Article

# ប៉ានីយ៉ូម — លេខប្រាំ

អ្នកលួចប្លន់ក្នុងចំណោមប្រជាជនរបស់អ្នក៖ ការលើកតម្កើង និងការធ្លាក់ចុះរបស់ក្រុងរ៉ូមក្នុងព្រះបន្ទូលទំនាយ

Author

Jeff Pippenger

Published

March 5, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

សៀវភៅដានីយ៉ែលបើកបង្ហាញនូវសេចក្ដីនិទានទំនាយដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់មួយ ដោយត្បាញបញ្ចូលគោលការណ៍នៃ «ការធ្វើម្ដងទៀត ហើយពង្រីកបន្ថែម» ដែលរត់ជាខ្សែស្រឡាយកាត់តាមនិមិត្តទស្សន៍ទាំងឡាយរបស់វា ចាប់ពីរូបសំណាកលោហធាតុក្នុងជំពូក ២ រហូតដល់ជម្លោះរវាងស្ដេចទាំងឡាយដ៏ស្មុគស្មាញក្នុងជំពូក ១១។ នៅក្នុងក្របខណ្ឌនេះ មានមូលដ្ឋានយ៉ាងគួរឲ្យជឿជាក់មួយលេចឡើងថា សមរភូមិអាក់ទីយូម នៅឆ្នាំ 31 មុន គ.ស. ដែលឈានទៅដល់ការដួលរលំរបស់អេហ្ស៊ីបនៅឆ្នាំ 30 មុន គ.ស. ឈរជាការសម្រេចបំពេញដ៏សំខាន់នៃ ដានីយ៉ែល 11:25, 26 ដោយសម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមនៃអធិបតេយ្យភាពរយៈពេល 360 ឆ្នាំរបស់រ៉ូមបែបមិនជឿ។

ដានីយ៉ែល ១១ ចាប់ផ្តើមដោយការឡើងកាន់អំណាច និងការដួលរលំរបស់អាណាចក្រ​នានា បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់អាឡិចសាន់ដឺ មហាក្សត្រ នៅឆ្នាំ ៣២៣ មុន គ.ស. ទោះយ៉ាងណា ដល់ខទី ១៤ ក៏មានការផ្លាស់ប្តូរមួយកើតឡើង។ ប្រហែលនៅឆ្នាំ ២០០ មុន គ.ស. ខណៈដែលអាន់ទីយ៉ូកុស ទី៣ (Magnus) កំពុងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សមរភូមិ Panium ទាស់នឹងព្រះមហាក្សត្រកុមារ ប្តូលេមី ទី៥ រ៉ូមបានចូលអន្តរាគមន៍ មិនមែនត្រឹមជាអ្នកឈរមើលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាពួក «អ្នកប្លន់របស់ប្រជាជនរបស់អ្នក»។ ដោយព្រួយបារម្ភអំពីការធានាការផ្គត់ផ្គង់ស្រូវសាលីពីអេហ្ស៊ីប ចំពេលចលាចលរបស់ពិភពហេលេនីស្ទិក រ៉ូមបានបង្ហាញឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាមម៉ាសេដូនលើកទីពីរ (២០០–១៩៧ មុន គ.ស.) ដោយរៀបចំឆាកសម្រាប់តួនាទីព្យាករណ៍របស់ខ្លួន។

## ឥទ្ធិពលគ្រប់គ្រងរបស់រ៉ូមលើជនជាតិយូដា

ចូររំលងទៅដល់ឆ្នាំ ៦៣ មុន គ.ស. នោះ ខទី ១៦ បានសម្រេចឡើង នៅពេលពុំប៉េវាយលុកក្រុងយេរូសាឡឹម ចូលទៅក្នុងទីបរិសុទ្ធបំផុត ហើយអះអាងអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់រ៉ូមលើ «ទឹកដីដ៏រុងរឿង»។ ចាប់ពីទីនេះទៅ ខទី ១៧ ដល់ ២២ បានរៀបរាប់ពីលំដាប់ជំនួសគ្នានៃបុគ្គលសំខាន់ៗនៃចក្រភពរ៉ូម៖ យុទ្ធនាការខាងកើតរបស់ពុំប៉េ ការឈ្នះសង្គ្រាម និងការធ្វើឃាតយូលីយុស សេសារ នៅឆ្នាំ ៤៤ មុន គ.ស. រជ្ជកាលរបស់អូហ្គុស្ទុស សេសារ ដែលប្រមូលពន្ធ (ដូចបានកត់សម្គាល់នៅក្នុង លូកា ២:១) បញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៤ គ.ស. ហើយទីបេរីយុស ដែលគ្រប់គ្រងនៅពេលព្រះគ្រីស្ទត្រូវឆ្កាងនៅឆ្នាំ ៣១ គ.ស. នៅពេលដែល «ម្ចាស់នៃសេចក្តីសញ្ញា» ត្រូវបានបំបាក់។ ខ្សែបន្ទាត់ទំនាយចាប់ពីពុំប៉េនៅក្រុងយេរូសាឡឹម រហូតដល់ទីតុសនៅក្រុងយេរូសាឡឹម នៅឆ្នាំ ៧០ គ.ស. បានបង្ហាញខ្សែបន្ទាត់នៃអធិបតេយ្យភាពរបស់រ៉ូមលើប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះ។

ដោយ​ចាប់ផ្តើម​ពី​មេទ័ព​រ៉ូម៉ាំង​ម្នាក់​ដែល​បាន​បំពាន​បរិសុទ្ធស្ថាន រហូត​ដល់​ចុងបញ្ចប់​នៅ​ពេល​ដែល​មេទ័ព​រ៉ូម៉ាំង​ម្នាក់​បាន​បំផ្លាញ​ព្រះវិហារ នោះ​ផ្តល់​នូវ​សញ្ញាសម្គាល់​នៃ Alpha និង Omega។ ដោយ​ចាប់ផ្តើម​ដោយ​ការ​បំពាន​បរិសុទ្ធ និង​បញ្ចប់​ដោយ​ការ​បំផ្លាញ ខ្សែបន្ទាត់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នោះ​ក៏​រួមបញ្ចូល​ទាំង​ការ​បំពាន​បរិសុទ្ធ និង​ការ​បំផ្លាញ​នៃ​ព្រះអង្គ​អង្គ​នោះ ដែល​បាន​មាន​បន្ទូល​អំពី​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ផ្ទាល់​ថា «ចូរ​បំផ្លាញ​ព្រះវិហារ​នេះ​ចុះ ហើយ​ក្នុង​រយៈពេល​បី​ថ្ងៃ ខ្ញុំ​នឹង​សង់​វា​ឡើង​វិញ»។ សេចក្តីពិត​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​អក្សរ​ទី​មួយ ទី​ដប់បី និង​អក្សរ​ចុងក្រោយ​នៃ​អក្ខរក្រម​ហេព្រើរ ហើយ​ខ្សែបន្ទាត់​ដែល​ចាប់ផ្តើម​ដោយ Pompey និង​បញ្ចប់​ដោយ Titus រួមមាន​ការ​បំផ្លាញ​ព្រះវិហារ​នៅ​កណ្ដាល​មួយ ដែល​ត្រូវ​បាន​តំណាង​ដោយ​ឈើឆ្កាង​កណ្ដាល​ក្នុង​ចំណោម​ឈើឆ្កាង​បី ដែល​ត្រូវ​បាន​លើក​ឡើង​នៅ​កណ្ដាល​សប្ដាហ៍​យ៉ាង​ពិតប្រាកដ ដែល​ព្រះគ្រីស្ទ​បាន​យាង​មក​ដើម្បី​បញ្ជាក់​សេចក្តីសញ្ញា។ ខ​ទី​ដប់ប្រាំមួយ ដល់ ខ​ទី​ម្ភៃពីរ តំណាង​ឲ្យ​ខ្សែបន្ទាត់​ទំនាយ​មួយ ដែល​មាន​សញ្ញាសម្គាល់​នៃ​សេចក្តីពិត។ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​ខ​ទាំង​នោះ​តំណាង មាន​ខ្សែបន្ទាត់​ទំនាយ​សំខាន់ៗ​មួយ​ចំនួន​តូច ប៉ុន្តែ​ប្រធានបទ​ចម្បង​នៃ​ខ្សែបន្ទាត់​នោះ គឺ​អំណាច​គ្រប់គ្រង​របស់​រ៉ូម​លើ​សាសន៍​យូដា។

## សម្ព័ន្ធ និងសន្ធិសញ្ញា

ខទី ២៣ «ធ្វើការស្ទួន និងពង្រីក» ដោយត្រឡប់ទៅកាន់ឆ្នាំ ១៦១–១៥៨ មុន គ.ស. នៅពេលដែលជនជាតិយូដាក្រោមការដឹកនាំរបស់យូដាស ម៉ាកាបេអុស បានបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពជាមួយរ៉ូម (១ Maccabees 8)។ នេះបញ្ជាក់អំពីយុទ្ធសាស្ត្រពិសេសរបស់រ៉ូមក្នុងការស្ថាបនាចក្រភព គឺការឈ្នះអំណាចតាមរយៈសន្ធិសញ្ញា និងសម្ព័ន្ធភាព ដែលជាវិធីសាស្ត្រខុសប្លែកពីអំណាចដែលបានកើតមានមុនវា។ ខទី ២៤ បញ្ចប់ដំណាក់កាលនេះ ដោយកត់សម្គាល់ថា រ៉ូមនឹង «គ្រោងឧបាយកលរបស់វាចេញពីទីបន្ទាយរឹងមាំ ទោះបីសម្រាប់តែមួយរយៈក៏ដោយ»។

> ហើយក្រោយពីបានធ្វើសម្ពន្ធភាពជាមួយនឹងគាត់ នោះគាត់នឹងប្រព្រឹត្តដោយល្បិចបោកបញ្ឆោត ដ្បិតគាត់នឹងឡើងមក ហើយនឹងមានកម្លាំងខ្លាំងឡើង ដោយមានមនុស្សតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ គាត់នឹងចូលទៅដោយសន្តិវិធី ទោះដល់ទីកន្លែងមានជីជាតិបំផុតនៃខេត្តក៏ដោយ ហើយគាត់នឹងធ្វើនូវអ្វីដែលបិតាបុរសរបស់គាត់មិនដែលបានធ្វើ ឬបិតាបុរសនៃបិតារបស់គាត់មិនដែលបានធ្វើឡើយ។ គាត់នឹងចែកចាយចំណីឈ្នះ សម្បត្តិដែលប្លន់បាន និងទ្រព្យសម្បត្តិ ក្នុងចំណោមពួកគេ មែនហើយ គាត់នឹងរៀបចំគំនិតល្បិចរបស់គាត់ទាស់នឹងបន្ទាយមាំមួនទាំងឡាយ សម្រាប់រយៈពេលមួយ។ ដានីយ៉ែល 11:23, 24។

## សម្រាប់​មួយ​រយៈពេល

ពាក្យដែលបានបកប្រែថា «ប្រឆាំងនឹង» អាចយល់បានថាជាពាក្យ «ពី»។ រ៉ូមព្យាករណ៍អំពីឧបាយកលរបស់ខ្លួន «ពី»។ ពាក្យ «ពី» នៅក្នុងខនេះ សំដៅទៅលើទីក្រុងរ៉ូម ដែលជាបេះដូងនយោបាយ និងយោធានៃអាណាចក្រ ជាមូលដ្ឋាននៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់វា។ «គ្រា» នោះ តាមន័យព្យាករណ៍ គឺ ៣៦០ ឆ្នាំ ដោយចាប់ផ្ដើមនៅពេលអេហ្ស៊ីបដួលរលំក្នុងឆ្នាំ 30 មុន គ.ស. បន្ទាប់ពី Actium ហើយបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 330 ពេល Constantine បោះបង់រ៉ូមទៅកាន់ Constantinople។

ខទាំងពីរ ២៥ និង ២៦ ផ្តោតចំលើអាក់ទ្យូមផ្ទាល់។

> ហើយគាត់នឹងកម្រើកអំណាច និងសេចក្តីក្លាហានរបស់គាត់ទាស់នឹងស្តេចខាងត្បូង ដោយមានកងទ័ពយ៉ាងធំមួយ; ហើយស្តេចខាងត្បូងនឹងត្រូវបានកម្រើកឡើងសម្រាប់សង្គ្រាម ដោយមានកងទ័ពយ៉ាងធំ និងខ្លាំងពូកែណាស់; ប៉ុន្តែគាត់នឹងមិនអាចឈរមាំបានទេ ដ្បិតពួកគេនឹងរៀបចំឧបាយកលទាស់នឹងគាត់។ មែនហើយ ពួកអ្នកដែលបរិភោគពីចំណែកអាហាររបស់គាត់នឹងបំផ្លាញគាត់ ហើយកងទ័ពរបស់គាត់នឹងលេចលើសចេញទៅ; ហើយមនុស្សជាច្រើននឹងដួលចុះត្រូវសម្លាប់។ ដានីយ៉ែល 11:25, 26។

នៅ​ឆ្នាំ 31 មុន​គ.ស. អុកតាវីយ៉ាន ដែល​តំណាង​ឲ្យ​ទីក្រុង​រ៉ូម​ជា «ស្តេច​ខាង​ជើង» បាន​ប្រមូល​កម្លាំង​ទ័ព​របស់​ខ្លួន​ទាស់​នឹង​អេស៊ីព្ទ​របស់​ក្លេអូប៉ាត្រា គឺ «ស្តេច​ខាង​ត្បូង» ក្នុង​សមរភូមិ​ជើងទឹក​ដ៏​មហិមា​មួយ។ «កងទ័ព​ដ៏​ធំ និង​មាន​ឫទ្ធានុភាព​យ៉ាង​ខ្លាំង» របស់​អង់តូនី និង​ក្លេអូប៉ាត្រា បាន​ទន់ខ្សោយ ហើយ​ត្រូវ​បរាជ័យ​ដោយ​សារ «ឧបាយកល» ខាង​យុទ្ធសាស្ត្រ (យុទ្ធវិធី​របស់​អាគ្រីប៉ា) និង​ការ​ក្បត់—ការ​បោះបង់​ចោល​ពី​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់​អង់តូនី និង​ការ​ដកថយ​របស់​ក្លេអូប៉ាត្រា​នៅ​កណ្ដាល​សមរភូមិ។ ដល់​ឆ្នាំ 30 មុន​គ.ស. អេស៊ីព្ទ​បាន​ក្លាយ​ជា​ខេត្ត​មួយ​របស់​រ៉ូម ដោយ​បើក​សម្ពោធ​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់​រ៉ូម​បាកាន​ដែល​គ្មាន​អ្នក​ណា​ប្រជែង​បាន។ រយៈពេល 360 ឆ្នាំ​នេះ ចាប់​ពី 30 មុន​គ.ស. ដល់ 330 ស្រប​តាម​ឧត្តមភាព​របស់​រ៉ូម ដែល​ផ្ដោត​នៅ​ក្នុង​បន្ទាយ​មាំមួន​ដើម​របស់​ខ្លួន រហូត​ដល់​ការ​ផ្លាស់ទី​របស់​កុងស្តង់ទីន​បាន «ទម្លាក់​ចុះ» បន្ទាយ​មាំមួន​នោះ ដូច​ដែល ដានីយ៉ែល 8:11 បាន​ទាយ​ទុក។

> មែនហើយ វាបានលើកតម្កើងខ្លួនវា ទៅដល់មេបញ្ជាការនៃពលបរិវារ ហើយដោយសារវា យញ្ញបូជាប្រចាំថ្ងៃត្រូវបានដកហូតចេញ ហើយទីកន្លែងនៃទីបរិសុទ្ធរបស់ទ្រង់ត្រូវបានបំផ្លាញចុះ។ ដានីយ៉ែល 8:11។

នៅពេល​កុងស្តង់ទីន​បាន​បោះបង់​ទីក្រុង​រ៉ូម​ដើម្បី​ទៅ​កាន់​ទីក្រុង​កុងស្តង់ទីនូបុល លោក​បាន​ទុក​ឲ្យ​មាន​ចន្លោះ​អំណាច​មួយ​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​រ៉ូម ដែល​បើក​ឱកាស​ឲ្យ​ព្រះវិហារ​ប៉ាប​ចូល​កាន់​កាប់​អាសនៈ​នៃ​អំណាច ដែល​តំណាង​ដោយ​ទីក្រុង​រ៉ូម។ ទង្វើ​នោះ​បាន​បំពេញ​ខទី​២ នៃ​វិវរណៈ ជំពូក​១៣។

> ហើយ​សត្វ​សាហាវ​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​នោះ មាន​រូបរាង​ដូច​ខ្លា​រខិន ហើយ​ជើង​របស់​វា​ដូច​ជើង​ខ្លាឃ្មុំ ហើយ​មាត់​របស់​វា​ដូច​មាត់​សិង្ហៈ ហើយ​នាគ​បាន​ប្រគល់​អំណាច បល្ល័ង្ក និង​សិទ្ធិ​អំណាច​យ៉ាង​ធំ​ដល់​វា។ វិវរណៈ 13:2។

នៅក្នុងដានីយ៉ែល ៨ មានពាក្យហេប្រ៊ូពីរផ្សេងគ្នា ដែលទាំងពីរត្រូវបានបកប្រែថា «ទីបរិសុទ្ធ» ហើយពាក្យទាំងនោះបានបែងចែកសាច់រឿងអំពីទីបរិសុទ្ធនៅក្នុងសៀវភៅដានីយ៉ែល។ សៀវភៅដានីយ៉ែលបង្ហាញអំពីសង្គ្រាមរវាងព្រះគ្រីស្ទ និងសាតាំង ដូចដែលបានបង្ហាញតាមរយៈតំណាងនៅលើផែនដីរបស់ព្រះគ្រីស្ទ និងសាតាំង។ បាប៊ីឡូន ដែលជាតំណាងនៅលើផែនដីរបស់សាតាំង បានឈ្នះក្រុងយេរូសាឡឹមនៅដើមសៀវភៅដានីយ៉ែល ហើយក្រុងយេរូសាឡឹមឈ្នះបាប៊ីឡូននៅខទីសែសិបប្រាំនៃជំពូកទីដប់មួយ។ នគរដែលត្រូវបានតំណាងដោយក្រុងយេរូសាឡឹម និងក្រុងបាប៊ីឡូន គឺជា «ទីបរិសុទ្ធនៃកម្លាំង»។ ក្រុងបាប៊ីឡូន និងក្រុងយេរូសាឡឹម សុទ្ធតែជាទីបរិសុទ្ធនៃកម្លាំង ហើយទាំងពីរនោះក៏មានព្រះវិហាររបស់ខ្លួននៅក្នុងក្រុងផងដែរ។ ព្រះវិហារ Pantheon ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងរ៉ូម ហើយព្រះវិហារនៅក្រុងយេរូសាឡឹម គឺជាគូសមមូលរបស់វានៅក្នុងសេចក្តីនិទានព្យាករណ៍។ បាប៊ីឡូន និងក្រុងរ៉ូម គឺជារូបក្លែងក្លាយនៃក្រុងយេរូសាឡឹម។

នៅក្នុង ដានីយ៉ែល ៨ ពាក្យហេប្រឺពីរនោះគឺ “miqdash” នៅក្នុងខទី ១១ ដែលនៅទីនោះ ស្នែងតូច (រ៉ូមបែបបហិរជន) បានបោះទម្លាក់ “ទីកន្លែងនៃទីបរិសុទ្ធរបស់វា” (ទីក្រុងរ៉ូម) នៅពេលដែល Constantine ផ្លាស់ទីរាជធានីនៅឆ្នាំ ៣៣០។ ពាក្យមួយទៀតគឺ “qodesh” នៅក្នុងខទី ១៣, ១៤ ដែលទីបរិសុទ្ធរបស់ព្រះកំពុងរង់ចាំការសម្អាតបរិសុទ្ធ បន្ទាប់ពី 2300 ថ្ងៃ។ ទោះបីពាក្យទាំងពីរត្រូវបានបកប្រែថា ទីបរិសុទ្ធដូចគ្នាក៏ដោយ “miqdash” អាចតំណាងឲ្យទាំងបន្ទាយរបស់ព្រះ ឬបន្ទាយរបស់អ្នកមិនជឿព្រះក៏បាន ខណៈដែល “qodesh” ត្រូវបានប្រើនៅក្នុងព្រះគម្ពីរតែប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីតំណាងឲ្យទីបរិសុទ្ធរបស់ព្រះ។

ក្នុង ដានីយ៉ែល ១១:៣១ «ទីបរិសុទ្ធនៃកម្លាំង» (ទីក្រុងរ៉ូម) ត្រូវបានបំពុល ខណៈដែលពួកបាបារ្យាន និងវ៉ាន់ដាល នាំសង្គ្រាមមកដល់ទីក្រុងរ៉ូម។ «ដៃកម្លាំង» ក្នុងខនេះ បានចាប់ផ្តើមជាមួយក្លូវីស នៅឆ្នាំ ៤៩៦ ហើយបន្តរហូតដល់រ៉ូមប៉ាប បានឡើងកាន់អំណាចយ៉ាងពេញលេញនៅឆ្នាំ ៥៣៨ នៅពេលដែលពួកអូស្ត្រូហ្គុត ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីទីក្រុង។

បន្ទាត់ទំនាយចាប់ពី Actium បន្តឆ្លងកាត់ឆ្នាំ 330 ទៅទៀត។ «នាវានៃ Chittim» ក្នុងខទី 30 សម្គាល់ដល់ជនវ៉ាន់ដាល់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Genseric ដែលបានលុកលុយក្រុងរ៉ូមនៅឆ្នាំ 455 ជាសញ្ញាបង្ហាញពីការដួលរលំរបស់រ៉ូមខាងលិច។ បន្ទាប់មក រ៉ូមសម្តេចប៉ាបក៏លេចឡើង ដោយគ្រប់គ្រងចាប់ពីឆ្នាំ 538 រហូតដល់ 1798 គឺអស់រយៈពេល 1260 ឆ្នាំ ដល់ពេលដែលមេបញ្ជាការរបស់ណាប៉ូឡេអុង គឺ General Berthier បាននាំមកនូវ «របួសស្លាប់» ដោយការចាប់ខ្លួន Pius VI។ រយៈពេល 360 ឆ្នាំនៃរ៉ូមពហុទេវនិយម ចាប់ពីឆ្នាំ 30 មុន គ.ស. ដល់ 330 គ.ស. ឆ្លុះបញ្ចាំងនឹងរយៈពេល 1260 ឆ្នាំនៃរ៉ូមសម្តេចប៉ាប ដោយរយៈពេលនីមួយៗចាប់ផ្តើមនៅពេលឧបសគ្គទីបីមួយ (អេហ្ស៊ីប, Ostrogoths) បានដួលរលំ។

“ស្តេចខាងជើង” សម័យទំនើប លេចឡើងនៅខទី ៤០។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ សម្តេចប៉ាប ដែលបានចងសម្ព័ន្ធដោយសម្ងាត់ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិករបស់ Reagan (តំណាងដោយរទេះ សំពៅ និងទ័ពសេះ) បានផ្តួលរំលំសហភាពសូវៀត ដែលជា “ស្តេចខាងត្បូង” (លទ្ធិអធេវនិយម/កុម្មុយនិស្ត)។ ខទី ៤១ បញ្ជាក់ថា សម្តេចប៉ាបបានឈ្នះ “ដែនដីដ៏រុងរឿង” — បម្លែងសហរដ្ឋអាមេរិកប្រូតេស្តង់ឱ្យទៅជាសហរដ្ឋអាមេរិកកាតូលិក — ខណៈដែលខទី ៤២ និង ៤៣ បញ្ជាក់ថា អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលតំណាងដោយអេហ្ស៊ីប បានចុះចូលចំពោះសហភាពបីមុខ ដែលរួមមាន អង្គការសហប្រជាជាតិ (នាគ) វ៉ាទីកង់ (សត្វសាហាវ) និងសហរដ្ឋអាមេរិក (ហោរាក្លែងក្លាយ) ដោយដឹកនាំពិភពលោកទៅកាន់អាម៉ាគេដូន។ ខទី ៤៥ ព្យាករណ៍អំពីទីបញ្ចប់នៃអំណាចនេះថា “គ្មានអ្នកណាជួយឡើយ” ដោយរបួសរបស់វាត្រូវបានព្យាបាលនៅខទី សែសិបមួយ ប៉ុន្តែវាសនារបស់វាត្រូវបានបិទត្រានៅខទី សែសិបប្រាំ។

អាក់ទីអុំ នៅឆ្នាំ 31 មុន គ.ស. គឺជា​ចំណុច​សំខាន់​នៃ​ខ 25 និង 26 ដោយ​ចាប់ផ្ដើម​ការ​គ្រប់គ្រង​រយៈពេល 360 ឆ្នាំ​របស់​ក្រុង​រ៉ូម ពី​ទីបរិសុទ្ធ-បន្ទាយ​របស់​វា។ ដោយ​យក​ខ 14 ជា​ការ​ប្រុងប្រយ័ត្ន​មួយ នោះ​រឿងរ៉ាវ​អំពី​រ៉ូម​បាកាន ចាប់ពី​ខ 16 រហូត​ដល់​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទៅ​ជា​រ៉ូម​ប៉ាប នៅ​ខ 31 គឺជា​បន្ទាត់​ពេញលេញ​នៃ​រ៉ូម​បាកាន។ បន្ទាត់​នោះ​ត្រូវ​បាន​បែងចែក​ជា​បី​ផ្នែក។ ខ 16 ដល់ 22 គឺជា​បន្ទាត់​នៃ​អធិបតេយ្យភាព​របស់​រ៉ូម​លើ​អ៊ីស្រាអែល​បុរាណ។ ខ 23 និង 24 កំណត់​សម្គាល់​អំពី​កិច្ចការ​នៃ​ការ​កសាង​អាណាចក្រ ដែល​រ៉ូម​បាន​ប្រើ នៅ​ពេល​វា​យកឈ្នះ​តាមរយៈ​សម្ព័ន្ធ និង​សន្ធិសញ្ញា រួមជាមួយ​នឹង​កម្លាំង​យោធា។ ខ 24 រហូត​ដល់​សេចក្ដី​បញ្ជាក់​ចុងក្រោយ​នៅ​ក្នុង​ខ 31 គឺជា​បន្ទាត់​ពីរ​ផ្នែក ដែល​តំណាង​ឲ្យ​រយៈពេល​មួយ​នៅ​ពេល​រ៉ូម​លើកតម្កើង​ខ្លួនឯង បន្ទាប់​មក​តាម​ដោយ​ការ​ដួលរលំ។

“បានកំណត់ពេលវេលា” គឺជាការបញ្ចប់នៃរយៈពេល ៣៦០ ឆ្នាំ នៅក្នុងឆ្នាំ ៣៣០។ ខទីម្ភៃប្រាំពីរ រហូតដល់ឃ្លាចុងក្រោយនៃខទីសាមសិបមួយ ដែលកំណត់ថា អំណាចសម្តេចប៉ាប ដែលត្រូវបានតំណាងថាជា «អំពើស្អប់ខ្ពើមដែលធ្វើឲ្យស្ងាត់ជ្រងំ» ត្រូវបានដាក់លើបល្ល័ង្កនៅឆ្នាំ ៥៣៨ គឺជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រ៉ូមបែបពហុទេវនិយម នៅក្នុងបរិបទនៃរយៈពេលបីរយហុកសិបឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងកំពូល ដែលបន្ទាប់មកត្រូវបានតាមដោយរយៈពេលពីររយប្រាំបីឆ្នាំនៃការធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់។

ដូច្នេះ “ពេលវេលា” នៃខទីម្ភៃបួន ចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 31 មុន គ.ស. ដោយមានការបន្ថែមស្តេចខាងត្បូងចូលទៅក្នុងអាណាចក្ររបស់ស្តេចខាងជើង ហើយវាបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 330 ដោយមានការបែងចែកស្តេចខាងជើងទៅជាខាងកើត និងខាងលិច។ ចាប់ពីឆ្នាំ 330 រហូតដល់ 538 រ៉ូមបាកានបានដួលរលំបែកបាក់ជាបន្តបន្ទាប់។ ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមទំនាយផ្សេងៗ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជំហាននីមួយៗនៃការរលាយបាត់របស់រ៉ូមបាកាន គឺជាយុថ្កាតាមទំនាយ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យសិស្សនៃទំនាយស្គាល់ព្រះបន្ទូលទំនាយរបស់ព្រះ។ ក្នុងការបំពេញនៃខទីដប់បួន នៃដានីយ៉ែល ជំពូក ១១ រ៉ូមបានបង្កើតនិមិត្ត ហើយវិធីមួយដែលវាធ្វើដូច្នោះមែន គឺតាមរយៈការដួលរលំរបស់វា។ ខនោះចែងថា «មនុស្សប្លន់ក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្ររបស់អ្នក ក៏នឹងលើកខ្លួនឡើង ដើម្បីបង្កើតនិមិត្ត; ប៉ុន្តែពួកគេនឹងដួលរលំ»។

នៅពេល​ទីក្រុង​រ៉ូម​ត្រូវ​បាន​វាយប្រហារ​ដោយ​នាវា​នៃ Chittim ហើយ​បន្ទាប់​មក​វាយប្រហារ​ទៅ​លើ​ទិស​ខាង​ត្បូង វា​មិន​ដូច​នឹង​លើក​មុន ឬ​លើក​ក្រោយ​នោះ​ទេ ពីព្រោះ​ចាប់​ពី​ចំណុច​នេះ​ទៅ ការ​ដួល​រលំ​នៃ​អំណាច​រ៉ូម​កំពុង​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ។ ត្រែ​បួន​ដំបូង​នៃ​ត្រែ​ទាំង​ប្រាំពីរ​ក្នុង​ព្រះគម្ពីរ​វិវរណៈ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ជំពូក​ទី​ប្រាំបី ពិពណ៌នា​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​អំណាច​ធំ​បួន ដែល​នៅ​ទី​បំផុត​បាន​នាំ​ឲ្យ​រ៉ូម​ខាង​លិច​ឈាន​ដល់​ទី​បញ្ចប់​នៅ​ឆ្នាំ 476។ និមិត្ត​បែប​ទំនាយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​ពួក​ចោរ​នៃ​ប្រជាជន​របស់​អ្នក​លើក​តម្កើង​ខ្លួន​ឡើង ហើយ​ដួល​រលំ។ និមិត្ត​បែប​ទំនាយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នៅ​លើ​ក្របខណ្ឌ​នៃ​ការ​ដួល​រលំ​របស់​រ៉ូម។ រ៉ូម​បូជា​ព្រះ​ក្លែងក្លាយ​ខាង​លិច​បាន​ដួល​រលំ​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ 330 ដល់ 538។ រ៉ូម​សម្តេចប៉ាប​បាន​ដួល​រលំ​នៅ​ឆ្នាំ 1798។ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​ត្រែ​ទី​ប្រាំ និង​ទី​ប្រាំមួយ រ៉ូម​ខាង​កើត​បាន​ដួល​រលំ​ដល់​ពួក​អូតូម៉ង់​ទួគី​នៅ​ឆ្នាំ 1453។ ការ​ដួល​រលំ​ទាំង​បី​នោះ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​និមិត្ត​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ពួក​ចោរ​នៃ​ប្រជាជន​របស់​អ្នក។

ខនេះបានចែងថា «ពួកមនុស្សប្លន់ក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្ររបស់អ្នក នឹងលើកខ្លួនឡើង ដើម្បីស្ថាបនានិមិត្ត; ប៉ុន្តែពួកគេនឹងដួលចុះ»។ ចាប់ពីឆ្នាំ 31 មុន គ.ស. ដល់ 330 រ៉ូមមិនជឿព្រះ «លើកខ្លួនឡើង» ក្នុងអំណាចអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនលើពិភពលោក។ ចាប់ពី 330 ដល់ 538 រ៉ូមមិនជឿព្រះបានដួលរលំចុះ ដើម្បីរៀបចំឲ្យមនុស្សនៃអំពើបាបអង្គុយនៅក្នុងព្រះវិហាររបស់ព្រះ ដោយប្រកាសខ្លួនថាជាព្រះ។ ចាប់ពី 538 រហូតដល់ 1798 អំណាចសម្តេចប៉ាប «លើកខ្លួនឡើង» ហើយនៅឆ្នាំ 1798 ពួកគេបានដួលចុះ។ ចាប់ពីឆ្នាំ 31 មុន គ.ស. ដល់ 330 រ៉ូមខាងលិច «លើកខ្លួនឡើង» ថាវាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃចក្រភពរ៉ូម ហើយចាប់ពី 330 រហូតដល់ 476 វាបានដួលចុះ។ នៅឆ្នាំ 330 កុងស្តង់ទីនបានលើកតម្កើងថា កុងស្តង់ទីណូបលជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃរ៉ូមខាងកើត ហើយនៅឆ្នាំ 1453 រ៉ូមខាងកើតបានដួលចុះ។ អំឡុងពេលនៃតំណាងផ្សេងៗនៃរ៉ូម ទាំងមូលសុទ្ធតែមានរយៈពេលមួយ ដែលរ៉ូមលើកខ្លួនឡើង បន្ទាប់មកមានរយៈពេលមួយបង្ហាញពីការដួលរលំរបស់វា ពីព្រោះ «ពួកមនុស្សប្លន់ក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្ររបស់អ្នក នឹងលើកខ្លួនឡើង ដើម្បីស្ថាបនានិមិត្ត; ប៉ុន្តែពួកគេនឹងដួលចុះ»។

ពាក្យហេប្រឺដែលបានបកប្រែថា «ចោរ» គួរត្រូវបានបកប្រែឲ្យប្រសើរជាងនេះថា «អ្នកបំបែក» ពីព្រោះវាស្របជិតជាងជាមួយនឹងន័យដើមសំខាន់របស់ឫសពាក្យនោះ គឺ—បំបែកឆ្លងកាត់ ឬបំភាន់រំខាន—ជាងពាក្យ «ចោរ» តែប៉ុណ្ណោះ (ដែលបង្កប់ន័យអំពីការលួច)។ ពាក្យនេះបង្ហាញដល់ពួកអ្នកដែលបំបាក់ព្រំដែន ក្រឹត្យវិន័យ ឬសញ្ញាសម្ពន្ធ មិនមែនត្រឹមតែលួចទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះទេ។ ក្នុងព្រះបន្ទូលទំនាយនៃព្រះគម្ពីរ រ៉ូមគឺជា «អ្នកបំបែក» ទោះបីជានៅខទីដប់បួន វាត្រូវបានបកប្រែថា «ចោរ» ក៏ដោយ។ នៅក្នុង ដានីយ៉ែល ជំពូក ២ រ៉ូមគឺជានគរដែក ហើយបន្ទាប់មកនៅក្នុងជំពូក ៧ សត្វទីបួនក៏ជារ៉ូមដែរ។

> ក្រោយការនេះ ខ្ញុំបានឃើញក្នុងនិមិត្តនៃយប់ ហើយមើលចុះ មានសត្វមួយទីបួន គួរឲ្យស្ញប់ស្ញែង និងគួរឲ្យភ័យខ្លាច ហើយមានកម្លាំងខ្លាំងក្រៃលែង។ វាមានធ្មេញដែកធំៗ៖ វាបានលេបត្របាក់ ហើយកំទេចជាបំណែកៗ ហើយជាន់សំណល់ដែលនៅសេសសល់ដោយជើងរបស់វា។ វាខុសប្លែកពីសត្វទាំងអស់ដែលនៅមុនវា ហើយវាមានស្នែងដប់។ ដានីយ៉ែល 7:7

សត្វទីបួន—ដែលគឺជារ៉ូម—មានធ្មេញ «ដែក» ពីព្រោះវាគឺជានគរទីបួនដដែល ដែលត្រូវបានតំណាងដោយដែកនៅក្នុងជំពូកទីពីរ។ នៅក្នុងខទីប្រាំពីរ សត្វទីបួននៃរ៉ូម «បំបែកជាបំណែកៗ» ហើយនៅពេលវាបំបែកជាបំណែកៗ វា «ជាន់សំណល់ដែលនៅសល់ដោយជើងរបស់វា»។ សត្វនៃរ៉ូមគឺជានគរដែក ហើយលក្ខណៈនៃការបំបែកជាបំណែកៗ និងការជាន់សំណល់ដែលនៅសល់ នោះតំណាងឲ្យអំពើនៃការបៀតបៀន។ ការបៀតបៀនដែលបាននាំមកលើអ៊ីស្រាអែលបុរាណ គឺជា «ទីសម្គាល់» មួយ។

> ម្យ៉ាង​ទៀត បណ្ដា​បណ្ដាសា​ទាំងនេះ​នឹង​មក​លើ​អ្នក នឹង​ដេញ​តាម​អ្នក ហើយ​នឹង​តាម​ទាន់​អ្នក រហូត​ដល់​អ្នក​ត្រូវ​វិនាស បើ​ព្រោះ​អ្នក​មិន​បាន​ស្តាប់​តាម​ព្រះសូរ​នៃ​ព្រះយេហូវ៉ា​ជា​ព្រះ​នៃ​អ្នក ដើម្បី​កាន់​តាម​បញ្ញត្តិ និង​ក្រឹត្យ​វិន័យ​របស់​ទ្រង់ ដែល​ទ្រង់​បាន​បង្គាប់​ដល់​អ្នក​ឡើយ។ ហើយ​បណ្ដាសា​ទាំងនេះ​នឹង​នៅ​លើ​អ្នក​ជា​ទី​សម្គាល់ និង​ជា​អស្ចារ្យ ហើយ​នៅ​លើ​ពូជ​ពង្ស​របស់​អ្នក​ជា​រៀង​រហូត។ ពី​ព្រោះ​អ្នក​មិន​បាន​បម្រើ​ព្រះយេហូវ៉ា​ជា​ព្រះ​នៃ​អ្នក ដោយ​សេចក្ដី​អំណរ និង​ដោយ​ចិត្ត​រីករាយ ដោយ​ព្រោះ​មាន​សម្បូរ​គ្រប់​យ៉ាង​ឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នក​នឹង​បម្រើ​ពួក​សត្រូវ​របស់​អ្នក ដែល​ព្រះយេហូវ៉ា​នឹង​ចាត់​ឲ្យ​មក​ទាស់​នឹង​អ្នក ដោយ​សេចក្ដី​អត់​ឃ្លាន ដោយ​សេចក្ដី​ស្រេក​ទឹក ដោយ​ភាព​អាក្រាត និង​ដោយ​ការ​ខ្វះ​ខាត​គ្រប់​យ៉ាង ហើយ​ទ្រង់​នឹង​ដាក់​នឹម​ដែក​លើ​ក​អ្នក រហូត​ដល់​ទ្រង់​បាន​បំផ្លាញ​អ្នក។ ព្រះយេហូវ៉ា​នឹង​នាំ​សាសន៍​មួយ​ពី​ឆ្ងាយ ពី​ចុង​ផែនដី មក​ទាស់​នឹង​អ្នក ឆាប់​រហ័ស​ដូច​ស្ទាំង​ហើរ គឺ​ជា​សាសន៍​មួយ​ដែល​អ្នក​នឹង​មិន​យល់​ភាសា​របស់​គេ​ឡើយ។ ជា​សាសន៍​មួយ​មាន​ទឹក​មុខ​សាហាវ ដែល​មិន​គោរព​មនុស្ស​ចាស់ ហើយ​មិន​ប្រណី​ដល់​មនុស្ស​ក្មេង​ឡើយ។ ចោទិយកថា 28:45–50។

បណ្តាសាទាំងឡាយដែលបានមកលើអ៊ីស្រាអែលបុរាណ ដោយសារការបះបោររបស់ពួកគេ គឺជា «ទីសម្គាល់ និងអស្ចារ្យមួយ ហើយលើពូជពង្សរបស់អ្នកជារៀងរហូត»។ បណ្តាសានោះត្រូវបាននាំមកលើពួកគេដោយ «ជាតិសាសន៍មួយដែលមានទឹកមុខកាចសាហាវ»។ សត្វសាហាវដែលមានធ្មេញដែក ដែល «បំបែកជាបំណែកៗ ហើយជាន់សំណល់ដែលនៅសេសសល់» នៅក្នុងជំពូកទីប្រាំពីរ ក៏ជានគរទីបួនផងដែរ ដែលកើតចេញពីការបែងចែកនគររបស់អាឡិចសាន់ឌ័រ ហើយដូចគ្នានឹងព្រះមូសេនៅក្នុងគម្ពីរចោទិយកថាដែរ នគរនោះជាជាតិសាសន៍មួយ ដែលនិយាយភាសាដែលអ៊ីស្រាអែលបុរាណមិនអាចយល់បាន។ នគររ៉ូមនៅក្នុងដានីយ៉ែល ជំពូកទីប្រាំបី គឺជាជាតិសាសន៍មួយដែលមានទឹកមុខកាចសាហាវ ហើយជាជាតិសាសន៍មួយដែលនិយាយភាសាផ្សេង។

> ឥឡូវនេះ ស្នែងនោះដែលបានបាក់បែកហើយ ហើយមានស្នែងបួនបានកើតឡើងជំនួសវា នោះមានន័យថា នគរបួននឹងកើតឡើងពីជាតិនោះ ប៉ុន្តែមិនមែនដោយអំណាចរបស់គាត់ទេ។ ហើយនៅក្នុងគ្រាចុងក្រោយនៃនគរទាំងនោះ កាលណាអ្នករំលងបំពានបានពេញខ្នាតហើយ នោះស្តេចមួយអង្គដែលមានទម្រង់មុខសាហាវ ហើយយល់អំពីពាក្យអាថ៌កំបាំង នឹងកើតឡើង។ ដានីយ៉ែល 8:22, 23.

«ពួកចោរ (ពួកបំផ្លាញ) នៃប្រជារាស្ត្ររបស់ឯង» បង្កើតឲ្យនិមិត្តបានតាំងឡើង; ពួកគេលើកតម្កើងខ្លួនឯង ហើយពួកគេក៏ដួលរលំ។ នគរដែកទីបួន គឺជារ៉ូមបាកាន ដែលបានគ្រប់គ្រងដោយអធិបតេយ្យយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់នៅពេលពួកគេលើកតម្កើងខ្លួនឯង ប៉ុន្តែការដួលរលំចុងក្រោយរបស់ពួកគេបានក្លាយជាលក្ខណៈព្យាករណ៍មួយ ដែលបង្កើតឲ្យនិមិត្តបានតាំងឡើង។ ពួកគេជាពួកបំផ្លាញ ពីព្រោះពួកគេជាន់ឈ្លីប្រជារាស្ត្ររបស់ព្រះ តាមរយៈការបៀតបៀន។

យើង​នឹង​បន្ត​ការ​សិក្សា​នេះ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់។

Back to Articles