Article

# សៀវភៅដានីយ៉ែល - លេខមួយរយប៉ែតសិបប្រាំបី

ពីរ៉ាហ្វៀដល់ប៉ានិយ៉ូម៖ ការបើកបង្ហាញនូវសារៈសំខាន់ព្យាករណ៍នៃសមរភូមិបុរាណ

Author

Jeff Pippenger

Published

April 18, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

សមរភូមិរ៉ាហ្វ៊ីយ៉ា និង​សមរភូមិប៉ានីយូម គឺជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពីរ​ដាច់ដោយឡែក​ពីគ្នា ដែល​បានកើតឡើង​ក្នុង​សម័យកាល និង​បរិបទ​ខុសៗ​គ្នា ប៉ុន្តែ​ទាំងពីរ​មាន​សារៈសំខាន់​នៅក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​យូដា​បុរាណ និង​តំបន់​ជុំវិញ​របស់វា។ សមរភូមិរ៉ាហ្វ៊ីយ៉ា​បានកើតឡើង​នៅឆ្នាំ 217 មុន គ.ស. សមរភូមិប៉ានីយូម​បានកើតឡើង​នៅឆ្នាំ 200 មុន គ.ស. រវាង​អាណាចក្រ​សេលូស៊ីដ (ស្តេច​ខាងជើង) និង​អាណាចក្រ​ព្ទូឡេមេ (ស្តេច​ខាងត្បូង)។ សមរភូមិ​ទាំងពីរ​នេះ​ត្រូវបាន​កំណត់សម្គាល់​នៅក្នុង​ខ 11 ដល់ 15 នៃ ដានីយ៉ែល ជំពូក 11។ សមរភូមិ​ទាំងពីរ​នេះ​បាន​កើតឡើង​មុន​ការបះបោរ​ម៉ាកាបេ នៅឆ្នាំ 167 មុន គ.ស.

សមរភូមិប៉ានីមបានទទួលឈ្មោះរបស់វាពីលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដែលនៅក្បែរនោះ គឺភ្នំប៉ានីម ជាទីកន្លែងដែលការប្រយុទ្ធបានកើតឡើង។ ឈ្មោះ «ប៉ានីម» មានប្រភពមកពីព្រះប៉ាន ក្នុងទេវកថាក្រិក ដែលមានព្រះវិហារមួយនៅទីនោះឧទ្ទិសថ្វាយដល់ទ្រង់។ ទីតាំងនោះត្រូវបានស្គាល់ថា «ប៉ានីម» ដោយសារតែការភ្ជាប់ទាក់ទងរបស់វាជាមួយនឹងការគោរពបូជាព្រះប៉ាន។ សំណុំព្រះវិហារនោះជាញឹកញាប់ត្រូវបានហៅថា «ទីសក្ការបូជារបស់ព្រះប៉ាន» ដើម្បីបញ្ជាក់ពីតួនាទីរបស់វាជាកន្លែងនៃការលះបង់ខាងសាសនា និងការថ្វាយបង្គំដែលឧទ្ទិសដល់ព្រះប៉ាន។ ពាក្យ «នីមផេអុំ» សំដៅលើវិមាន ឬទីសក្ការបូជា ដែលឧទ្ទិសដល់នីមហ្វទឹក ក្នុងសាសនាបុរាណក្រិក និងរ៉ូម៉ាំង។ សំណុំព្រះវិហារនៅប៉ានីមមានរូងភ្នំ និងប្រភពទឹកធម្មជាតិ ដែលត្រូវបានជឿថាជាទីអាស្រ័យរបស់នីមហ្វទាំងនោះ ហើយដោយហេតុនេះ វាក៏ត្រូវបានហៅពេលខ្លះថា «នីមផេអុំនៃប៉ានីម» ផងដែរ។

បន្ទាប់ពីទីក្រុងនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងវិញ និងពង្រីកដោយហេរ៉ូឌ ភីលីព បុត្ររបស់ហេរ៉ូឌ មហាក្សត្រ នោះវាត្រូវបានស្គាល់ថា «កេសារា ភីលីព» ដើម្បីគោរពព្រះកិត្តិយសចំពោះអធិរាជរ៉ូម កេសារ អូហ្គុស្ទុស និងហេរ៉ូឌ ភីលីពផ្ទាល់។ ក្រុមអគារព្រះវិហារនោះជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនាដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទីក្រុងនេះ។

នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះចៅអធិរាជ អូហ្គុស្ទុស ព្រះវិហារនោះត្រូវបានឧទ្ទិសឡើងវិញ ឬប្ដូរឈ្មោះជាកិត្តិយសដល់ អូហ្គុស្ទុស ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីការគោរពបូជាព្រះចៅអធិរាជ និងការបញ្ចូលអនុវត្តសាសនារបស់រ៉ូមចូលទៅក្នុងបរិបទសាសនាក្នុងតំបន់។ តំបន់នៅជិតទីក្រុងបុរាណ កេសារា ភីលីព ដែលជាទីតាំងនៃព្រះវិហាររបស់ ផាន ម្តងម្កាលត្រូវបានហៅថា «ទ្វារនរក» ឬ «ទ្វារហាដេស»។

នៅក្នុងខទីដប់ប្រាំមួយដល់ខទីដប់ប្រាំបួន នៃដានីយ៉ែល ជំពូកទីដប់មួយ តំបន់ភូមិសាស្ត្រទាំងបីនៃការដណ្ដើមយក ដែលរ៉ូមមិនជឿព្រះត្រូវយកឈ្នះ ដើម្បីត្រូវបានបង្កើតឡើងជានគរទីបួននៃព្រះបន្ទូលទំនាយក្នុងព្រះគម្ពីរ និងជាស្តេចខាងជើងនៅក្នុងជំពូកនោះ ត្រូវបានតំណាងឡើង។ នៅក្នុងខទីដប់ប្រាំមួយ មេទ័ពរ៉ូម៉ាំង ព៉ុំប៉េ ត្រូវបានបញ្ជាក់ថា បានដណ្ដើមយកស៊ីរីនៅឆ្នាំ 65 មុន គ.ស. ហើយបន្ទាប់មកក្រុងយេរូសាឡឹមនៅឆ្នាំ 63 មុន គ.ស.។ ខទីដប់ប្រាំពីរដល់ខទីដប់ប្រាំបួន បញ្ជាក់អំពីការដណ្ដើមយកអេហ្ស៊ីបរបស់យូលីយូស សេសារ ដែលជាឧបសគ្គទីបីក្នុងចំណោមឧបសគ្គទាំងបី។ សមរភូមិអាក់ទីយូម នៅឆ្នាំ 31 មុន គ.ស. សម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមនៃរយៈពេលបីរយហុកសិបឆ្នាំ ដែលរ៉ូមមិនជឿព្រះនឹងគ្រប់គ្រងយ៉ាងឧត្តុង្គឧត្តម ក្នុងការបំពេញខទីម្ភៃបួន នៃដានីយ៉ែល ជំពូកទីដប់មួយ។

នៅក្នុងខទីម្ភៃ រជ្ជកាលរបស់អូហ្គុស្ទុស សេសារ ត្រូវបានកត់សម្គាល់ ហើយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនោះ ព្រះយេស៊ូវបានប្រសូត។ បន្ទាប់មក នៅក្នុងខទីម្ភៃមួយ និងខទីម្ភៃពីរ រជ្ជកាលរបស់ទីបេរីយុស សេសារ ដ៏អាក្រក់ ត្រូវបានបញ្ជាក់ ដូច្នេះហើយបានសម្គាល់ការឆ្កាងព្រះគ្រីស្ទ។ នៅក្នុងខទីម្ភៃបី សម្ព័ន្ធដែលពួកយូដាម៉ាកាប៊ីបានចូលធ្វើជាមួយរ៉ូមមិនជឿ ត្រូវបានកត់សម្គាល់ ហើយដូច្នេះ លំហូរនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខទីដប់មួយ ត្រូវបានផ្អាក ហើយនិទានប្រវត្តិសាស្ត្របានត្រឡប់ថយក្រោយទៅកាន់អំឡុងពេលឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ដល់ឆ្នាំ 158 មុន គ.ស.

ខណ្ឌ​ទី​ម្ភៃ​បី តំណាង​ឲ្យ​ខ្សែ​វង្ស​នៃ​ពួក​ម៉ាកាបេ ហើយ​ទោះ​បី​ជា​វា​មិន​ផ្តល់​លម្អិត​ទាំង​អស់​អំពី​ខ្សែ​បន្ទាត់​ទំនាយ​របស់​ពួក​គេ​ក៏​ដោយ កំណត់ត្រា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​វិញ​បាន​ផ្តល់។ នៅ​ឆ្នាំ 217 មុន គ.ស. សង្គ្រាម​រ៉ាហ្វៀ បាន​កើត​ឡើង ហើយ​បន្ទាប់​ពី​នោះ ស្តេច​កុមារ​មួយ​អង្គ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អេហ្ស៊ីប​ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​ងាយ​រង​គ្រោះ។ ខណៈ​ដែល​ស្តេច​សេលូស៊ីត និង​ស្តេច​ក្រិក​បាន​រៀបចំ​ផែនការ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​ស្តេច​កុមារ​នោះ​នៅ​ឆ្នាំ 200 មុន គ.ស. រ៉ូម​បាន​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ការពារ​របស់​ស្តេច​កុមារ​អេហ្ស៊ីប​នោះ។ នៅ​ឆ្នាំ​ដូច​គ្នា​នោះ សង្គ្រាម​ប៉ានីអូម បាន​កើត​ឡើង។ បន្ទាប់​មក នៅ​ឆ្នាំ 167 មុន គ.ស. សង្គ្រាម​កែរិឡា​របស់​ពួក​ម៉ាកាបេ បាន​ចាប់​ផ្ដើម។

ការបះបោរ​របស់​ម៉ាកាបេ​បាន​ចាប់ផ្តើម​នៅ​ម៉ូដេអ៊ីន​ក្នុង​ឆ្នាំ 167 មុន​គ.ស. ហើយ​វា​មាន​ន័យ​ថា ពួក​ម៉ាកាបេ​មិន​ត្រឹមតែ​ចូល​រួម​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ចក្រភព​សេលេអ៊ុស៊ីត​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ថែម​ទាំង​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ពួក​យូដា​ដែល​ពួក​គេ​បាន​កំណត់​ថា​ស្ថិត​ក្នុង​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ពួក​សេលេអ៊ុស៊ីត​ផង​ដែរ។ ការបះបោរ​នោះ​មាន​មូលហេតុ​ជំរុញ​ខាង​សាសនា ហើយ​វា​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​ប្រឆាំង​នឹង​សត្រូវ​ទាំង​ខាង​ក្នុង និង​ខាង​ក្រៅ។ ក្នុង​ឆ្នាំ 164 មុន​គ.ស. ពួក​ម៉ាកាបេ​បាន​ឧទ្ទិស​ព្រះវិហារ​ឡើង​វិញ ហើយ​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំឭក​ដោយ​ពិធី​បុណ្យ​ហានុកកា​របស់​ជន​ជាតិ​យូដា។ ក្នុង​ឆ្នាំ​នោះ អង់ទីយ៉ុក អេពីផានេស ដ៏​អាក្រក់​ល្បីឈ្មោះ បាន​ស្លាប់។ បន្ទាប់​មក ចាប់ពី​ឆ្នាំ 161 មុន​គ.ស. ដល់ 158 មុន​គ.ស. «សម្ព័ន្ធភាព» នៃ​ខ​ទី​ម្ភៃ​បី ត្រូវ​បាន​ចូល​ជា​មួយ​នឹង​ទីក្រុង​រ៉ូម។

ការយោងដោយផ្ទាល់តែមួយគត់ទៅកាន់ពួកម៉ាកាបេ ការបះបោររបស់ពួកគេ និងសម្ព័ន្ធភាពរបស់ពួកគេជាមួយរ៉ូម ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងខទីម្ភៃបី ប៉ុន្តែប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរាជវង្សដែលហៅថា រាជវង្សហាស្មូនេអាន បានចាប់ផ្តើមនៅម៉ូដេអ៊ីន ក្នុងឆ្នាំ 167 មុន គ.ស. ហើយបានបន្តរហូតដល់សម័យនៃឈើឆ្កាង។ តំណាងចុងក្រោយនៃរាជវង្សហាស្មូនេអាន គឺពួកផារិស៊ីនៅក្នុងសម័យរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ ដូច្នេះ មានខ្សែបន្ទាត់ទំនាយមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រសាសនាយូដាដែលក្បត់ជំនឿ ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយពួកម៉ាកាបេ ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 167 មុន គ.ស. នៅការបះបោរនៅម៉ូដេអ៊ីន ដែលបញ្ចប់នៅក្នុងខទីម្ភៃមួយ និងខទីម្ភៃពីរ នៅពេលដែលព្រះយេស៊ូវត្រូវបានឆ្កាង។

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេបានឈានដល់ចំណុចបត់បែនមួយនៅក្នុងខទីដប់ប្រាំមួយ នៅពេលដែលទីក្រុងរ៉ូម ជាលើកដំបូង តាមរយៈពុំប៉េ បានសញ្ជ័យក្រុងយេរូសាឡឹម។ មូលហេតុចម្បងរបស់គាត់ក្នុងការនាំឱ្យមានការបំផ្លាញមកលើក្រុងយេរូសាឡឹមនៅពេលនោះ គឺដោយសារជម្លោះរវាងបក្សពួកពីរនៃរាជវង្សហាស្មូនេអាន។ ចាប់ពីពេលនោះមក (63 BC) យូដា​ស្ថិតនៅក្រោមអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់រ៉ូម។ តាមន័យទំនាយ រាជវង្សហាស្មូនេអានរបស់ម៉ាកាបេ ចាប់ផ្តើមនៅសមរភូមិម៉ូឌេអ៊ីន ក្នុងឆ្នាំ 167 BC ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតក្រោមការចុះចូលចំពោះរ៉ូម នៅឆ្នាំ 63 BC។ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីការចាប់ផ្តើមនៃប្រវត្តិសាស្ត្រនោះ ពួកម៉ាកាបេបានផ្តួចផ្តើម ហើយបានចូលទៅក្នុងសម្ព័ន្ធមួយជាមួយរ៉ូម ចាប់ពីឆ្នាំ 161 BC ដល់ឆ្នាំ 158 BC។ ពួកគេស្ថិតនៅក្រោមការចុះចូលចំពោះរ៉ូម ចាប់ពីឆ្នាំ 63 BC រហូតដល់ឈើឆ្កាង និងការបំផ្លាញចុងក្រោយបំផុតនៃក្រុងយេរូសាឡឹម នៅឆ្នាំ 70។

បន្ទាត់ព្យាករណ៍នៃពួកម៉ាកាបេ គឺជាបន្ទាត់នៃសាសនាយូដាដែលបានក្បត់សេចក្ដីជំនឿ ហើយដូច្នេះវាបម្រុងជានិមិត្តរូបនៃបន្ទាត់នៃប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់សេចក្ដីជំនឿ។ ចាប់ពីសមរភូមិ Panium រហូតដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៃខទីដប់ប្រាំមួយ ព្រឹត្តិការណ៍ព្យាករណ៍នៃឆ្នាំ 200 មុន គ.ស. 167 មុន គ.ស. 164 មុន គ.ស. និងសម្ព័ន្ធភាពពីឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ដល់ 158 មុន គ.ស. នឹងត្រូវបានធ្វើម្តងទៀតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់សេចក្ដីជំនឿ។ សញ្ញាសម្គាល់តាមផ្លូវទាំងនេះនឹងកើតឡើងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបី ដែលមកពីក្នុងចំណោមទាំងប្រាំពីរ មុនច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ ឆ្នាំ 200 មុន គ.ស. តំណាងឲ្យបន្ទាត់ខាងក្រៅនៃស្នែងសាធារណរដ្ឋ ទាក់ទងនឹងឆ្នាំ 167 មុន គ.ស. ដែលតំណាងឲ្យបន្ទាត់ខាងក្នុងនៃស្នែងប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់សេចក្ដីជំនឿ។

ទីសម្គាល់ទាំងនេះ ជាសារសំខាន់ ត្រូវបានលាក់បាំងនៅក្នុងខ្សែប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរាជវង្សហាស្មូនេអាន ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វានៅតែជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលលាក់បាំងនៃខទីសែសិប នៃដានីយ៉ែល ជំពូកដប់មួយ។ វាជាខ្សែមួយដែលជាផ្នែកនៃ «ផ្នែកនោះនៃពាក្យទំនាយរបស់ដានីយ៉ែល ដែលទាក់ទងនឹងថ្ងៃចុងក្រោយ»។

ការពិតដែលសាសនាយូដាអបអរសាទរពិធីហានុកកា ដើម្បីរំឭកដល់ការបះបោររបស់ពួកម៉ាកកាបេ មិនបានកំណត់ថាពួកម៉ាកកាបេជាមនុស្សសុចរិតឡើយ។ ដោយសារការបះបោរ សិខីណាមិនដែលត្រឡប់មកព្រះវិហារដែលបានស្ថាបនាឡើងវិញ បន្ទាប់ពីការជាប់ជាឈ្លើយអស់រយៈពេលចិតសិបឆ្នាំនោះទេ។ សារព្យាករណ៍ចុងក្រោយបានមកតាមរយៈម៉ាឡាគី ប្រហែលពីរសតវត្សមុនពួកម៉ាកកាបេ។ ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកម៉ាកកាបេបង្ហាញថា ពួកគេបានអនុញ្ញាតឲ្យមេដឹកនាំនយោបាយរបស់ខ្លួនបំពេញមុខងារជាសម្តេចសង្ឃផងដែរ គឺជាអំពើបាបដដែលដែលប្តូឡេមីជនជាតិអេហ្ស៊ីបបានព្យាយាមធ្វើ ហើយជាអំពើដដែលដែលស្តេចអូស៊ីយ៉ាក៏បានព្យាយាមធ្វើផងដែរ។ ប្រពៃណីបញ្ជាក់ថា ព្រះបានអន្តរាគមន៍ដើម្បីរារាំងប្តូឡេមីពីអំពើប្រមាថបរិសុទ្ធនោះ ហើយព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះបញ្ជាក់ដោយផ្ទាល់ថា ព្រះពិតជាបានអន្តរាគមន៍ នៅពេលស្តេចអូស៊ីយ៉ាបានព្យាយាមបំពេញកិច្ចការរបស់សង្ឃ និងស្តេច។ ផលចុងក្រោយនៃរាជវង្សរបស់ពួកគេគឺពួកផារិស៊ី។ គ្មានហេតុផលណាមួយដែលអាចសន្និដ្ឋានថា ពួកម៉ាកកាបេជានិមិត្តសញ្ញានៃសេចក្តីសុចរិតឡើយ ទោះបីជាជនជាតិយូដានៃសាសនាយូដាសម័យទំនើបអាចមានការគោរពយ៉ាងខ្លាំងចំពោះពួកគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រក៏ដោយ។

កំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់បានចាប់ផ្តើមក្នុងសម័យរបស់លូធើរ ហើយវាជាការអភិវឌ្ឍន៍ជាបន្តបន្ទាប់។ វាមិនមែនជាប្រពៃណីថ្មីមួយទេ ពីព្រោះព្រះយេស៊ូវ និងសិស្សរបស់ទ្រង់ជាប្រូតេស្តង់។ វាជាការភ្ញាក់ឡើងចំពោះសេចក្ដីងងឹតនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលលូធើរ និងអ្នកកែទម្រង់ដទៃទៀតបានភ្ញាក់ឡើង។ ចំណុចកំពូលនៃកំណែទម្រង់ជាបន្តបន្ទាប់នោះ គឺចលនាមីល្លឺរ៉ាយ។ ព្រះជាម្ចាស់មិនត្រឹមតែត្រូវការឲ្យអ្នកកែទម្រង់ដំបូងៗភ្ញាក់ឡើងចំពោះអំពើបាបនៃបាប៊ីឡូនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែទ្រង់មានព្រះបំណងនាំពួកគេចូលទៅក្នុងការយល់ដឹងពេញលេញអំពីក្រឹត្យវិន័យរបស់ទ្រង់ និងកិច្ចការរបស់ទ្រង់នៅក្នុងទីបរិសុទ្ធនៅស្ថានសួគ៌។ នៅថ្ងៃទី 19 ខែមេសា ឆ្នាំ 1844 ពួកប្រូតេស្តង់បានបដិសេធពន្លឺដែលកំពុងកើនឡើងនៃកំណែទម្រង់ ហើយបានក្លាយជាប្រូតេស្តង់និយមក្បត់ជំនឿ។

នៅពេលនោះ ពួក Millerites ដែលស្មោះត្រង់ ត្រូវបាន «ប្រទានអាវធំ» ហើយត្រូវបានដឹកនាំឲ្យចូលទៅក្នុងទីបរិសុទ្ធបំផុត ដើម្បីបញ្ចប់កិច្ចការ សម្រាប់ក្លាយជាគ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់ដែលពេញវ័យ។ នៅឆ្នាំ 1863 អ្នកដែលត្រូវបានប្រទានអាវធំនោះ ដោយសារការមិនស្តាប់បង្គាប់ បានដាក់អាវធំនៃប្រូតេស្តង់ចោល ហើយយកអាវធំនៃ Laodicea មកជំនួស។ នៅក្នុងសម័យចុងក្រោយនៃការបោះត្រាលើមនុស្សមួយសែនសែសិបបួនពាន់នាក់ ដែលបានចាប់ផ្តើមម្ភៃពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីថ្ងៃទី 11 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2001 គឺនៅឆ្នាំ 2023 សិង្ហនៃកុលសម្ព័ន្ធយូដា កំពុងបើកត្រាសេចក្តីពិតទាំងឡាយដែលបំពេញប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនៃខទីសែសិប ក្នុងដានីយ៉ែល ជំពូក 11 ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់ពីការរលំរលាយនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1989 រហូតដល់ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ ក្នុងការធ្វើដូច្នេះ ទ្រង់បានបើកត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាសនាយូដាដែលក្បត់ជំនឿ ជានិមិត្តរូបនៃសាសនាប្រូតេស្តង់ដែលក្បត់ជំនឿ។

បន្ទាត់ទាំងពីរនៃប្រជារាស្ត្រក្បត់សាសនារបស់ព្រះ មិនថាជាពួកយូដាខាងអក្សរនៃយូដា ឬយូដាខាងវិញ្ញាណ (ទាំងពីរជាដែនដីដ៏រុងរឿង) សុទ្ធតែបញ្ចប់នៅក្នុងការដណ្តើមយេរូសាឡឹមបាន ដោយបន្ទាត់ដំបូងនៅឆ្នាំ 63 មុន គ.ស. ហើយបន្ទាត់ទីពីរនៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលជិតមកដល់។ បន្ទាត់ទាំងពីរនេះសម្គាល់អំពីសង្គ្រាមដែលត្រូវបានជំរុញដោយជំនឿសាសនាខុសឆ្គង។ បន្ទាត់ទាំងពីរនេះសម្គាល់អំពីសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងទស្សនវិជ្ជាសាសនានៃក្រិក ហើយនៅទីបញ្ចប់ ពួកក្បត់សាសនាស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរ៉ូម។ ខ្ញុំកំណត់សម្គាល់សមរភូមិទាំងបីនៃខទីសែសិបថា តំណាងឲ្យការរលំរលាយនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1989 សង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន និងប៉ានីយ៉ូមនៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពខុសប្លែករវាងសមរភូមិទាំងបីនោះ និងសង្គ្រាមលោកទាំងបី។

> «ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះបានផ្តល់ការព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់ដែលកំពុងជិតមកដល់នេះហើយ; បើការព្រមាននេះត្រូវបានមិនអើពើ នោះលោកប្រូតេស្តង់នឹងបានដឹងថា គោលបំណងរបស់រ៉ូមពិតប្រាកដជាអ្វី តែនៅពេលដែលយឺតពេកហើយក្នុងការរួចផុតពីអន្ទាក់។ នាងកំពុងតែរីកចម្រើនឡើងស្ងៀមស្ងាត់ទៅក្នុងអំណាច។ សេចក្តីបង្រៀនរបស់នាងកំពុងបញ្ចេញឥទ្ធិពលរបស់វា នៅក្នុងសាលានីតិបញ្ញត្តិ នៅក្នុងពួកជំនុំ និងនៅក្នុងចិត្តរបស់មនុស្ស។ នាងកំពុងស្ថាបនាសំណង់ខ្ពស់ធំមាំរបស់នាងឡើងជាបន្តបន្ទាប់ នៅក្នុងទីលាក់កំបាំងដែលនៅទីនោះ ការបៀតបៀនរបស់នាងកាលពីមុននឹងត្រូវបានធ្វើឡើងម្តងទៀត។ ដោយលាក់លៀម និងដោយគ្មានអ្នកណាសង្ស័យ នាងកំពុងពង្រឹងកម្លាំងរបស់នាង ដើម្បីជំរុញគោលដៅរបស់នាងផ្ទាល់ នៅពេលវេលានឹងមកដល់សម្រាប់នាងវាយប្រហារ។ អ្វីទាំងអស់ដែលនាងប្រាថ្នា គឺជាទីតាំងអនុគ្រោះ ហើយទីតាំងនោះកំពុងតែត្រូវបានផ្តល់ឲ្យនាងរួចហើយ។ មិនយូរទៀតទេ យើងនឹងឃើញ ហើយនឹងមានអារម្មណ៍ថា គោលបំណងរបស់ធាតុរ៉ូម៉ាំងគឺជាអ្វី។ អ្នកណាក៏ដោយដែលជឿ និងគោរពតាមព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ ដោយហេតុនោះ នឹងទទួលការត្មះតិះដៀល និងការបៀតបៀន»។ The Great Controversy, 581.

ចាប់ពីខទីដប់ ដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណការរលំរលាយនៃសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1989 រហូតដល់សមរភូមិប៉ានៀមក្នុងខទីដប់ប្រាំ សាសនាអធិបតេយ្យប៉ាបបាន «ពង្រឹងកម្លាំងរបស់នាង ដើម្បីជំរុញគោលបំណងផ្ទាល់របស់នាង បើកាលកំណត់មកដល់សម្រាប់នាងវាយប្រហារ»។ ខទាំងនេះកំណត់បញ្ជាក់អំពីកាលៈទេសៈទំនាយ ដែលជាអន្ទាក់ដែលត្រូវបានរៀបចំដោយសាសនាអធិបតេយ្យប៉ាប ហើយនឹងមិនអាច «គេចផុត» បានឡើយ។ ក្នុងការប៉ះទង្គិចចុងក្រោយ ដែលតំណាងដោយសមរភូមិប៉ានៀម រូបសំណាកនៃសត្វសាហាវនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការបង្កើតរូបសំណាកនោះ គឺជាការសាកល្បងចុងក្រោយសម្រាប់ប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះនៅថ្ងៃចុងក្រោយ។

> «ព្រះអម្ចាស់​បាន​បង្ហាញ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ឃើញ​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា រូប​សំណាក​នៃ​សត្វ​សាហាវ​នឹង​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​មុន​ពេល​ទ្វារ​នៃ​ព្រះគុណ​បិទ; ពីព្រោះ​នេះ​នឹង​ជា​សេចក្ដី​សាកល្បង​ដ៏​ធំ​សម្រាប់​រាស្ត្រ​របស់​ព្រះ ដោយ​សេចក្ដី​សាកល្បង​នោះ​វាសនា​អស់កល្ប​នៃ​ពួកគេ​នឹង​ត្រូវ​បាន​សម្រេច។ … នៅ​ក្នុង​វិវរណៈ 13 ប្រធានបទ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​យ៉ាង​ច្បាស់; [វិវរណៈ 13:11–17, ដកស្រង់]។»

> «នេះគឺជាការសាកល្បងដែលប្រជាជនរបស់ព្រះត្រូវតែឆ្លងកាត់ មុនពេលពួកគេត្រូវបានបោះត្រា។ អស់អ្នកដែលបានបង្ហាញភាពស្មោះត្រង់របស់ខ្លួនចំពោះព្រះ ដោយកាន់តាមក្រឹត្យវិន័យរបស់ទ្រង់ ហើយបដិសេធមិនទទួលយកថ្ងៃសប្ប័ទក្លែងក្លាយ នោះនឹងឈរនៅក្រោមទង់របស់ព្រះអម្ចាស់ ព្រះយេហូវ៉ា ហើយនឹងទទួលបានត្រារបស់ព្រះដ៏មានព្រះជន្មរស់។ អស់អ្នកដែលបោះបង់សេចក្ដីពិតដែលមានប្រភពពីស្ថានសួគ៌ ហើយទទួលយកថ្ងៃសប្ប័ទថ្ងៃអាទិត្យ នោះនឹងទទួលសញ្ញារបស់សត្វសាហាវ»។ Manuscript Releases, volume 15, 15.

ការបង្កើតរូបសត្វតិរច្ឆាន ត្រូវបានតំណាងដោយសម័យកាលដែលសម្ព័ន្ធជាមួយរ៉ូមត្រូវបានចូលរួម។ ស្នែងប្រូតេស្តង់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាកូនស្រីទាំងឡាយរបស់រ៉ូមនៅឆ្នាំ 1844 ហើយការចាប់ផ្តើមនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេត្រូវបានធ្វើម្តងទៀតនៅចុងបញ្ចប់នៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេ នៅពេលដែលពួកគេកំណត់ចិត្តម្តងទៀតដើម្បីយកតម្រាប់តាមម្តាយរបស់ពួកគេ។

> «ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​ថា សត្វសាហាវ​ដែល​មាន​ស្នែង​ពីរ​នោះ មាន​មាត់​ដូច​នាគ ហើយ​អំណាច​របស់​វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្បាល​របស់​វា ហើយ​បទបញ្ជា​នោះ​នឹង​ចេញ​ពី​មាត់​របស់​វា។ បន្ទាប់​មក ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​មាតា​នៃ​ស្រី​ពេស្យា​ទាំងឡាយ; ថា​មាតា​មិន​មែន​ជា​កូនស្រី​ទាំងឡាយ​ទេ ប៉ុន្តែ​ដាច់​ដោយឡែក និង​ខុស​ប្លែក​ពី​ពួក​នាង។ នាង​បាន​មាន​សម័យ​របស់​នាង​រួច​ហើយ ហើយ​សម័យ​នោះ​បាន​កន្លង​ផុត​ទៅ ហើយ​កូនស្រី​របស់​នាង គឺ​និកាយ​ប្រូតេស្តង់​ទាំងឡាយ គឺ​ជា​អ្នក​បន្ទាប់​ដែល​បាន​ឡើង​មក​លើ​ឆាក ហើយ​សម្ដែង​ចេញ​នូវ​គំនិត​ចិត្ត​ដូច​គ្នា ដែល​មាតា​មាន កាល​ដែល​នាង​បៀតបៀន​ពួក​បរិសុទ្ធ។ ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​ថា ខណៈ​ដែល​មាតា​កំពុង​តែ​ថយ​ចុះ​ក្នុង​អំណាច កូនស្រី​ទាំងឡាយ​បាន​កំពុង​តែ​រីក​ចម្រើន ហើយ​មិន​យូរ​ទៀត​ទេ ពួក​នាង​នឹង​អនុវត្ត​អំណាច ដែល​មាតា​ធ្លាប់​អនុវត្ត​មុន​នេះ។»

> «ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​ថា ពួក​ជំនុំ​ដែល​មាន​តែ​ឈ្មោះ និង​ពួក​អាដវិន្ទិស្ត​ដែល​មាន​តែ​ឈ្មោះ ដូច​យូដាស នឹង​ក្បត់​យើង​ទៅ​កាន់​ពួក​កាតូលិក ដើម្បី​ទទួល​បាន​ឥទ្ធិពល​របស់​ពួក​គេ​មក​ប្រឆាំង​នឹង​សេចក្ដី​ពិត។ នៅ​ពេល​នោះ ពួក​បរិសុទ្ធ​នឹង​ជា​ប្រជាជន​មួយ​ក្រុម​ដែល​មិន​សូវ​គេ​ស្គាល់ ហើយ​ពួក​កាតូលិក​ស្ទើរ​តែ​មិន​ស្គាល់​ឡើយ; ប៉ុន្តែ ពួក​ជំនុំ និង​ពួក​អាដវិន្ទិស្ត​ដែល​មាន​តែ​ឈ្មោះ ដែល​ស្គាល់​អំពី​ជំនឿ និង​ទំនៀមទម្លាប់​របស់​យើង (ដ្បិត​ពួក​គេ​ស្អប់​យើង ដោយសារ​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ ពីព្រោះ​ពួក​គេ​មិន​អាច​បដិសេធ​វា​បាន) នឹង​ក្បត់​ពួក​បរិសុទ្ធ ហើយ​រាយការណ៍​អំពី​ពួក​គេ​ទៅ​កាន់​ពួក​កាតូលិក​ថា ជា​អ្នក​ដែល​មិន​អើពើ​នឹង​បញ្ញត្តិ​របស់​ប្រជាជន; នោះ​គឺ​ថា ពួក​គេ​កាន់​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ ហើយ​មិន​អើពើ​ថ្ងៃ​អាទិត្យ។»

> «បន្ទាប់មក ពួកកាតូលិកនឹងជំរុញឲ្យពួកប្រូតេស្តង់ឈានទៅមុខ ហើយចេញក្រឹត្យមួយថា អស់អ្នកណាដែលមិនគោរពថ្ងៃដំបូងនៃសប្តាហ៍ ជំនួសថ្ងៃទីប្រាំពីរ នឹងត្រូវសម្លាប់។ ហើយពួកកាតូលិក ដែលមានចំនួនច្រើន នឹងឈរនៅខាងពួកប្រូតេស្តង់។ ពួកកាតូលិកនឹងប្រគល់អំណាចរបស់ខ្លួនដល់រូបសំណាកនៃសត្វសាហាវ។ ហើយពួកប្រូតេស្តង់នឹងធ្វើដូចម្តាយរបស់ខ្លួនបានធ្វើមុនពួកគេ ដើម្បីបំផ្លាញពួកបរិសុទ្ធ។ ប៉ុន្តែមុនពេលក្រឹត្យរបស់ពួកគេបង្កើត ឬបណ្តាលឲ្យមានផល ពួកបរិសុទ្ធនឹងត្រូវបានសង្គ្រោះដោយព្រះសូរសៀងនៃព្រះជាម្ចាស់»។ Spalding and Magan, 1, 2.

នៅក្នុងអត្ថបទនោះ មានក្រុម «នាមប៉ុណ្ណោះ» ពីរក្រុម ដែលមានន័យថា «មានតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ» ហើយពួកគេក្បត់អ្នកស្មោះត្រង់របស់ព្រះទៅឲ្យពួកកាតូលិក។ ការយល់ដឹងរបស់ Ellen White អំពីពួកជំនុំតាមនាម និងអែដវិនទីស្តតាមនាម ខុសពីអ្វីដែលពួកគេតំណាងពិតប្រាកដនៅក្នុងថ្ងៃចុងក្រោយ ដ្បិតតាមការយល់ដឹងរបស់នាង «អែដវិនទីស្តតាមនាម» នឹងតំណាងឲ្យគ្រីស្ទបរិស័ទម្នាក់ដែលអះអាងថាជឿលើការយាងត្រឡប់មកវិញរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ ប៉ុន្តែពួកហោរានិយាយសម្រាប់ថ្ងៃចុងក្រោយច្រើនជាងសម្រាប់សម័យដែលពួកគេរស់នៅ ហើយ «អែដវិនទីស្តតាមនាម» មួយ នៅក្នុងថ្ងៃចុងក្រោយ តំណាងឲ្យពួកជំនុំអែដវិនទីស្តថ្ងៃទីប្រាំពីរលាវឌីសេ ខណៈដែលពួកជំនុំតាមនាម គឺជាពូជពង្សរបស់អ្នកដែលបានក្លាយជាបុត្រីរបស់ទីក្រុងរ៉ូមនៅឆ្នាំ 1844។

ពួក​អាឌվենទីស​ថ្ងៃ​ទី​ប្រាំពីរ​នឹង​ស្អប់ «ប្រជាជន​ដែល​មិន​ស្គាល់​ឈ្មោះ» ដែល​ជា​អ្នក​តំណាង​ពិត​របស់​ព្រះ ពីព្រោះ​ពួកគេ «មិន​អាច​បដិសេធ​សេចក្ដី​ពិត​អំពី​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ» បាន​ទេ ដែល​តំណាង​ឲ្យ​សប្ប័ទ​នៃ​ការ​សម្រាក​របស់​ដី។ ក្រុមជំនុំ​អាឌվենទីស​ថ្ងៃ​ទី​ប្រាំពីរ​អះអាង​ថា ខ្លួន​កាន់ខ្ជាប់​ថ្ងៃ​ទី​ប្រាំពីរ​ជា​ថ្ងៃ​នៃ​ការ​ថ្វាយបង្គំ ប៉ុន្តែ​នៅ​គ្រា​ចុងក្រោយ សប្ប័ទ​ដែល​ពួកគេ​មិន​អាច​បដិសេធ​បាន​នោះ​គឺ «ប្រាំពីរ​ដង» នៃ​លេវីវិន័យ ជំពូក ២៦ ដែល​ជា​សេចក្ដី​ពិត​មូលដ្ឋាន​ដំបូង​ដែល​ពួកគេ​បាន​បដិសេធ​នៅ​ឆ្នាំ 1863។

អត្ថបទដែលយើងកំពុងពិចារណាឥឡូវនេះ កំពុងកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃសកម្មភាពទំនាយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលចាប់ផ្តើមនៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលនឹងមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ប៉ុន្តែប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការសាកល្បងចុងក្រោយដែលបន្តតាមក្រោយច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ នឹងត្រូវបានសម្រេចជាលើកដំបូងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងបង្ខំឲ្យពិភពលោកទាំងមូលសង់រូបតំណាងមួយសម្រាប់សត្វតិរច្ឆាន ប៉ុន្តែមុនពេលពួកគេសម្រេចការងារនោះ ពួកគេនឹងបានសង់រូបតំណាងមួយសម្រាប់សត្វតិរច្ឆាននៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកជាមុនសិន។

> «នៅពេលដែល​អាមេរិក ដែល​ជា​ដែនដី​នៃ​សេរីភាព​ខាង​សាសនា នឹង​រួបរួម​ជាមួយ​នឹង​អំណាច​ប៉ាប ក្នុង​ការ​បង្ខំ​មនសិការ និង​បង្ខិតបង្ខំ​មនុស្ស​ឲ្យ​គោរព​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ​ក្លែងក្លាយ នោះ​ប្រជាជន​នៃ​គ្រប់​ប្រទេស​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ទាំងមូល នឹង​ត្រូវ​បាន​នាំ​ឲ្យ​ដើរ​តាម​គំរូ​របស់​នាង»។ Testimonies, volume 6, 18.

> «បណ្តាប្រជាជាតិនានានឹងដើរតាមគំរូរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ទោះបីជានាងនាំមុខក្តី ក៏វិបត្តិដដែលនោះនឹងមកលើប្រជាជនរបស់យើងនៅគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃពិភពលោកដែរ»។ Testimonies, volume 6, 395.

ការសាកល្បងដ៏ធំសម្រាប់រាស្ត្ររបស់ព្រះ កើតមានឡើងមុនច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ពីព្រោះនៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យមកដល់ ទ្វារព្រះគុណនឹងត្រូវបិទសម្រាប់ពួក​អាដវិនទីស្ទ​ថ្ងៃ​ទី​ប្រាំពីរ។ ការសាកល្បងនេះត្រូវបានតំណាងដោយការបង្កើតរូបសត្វសាហាវ ហើយរូបសត្វសាហាវគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងសាសនាចក្រ និងរដ្ឋ ដោយសាសនាចក្រកាន់កាប់ការគ្រប់គ្រងលើទំនាក់ទំនងនោះ។ ដូចដែលពួកប្រូតេស្តង់បានក្លាយជាកូនស្រីរបស់រ៉ូមនៅឆ្នាំ 1844 ហើយកូនស្រីគឺជារូបភាពនៃម្តាយរបស់នាង ដូច្នោះដែរ ពួកប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់សេចក្ដីជំនឿ នឹងសម្រេចការងារស្របគ្នាមួយនៅក្នុងថ្ងៃចុងក្រោយ ពីព្រោះព្រះយេស៊ូវតែងតែប្រើការចាប់ផ្តើមនៃអ្វីមួយ ដើម្បីបង្ហាញពីចុងបញ្ចប់នៃអ្វីនោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រូវបានតំណាងដោយ «សម្ព័ន្ធ» នៅក្នុងខទីម្ភៃបី នៃដានីយ៉ែល ជំពូកទីដប់មួយ តំណាងឲ្យប្រជាជនក្បត់ជំនឿដែលអះអាងខ្លួនថាជារបស់ដែនដីដ៏រុងរឿង កំពុងលាតដៃចេញដើម្បីបង្កើតសហភាពជាមួយទីក្រុងរ៉ូម។ ពីឆ្នាំ 161 មុន គ.ស. ដល់ 158 មុន គ.ស. តំណាងឲ្យការបង្កើតរូបសត្វ ដែលឈានដល់កំពូលនៅក្នុងច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។

យើង​នឹង​បន្ត​ការ​សិក្សា​នេះ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់។

> «ប៉ុន្តែ “រូបសំណាកដល់សត្វសាហាវ” នោះជាអ្វី? ហើយតើវាត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេច? រូបសំណាកនោះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសត្វសាហាវដែលមានស្នែងពីរ ហើយវាជារូបសំណាកដល់សត្វសាហាវ។ វាក៏ត្រូវបានហៅថា ជារូបសំណាករបស់សត្វសាហាវផងដែរ។ ដូច្នេះ ដើម្បីឲ្យយើងបានដឹងថា រូបសំណាកនោះមានលក្ខណៈយ៉ាងដូចម្តេច និងតើវាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរបៀបណា យើងត្រូវសិក្សាពីលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់សត្វសាហាវនោះផ្ទាល់—គឺស្ថាប័នសម្តេចប៉ាប។»

> «នៅពេលដែលក្រុមជំនុំដំបូងបានក្លាយជាខូចពុកព្រោះបានងាកចេញពីភាពសាមញ្ញនៃដំណឹងល្អ ហើយទទួលយកពិធីបុណ្យ និងទំនៀមទម្លាប់របស់សាសន៍មិនជឿ នាងបានបាត់បង់ព្រះវិញ្ញាណ និងព្រះចេស្តារបស់ព្រះ; ហើយដើម្បីគ្រប់គ្រងមនសិការរបស់ប្រជាជន នាងបានស្វែងរកការគាំទ្រពីអំណាច世俗។ ជាលទ្ធផល គឺមានសម្តេចប៉ាបឡើង គឺជាក្រុមជំនុំមួយដែលគ្រប់គ្រងអំណាចរដ្ឋ ហើយប្រើប្រាស់អំណាចនោះដើម្បីជំរុញគោលបំណងផ្ទាល់របស់នាង ជាពិសេសសម្រាប់ការផ្តន្ទាទោស ‘សាសនាប្រឆាំង.’ ដើម្បីឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបង្កើតរូបឆ្លាក់នៃសត្វសាហាវ អំណាចសាសនាត្រូវតែគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលយ៉ាងដូច្នេះ ដល់ថ្នាក់អំណាចរបស់រដ្ឋក៏នឹងត្រូវក្រុមជំនុំប្រើប្រាស់ផងដែរ ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងផ្ទាល់របស់នាង»។ The Great Controversy, 443.

Back to Articles