyere 1843 na 1844, nke nghọtahie banyere 1843 mụrụ ma mee ka oge nchere pụta. Mgbe oge nchere bịara, “Ngọzi nādiri onye na-eche.” Ọ bụ ezie na ọhụ ahụ egbuo oge, chere ya. Ngọzi nādiri onye ahụ nke ji ntụkwasị obi na-eche site n’Oge Nchere ruo mgbe a mechiri ụzọ. Ihe onye kwere ekwe ahụ na-ahụ n’afọ 1843 na 1844 bụ ngọzi nke na-eduba ya n’Ebe Kachasị Nsọ.

Amụma nke 1335 kwụsịrị n’afọ 1843, na-akara ọbịbịa nke Mkpu Etiti Abalị. Oge amụma nke 2520 na 2300 na-ejedebe n’afọ 1844. Ellen White na-ekwu na otu ihe-àmà ahụ mere ka ha kpọsaa na 2520, 2300, na 1335 kwụsịrị n’afọ 1843 ka e mesịrị ghọtara dịka ihe na-egosi na ha ga-akwụsị n’afọ 1844.

> Ìhè sitere n’Okwu Chineke mụkwasịrị n’ọnọdụ ha, ha wee chọpụta oge ichere—“Ọ bụ ezie na ọ [ọhụụ ahụ] na-anọ ọdụ, chere ya.” N’ịhụnanya ha nwere maka ọbịbịa Kraịst ozugbo, ha elegharala ịnọ ọdụ nke ọhụụ ahụ anya, nke e zubere igosi ndị na-echere n’eziokwu. Ọzọkwa, ha nwere otu isi oge. Ma ahụrụ m na ọtụtụ n’ime ha enweghị ike ịrị elu karịa oke mwute ha siri ike ka ha nwee ogo ịnụ ọkụ n’obi na ume ahụ nke kara akara okwukwe ha n’afọ 1843.

> Satan na ndị mmụọ ozi ya meriri ha, ndị na-achọghị ịnata ozi ahụ wee kelee onwe ha n’ihi ikpe ziri ezi na amamihe ha nke hụrụ ihe n’ihu n’ịjụ ịnata aghụghọ ahụ, dịka ha kpọrọ ya. Ha aghọtaghị na ha na-ajụ ndụmọdụ Chineke megide onwe ha, nakwa na ha na Saitan na ndị mmụọ ozi ya na-arụkọ ọrụ iji mebie uche ndị nke Chineke, ndị nọ na-ebigara ndụ ozi ahụ e si n’eluigwe zite.

N’akụkọ ihe a, e nwere òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe. Òtù na-ekwesịghị ntụkwasị obi na-akwa ndị na-echere emo, ma a na-eduzighachi ndị na-echere ahụ n’oge amụma dị iche iche, ha wee ghọta na otu ihe-àmà ahụ nke dugara ha n’ịmata mmechi nke 2520 na nke 2300 n’afọ 1843, bụ ihe ga-egosi na ha kwụsịrị n’afọ 1844.

N’agbanyeghị na ndị na-echere ahụ matara nke a, ha enwekwaghị ọkụ mmụọ n’ebe Onye-nwe anyị nọ dị ka ha nwere tupu ndakpọ olileanya mbụ ahụ. A ga-eme ka ọkụ ha baa ọzọ site n’ozi nke Mkpu Etiti Abalị. Ndị na-echere ahụ amatalaala 1844, njedebe nke amụma ndị ahụ, tupu Mkpu Etiti Abalị.

Ozi nke Mkpu Etiti Abalị mere ka ndị ahụ na-echere nwee ike ịmata Ọktoba 22, 1844. Site n’ozi ahụ, ọ bụghị nanị na ọ bụ n’otu ebe n’ime afọ 1844; kama ọ bụ n’ụbọchị a kpọmkwem, nke ahụ nyere ozi ahụ ike.

Ị na-ahụ usoro a? Nkuzi ndị na-amịpụta ahụmahụ a bụ amụma atọ: 1335, 2300, na 2520.

Mgbe ha matara nke a, ha malitere ikwusa, "Sinụ na Babilọn pụta." Nke a bụ Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ.

Ka anyị doo anya: Gịnị ka ọ na-akwụsị n’oge nchere ahụ? Ojiji nke Chaatị 1843. Ha wepụrụ Chaatị a n’akụkụ n’ihi na ugbu a ha aghọtawo na Onyenwe anyị na-abịa n’afọ 1844, ebe Chaatị ahụ kwuru 1843. Ya mere, ha wepụrụ Chaatị ahụ n’akụkụ n’ihe gbasara akụkọ nke Ozi nke Mụọ-ozi nke Abụọ.

Gịnị ka ozi ha ghọrọ n’akụkọ ihe mere eme nke Mụọ-ozi nke Abụọ? Paragraf ikpeazụ ahụ na-akọwa ya.

> “A na-emegbu ndị kwere n’ozi a n’ime ụka dị iche iche. Ruo oge ụfọdụ, ndị na-achọghị ịnara ozi ahụ ka e jidere site n’egwu ka ha ghara igosipụta n’omume mmetụta ndị dị n’obi ha; ma ịgafe nke oge ahụ kpughere ezi mmetụta ha. Ha chọrọ ime ka akaebe ahụ, nke ndị na-echere ahụ chere na a manyere ha iburu, daa jụụ, ya bụ na oge amụma dị iche iche gbatịrị ruo n’afọ 1844.”

Olee oge amụma ndị ahụ? 2520, 2300, na 1335. Nke ahụ bụ ozi ha n’akụkọ ihe mere eme a. Ugbu a ha na-asị, “Anyị aghọtala ya! Amụma ndị a na-eru ruo n’afọ 1844.” Ozi ha n’akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị bụ amụma afọ 2520 na 2300.

> “Ruo oge ụfọdụ, e jidere ndị na-agaghị anabata ozi ahụ azụ site n’ụjọ ka ha ghara imepụta n’èzí mmetụta dị n’obi ha; ma ngafe nke oge ahụ kpughere ezi mmetụta ha. Ha chọrọ ime ka àmà ahụ daa ogbi, nke ndị na-eche nche ahụ chere na a manyere ha iburu, na oge amụma ahụ gbatịrị ruo n’afọ 1844. N’ịdị doo anya, ndị kwere ekwe ahụ kọwara njehie ha—njehie pụrụ iche—ma nye ihe kpatara ha ji atụ anya Onyenwe anyị n’afọ 1844. Ndị na-emegide ha enweghị ike iweta arụmụka ọbụla megide ihe kpatara siri ike e wetara. Ma iwe nke ụka dị iche iche mụrụ ọkụ; ha kpebisiri ike na ha agaghị ege ntị n’ihe akaebe, nakwa imechi àmà ahụ n’èzí ụka, ka ndị ọzọ ghara ịnụ ya.”

Gịnị na-eme mgbe i webatara 2520 n’ihe metụtara ụbọchị 2300 ahụ? N’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, a na-achụpụ unu n’ụlọ ụka dị iche iche, a na-emekwa mgbalị iji mechie ọnụ ozi ahụ.

> “Ndị na-anwa anwa ghara izochi ndị ọzọ ìhè ahụ Chineke nyere ha, e mechibidoro ha ụzọ n’ime ụka dị iche iche; ma Jizọs nọnyere ha, ha wee nwee ọṅụ n’ìhè nke ihu Ya. E kwadobere ha ịnabata ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ.” Early Writings, 235–237.

N’enweghị ịbanye n’ọmụmụ banyere 2520, ihe anyị na-agbalị igosi bụ na Ellen White na-etinye akara nkwado ya n’elu 2520. Ọ bụrụ na ị pụghị ịhụ nke a, ọ dị gị mkpa ikpe ekpere ka Jisọs wepụ akpịrịkpa ahụ n’anya gị. Ellen White kwuru na otu ihe àmà ahụ nke duru ha ịkọwa 1843 ka e mesịrị ka a hụrụ na ọ na-egosi na oge amụma ndị a kwụsịrị na 1844. Ọ na-akọwapụta oge amụma ndị ahụ mgbe niile, ma ọ bụ ọnụọgụ ndị ahụ, n’ụdị ọtụtụ. E nwere naanị oge amụma atọ na Chaatị 1843 nke kwụsịrị na 1843.

Nke na-akwụsị na 1843, ya bụ 1335 ahụ, n’ihi izi ezi nke grama, na-achọ ka e nwee ma ọ dịkarịa ala oge amụma abụọ ka o wee kwuo “ọnụọgụgụ” na “oge amụma.” Ọ bụrụ na e nwere atọ, ma i wepụ otu, mgbe ahụ abụọ ahụ ọ kwadoro bụ 2520 na 2300, n’agbanyeghị ihe onye ọ bụla ọzọ pụrụ ikwu.

N’akụkọ ihe mere eme a, tinyere Nnukwu Ndakpọ Olileanya nke ndị Adventist na Ọktoba 22, 1844, Onyenwe anyị na-emepụta ahụmịhe nke ha na-achụpụ ha n’ime ụka dị iche iche ka ha wee guzosie ike, ọ bụghị n’okpuru mmetụta nke mmadụ, kama n’elu Okwu Chineke. Ha chọrọ ahụmịhe ahụ iji nwee okwukwe ha ga-eji soro Jizọs Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ. Ọ nọ na-eme ka ha zuo oke iji weta Oziọma Ebighị Ebi na mmechi.

## Nkwupụta nke Ndị Ọsụ ụzọ: James White na Uriah Smith

N’ịzọ ọzọ, anyị nwere ndị Ọsụ ụzọ abụọ, James White na Uriah Smith. Ndị a bụ ndị ikom bụ isi ndị ọkà mmụta okpukpe nke oge a na-ezo aka na ha iji kwuo na James White jụrụ 2520 na 1863, nakwa na Uriah Smith jụrụ ya n’ihe odide ya n’afọ ndị 1870 na 1880.

Anyị na-alaghachi n’afọ 1844 na obere oge sochirinụ iji hụ otú James White na Uriah Smith si kọwaa otu akụkọ ihe mere eme a kpọmkwem nke Ellen White ka kọwasịrị. Ọ na-ekwu maka oge amụma ndị ahụ na Onyenwe anyị iwepụ aka Ya ma hụ njehie ahụ, otu a kwa ka ndị ọsụ ụzọ abụọ a si eme.

Ellen White ekwughị “2520” ma ọ bụ “oge asaa,” ma Uriah Smith na James White kwuru ya. Ha na-eme ka o doo anya na oge amụma ndị a nabatara n’akụkọ ihe mere eme a bụ 2520 na 2300.

> James White, Review and Herald, mpịakọta nke 1, Julaị 9, 1851: “Onye na-ajụ ajụjụ na-ekwu, ‘Ekwetaghị m na e nyela mkpu etiti abalị ahụ ugbu a.’ Anyị onwe anyị kwa ekweghị na e nụla mkpu etiti abalị ahụ site n’aka anyị, ma ọ bụ na a ga-anụ ya mgbe ọ bụla. Mkpu nke Matiu 25:6, ‘Lee, nwoke na-alụ nwanyị na-abịa,’ dị n’akụkọ banyere alụmdi na nwunye nke ọwụwa anyanwụ. Ma na e nyere otu mkpu, ma nata ya nke ọma n’uju site n’ahụ ndị niile kweere n’ọbịbịa Kraịst n’ụgbọ mgbụsị akwụkwọ nke afọ 1844, nke na-adakọ nke ọma na mkpu etiti abalị nke ilu ahụ, ekwesịghị ịjụ ya site n’aka ndị nwere ahụmịhe n’ihe ahụ.”

James White na-eleba anya n’akụkọ ihe mere eme ebe ndị mmadụ na-ajụ Mkpu Etiti Abalị ma na-ada n’ụzọ ahụ. Ọ na-aza nke a ma ga-atụle akụkọ ihe mere eme a.

> “O bịara n’oge ziri ezi. Mkpu nke ilu ahụ sochiri ozugbo igbu oge ahụ, na ịra ụra na ihi ụra. Nke a sochiri igbu oge anyị, ebe a kụdara anyị n’ala n’olileanya, ma rute ná ntị anyị mgbe anyị nọ n’ọnọdụ nkụda mmụọ. Mkpu ahụ kpọtere ụmụ agbọghọ iri ahụ n’ụra, ma duru ha ka ha dozie oriọna ha. Nke a, ebe ike nke Mmụọ so ya, kpalitere ndị nke Ọbịbịa ahụ, ma duru ha ka ha nyochaa Akwụkwọ Nsọ dịka ha emetụbeghị ya mbụ, nakwa ka ha were onwe ha na akụnụba nke ụwa ha nyefee kpamkpam n’aka Onyenwe anyị. Ndị kwusara mkpu ahụ na Onyenwe anyị ga-abịa n’ọnwa nke asaa, n’afọ 1844, hụrụ nke ọma na oge amụma ahụ rutere n’oge ahụ; ya mere, ihe akaebe e gosipụtara site n’oge ndị ahụ iji gosi na Ọbịbịa ahụ ga-adị n’afọ 1843, gosipụtara na ọ ga-adị n’afọ 1844. Anyị wee hụ njehie dị n’ụzọ ahụ e si agụta nke kwụsịrị ụbọchị 2300 ahụ n’afọ 1843. Ọ dịghị onye ọ bụla n’ime ndị dere megide Ọbịbịa ahụ hụrụ ya. Aka nke Nlekọta Chukwu—isi mkpụrụedemede “P”—kpuchiri mmejọ ahụ—otu—ruo mgbe oge ruru ka a hụ ya. Njehie ahụ dị n’ịnapụ afọ zuru ezu 457 n’ime 2300, nke hapụrụ 1843, n’enweghị iburu n’uche ọbụla nkebi nke afọ 457 T.K., nke gafeworị, mgbe iwu ahụ pụtara, nke sitere na ya ka a na-agụ izu iri asaa ahụ.”

> “A dọtara uche anyị gaa n’oge ahụ, [1843,] n’ihi na, site n’ịgụpụta ọtụtụ oge amụma ndị ahụ malite n’afọ ndị ndị ọkachamara kacha mma n’usoro oge na-enye dị ka mmezu nke ihe omume ndị ahụ nke ga-akara mmalite ha, ha niile yiri ka ha na-akwụsị n’afọ ahụ.”

Ugbu a ọ na-agwa anyị oge amụma ndị ahụ ha chere na ha kwụsịrị n’afọ 1843.

> “Nke a, n’agbanyeghị, bụ naanị ihe yiri ka ọ dị otu a.” Naanị ihe yiri ka ọ dị otu a na ha kwụsịrị na 1843. Ha ga-achọpụta na ha kwụsịrị na 1844.

> “Anyi na-agụ ‘oge asaa’ ahụ, ma ọ bụ afọ 2520, site n’agha mbupụ nke Manase, nke ndị na-ede usoro oge, n’otu nkwenye dị ukwuu, tinyere na BC677.” Ndị a bụ oge amụma ndị ha na-atụle. “Ụbọchị a bụ naanị nke anyị jiworo mgbe ọ bụla gụọ maka mmalite nke oge a; ma mgbe e wepụrụ BC677 n’ime afọ 2520, AD1843 fọdụrụ. Otú ọ dị, anyị ahụghị na, ebe ọ ga-achọ afọ 677 zuru ezu nke BC na afọ 1843 zuru ezu nke AD iji mezue afọ 2520, na nke a ga-emekwa ka anyị gbatịa oge a ruo n’ime AD1844 n’ókè ọ pụrụ ịbụ na ọ malitere mgbe mmalite nke BC677 gasịrị.”

Oge amụma ndị ahụ nke “aka nke Providence jidere aka ya n’elu njehie ahụ,” gụnyere 2520.

> Uriah Smith: “Ka oge na-aga n’ihu gafee AD1843, ọtụtụ malitere ịjụ ihe kpatara ndakpọ olileanya ha banyere afọ nke ntọhapụ ha ha tụrụ anya ya. Mgbe ahụ, a hụrụ na, ma ọ bụrụ na a malite oge amụma niile n’ime afọ BC, ebe anyị na-etinyekarị mmalite ha, a gaghị emezu ha nke ọ bụla, ọbụna n’okwukwe na usoro oge anyị na ụbọchị mmalite ha ziri ezi, ruo mgbe ọ bụla n’ime afọ 1844. N’ụzọ dị otu a, banyere oge asaa ahụ, ma ọ bụ afọ 2520, nke malitere na BC677—jubili ukwu ahụ, ma ọ bụ afọ 2450 [anọchighị anya na eserese 1843 ma ọ bụ 1850 ọ bụla.], nke malitere na BC607—na afọ 2300 nke Daniel, nke malitere na BC457—ebe akụkụ nke ọ bụla n’ime afọ ndị ahụ, bụ́ ndị e si n’ime ha gụọ oge amụma ndị ahụ n’otu n’otu, agafeworị tupu ihe omume dị iche iche nke gosiri mmalite ha emee, ọ ga-adị mkpa ka ha ruo n’ime AD1844 ruo n’ókè nke ha malitere mgbe mmalite nke afọ BC ndị e ji agụ ha n’otu n’otu gafere, ka e wee, ma ọ bụ mezuo ọnụ ọgụgụ afọ dị n’ime nke ọ bụla n’ime ha, ma ọ bụ nwalee izi ezi nke usoro oge anyị. Ma e nweghị ntụaka ọ bụla banyere oge ahụ, n’ime afọ BC dị iche iche, nke oge dị iche iche ahụ malitere; ya mere, a pụghị ịkọwapụta nke ọma oge n’ime afọ nke njedebe ha.”

Uriah Smith na James White abụọ na-agba akaebe na oge amụma ndị a ghọtara na ha ga-agwụ n’afọ 1844 bụ afọ 2520 na afọ 2300, na-eji otu ụdị okwu ahụ Ellen White jiri mee ihe n’akwụkwọ Early Writings, peeji nke 236 gaa n’ihu.

## Iketu nke Eziokwu: Isi Mmalite nke William Miller

> Ihe E Dere ná Mmalite, peeji nke 230: “Chineke zitere mmụọ-ozi Ya”—mmụọ-ozi Gebriel—“ka o metụta obi otu onye ọrụ ugbo”—William Miller—“onye na-ekweghị na Baịbụl, iji duru ya ka o nyochaa amụma dị iche iche. Ndị mmụọ-ozi nke Chineke gara n’ihu na-eleta onye ahụ a họpụtara ugboro ugboro, iji duzie uche ya ma meghee n’ịghọta ya amụma ndị nke nọworo mgbe niile n’ọchịchịrị nye ndị nke Chineke. E nyere ya mmalite nke agbụ eziokwu ahụ, a durukwa ya gaa n’ihu ịchọ njikọ mgbe njikọ gasịrị, ruo mgbe o lere Okwu Chineke anya n’ịtụnanya na n’ịmasị ukwuu. Ọ hụrụ n’ime ya agbụ eziokwu zuru okè. Okwu ahụ nke ọ lere anya dịka nke sitereghị n’ike mmụọ nsọ ugbu a meghere n’ihu ọhụụ ya n’ịma mma na n’ebube ya. Ọ hụrụ na otu akụkụ nke Akwụkwọ Nsọ na-akọwa akụkụ ọzọ,”—Gebriel gosiri ya usoro anyị na-akpọ ịtụnyere amaokwu, ahịrị n’elu ahịrị, ebe a ntakịrị na ebe ahụ ntakịrị.

Gebriel nyere ya mmalite nke eriri eziokwu na usoro ịkpọpụta amaokwu iji gosi ihe.

> William Miller, Advent Review and Sabbath Herald, Eprel 18, 1854: “Site n’ịmụkwu Akwụkwọ Nsọ miri emi, ekpebiri m na oge asaa ahụ nke ọchịchị ndị mba ọzọ ga-amalite mgbe ndị Juu kwụsịrị ịbụ mba nwere onwe ya n’oge a dọọrọ Manase n’agha, nke ndị ọkachamara kachasị mma n’ihe gbasara ọgụgụ afọ kenyere n’afọ 677 T.K.; na ụbọchị 2300 ahụ malitere ọnụ na izu iri asaa ahụ, nke ndị ọkachamara kachasị mma n’ihe gbasara ọgụgụ afọ tụrụ ụbọchị ha site n’afọ 457 T.K.; nakwa na ụbọchị 1335 ahụ, nke malitere site n’iwepụ ihe a na-eme kwa ụbọchị, na iguzobe ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ ịtọgbọrọ n’efu, [Daniel 12:11] kwesịrị ịgụ ụbọchị ha site n’iguzobe ọchịchị kacha elu nke Papacy, mgbe e wepụrụ ihe arụ ndị ọgọ mmụọ, na nke, dịka ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kachasị mma m pụrụ ịkpọtụrụ siri kwuo, kwesịrị ịgụ ya site n’ihe dị ka afọ 508 A.K.”

Ellen White na-ekwu na Gebriel nyere William Miller mmalite nye agbụ nke eziokwu, ma William Miller na-agba ama na isi mmalite atọ e nyere ya bụ AD508, 677BC, na 457BC. E nyere ya isi mmalite nke amụma ndị a nke mụtara akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị site n’aka Mụọ-ozi Gebriel.

## Nduhie Ikpeazụ: Ịjụ Mmụọ nke Amụma

> Ozi ahọpụtara, akwụkwọ nke 1, ibe 48: “Satan bụ . . . onye na-adịgide adịgide na-ebubata ihe ụgha—iji dọpụta mmadụ pụọ n’eziokwu. Nnọọ aghụghọ ikpeazụ nke Satan ga-abụ ime ka àmà nke Mmụọ nke Chineke ghara inwe mmetụta ọ bụla.” Aghụghọ ikpeazụ nke Satan bụ ibibi Mmụọ nke Amụma.

Ọ bụrụ na ị jụ eziokwu ndị a bụ ntọala, n’otu oge ahụ ị na-ajụkwa Mmụọ nke Amụma. Ellen White tinyere nkwado ya n’elu 2520. Jụ 2520, ma ị na-atụfukwa ma nwa ahụ ma mmiri a sachara ya.

> “Setan na . . . na-anọgide na-etinye ihe ụgha n’ihu—iji dọpụta ndị mmadụ pụọ n’eziokwu. Ụgha aghụghọ ikpeazụ nke Setan ga-abụ ime ka akaebe nke Mmụọ nke Chineke ghara inwe mmetụta ọ bụla. ‘Ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi’ (Ilu 29:18).” Ọ na-ekwu maka ịjụ Mmụọ nke Amụma, ma n’ihe metụtara ya, ọ na-asị na ọ bụrụ na ị jụ Mmụọ nke Amụma, ebe ọhụụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi. Gịnị bụ ọhụụ ahụ? Ọ bụrụ na ị jụ Mmụọ nke Amụma, gịnị bụ ọhụụ ahụ ị na-enweghị?

> “Dee ọhụ ahụ n’akwụkwọ, meekwa ka o doo anya n’elu mbadamba, ka onye na-agụ ya wee gbaa ọsọ.” Habakkuk 2:2 (KJV). Ọ bụrụ na ị jụ Mmụọ nke Amụma, ị ga-ajụ Chaatị 1843; ma ọ bụrụ na ị jụ Chaatị a, ị na-ajụ Mmụọ nke Amụma.

> “Setan ga-eji ọgụgụ isi rụọ ọrụ, n’ụzọ dị iche iche na site n’aka ndị ọrụ dị iche iche, iji mebie ntụkwasị obi nke ndị fọdụrụ nke Chineke n’ihe-àmà eziokwu ahụ. A ga-akpalite ịkpọasị megide Testimonies nke bụ nke Setan.” Mgbe ụfọdụ anyị na-eche banyere “nke Setan” dịka omume ọjọọ ndị na-atụ egwu, ma n’akwụkwọ Patriarchs and Prophets a gwara anyị na Setan na-arụ ọrụ site n’itinye obi abụọ n’obi mmadụ. Nke ahụ bụ mwakpo nke Setan megide Mmụọ nke Amụma na eziokwu ndị a bụ ntọala. Ọ bụ site n’aka ndị ikom anyị kwesiri ịtụkwasị obi ka a na-etinye obi abụọ ndị a.

> “A ga-akpọlite ịkpọasị megide Ihe-Àmà ndị ahụ, nke bụ nke satanik. Ọrụ niile Setan ga-arụ ga-abụ ime ka okwukwe ụka dị iche iche nwere n’ime ha maa jijiji; n’ihi nke a: Setan apụghị inwe ụzọ doro anya otu a isi webata aghụghọ ya ma kee mkpụrụ obi n’ime nduhie ya ma ọ bụrụ na e gee ntị n’ịdọ aka ná ntị, na n’ịba mba, na n’ndụmọdụ nke Mmụọ nke Chineke.” Selected Messages, book 1, 48.

Ka anyị na-eweta nke a n’isi ngwụcha, mgbe Nwanyị White kwuru na anyị enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu maka ọdịnihu ma e wezụga na anyị echefuo nduzi nke Onyenwe anyị, ana m ekwu na nduzi nke Onyenwe anyị ọ na-ekwu maka ya bụ akụkọ ihe mere eme sitere n’Oge Ichere ruo n’ọnụ ụzọ e mechiri emechi—akụkọ ihe mere eme nke okwu a na-anọchi anya ya bụ, Mkpu Etiti Abalị. Anyị enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu maka ọdịnihu ma e wezụga na anyị echefuo otú Onyenwe anyị siri duo anyị n’ahụmahụ nke Mkpu Etiti Abalị, nakwa ozizi ndị jikọtara na nduzi a. Ozizi ndị mụtara ahụmahụ a bụ amụma oge atọ ahụ, nke na-amalite site n’ụbọchị ndị mmụọ ozi Gabriel nyere William Miller. Anyị enweghị ihe ọ bụla anyị ga-atụ egwu maka ọdịnihu ma e wezụga na anyị echefuo ozizi ndị a, gụnyere 2520, nke mụtara ahụmahụ nke Mkpu Etiti Abalị dịka Onyenwe anyị siri duo ndị Millerite n’ime njedebe kasị elu nke Oziọma Ebighị Ebi.

> Spalding and Magan, peeji 305–306: “Otu ihe doro anya: ndị Seventh-day Adventists ahụ ndị na-eguzo n’okpuru ọkọlọtọ Setan ga-ebu ụzọ hapụ okwukwe ha n’ịdọ aka ná ntị na n’ịba mba ndị dị n’ime Testimonies nke Mmụọ Chineke.” Ọ bụrụ na ị jụ Ntọala ndị ahụ, ị na-ajụ Mmụọ nke Amụma. Ọ bụrụ na ị jụ Mmụọ nke Amụma, ị na-ajụ Ntọala ndị ahụ. Ha na-aga ọnụ. Ebe Mmụọ nke Amụma na-adịghị, ọhụụ adịghị.

> “A na-akpọ oku ka e nwee nnyefe zuru oke karị na ije-ozi dị nsọ karị, a na-akpọkwa ya ugbu a, a ga-anọgidekwa na-akpọ ya. Ụfọdụ n’ime ndị na-ekwupụta ugbu a aro Setan ga-alaghachi n’uche ha. E nwere ndị nọ n’ọnọdụ dị mkpa e nyere ntụkwasị obi bụ ndị na-adịghị aghọta eziokwu nke oge a. A ghaghị inye ha ozi ahụ. Ọ bụrụ na ha anabata ya, Kraịst ga-anabata ha, ọ ga-emekwa ka ha bụrụ ndị ọrụ ibe ya. Ma ọ bụrụ na ha ajụ ịnụ ozi ahụ, ha ga-eguzo n’okpuru ọkọlọtọ ojii nke Onye-isi nke Ọchịchịrị.”

> “A gwara m ikwu na eziokwu dị oké ọnụ ahịa maka oge a na-emepewanye n’uche mmadụ n’ụzọ doro anya karị. N’ụzọ pụrụ iche, ndị ikom na ndị inyom ga-eri anụ ahụ nke Kraịst ma ṅụọ ọbara Ya. A ga-enwe mmepe nke nghọta, n’ihi na eziokwu nwere ike ịgbasa mgbe niile. Onye malitere eziokwu ahụ n’ụzọ Chineke ga-abata n’ime mmekọrịta chiri anya karị, ma bụrụkwa nke ka chiri anya, n’etiti ndị na-aga n’ihu ịmata Ya. Ka ndị nke Chineke na-anata okwu Ya dịka achịcha nke eluigwe, ha ga-ama na a kwadebewo ọpụpụ Ya dịka ụtụtụ. Ha ga-anata ike nke mmụọ, dịka ahụ si anata ike nke anụ ahụ mgbe e riri nri.

> “Anyi aghọtachaghị nke ọma atụmatụ Onyenwe anyị n’ịkpọpụta ụmụ Izrel n’ohu Ijipt, ma duru ha site n’ọzara banye n’ala Kenan.

> “Ka anyị na-achịkọta ụzarị nke Chineke na-enwu site n’ozi ọma, anyị ga-enwe nghọta doro anya karị banyere usoro ndị Juu, na ekele miri emi karị banyere eziokwu ya ndị dị mkpa. Nnyocha anyị banyere eziokwu erubeghị izu oke. Anyị achịkọtala naanị ụzarị ìhè ole na ole. Ndị na-abụghị ndị na-amụ Okwu ahụ kwa ụbọchị agaghị edozi nsogbu dị n’usoro ndị Juu. Ha agaghị aghọta eziokwu ndị e kuziri site n’ọrụ ije ozi nke ụlọ nsọ. A na-egbochi ọrụ Chineke site n’amamihe nke ụwa banyere nnukwu atụmatụ Ya. Ndụ n’ọdịnihu ga-ekpughe ihe iwu ndị ahụ pụtara, iwu ndị ahụ Kraịst, mgbe e kpuchiri Ya n’ogidi igwe ojii, nyere ndị Ya.” Spalding and Magan, 305–306.

Ndị Adventist ahụ ndị na-anata akara nke anụ ọhịa ahụ, ndị na-eguzo n’okpuru ọkọlọtọ Setan, na-ajụ mbụ Mmụọ nke Amụma.

E nwere òtù mmadụ abụọ n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ a: ndị na-anọgide n’ịgbaso ka ha mara Onyenwe anyị, na-anọgide iri anụ Ya ma na-aṅụ ọbara Ya, ma na-anọgide na-amụ Okwu Chineke, na ndị na-adịghị eme otú ahụ. Mmepe nke eziokwu akwụsịbeghị; ha ga-enwe ihe ha ga-ekwu banyere ozi nke Ebe Nsọ nke a na-ekwubeghị ugbu a. Ha ga-eme ka mgbanwe nke oge nchịkọta nke Chineke n’oge Kraịst pụta ìhè, nke bu ụzọ gosipụta mgbanwe dị n’oge ndị Millerite, na-atụ aka n’ihu n’oge nchịkọta ahụ mgbe Kraịst ga-agbanwe site n’Ikpe nke Ndị Nwụrụ Anwụ gaa n’Ikpe nke Ndị Dị Ndụ. Ha ga-enwe ihe ha ga-ekwu banyere Ebe Nsọ na otu Onyenwe anyị si eji mmụba nke Mmụọ Ya akọwapụta mmegharị Ya n’ime mgbanwe ndị a nke oge nchịkọta.

Naanị okwu ole na ole ọzọ, anyị agwụchakwara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam.

Ndị Adventist ụbọchị nke asaa ahụ jụrụ Mkpu Etiti Abalị na-ada n’ụzọ ahụ, na-ajụ nduzi nke Onyenwe anyị na ozizi nke okwukwe nke mụtara akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị. Nke ahụ bụ ihe anyị kwesịrị ịtụ egwu—ịjụ ozizi ndị ahụ ma ghara ịghọta ahụmahụ ahụ. N’ime ime otú ahụ, anyị na-ajụ Mmụọ nke Amụma.

Nwannaanyị White tinyere akara nkwado ya n’elu 2520. Anyị ga-egosi otú o si tinye akara nkwado ya n’elu eziokwu ndị ọzọ dị na Chaatị 1843.

Ná njedebe nke ụwa, mgbe ihe ndị a niile ga-eru ogo ha n’isi njedebe nke Oziọma Ebighị Ebi n’akụkọ ihe mere eme anyị, a ga-eche Adventism ihu usoro ọnwụnwa nke nzọụkwụ atọ, nke e burula ụzọ gosi n’onyonyo amụma, dịka a hụrụ ya n’ahụmahụ William Miller.

William Miller merehie njehie atọ: (1) Ọ jụrụ Mkpu Etiti Abalị, wee si n’ụzọ ahụ daa banye n’ụwa ajọ omume nke dị n’okpuru. (2) Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ tụkwasịrị obi n’ike mmetụta mmadụ, ya bụ, Joshua Himes. (3) Ọ jụrụ Ụbọchị Izu Ike.

Ajụjụ bilitere: “Ọ jụrụ Ụbọchị Izuike ahụ ka ọ bụ Ebe Nsọ ahụ?” Ozizi ahụ nke gbanwere site n’Ebe Nsọ nke dị n’ụwa gaa n’Ebe Nsọ nke dị n’Eluigwe n’oge ahụ, o nwere ike ịbụ na Miller aghọtaghị ya n’uju. Mgbe a duru Ellen White banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ọ hụrụ Iwu Iri ahụ n’ime Igbe Ọgbụgba ndụ ahụ, ma Iwu Ụbọchị Izuike ahụ nwere nchapụta dị nsọ gbara ya gburugburu.

Ihe Miller jụrụ bụ Iwu nke Chineke—Ụbọchị Izuike. Ya mere, Miller jụrụ Mkpu Etiti Abalị, mesịa dabere n’anụ ahụ, ma mesịa nata akara nke anụ ọhịa ahụ. A na-emegharị nke a ọzọ na njedebe nke ụwa.

> Àmà, voliumu 5, ibe 211: “N’ebe a ka anyị na-ahụ na ụka ahụ—ebe nsọ nke Onyenwe anyị—bụ nke mbụ nwetara mkpịsị aka nke iwe Chineke. Ndị okenye ahụ, bụ́ ndị Chineke nyere nnukwu ìhè, ndị guzokwaara dị ka ndị nche nke ọdịmma ime mmụọ nke ndị mmadụ, aghọgbuola ntụkwasị obi e nyere ha.” Ọ na-ekwu okwu banyere Ịzikiel 8 na 9, akara ahụ. Nwannaanyị White na-ekwu na akara dị na Ịzikiel 9 bụ otu akara ahụ dị na Mkpughe 7. Ọ na-ekwu banyere oge a na-etinye akara n’elu puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ. Ọ na-ekwu na ndị kwesiri ịbụ ndị nche aghọgbuola ntụkwasị obi e nyere ha.

> “Ha ewerewo ọnọdụ ahụ na ọ dịghị anyị mkpa ichere ma ọ bụ na-achọ ọrụ ebube na ngosipụta doro anya nke ike Chineke dịka n’ụbọchị ndị gara aga. Oge agbanweela.” Njehie mbụ ha bụ iguzogide Mkpu Etiti Abalị, na-asị, “Ihe mere n’akụkọ ihe mere eme a nke Mkpu Etiti Abalị agaghị emegharị ọzọ.” Ha na-adapụ n’ụzọ.

> “Okwu ndị a na-eme ka ekweghị ekwe ha sie ike, ha wee sị: Onyenwe anyị agaghị eme ezi ihe, ọ gaghịkwa eme ihe ọjọọ. Ọ na-enwe ebere nke ukwuu ime ka ikpe bịakwasị ndị Ya. N’ụzọ dị otu a, ‘Udo na nchebe’ bụ mkpu sitere n’ọnụ ndị mmadụ ndị na-agaghịkwa ebuli olu ha elu ọzọ dịka opi iji gosi ndị Chineke njehie ha na ụlọ Jekọb mmehie ha. Nkịta ndị a dara ogbi, ndị na-ekweghị ịkpọ ụja, bụ ndị ahụ na-anụrịrị mmegwara ziri ezi nke Chineke a kpasuru iwe. Ndị ikom, ụmụ agbọghọ, na ụmụntakịrị niile na-ala n’iyi ọnụ.” Testimonies, volume 5, 211.

> Jeremaịa, mgbe ọ na-ekwu banyere ọdịda nke ugboro abụọ nke William Miller, sịrị, “Otú a ka Onye-nwe-anyị kwuru; Onye a bụrụ ọnụ ka nwoke ahụ bụ nke na-atụkwasị mmadụ obi, ma na-eme anụ ahụ ogwe aka ya, onye obi ya si n’ebe Onye-nwe-anyị nọ pụọ.” Jeremaịa 17:5 (KJV). Ọ bụrụ na ị na-atụkwasị mmadụ obi, obi gị na-apụ n’ebe Onye-nwe-anyị nọ.

Ọjụjụ nke mbụ n’oge ọgwụgwụ bụ Mkpu Etiti Abalị, mmeghachi nke ngosipụta ike nke Chineke. Nke abụọ bụ ịdabere n’anụ ahụ. Nke atọ bụ Iwu Ụbọchị Ụka.

> A pụrụ inwe naanị klas abụọ. A na-akara ìgwè nke ọ bụla n’ụzọ doro anya, ma ọ bụ site n’akara nke Chineke dị ndụ, ma ọ bụ site n’akara nke anụ ọhịa ahụ ma ọ bụ oyiyi ya. Nwa nwoke na nwaanyị ọ bụla nke Adam na-ahọrọ ma Kraịst ma ọ bụ Barabas dịka onye-isi ya. Ma ndị niile na-etinye onwe ha n’akụkụ ndị na-ekwesịghị ntụkwasị obi nọ n’okpuru ọkọlọtọ ojii nke Setan, a na-ebokwa ha ebubo na ha jụrụ Kraịst ma jiri ya mee ihe nlelị. A na-ebokwa ha ebubo na ha kpachaara anya kpọgide Onyenwe nke ndụ na ebube n’obe. Review and Herald, January 30, 1900.

Otu ihe doro anya bụ nke a: ndị Seventh-day Adventists ahụ bụ́ ndị na-eguzo n’okpuru ọkọlọtọ Setan ga-abụ ndị mbụ ga-ajụ ntụkwasị obi ha n’ime Mmụọ nke Amụma.

Adventizim na-emegharị usoro ule nzọụkwụ atọ ahụ William Miller dara. Ma ndị mmụọ ozi na-eche ka ha kpọlite Miller ma kpọrọ ya laa n’ụlọ n’aka Onye Nzọpụta ya. Maka ndị Adventist ndị na-anata akara nke anụ ọhịa ahụ, ndị ahụ abụghị ndị mmụọ ozi na-eche ha.

> Ugboro ugboro ka e gosiwo m na a gaghị agụ ahụmịhe ndị gara aga nke ndị Chineke dị ka eziokwu ndị nwụrụ anwụ. Anyị ekwesịghị ile ndekọ nke ahụmịhe ndị a anya dịka anyị ga-esi ele almanak nke afọ gara aga anya. A ga-edobe ndekọ ahụ n’uche, n’ihi na akụkọ ihe mere eme ga-emeghachi onwe ya ọzọ.” Publishing Ministry, 175.

Gịnị mere anyị ji kwesị icheta Mkpu Etiti Abalị? N’ihi na a ga-emegharị akụkọ ihe mere eme. N’akụkọ a, ozi nke ga-akpata ịma jijiji ahụ bụ 2520 na 2300; n’ihi nke a, ọ ga-achụpụ ndị mmadụ n’ụlọ ụka dị iche iche.

Ma akụkọ a, Akpọku Etiti Abalị, ọ̀ ga-emegharị n’ezie, ka ọ bụ naanị akụkọ ihe mere eme? Lezienụ ama n’okwu e hotara na-esonụ:

> E nwere ụwa nke dina n’ajọ omume, n’aghụghọ na n’iduhie, n’otu ndò nke ọnwụ n’onwe ya,—na-ehi ụra, na-ehi ụra. Ònye ka mkpụrụ obi na-amị ahụhụ n’ime ha iji kpọtee ha? Olu òlee ka pụrụ iru ha? Ebutere uche m n’ọdịnihu, mgbe a ga-enye mgbama ahụ. “Lee, Nwoke Ọlụlụ na-abịa; pụtanụ izute ya.” Ma ụfọdụ ga-egbu oge inweta mmanụ iji mejupụta oriọna ha, ma mgbe ọ dịbeghị oge ha ga-achọpụta na agwa, nke mmanụ ahụ na-anọchi anya ya, abụghị ihe a pụrụ ibufe n’aka onye ọzọ. Review and Herald, February 11, 1896.

A na-emegharị akụkọ a banyere Mkpu Etiti Abalị ruo n’akwụkwọ ozi ọ bụla.

Ellen White ghọtara na 2520 bụ amụma oge ziri ezi, nakwa na Onyenwe anyị jiri ya mee ka oge ichere ahụ pụta, ya bụ, nkụda mmụọ ahụ nke kere ahụmịhe nke kwadebere ndị ikom na ndị inyom ka ha site n’okwukwe soro Kraịst banye n’Ebe Kachasị Nsọ.

Anyị agbalịbeghị igosi 2520 site na Bible ruo ugbu a. N’ime ọmụmụ a banyere Tebụl Abụọ nke Habakkuk, anyị chọrọ ibu ụzọ doo anya na Ellen White na-akwado ozizi ndị a Adventism na-ajụ taa; mgbe ahụ ka anyị ga-abanye n’ọmụmụ nke Akwụkwọ Nsọ.

Back to Articles