Article

# ប៉ានីម — លេខ​មួយ

ជំពូក​ទី​ដប់​មួយ

Author

Jeff Pippenger

Published

February 25, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

មួយរយៈពេលមកហើយ យើងបានផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់របស់យើងលើប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនៃ ដានីយ៉ែល 11:40 ហើយក្នុងប៉ុន្មានសប្ដាហ៍ថ្មីៗនេះ ព្រះអម្ចាស់បាននាំឲ្យយើងពិចារណាខ 27៖

> ហើយចិត្តរបស់ស្តេចទាំងពីរនេះ នឹងមានបំណងប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ ហើយពួកគេនឹងនិយាយកុហកនៅតុតែមួយ ប៉ុន្តែការនោះនឹងមិនបានជោគជ័យឡើយ ដ្បិតចុងបញ្ចប់នៅមិនទាន់មកដល់ លុះត្រាតែដល់ពេលកំណត់។ ដានីយ៉ែល 11:27។

នៅដំបូង ខ្ញុំមិនប្រាកដអំពីសេចក្តីលម្អិតទេ—ថា នៅពេលណា នៅទីណា ហើយអ្នកណាខ្លះបានអង្គុយនៅតុនោះ ដោយនិយាយកុហកគ្នាទៅវិញទៅមក—ប៉ុន្តែ ឥឡូវនេះ សំណួរទាំងនេះកំពុងត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញ។ ក្នុងរយៈពេលសប្ប័ទពីរបីកន្លងមកនេះ ខ្ញុំបានធ្វើកំហុសខ្លះៗ ខណៈដែលខ្ញុំកំពុងសិក្សាខ្សែបន្ទាត់ទាំងនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា តាមរយៈអ្វីដែលខ្ញុំជឿថាជាការដឹកនាំដោយព្រះហឫទ័យដ៏អធិបតេយ្យ សម្ព័ន្ធភាពដែលត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងខទី 13–15 ដែលត្រូវបាននិមិត្តរូបដោយ Caesarea Philippi បានចាប់ផ្ដើមលេចចេញមក។ ទោះបីជាធាតុខ្លះៗនៅតែត្រូវការការកែលម្អក្តី ខ្ញុំជឿថា ព្រះអម្ចាស់បានដកព្រះហស្តរបស់ទ្រង់ចេញពីខទាំងនេះ ដើម្បីបើកសម្ដែងន័យរបស់វា។

ការយល់ដឹងនេះបានក្លាយជាច្បាស់លាស់ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំ Zoom នៃថ្ងៃសប្ប័ទមុន។ មួយសប្ដាហ៍មុននោះ ខ្ញុំត្រូវបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដោយការប្រទាក់ក្រងដ៏ស្មុគស្មាញនៃប្រវត្តិសាស្ត្រនានា​នៅក្នុងខ ១០–១៥។ ខ្ញុំបានសរសេរ និងផ្ញើសារជាអត្ថបទមួយទៅកាន់មនុស្សមួយចំនួន ដោយរៀបរាប់គំនិតរបស់ខ្ញុំ ហើយបានសុំចែករំលែកវានៅល្ងាចថ្ងៃសុក្រ។ ខ្ញុំកំពុងព្យាយាមរៀបចំបញ្ហានានាដែលស្ថិតនៅក្នុងខទាំងនោះ ដោយជឿជាក់ថា មានអ្វីមួយដែលមានសារៈសំខាន់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ពិតជាមានមែន ប៉ុន្តែមិនមែនជាអ្វីដែលខ្ញុំបានស្នើឡើងដំបូងឡើយ។ ទោះបីជាក្នុងរយៈពេលមួយសប្ដាហ៍កន្លះកន្លងមកនេះ ខ្ញុំបានជំពប់ជាច្រើន ខណៈដែលខ្ញុំតស៊ូយល់អំពីអត្ថបទនេះក៏ដោយ ខ្ញុំទទួលស្គាល់ការចាត់ចែងដោយព្រះដ៏ស្គាល់ស្រឡាញ់មួយដែលខ្ញុំធ្លាប់ស្គាល់រួចមកហើយ។ ព្រះអម្ចាស់កំពុងបើកត្រានៃសេចក្ដីពិតពិសេសមួយដ៏សំខាន់បំផុត។ នៅពេលធាតុមនុស្សត្រូវបានបង្ហាញឲ្យឃើញទាំងស្រុង ហើយត្រូវបានដាក់មួយឡែក សេចក្ដីពិតនោះ—ដែលត្រូវបានបើកដោយសិង្ហនៃកុលសម្ព័ន្ធយូដា—បង្ហាញថា មានជម្រៅជ្រាលជាងអ្វីដែលខ្ញុំបានយល់ចាប់ដំបូងទៅទៀត។

## ខ៥ ដល់ខ៩

ពូទីន ក្នុងនាមជាស្តេចខាងត្បូង ឆ្លុះបញ្ចាំងពីព្តូលេមេ ដែលនឹងទទួលជ័យជម្នះក្នុងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន ដោយបំពេញខទី 11។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ជ័យជម្នះរបស់ព្តូលេមេទី ៤ ភីឡូបាទ័រ នៅសមរភូមិរ៉ាហ្វៀ បានបំពេញខនេះ ដោយជានិមិត្តរូបជាមុននៃភាពជោគជ័យជិតមកដល់របស់ពូទីន។ ខទី 5–9 រៀបរាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ដែលជាស្រមោលបង្ហាញជាមុនអំពីការគ្រប់គ្រងរយៈពេល 1,260 ឆ្នាំ (538–1798) របស់សម្តេចប៉ាប ដោយលម្អិតយ៉ាងម៉ត់ចត់។ សេចក្តីលម្អិតទាំងនេះត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញជាញឹកញាប់កាលពីអតីតកាលរួចមកហើយ ដូច្នេះ នៅទីនេះ ខ្ញុំនឹងលើកបង្ហាញសញ្ញាសម្គាល់ព្យាករណ៍មួយ ដែលបានបំពេញនៅក្នុងខទី 5–9 ហើយត្រូវបានបន្លឺស្ទួនឡើងវិញក្នុងអំឡុងពេលពីឆ្នាំ 538 ដល់ 1798។

អំឡុងពេលនេះបានចាប់ផ្តើមដោយសន្ធិសញ្ញារវាងរាជាណាចក្រព្តូឡេមេនៅភាគខាងត្បូង និងរាជាណាចក្រសេលេយូស៊ីដនៅភាគខាងជើង ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការដែលស្តេចខាងត្បូងបានប្រទានព្រះរាជកុមារីរបស់ទ្រង់ឲ្យរៀបអភិសេកជាមួយស្តេចខាងជើង។ សហភាពនេះបានផ្តួចផ្តើមរយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំមួយ ដែលបានបញ្ចប់នៅពេលស្តេចខាងត្បូងបានលុកលុយភាគខាងជើង ចាប់ស្តេចខាងជើងទៅជាឈ្លើយនៅអេហ្ស៊ីប ហើយស្តេចដែលត្រូវចាប់ជាឈ្លើយនោះក្រោយមកបានសោយទិវង្គត បន្ទាប់ពីបានធ្លាក់ពីលើសេះ។

## កិច្ចព្រមព្រៀងដែលត្រូវបានបំបែក

ការ​ឈ្លានពាន​នោះ​មាន​ប្រភព​មក​ពី​សន្ធិសញ្ញា​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំពាន។ បន្ទាប់​ពី​រយៈពេល​ប្រាំពីរ​ឆ្នាំ​បាន​ចាប់ផ្ដើម ស្តេច​ខាង​ជើង​បាន​លះបង់​មហេសី​ដំបូង​របស់​ខ្លួន ដើម្បី​អភិសេក​ជាមួយ​ព្រះនាង​ខាង​ត្បូង និង​ធានា​សន្ធិសញ្ញា​នោះ។ ក្រោយ​មក ព្រះអង្គ​បាន​បោះបង់​មហេសី​ខាង​ត្បូង ហើយ​ស្ដារ​មហេសី​ដើម​របស់​ខ្លួន​ឡើង​វិញ។ ការនេះ​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​មហេសី​ទីមួយ​ប្រហារ​ជីវិត​មហេសី​ខាង​ត្បូង និង​អ្នក​អមដំណើរ​របស់​នាង ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រួសារ​របស់​មហេសី​ខាង​ត្បូង​នៅ​អេស៊ីប​ខឹង​សម្បារ​យ៉ាង​ខ្លាំង។

ដោយការយល់ដឹងខាងព្យាករណ៍ រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំអាចត្រូវបានមើលឃើញថាជាពីររយៈពេលនៃបីឆ្នាំកន្លះ ដូចដែលបានបង្ហាញដោយបីឆ្នាំកន្លះមុន និងបីឆ្នាំកន្លះបន្ទាប់ពីឈើឆ្កាង ដែលរួមគ្នាតំណាងឲ្យមួយសប្តាហ៍ដែលព្រះគ្រីស្ទបានបញ្ជាក់សេចក្តីសញ្ញា។ បីឆ្នាំកន្លះនេះក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ផងដែរ ក្នុងបណ្តាសាប្រាំពីរដងដែលត្រូវបានអនុវត្តលើនគរខាងជើងនៃអ៊ីស្រាអែល ចាប់ពីឆ្នាំ 723 BC រហូតដល់ 1798។ ប្រាំពីរដងនោះត្រូវបានបែងចែកជាពីររយៈពេលនៃមួយពាន់ពីររយហុកសិប ដោយមាន 538 ជាចំណុចកណ្ដាល។ ឧទាហរណ៍ទាំងនេះអំពីប្រាំពីរដែលត្រូវបានបែងចែកជាពីររយៈពេលនៃបីឆ្នាំកន្លះ មិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ ប៉ុន្តែជារឿងដែលមានគោលបំណង។

ក្នុង​ការ​បែងចែក​កណ្ដាល​សប្ដាហ៍ ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​បញ្ជាក់​សេចក្ដី​សញ្ញា ហើយ​ឈើឆ្កាង​តំណាង​ឲ្យ​ចំណុច​កណ្ដាល; ដោយ​ធ្វើ​ដូច្នេះ វា​កំណត់​សម្គាល់​ថា ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​ប្រកាស​សារ​ដោយ​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់​អស់​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​កន្លះ បន្ទាប់​មក​ពួក​សិស្ស​របស់​ព្រះអង្គ​បាន​ប្រកាស​សារ​នោះ​អស់​រយៈពេល​ដូច​គ្នា។ ក្នុង​រយៈពេល​ប្រាំពីរ​ដង​ទាស់​នឹង​នគរ​ខាង​ជើង ឆ្នាំ 538 បាន​បែងចែក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​រយៈពេល​មួយ​ដែល​សាសនាព្រាហ្មណ៍​បាន​ជាន់ឈ្លី​ទីសក្ការៈ និង​ពលបរិវារ បន្ទាប់​មក​ដោយ​អំណាច​សម្តេច​ប៉ាប​បាន​ជាន់ឈ្លី​ទីសក្ការៈ និង​ពលបរិវារ​អស់​រយៈពេល​ដូច​គ្នា។ ក្នុង​និមិត្តសញ្ញា​ព្យាករណ៍ «ប្រាំពីរ» ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ​បី​ឆ្នាំ​កន្លះ ដែល​វិញ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ សែសិប​ពីរ​ខែ បី​ថ្ងៃ​កន្លះ ឬ​បី​ឆ្នាំ​កន្លះ មួយ​ពាន់​ពីរ​រយ​ហុកសិប ម្ភៃ​ប្រាំ​ម្ភៃ និង​មួយ​កាល ពីរ​កាល និង​កន្លះ​កាល។ ក្នុង​បរិបទ ទិន្នន័យ​តួលេខ​ទាំង​អស់​នេះ​អាច​ប្រើ​ជំនួស​គ្នា​បាន។

សន្ធិសញ្ញាដែលបានតំណាងឲ្យរវាងព្រះរាជាណាចក្រភ្តូឡេម៉ាយ ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយពូជពង្សរបស់ Ptolemy I (មេទ័ពម្នាក់របស់ Alexander the Great) ដែលបានគ្រប់គ្រងអេស៊ីប និងចក្រភពសេល្យូស៊ីដ ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយពូជពង្សរបស់ Seleucus I (មេទ័ពម្នាក់ទៀតរបស់ Alexander) ដែលបានគ្រប់គ្រងភាគធំនៃមជ្ឈិមបូព៌ា រួមទាំងស៊ីរី បានបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីរីលើកទីពីរ នៅឆ្នាំ 253 មុន គ.ស.។ សង្គ្រាមនោះបានចាប់ផ្តើមប្រាំពីរឆ្នាំមុន គឺនៅឆ្នាំ 260 មុន គ.ស.។ ប្រាំពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីសន្ធិសញ្ញានោះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន វាត្រូវបានបំពាននៅឆ្នាំ 246 មុន គ.ស.។ ដប់បួនឆ្នាំ ដែលត្រូវបានបែងចែកជាពីររយៈពេលនៃប្រាំពីរឆ្នាំ។ ពាក់កណ្តាលទីមួយគឺជាសង្គ្រាម ហើយពាក់កណ្តាលទីពីរគឺជាសន្តិភាព។ រយៈពេលដប់បួនឆ្នាំនោះចាប់ផ្តើមដោយសង្គ្រាមស៊ីរីលើកទីពីរ ហើយបញ្ចប់ដោយសង្គ្រាមស៊ីរីលើកទីបី។ ប្រភេទនៃសមមាត្រនេះនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ត្រូវបានបង្ហាញឲ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ នៅពេលអ្នកទទួលស្គាល់ថា ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងខទីប្រាំដល់ខទីប្រាំបួន នៃជំពូកទីដប់មួយ។ សន្ធិសញ្ញា និងការបំពានសន្ធិសញ្ញានោះ គឺជាចំណុចផ្តោតនៃខទាំងនោះ និងនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានបំពេញខទាំងនោះ។

នេះ​ស្រប​តាម​ការ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​អំណាច​សម្តេច​ប៉ាប ចាប់ពី​ឆ្នាំ 538 ដល់ 1798។ ជិត​ចុង​បញ្ចប់​នៃ​សម័យ​នោះ នាប៉ូឡេអុង បូណាប៉ាត បាន​ចូល​ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​មួយ​ជាមួយ​វ៉ាទីកង់។ ដោយ​យោង​ទៅ​លើ​ការ​រំលោភ​បំពាន​របស់​វ៉ាទីកង់​លើ​សន្ធិសញ្ញា​តូលេនទីណូ ឆ្នាំ 1797 នាប៉ូឡេអុង​បាន​បញ្ជូន​ឧត្តមសេនីយ៍ ប៊ែរ​ទីយេ នៅ​ឆ្នាំ 1798 ឲ្យ​ចាប់​សម្តេច​ប៉ាប​ជា​ឈ្លើយ។ សម្តេច​ប៉ាប​បាន​សុគត​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ក្នុង​ឆ្នាំ 1799។ រយៈពេល 1,260 ឆ្នាំ​នេះ ត្រូវ​បាន​រៀបរាប់​លម្អិត​នៅ​ក្នុង​ខ 31–39។

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខ ៥–៩ ស្របគ្នានឹងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខ ៣១–៣៩ ដោយផ្តល់សាក្សីពីរនៅក្នុង ដានីយ៉ែល ១១។ ខ្សែទាំងពីរនេះមានសញ្ញាសម្គាល់ទំនាយដូចគ្នាទាំងស្រុង ដោយបង្ហាញអំពីចលនាអន្តរកម្មរវាងស្តេចខាងត្បូង និងស្តេចខាងជើង។ រយៈពេលនីមួយៗត្រូវបានតំណាងដោយបីឆ្នាំកន្លះ ហើយបញ្ចប់ដោយស្តេចខាងត្បូងឈ្នះ មានអំណាចចាប់ស្តេចខាងជើង ហើយនាំគាត់ទៅកាន់ដែនដីខាងត្បូង ជាកន្លែងដែលស្តេចខាងជើងទាំងពីរស្លាប់។ ក្នុងករណីទាំងពីរ ដូចដែលអត្ថបទបានបញ្ជាក់ ស្តេចខាងត្បូងត្រឡប់មកវិញជាមួយនឹងរបស់របរដែលបានលួចយកមក៖

> ហើយគាត់ក៏នឹងនាំពួកព្រះរបស់ពួកគេ ព្រមទាំងពួកមន្ត្រីរបស់ពួកគេ និងគ្រឿងប្រដាប់ដ៏មានតម្លៃរបស់ពួកគេ ដែលធ្វើពីប្រាក់ និងមាស ទៅជាឈ្លើយសឹកចូលទៅក្នុងស្រុកអេហ្ស៊ីបផងដែរ; ហើយគាត់នឹងនៅបន្តអស់រយៈពេលច្រើនឆ្នាំជាងស្តេចខាងជើង។ ដានីយ៉ែល 11:8។

សម្រាប់ Ptolemy នេះគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានស្តេចភាគខាងជើងលួចប្លន់យកកាលពីមុន; សម្រាប់ Napoleon វាគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ Vatican ដែលត្រូវបានប្លន់យក ហើយនាំទៅប្រទេសបារាំង។ បន្ទាត់សក្ខីភាពទាំងពីរនេះបង្ហាញថា សេចក្ដីស្លាប់របស់ស្តេចភាគខាងជើង ត្រូវបាននិមិត្តសញ្ញាដោយការធ្លាក់ចុះពីលើសេះ។ ក្នុង វិវរណៈ 17 ស្ត្រីដែលជិះលើសត្វសាហាវ តំណាងឲ្យព្រះវិហារកាតូលិក៖

> ដូច្នេះ ទ្រង់បាននាំខ្ញុំទៅក្នុងព្រះវិញ្ញាណ ឆ្ពោះទៅកាន់ទីរហោស្ថាន ហើយខ្ញុំបានឃើញស្ត្រីម្នាក់អង្គុយនៅលើសត្វសាហាវពណ៌ក្រហមឆ្អិនឆ្អៅ ដែលពេញទៅដោយឈ្មោះនៃការប្រមាថព្រះ មានក្បាលប្រាំពីរ និងស្នែងដប់។ វិវរណៈ 17:3

សត្វសាហាវដែលនាងជិះ គឺអង្គការសហប្រជាជាតិ។ វិវរណៈ ១៧ ពិពណ៌នាអំពីការស្ដារឡើងវិញនៃអំណាចរបស់នាង បន្ទាប់ពីរបួសដ៏ស្លាប់នៃឆ្នាំ 1798។ ក្នុងនាមជានគរទីប្រាំបី នាងបន្តការគ្រប់គ្រងរបស់នាងឡើងវិញ ដែលត្រូវបានតំណាងដោយការជិះលើសត្វសាហាវ៖

> ហើយ​ស្ត្រី​ដែល​អ្នក​បាន​ឃើញ​នោះ គឺ​ជា​ក្រុង​ធំ​នោះ​ឯង ដែល​សោយរាជ្យ​លើ​ស្តេច​ទាំងឡាយ​នៃ​ផែនដី។ វិវរណៈ 17:18

របួសដ៏ស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ 1798 ត្រូវបានបង្ហាញជាមុននៅក្នុងខ 5–9 នៅពេលស្តេចខាងជើងធ្លាក់ពីលើសេះ ហើយស្លាប់។ បន្ទាត់ទាំងពីរនេះក្នុង ដានីយ៉ែល 11 ដំណើរទៅស្របគ្នានឹងខ 41–45។ ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានសម្គាល់នៅក្នុងខ 41 ចាប់ផ្តើមការជិះចុងក្រោយរបស់សម្តេចប៉ាបលើសត្វនោះ—រយៈពេលមួយដែលត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងនៅក្នុងបន្ទាត់ទាំងពីរនេះ។ នៅពេល Ellen White កត់សម្គាល់ថា «ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន» ដែលបានសម្រេចនៅក្នុង ដានីយ៉ែល 11 «នឹងត្រូវបានធ្វើម្តងទៀត» ខ 5–9 និង 31–39 ស្របតាមខ 41–45។

## មានតែខទីសែសិបប៉ុណ្ណោះ

ចាប់ពីខទី ៣១ ដល់ខទី ៤៥ មានតែខទី ៤០ ប៉ុណ្ណោះដែលស្ថិតនៅក្រៅរយៈពេលទំនាយបីថ្ងៃកន្លះ។ វាតំណាងឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្រពិសេសមួយនៅក្នុងភាគទីបីចុងក្រោយនៃខទាំង ៤៥ របស់ដានីយ៉ែល។ នៅខទី ១៦ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរ៉ូមអធិរាជបូជានិយមត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈអ្នកគ្រប់គ្រងបួនរូប គឺ Pompey, Julius Caesar, Augustus Caesar, និង Tiberius Caesar។ ជ័យជម្នះរបស់ Augustus ក្នុងសមរភូមិ Actium នៅឆ្នាំ 31 BC បានចាប់ផ្តើមការគ្រប់គ្រងរយៈពេល ៣៦០ ឆ្នាំរបស់រ៉ូមអធិរាជ ដោយបំពេញនូវ «គ្រា» នៅក្នុងខទី ២៤៖

> ទ្រង់នឹងចូលមកដោយសុខសាន្ត សូម្បីតែក្នុងទីកន្លែងដ៏សម្បូរបែបបំផុតនៃខេត្តនោះផង; ហើយទ្រង់នឹងធ្វើអ្វីដែលបុព្វបុរសរបស់ទ្រង់មិនបានធ្វើ ហើយក៏បុព្វបុរសនៃបុព្វបុរសរបស់ទ្រង់មិនបានធ្វើដែរ; ទ្រង់នឹងចែកចាយក្នុងចំណោមពួកគេនូវជ័យលាភី និងរបស់រឹបអូស និងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយ៖ មែនហើយ ទ្រង់នឹងគ្រោងឧបាយរបស់ទ្រង់ទាស់នឹងបន្ទាយមាំមួនទាំងឡាយ សម្រាប់មួយរយៈ។ ដានីយ៉ែល 11:24។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអាក់ទីយ៉ូម រ៉ូមបានធ្វើឲ្យអេហ្ស៊ីបក្លាយជាខេត្តមួយនៅឆ្នាំ 30 មុន គ.ស. បីរយហុកសិបឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ 330 កុងស្តង់ទីនបានផ្លាស់ទីរាជធានីនៃចក្រភពពីរ៉ូមទៅកុងស្តង់ទីណូបល។ «ពេលវេលា» នេះ ស្របគ្នាតាមន័យទំនាយជាមួយនឹង 1,260 ឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងរបស់សម្តេចប៉ាប និង 7 ឆ្នាំនៅក្នុងខ 5–9។

ចាប់ពីខ ១៦ តទៅ រ៉ូមអធិរាជបាកានគ្រប់គ្រងរហូតដល់ខ ៣០ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងសម្ព័ន្ធរបស់ម៉ាកាប៊ីជាមួយរ៉ូម និងវង្សត្រកូលរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ ទោះយ៉ាងណា ខ ១៦–៣០ ស្របគ្នាជាមួយខ ៣១–៣៩ និង ៤១–៤៥។ ដូច្នេះ នៅក្នុង ៣០ ខចុងក្រោយនៃដានីយ៉ែល ១១ បន្ទាត់ទំនាយដែលស្របស្មើមួយបានលេចចេញមក លើកលែងតែខ ៤០ ដែលក្នុងនោះ «ពេលវេលាចុងបញ្ចប់» ត្រូវបានសម្គាល់នៅឆ្នាំ ១៧៩៨ និង ១៩៨៩។

ដោយមានករណីលើកលែងតិចតួចនៅក្នុងខទី ២ និងខទី ៣—ដែលនៅទីនោះ ប្រធានាធិបតីចុងក្រោយក្នុងចំណោមប្រធានាធិបតីទាំងប្រាំបី ផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ការគ្រប់គ្រងស្តេចទាំងដប់នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ—ខពីរដំបូងស្របគ្នានឹងខទី ៤០ ដោយតំណាងឲ្យច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ និងការផ្លាស់ប្តូរពីនគរទីប្រាំមួយ ទៅកាន់នគរទីប្រាំពីរ និងទីប្រាំបី។ ខទី ៣ និងខទី ៤ ស្របគ្នានឹងខទី ៤៥ និង ដានីយ៉ែល 12:1 ដោយពិពណ៌នាអំពីការកើតឡើង និងការដួលរលំនៃនគរក្រិក ដែលស្របតាមការបង្កើតឡើង និងការបញ្ចប់របស់អំណាចសម្តេចប៉ាប នៅក្នុងខទី ៤១ រហូតដល់ ដានីយ៉ែល 12:1។ ទាំងស្ត្រី និងសត្វដែលនាងជិះ សុទ្ធតែបញ្ចប់ដោយគ្មានអ្នកជួយ ដោយកំណត់ស៊ុមដើម និងចុងបញ្ចប់នៃ ដានីយ៉ែល 11 នៅខាងក្រៅប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខទី ៤០។ អាឡិចសាន់ឌ័រ មហាក្សត្រ តំណាងឲ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយប្រព្រឹត្តអំពើសហាយស្មន់ជាមួយនឹងស្រីពេស្យានៃទីរុស (ស្តេចភាគខាងជើង ចាប់ពីខទី ៤១ តទៅ) ដែលទាំងពីរនោះគឺជាទាំងសត្វ និងនាគ។

## ខ​ទី​ប្រាំបួន និង​ទី​ដប់

ខណ្ឌ ៥–៩ បញ្ចប់នៅពេលវេលាចុងបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៨ ខណៈដែលខណ្ឌ ១០ សម្គាល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។ ដូច្នេះ ចន្លោះរវាងខណ្ឌ ៩ និង ១០—ចាប់ពីឆ្នាំ ១៧៩៨ ដល់ ១៩៨៩—តំណាងឲ្យផ្នែកដែលបានបើកសម្ដែងនៃខណ្ឌ ៤០ ដោយចាប់ផ្ដើមប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងរបស់វា។ ដើម្បីបញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់៖ ស្ទើរតែគ្រប់ខណ្ឌទាំងអស់ក្នុង ដានីយ៉ែល ១១ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគ្រប់គ្រងរបស់សម្តេចប៉ាប ចាប់ពីឆ្នាំ ៥៣៨ ដល់ ១៧៩៨។ ខណ្ឌ ៤០ គ្របដណ្តប់ពីឆ្នាំ ១៧៩៨ រហូតដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ខណ្ឌ ៦–៩ ជានិមិត្តរូបនៃសម័យប៉ាប ខណៈដែលខណ្ឌ ១០ ជាការព្យាករណ៍ជាមុនអំពីការដួលរលំរបស់សហភាពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩។ ហេតុដូច្នេះ ខណ្ឌ ១១–១៥ មានវិសាលភាពចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៩ រហូតដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ដូចដែលត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងខណ្ឌ ១៦, ៣១ និង ៤១។

ខទី ៤០ ត្រូវបានបែងចែកជា​ពីរផ្នែក។ ផ្នែកទីមួយ ចាប់ពីឆ្នាំ 1798 ដល់ 1989 ចាប់ផ្តើម និងបញ្ចប់ដោយ «ពេលវេលានៃទីបញ្ចប់» មួយ។ ពាក់កណ្ដាលទីពីរ ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1989 ជាទីដែលពាក់កណ្ដាលទីមួយបានបញ្ចប់។ ខទី ១ និង ២ កំណត់អត្តសញ្ញាណលំដាប់នៃប្រធានាធិបតីមួយ ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 1989 ស្របតាមផ្នែកទីពីរនៃខទី ៤០។ ខទី ១១ សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែននៅឆ្នាំ 2014 ខណៈដែលខទី ១២ លើកបង្ហាញពីផលវិបាកដែលស្តេចខាងត្បូងដែលទទួលជ័យជម្នះ នាំមកលើខ្លួនឯង។ ខទី ១៣ ជិតដល់ការបំពេញសម្រេចហើយ ប៉ុន្តែនៅទីនេះ យើងកត់សម្គាល់ថា ខទី ១១ ស្ថិតនៅក្នុងផ្នែកទីពីរនៃខទី ៤០—បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1989 ប៉ុន្តែមុនច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ (ខទី ៤១)។

ខទី ១៣–១៥ បង្ហាញទៅកាន់សង្គ្រាមនៅប៉ាន្យូម ក្នុងឆ្នាំ ២០០ មុន គ.ស. ដែលជាឆ្នាំដែលរ៉ូមបែបពហុទេវនិយមបានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តឥទ្ធិពលលើកិច្ចការរបស់មនុស្សជាតិ ដោយភ្ជាប់នឹងសង្គ្រាមនោះ។ ដោយកើតឡើងមុនការចូលក្រុងយេរូសាឡឹមរបស់ Pompey នៅក្នុងខទី ១៦ យ៉ាងច្បាស់ វាផ្ដល់ភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ សម្គាល់ថា ខទី ៤១ គឺជាច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។

គ្រប់បន្ទាត់ព្យាករណ៍ និងការបំពេញតាមប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វា​នៅក្នុង ដានីយ៉ែល ១១ ស្ថិតនៅទាំងអស់ មិនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខ ៤០ (ចាប់ពីឆ្នាំ ១៧៩៨ ដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ) ក៏ចាប់ពីខ ៤១ ដល់ ដានីយ៉ែល ១២:១។ ក្នុងចំណោម ៤៥ ខ មានខ ១, ២, ៧–១៥ និង ៤០ សរុបជាដប់ពីរ ខ ដែលអនុវត្តចំពោះខ្សែពេលវេលារបស់ខ ៤០ នៅពេលដាក់ស្រទាប់ បន្ទាត់លើបន្ទាត់។ ខ ៤០ ត្រូវបានបំបែកជាពីរផ្នែកនៅត្រឹមឆ្នាំ ១៩៨៩។ ខ ១, ២ និង ១០–១៥ ស្របគ្នានឹងពាក់កណ្តាលទីពីររបស់វា។ ខ ១ និង ២ តាមដានខ្សែបន្ទាត់នៃប្រធានាធិបតីទាំងឡាយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់សត្វសាហាវនៃផែនដី ខណៈដែលខ ១០–១៥ បង្ហាញអំពីសង្គ្រាមតំណាងបី ដែលត្រូវបានរៀបចំដោយស្តេចខាងជើង (អំណាចសម្តេចប៉ាប) ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៩ រហូតដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ សង្គ្រាមតំណាងទាំងបីចាប់ផ្តើមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណនៅក្នុងខ ៤០ ថាជា «រទេះ នាវា និងទ័ពសេះ»។

យើង​នឹង​បន្ត​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់។

Back to Articles