Article

# សៀវភៅដានីយ៉ែល - លេខមួយរយហុកសិបប្រាំ

ការបើកបង្ហាញវណ្ណកម្មព្យាករណ៍៖ ពីអាឡិចសាន់ឌ័រ មហារដ្ឋបាល ដល់ទីក្រុងរ៉ូមសម័យទំនើប

Author

Jeff Pippenger

Published

March 29, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

ឥឡូវនេះ យើងនឹងពិចារណាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកើតឡើងនៅក្រោយមរណភាពភ្លាមៗរបស់អាឡិចសាន់ឌើរ មហាក្សត្រ ដ៏អស្ចារ្យ ដែលតំណាងឲ្យអំឡុងឆ្នាំ 538 រហូតដល់ពេលវេលាចុងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1798។

> ហើយនៅពេលដែលគាត់ឈរឡើង នគររបស់គាត់នឹងត្រូវបំបែក ហើយនឹងត្រូវចែកទៅកាន់ខ្យល់ទាំងបួននៃមេឃ; មិនមែនទៅដល់ពូជពង្សរបស់គាត់ទេ ហើយក៏មិនស្របតាមអំណាចគ្រប់គ្រងដែលគាត់បានគ្រប់គ្រងផងដែរ ដ្បិតនគររបស់គាត់នឹងត្រូវដកចេញ សម្រាប់អ្នកដទៃក្រៅពីអ្នកទាំងនោះ។ ហើយស្តេចនៃទិសខាងត្បូងនឹងមានកម្លាំងខ្លាំង ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំរបស់គាត់ផង; ហើយគាត់នោះនឹងមានកម្លាំងលើសជាងគាត់ ហើយនឹងមានអំណាចគ្រប់គ្រង; អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់គាត់នឹងជាអំណាចគ្រប់គ្រងដ៏ធំមួយ។ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃប៉ុន្មានឆ្នាំ ពួកគេនឹងចងសម្ព័ន្ធជាមួយគ្នា; ដ្បិតបុត្រីរបស់ស្តេចនៃទិសខាងត្បូងនឹងមករកស្តេចនៃទិសខាងជើង ដើម្បីធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ: ប៉ុន្តែនាងនឹងមិនអាចរក្សាអំណាចនៃដៃបានឡើយ; ហើយគាត់ក៏នឹងមិនឈរមាំបានដែរ ឬទាំងដៃរបស់គាត់ផង: ប៉ុន្តែនាងនឹងត្រូវប្រគល់ឲ្យ ហើយអ្នកទាំងឡាយដែលបាននាំនាងមក និងអ្នកដែលបានបង្កើតនាង និងអ្នកដែលបានពង្រឹងនាងនៅក្នុងគ្រានោះផងដែរ។ ប៉ុន្តែចេញពីមែកមួយនៃឫសរបស់នាង នឹងមានម្នាក់ឈរឡើងជំនួសក្នុងតំណែងរបស់គាត់ ដែលនឹងមកជាមួយកងទ័ព ហើយនឹងចូលទៅក្នុងបន្ទាយរឹងមាំរបស់ស្តេចនៃទិសខាងជើង ហើយនឹងប្រព្រឹត្តទាស់នឹងពួកគេ ហើយនឹងឈ្នះ: ហើយគាត់ក៏នឹងនាំព្រះទាំងឡាយរបស់ពួកគេជាឈ្លើយទៅប្រទេសអេស៊ីបផងដែរ ព្រមទាំងមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ និងគ្រឿងបរិក្ខារដ៏មានតម្លៃរបស់ពួកគេធ្វើពីប្រាក់ និងមាស; ហើយគាត់នឹងនៅយូរជាងស្តេចនៃទិសខាងជើងជាច្រើនឆ្នាំ។ ដូច្នេះ ស្តេចនៃទិសខាងត្បូងនឹងចូលមកក្នុងនគររបស់គាត់ ហើយនឹងត្រឡប់ទៅដីរបស់ខ្លួនវិញ។ ដានីយ៉ែល 11:4–9។

នៅទីបំផុត បន្ទាប់ពីនគររបស់​អាឡិចសាន់ឌ័រ​មហា ត្រូវបានបំបែកហើយ អស់អ្នកដែលបានតស៊ូដើម្បីគ្រប់គ្រងលើនគរចាស់នោះ បានវិវត្តទៅជានគរចម្បងពីរ។ នគរមួយគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូងនៃអធិរាជ្យចាស់របស់​អាឡិចសាន់ឌ័រ ហើយនគរមួយទៀតគ្រប់គ្រងភាគខាងជើង។ ចាប់ពីចំណុចនោះតទៅ នៅក្នុងនិទានទំនាយ ពួកវាត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងសាមញ្ញថា ស្តេចខាងត្បូង និងស្តេចខាងជើង។ នៅពេលការតស៊ូដើម្បីអធិបតេយ្យភាពលើពិភពលោកបានឈានដល់ដំណាក់កាលដែលវាត្រូវបានបង្ហាញតែរវាងស្តេចខាងជើង និងស្តេចខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះ និមិត្តសញ្ញានៃនគរទាំងពីរនោះក៏បន្តរហូតពេញមួយជំពូកទាំងមូល។

នៅក្នុងខទីប្រាំ ស្តេចខាងត្បូងត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយទ្រង់មានអំណាចខ្លាំង ប៉ុន្តែស្តេចខាងជើងក៏មានអំណាចខ្លាំងដែរ ហើយនគររបស់ទ្រង់ធំទូលាយជាង។ បន្ទាប់មក នៅក្នុងខទីប្រាំមួយ ស្តេចខាងត្បូងបានស្នើសុំសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយនគរខាងជើង។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានធានាដោយស្តេចខាងត្បូងប្រទានបុត្រីរបស់ទ្រង់ទៅស្តេចខាងជើង ដើម្បីឲ្យស្តេចខាងជើងអាចរៀបអភិសេកជាមួយនាង ហើយផ្តល់សច្ចាប័នលើសម្ព័ន្ធភាពរបស់ពួកគេដោយចំណងគ្រួសារ។ ស្តេចខាងជើងបានយល់ព្រម ហើយបានលះបង់មហេសីរបស់ទ្រង់ រួចរៀបអភិសេកជាមួយព្រះនាងពីខាងត្បូង ហើយសម្ព័ន្ធភាពនោះក៏ត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើង។

នៅទីបំផុត ម្ចាស់ក្សត្រីខាងត្បូងប្រសូតបានបុត្រប្រុសមួយ ប៉ុន្តែចុងក្រោយ ស្តេចខាងជើងបានធុញទ្រាន់នឹងភរិយាថ្មីរបស់ខ្លួន ហើយបោះបង់នាងចោល ដូចដែលទ្រង់បានធ្វើចំពោះភរិយាទីមួយរបស់ទ្រង់ ហើយយកភរិយាទីមួយរបស់ទ្រង់ត្រឡប់មកវិញ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះ កាលណាភរិយាដើមត្រូវបានស្តារឡើងវិញ ហើយមានឱកាស នាងក៏សម្លាប់ស្តេចខាងជើង កូនក្រមុំខាងត្បូងរបស់ទ្រង់ បុត្ររបស់នាង និងបរិវារជនជាតិអេស៊ីបទាំងមូលរបស់នាង។ អំពើដែលភរិយាដើមសម្លាប់ម្ចាស់ក្សត្រីខាងត្បូង និងបុត្ររបស់នាង ធ្វើឱ្យគ្រួសាររបស់ម្ចាស់ក្សត្រីខាងត្បូងកើតកំហឹងយ៉ាងខ្លាំង ហើយបងប្អូនប្រុសម្នាក់របស់នាងលើកទ័ពឡើង ហើយវាយប្រហាររាជាណាចក្រខាងជើង។

កងទ័ពខាងត្បូងឈ្នះលើស្តេចខាងជើង ហើយភរិយាទីមួយដែលបានសម្លាប់ស្តេចខាងជើង ព្រមទាំងកូនក្រមុំខាងត្បូងរបស់គាត់ និងកូនរបស់នាង ក៏ត្រូវបានប្រហារជីវិតបន្ទាប់មក។ បុត្រារបស់ភរិយាដើម ដែលត្រូវបានតែងតាំងឲ្យជាស្តេចគ្រប់គ្រងខាងជើងនៅពេលបិតារបស់គាត់ស្លាប់ នោះត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយនាំត្រឡប់ទៅអេស៊ីព្ទដោយស្តេចខាងត្បូង រួមជាមួយវត្ថុបុរាណខ្លះៗ និងរូបព្រះនានារបស់អេស៊ីព្ទ ដែលរាជាណាចក្រខាងជើងបានយកចេញពីរាជាណាចក្រខាងត្បូងក្នុងសង្គ្រាមមុនៗ។ នៅពេលទៅដល់អេស៊ីព្ទ ស្តេចខាងជើងដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួននោះបានធ្លាក់ពីលើសេះ ហើយស្លាប់។ Uriah Smith កំណត់អត្តសញ្ញាណប្រវត្តិសាស្ត្រនេះដូចតទៅ។

> «ខទី ៦។ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃឆ្នាំទាំងនោះ ពួកគេនឹងភ្ជាប់ខ្លួនជាមួយគ្នា; ដ្បិតបុត្រីរបស់ស្តេចខាងត្បូងនឹងមករកស្តេចខាងជើង ដើម្បីធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ: ប៉ុន្តែនាងនឹងមិនអាចរក្សាអំណាចនៃដៃបានឡើយ; ហើយគាត់ក៏នឹងមិនអាចឈរមាំបានដែរ ទាំងដៃរបស់គាត់ផង; ប៉ុន្តែនាងនឹងត្រូវប្រគល់ចេញ ហើយអ្នកទាំងឡាយដែលបាននាំនាងមក និងអ្នកដែលបានបង្កើតនាង និងអ្នកដែលបានពង្រឹងនាងនៅក្នុងគ្រាទាំងនេះផងដែរ។»

> មានសង្គ្រាមកើតឡើងញឹកញាប់រវាងស្តេចនៃអេស៊ីប និងស៊ីរី។ ជាពិសេស ករណីនេះបានកើតមានឡើងក្នុងរជ្ជកាលរបស់ប្តូលេមី ភីឡាដេលផុស ស្តេចទីពីរនៃអេស៊ីប និងអង់ទីយ៉ូកុស ធេអុស ស្តេចទីបីនៃស៊ីរី។ ទីបំផុត ពួកគេបានព្រមព្រៀងគ្នាធ្វើសន្តិភាព ដោយមានលក្ខខណ្ឌថា អង់ទីយ៉ូកុស ធេអុស ត្រូវលះបង់ភរិយាមុនរបស់ខ្លួន គឺឡាអូឌីស និងកូនប្រុសទាំងពីររបស់នាង ហើយត្រូវរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយបេរេនីស កូនស្រីរបស់ប្តូលេមី ភីឡាដេលផុស។ ដូច្នេះ ប្តូលេមីបាននាំកូនស្រីរបស់ខ្លួនទៅឲ្យអង់ទីយ៉ូកុស ដោយប្រទានទ្រព្យបណ្ណាការដ៏មហិមាមួយជាមួយនាង។

> «ប៉ុន្តែនាងនឹងមិនអាចរក្សាអំណាចនៃដៃបានឡើយ» គឺមានន័យថា ឥទ្ធិពល និងអំណាចរបស់នាងជាមួយនឹងអង់ទីយ៉ូកុស។ ហើយក៏បានកើតឡើងដូច្នោះមែន; មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់មក ដោយសារការកើតមាននៃសេចក្តីស្រឡាញ់មួយភ្លែត អង់ទីយ៉ូកុសបាននាំភរិយាមុនរបស់ខ្លួន គឺឡាអូឌីស និងកូនៗរបស់នាង ត្រឡប់មករាជវាំងវិញ។ បន្ទាប់មក ទំនាយបានមានប្រសាសន៍ថា «ទ្រង់ [អង់ទីយ៉ូកុស] ក៏នឹងមិនអាចឈររឹងមាំបានដែរ ហើយក៏មិនមែនដៃរបស់ទ្រង់ដែរ» ឬពូជពង្សរបស់ទ្រង់។ ឡាអូឌីស ដែលត្រូវបានស្តារឡើងវិញទៅក្នុងការពេញព្រះទ័យ និងអំណាច បានភ័យខ្លាចថា ដោយសារអាកប្បកិរិយាមិនថេររបស់អង់ទីយ៉ូកុស ទ្រង់អាចនឹងធ្វើឲ្យនាងអាប់ឱនម្តងទៀត ហើយហៅបេរេនីសត្រឡប់មកវិញ; ហើយដោយគិតថា គ្មានអ្វីក្រៅពីសេចក្តីស្លាប់របស់ទ្រង់ទេ ដែលអាចជាការការពារដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពប្រឆាំងនឹងហេតុការណ៍បែបនេះបាន នាងក៏បានធ្វើឲ្យទ្រង់ត្រូវបានដាក់ថ្នាំពុលក្នុងពេលមិនយូរបន្ទាប់មក។ ហើយពូជពង្សរបស់ទ្រង់ដោយបេរេនីស ក៏មិនបានស្នងរាជ្យបន្តពីទ្រង់ក្នុងនគរដែរ; ព្រោះឡាអូឌីសបានចាត់ចែងកិច្ចការទាំងឡាយយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីធានាបល្ល័ង្កសម្រាប់កូនប្រុសច្បងរបស់នាង គឺសេលេអ៊ូកុស កាលីនីកុស។

> «ប៉ុន្តែ អំពើអាក្រក់ដូច្នេះ មិនអាចនៅដោយគ្មានទោសយូរបានឡើយ ដូចដែលទំនាយបានទាយទុកជាមុនបន្តទៀត ហើយដូចដែលប្រវត្តិសាស្ត្របន្តបន្ទាប់បានបញ្ជាក់។»

> «ខ៧។ ប៉ុន្តែ មនុស្សម្នាក់ពីមែកមួយនៃឫសរបស់នាង នឹងកើតឡើងជំនួសទីកន្លែងរបស់គាត់។ គាត់នឹងមកជាមួយកងទ័ព ហើយនឹងចូលទៅក្នុងបន្ទាយរឹងមាំរបស់ស្តេចខាងជើង នឹងប្រព្រឹត្តទាស់នឹងពួកគេ ហើយនឹងឈ្នះ។ ៨។ គាត់ក៏នឹងនាំព្រះរបស់ពួកគេ ទាំងមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ និងគ្រឿងបរិក្ខារមានតម្លៃរបស់ពួកគេ ដែលជាប្រាក់ និងមាស ទៅអេស៊ីព្ទជាឈ្លើយផងដែរ។ ហើយគាត់នឹងនៅយូរជាងស្តេចខាងជើងជាច្រើនឆ្នាំ។ ៩។ ដូច្នេះ ស្តេចខាងត្បូងនឹងចូលមកក្នុងនគររបស់ខ្លួន ហើយនឹងត្រឡប់ទៅស្រុករបស់ខ្លួនវិញ»។

> «មែកមួយនេះដែលចេញពីឫសដដែលជាមួយនាង បេរេនីស គឺជាប្អូនប្រុសរបស់នាង គឺ ព្តូឡេមី អ៊ុយអឺហ្គេតេស។ ទើបតែឡើងស្នងរាជ្យជំនួសព្រះបិតារបស់ខ្លួន ព្តូឡេមី ភីឡាដេលភុស ក្នុងនគរអេហ្ស៊ីបភ្លាម គាត់ក៏ក្តៅក្រហាយក្នុងការសងសឹកចំពោះមរណភាពរបស់បងស្រីខ្លួន គឺ បេរេនីស ហើយបានប្រមូលកងទ័ពយ៉ាងមហិមា និងឈ្លានពានដែនដីរបស់ស្តេចភាគខាងជើង នោះគឺ សេលេយូកុស កាលីនីកុស ដែលសោយរាជ្យនៅស៊ីរីជាមួយមាតារបស់គាត់ គឺ ឡាវឌីស។ ហើយគាត់បានឈ្នះលើពួកគេ រហូតដល់ការដណ្តើមបានស៊ីរី គីលីគា តំបន់ខាងលើលើសទន្លេអឺប្រាត និងស្ទើរតែទាំងអាស៊ីទាំងមូល។ ប៉ុន្តែ ដោយបានឮថា មានការបះបោរមួយកើតឡើងនៅអេហ្ស៊ីប ដែលទាមទារឲ្យគាត់វិលត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ គាត់ក៏បានប្លន់នគររបស់សេលេយូកុស យកប្រាក់សែសិបពាន់តាឡង់ និងភាជនៈដ៏មានតម្លៃ ព្រមទាំងរូបព្រះទាំងឡាយចំនួនពីរពាន់ប្រាំរយ។ ក្នុងចំណោមរូបទាំងនេះ មានរូបទាំងឡាយដែលកាំប៊ីសេសបានយកចេញពីអេហ្ស៊ីបកាលពីមុន ហើយនាំទៅកាន់ពែរ្ស។ ជនជាតិអេហ្ស៊ីប ដែលលះបង់ខ្លួនទាំងស្រុងចំពោះការថ្វាយបង្គំរូបព្រះ បានប្រទានចំណងជើងថា អ៊ុយអឺហ្គេតេស ឬ “អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើល្អ” ដល់ព្តូឡេមី ជាការកោតសរសើរ ចំពោះការដែលគាត់បានស្តារឡើងវិញដល់ពួកគេ នូវរូបព្រះដែលត្រូវបានចាប់ជាឈ្លើយរបស់ពួកគេ បន្ទាប់ពីរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំដូច្នេះ។»

> «នេះ​បើ​តាម​ប៊ីស្សព Newton គឺ​ជា​សេចក្ដីរាយការណ៍​របស់ Jerome ដែល​បាន​ដកស្រង់​ចេញ​ពី​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បុរាណៗ ប៉ុន្តែ​លោក​និយាយ​ថា នៅ​មាន​អ្នកនិពន្ធ​ខ្លះ​ទៀត​ដែល​ស្នាដៃ​របស់​ពួកគេ​នៅ​សល់​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ ហើយ​ពួកគេ​បាន​បញ្ជាក់​អំពី​សេចក្ដីលម្អិត​ដូច​គ្នា​ជា​ច្រើន។ Appian ប្រាប់​យើង​ថា ក្រោយ​ពី Laodice បាន​សម្លាប់ Antiochus ហើយ​បន្ទាប់​ពី​នោះ​ទៀត​ទាំង Berenice និង​កូន​របស់​នាង Ptolemy ជា​បុត្រ​របស់ Philadelphus ដើម្បី​សងសឹក​ចំពោះ​អំពើ​ឃាតកម្ម​ទាំង​នោះ បាន​លុកលុយ​ស៊ីរី សម្លាប់ Laodice ហើយ​បន្ត​ទៅ​ដល់​ទីក្រុង Babylon។ ពី​ស្នាដៃ​របស់ Polybius យើង​បាន​ដឹង​ថា Ptolemy ដែល​មាន​រហស្សនាម​ថា Euergetes ដោយ​មាន​សេចក្ដីកំហឹង​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​យ៉ាង​ឃោរឃៅ​លើ​ប្អូនស្រី​របស់​ខ្លួន​គឺ Berenice បាន​ដឹកនាំ​កងទ័ព​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ស៊ីរី ហើយ​យក​បាន​ទីក្រុង Seleucia ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​អស់​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ដោយ​កងយាម​របស់​ស្តេច​អេស៊ីប។ ដូច្នេះ​ហើយ គាត់​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​របស់​ស្តេច​ខាង​ជើង។ Polyaenus អះអាង​ថា Ptolemy បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្លួន​ជា​ម្ចាស់​លើ​ទឹកដី​ទាំង​មូល​ចាប់​ពី​ភ្នំ Taurus រហូត​ដល់​ឥណ្ឌា ដោយ​គ្មាន​សង្គ្រាម ឬ​សមរភូមិ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​គាត់​បាន​ដាក់​បន្ទុក​នោះ​ដោយ​ច្រឡំ​ទៅ​លើ​បិតា ជំនួស​ឲ្យ​បុត្រា។ Justin អះអាង​ថា ប្រសិន​បើ Ptolemy មិន​ត្រូវ​បាន​ហៅ​ឲ្យ​ត្រឡប់​ទៅ​អេស៊ីប​វិញ​ដោយ​សារ​ការ​បះបោរ​ក្នុង​ស្រុក​ទេ នោះ​គាត់​នឹង​បាន​កាន់កាប់​នគរ​ទាំង​មូល​របស់ Seleucus។ ដូច្នេះ ស្តេច​ខាង​ត្បូង​បាន​ចូល​មក​ក្នុង​អំណាច​គ្រប់គ្រង​របស់​ស្តេច​ខាង​ជើង ហើយ​បាន​ត្រឡប់​ទៅ​ស្រុក​របស់​ខ្លួន​វិញ ដូច​ដែល​ព្យាការី​បាន​ទាយ​ទុក​ជាមុន។ ហើយ​គាត់​ក៏​បាន​រស់​នៅ​បន្ត​ច្រើន​ឆ្នាំ​ជាង​ស្តេច​ខាង​ជើង​ផង​ដែរ ដ្បិត Seleucus Callinicus បាន​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​ការ​និរទេស ដោយ​ធ្លាក់​ពី​លើ​សេះ​របស់​ខ្លួន; រីឯ Ptolemy Euergetes វិញ បាន​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​លើស​គាត់​ទៀត​បួន ឬ​ប្រាំ​ឆ្នាំ»។ Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 250–252.

លក្ខណៈព្យាករណ៍មួយនៃទីក្រុងរ៉ូម ហើយដោយហេតុនេះនៃស្តេចខាងជើងផងដែរ គឺថា ដើម្បីឲ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក នោះឧបសគ្គភូមិសាស្ត្របីយ៉ាងត្រូវតែត្រូវបានយកឈ្នះ។ ស្តេចខាងជើងទីមួយនៅក្នុងបរិបទបន្ទាប់ពីនគររបស់អាឡិចសាន់ឌើរដែលបានបែកបាក់ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ សេលេយូកុស នីកាទ័រ ដែលបានបម្រើជាមេទ័ពម្នាក់ដល់ព្តូលេមី (ស្តេចខាងត្បូង) មួយរយៈខ្លីរវាងឆ្នាំ 316 និង 312 មុន គ.ស. ខទីប្រាំបានលើកឡើងអំពីការពិតនេះ នៅពេលដែលវាចែងថា «ស្តេចខាងត្បូងនឹងមានកម្លាំងខ្លាំង ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមមន្ត្រីរបស់គាត់ផង; ហើយគាត់នឹងមានកម្លាំងខ្លាំងលើសគាត់»។ ព្តូលេមីគឺជាស្តេចខាងត្បូង ហើយគាត់មានមេទ័ពម្នាក់ (ម្នាក់ក្នុងចំណោមមន្ត្រីរបស់គាត់) ដែលបានកំណត់ទុកជាមុនថានឹងក្លាយជាអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំងជាងព្តូលេមី ហើយឃ្លាចុងក្រោយនៃខទីប្រាំចែងថា «ហើយនឹងមានអំណាចគ្រប់គ្រង; អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់គាត់នឹងជាអំណាចគ្រប់គ្រងដ៏ធំមួយ»។ មេទ័ពរបស់ព្តូលេមី គឺសេលេយូកុស ត្រូវក្លាយជាស្តេចខាងជើងទីមួយ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីឲ្យសេលេយូកុសក្លាយជាស្តេចខាងជើង គាត់ត្រូវតែផ្តាច់ខ្លួនចេញពីស្តេចខាងត្បូងជាមុនសិន ហើយបន្ទាប់មកយកឈ្នះតំបន់ភូមិសាស្ត្របីកន្លែង។

តំបន់ដំបូងដែលសេលេយូកុសបានយកឈ្នះ គឺខាងកើត នៅឆ្នាំ 301 មុន គ.ស. បន្ទាប់មក គាត់បានយកឈ្នះខាងលិច (ដែលបានស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់អ្នកស្នងតំណែងរបស់កាសាន់ឌឺ) នៅឆ្នាំ 286 មុន គ.ស. ហើយបន្ទាប់មក គាត់បានយកទឹកដីទីបីរបស់គាត់នៅខាងជើង នៅពេលដែលគាត់បានយកឈ្នះលីស៊ីម៉ាកុស នៅឆ្នាំ 281 មុន គ.ស. ស្តេចខាងជើងត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្កនៅឆ្នាំ 281 មុន គ.ស.

សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលក្រោយជាមួយស្តេចខាងត្បូង បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ 252 មុន គ.ស. ប្រាំមួយឆ្នាំក្រោយមក គឺនៅឆ្នាំ 246 មុន គ.ស. បេរេនីស (ព្រះនាងខាងត្បូង) កូនប្រុសរបស់នាង និងបរិវារទាំងអស់របស់នាង ត្រូវបានសម្លាប់។ បន្ទាប់មក ស្តេចខាងត្បូងបានចាប់យកកូនប្រុសរបស់ឡាអូឌីស គឺ សេលេយូកុស កាលីនីកុស ហើយនាំគាត់ត្រឡប់ទៅជាមួយខ្លួនកាន់ប្រទេសអេស៊ីព្ទ ដែលនៅទីនោះគាត់បានស្លាប់ដោយធ្លាក់ពីលើសេះ។ រជ្ជកាលរបស់ស្តេចទីមួយនៃខាងជើង មានចាប់ពីឆ្នាំ 281 មុន គ.ស. រហូតដល់ឆ្នាំ 246 មុន គ.ស. ដែលស្មើនឹងរយៈពេលសាមសិបប្រាំឆ្នាំ។

ស្តេចទីមួយនៃខាងជើងក្នុងជំពូកទីដប់មួយ បានយកឈ្នះលើឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រចំនួនបី ដើម្បីឲ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក។ រ៉ូមបាកានក៏បានយកឈ្នះលើឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រចំនួនបី ដើម្បីឲ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក [សូមមើល ដានីយ៉ែល 8:9] ហើយរ៉ូមប៉ាបក៏បានយកឈ្នះលើឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រចំនួនបី ដើម្បីឲ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក [សូមមើល ដានីយ៉ែល 7:20]។ រ៉ូមសម័យទំនើបក៏យកឈ្នះលើឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រចំនួនបី ដើម្បីឲ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក [សូមមើល ដានីយ៉ែល 11:40–43]។

ក្រោយពីត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក ស្តេចទីមួយនៃទិសខាងជើងបានគ្រប់គ្រងអស់រយៈពេលសាមសិបប្រាំឆ្នាំ។ ក្រោយពីត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក រ៉ូមបាកានបានគ្រប់គ្រងសម្រាប់ «មួយកាល» (បីរយហុកសិបឆ្នាំ)។ ក្រោយពីត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក រ៉ូមប៉ាបបានគ្រប់គ្រងសម្រាប់ «មួយកាល ពីរកាល និងពាក់កណ្ដាលកាល» (មួយពាន់ពីររយហុកសិបឆ្នាំ)។ ក្រោយពីត្រូវបានបង្កើតឡើងលើបល្ល័ង្ក រ៉ូមសម័យទំនើបនឹងគ្រប់គ្រងសម្រាប់រយៈពេលនិមិត្តរូបសែសិបពីរខែ (ក៏ត្រូវបានកត់សម្គាល់ថា «មួយម៉ោង» ផងដែរ)។

បងស្រី វ៉ាយ បានជូនដំណឹងដល់យើងថា «ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនដែលបានកត់ត្រាទុកនៅក្នុង ដានីយ៉ែល ជំពូក ១១ នឹងត្រូវបានធ្វើឡើងម្តងទៀត»។ បន្ទាប់មក នាងបានដកស្រង់ខទី ៣១ ដល់ ៣៦ ហើយមានប្រសាសន៍ថា «ឈុតហេតុការណ៍ស្រដៀងនឹងអ្វីដែលបានពិពណ៌នានៅក្នុងពាក្យទាំងនេះ នឹងកើតឡើង»។ នៅក្នុងខទាំងនោះ រ៉ូមបាប (អំពើគួរខ្ពើមដែលបង្កឲ្យវិនាស) ត្រូវបាន «ដាក់តាំង» ឡើងលើបល្ល័ង្កនៅឆ្នាំ ៥៣៨ ហើយបន្ទាប់មកវាបានបៀតបៀនប្រជាជនរបស់ព្រះអស់រយៈពេល «ជាច្រើនថ្ងៃ» (មួយពាន់ពីររយហុកសិបឆ្នាំ) រហូតដល់ «សេចក្តីព្រះពិរោធ» ដំបូងត្រូវបានបំពេញនៅឆ្នាំ ១៧៩៨។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខទី ៣១ ដល់ ៣៦ ត្រូវបានធ្វើឡើងម្តងទៀតនៅក្នុងខប្រាំមួយចុងក្រោយនៃជំពូក ១១ ប៉ុន្តែប្រវត្តិសាស្ត្រនោះក៏ត្រូវបានបង្ហាញជាគំរូយ៉ាងពេញលេញរួចហើយនៅក្នុងខទី ៥ ដល់ ៩។

ការបង្កើតឲ្យ Seleucus ឡើងកាន់តំណែងជាស្តេចនៃភាគខាងជើង នៅឆ្នាំ 281 មុន គ.ស. ស្របគ្នានឹងឆ្នាំ 538។ ទាំងពីរនេះតំណាងឲ្យការឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ស្តេចនៃភាគខាងជើង នៅចុងបញ្ចប់នៃការឈ្នះលើឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រចំនួនបី។ រយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់សម្តេចប៉ាប ត្រូវបានបង្ហាញតាមរបៀបជាច្រើន៖ មួយពាន់ពីររយហុកសិបថ្ងៃ សែសិបពីរខែ គ្រា គ្រាទាំងឡាយ និងកន្លះគ្រា មួយចន្លោះ និងបីឆ្នាំកន្លះ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ Seleucus មានរយៈពេលសាមសិបប្រាំឆ្នាំ ហើយមួយភាគដប់ ឬដង្វាយមួយភាគដប់ នៃសាមសិបប្រាំ គឺបីឆ្នាំកន្លះ។ មួយភាគដប់នៃសាមសិបប្រាំឆ្នាំ ក៏ត្រូវបានបង្ហាញផងដែរថា “បីចុចប្រាំ” (3.5) ឆ្នាំ។ “បីឆ្នាំកន្លះ” គឺជានិមិត្តសញ្ញានៃរយៈពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់សម្តេចប៉ាប។

ស្ថាប័នសម្តេចប៉ាបបានទទួល “របួសស្លាប់” របស់ខ្លួននៅឆ្នាំ 1798 នៅពេលដែលស្តេចខាងត្បូង គឺណាប៉ូឡេអុង បូណាប៉ាត (មានន័យថា «បុត្រដែលមានសំណាង») បានបញ្ជូនមេទ័ពរបស់ខ្លួនឲ្យទៅចាប់សម្តេចប៉ាបជាចំណាប់ឃុំ។ មួយឆ្នាំក្រោយមក នៅឆ្នាំ 1799 សម្តេចប៉ាបបានស្លាប់ក្នុងការនិរទេស ដូចគ្នានឹងស្តេចខាងជើងទីមួយដែលក៏ត្រូវបានស្តេចខាងត្បូងនាំទៅជាចំណាប់ឃុំដែរ។ សេលេយូកុស កាលីនីកុស បានស្លាប់ដោយធ្លាក់ពីលើសេះ ខណៈពេលជាចំណាប់ឃុំនៅអេស៊ីប។ សម្តេចប៉ាបគឺជាអ្នកដែលជិះលើសត្វនោះ។ សត្វនោះតំណាងឲ្យប្រព័ន្ធនយោបាយដែលសម្តេចប៉ាបបានប្រើប្រាស់ដើម្បីសម្រេចកិច្ចការសាតាំងរបស់ខ្លួន។ សត្វនោះត្រូវបានសម្លាប់នៅឆ្នាំ 1798 ហើយសម្តេចប៉ាបដែលបានជិះលើវា និងសោយរាជ្យលើវា បានស្លាប់មួយឆ្នាំក្រោយមក។ សេលេយូកុស កាលីនីកុស បានស្លាប់ដោយធ្លាក់ពីលើសេះ (សត្វដែលគាត់បានជិះលើវា)។ ការជាប់ឃុំរបស់ស្ថាប័នសម្តេចប៉ាបនៅឆ្នាំ 1798 និង 1799 ត្រូវបានធ្វើជាគំរូទុកជាមុនយ៉ាងពេញលេញ ដោយការជាប់ឃុំរបស់ស្តេចខាងជើងទីមួយ។

អ្វី​ដែល​នាំ​ឲ្យ​សេចក្តី​ក្រោធ​របស់​ស្តេច​ខាង​ត្បូង​ធ្លាក់​មក​លើ​ស្តេច​ខាង​ជើង គឺ​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​មួយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំបែក ដែល​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ​ការ​បោះបង់​បេរេនីស (កូន​ក្រមុំ​ខាង​ត្បូង) ចោល និង​ការ​ស្លាប់​របស់​នាង​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដោយ​ដៃ​របស់​ឡាវឌីស។ ណាប៉ូឡេអុង​បាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​មួយ​រវាង​បារាំង​បដិវត្តន៍ និង​រដ្ឋ​សម្តេច​ប៉ាប នៅ​ឆ្នាំ 1797។ សន្ធិសញ្ញា​នោះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ទីក្រុង​តូឡេនទីណូ ក្នុង​អានកូណា ប្រទេស​អ៊ីតាលី ជា​ទីកន្លែង​ដែល​សន្ធិសញ្ញា​នោះ​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា។ វា​បាន​បញ្ចប់​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ 1798 នៅ​ពេល​ដែល​បារាំង​បាន​ចាប់​សម្តេច​ប៉ាប​ជា​ឈ្លើយ។ មូលហេតុ​ដែល​សន្ធិសញ្ញា​នោះ​ត្រូវ​បាន​លុប​បំបាត់ គឺ​ដោយសារ​កិច្ច​ខិតខំ​របស់​បារាំង​ក្នុង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​បដិវត្តន៍​របស់​ខ្លួន។

ឧត្ដមសេនីយ៍ ឌុយហ្វូ (Duphot) របស់ណាប៉ូឡេអុង បានស្ថិតនៅទីក្រុងរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ 1797 ជាផ្នែកមួយនៃកងកម្លាំងបេសកកម្មបារាំង ដែលត្រូវបានបញ្ជូនដោយគណៈរដ្ឋាភិបាលឌីរ៉ិចទ័រ (Directory) ដែលជារដ្ឋាភិបាលកំពុងកាន់អំណាចរបស់ប្រទេសបារាំងនៅពេលនោះ។ គោលបំណងនៃបេសកកម្មបារាំងទៅកាន់ប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលរួមមានវត្តមានរបស់ឧត្ដមសេនីយ៍ ឌុយហ្វូ នៅទីក្រុងរ៉ូមផងដែរនោះ គឺដើម្បីគាំទ្រសាធារណរដ្ឋរ៉ូម៉ាំង ដែលជារដ្ឋអាស្រ័យមានអាយុកាលខ្លីមួយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយកម្លាំងបដិវត្តន៍បារាំងនៅលើឧបទ្វីបអ៊ីតាលី។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ បារាំងបានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការគាំទ្រចលនាបដិវត្តន៍ និងការផ្សព្វផ្សាយឧត្តមគតិបដិវត្តន៍ទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប។ នៅប្រទេសអ៊ីតាលី ពួកគេបានស្វែងរកការផ្ដួលរំលំរបបរាជានិយម និងបង្កើតសាធារណរដ្ឋនានា តាមគំរូសាធារណរដ្ឋបារាំង។

វត្តមាន និងសកម្មភាពរបស់ Duphot នៅក្រុងរ៉ូម បានបង្កឲ្យមានការប្រឆាំងពីក្រុមអភិរក្សនិយម រួមទាំងអ្នកគាំទ្ររដ្ឋសាសនាចក្រប៉ាប និងពួកអភិជនមូលដ្ឋាន។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 1797 ក្នុងអំឡុងការប៉ះទង្គិចមួយរវាងកងទ័ពបារាំង និងអ្នកគាំទ្ររដ្ឋសាសនាចក្រប៉ាប ឧត្តមសេនីយ៍ Duphot ត្រូវបានធ្វើឃាត ហើយដោយហេតុនោះ លេសសម្រាប់ណាប៉ូឡេអុង ក្នុងការបញ្ជូនឧត្តមសេនីយ៍ Berthier ទៅចាប់សម្តេចប៉ាបជាឈ្លើយនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពមួយដែលត្រូវបានរំលោភបំពានរវាងស្តេចនៃភាគខាងត្បូង និងស្តេចនៃភាគខាងជើង បានផ្តល់ជាមូលហេតុជំរុញក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងពីរ សម្រាប់ស្តេចនៃភាគខាងជើងត្រូវបានចាប់ជាឈ្លើយដោយស្តេចនៃភាគខាងត្បូង។

ខគម្ពីរទីប្រាំបីបាននិយាយថា «នឹងនាំពួកព្រះរបស់ពួកគេ ព្រមទាំងពួកមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ និងគ្រឿងសម្បត្តិមានតម្លៃរបស់ពួកគេ ដែលធ្វើពីប្រាក់ និងមាស ទៅជាឈ្លើយនៅអេស៊ីព្ទផងដែរ»។ នៅពេលប្តូលេមីបានត្រឡប់ទៅអេស៊ីព្ទវិញ ដើម្បីបំពេញតាមខនេះ ជនជាតិអេស៊ីព្ទបានប្រទានងារដល់គាត់ថា «Euergetes» (អ្នកប្រទានគុណ) ជាការសរសើរចំពោះការងាររបស់គាត់ ក្នុងការប្រគល់រូបព្រះ និងវត្ថុបុរាណរបស់ពួកគេត្រឡប់មកវិញ ដែលមុននេះត្រូវបានស្តេចនៃភាគខាងជើងយកចេញពីពួកគេ។ នៅឆ្នាំ 1798 ការប្លន់ទីក្រុងរ៉ូមដោយជនបារាំងបានកើតឡើង។ ក្នុងមួយថ្ងៃតែមួយប៉ុណ្ណោះ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រាថា មានយានជំនិះទាញដោយសេះចំនួនប្រាំរយគ្រឿង ស្ថិតក្រោមការយាមកាមយោធាយ៉ាងតឹងរឹង ត្រូវបានឃើញចាកចេញពីទីក្រុងនោះ។

ក្បួនដង្ហែ​នោះ​មាន​រូបចម្លាក់​បុរាណ និង​គំនូរ​សម័យ​រ៉េណេសាំង​ជា​ចំនួន​មហិមា ដែល​បារាំង​កំពុង​យក​ទៅ​កាន់​កាប់​ស្រប​តាម​សន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​ទូលិនទីណូ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំពាន។ ស្នាដៃ​សិល្បៈ​ទាំង​នោះ​រួម​មាន​ក្រុម​រូបចម្លាក់ Laocoon, Apollo Belvedere, The Dying Gaul, Cupid and Psyche, Ariadne on Naxos, Venus de’ Medici និង​រូបធំ​សម្បើម​នៃ​ទន្លេ Tiber និង Nile; វាយនភណ្ឌ​ព្យួរ និង​គំនូរ​របស់ Raphael រួម​ទាំង The Transfiguration, Madonna di Foligno, Madonna della Sedia, Santa Conversazione របស់ Titian; និង​ស្នាដៃ​ជា​ច្រើន​ទៀត។ រហូត​ដល់​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​មក ទ្រព្យសម្បត្តិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លួច​ទាំង​នេះ​ទើប​ត្រូវ​បាន​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​សារមន្ទីរ Napoleonian ក្នុង​វិមាន Louvre ដែល​បាន​បើក​នៅ​ឆ្នាំ 1807។ ដូច​ដែល Ptolemy ត្រូវ​បាន​លើក​សរសើរ​ដោយ​សារ​បាន​ប្រគល់​ទ្រព្យសម្បត្តិ​របស់​ជនជាតិ​អេស៊ីប​វិញ នោះ​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ដែល​បាន​នាំ​ចេញ​ពី​ក្រុង​រ៉ូម​ក៏​ត្រូវ​បាន​ដាក់​នៅ​ក្នុង​ផ្នែក​នៃ​សារមន្ទីរ​ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម Napoleon ផង​ដែរ។

ខណ្ឌទីប្រាំដល់ទីប្រាំបួន ជាសមប្បញ្ញត្តិដ៏ពេញលេញទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 538 ហើយបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1798 និង 1799។ វាស្របគ្នានឹងខណ្ឌទីសាមសិបមួយដល់ទីសាមសិបប្រាំមួយ ដែលត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងខណ្ឌប្រាំមួយចុងក្រោយនៃជំពូកនេះ ដែលពិពណ៌នាអំពីការទទួលអំណាចឡើងវិញជាចុងក្រោយរបស់រ៉ូមសម័យទំនើប ខណៈដែលវាយកឈ្នះឧបសគ្គបី ហើយនៅទីបំផុតក៏ដល់ទីបញ្ចប់របស់វា ដោយគ្មាននរណាម្នាក់ជួយ។ បន្ទាប់មក ខណ្ឌទីដប់ និយាយអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃឆ្នាំ 1989។

> ប៉ុន្តែកូនប្រុសរបស់គាត់នឹងត្រូវបានកម្រើកឡើង ហើយនឹងប្រមូលផ្តុំកងកម្លាំងដ៏ធំជាច្រើន; ហើយម្នាក់នឹងមកជាក់ជាមិនខាន ហើយនឹងជន់លិច ហើយឆ្លងកាត់; បន្ទាប់មកគាត់នឹងត្រឡប់មកវិញ ហើយនឹងត្រូវបានកម្រើកឡើង រហូតដល់បន្ទាយរឹងមាំរបស់គាត់។ ដានីយ៉ែល 11:10។

ការសម្រេចតាមប្រវត្តិសាស្ត្រនៃខទីដប់នេះ ជាគំរូសម្គាល់ដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩ ពេលដែលសម្តេចប៉ាប ក្នុងសម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់ជាមួយ Ronald Reagan បាន «ជន់លិច» និង «ឆ្លងកាត់» សហភាពសូវៀត ដោយទុកសល់តែបន្ទាយរឹងមាំរបស់វា (រុស្ស៊ី) ខណៈដែលសហភាពសូវៀត (USSR) បានរលាយបាត់ទៅនៅក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ Perestroika។

> ហើយ​នៅ​ក្នុង​គ្រា​ចុង​បញ្ចប់ ស្តេច​ខាង​ត្បូង​នឹង​ជំរុញ​ប្រឆាំង​នឹង​គាត់ ហើយ​ស្តេច​ខាង​ជើង​នឹង​មក​ប្រឆាំង​នឹង​គាត់​ដូច​ជា​ខ្យល់​កន្ត្រាក់ ដោយ​មាន​រទេះ​សង្គ្រាម និង​ទ័ព​សេះ និង​នាវា​ជា​ច្រើន ហើយ​គាត់​នឹង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បណ្ដា​ប្រទេស​ទាំងឡាយ ហើយ​នឹង​ជន់​លិច​ហួស​កាត់​ទៅ។ ដានីយ៉ែល 11:40។

ប្រវត្តិនៃខទទីដប់ តំណាងឲ្យការសងសឹកមួយចំពោះការដែលស្តេចខាងជើងត្រូវបានស្តេចខាងត្បូងយកឈ្នះនៅឆ្នាំ 246 មុន គ.ស. ហើយក៏ជានិមិត្តរូបនៃការសងសឹកមួយចំពោះការដែលស្តេចខាងជើងត្រូវបានស្តេចខាងត្បូងយកឈ្នះនៅឆ្នាំ 1798 ផងដែរ។ ខទទីសែសិបបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងគ្រាចុងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1798 នៅពេលដែលស្តេចខាងត្បូង (បារាំងដែលប្រកាន់អធិជំនឿថាព្រះមិនមាន) បានបង្ករបួសស្លាប់ដល់ស្តេចខាងជើង (អំណាចសម្តេចប៉ាប) ហើយត្រូវបានបំពេញសម្រេចដោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀតនៅគ្រាចុងបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ 1989។ គ្រាចុងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1798 ត្រូវបានតំណាងនៅក្នុងខទទីសែសិបដោយឃ្លាថា “ហើយនៅគ្រាចុងបញ្ចប់ ស្តេចខាងត្បូងនឹងជំរុញប្រឆាំងនឹងគាត់”។ សញ្ញា “:” ដែលបំបែកផ្នែកចុងក្រោយនៃខទនេះ បញ្ជាក់អំពី “គ្រាចុងបញ្ចប់” បន្ទាប់ គឺនៅឆ្នាំ 1989។ “ហើយស្តេចខាងជើងនឹងមកប្រឆាំងនឹងគាត់ដូចជាព្យុះកួច ដោយមានរទេះចម្បាំង និងដោយមានទ័ពសេះ ហើយដោយមាននាវាជាច្រើន; ហើយគាត់នឹងចូលទៅក្នុងបណ្តាប្រទេសទាំងឡាយ ហើយនឹងជន់លិច និងឆ្លងកាត់”។

យើង​នឹង​បន្ត​ការ​សិក្សា​នេះ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់។

> «គ្រប់ជាតិសាសន៍ទាំងអស់ដែលបានឡើងមកលើឆាកនៃសកម្មភាព ត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យកាន់កាប់ទីកន្លែងរបស់ខ្លួននៅលើផែនដី ដើម្បីឲ្យគេឃើញថា តើវានឹងបំពេញគោលបំណងរបស់ “អ្នកយាម និងព្រះបរិសុទ្ធ” ឬទេ។ ព្រះបន្ទូលទំនាយបានតាមដានការឡើងកាន់អំណាច និងការដួលរលំរបស់អាណាចក្រធំៗរបស់ពិភពលោក—បាប៊ីឡូន មេដូ-ពែរ្ស ក្រិក និងរ៉ូម។ ចំពោះអាណាចក្រទាំងនេះនីមួយៗ ដូចជាចំពោះជាតិសាសន៍ដែលមានអំណាចតិចជាងដែរ ប្រវត្តិសាស្ត្របានកើតឡើងម្ដងហើយម្ដងទៀត។ នីមួយៗមានរយៈពេលនៃការសាកល្បងរបស់ខ្លួន នីមួយៗបានបរាជ័យ សិរីរុងរឿងរបស់វាបានស្រកសោយ អំណាចរបស់វាបានបាត់បង់ ហើយទីកន្លែងរបស់វាត្រូវបានកាន់កាប់ដោយមួយផ្សេងទៀត។...»

> «តាមរយៈការកើតឡើង និងការដួលរលំនៃប្រជាជាតិនានា ដូចដែលបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នៅលើទំព័រនៃព្រះគម្ពីរបរិសុទ្ធ ពួកគេត្រូវរៀនថា សិរីល្អខាងក្រៅ និងខាងលោកិយសុទ្ធសាធ គ្មានតម្លៃអ្វីឡើយ។ បាប៊ីឡូន ជាមួយនឹងអំណាច និងភាពរុងរឿងទាំងអស់របស់វា ដែលពិភពលោករបស់យើងមិនដែលបានឃើញស្មើនឹងវាម្តងទៀតឡើយតាំងពីពេលនោះមក—អំណាច និងភាពរុងរឿងដែលចំពោះមនុស្សនៅសម័យនោះ មើលទៅហាក់ដូចជារឹងមាំ និងស្ថិតស្ថេរយ៉ាងខ្លាំង—តើវាបានរលាយបាត់ទៅយ៉ាងសព្វគ្រប់ប៉ុនណា! ដូចជា «ផ្កានៃស្មៅ» វាបានវិនាសបាត់ទៅហើយ។ ដូច្នេះ អ្វីៗទាំងអស់ដែលមិនមានព្រះជាមូលដ្ឋានរបស់វា ក៏វិនាសបាត់ទៅដូច្នោះដែរ។ មានតែអ្វីដែលជាប់ភ្ជាប់ជាមួយនឹងព្រះហឫទ័យរបស់ទ្រង់ និងសម្តែងចរិតលក្ខណៈរបស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចស្ថិតស្ថេរបាន។ គោលការណ៍របស់ទ្រង់ គឺជារបស់តែមួយគត់ដែលរឹងមាំមិនប្រែប្រួល ដែលពិភពលោករបស់យើងស្គាល់»។ Education, 177, 184.

Back to Articles