Article

# ប៉ានីយ៉ូម — លេខបី

និមិត្ត និងពេលវេលាដែលបានកំណត់ទុកជាមុន៖ ការប្រៀបផ្ទឹមតាមទំនាយ

Author

Jeff Pippenger

Published

February 28, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

រឿងប្រៀបធៀបអំពីស្ត្រីព្រហ្មចារីទាំងដប់ ត្រូវបានធ្វើឡើងម្ដងទៀតយ៉ាងត្រឹមត្រូវគ្រប់អក្សរ ក្នុងប្រវត្តិនៃមនុស្សមួយសែនសែសិបបួនពាន់នាក់។ បទទីពីរនៃហាបាគុក បង្ហាញចេញនូវសារសំខាន់នៃរឿងប្រៀបធៀបនោះ នៅពេលដែលវាកំណត់អត្តសញ្ញាណនិមិត្តដែលនិយាយនៅចុងបញ្ចប់។

> ខ្ញុំនឹងឈរនៅលើយាមរបស់ខ្ញុំ ហើយឡើងទៅឈរលើប៉ម ហើយនឹងចាំមើលថា ទ្រង់នឹងមានព្រះបន្ទូលអ្វីមកកាន់ខ្ញុំ និងថា ខ្ញុំនឹងឆ្លើយយ៉ាងដូចម្តេច នៅពេលខ្ញុំត្រូវបានស្តីបន្ទោស។ ហើយព្រះយេហូវ៉ាបានឆ្លើយមកខ្ញុំ ហើយមានព្រះបន្ទូលថា «ចូរសរសេរនិមិត្ត ហើយធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នៅលើបន្ទះ ដើម្បីឲ្យអ្នកដែលអានវាអាចរត់បាន។ ដ្បិតនិមិត្តនោះនៅសម្រាប់ពេលកំណត់មួយទៀត ប៉ុន្តែនៅទីបញ្ចប់ វានឹងថ្លែងចេញ ហើយមិនកុហកឡើយ។ ទោះបីវាយឺតយ៉ាវ ក៏ចូររង់ចាំវាចុះ ពីព្រោះវានឹងមកជាប្រាកដ វានឹងមិនយឺតយ៉ាវឡើយ។ មើលចុះ ព្រលឹងរបស់អ្នកដែលលើកខ្លួនឡើង នោះមិនទៀងត្រង់នៅក្នុងខ្លួនគេទេ ប៉ុន្តែមនុស្សសុចរិតនឹងរស់ដោយសារជំនឿរបស់ខ្លួន»។ ហាបាគុក ២៖១–៤។

ខាងឃ្លា​ទី​ម្ភៃ​ប្រាំពីរ​នៃ ដានីយ៉ែល ជំពូក ១១ ក៏កំណត់​សម្គាល់​អំពី «ពេលវេលា​ដែល​បាន​កំណត់» ផងដែរ។

> ហើយព្រះទ័យរបស់ស្តេចទាំងពីរនេះនឹងផ្តោតទៅលើការធ្វើអាក្រក់ ហើយពួកគេនឹងនិយាយកុហកនៅតុតែមួយ ប៉ុន្តែការនោះនឹងមិនបានសម្រេចឡើយ ដ្បិតចុងបញ្ចប់នៅតែស្ថិតនៅក្នុងពេលដែលបានកំណត់ទុក។ ដានីយ៉ែល 11:27។

«និមិត្ត» ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរ៉ូម គឺសម្រាប់ «ពេលកំណត់មួយ» ហើយស្តេចទាំងពីរ ដែលចិត្តរបស់ពួកគេប៉ងធ្វើអំពើអាក្រក់ និងនិយាយកុហកនៅតុតែមួយ បញ្ជាក់អំពីសញ្ញាសម្គាល់ព្យាករណ៍មួយ ដែលមកដល់មុនពេល «និមិត្ត» «និយាយ»។ មុនពេលកំណត់ ស្តេចពីររូបនិយាយ «ពាក្យកុហក» ហើយនៅពេល «និមិត្ត» និយាយ នៅពេលកំណត់ នោះវាមិនកុហកឡើយ។ ពេលកំណត់នោះ គឺជាច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយការជួបគ្នានៅតុ គឺសម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមនៃរយៈពេលព្យាករណ៍មួយ។ «និមិត្ត» ត្រូវបានសម្រេចក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមុន មុនពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ នេះច្បាស់លាស់ ពីព្រោះអ្នកស្មោះត្រង់ត្រូវបានប្រាប់ឲ្យរង់ចាំ «និមិត្ត» ហើយពួកគេក៏ត្រូវបានប្រាប់ឲ្យប្រកាសផ្សព្វផ្សាយ «និមិត្ត» ផងដែរ។ ពួកគេមិនអាចប្រកាសផ្សព្វផ្សាយវាជាមុន មុនការសម្រេចរបស់ «និមិត្ត» បានឡើយ ប្រសិនបើ «និមិត្ត» មិនទាន់ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឡើយទេ។

យេរេមាបង្ហាញតំណាងដល់អ្នកទាំងឡាយដែល «រង់ចាំ» និមិត្តនេះ៖

> ឱ​ព្រះអម្ចាស់​អើយ ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ៖ សូម​នឹក​ចាំ​ដល់​ទូលបង្គំ សូម​យាង​មក​ពិនិត្យ​ទូលបង្គំ ហើយ​សងសឹក​ជំនួស​ទូលបង្គំ​លើ​ពួក​អ្នក​ដែល​បៀតបៀន​ទូលបង្គំ​ផង។ ក្នុង​ការ​អត់ធ្មត់​យូរ​របស់​ទ្រង់ សូម​កុំ​ដក​ទូលបង្គំ​ចេញ​ឡើយ។ សូម​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ដោយ​ព្រោះ​ទ្រង់ ទូលបង្គំ​បាន​ទទួល​ការ​តិះដៀល។ ព្រះបន្ទូល​របស់​ទ្រង់​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ ហើយ​ទូលបង្គំ​បាន​បរិភោគ​វា; ព្រះបន្ទូល​របស់​ទ្រង់​បាន​ជា​សេចក្តី​អំណរ និង​ជា​ការ​រីករាយ​នៃ​ចិត្ត​ទូលបង្គំ; ដ្បិត​ទូលបង្គំ​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ដោយ​ព្រះនាម​របស់​ទ្រង់ ឱ​ព្រះយេហូវ៉ា ជា​ព្រះ​នៃ​ពួក​ពលបរិវារ​អើយ។ ទូលបង្គំ​មិន​បាន​អង្គុយ​ក្នុង​ក្រុម​ជំនុំ​នៃ​ពួក​អ្នក​ចំអក​ឡើយ ហើយ​ក៏​មិន​បាន​រីករាយ​ដែរ; ទូលបង្គំ​អង្គុយ​តែ​ម្នាក់​ឯង ដោយ​ព្រោះ​ព្រះហស្ត​របស់​ទ្រង់ ដ្បិត​ទ្រង់​បាន​បំពេញ​ទូលបង្គំ​ដោយ​សេចក្តី​កំហឹង។ ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ការ​ឈឺចាប់​របស់​ទូលបង្គំ​នៅ​ជាប់​ជា​និច្ច ហើយ​របួស​របស់​ទូលបង្គំ​មិន​អាច​ព្យាបាល​បាន ជា​របួស​ដែល​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ជា​សះស្បើយ? តើ​ទ្រង់​នឹង​ពិត​ជា​ដូច​ជា​អ្នក​កុហក​ដល់​ទូលបង្គំ ឬ​ដូច​ជា​ទឹក​ដែល​រីង​ស្ងួត​ឬ? ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ ព្រះយេហូវ៉ា​មាន​ព្រះបន្ទូល​ដូច្នេះ​ថា បើ​អ្នក​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ នោះ​អញ​នឹង​នាំ​អ្នក​មក​វិញ ហើយ​អ្នក​នឹង​ឈរ​នៅ​មុខ​អញ; បើ​អ្នក​ដក​យក​របស់​មាន​តម្លៃ​ចេញ​ពី​របស់​ថោកទាប អ្នក​នឹង​ដូច​ជា​មាត់​របស់​អញ: ចូរ​ឲ្យ​ពួក​គេ​វិល​មក​រក​អ្នក​ចុះ ប៉ុន្តែ​អ្នក​កុំ​វិល​ទៅ​រក​ពួក​គេ​ឡើយ។ ហើយ​អញ​នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ដល់​ប្រជាជន​នេះ​ដូច​ជា​កំពែង​លង្ហិន​ដ៏​រឹងមាំ​មួយ: ពួក​គេ​នឹង​តស៊ូ​នឹង​អ្នក ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​នឹង​មិន​ឈ្នះ​អ្នក​ឡើយ: ដ្បិត​អញ​នៅ​ជា​មួយ​អ្នក ដើម្បី​សង្គ្រោះ​អ្នក និង​រំដោះ​អ្នក នេះ​ជា​ព្រះបន្ទូល​របស់​ព្រះយេហូវ៉ា។ អញ​នឹង​រំដោះ​អ្នក​ចេញ​ពី​កណ្ដាប់​ដៃ​របស់​មនុស្ស​អាក្រក់ ហើយ​អញ​នឹង​លោះ​អ្នក​ចេញ​ពី​កណ្ដាប់​ដៃ​របស់​មនុស្ស​គួរ​ឲ្យ​ខ្លាច។ យេរេមា 15:15–21។

ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាកន្លែងដែលសញ្ញានៃ «ការនឹកចាំ» ត្រូវបានកំណត់សម្គាល់។ នៅទីនោះ ថ្ងៃសប្ប័ទដែលតែងតែត្រូវនឹកចាំ ក្លាយជាបញ្ហាសាកល្បងចុងក្រោយ។ នៅទីនោះ ស្រីពេស្យានៃទីរ៉ុស ដែលត្រូវបានបំភ្លេច នឹងត្រូវបាននឹកចាំឡើងវិញ។ នៅទីនោះ ព្រះជាម្ចាស់នឹកចាំអំពើបាបទាំងឡាយនៃបាប៊ីឡូន ហើយប្រទានការជំនុំជម្រះទ្វេដងដល់នាង។

ទីសម្គាល់ដែលការនិយាយស្ថិតនៅ គឺជាច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ពីព្រោះនៅទីនោះ សត្វពីផែនដី «និយាយ» ដូចនាគ។ នៅទីសម្គាល់ដដែលនេះ សត្វលា​ក្នុងខ្សែព្យាករណ៍របស់បាឡាម «និយាយ»។ នៅពេលយ៉ូហាន បាទីស្ទ បានកំណើត ឪពុករបស់គាត់ គឺសាការីយ៉ាស ដែលត្រូវបានព្រះដាក់កម្រិតមិនឲ្យនិយាយ «និយាយ»។

> លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំបី ពួកគេបានមកដើម្បីកាត់ស្បែកឲ្យកុមារនោះ ហើយពួកគេបានហៅគាត់ថា សាការី តាមឈ្មោះឪពុករបស់គាត់។ ប៉ុន្តែម្តាយរបស់គាត់បានឆ្លើយថា «មិនដូច្នោះទេ គាត់ត្រូវហៅថា យ៉ូហាន»។ ពួកគេក៏និយាយទៅនាងថា «ក្នុងចំណោមញាតិវង្សរបស់អ្នក គ្មាននរណាម្នាក់ដែលមានឈ្មោះនេះឡើយ»។ ហើយពួកគេបានធ្វើសញ្ញាសួរទៅឪពុករបស់គាត់ថា តើគាត់ចង់ឲ្យហៅកុមារនោះថាអ្វី។ គាត់ក៏សុំផ្ទាំងសរសេរមួយ ហើយសរសេរថា «ឈ្មោះរបស់គាត់គឺ យ៉ូហាន»។ ហើយពួកគេទាំងអស់គ្នាក៏អស្ចារ្យចិត្ត។ ភ្លាមនោះ មាត់របស់គាត់ក៏បានបើកឡើង ហើយអណ្ដាតរបស់គាត់ក៏រលាស់ ហើយគាត់បាននិយាយ ព្រមទាំងសរសើរតម្កើងព្រះ។ លូកា 1:59–64។

នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានអនុវត្ត នោះរបួសស្លាប់នៃអំណាចសម្ដេចប៉ាបត្រូវបានព្យាបាល ហើយនាងក្លាយជានគរទីប្រាំបី ដែលកើតចេញពីនគរទាំងប្រាំពីរ នៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលប្រធានាធិបតីរបស់វាគឺ ដូណាល់ ត្រាំ គឺជាប្រធានាធិបតីទីប្រាំបី ដែលកើតចេញពីប្រាំពីរ។ នៅក្នុងពេលវេលាដូចគ្នានោះ មនុស្សមួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់នាក់ត្រូវបានលើកឡើងជាទង់សញ្ញា។ មនុស្សមួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់នាក់ គឺជាក្រុមជំនុំទីប្រាំបី ដែលកើតចេញពីប្រាំពីរ។ នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ លេខប្រាំបីត្រូវបានសម្គាល់ ហើយវាគឺនៅថ្ងៃទីប្រាំបីដែលយ៉ូហានត្រូវបានកាត់ស្បែក ហើយសាការីយ៉ាសបាននិយាយ។ សាការីយ៉ាសមានន័យថា ព្រះបាន «នឹកចាំ»។ ច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ គឺជាការក្លែងបន្លំនៃថ្ងៃសប្ប័ទពិត ដែលត្រូវបាន «នឹកចាំ»។ នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ស្ត្រីពេស្យានៃទីរ៉ុសត្រូវបាន «នឹកចាំ»។ គឺនៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យដែលព្រះ «នឹកចាំ» អំពើបាបរបស់បាប៊ីឡូន ហើយបង្កើនការវិនិច្ឆ័យរបស់នាងជាទ្វេដង។

យេរេមា តំណាងឲ្យ​អស់អ្នក​ដែល​បាន​រង​នូវ​ការ​ខកចិត្ត​លើក​ដំបូង ហើយ​ដែល​កំពុង​រង់ចាំ​និមិត្ត​ដែល​យឺតយ៉ាវ។ គាត់​តំណាងឲ្យ​អស់អ្នក​ស្មោះត្រង់ ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​មាត់​របស់​ព្រះ​នៅ​ពេល​កំណត់ នៅ​ពេល​ដែល​និមិត្ត​នោះ​និយាយ ហើយ​មិន​កុហក​ឡើយ។ និមិត្ត​ដែល​និយាយ​នៅ​ពេល​កំណត់​នោះ ត្រូវ​បាន​នាំមុខ​ដោយ​ស្តេច​ពីរ​អង្គ​និយាយ​កុហក​គ្នា​ទៅវិញទៅមក​នៅ​តុ​តែមួយ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នោះ​កើត​មាន​មុន​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ហើយ​ដូច្នេះ​វា​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ Panium ដូច​ដែល​បាន​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​ខ​ទី​ដប់បី​ដល់​ដប់ប្រាំ ដែល​ជា​រយៈពេល​ដូច​គ្នា​នោះ​ផង​ដែរ ពេល​ដែល «ពួក​ចោរ​នៃ​ប្រជាជន» បង្កើត «និមិត្ត»។

> ហើយ​នៅ​គ្រា​ទាំង​នោះ មនុស្ស​ជា​ច្រើន​នឹង​ក្រោក​ឡើង​ទាស់​នឹង​ស្តេច​ខាង​ត្បូង​ផង​ដែរ ហើយ​ពួក​មនុស្ស​កំណាច​ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​របស់​អ្នក​នឹង​លើក​ខ្លួន​ឡើង ដើម្បី​បង្កើត​ឲ្យ​និមិត្ត​នោះ​បាន​សម្រេច ប៉ុន្តែ​ពួក​គេ​នឹង​ដួល​ចុះ។ ដានីយ៉ែល 11:14។

«ចោរ​ប្លន់» គឺ​ជា​ទីក្រុង​រ៉ូម ហើយ​រ៉ូម​នៅ​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយ​គឺ​ជា​សាសនាកាតូលិក។ សម្តេចប៉ាប​បង្កើត​និមិត្ត ហើយ​គាត់​ធ្វើ​ដូច្នេះ​នៅ​ក្នុង​រយៈពេល​មុន​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​បន្តិច។ គាត់​ធ្វើ​ដូច្នេះ​ដោយ​អន្តរាគមន៍​ក្នុង​សមរភូមិ​ប៉ានៀម ដែល​នៅ​ទីនោះ Trump ឈ្នះ​លើ Putin។ សមរភូមិ​នោះ​បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ 200 មុន​គ.ស. គឺ​ជា​ឆ្នាំ​ដដែល​ដែល​រ៉ូម​បាកាន​បាន​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ព្យាករណ៍។ Pompey the Great បាន​យក​ឈ្នះ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម​នៅ​ឆ្នាំ 63 មុន​គ.ស. ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​យុទ្ធនាការ​របស់​គាត់​នៅ​ភាគ​ខាង​កើត នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​បាន​អន្តរាគមន៍​ក្នុង​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​មួយ​រវាង​បងប្អូន Hasmonean គឺ Hyrcanus II និង Aristobulus II។ Pompey បាន​គាំទ្រ Hyrcanus II ឡោមព័ទ្ធ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម ហើយ​នៅ​ទីបំផុត​បាន​ដណ្ដើម​យក​ទីក្រុង​នោះ​បន្ទាប់​ពី​ការ​ឡោមព័ទ្ធ​អស់​រយៈពេល​បី​ខែ។ ការណ៍​នេះ​បាន​សម្គាល់​ការ​បញ្ចប់​នៃ​ឯករាជ្យ​ភាព​របស់​យូដេ និង​ការ​ចាប់ផ្តើម​នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​រ៉ូម​លើ​តំបន់​នោះ ដែល​ក្រោយ​មក​នឹង​ក្លាយ​ជា​ខេត្ត​មួយ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​រ៉ូម។

មុន​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ សម្តេច​ប៉ាប​អន្តរាគមន៍​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​ទាក់ទង​នឹង​សមរភូមិ​ប៉ានីយុំ។ នៅ​ពេល​គាត់​ចូល​មក​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ព្យាករណ៍ ការ​លេច​មក​របស់​គាត់​បង្កើត​ឲ្យ​និមិត្ត​បាន​តាំង​មាំ​ឡើង; គឺ​និមិត្ត​ដែល​នៅ​តែ​នឹង «និយាយ» នៅ «ពេល​កំណត់» នៃ​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ «និមិត្ត» ដែល​យឺតយ៉ាវ​នោះ គឺ​ជា​ការ​ទស្សន៍ទាយ​ដែល​បរាជ័យ ដែល​បាន​សម្គាល់​ការ​ចាប់ផ្តើម​នៃ​ពេល​វេលា​ពន្យារ​នៅ​ក្នុង​ពាក្យ​ប្រៀបធៀប​អំពី​ព្រហ្មចារី​ទាំង​ដប់។ វា​ក៏​បាន​សម្គាល់​ការ​មក​ដល់​របស់​ទេវតា​ទីពីរ​ក្នុង​ចំណោម​ទេវតា​ទាំង​បី​នៃ​វិវរណៈ ជំពូក​ដប់បួន​ផង​ដែរ។ ការ​ទស្សន៍ទាយ​ដែល​បរាជ័យ​មួយ ដែល​បាន​នាំ​ចូល​មក​នូវ​រយៈពេល​នៃ​ការ​រង់ចាំ និង​ការ​លើក​ទឹកចិត្ត​ឲ្យ «រង់ចាំ» ការ​បំពេញ​របស់​វា ទោះ​បី​វា​យឺតយ៉ាវ​ក៏​ដោយ។

នៅក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មីល្លឺរ៉ាយ កាលវេលា​នៃ​ការ​ពន្យារ​បាន​បញ្ចប់​នៅ​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​ជំរំ​អិចសេតធ័រ ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី​១២ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៧ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៨៤៤។ ការ​ខកចិត្ត​មួយ ដែល​បណ្ដាល​មកពី​ការ​ទស្សន៍ទាយ​ដែល​បរាជ័យ បាន​នាំ​ឲ្យ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​រយៈពេល​នៃ​ការ​រង់ចាំ ដែល​ត្រូវ​បាន​រៀបចំ​ឡើង​ដើម្បី​បញ្ចប់​លក្ខណៈ​អត្តចរិត​ក្នុង​ពួក​ក្រមុំ​ពីរ​ក្រុម ហើយ​បន្ទាប់​មក​មាន​ការ​ពន្យល់​អំពី​ការ​ទស្សន៍ទាយ​ដែល​បាន​បរាជ័យ​នោះ​ពី​មុន។ ការ​ពន្យល់​នៅ​អិចសេតធ័រ​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​លម្អិត​ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​និមិត្ត នៅ​ពេល​ដែល​វា​ត្រូវ​បាន​បំពេញ។ លក្ខណៈ​ដូច​គ្នា​នេះ​ក៏​អាច​ត្រូវ​បាន​កត់សម្គាល់​នៅ​ក្នុង ម៉ាថាយ ជំពូក​ទី​ដប់ប្រាំមួយ ផង​ដែរ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​នាំ​សិស្ស​របស់​ទ្រង់​ទៅ​កាន់​កេសារា ភីលីព។ ចាប់​តាំង​ពី​ចំណុច​នោះ​តទៅ ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​បង្រៀន​សិស្ស​ទាំងឡាយ​របស់​ទ្រង់​ដោយ​ផ្ទាល់​អំពី​អ្វី​ដែល​នឹង​កើត​ឡើង​នៅ​ឯ​ឈើឆ្កាង។

> ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះយេស៊ូវចាប់ផ្តើមបង្ហាញដល់ពួកសិស្សរបស់ទ្រង់ថា ទ្រង់ត្រូវតែទៅក្រុងយេរូសាឡឹម ហើយរងទុក្ខជាច្រើនពីពួកចាស់ទុំ ពួកសង្ឃនាយក និងពួកអាចារ្យ ហើយត្រូវគេសម្លាប់ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទីបី ទ្រង់នឹងត្រូវបានប្រោសឲ្យរស់ឡើងវិញ។ ម៉ាថាយ 16:21

គួរត្រូវបានកត់សម្គាល់ថា ខម្ពីរដែលទើបតែបានដកស្រង់នេះ ស្ថិតនៅចន្លោះពេលដែលព្រះយេស៊ូវបានបញ្ជាក់ថា ពេត្រុសបានទទួលការដឹកនាំដោយព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ ក្នុងការទទួលស្គាល់ព្រះយេស៊ូវថាជាព្រះគ្រីស្ទ ព្រះរាជបុត្រានៃព្រះដ៏មានព្រះជន្មរស់។ បន្ទាប់មក នៅពេលព្រះគ្រីស្ទចាប់ផ្តើមបង្រៀនពួកគេអំពីឈើឆ្កាងដែលនឹងមកដល់ ពេត្រុសបានប្រឆាំងនឹងសារនោះ ហើយព្រះគ្រីស្ទបានហៅពេត្រុសថា សាតាំង។ សារដែលត្រូវបានបើកស្រាយ នៅពេលដែលនិមិត្តត្រូវបានបង្កើតឡើង បង្កើតអ្នកថ្វាយបង្គំពីរប្រភេទ ដែលទាំងពីរត្រូវបានតំណាងដោយពេត្រុស។

សេសារា ភីលីព គឺជា ផានីម ហើយទាំងពីរនេះសុទ្ធតែនាំទៅកាន់ពេលកំណត់នៃឈើឆ្កាង ក្នុងខ្សែប្រវត្តិនៃព្រះគ្រីស្ទ គឺថ្ងៃទី 22 ខែតុលា ឆ្នាំ 1844 ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមីល្លឺរាយិត និងច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន។ ផានីម សេសារា ភីលីព និងការប្រជុំជំរុំអិចសិត គឺជាសញ្ញាសម្គាល់ព្យាករណ៍ដូចគ្នា។ នៅសញ្ញាសម្គាល់នេះហើយដែលនិមិត្តត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយការណែនាំសម្តេចប៉ាបចូលមកក្នុងដំណើរនិទាន។ ការបង្កើតឡើងនៃនិមិត្តកើតមានមុនពេលកំណត់ ពីព្រោះសេសារា ភីលីព បានកើតមុនឈើឆ្កាង ការប្រជុំជំរុំអិចសិតបានកើតមុនថ្ងៃទី 22 ខែតុលា ឆ្នាំ 1844 ហើយផានីមនៅឆ្នាំ 200 មុន គ.ស. បានកើតមុនពេលប៉ុំពេយយកឈ្នះក្រុងយេរូសាឡឹមនៅឆ្នាំ 63 មុន គ.ស.។ នៅពេលណាមួយមុនច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក សម្តេចប៉ាប ដែលជាស្រីពេស្យានៃទីរ៉ុស នឹងចូលមកយ៉ាងបើកចំហក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាករណ៍។ នៅពេលគាត់ធ្វើដូច្នោះ និមិត្តត្រូវបានបង្កើតឡើង។

និមិត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងសង្គ្រាមប្រូកស៊ីទីបីនៃជំពូកដប់មួយ។ សង្គ្រាមប្រូកស៊ីទីមួយបង្ហាញពីសង្គ្រាមប្រូកស៊ីចុងក្រោយ ដូច្នេះសង្គ្រាមប្រូកស៊ីចុងក្រោយនឹងមានលក្ខណៈព្យាករណ៍ដូចគ្នានឹងសង្គ្រាមទីមួយ។ ស្តេចខាងត្បូង ដែលត្រូវបានតំណាងដោយឈ្មោះ វ្លាឌីមៀរ មានន័យថា អ្នកគ្រប់គ្រងនៃសហគមន៍ ត្រូវបានបោកបក់ចេញតាមរយៈសម្ព័ន្ធភាពមួយរវាងសម្តេចប៉ាប និងប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ សម្តេចប៉ាបចុងក្រោយនឹងជាអង្គទីប្រាំបី ដែលមកពីក្នុងចំណោមប្រាំពីរ ដើម្បីបំពេញសម្រេចសេចក្តីវិវរណៈជំពូកដប់ប្រាំពីរ ហើយប្រធានាធិបតីចុងក្រោយក៏នឹងជាអង្គទីប្រាំបីដែលមកពីក្នុងចំណោមប្រាំពីរដែរ ដូចគ្នានេះផងដែរនឹងទង់សញ្ញារបស់មួយសែនបួនម៉ឺនបួនពាន់។

នៅ​ដើម​ដំបូង ទំនាក់ទំនង​រវាង​សម្តេចប៉ាប និង​ប្រធានាធិបតី គឺជា «សម្ព័ន្ធភាព​សម្ងាត់» ហើយ​សម្ព័ន្ធភាព​រវាង​ប្រធានាធិបតី​ទីប្រាំបី និង​ជា​អង្គ​ចុងក្រោយ​ជាមួយ​សម្តេចប៉ាប ក៏​នឹង​ជា «សម្ងាត់» ដែរ ពីព្រោះ​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​នេះ ស្រីពេស្យា​នៃ​ក្រុង​ទីរ៉ុស ត្រូវ​បាន «បំភ្លេច» ក្នុង​ន័យ​ទំនាយ។ សម្ព័ន្ធភាព​រវាង Reagan និង Pope John Paul II គឺ​សម្ងាត់ ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេល​ដំណាល​គ្នា​នោះ សម្តេចប៉ាប​បាន​ក្លាយ​ជា​មុខមាត់​ដែល​គេ​ស្គាល់​ច្បាស់​បំផុត​នៅ​លើ​ផែនដី។ អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន «បំភ្លេច» ទាក់ទង​នឹង​ស្រីពេស្យា​នៃ​ក្រុង​ទីរ៉ុស ដែល​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​សហាយស្មន់​ជាមួយ​នឹង​ស្តេច​ទាំងអស់​នៃ​ផែនដី គឺជា​លក្ខណៈ​ជាក់លាក់​មួយ​របស់​ស្ថាប័ន​សម្តេចប៉ាប ដែល​បញ្ចូល​អំពើ​បាប​ទាំងអស់​របស់​នាង​ទៅ​ក្នុង​ប្រភេទ​តែមួយ​នៃ​ការ​បះបោរ។ លក្ខណៈ​នោះ គឺជា​ការ​អះអាង​របស់​ពួក​ជំនុំ​កាតូលិក​អំពី «ភាព​មិន​អាច​ខុស​បាន»។ សេចក្តី​ពិត​នេះ​មាន​សារៈសំខាន់​ខ្លាំង​ណាស់​ដែល​ត្រូវ​មើល​ឲ្យ​ឃើញ ដូច្នេះ​ឥឡូវ​នេះ ខ្ញុំ​នឹង​បញ្ចប់​អត្ថបទ​នេះ​ដោយ​ជំពូក​មួយ​ពី Sister White។ យើង​នឹង​បន្ត​បន្ទាត់​គំនិត​ទាំងនេះ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់ ប៉ុន្តែ​ខណៈ​ដែល​អ្នក​អាន​ជំពូក​ខាងក្រោម​ពី The Great Controversy សូម​ចងចាំ​ថា សមាជិក​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​របស់ Trump ស្ទើរតែ​គ្រប់​រូប​សុទ្ធតែ​ជា​រ៉ូម៉ាំង​កាតូលិក ដោយ​មាន​ការ​លាយឡំ​នៃ Pentecostalism និង​ឥទ្ធិពល​ដែល​មាន​វត្តមាន​ជានិច្ច​ពី Franklin Graham ដែល​ទើបតែ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​ការ​អធិស្ឋាន​ជា​សាធារណៈ​សម្រាប់​អ្នក​ប្រឆាំង​ព្រះគ្រីស្ទ​នៃ​ទំនាយ​ព្រះគម្ពីរ។

## «សេរីភាព​នៃ​មនសិការ​កំពុង​ត្រូវ​គំរាមកំហែង»

> «សាសនាកាតូលិកបែបរ៉ូម៉ាំង ឥឡូវនេះ ត្រូវបានពួកប្រូតេស្តង់ចាត់ទុកដោយការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងជាងកាលពីឆ្នាំមុនៗ។ នៅក្នុងប្រទេសទាំងឡាយដែលសាសនាកាតូលិកមិនស្ថិតនៅក្នុងឋានៈអធិបតេយ្យភាព ហើយពួកអ្នកគោរពសម្តេចប៉ាបកំពុងប្រកាន់យកមាគ៌ាសម្របសម្រួល ដើម្បីទទួលបានឥទ្ធិពល មានការមិនអើពើកាន់តែច្រើនឡើងចំពោះគោលលទ្ធិទាំងឡាយដែលបំបែកក្រុមជំនុំកែទម្រង់ចេញពីឋានានុក្រមប៉ាប។ ទស្សនៈមួយកំពុងតែរីករាលដាលថា បន្ទាប់ពីគិតពិចារណាទាំងអស់ហើយ យើងមិនខុសគ្នាយ៉ាងឆ្ងាយទូលំទូលាយលើចំណុចសំខាន់ៗដូចដែលធ្លាប់បានសន្មតនោះទេ ហើយការយល់ព្រមបន្តិចបន្តួចពីខាងយើង នឹងនាំឲ្យយើងឈានចូលទៅក្នុងការយោគយល់ល្អប្រសើរជាមួយរ៉ូម។ មានពេលមួយដែលពួកប្រូតេស្តង់បានដាក់តម្លៃខ្ពស់លើសេរីភាពនៃមនសិការ ដែលបានទិញមកដោយតម្លៃដ៏ថ្លៃបំផុត។ ពួកគេបានបង្រៀនកូនចៅរបស់ខ្លួនឲ្យស្អប់ខ្ពើមសាសនាប៉ាប ហើយបានកាន់ថា ការស្វែងរកភាពសុខដុមជាមួយរ៉ូម គឺជាការមិនស្មោះត្រង់ចំពោះព្រះ។ ប៉ុន្តែ អារម្មណ៍ទស្សនៈដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅពេលនេះ ខុសគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយប៉ុណ្ណា!»

> អ្នកការពារអំណាចសម្តេចប៉ាបប្រកាសថា ព្រះវិហារត្រូវបានបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ហើយពិភពប្រូតេស្តង់ក៏មានទំនោរទទួលយកសេចក្តីថ្លែងការណ៍នោះផងដែរ។ មនុស្សជាច្រើនអះអាងថា ការវិនិច្ឆ័យព្រះវិហារសព្វថ្ងៃ ដោយយកអំពើគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម និងភាពអសមហេតុសមផលដែលបានសម្គាល់ការគ្រប់គ្រងរបស់នាងក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍នៃអវិជ្ជា និងសេចក្តីងងឹត មកធ្វើជាមាត្រដ្ឋាន នោះជាការអយុត្តិធម៌។ ពួកគេដោះសារភាពឃោរឃៅដ៏គួរឲ្យរន្ធត់របស់នាងថា ជាលទ្ធផលនៃភាពព្រៃផ្សៃនៃសម័យកាលនោះ ហើយអះអាងថា ឥទ្ធិពលនៃអរិយធម៌សម័យទំនើបបានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈរបស់នាង។

> «តើមនុស្សទាំងនេះបានភ្លេចហើយឬនៅ នូវការអះអាងអំពីភាពមិនអាចខុសឆ្គង ដែលអំណាចក្រអឺតក្រទមនេះបានលើកឡើងអស់រយៈពេលប្រាំបីរយឆ្នាំ? មិនត្រឹមតែមិនបានបោះបង់ការអះអាងនេះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ការអះអាងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយភាពដាច់ខាតខ្លាំងជាងពេលណាៗទាំងអស់។ ដ្បិត ខណៈដែលទីក្រុងរ៉ូមអះអាងថា «ព្រះវិហារមិនដែលខុសឆ្គងឡើយ ហើយតាមបទគម្ពីរ វាក៏នឹងមិនដែលខុសឆ្គងឡើយ» (John L. von Mosheim, Institutes of Ecclesiastical History, book 3, century II, part 2, chapter 2, section 9, note 17) តើនាងអាចបោះបង់គោលការណ៍ទាំងឡាយដែលបានគ្រប់គ្រងដំណើររបស់នាងក្នុងយុគសម័យកន្លងមកបានដោយរបៀបណា?»

> “ព្រះវិហារបាប៉ាល់​នឹង​មិន​ដែល​លះបង់​ការ​អះអាង​របស់​នាង​អំពី​ភាព​មិន​អាច​ខុស​បាន​ឡើយ។ អ្វីៗ​ទាំងអស់​ដែល​នាង​បាន​ធ្វើ​ក្នុង​ការ​បៀតបៀន​អ្នក​ដែល​បដិសេធ​លទ្ធិជំនឿ​របស់​នាង នាង​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ការ​ត្រឹមត្រូវ; ហើយ​តើ​នាង​នឹង​មិន​ធ្វើ​អំពើ​ដដែលៗ​ម្តង​ទៀត​ទេ​ឬ បើ​មាន​ឱកាស​ត្រូវ​បាន​ផ្តល់​ឲ្យ? ចូរ​ឲ្យ​ការ​ទប់ស្កាត់​ទាំងឡាយ​ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​លោកិយ ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ ហើយ​រ៉ូម​ត្រូវ​បាន​ស្តារ​ឡើង​វិញ​ក្នុង​អំណាច​ដើម​របស់​នាង នោះ​ការ​រស់​ឡើង​វិញ​នៃ​អំណាច​ផ្តាច់ការ និង​ការ​បៀតបៀន​របស់​នាង​នឹង​កើត​ឡើង​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស।”

> “អ្នកនិពន្ធម្នាក់ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះបាននិយាយដូច្នេះ អំពីឥរិយាបថរបស់ឋានានុក្រមសម្តេចប៉ាបទាក់ទងនឹងសេរីភាពនៃមនសិការ និងអំពីគ្រោះថ្នាក់នានាដែលគំរាមកំហែងជាពិសេសដល់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារជោគជ័យនៃគោលនយោបាយរបស់នាង៖ ‘មានមនុស្សជាច្រើនដែលមាននិន្នាការចាត់ទុកការភ័យខ្លាចណាមួយចំពោះសាសនាកាតូលិករ៉ូមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ថាជាអភិសេធ ឬជាភាពក្មេងខ្ចី។ មនុស្សបែបនេះមិនឃើញអ្វីនៅក្នុងលក្ខណៈ និងឥរិយាបថរបស់រ៉ូម៉ានីស៊មដែលប្រឆាំងនឹងស្ថាប័នសេរីរបស់យើងទេ ឬក៏រកមិនឃើញអ្វីដែលជាសញ្ញាគួរឲ្យព្រួយបារម្ភនៅក្នុងការរីកចម្រើនរបស់វាឡើយ។ ដូច្នេះ សូមឲ្យយើងប្រៀបធៀបជាមុនសិននូវគោលការណ៍មូលដ្ឋានខ្លះៗនៃរដ្ឋាភិបាលរបស់យើង ជាមួយនឹងគោលការណ៍របស់ព្រះវិហារកាតូលិក។’”

> «រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហរដ្ឋអាមេរិកធានាសេរីភាពនៃមនសិការ។ គ្មានអ្វីណាមួយមានតម្លៃជាទីស្រឡាញ់ជាង ឬជាមូលដ្ឋានគ្រឹះជាងនេះឡើយ។ សម្តេចប៉ាប Pius IX ក្នុងលិខិតសារព័ត៌មានសាសនាចក្រ (Encyclical Letter) ចុះថ្ងៃទី 15 ខែសីហា ឆ្នាំ 1854 បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ “គោលលទ្ធិ ឬការរអ៊ូរទាំដ៏មិនសមហេតុផល និងខុសឆ្គង ដែលការពារសេរីភាពនៃមនសិការ គឺជាកំហុសដ៏ពុលបំផុតមួយ—ជារោគរាតត្បាតដែល ក្នុងចំណោមអ្វីទាំងអស់ គួរឲ្យខ្លាចបំផុតនៅក្នុងរដ្ឋមួយ។” សម្តេចប៉ាបដដែលនោះ ក្នុងលិខិតសារព័ត៌មានសាសនាចក្រ (Encyclical Letter) ចុះថ្ងៃទី 8 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 1864 បានប្រកាសបណ្តាសា​ដល់ “អ្នកទាំងឡាយដែលអះអាងសេរីភាពនៃមនសិការ និងនៃការថ្វាយបង្គំសាសនា” ហើយក៏ដល់ “អស់អ្នកទាំងអស់ដែលរក្សាទស្សនៈថា សាសនាចក្រមិនអាចប្រើកម្លាំងបាន” ផងដែរ។»

> “‘សម្លេងជាក់លាក់របស់ក្រុងរ៉ូមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក មិនបញ្ជាក់ថានាងបានផ្លាស់ប្តូរចិត្តឡើយ។ នាងមានការអត់ឱន នៅទីដែលនាងគ្មានអំណាច។ ប៊ីស្សព O’Connor មានប្រសាសន៍ថា៖ “សេរីភាពខាងសាសនា គ្រាន់តែត្រូវបានអត់ឱនប៉ុណ្ណោះ រហូតដល់ពេលដែលអ្វីផ្ទុយពីនេះអាចត្រូវបានអនុវត្តឲ្យមានប្រសិទ្ធិភាព ដោយគ្មានគ្រោះថ្នាក់ដល់ពិភពកាតូលិក។” … អាចារ្យធំនៃ St. Louis ម្តងមួយបានមានប្រសាសន៍ថា៖ “លទ្ធិខុសឆ្គង និងការមិនជឿ គឺជាឧក្រិដ្ឋកម្ម; ហើយនៅក្នុងប្រទេសគ្រីស្ទាន ដូចជានៅអ៊ីតាលី និងអេស្ប៉ាញ ជាឧទាហរណ៍ ជាកន្លែងដែលប្រជាជនទាំងអស់ជាកាតូលិក ហើយជាកន្លែងដែលសាសនាកាតូលិកជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃច្បាប់នៃប្រទេស នោះពួកវាត្រូវបានផ្តន្ទាទោស ដូចនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មដទៃទៀតដែរ។” …”

> «ខាឌីណាល់ អាចារ្យធំ និងអធិបតីគ្រប់រូប ក្នុងព្រះវិហារកាតូលិក សុទ្ធតែធ្វើសច្ចាប្រណិធាននៃភាពស្មោះត្រង់ចំពោះសម្តេចប៉ាប ដែលក្នុងនោះមានពាក្យដូចតទៅនេះ៖ “ពួកអ្នកប្រកាន់បស្សាសនាខុស ពួកបំបែកឯកភាពសាសនាចក្រ និងពួកបះបោរចំពោះម្ចាស់របស់យើងដែលបាននិយាយនេះ (គឺសម្តេចប៉ាប) ឬចំពោះអ្នកស្នងតំណែងរបស់លោកដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ខ្ញុំនឹងបៀតបៀន និងប្រឆាំងអស់ពីសមត្ថភាពរបស់ខ្ញុំ។” —Josiah Strong, Our Country, ch. 5, pars. 2–4.»

> វាជាការពិតថា មានគ្រីស្ទបរិស័ទពិតប្រាកដនៅក្នុងសហគមន៍រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក។ មានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់នៅក្នុងសាសនាចក្រនោះកំពុងបម្រើព្រះតាមពន្លឺដ៏ប្រសើរបំផុតដែលពួកគេមាន។ ពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យចូលដល់ព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ឡើយ ហេតុដូច្នេះពួកគេមិនយល់ឃើញសេចក្តីពិតទេ។ ពួកគេមិនដែលបានឃើញភាពផ្ទុយគ្នារវាងការបម្រើដោយចិត្តរស់ និងការអនុវត្តតែទម្រង់និងពិធីការប៉ុណ្ណោះឡើយ។ ព្រះទតមើលទៅលើព្រលឹងទាំងនេះដោយសេចក្តីអាណិតមេត្តាទន់ភ្លន់ ខណៈដែលពួកគេត្រូវបានអប់រំនៅក្នុងជំនឿមួយដែលបោកបញ្ឆោត និងមិនអាចបំពេញចិត្តបាន។ ទ្រង់នឹងធ្វើឲ្យកាំរស្មីនៃពន្លឺចាក់ទម្លុះភាពងងឹតក្រាស់ដែលព័ទ្ធជុំវិញពួកគេ។ ទ្រង់នឹងបើកសម្ដែងសេចក្តីពិតដល់ពួកគេ ដូចដែលសេចក្តីពិតនោះមាននៅក្នុងព្រះយេស៊ូវ ហើយមនុស្សជាច្រើននឹងនៅតែឈរជាមួយប្រជារាស្ត្ររបស់ទ្រង់។

> «ប៉ុន្តែ សាសនារ៉ូម៉ាំង ក្នុងនាមជាប្រព័ន្ធ មិនស្របសមនឹងដំណឹងល្អរបស់ព្រះគ្រីស្ទនៅសព្វថ្ងៃនេះ លើសជាងកាលណាមួយក្នុងអតីតកាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់នាងឡើយ។ ពួកជំនុំប្រូតេស្តង់កំពុងស្ថិតក្នុងសេចក្តីងងឹតយ៉ាងខ្លាំង បើមិនដូច្នោះទេ ពួកគេនឹងអាចយល់ឃើញទីសម្គាល់នៃសម័យកាល។ សាសនាចក្ររ៉ូម៉ាំងមានផែនការទូលំទូលាយ និងវិធីសាស្ត្រប្រតិបត្តិការដែលលាតសន្ធឹងឆ្ងាយ។ នាងកំពុងប្រើគ្រប់ឧបាយកល ដើម្បីពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់នាង និងបង្កើនអំណាចរបស់នាង ក្នុងការរៀបចំសម្រាប់ជម្លោះដ៏សាហាវ និងម៉ឺងម៉ាត់មួយ ដើម្បីដណ្តើមយកការគ្រប់គ្រងពិភពលោកមកវិញ ដើម្បីស្ថាបនាការបៀតបៀនឡើងវិញ ហើយដើម្បីបំផ្លាញអ្វីៗទាំងអស់ដែលប្រូតេស្តង់និយមបានធ្វើ។ សាសនាកាតូលិកកំពុងទទួលបានទីតាំងកាន់តែខ្លាំងឡើងគ្រប់ទិសទី។ ចូរមើលចំនួនសាសនាចក្រ និងវិហារតូចៗរបស់នាង ដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសប្រូតេស្តង់។ ចូរមើលប្រជាប្រិយភាពនៃមហាវិទ្យាល័យ និងសាលាសិក្ខាសាលារបស់នាងនៅអាមេរិក ដែលត្រូវបានពួកប្រូតេស្តង់គាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ចូរមើលការរីកចម្រើននៃពិធីនិយមនៅអង់គ្លេស និងការបោះបង់ជំនឿជាញឹកញាប់ទៅចូលរួមក្នុងជួររបស់ពួកកាតូលិក។ រឿងទាំងនេះគួរតែធ្វើឲ្យកើតមានក្តីព្រួយបារម្ភដល់អស់អ្នកទាំងឡាយដែលឲ្យតម្លៃដល់គោលការណ៍បរិសុទ្ធនៃដំណឹងល្អ។»

> «ពួកប្រូតេស្តង់បានលូកលាន់កែប្រែ និងគាំទ្រលទ្ធិពាប៉ាស៊ី; ពួកគេបានធ្វើការសម្របសម្រួល និងការយល់ព្រមបោះបង់ ដែលសូម្បីតែពួកបាប៊ីស្ទ៍ខ្លួនឯងក៏ភ្ញាក់ផ្អើលឃើញ ហើយមិនអាចយល់បានដែរ។ មនុស្សកំពុងបិទភ្នែករបស់ខ្លួនចំពោះលក្ខណៈពិតនៃសាសនារ៉ូម៉ាំង និងចំពោះគ្រោះថ្នាក់ដែលត្រូវបានព្រួយបារម្ភពីអធិបតេយ្យភាពរបស់នាង។ ប្រជាជនត្រូវការឲ្យបានភ្ញាក់ឡើង ដើម្បីតស៊ូទប់ទល់នឹងការរីកចម្រើនរបស់សត្រូវដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតនេះ ចំពោះសេរីភាពស៊ីវិល និងសាសនា។»

> «ពួកប្រូតេស្តង់ជាច្រើនសន្មតថា សាសនាកាតូលិកគ្មានភាពទាក់ទាញ ហើយការថ្វាយបង្គំរបស់វាគ្រាន់តែជាវដ្តនៃពិធីការដ៏ធុញទ្រាន់ និងគ្មានន័យ។ នៅត្រង់នេះ ពួកគេយល់ខុស។ ទោះបីជារ៉ូម៉ាំងនិយមមានមូលដ្ឋានលើការបោកបញ្ឆោតក៏ដោយ ក៏វាមិនមែនជាការក្លែងបន្លំដ៏粗糙 និងល្ងង់ខ្លៅនោះឡើយ។ ពិធីសាសនារបស់សាសនាចក្ររ៉ូម៉ាំង គឺជាពិធីដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ការតាំងបង្ហាញដ៏រុងរឿង និងពិធីដ៏សម្បើមរបស់វា ទាក់ទាញអារម្មណ៍របស់ប្រជាជន ហើយធ្វើឱ្យសំឡេងនៃហេតុផល និងមនសិការស្ងប់ស្ងាត់។ ភ្នែកត្រូវបានទាក់ទាញ។ ព្រះវិហារដ៏អស្ចារ្យ ក្បួនដង្ហែដ៏សម្បើម អាសនៈមាស ទីសក្ការបូជាដែលតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការ គំនូរដ៏ជ្រើសរើស និងរូបចម្លាក់ដ៏ប្រណិត ទាំងនេះទាក់ទាញចិត្តដែលស្រឡាញ់សោភ័ណភាព។ ត្រចៀកក៏ត្រូវបានលួងលោមផងដែរ។ តន្ត្រីគ្មានអ្វីអាចប្រៀបផ្ទឹមបានឡើយ។ សូរសំឡេងដ៏សម្បូរបែបនៃអ័រហ្គង់ដែលមានសម្លេងជ្រៅ លាយផ្សំជាមួយបទភ្លេងនៃសំឡេងជាច្រើន ខណៈដែលវាបន្លឺរំពងតាមរយៈគម្របដំបូលខ្ពស់ៗ និងច្រកជួរឈរនានានៃវិហារធំដ៏អធិកអធមរបស់នាង មិនអាចមិនបង្កឱ្យចិត្តមានភាពកោតខ្លាច និងការគោរពកោតក្រែងបានឡើយ។»

> «ភាពរុងរឿងខាងក្រៅ កិត្តិយសអួតអាង និងពិធីការទាំងឡាយនេះ ដែលគ្រាន់តែចំអកដល់បំណងប្រាថ្នានៃព្រលឹងដែលឈឺដោយបាប បង្ហាញថាមានអំពើពុករលួយនៅខាងក្នុង។ សាសនារបស់ព្រះគ្រីស្ទមិនត្រូវការការទាក់ទាញបែបនេះដើម្បីណែនាំឲ្យគេទទួលស្គាល់ឡើយ។ នៅក្នុងពន្លឺដែលភ្លឺចេញពីឈើឆ្កាង គ្រីស្ទសាសនាពិតប្រាកដបង្ហាញខ្លួនថាបរិសុទ្ធ និងគួរឲ្យស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង ដល់ថ្នាក់ដែលការតុបតែងខាងក្រៅណាមួយក៏មិនអាចបន្ថែមតម្លៃពិតរបស់វាបានឡើយ។ នោះគឺជាសោភ័ណភាពនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធ ជាវិញ្ញាណទន់ភ្លន់ និងស្ងប់ស្ងាត់ ដែលមានតម្លៃនៅចំពោះព្រះ»។

> «ភាពភ្លឺចែងចាំងនៃរចនាបថ មិនមែនជាសញ្ញាបញ្ជាក់នៃគំនិតបរិសុទ្ធ និងឧត្តុង្គឧត្តមជានិច្ចឡើយ។ ទស្សនៈខ្ពង់ខ្ពស់អំពីសិល្បៈ និងភាពល្អិតល្អន់ប្រណិតនៃរសនិយម ជាញឹកញាប់មាននៅក្នុងចិត្តគំនិតដែលជាប់នឹងផែនដី និងតណ្ហាខាងសាច់ឈាម។ ជាញឹកញាប់សាតាំងប្រើវាទាំងនេះ ដើម្បីនាំមនុស្សឲ្យភ្លេចសេចក្តីត្រូវការរបស់ព្រលឹង បាត់បង់ការមើលឃើញជីវិតអនាគតដ៏អមតៈ បែរ​ចេញ​ពី​ព្រះអង្គជាជំនួយការដ៏អនន្តរបស់ពួកគេ ហើយរស់នៅសម្រាប់តែលោកិយនេះប៉ុណ្ណោះ។»

> “សាសនាដែលផ្អែកលើរូបភាពខាងក្រៅ គឺទាក់ទាញដល់ចិត្តដែលមិនទាន់បានកែប្រែថ្មី។ ភាពអធិកអធម និងពិធីការនៃការថ្វាយបង្គំតាមបែបកាតូលិក មានអំណាចលួងលោម និងមន្តស្នេហ៍បោកបញ្ឆោត ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សជាច្រើនត្រូវបានបញ្ឆោត; ហើយពួកគេក៏ចាប់ផ្តើមចាត់ទុកព្រះវិហាររ៉ូម៉ាំងថា ជាទ្វារនៃស្ថានសួគ៌ពិតប្រាកដ។ គ្មានអ្នកណាអាចរួចផុតពីឥទ្ធិពលរបស់នាងបានឡើយ លើកលែងតែអ្នកទាំងឡាយដែលបានឈរជើងរបស់ខ្លួនយ៉ាងមាំមួនលើមូលដ្ឋាននៃសេចក្តីពិត ហើយមានចិត្តដែលត្រូវបានព្រះវិញ្ញាណនៃព្រះកែប្រែថ្មី។ មនុស្សរាប់ពាន់នាក់ដែលមិនមានចំណេះដឹងអំពីព្រះគ្រីស្ទតាមបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ នឹងត្រូវដឹកនាំឲ្យទទួលយកទម្រង់នៃការគោរពប្រណិប័តន៍ ដោយគ្មានអំណាចរបស់វា។ សាសនាបែបនេះហើយ គឺជាអ្វីដែលមនុស្សមហាជនប្រាថ្នា។”

> «ការអះអាងរបស់ពួកជំនុំថា ខ្លួនមានសិទ្ធិអំណាចក្នុងការអភ័យទោស នាំឲ្យពួករ៉ូម៉ាំងកាតូលិកមានអារម្មណ៍ថា ខ្លួនមានសេរីភាពក្នុងការធ្វើបាប; ហើយពិធីបូជាសារភាពផងដែរ ដែលបើគ្មានវា ការអភ័យទោសរបស់នាងមិនត្រូវបានប្រទានឡើយ ក៏មានទំនោរផ្តល់អាជ្ញាបណ្ណដល់អំពើអាក្រក់ដែរ។ អ្នកណាដែលលុតជង្គង់នៅមុខមនុស្សដែលបានធ្លាក់ក្នុងបាប ហើយបើកបង្ហាញក្នុងការសារភាព នូវគំនិតសម្ងាត់ និងការស្រមើស្រមៃនៃចិត្តរបស់ខ្លួន កំពុងបន្ទាបសេចក្តីថ្លៃថ្នូរនៃភាពជាមនុស្សរបស់ខ្លួន ហើយបន្ថោកគ្រប់ញាណដ៏ថ្លៃថ្នូនៃព្រលឹងរបស់ខ្លួន។ ក្នុងការបើកសម្ដែងអំពើបាបទាំងឡាយនៃជីវិតរបស់ខ្លួនដល់បូជាចារ្យម្នាក់—មនុស្សស្លាប់ដែលអាចខុស និងមានបាប ហើយជាញឹកញាប់ពេកក៏ត្រូវបានបង្ខូចដោយស្រា និងអំពើអាស្រូវផ្លូវភេទ—ខ្នាតវាស់នៃអត្តចរិតរបស់គាត់ត្រូវបានបន្ទាបចុះ ហើយដោយសារនោះ គាត់ត្រូវបានបំពុល។ គំនិតរបស់គាត់អំពីព្រះ ត្រូវបានបន្ថោកឲ្យដូចនឹងមនុស្សជាតិដែលបានធ្លាក់ក្នុងបាប ដ្បិតបូជាចារ្យឈរជាតំណាងរបស់ព្រះ។ ការសារភាពដ៏បន្ថោកនេះពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ ជាប្រភពសម្ងាត់ ដែលអំពើអាក្រក់ជាច្រើនបានហូរចេញមកពីវា កំពុងបំពុលលោកិយ ហើយរៀបចំវាសម្រាប់សេចក្តីបំផ្លាញចុងក្រោយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ចំពោះអ្នកដែលស្រឡាញ់ការបណ្ដោយខ្លួនតាមសេចក្តីប្រាថ្នា ការសារភាពដល់មនុស្សស្លាប់ដូចគ្នាម្នាក់ គឺគាប់ចិត្តជាងការបើកព្រលឹងទៅកាន់ព្រះ។ ចំពោះធម្មជាតិមនុស្ស ការធ្វើទណ្ឌកម្មសាសនា គាប់មាត់ជាងការលះបង់អំពើបាប; ការធ្វើឲ្យសាច់ឈាមវេទនាដោយសំពត់ធ្មេញព្រៃ រុក្ខជាតិឆ្អឹង និងខ្សែច្រវាក់ដែលកកិតឈឺចាប់ គឺងាយជាងការឆ្កាងសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាខាងសាច់ឈាម។ ធ្ងន់ណាស់គឺនឹម ដែលចិត្តខាងសាច់ឈាមស្ម័គ្រចិត្តទ្រាំទ្រ ជាជាងឱនក្បាលចុះក្រោមនឹមរបស់ព្រះគ្រីស្ទ»។

> មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងគួរឲ្យកត់សម្គាល់រវាងសាសនាចក្ររូម និងសាសនាចក្រយូដានៅពេលនៃការយាងមកជាលើកដំបូងរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ ខណៈដែលពួកយូដាបានជាន់ឈ្លីដោយសម្ងាត់លើគ្រប់គោលការណ៍ទាំងអស់នៃក្រឹត្យវិន័យរបស់ព្រះ ពួកគេវិញបានតឹងរ៉ឹងខាងក្រៅយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការកាន់កាប់បញ្ញត្តិរបស់វា ដោយបន្ថែមទាមទារនានា និងប្រពៃណីផ្សេងៗដែលធ្វើឲ្យការគោរពប្រតិបត្តិក្លាយជារឿងឈឺចាប់ និងជាបន្ទុកធ្ងន់។ ដូចដែលពួកយូដាប្រកាសថាគោរពក្រឹត្យវិន័យ និកាយរ៉ូមកាតូលិកក៏អះអាងថាគោរពឈើឆ្កាងដែរ។ ពួកគេលើកតម្កើងនិមិត្តសញ្ញានៃការរងទុក្ខរបស់ព្រះគ្រីស្ទ ខណៈដែលក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេ ពួកគេបដិសេធព្រះអង្គដែលវាតំណាងឲ្យ។

> “ពួកប៉ាបនិយមដាក់ឈើឆ្កាងលើព្រះវិហាររបស់ខ្លួន លើអាសនៈរបស់ខ្លួន ហើយលើសម្លៀកបំពាក់របស់ខ្លួន។ គ្រប់ទីកន្លែងគេឃើញសញ្ញានៃឈើឆ្កាង។ គ្រប់ទីកន្លែងវាត្រូវបានគោរព និងលើកតម្កើងខាងក្រៅ។ ប៉ុន្តែ សេចក្ដីបង្រៀនរបស់ព្រះគ្រីស្ទត្រូវបានកប់នៅក្រោមប្រពៃណីឥតន័យដ៏ច្រើន ការបកស្រាយខុសៗ និងការទាមទារដ៏តឹងរឹង។ ពាក្យរបស់ព្រះសង្គ្រោះស្ដីអំពីពួកយូដាដែលលំអៀងខាងសាសនា អនុវត្តចំពោះមេដឹកនាំនៃព្រះវិហាររ៉ូម៉ាំងកាតូលិកដោយមានអំណាចកាន់តែខ្លាំងថែមទៀត៖ «ពួកគេចងបន្ទុកធ្ងន់ៗ និងពិបាកទ្រាំទ្រណាស់ ហើយដាក់វាលើស្មាមនុស្ស; ប៉ុន្តែខ្លួនពួកគេវិញ មិនព្រមកម្រើកវាសូម្បីតែដោយម្រាមដៃមួយឡើយ»។ ម៉ាថាយ 23:4។ ព្រលឹងដែលមានមនសិការត្រូវបានរក្សាទុកឲ្យស្ថិតនៅក្នុងសេចក្ដីភ័យខ្លាចជានិច្ច ដោយខ្លាចព្រះពិរោធរបស់ព្រះដែលត្រូវបានបំបាក់ព្រះហឫទ័យ ខណៈដែលឥស្សរជនជាច្រើននៃព្រះវិហារកំពុងរស់នៅក្នុងភាពប្រណីត និងសេចក្ដីរីករាយខាងសាច់ឈាម។”

> ការគោរពបូជារូបចម្លាក់ និងវត្ថុបុរាណសក្ការៈ ការអំពាវនាវដល់ពួកបរិសុទ្ធ និងការលើកតម្កើងសម្តេចប៉ាប គឺជាឧបាយកលរបស់សាតាំង ដើម្បីទាក់ទាញគំនិតរបស់មនុស្សឲ្យឃ្លាតចេញពីព្រះ និងពីព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់។ ដើម្បីសម្រេចការបំផ្លាញរបស់ពួកគេ វាប្រឹងប្រែងបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់របស់ពួកគេចេញពីព្រះអង្គ ដែលតាមរយៈព្រះអង្គតែមួយគត់ ពួកគេអាចរកឃើញសេចក្តីសង្គ្រោះបាន។ វានឹងដឹកនាំពួកគេទៅរកវត្ថុណាមួយដែលអាចយកមកជំនួសព្រះអង្គដែលបានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរមកឯខ្ញុំ អស់អ្នកដែលនឿយហត់ និងផ្ទុកបន្ទុកធ្ងន់ ខ្ញុំនឹងឲ្យអ្នករាល់គ្នាបានសម្រាក»។ ម៉ាថាយ 11:28។

> «វា​ជា​ការ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ជានិច្ច​របស់​សាតាំង ក្នុង​ការ​បង្ហាញ​ខុស​អំពី​ព្រះលក្ខណៈ​របស់​ព្រះ អំពី​ធម្មជាតិ​នៃ​អំពើបាប និង​អំពី​បញ្ហា​ពិត​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ជា​ចំណុច​ប្រទាក់​ក្នុង​មហាវិវាទ។ ការប្រើវោហារសាស្ត្រ​បោកបញ្ឆោត​របស់​វា បន្ថយ​ភាព​ចាំបាច់​នៃ​កាតព្វកិច្ច​ចំពោះ​ក្រឹត្យវិន័យ​ដ៏ទេវភាព ហើយ​ផ្តល់​សេរីភាព​ឲ្យ​មនុស្ស​ធ្វើបាប។ ក្នុង​ពេល​ដំណាលគ្នា​នោះ វា​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគេ​កាន់កាប់​ទស្សនៈ​ខុសៗ​អំពី​ព្រះ ដើម្បី​ឲ្យ​ពួកគេ​ចាត់ទុក​ទ្រង់​ដោយ​សេចក្តី​ភ័យខ្លាច និង​ការ​ស្អប់ ជាជាង​ដោយ​សេចក្តី​ស្រឡាញ់។ ភាព​ឃោរឃៅ​ដែល​មាន​ជាប់​នៅ​ក្នុង​អត្តចរិត​របស់​វា​ផ្ទាល់ ត្រូវ​បាន​បន្ទុក​ទៅ​លើ​ព្រះបង្កើត; វា​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ជា​រូបរាង​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​សាសនា​នានា ហើយ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​ចេញ​ក្នុង​របៀប​នៃ​ការ​ថ្វាយបង្គំ​ផ្សេងៗ។ ដូច្នេះ ចិត្តគំនិត​របស់​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​បិទបាំង ហើយ​សាតាំង​កាន់កាប់​ពួកគេ​ទុក​ជា​ភ្នាក់ងារ​របស់​វា ដើម្បី​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង​នឹង​ព្រះ។ ដោយសារ​ទស្សនៈ​បង្ខូច​អំពី​គុណលក្ខណៈ​ដ៏ទេវភាព ជនជាតិ​មិន​ស្គាល់​ព្រះ​ត្រូវ​បាន​នាំ​ឲ្យ​ជឿ​ថា ការ​បូជា​មនុស្ស​ជា​អ្វី​ចាំបាច់ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ព្រះគុណ​ពី​អាទិទេព; ហើយ​អំពើ​ឃោរឃៅ​ដ៏គួរ​ឲ្យ​ស្ញប់ស្ញែង​ត្រូវ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ក្រោម​ទម្រង់​នានា​របស់​ការ​គោរព​បូជា​រូប​ព្រះ»។

> «ព្រះវិហាររ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ដែលបានរួបរួមទម្រង់នៃលទ្ធិបាកាន និងសាសនាគ្រីស្ទ ហើយដូចជាលទ្ធិបាកានដែរ បានបង្ហាញព្រះលក្ខណៈរបស់ព្រះខុសពីសេចក្តីពិត បានប្រើវិធីប្រព្រឹត្តដែលមិនតិចជាងភាពឃោរឃៅ និងគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើមឡើយ។ នៅក្នុងសម័យដែលរ៉ូមមានអធិបតេយ្យភាព មានឧបករណ៍ធ្វើទារុណកម្ម ដើម្បីបង្ខំឲ្យមនុស្សយល់ស្របតាមគោលលទ្ធិរបស់នាង។ មានបង្គោលដុតសម្រាប់អ្នកដែលមិនព្រមទទួលស្គាល់ការអះអាងរបស់នាង។ មានការសម្លាប់រង្គាលក្នុងទំហំមួយ ដែលនឹងមិនអាចត្រូវបានដឹងឡើយ រហូតដល់ត្រូវបានបើកសម្ដែងនៅក្នុងការជំនុំជម្រះ។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃព្រះវិហារ បានសិក្សា ក្រោមសាតាំងជាចៅហ្វាយរបស់ពួកគេ ដើម្បីប្រឌិតមធ្យោបាយដែលអាចបង្កឲ្យមានទារុណកម្មខ្លាំងបំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ដោយមិនបញ្ចប់ជីវិតជនរងគ្រោះឡើយ។ ក្នុងករណីជាច្រើន ដំណើរការដ៏នរកនោះត្រូវបានធ្វើម្តងហើយម្តងទៀត ដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតដែលកម្លាំងអត់ធ្មត់របស់មនុស្សអាចទ្រាំទ្របាន រហូតដល់ធម្មជាតិលះបង់ការតស៊ូ ហើយអ្នករងទុក្ខបានស្វាគមន៍សេចក្តីស្លាប់ថាជាការដោះលែងដ៏ផ្អែមល្ហែម។»

> «នេះហើយជាវាសនារបស់បច្ចាមិត្តទាំងឡាយរបស់រ៉ូម។ ចំពោះអ្នកដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នឹងនាង នាងមានវិន័យនៃការវាយដំដោយរំពាត់ នៃភាពអត់ឃ្លានដល់ទុក្ខវេទនា នៃការបង្ខំរាងកាយឲ្យទទួលទុក្ខទោសគ្រប់ទម្រង់ដែលអាចនឹកស្មានបាន និងធ្វើឲ្យចិត្តឈឺចាប់។ ដើម្បីធានាបាននូវព្រះគុណសណ្ដោសរបស់ស្ថានសួគ៌ ពួកអ្នកប្រែចិត្តបានរំលោភក្រឹត្យវិន័យរបស់ព្រះ ដោយរំលោភច្បាប់នៃធម្មជាតិ។ ពួកគេត្រូវបានបង្រៀនឲ្យផ្តាច់ចំណងទាំងឡាយដែលទ្រង់បានបង្កើតឡើង ដើម្បីប្រទានពរ និងធ្វើឲ្យការស្នាក់នៅលើផែនដីរបស់មនុស្សមានសេចក្តីរីករាយ។ ទីបញ្ចុះសពមានជនរងគ្រោះរាប់លាននាក់ ដែលបានចំណាយជីវិតរបស់ពួកគេដោយឥតប្រយោជន៍ ក្នុងការខិតខំបង្ក្រាបអារម្មណ៍ធម្មជាតិរបស់ខ្លួន ដើម្បីទប់ស្កាត់ ដូចជាអ្វីដែលជាទីគួរឲ្យព្រះមិនពេញព្រះទ័យ គ្រប់គំនិត និងអារម្មណ៍នៃសេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះមនុស្សដទៃរួមលោករបស់ពួកគេ។»

> «បើយើងប្រាថ្នាចង់យល់អំពីភាពឃោរឃៅដ៏មិនរំលងរបស់សាតាំង ដែលបានបង្ហាញអស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំ មិនមែនក្នុងចំណោមអ្នកដែលមិនដែលបានឮអំពីព្រះទេ ប៉ុន្តែនៅកណ្ដាលបេះដូង និងទូទាំងវិសាលភាពនៃគ្រីស្ទសាសនិកលោក យើងគ្រាន់តែត្រូវមើលទៅកាន់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរ៉ូម៉ាំងនិយមប៉ុណ្ណោះ។ តាមរយៈប្រព័ន្ធដ៏មហិមា​នៃការបោកបញ្ឆោតនេះ មេដឹកនាំនៃអំពើអាក្រក់សម្រេចគោលបំណងរបស់ខ្លួន ក្នុងការនាំឲ្យមានការបង្អាប់ព្រះ និងសេចក្ដីវេទនាដល់មនុស្ស។ ហើយនៅពេលដែលយើងឃើញថាគាត់ជោគជ័យយ៉ាងដូចម្តេច ក្នុងការលាក់បំបាំងខ្លួន និងសម្រេចកិច្ចការរបស់គាត់តាមរយៈមេដឹកនាំនៃក្រុមជំនុំ នោះយើងអាចយល់កាន់តែច្បាស់ថា ហេតុអ្វីបានជាគាត់មានការស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងខ្លាំងចំពោះព្រះគម្ពីរ។ ប្រសិនបើគេអានសៀវភៅនោះ សេចក្ដីមេត្តាករុណា និងសេចក្ដីស្រឡាញ់របស់ព្រះនឹងត្រូវបានបើកសម្ដែង; គេនឹងឃើញថា ទ្រង់មិនដាក់បន្ទុកធ្ងន់ទាំងនេះណាមួយលើមនុស្សឡើយ។ អ្វីទាំងអស់ដែលទ្រង់ទាមទារគឺ ចិត្តដែលបាក់បែក ហើយសោកស្ដាយ អារម្មណ៍សុភាពទាប និងស្តាប់បង្គាប់។»

> «ព្រះគ្រីស្ទ​មិន​បាន​ទុក​ជា​គំរូ​អ្វី​មួយ​នៅ​ក្នុង​ជីវិត​របស់​ព្រះអង្គ សម្រាប់​បុរស និង​ស្ត្រី​ឲ្យ​បិទ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម ដើម្បី​ឲ្យ​សម​នឹង​ស្ថានសួគ៌​នោះ​ឡើយ។ ព្រះអង្គ​មិន​ដែល​បាន​បង្រៀន​ថា សេចក្ដី​ស្រឡាញ់ និង​សមានចិត្ត​ត្រូវ​តែ​ត្រូវ​បាន​ទប់ស្កាត់​នោះ​ទេ។ ព្រះហឫទ័យ​របស់​ព្រះអង្គ​សង្គ្រោះ​បាន​ហូរ​ពេញ​ដោយ​សេចក្ដី​ស្រឡាញ់។ មនុស្ស​កាន់តែ​ចូល​ជិត​ដល់​ភាព​ល្អ​ឥតខ្ចោះ​ខាង​សីលធម៌​ប៉ុណ្ណា ការយល់ដឹង​ឆាប់រហ័ស​របស់​គាត់​កាន់តែ​មុតមាំ​ប៉ុណ្ណោះ ការយល់ឃើញ​របស់​គាត់​អំពី​អំពើបាប​កាន់តែ​ច្បាស់លាស់​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​សមានចិត្ត​របស់​គាត់​ចំពោះ​អ្នក​រងទុក្ខ​កាន់តែ​ជ្រាលជ្រៅ​ប៉ុណ្ណោះ។ សម្តេច​ប៉ាប​អះអាង​ថា​ជា​តំណាង​របស់​ព្រះគ្រីស្ទ ប៉ុន្តែ​ចរិត​របស់​លោក​អាច​ប្រៀបធៀប​នឹង​ចរិត​របស់​ព្រះអង្គ​សង្គ្រោះ​របស់​យើង​បាន​ដូចម្តេច? តើ​មាន​ពេល​ណា​ដែល​គេ​ដឹង​ថា ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​ប្រគល់​មនុស្ស​ទៅ​ក្នុង​គុក ឬ​ទៅ​លើ​ឧបករណ៍​ទារុណកម្ម ពីព្រោះ​ពួកគេ​មិន​បាន​ថ្វាយ​កិត្តិយស​ដល់​ព្រះអង្គ​ជា​ស្តេច​នៃ​ស្ថានសួគ៌​នោះ​ទេ​ឬ? តើ​មាន​ឮ​សំឡេង​របស់​ព្រះអង្គ​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​អស់​អ្នក​ដែល​មិន​ទទួល​យក​ព្រះអង្គ​ដែរ​ឬ? នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​ប្រជាជន​នៃ​ភូមិ​មួយ​របស់​ជន​សាម៉ារី​មើលងាយ សាវក​យ៉ូហាន​ក៏​ពោរពេញ​ដោយ​សេចក្ដី​កំហឹង ហើយ​ទូល​សួរ​ថា៖ “ព្រះអម្ចាស់​អើយ តើ​ទ្រង់​សព្វព្រះហឫទ័យ​ឲ្យ​យើង​បញ្ជា​ភ្លើង​ចុះ​ពី​ស្ថានសួគ៌​មក​បំផ្លាញ​ពួកគេ ដូច​ជា​អេលីយ៉ា​បាន​ធ្វើ​ឬ?” ព្រះយេស៊ូវ​ទត​មើល​សិស្ស​របស់​ព្រះអង្គ​ដោយ​សេចក្ដី​អាណិត ហើយ​បាន​ស្តីបន្ទោស​វិញ្ញាណ​ដ៏​កាចសាហាវ​របស់​គាត់ ដោយ​មាន​ព្រះបន្ទូល​ថា៖ “ដ្បិត បុត្រ​មនុស្ស​មិន​បាន​មក​ដើម្បី​បំផ្លាញ​ជីវិត​មនុស្ស​ទេ គឺ​មក​ដើម្បី​សង្គ្រោះ​វិញ។” លូកា 9:54, 56។ វិញ្ញាណ​បែប​នេះ​របស់​អ្នក​ដែល​អះអាង​ថា​ជា​តំណាង​របស់​ព្រះអង្គ ខុស​ឆ្ងាយ​ណាស់​ពី​វិញ្ញាណ​ដែល​ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​សម្ដែង​ចេញ​មក។»

> «សាសនាចក្ររូមាំងឥឡូវនេះកំពុងបង្ហាញមុខមាត់ដ៏ល្អគួរសមមួយចំពោះលោកិយ ដោយគ្របបាំងកំណត់ត្រានៃអំពើឃោរឃៅដ៏គួរឱ្យរន្ធត់របស់នាងដោយពាក្យសុំអភ័យទោស។ នាងបានស្លៀកពាក់ខ្លួនដោយសម្លៀកបំពាក់ដូចព្រះគ្រីស្ទ ប៉ុន្តែនាងមិនបានផ្លាស់ប្តូរឡើយ។ គ្រប់គោលការណ៍ទាំងអស់នៃសម្តេចប៉ាបដែលមាននៅក្នុងយុគសម័យកន្លងមក នៅតែមានសព្វថ្ងៃនេះដដែល។ គោលលទ្ធិទាំងឡាយដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងយុគដ៏ងងឹតបំផុត នៅតែត្រូវបានកាន់ខ្ជាប់។ សូមកុំឲ្យនរណាម្នាក់បោកបញ្ឆោតខ្លួនឯងឡើយ។ សម្តេចប៉ាបដែលពួកប្រូតេស្តង់សព្វថ្ងៃត្រៀមខ្លួនជាស្រេចយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការគោរពនោះ គឺជាអង្គដដែលនោះដែលបានគ្រប់គ្រងលោកិយនៅក្នុងថ្ងៃនៃការកែលម្អសាសនា នៅពេលដែលបុរសនៃព្រះបានឈរឡើង ដោយប្រថុយជីវិតរបស់ខ្លួន ដើម្បីបកអាក្រាតអំពើទុច្ចរិតរបស់នាង។ នាងមានមោទនភាព និងការអះអាងដោយក្រអឺតក្រទមដដែល ដែលបានត្រួតត្រាលើស្តេច និងម្ចាស់អង្គម្ចាស់ទាំងឡាយ ហើយបានទាមទារសិទ្ធិសិរីល្អរបស់ព្រះ។ វិញ្ញាណរបស់នាងក៏មិនសូវស្រាលជាងមុនក្នុងភាពឃោរឃៅ និងអំណាចផ្តាច់ការនោះដែរ ជាងកាលដែលនាងបានកម្ទេចសេរីភាពមនុស្ស ហើយសម្លាប់ពួកបរិសុទ្ធរបស់ព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។»

> «សម្តេចប៉ាបគឺជាអ្វីដូចដែលទំនាយបានប្រកាសថានាងនឹងក្លាយជា គឺជាការបោះបង់ជំនឿនៃគ្រាចុងក្រោយ។ 2 ថែស្សាឡូនីច 2:3, 4។ នេះជាផ្នែកមួយនៃនយោបាយរបស់នាង ដែលត្រូវសន្មតយកលក្ខណៈណាដែលអាចសម្រេចគោលបំណងរបស់នាងបានល្អបំផុត; ប៉ុន្តែក្រោមរូបរាងប្រែប្រួលដូចសត្វប្ដូរពណ៌ នាងលាក់ពុលមិនប្រែប្រួលរបស់សត្វពស់។ “Faith ought not to be kept with heretics, nor persons suspected of heresy” (Lenfant, volume 1, page 516) នាងប្រកាសដូច្នេះ។ តើអំណាចនេះ ដែលកំណត់ត្រារយៈពេលមួយពាន់ឆ្នាំរបស់វាត្រូវបានសរសេរដោយឈាមនៃពួកបរិសុទ្ធ ឥឡូវនេះគួរត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាផ្នែកមួយនៃព្រះវិហាររបស់ព្រះគ្រីស្ទឬ?»

> «មិនមែនឥតហេតុផលទេ ដែលមានការលើកឡើងនៅក្នុងប្រទេសប្រូតេស្តង់ថា សាសនាកាតូលិកមានភាពខុសគ្នាពីសាសនាប្រូតេស្តង់តិចជាងកាលពីសម័យមុន។ ពិតមែនហើយ មានការផ្លាស់ប្តូរ​មួយ ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរនោះមិនមែននៅក្នុងសម្តេចប៉ាបទេ។ ជាការពិត សាសនាកាតូលិកមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងសាសនាប្រូតេស្តង់ជាច្រើនផ្នែកដែលមានស្រាប់នៅសព្វថ្ងៃ ពីព្រោះសាសនាប្រូតេស្តង់បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីសម័យអ្នកកែទម្រង់សាសនា។»

> «ខណៈដែលពួកក្រុមជំនុំប្រូតេស្តង់បានស្វែងរកការពេញព្រះទ័យពីលោកិយ សេចក្ដីសប្បុរសក្លែងក្លាយបានបិទបាំងភ្នែករបស់ពួកគេ។ ពួកគេមិនឃើញថា ការជឿថាមានល្អនៅក្នុងអំពើអាក្រក់ទាំងអស់គឺត្រឹមត្រូវនោះទេ ហើយជាលទ្ធផលដែលមិនអាចជៀសវាងបាន ទីបំផុតពួកគេនឹងជឿថាមានអាក្រក់នៅក្នុងអំពើល្អទាំងអស់។ ជំនួសឲ្យការឈរយ៉ាងរឹងមាំក្នុងការការពារសេចក្ដីជំនឿដែលបានប្រគល់ម្តងជាស្ថាពរដល់ពួកបរិសុទ្ធ ពេលនេះពួកគេ ហាក់ដូចជា កំពុងសុំទោសរ៉ូមចំពោះទស្សនៈដែលខ្វះសេចក្ដីសប្បុរសរបស់ពួកគេចំពោះនាង ដោយអង្វរសុំការអភ័យទោសចំពោះអំពើលម្អៀងរបស់ខ្លួន។»

> «មនុស្សមួយក្រុមធំ សូម្បីតែក្នុងចំណោមអ្នកដែលមើលសាសនារ៉ូម៉ាំងដោយគ្មានការពេញចិត្តក៏ដោយ ក៏យល់ឃើញគ្រោះថ្នាក់ពីអំណាច និងឥទ្ធិពលរបស់នាងតិចតួចណាស់។ មនុស្សជាច្រើនអះអាងថា ភាពងងឹតខាងបញ្ញា និងខាងសីលធម៌ដែលបានគ្របដណ្ដប់ក្នុងសម័យមជ្ឈិមអាយុ បានអនុគ្រោះដល់ការរីករាលដាលនៃគោលលទ្ធិ អបិយជំនឿ និងការគាបសង្កត់របស់នាង ហើយថា បញ្ញាច្រើនឡើងនៃសម័យទំនើប ការផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងជាទូទៅ និងសេរីភាពកាន់តែកើនឡើងក្នុងកិច្ចការសាសនា មិនអនុញ្ញាតឲ្យមានការរស់ឡើងវិញនៃការមិនអត់ឱន និងអំណាចផ្តាច់ការ។ គំនិតតែម្តងដែលថា សភាពការណ៍បែបនេះនឹងមាននៅក្នុងយុគសម័យដែលមានពន្លឺនេះ ត្រូវបានចំអកឡកឡឺយ។ ពិតមែនហើយថា ពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ ខាងបញ្ញា ខាងសីលធម៌ និងខាងសាសនា កំពុងបំភ្លឺមកលើជំនាន់នេះ។ នៅក្នុងទំព័របើកចំហនៃព្រះបន្ទូលបរិសុទ្ធរបស់ព្រះ ពន្លឺពីស្ថានសួគ៌បានបញ្ចេញមកលើលោកិយ។ ប៉ុន្តែ គួរចងចាំថា ពន្លឺដែលប្រទានឲ្យកាន់តែធំ ការងងឹតរបស់អ្នកដែលបំភ្លៃ និងបដិសេធវាក៏កាន់តែធំដែរ។»

> «ការសិក្សាព្រះគម្ពីរដោយចិត្តអធិស្ឋាន នឹងបង្ហាញដល់ពួកប្រូតេស្តង់ឲ្យឃើញអត្តលក្ខណៈពិតនៃអំណាចសម្តេចប៉ាប ហើយនឹងបណ្តាលឲ្យពួកគេស្អប់ខ្ពើម និងគេចចេញពីវា; ប៉ុន្តែមនុស្សជាច្រើនមានការអួតខ្លួនថាខ្លួនមានប្រាជ្ញា ដល់ថ្នាក់ពួកគេមិនមានអារម្មណ៍ថាចាំបាច់ត្រូវស្វែងរកព្រះដោយចិត្តទាបទន់ ដើម្បីឲ្យទ្រង់ដឹកនាំពួកគេចូលទៅក្នុងសេចក្តីពិតឡើយ។ ទោះបីពួកគេអួតអាងអំពីការត្រាស់ដឹងរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏ពួកគេល្ងង់ខ្លៅទាំងអំពីព្រះគម្ពីរ និងអំពីព្រះចេស្តារបស់ព្រះផងដែរ។ ពួកគេត្រូវតែមានមធ្យោបាយមួយសម្រាប់បន្ធូរមនសិការ​របស់ខ្លួន ហើយពួកគេស្វែងរកអ្វីដែលមានលក្ខណៈខាងវិញ្ញាណតិចបំផុត និងបន្ទាបខ្លួនតិចបំផុត។ អ្វីដែលពួកគេចង់បាន គឺជាវិធីមួយសម្រាប់បំភ្លេចព្រះ ដែលអាចឲ្យគេចាត់ទុកថាជាវិធីមួយសម្រាប់នឹកចាំដល់ទ្រង់។ អំណាចសម្តេចប៉ាបសមស្របយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការបំពេញតម្រូវការរបស់មនុស្សទាំងអស់នេះ។ វាត្រូវបានរៀបចំឡើងសម្រាប់មនុស្សពីរក្រុម ដោយគ្របដណ្ដប់ស្ទើរតែទូទាំងពិភពលោកទាំងមូល—គឺពួកដែលចង់បានសេចក្តីសង្គ្រោះដោយគុណសម្បត្តិរបស់ខ្លួន និងពួកដែលចង់បានសេចក្តីសង្គ្រោះទាំងនៅក្នុងអំពើបាបរបស់ខ្លួន។ នៅទីនេះហើយជាអាថ៌កំបាំងនៃអំណាចរបស់វា។»

> «ថ្ងៃមួយនៃសេចក្តីងងឹតខាងបញ្ញាដ៏ខ្លាំងក្លា ត្រូវបានបង្ហាញថា អំណោយផលដល់ភាពជោគជ័យរបស់អំណាចសម្តេចប៉ាប។ នៅពេលខាងមុខ នឹងត្រូវបានបង្ហាញថា ថ្ងៃមួយនៃពន្លឺខាងបញ្ញាដ៏ខ្លាំងក្លា ក៏អំណោយផលស្មើគ្នាសម្រាប់ភាពជោគជ័យរបស់វាផងដែរ។ នៅក្នុងយុគសម័យកន្លងមក នៅពេលមនុស្សគ្មានព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ ហើយគ្មានចំណេះដឹងអំពីសេចក្តីពិត ភ្នែករបស់ពួកគេត្រូវបានបិទបាំង ហើយមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានចាប់ជាប់ក្នុងអន្ទាក់ ដោយមិនឃើញសំណាញ់ដែលបានរាលសម្រាប់ជើងរបស់ខ្លួន។ ក្នុងជំនាន់នេះ មានមនុស្សជាច្រើនដែលភ្នែករបស់ពួកគេត្រូវបានធ្វើឲ្យស្រឡាំងកាំងដោយពន្លឺចែងចាំងនៃការសន្និដ្ឋានរបស់មនុស្ស «វិទ្យាសាស្ត្រដែលហៅឈ្មោះមិនត្រឹមត្រូវថា វិទ្យាសាស្ត្រ»; ពួកគេមិនយល់ឃើញសំណាញ់នោះទេ ហើយដើរចូលទៅក្នុងវា ដោយងាយស្រួលដូចជាមនុស្សដែលត្រូវបានបិទបាំងភ្នែក។ ព្រះទ្រង់បានរៀបចំឲ្យអំណាចខាងបញ្ញារបស់មនុស្សត្រូវបានកាន់ទុកជាអំណោយមកពីព្រះអ្នកបង្កើតរបស់ខ្លួន ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការបម្រើសេចក្តីពិត និងសេចក្តីសុចរិត; ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលសេចក្តីអំនួត និងមហិច្ឆតាត្រូវបានចិញ្ចឹមបំប៉ន ហើយមនុស្សលើកតម្កើងទ្រឹស្តីរបស់ខ្លួនឯងឲ្យខ្ពស់ជាងព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ នោះបញ្ញាអាចបង្កការខូចខាតធំជាងភាពល្ងង់ខ្លៅទៅទៀត។ ដូច្នេះ វិទ្យាសាស្ត្រក្លែងក្លាយនៃសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលបំផ្លាញជំនឿលើព្រះគម្ពីរ នឹងបង្ហាញថា មានប្រសិទ្ធភាពដូចគ្នាក្នុងការរៀបចំផ្លូវសម្រាប់ការទទួលយកអំណាចសម្តេចប៉ាប ជាមួយនឹងទម្រង់ដ៏គួរឲ្យពេញចិត្តរបស់វា ដូចដែលការរក្សាទុកមិនឲ្យមានចំណេះដឹងបានធ្វើក្នុងការបើកផ្លូវសម្រាប់ការពង្រីកអំណាចរបស់វា នៅក្នុងយុគងងឹត។»

> «នៅក្នុងចលនាទាំងឡាយដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅឥឡូវនេះនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីធានាឲ្យស្ថាប័ន និងទម្លាប់ប្រតិបត្តិរបស់ពួកជំនុំទទួលបានការគាំទ្រពីរដ្ឋ ពួកប្រូតេស្តង់កំពុងដើរតាមជំហានរបស់ពួកប៉ាបនិយម។ លើសពីនេះទៀត ពួកគេកំពុងបើកទ្វារឲ្យអំណាចសម្តេចប៉ាបទទួលបានអធិភាពឡើងវិញនៅក្នុងអាមេរិកប្រូតេស្តង់ ដែលនាងបានបាត់បង់នៅក្នុងពិភពចាស់។ ហើយអ្វីដែលធ្វើឲ្យចលនានេះមានន័យសំខាន់កាន់តែខ្លាំងនោះ គឺការពិតដែលថា គោលបំណងសំខាន់ដែលកំពុងត្រូវបានគ្រោងទុក គឺការបង្ខំឲ្យគោរពការប្រារព្ធថ្ងៃអាទិត្យ—ជាទម្លាប់មួយដែលមានដើមកំណើតពីរ៉ូម ហើយដែលនាងអះអាងថាជាសញ្ញានៃអំណាចរបស់នាង។ នេះគឺជាវិញ្ញាណរបស់សម្តេចប៉ាប—វិញ្ញាណនៃការសម្របខ្លួនតាមទម្លាប់លោកិយ ការគោរពប្រពៃណីរបស់មនុស្សឲ្យលើសបទបញ្ញត្តិរបស់ព្រះ—ដែលកំពុងជ្រៀតចូលក្នុងពួកជំនុំប្រូតេស្តង់ និងនាំពួកគេទៅឲ្យធ្វើកិច្ចការដូចគ្នានៃការលើកតម្កើងថ្ងៃអាទិត្យ ដែលអំណាចសម្តេចប៉ាបបានធ្វើមុនពួកគេ»។

> «ប្រសិនបើ​អ្នកអាន​ចង់​យល់​អំពី​ភ្នាក់ងារ​ទាំងឡាយ​ដែល​នឹង​ត្រូវ​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ដែល​នឹង​មក​ដល់​ឆាប់ៗ​នេះ គាត់​គ្រាន់តែ​ត្រូវ​តាមដាន​កំណត់ត្រា​អំពី​មធ្យោបាយ​ទាំងឡាយ​ដែល​ក្រុងរ៉ូម​បាន​ប្រើ​សម្រាប់​គោលបំណង​ដូចគ្នា​នោះ​ក្នុង​សម័យកាល​កន្លងមក​ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើ​គាត់​ចង់​ដឹង​ថា ពួក​កាតូលិក និង​ពួក​ប្រូតេស្តង់​ដែល​រួបរួម​គ្នា​នឹង​ប្រព្រឹត្ត​ចំពោះ​អស់​អ្នក​ដែល​បដិសេធ​គោលលទ្ធិ​របស់​ពួកគេ​យ៉ាង​ដូចម្តេច នោះ​សូម​ឲ្យ​គាត់​មើល​វិញ្ញាណ​ដែល​ក្រុងរ៉ូម​បាន​សម្ដែង​ចំពោះ​ថ្ងៃ​សប្ប័ទ និង​ចំពោះ​អ្នក​ការពារ​ថ្ងៃ​នោះ។»

> «ព្រះរាជក្រឹត្យ ក្រុមប្រឹក្សាទូទៅ និងបញ្ញត្តិរបស់សាសនាចក្រ ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយអំណាច世俗 គឺជាជំហាននានាដែលនាំឲ្យពិធីបុណ្យរបស់ពួកមិនជឿព្រះនោះ ទទួលបានតំណែងដ៏មានកិត្តិយសនៅក្នុងពិភពគ្រីស្ទសាសនា។ វិធានការសាធារណៈដំបូងដែលបង្ខំឲ្យគោរពការរក្សាថ្ងៃអាទិត្យ គឺជាច្បាប់ដែលខនស្តង់ទីនបានប្រកាសអនុម័ត។ (គ.ស. 321) ព្រះរាជក្រឹត្យនេះតម្រូវឲ្យប្រជាជននៅទីក្រុងសម្រាកនៅ “ថ្ងៃដ៏គួរគោរពនៃព្រះអាទិត្យ” ប៉ុន្តែបានអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាជននៅជនបទបន្តការងារកសិកម្មរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាតាមសារសំខាន់ វាជាច្បាប់របស់ពួកមិនជឿព្រះក៏ដោយ ក៏អធិរាជបានអនុវត្តវាបន្ទាប់ពីការទទួលយកគ្រីស្ទសាសនារបស់ទ្រង់យ៉ាងត្រឹមតែជារូបមន្តប៉ុណ្ណោះ។»

> «ព្រះរាជក្រឹត្យ ដែលមិនអាចបម្រើជាការជំនួសគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សិទ្ធិអំណាចដ៏ទេវភាពបាននោះ អឺសេប៊ីយុស ជាប៊ីស្សពម្នាក់ដែលស្វែងរកការពេញព្រះទ័យពីពួកមហាក្សត្រ ហើយជាមិត្តជិតស្និទ្ធ និងជាអ្នកបំពេញចិត្តរបស់កុងស្តង់ទីន ជាពិសេស បានលើកឡើងនូវការអះអាងថា ព្រះគ្រីស្ទបានផ្ទេរថ្ងៃសប្ប័ទទៅថ្ងៃអាទិត្យ។ មិនមានសូម្បីតែសក្ខីកម្មតែមួយពីព្រះគម្ពីរ ត្រូវបានយកមកបង្ហាញជាភស្តុតាងសម្រាប់គោលលទ្ធិថ្មីនេះឡើយ។ អឺសេប៊ីយុសខ្លួនឯង ក៏ទទួលស្គាល់ដោយមិនដឹងខ្លួនអំពីភាពមិនពិតរបស់វា ហើយចង្អុលបង្ហាញទៅកាន់អ្នកនិពន្ធពិតនៃការផ្លាស់ប្ដូរនោះ។ គាត់និយាយថា៖ “គ្រប់ការទាំងអស់ ដែលជាកាតព្វកិច្ចត្រូវធ្វើនៅថ្ងៃសប្ប័ទ ការទាំងនេះយើងបានផ្ទេរទៅកាន់ថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់ហើយ។”—Robert Cox, Sabbath Laws and Sabbath Duties, page 538. ប៉ុន្តែ អំណះអំណាងអំពីថ្ងៃអាទិត្យ ទោះបីគ្មានមូលដ្ឋានយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បានបម្រើជាកម្លាំងលើកទឹកចិត្តមនុស្សឲ្យក្លាហានក្នុងការជាន់ឈ្លីលើថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ព្រះអម្ចាស់។ អស់អ្នកណាដែលចង់ទទួលបានកិត្តិយសពីលោកិយ ក៏បានទទួលយកពិធីបុណ្យដ៏ពេញនិយមនោះ។»

> «នៅពេលអំណាចសម្តេចប៉ាបបានត្រូវបង្កើតឡើងយ៉ាងមាំមួន កិច្ចការលើកតម្កើងថ្ងៃអាទិត្យក៏ត្រូវបានបន្តទៅទៀត។ មួយរយៈពេល ប្រជាជនបានប្រកបការងារកសិកម្មនៅពេលដែលពួកគេមិនបានចូលរួមព្រះវិហារ ហើយថ្ងៃទីប្រាំពីរនៅតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាថ្ងៃសប្ប័ទ។ ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរមួយត្រូវបានអនុវត្តឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ អ្នកដែលកាន់តំណែងបរិសុទ្ធត្រូវបានហាមឃាត់មិនឲ្យវិនិច្ឆ័យសេចក្តីក្នុងវិវាទស៊ីវិលណាមួយនៅថ្ងៃអាទិត្យឡើយ។ មិនយូរប៉ុន្មាន បុគ្គលទាំងអស់ មិនថាមានឋានៈអ្វីក៏ដោយ ត្រូវបានបញ្ជាឲ្យឈប់ពីការងារធម្មតា ដោយមានទណ្ឌកម្មជាប្រាក់ពិន័យសម្រាប់មនុស្សសេរី និងការវាយដំពីចំពោះអ្នកបម្រើ។ ក្រោយមក មានក្រឹត្យកំណត់ថា មនុស្សមានទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវទទួលទោសដោយការបាត់បង់ពាក់កណ្តាលនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន; ហើយជាទីបញ្ចប់ ប្រសិនបើពួកគេនៅតែរឹងរូស នោះពួកគេត្រូវតែត្រូវបានធ្វើឲ្យក្លាយជាទាសករ។ ចំណែកថ្នាក់ជនក្រីក្រ ត្រូវទទួលទោសនិរទេសជារៀងរហូត។»

> «ការអស្ចារ្យទាំងឡាយក៏ត្រូវបានហៅមកប្រើផងដែរ។ ក្នុងចំណោមសេចក្តីអស្ចារ្យផ្សេងៗ មានសេចក្តីរាយការណ៍ថា កសិករម្នាក់ដែលហៀបនឹងភ្ជួរដីស្រែរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃអាទិត្យ បានសម្អាតនង្គ័លរបស់ខ្លួនដោយដែកមួយ ហើយដែកនោះបានជាប់ជានិច្ចនៅក្នុងដៃរបស់គាត់ ដល់ថ្នាក់អស់រយៈពេលពីរឆ្នាំ គាត់បានយកវាទៅជាមួយខ្លួនជានិច្ច “ដោយការឈឺចាប់ និងការអាម៉ាស់យ៉ាងខ្លាំងបំផុតរបស់គាត់។”—Francis West, Historical and Practical Discourse on the Lord’s Day, ទំព័រ 174.»

> «ក្រោយមក សម្តេចប៉ាបបានចេញសេចក្តីណែនាំថា សង្ឃប្រចាំព្រះសហគមន៍ត្រូវព្រមានដល់អ្នកដែលរំលោភបំពានថ្ងៃអាទិត្យ ហើយជំរុញឲ្យពួកគេទៅកាន់ព្រះវិហារ និងអធិស្ឋាន ដើម្បីកុំឲ្យពួកគេនាំមហន្តរាយធំណាមួយមកលើខ្លួនឯង និងអ្នកជិតខាង។ ក្រុមប្រឹក្សាសាសនាចក្រមួយបានលើកយកអំណះអំណាងមួយ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយតាំងពីពេលនោះមក សូម្បីតែដោយពួកប្រូតេស្តង់ផងដែរ ថា ដោយសារមានមនុស្សត្រូវរន្ទះបាញ់ ខណៈពេលកំពុងធ្វើការនៅថ្ងៃអាទិត្យ ដូច្នេះវាត្រូវតែជាថ្ងៃសប្ប័ទ។ «វាច្បាស់ណាស់» ពួកមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់សាសនាចក្របានមានប្រសាសន៍ថា «ថា ការមិនគោរពថ្ងៃនេះរបស់ពួកគេ បានបង្កឲ្យមានការមិនពេញព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះយ៉ាងខ្លាំងប៉ុណ្ណា»។ បន្ទាប់មក ក៏មានការអំពាវនាវឲ្យសង្ឃ និងអ្នកបម្រើព្រះបន្ទូល ស្តេច និងព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងឡាយ ព្រមទាំងប្រជាជនស្មោះត្រង់ទាំងអស់ «ប្រើប្រាស់ការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការប្រុងប្រយ័ត្នអស់ពីសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ដើម្បីឲ្យថ្ងៃនោះត្រូវបានស្ដារឡើងវិញទៅកាន់កិត្តិយសរបស់វា ហើយដើម្បីកិត្តិយសនៃគ្រីស្ទសាសនា ត្រូវបានគោរពអនុវត្តដោយក្តីគោរពបូជាឲ្យកាន់តែច្រើនឡើងចាប់ពីពេលនោះតទៅ»។—Thomas Morer, Discourse in Six Dialogues on the Name, Notion, and Observation of the Lord’s Day, ទំព័រ 271។

> ដោយឃើញថា ក្រឹត្យសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាទាំងឡាយមិនគ្រប់គ្រាន់ អាជ្ញាធរខាងលោកិយត្រូវបានស្នើសុំឲ្យចេញព្រះរាជក្រឹត្យមួយ ដែលនឹងធ្វើឲ្យប្រជាជនមានសេចក្តីភ័យខ្លាចដល់ក្នុងចិត្ត ហើយបង្ខំពួកគេឲ្យវៀរចាកពីការងារនៅថ្ងៃអាទិត្យ។ នៅក្នុងសន្និបាតសាសនាមួយដែលបានប្រព្រឹត្តឡើងនៅទីក្រុងរ៉ូម សេចក្តីសម្រេចទាំងអស់ពីមុនត្រូវបានបញ្ជាក់ឡើងវិញដោយកម្លាំង និងដោយភាពឱឡារិកកាន់តែខ្លាំង។ សេចក្តីសម្រេចទាំងនោះក៏ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងច្បាប់សាសនាចក្រ ហើយត្រូវបានអនុវត្តដោយអាជ្ញាធរស៊ីវិលទូទាំងសាសនាគ្រីស្ទសាសនិកស្ទើរតែទាំងមូល។ (See Heylyn, History of the Sabbath, pt. 2, ch. 5, sec. 7.)

> ទោះជាយ៉ាងណា ការខ្វះអំណាចអះអាងពីព្រះគម្ពីរសម្រាប់ការកាន់ថ្ងៃអាទិត្យ បានបណ្តាលឲ្យមានការខ្មាស់អៀនមិនតិចឡើយ។ ប្រជាជនបានសួរអំពីសិទ្ធិរបស់គ្រូរបស់ពួកគេក្នុងការដាក់ចោលសេចក្តីប្រកាសយ៉ាងច្បាស់លាស់របស់ព្រះយេហូវ៉ា​ថា «ថ្ងៃទីប្រាំពីរ ជាថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ព្រះអម្ចាស់​ជា​ព្រះ​របស់​អ្នក» ដើម្បីគោរពថ្ងៃរបស់ព្រះអាទិត្យ។ ដើម្បីបំពេញការខ្វះខាតនៃសក្ខីភាពពីព្រះគម្ពីរ វិធានការផ្សេងទៀតគឺជាការចាំបាច់។ អ្នកតស៊ូមតិយ៉ាងក្លៀវក្លាម្នាក់សម្រាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ដែលនៅប្រហែលចុងសតវត្សទីដប់ពីរ បានមកទស្សនាពួកជំនុំនៅប្រទេសអង់គ្លេស ត្រូវបានប្រឆាំងដោយសាក្សីស្មោះត្រង់សម្រាប់សេចក្តីពិត; ហើយការខិតខំរបស់គាត់ក៏ឥតផ្លែផ្កាខ្លាំងណាស់ ដល់ថ្នាក់គាត់បានចាកចេញពីប្រទេសនោះមួយរយៈ ហើយស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយណាមួយដើម្បីបង្ខំឲ្យគេទទួលការបង្រៀនរបស់គាត់។ នៅពេលគាត់ត្រឡប់មកវិញ ការខ្វះខាតនោះត្រូវបានបំពេញ ហើយក្នុងការងារបន្ទាប់របស់គាត់ គាត់បានជួបប្រទះជោគជ័យកាន់តែច្រើន។ គាត់បាននាំយកមកជាមួយនូវរមូរមួយ ដែលអះអាងថាមកពីព្រះផ្ទាល់ ដែលមានបញ្ញត្តិចាំបាច់សម្រាប់ការកាន់ថ្ងៃអាទិត្យ ព្រមទាំងសេចក្តីគំរាមដ៏គួរឲ្យភ័យខ្លាច ដើម្បីធ្វើឲ្យអ្នកមិនគោរពភ័យតក់ស្លុត។ ឯកសារដ៏មានតម្លៃនេះ—ជាការក្លែងបន្លំដ៏ទាបថោកមិនខុសពីស្ថាប័នដែលវាគាំទ្រនោះឡើយ—ត្រូវបាននិយាយថាបានធ្លាក់ចុះពីស្ថានសួគ៌ ហើយត្រូវបានរកឃើញនៅក្រុងយេរូសាឡឹម លើអាសនៈរបស់សន្តស៊ីមេអូន នៅគូលកូថា។ ប៉ុន្តែ តាមការពិត ព្រះរាជវាំងបុព្វបុរសសាសនានៅទីក្រុងរ៉ូម គឺជាប្រភពដែលវាបានចេញមក។ ការបោកបញ្ឆោត និងការក្លែងបន្លំ ដើម្បីលើកស្ទួយអំណាច និងសេចក្តីរុងរឿងរបស់ពួកជំនុំ ត្រូវបានឋានានុក្រមបាប៉ាធ្លាប់ចាត់ទុកថាជាការស្របច្បាប់នៅគ្រប់យុគសម័យ។

> «សំបុត្ររមូរនោះបានហាមឃាត់ការធ្វើការងារចាប់ពីម៉ោងទីប្រាំបួន គឺម៉ោងបីរសៀល នៅថ្ងៃសៅរ៍រសៀល រហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះនៅថ្ងៃចន្ទ; ហើយអំណាចរបស់វាត្រូវបានប្រកាសថា ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយអព្ភូតហេតុជាច្រើន។ គេបានរាយការណ៍ថា មនុស្សដែលធ្វើការហួសពីម៉ោងដែលបានកំណត់ ត្រូវបានវាយប្រហារដោយជំងឺខ្វិន។ អ្នកកិនម្សៅម្នាក់ដែលបានព្យាយាមកិនស្រូវរបស់ខ្លួន បានឃើញថា ជំនួសឲ្យម្សៅ មានឈាមហូរចេញមកជាខ្សែដូចទន្លេ ហើយកង់ម៉ាស៊ីនកិនក៏ឈប់ស្ងៀម ទោះបីជាទឹកហូរខ្លាំងក៏ដោយ។ ស្ត្រីម្នាក់ដែលបានដាក់ម្សៅនំប៉័ងចូលក្នុងឡ បានឃើញថាវានៅឆៅនៅពេលយកចេញ បើទោះបីឡក្ខណៈក្តៅនៃឡខ្លាំងណាស់ក៏ដោយ។ ស្ត្រីម្នាក់ទៀតដែលបានរៀបចំម្សៅនំប៉័ងសម្រាប់ដុតនៅម៉ោងទីប្រាំបួន ប៉ុន្តែបានសម្រេចចិត្តទុកវាចោលរហូតដល់ថ្ងៃចន្ទ បានឃើញនៅថ្ងៃបន្ទាប់ថា វាត្រូវបានធ្វើជាដុំនំប៉័ង ហើយបានដុតរួចដោយអំណាចដ៏ទេវភាព។ បុរសម្នាក់ដែលបានដុតនំប៉័ងបន្ទាប់ពីម៉ោងទីប្រាំបួននៅថ្ងៃសៅរ៍ បានឃើញថា នៅពេលគាត់បំបែកវានៅព្រឹកបន្ទាប់ មានឈាមហូរចេញពីវា។ ដោយការបង្កើតរឿងប្រឌិតដ៏អសារប្រយោជន៍ និងពោរពេញដោយអបិយជំនឿដូចនេះ អ្នកគាំទ្រថ្ងៃអាទិត្យបានខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កើតភាពបរិសុទ្ធរបស់វា។ (សូមមើល Roger de Hoveden, Annals, vol. 2, pp. 526–530.)»

> នៅប្រទេសស្កុតឡែន ដូចជានៅប្រទេសអង់គ្លេសផងដែរ ការគោរពយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះថ្ងៃអាទិត្យកាន់តែខ្លាំងឡើង ត្រូវបានធានាឡើងដោយភ្ជាប់ជាមួយវានូវផ្នែកមួយនៃថ្ងៃសប្ប័ទបុរាណ។ ប៉ុន្តែ ពេលវេលាដែលតម្រូវឲ្យរក្សាទុកជាបរិសុទ្ធ នោះខុសគ្នា។ ព្រះរាជក្រឹត្យមួយពីស្តេចនៃប្រទេសស្កុតឡែន បានប្រកាសថា «ថ្ងៃសៅរ៍ ចាប់ពីម៉ោងដប់ពីរថ្ងៃត្រង់ទៅ គួរត្រូវបានរាប់ទុកថាជាបរិសុទ្ធ» ហើយថា គ្មាននរណាម្នាក់ ចាប់ពីពេលនោះរហូតដល់ព្រឹកថ្ងៃចន្ទ គួរចូលរួមក្នុងកិច្ចការលោកិយឡើយ។—Morer, ទំព័រ 290, 291.

> «ប៉ុន្តែ ទោះបីមានការខិតខំទាំងអស់ដើម្បីបង្កើតភាពបរិសុទ្ធនៃថ្ងៃអាទិត្យក៏ដោយ ក៏ពួកប៉ាបសាសនិកខ្លួនឯងបានសារភាពជាសាធារណៈអំពីសិទ្ធិអំណាចដ៏ទេវភាពនៃថ្ងៃសប្ប័ទ និងអំពីប្រភពកំណើតជាមនុស្សនៃស្ថាប័នដែលបានមកជំនួសវា។ នៅសតវត្សទីដប់ប្រាំមួយ ក្រុមប្រឹក្សាប៉ាបមួយបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា៖ “សូមឲ្យគ្រីស្ទបរិស័ទទាំងអស់ចងចាំថា ថ្ងៃទីប្រាំពីរត្រូវបានព្រះជាម្ចាស់ញែកឲ្យបរិសុទ្ធ ហើយត្រូវបានទទួលយក និងកាន់តាម មិនមែនតែដោយពួកយូដាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយអ្នកដទៃទាំងអស់ដែលអះអាងថាគោរពបូជាព្រះដែរ; ទោះយ៉ាងណា យើងជាគ្រីស្ទបរិស័ទបានផ្លាស់ប្ដូរថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ពួកគេមកជាថ្ងៃរបស់ព្រះអម្ចាស់។”—Ibid., ទំព័រ 281, 282។ អ្នកដែលកំពុងលូកលាន់ចូលក្នុងក្រឹត្យវិន័យដ៏ទេវភាព មិនមែនជាអ្នកមិនដឹងអំពីលក្ខណៈនៃការងាររបស់ខ្លួនឡើយ។ ពួកគេកំពុងតែតាំងខ្លួនឯងឡើងដោយចេតនា ឲ្យនៅលើសព្រះជាម្ចាស់។»

> «ឧទាហរណ៍ដ៏គួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយអំពីគោលនយោបាយរបស់ក្រុងរ៉ូមចំពោះអ្នកដែលមិនយល់ស្របជាមួយនាង ត្រូវបានបង្ហាញឲ្យឃើញនៅក្នុងការបៀតបៀនដ៏យូរអង្វែង និងបង្ហូរឈាមលើពួកវ៉ាល់ដិនស៊ីស ដែលក្នុងចំណោមពួកគេ មានខ្លះជាអ្នកគោរពថ្ងៃសប្ប័ទ។ អ្នកឯទៀតក៏បានរងទុក្ខក្នុងរបៀបស្រដៀងគ្នានេះ ដោយសារភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេចំពោះបញ្ញត្តិទីបួន។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃក្រុមជំនុំទាំងឡាយនៅអេត្យូពី និងអាប៊ីស៊ីនៀ មានន័យសំខាន់ជាពិសេស។ នៅកណ្ដាលភាពងងឹតនៃយុគសម័យងងឹត ពួកគ្រីស្ទាននៅអាហ្វ្រិកកណ្ដាលត្រូវបានពិភពលោកមើលមិនឃើញ និងបំភ្លេចចោល ហើយអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្ស ពួកគេបានរីករាយនឹងសេរីភាពក្នុងការអនុវត្តសេចក្ដីជំនឿរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុត ក្រុងរ៉ូមបានដឹងអំពីការមានស្រាប់របស់ពួកគេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន អធិរាជនៃអាប៊ីស៊ីនៀត្រូវបានល្បួងឲ្យទទួលស្គាល់សម្តេចប៉ាបថាជាតំណាងរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ សម្បទានផ្សេងៗទៀតក៏បានកើតមានតាមមកដែរ។»

> មានព្រះរាជក្រឹត្យមួយត្រូវបានប្រកាស ហាមឃាត់ការរក្សាថ្ងៃសប្ប័ទ ដោយកំណត់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ (សូមមើល Michael Geddes, Church History of Ethiopia, ទំព័រ 311, 312។) ប៉ុន្តែ អំពើឧក្រិដ្ឋអំណាចសម្តេចប៉ាប មិនយូរប៉ុន្មានបានក្លាយទៅជានឹមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំង ដល់ថ្នាក់ជនអាប៊ីស៊ីនៀបានសម្រេចចិត្តបំបែកវាចេញពីករបស់ពួកគេ។ បន្ទាប់ពីការតស៊ូដ៏គួរឱ្យរន្ធត់មួយ ពួករ៉ូម៉ាំងនិយមត្រូវបានបណ្តេញចេញពីអាណាចក្ររបស់ពួកគេ ហើយសេចក្តីជំនឿបុរាណត្រូវបានស្តារឡើងវិញ។ ពួកជំនុំទាំងឡាយបានអរសប្បាយក្នុងសេរីភាពរបស់ខ្លួន ហើយពួកគេមិនដែលភ្លេចមេរៀនដែលបានរៀនអំពីការបញ្ឆោត ការលង់ជំនឿខុសបែបហិង្សា និងអំណាចផ្តាច់ការរបស់រ៉ូមឡើយ។ នៅក្នុងដែនអាណាចក្រដាច់ស្រយាលរបស់ពួកគេ ពួកគេពេញចិត្តនឹងស្ថិតនៅទីនោះ ដោយមិនត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះសាសនាចក្រគ្រីស្ទាននៅសេសសល់។

> «ពួកជំនុំទាំងឡាយនៅអាហ្វ្រិកបានកាន់ថ្ងៃសប្ប័ទ ដូចដែលពួកជំនុំប៉ាបបានកាន់មុនពេលនាងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការក្បត់សាសនាយ៉ាងពេញលេញ។ ខណៈដែលពួកគេបានរក្សាថ្ងៃទីប្រាំពីរ ដោយស្តាប់បង្គាប់តាមព្រះបញ្ញត្តិរបស់ព្រះ ពួកគេក៏បានវៀរចាកពីការងារនៅថ្ងៃអាទិត្យ ស្របតាមទំនៀមទម្លាប់របស់ពួកជំនុំ។ ក្រោយពីទទួលបានអំណាចកំពូលហើយ រ៉ូមបានជាន់ឈ្លីលើថ្ងៃសប្ប័ទរបស់ព្រះ ដើម្បីលើកតម្កើងថ្ងៃរបស់ខ្លួនឯង; ប៉ុន្តែពួកជំនុំទាំងឡាយនៅអាហ្វ្រិក ដែលបានលាក់ខ្លួនអស់រយៈពេលជិតមួយពាន់ឆ្នាំ មិនបានចូលរួមក្នុងការក្បត់សាសនានេះឡើយ។ នៅពេលដែលត្រូវបាននាំឲ្យស្ថិតក្រោមអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់រ៉ូម ពួកគេត្រូវបានបង្ខំឲ្យទុកចោលថ្ងៃសប្ប័ទពិត ហើយលើកតម្កើងថ្ងៃសប្ប័ទក្លែងក្លាយ; ប៉ុន្តែភ្លាមៗបន្ទាប់ពីពួកគេទទួលបានឯករាជ្យរបស់ខ្លួនវិញ ពួកគេក៏បានត្រឡប់មកកាន់ការស្តាប់បង្គាប់តាមព្រះបញ្ញត្តិទីបួនវិញ»។

> «កំណត់ត្រាទាំងនេះអំពីអតីតកាល បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវសេចក្តីស្អប់ខ្ពើមរបស់រ៉ូមចំពោះថ្ងៃសប្ប័ទពិត និងចំពោះអ្នកការពាររបស់វា ព្រមទាំងមធ្យោបាយដែលនាងប្រើ ដើម្បីលើកកិត្តិយសដល់ស្ថាប័នដែលនាងបានបង្កើតឡើង។ ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះបង្រៀនថា ហេតុការណ៍ទាំងនេះនឹងត្រូវកើតឡើងម្តងទៀត នៅពេលដែលពួករ៉ូម៉ាំងកាតូលិក និងពួកប្រូតេស្តង់ នឹងរួបរួមគ្នា ដើម្បីលើកតម្កើងថ្ងៃអាទិត្យ។»

> «ទំនាយក្នុង វិវរណៈ 13 ប្រកាសថា អំណាចដែលតំណាងដោយសត្វសាហាវមានស្នែងដូចកូនចៀម នឹងបណ្តាលឲ្យ “ផែនដី និងអស់អ្នកដែលរស់នៅលើផែនដីនោះ” ថ្វាយបង្គំដល់សាសនាចក្ររូម—ដែលនៅទីនោះត្រូវបានតំណាងដោយសត្វសាហាវ “ដូចខ្លាដំបង”។ សត្វសាហាវមានស្នែងពីរនោះ ក៏ត្រូវនិយាយ “ទៅកាន់អស់អ្នកដែលរស់នៅលើផែនដី ថាពួកគេគួរតែធ្វើរូបសំណាកមួយសម្រាប់សត្វសាហាវនោះ” ផងដែរ; ហើយលើសពីនេះទៀត វាត្រូវបង្គាប់មនុស្សទាំងអស់ “ទាំងតូចទាំងធំ ទាំងអ្នកមានទាំងអ្នកក្រ ទាំងអ្នកសេរីទាំងអ្នកជាទាសករ” ឲ្យទទួលសញ្ញារបស់សត្វសាហាវ។ វិវរណៈ 13:11–16។ បានបង្ហាញរួចហើយថា សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាអំណាចដែលត្រូវបានតំណាងដោយសត្វសាហាវមានស្នែងដូចកូនចៀម ហើយទំនាយនេះនឹងបានសម្រេច នៅពេលសហរដ្ឋអាមេរិកអនុវត្តការរក្សាថ្ងៃអាទិត្យជាបង្ខំ ដែលរូមអះអាងថា ជាការទទួលស្គាល់ជាពិសេសចំពោះអធិបតេយ្យភាពរបស់នាង។ ប៉ុន្តែក្នុងការគោរពសរសើរដល់សាសនាចក្ររូមនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមិនឈរតែម្នាក់ឯងឡើយ។ ឥទ្ធិពលរបស់រូមនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសដែលធ្លាប់ទទួលស្គាល់អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់នាងនៅតែឆ្ងាយពីការត្រូវបានបំផ្លាញអស់សព្វ។ ហើយទំនាយបានទាយទុកជាមុនអំពីការស្ដារឡើងវិញនៃអំណាចរបស់នាង។ “ខ្ញុំបានឃើញក្បាលមួយរបស់វា ដូចជាត្រូវរបួសដល់ស្លាប់; ហើយរបួសដ៏សាហាវរបស់វាបានជាសះស្បើយឡើងវិញ: ហើយលោកិយទាំងមូលបាននឹកអស្ចារ្យតាមសត្វសាហាវនោះ។” ខ 3។ ការបង្ករបួសដ៏សាហាវនោះ សំដៅទៅលើការដួលរលំនៃសាសនាចក្ររូមនៅឆ្នាំ 1798។ បន្ទាប់ពីនេះ ដូចព្យាការីបាននិយាយថា “របួសដ៏សាហាវរបស់វាបានជាសះស្បើយឡើងវិញ: ហើយលោកិយទាំងមូលបាននឹកអស្ចារ្យតាមសត្វសាហាវនោះ។” ប៉ូលបានថ្លែងយ៉ាងច្បាស់ថា “មនុស្សនៃអំពើបាប” នឹងបន្តរហូតដល់ការយាងមកជាលើកទីពីរ។ 2 ថែស្សាឡូនីច 2:3–8។ រហូតដល់ចុងបញ្ចប់បំផុតនៃកាលវេលា វានឹងបន្តការងារនៃការបោកបញ្ឆោតទៅមុខ។ ហើយអ្នកនិពន្ធវិវរណៈក៏ប្រកាសដែរ ដោយសំដៅទៅលើសាសនាចក្ររូមថា៖ “អស់អ្នកដែលរស់នៅលើផែនដីនឹងថ្វាយបង្គំវា គឺអស់អ្នកដែលឈ្មោះរបស់ពួកគេមិនបានកត់ទុកនៅក្នុងសៀវភៅជីវិត។” វិវរណៈ 13:8។ ទាំងក្នុងពិភពចាស់ និងក្នុងពិភពថ្មី សាសនាចក្ររូមនឹងទទួលបានការគោរពសក្ការៈ តាមរយៈកិត្តិយសដែលបានផ្តល់ដល់ស្ថាប័នថ្ងៃអាទិត្យ ដែលផ្អែកតែប៉ុណ្ណោះលើសិទ្ធិអំណាចរបស់សាសនាចក្ររូមប៉ុណ្ណោះ។»

> «ចាប់តាំងពីកណ្ដាលសតវត្សទីដប់ប្រាំបួនមក អ្នកសិក្សាព្រះបន្ទូលទំនាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបាននាំសក្ខីភាពនេះទៅកាន់ពិភពលោក។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ដែលកំពុងកើតមានឥឡូវនេះ គេឃើញការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សឆ្ពោះទៅកាន់ការសម្រេចពេញលេញនៃសេចក្ដីទំនាយនោះ។ ក្នុងចំណោមគ្រូបង្រៀនប្រូតេស្តង់ ក៏មានការអះអាងដូចគ្នាអំពីសិទ្ធិអំណាចដ៏ទេវភាពសម្រាប់ការរក្សាថ្ងៃអាទិត្យផងដែរ ហើយក៏មានការខ្វះភស្តុតាងពីបទគម្ពីរដូចគ្នាផងដែរ ដូចជាមេដឹកនាំបាប៉ាល់ដែលបានប្រឌិតអព្ភូតហេតុឡើង ដើម្បីជំនួសកន្លែងនៃព្រះបញ្ញត្តិមួយពីព្រះជាម្ចាស់។ ការអះអាងថា ការវិនិច្ឆ័យទោសរបស់ព្រះជាម្ចាស់ត្រូវបានដាក់ទៅលើមនុស្ស ពីព្រោះពួកគេបានរំលោភលើសប្ប័ទថ្ងៃអាទិត្យ នឹងត្រូវបាននិយាយឡើងវិញ; ឥឡូវនេះវាកំពុងចាប់ផ្ដើមត្រូវបានជំរុញរួចហើយ។ ហើយចលនាមួយដើម្បីអនុវត្តឲ្យមានការកាន់តាមការរក្សាថ្ងៃអាទិត្យ កំពុងតែទទួលបានឥទ្ធិពលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។»

> «សាសនាចក្ររ៉ូមមានភាពអស្ចារ្យក្នុងប្រាជ្ញាចារឹក និងឧបាយកលរបស់នាង។ នាងអាចអានដឹងនូវអ្វីដែលនឹងកើតឡើង។ នាងរង់ចាំពេលវេលារបស់នាង ដោយឃើញថា សាសនាចក្រប្រូតេស្តង់កំពុងថ្វាយកិត្តិយសដល់នាង តាមរយៈការទទួលយកថ្ងៃសប្ប័ទមិនពិត ហើយថាពួកគេកំពុងរៀបចំអនុវត្តបង្ខំវា ដោយប្រើមធ្យោបាយដដែលដែលនាងផ្ទាល់បានប្រើកាលពីសម័យមុនៗ។ អស់អ្នកដែលបដិសេធពន្លឺនៃសេចក្ដីពិត នៅទីបំផុតនឹងស្វែងរកជំនួយពីអំណាចដែលអះអាងខ្លួនឯងថាមិនអាចខុសបាននេះ ដើម្បីលើកតម្កើងស្ថាប័នមួយដែលមានដើមកំណើតពីនាង។ ការដែលនាងនឹងមកជួយពួកប្រូតេស្តង់ក្នុងការងារនេះដោយឆាប់រហ័សយ៉ាងណា គឺមិនពិបាកសន្មតឡើយ។ តើអ្នកណាយល់ដឹងល្អជាងមេដឹកនាំសម្តេចប៉ាបអំពីរបៀបដោះស្រាយជាមួយអ្នកទាំងឡាយដែលមិនស្តាប់បង្គាប់សាសនាចក្រ?»

> ព្រះវិហាររ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ជាមួយនឹងសាខា និងការពង្រីកទាំងអស់របស់ខ្លួននៅទូទាំងពិភពលោក បង្កើតជាអង្គការដ៏ធំមហិមាមួយ ក្រោមការគ្រប់គ្រងនៃអាសនៈសម្ដេចប៉ាប និងត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍របស់អាសនៈនោះ។ អ្នកជឿរាប់លាននាក់របស់វា នៅគ្រប់ប្រទេសលើសកលលោក ត្រូវបានបង្រៀនឲ្យចាត់ទុកខ្លួនថាជាប់កាតព្វកិច្ចក្នុងការស្មោះត្រង់ចំពោះសម្ដេចប៉ាប។ ទោះបីជាពួកគេមានសញ្ជាតិ ឬរស់នៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលណាក៏ដោយ ពួកគេត្រូវចាត់ទុកអំណាចរបស់ព្រះវិហារថាខ្ពស់ជាងអំណាចទាំងអស់ផ្សេងទៀត។ ទោះបីជាពួកគេអាចស្បថដោយប្តេជ្ញាភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋក៏ដោយ ក៏នៅពីក្រោយសម្បថនេះ នៅតែមានពាក្យប្តេជ្ញានៃការគោរពប្រតិបត្តិតាមរ៉ូម ដែលដោះលែងពួកគេចេញពីពាក្យសន្យាទាំងអស់ណាដែលផ្ទុយនឹងផលប្រយោជន៍របស់នាង។

> «ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ធ្វើ​សក្ខីភាព​អំពី​ការខិតខំប្រឹងប្រែង​ដោយ​ល្បិចកល និង​ដោយ​ការ​អត់ធ្មត់​ជាប់លាប់​របស់​នាង ក្នុង​ការ​បញ្ចូល​ខ្លួន​ឯង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​កិច្ចការ​របស់​បណ្តា​ជាតិ​ទាំងឡាយ; ហើយ​កាលណា​បាន​ទទួល​ទីតាំង​ឈរជើង​មួយ​ហើយ នាង​ក៏​បន្ត​លើកស្ទួយ​គោលបំណង​របស់​ខ្លួន​ឯង ទោះបី​ដល់​ថ្នាក់​នាំ​ឲ្យ​មាន​វិនាសកម្ម​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់​ទាំងឡាយ និង​ប្រជាជន​ក៏ដោយ។ នៅ​ឆ្នាំ 1204 សម្តេចប៉ាប Innocent III បាន​ទាមទារ​ពី Peter II ស្តេច​នៃ Arragon នូវ​សម្បថ​ដ៏​អស្ចារ្យ​ដូច​តទៅ​នេះ៖ “ខ្ញុំ Peter ស្តេច​របស់​ជនជាតិ Arragon សូម​ប្រកាស និង​សន្យា​ថា នឹង​ស្មោះត្រង់ និង​គោរព​តាម​ជានិច្ច​ចំពោះ​ម្ចាស់​របស់​ខ្ញុំ គឺ​សម្តេចប៉ាប Innocent ចំពោះ​អ្នក​ស្នងតំណែង​កាតូលិក​របស់​លោក និង​ចំពោះ​សាសនាចក្រ​រ៉ូម ហើយ​នឹង​រក្សា​នគរ​របស់​ខ្ញុំ​ដោយ​ស្មោះត្រង់​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គោរព​តាម​លោក ដោយ​ការពារ​ជំនឿ​កាតូលិក និង​បៀតបៀន​អំពើ​វង្វេង​ខុសឆ្គង​របស់​ពួក​សាសនាខុសឆ្គង។”​—John Dowling, The History of Romanism, b. 5, ch. 6, sec.

> «៥៥. នេះ​ស្រប​គ្នា​នឹង​ការ​អះអាង​ទាក់ទង​នឹង​អំណាច​របស់​សម្តេច​សង្ឃ​រ៉ូម​ថា «វា​ជា​ការ​ស្របច្បាប់​សម្រាប់​គាត់​ក្នុង​ការ​ដក​អធិរាជ​ចេញ​ពី​តំណែង» ហើយ «ថា​គាត់​អាច​ដោះលែង​បណ្ដា​ប្រជារាស្ត្រ​ពី​ភក្ដីភាព​របស់​ពួកគេ​ចំពោះ​អ្នក​គ្រប់គ្រង​អយុត្តិធម៌»។—Mosheim, b. 3, cent. 11, pt. 2, ch. 2, sec. 9, note 17.»

> «ហើយសូមឲ្យគេចងចាំថា នេះជាការអួតអាងរបស់ទីក្រុងរ៉ូមថា នាងមិនដែលផ្លាស់ប្តូរឡើយ។ គោលការណ៍របស់ Gregory VII និង Innocent III នៅតែជាគោលការណ៍របស់សាសនាចក្រកាតូលិករ៉ូមដដែល។ ហើយបើនាងមានអំណាចតែប៉ុណ្ណោះ នាងនឹងយកគោលការណ៍ទាំងនោះមកអនុវត្តដោយកម្លាំងខ្លាំងដូចគ្នានឹងសតវត្សរ៍កន្លងមកដែរ។ ពួកប្រូតេស្តង់មិនសូវដឹងឡើយថា ពួកគេកំពុងធ្វើអ្វី នៅពេលពួកគេស្នើទទួលយកជំនួយពីទីក្រុងរ៉ូមក្នុងកិច្ចការលើកតម្កើងថ្ងៃអាទិត្យ។ ខណៈដែលពួកគេកំពុងតែផ្តោតចិត្តលើការសម្រេចគោលបំណងរបស់ខ្លួន ទីក្រុងរ៉ូមកំពុងមានបំណងស្ដារឡើងវិញនូវអំណាចរបស់នាង ដើម្បីយកមកវិញនូវឧត្តមភាពដែលបានបាត់បង់ទៅ។ សូមឲ្យគោលការណ៍នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងម្តងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកថា សាសនាចក្រអាចប្រើ ឬគ្រប់គ្រងអំណាចរបស់រដ្ឋបាន; ថាការអនុវត្តសាសនាអាចត្រូវបានបង្ខំដោយច្បាប់世俗; សរុបមកថា អំណាចរបស់សាសនាចក្រ និងរដ្ឋត្រូវគ្របដណ្ដប់លើមនសិការ នោះជ័យជម្នះរបស់ទីក្រុងរ៉ូមនៅក្នុងប្រទេសនេះប្រាកដជានឹងសម្រេចជាក់ជាមិនខាន។»

> «ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះបានផ្តល់ការព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់ដែលកំពុងខិតមកដល់ហើយ; បើការព្រមាននេះត្រូវបានមិនអើពើ នោះពិភពប្រូតេស្តង់នឹងបានដឹងថា គោលបំណងរបស់ទីក្រុងរ៉ូមពិតប្រាកដជាអ្វី លុះត្រាតែយឺតពេលពេកហើយក្នុងការរួចផុតពីអន្ទាក់នោះ។ នាងកំពុងរីកចម្រើនទៅក្នុងអំណាចដោយស្ងៀមស្ងាត់។ គោលលទ្ធិរបស់នាងកំពុងបញ្ចេញឥទ្ធិពលរបស់វានៅក្នុងសាលានីតិបញ្ញត្តិ នៅក្នុងពួកជំនុំ និងនៅក្នុងចិត្តរបស់មនុស្សទាំងឡាយ។ នាងកំពុងសង់ឡើងនូវសំណង់ខ្ពស់ធំមហិមារបស់នាង ដែលនៅក្នុងទីជ្រៅសម្ងាត់នៃសំណង់ទាំងនោះ ការបៀតបៀនដូចកាលមុនរបស់នាងនឹងត្រូវធ្វើឡើងម្តងទៀត។ ដោយលួចលាក់ ហើយដោយគ្មានអ្នកណាសង្ស័យ នាងកំពុងពង្រឹងកម្លាំងរបស់នាង ដើម្បីជំរុញគោលដៅផ្ទាល់ខ្លួនរបស់នាង នៅពេលវេលាមកដល់សម្រាប់នាងវាយប្រហារ។ អ្វីទាំងអស់ដែលនាងប្រាថ្នា គឺទីតាំងអំណោយផលមួយ ហើយទីតាំងនោះកំពុងត្រូវបានផ្តល់ឲ្យនាងរួចហើយ។ យើងនឹងឃើញឆាប់ៗនេះ ហើយនឹងមានអារម្មណ៍ឆាប់ៗនេះថា គោលបំណងរបស់ធាតុរ៉ូម៉ាំងគឺជាអ្វី។ អ្នកណាក៏ដោយដែលនឹងជឿ និងគោរពតាមព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ ដោយហេតុនេះនឹងទទួលរងការតិះដៀល និងការបៀតបៀន»។ The Great Controversy, 563–581.

Back to Articles