ប្រវត្តិសាស្ត្រលាក់កំបាំងនៃខ៤០ — លេខពីរ

យើងបានបញ្ចប់អត្ថបទមុនដោយប្រយោគមួយដែលបានថ្លែងថា «នៅឆ្នាំ 2001 រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសឲ្យច្បាប់ Patriot Act ចូលជាធរមាន»។

ឆ្នាំ 1888 បានតំណាងជាគំរូដល់ឆ្នាំ 2001 ហើយនៅពេលនោះ ច្បាប់ Blair Bill ត្រូវបានលើកយកមកស្នើ ទោះជាយ៉ាងណា ការខកខានមិនបានអនុម័តឲ្យច្បាប់នោះចូលជាធរមាន បានរារាំងមិនឲ្យវានិយាយក្នុងន័យទំនាយបាន។ ដូច្នេះ វាបានក្លាយជាសញ្ញានៃឆ្នាំ 66 គ.ស. ដែលជាការឡោមព័ទ្ធមួយ ដែលបានចាប់ផ្តើមឡើង ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានដកថយវិញយ៉ាងអាថ៌កំបាំង។ នៅពេលដែលគេយល់ថា មានពីររយៈពេលនៃការសាកល្បងអំពីរូបសត្វសាហាវ ហើយថា រយៈពេលទីពីរចាប់ផ្តើមជាមួយច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានតំណាងជាគំរូដោយឆ្នាំ 321 ហើយថា រយៈពេលនោះបញ្ចប់នៅពេលដែលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យសកលលោក ដែលត្រូវបានតំណាងជាគំរូដោយឆ្នាំ 538 ត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងពេញលេញ; នោះវាទាមទារតាមទំនាយថា ការចាប់ផ្តើមនៃរយៈពេលទីមួយនៃការសាកល្បងអំពីរូបសត្វសាហាវ ក៏ត្រូវចាប់ផ្តើមដោយប្រភេទណាមួយនៃការតំណាងជាគំរូនៃការប្រកាសអំពីច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យផងដែរ។ នៅឆ្នាំ 1888 ច្បាប់ Blair Bill គឺជាការប៉ុនប៉ងមួយដើម្បីអនុវត្តច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យថ្នាក់ជាតិ ហើយឆ្នាំ 1888 បញ្ជាក់អំពីពេលដែលទេវតានៃវិវរណៈ ជំពូក 18 ចុះមក ហើយបំភ្លឺផែនដីដោយសិរីល្អរបស់ទ្រង់។

ច្បាប់ Patriot គឺជាគំរូតំណាងនៃច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ ដែលចាប់ផ្តើមរយៈពេលសាកល្បងរបស់រូបសត្វសាហាវនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ សហរដ្ឋអាមេរិកនិយាយដូចនាគ ក្នុងការបំពេញតាម វិវរណៈ ជំពូកទីដប់បី ខទីដប់មួយ នៅពេលវាអនុវត្តច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ នៅពេលវាអនុវត្តច្បាប់នោះ វានឹងនិយាយដូចនាគ ហើយច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនោះបញ្ជាក់ថា រូបសត្វសាហាវត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងពេញលេញនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅចំណុចនោះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបំពេញពែងនៃរយៈពេលសាកល្បងរបស់ខ្លួនពេញលេញហើយ ហើយការក្បត់ជាតិតាមសាសនាត្រូវបានបន្តដោយការបំផ្លាញជាតិ។ នៅចំណុចនោះ សហរដ្ឋអាមេរិកលែងជានគរទីប្រាំមួយនៃទំនាយព្រះគម្ពីរតទៅទៀត នៅពេលសហភាពបីផ្នែកត្រូវបានបង្កើតឡើង។

អាល់ហ្វា និង អូមេហ្គា ជានិច្ចកាលបង្ហាញទីបញ្ចប់ភ្ជាប់ជាមួយនឹងការចាប់ផ្ដើម ហើយនៅក្នុងការចាប់ផ្ដើមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក មានបីដងដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបាននិយាយក្នុងន័យព្យាករណ៍ ដែលបានសម្គាល់ការចាប់ផ្ដើមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកជានគរទីប្រាំមួយនៃព្យាករណ៍ព្រះគម្ពីរ។ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ នៅឆ្នាំ 1776 បន្ទាប់មកដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ 1789 ហើយបន្ទាប់មកទៀតដោយច្បាប់ Alien and Sedition Acts ឆ្នាំ 1798 កំណត់អត្តសញ្ញាណបីដងដំបូងដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបាននិយាយក្នុងន័យព្យាករណ៍។ ឯកសារបោះពុម្ពផ្សាយទាំងបីនោះ នីមួយៗ តំណាងឲ្យការនិយាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ជំហានទាំងបីនោះបាននាំទៅដល់ឆ្នាំ 1798 ដែលជាការចាប់ផ្ដើមនៃការគ្រងរាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងនាមជានគរទីប្រាំមួយនៃព្យាករណ៍ព្រះគម្ពីរ។ សញ្ញាសម្គាល់ទាំងបីដដែលនោះនៅក្នុងការចាប់ផ្ដើមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏តំណាងឲ្យសញ្ញាសម្គាល់បីយ៉ាងដែលនាំទៅកាន់ទីបញ្ចប់នៃការគ្រងរាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងនាមជានគរទីប្រាំមួយនៃព្យាករណ៍ព្រះគម្ពីរ។

ច្បាប់ Patriot Act គឺជា​លើក​ទីមួយ​ក្នុង​ចំណោម​បី​លើក​ដែល​សហរដ្ឋអាមេរិក​និយាយ នៅ​ពេល​វា​កំពុង​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​បញ្ចប់​របស់​ខ្លួន​ជា​នគរ​ទីប្រាំមួយ។ ការ​និយាយ​លើក​ទីបី ដែល​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ទីបញ្ចប់​នៃ​នគរ​ទីប្រាំមួយ គឺជា​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ។ នៅ​កណ្ដាល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នោះ ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​របស់ Pelosi នៃ​ថ្ងៃទី 6 ខែ​មករា ដែល​បាន​ចាប់ផ្តើម​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2022 ត្រូវ​បាន​ផ្តួចផ្តើម​ឡើង។ ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​ទាំងនោះ​គឺជា​ការ​បដិសេធ​ដោយ​ផ្ទាល់​ចំពោះ​សិទ្ធិ​ដែល​បាន​ចែង​ទុក​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ពីព្រោះ​ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​ទាំងនោះ​មាន​លក្ខណៈ​នយោបាយ ហើយ​ការ​ប្រើ​ច្បាប់​ជា​អាវុធ​នោះ មិនមែន​គ្រាន់តែ​ជា​ការ​ប្រឌិត​អង្គហេតុ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​តាម​ពិត​វា​ជា​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ផ្ទាល់​លើ​ច្បាប់ «នីតិវិធី» និង «សារធាតុ» ដូច​ដែល​បាន​កំណត់​សម្គាល់​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

ច្បាប់ Patriot Act ក្នុងឆ្នាំ 2001 គឺជាការវាយប្រហារដោយផ្ទាល់លើ “Due Process Clause” ដែលមានបង្ហាញទាំងក្នុងវិសោធនកម្មទីប្រាំ និងវិសោធនកម្មទីដប់បួននៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក។ វិសោធនកម្មទាំងនេះចែងថា មិនអាចដកហូតជីវិត សេរីភាព ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គលណាម្នាក់បានឡើយ ដោយគ្មាននីតិវិធីតាមច្បាប់ដ៏ត្រឹមត្រូវ។ នោះគឺនៅឆ្នាំ 2001 ហើយនៅឆ្នាំ 2022 ការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានផ្តោតលើទាំង “procedural due process” និង “substantive due process”។ ពាក្យ “repudiate” មានន័យថា បដិសេធ ហើយ Sister White កំណត់សម្គាល់ថា នៅពេលច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក គោលការណ៍ទាំងអស់នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនឹងត្រូវបានបដិសេធ។

លោកស្រី វ៉ាយត៍​បាន​ផ្គូផ្គង​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ​ជាមួយ​នឹង​ទីសម្គាល់​ចុង​ក្រោយៗ​មួយ​ចំនួន​នៃ​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយ ហើយ​ដោយ​ធ្វើ​ដូច្នេះ ពាក្យ​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ «អ្វី​ដែល​នឹង​ត្រូវ​កើត​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ចុង​ក្រោយ ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រជារាស្ត្រ​របស់​ទ្រង់​បាន​ត្រៀម​ខ្លួន​ឈរ​ទប់ទល់​នឹង​ព្យុះ​នៃ​ការ​ប្រឆាំង និង​ព្រះពិរោធ»។ ដូច្នេះ ទីសម្គាល់​ទាំងនោះ​ដែល​លោកស្រី​បាន​ផ្គូផ្គង​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ ត្រូវ​តែ​ត្រូវ​បាន​ពិនិត្យ​យ៉ាង​ប្រុងប្រយ័ត្ន។ ខ្ញុំ​កំពុង​ស្នើ​ថា ចំណុច​យោង​គឺ​ជា​ខ្សែ​នៃ​ទំនាយ​ដែល​ផ្តោត​លើ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ព្រម​ទាំង «ការ​និយាយ» របស់​ជាតិ​នោះ​ជា​និមិត្តរូប​ដែល​មាន​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក។

ដោយ​នោះ ខ្ញុំ​មាន​ន័យ​ថា ច្បាប់ Blair ក្នុង​ឆ្នាំ 1888 ច្បាប់ Patriot ក្នុង​ឆ្នាំ 2001 និង​ការ​កាត់ទោស​ផ្នែក​នយោបាយ​ដែល​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​ដោយ​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​សាធារណរដ្ឋ​ពិភពនិយម ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2022 នីមួយៗ​សុទ្ធតែ​ជា​ការ​បដិសេធ​ដោយ​ផ្ទាល់​ចំពោះ​ធាតុ​សំខាន់​ពីរ​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ឆ្នាំ 1888 តំណាង​ឲ្យ​ការ​អនុវត្ត​ការ​គោរពបូជា​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ហើយ​បន្ទាប់​មក នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2001 មាន​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ពី​ច្បាប់​អង់គ្លេស​ទៅ​កាន់​ច្បាប់​រ៉ូម។ នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2022 ច្បាប់ “substantive” និង “procedural” ត្រូវ​បាន​វាយ​ប្រហារ។

ច្បាប់សារធាតុ កំណត់សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់បុគ្គល និងអង្គការ ខណៈដែលច្បាប់នីតិវិធី បង្ហាញអំពីដំណើរការសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទ និងអនុវត្តសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់បុគ្គល និងអង្គការ។ ច្បាប់កំណត់ថា អាកប្បកិរិយាណាខ្លះស្របច្បាប់ ឬខុសច្បាប់ ហើយកំណត់ទណ្ឌកម្មសម្រាប់អាកប្បកិរិយាទាំងនោះ។ ច្បាប់សារធាតុគ្របដណ្តប់លើវិស័យច្បាប់ជាច្រើន រួមមាន ច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ ច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី និងច្បាប់កិច្ចសន្យា។

ច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អមួយនៃច្បាប់សារធាតុ។ ច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌកំណត់ថា សកម្មភាពអ្វីខ្លះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ និងទណ្ឌកម្មសម្រាប់បទល្មើសទាំងនោះ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី គ្រប់គ្រងវិវាទរវាងបុគ្គល និងអង្គការ ដូចជា ការរំលោភកិច្ចសន្យា ការខូចខាតដល់រាងកាយផ្ទាល់ខ្លួន ឬវិវាទអំពីទ្រព្យសម្បត្តិ។

ច្បាប់សារសំខាន់ជាទូទៅត្រូវបានសរសេរនៅក្នុងច្បាប់ដែលបានអនុម័ត បទប្បញ្ញត្តិ និងនីតិវិធីច្បាប់តាមសាលាក្តី។ ច្បាប់ដែលបានអនុម័ត គឺជាច្បាប់ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ ដូចជា សភាជាតិ ឬសភានីតិបញ្ញត្តិរដ្ឋ ខណៈដែលបទប្បញ្ញត្តិ គឺជាវិធាន និងនីតិវិធីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអាជ្ញាធររដ្ឋបាល។ នីតិវិធីច្បាប់តាមសាលាក្តី គឺជាច្បាប់ដែលចៅក្រមបង្កើតឡើងតាមរយៈការបកស្រាយរបស់ពួកគេចំពោះច្បាប់ដែលបានអនុម័ត បទប្បញ្ញត្តិ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

ច្បាប់នីតិវិធី សំដៅលើបទប្បញ្ញត្តិដែលគ្រប់គ្រងដំណើរការផ្លូវច្បាប់។ វាកំណត់បង្ហាញអំពីរបៀបដែលសំណុំរឿងនានាដំណើរកាត់តាមប្រព័ន្ធច្បាប់ ចាប់ពីការដាក់ពាក្យបណ្តឹងដំបូង រហូតដល់ការដោះស្រាយចុងក្រោយ។ ច្បាប់នីតិវិធី គ្របដណ្តប់លើវិស័យច្បាប់ផ្សេងៗ រួមមាន នីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី នីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌ និងនីតិវិធីរដ្ឋបាល។ គោលបំណងនៃច្បាប់នីតិវិធី គឺដើម្បីធានាថា ដំណើរការផ្លូវច្បាប់មានភាពយុត្តិធម៌ និងមានប្រសិទ្ធភាព។ វាផ្តល់នូវក្របខណ្ឌសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទ និងធានាថា មនុស្សគ្រប់រូបដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងដំណើរការផ្លូវច្បាប់ រួមទាំងចៅក្រម មេធាវី និងគូភាគីក្នុងបណ្តឹង ដឹងយ៉ាងច្បាស់អំពីអ្វីដែលត្រូវបានរំពឹងទុកពីពួកគេ។

ច្បាប់សារធាតុ និងច្បាប់នីតិវិធី ត្រូវបានបង្កើតឡើងឲ្យដំណើរការរួមគ្នា ដើម្បីធានាថា យុត្តិធម៌ត្រូវបានអនុវត្ត។ ច្បាប់សារធាតុកំណត់សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់បុគ្គល និងអង្គការ ខណៈដែលច្បាប់នីតិវិធីកំណត់ដំណើរការ សម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទ និងអនុវត្តសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចទាំងនោះ។ និយាយម្យ៉ាងទៀត ច្បាប់សារធាតុកំណត់អំពីអាកប្បកិរិយាណាដែលស្របច្បាប់ ឬខុសច្បាប់ និងផលវិបាកនៃអាកប្បកិរិយាខុសច្បាប់ ខណៈដែលច្បាប់នីតិវិធីកំណត់ថា បញ្ហាច្បាប់ទាំងនោះត្រូវបានដោះស្រាយដោយរបៀបណា។

នៅឆ្នាំ ២០០១ ច្បាប់ Patriot Act បានដកហូតសិទ្ធិ habeas corpus។ “Habeas corpus” ជាពាក្យឡាតាំងមួយ ដែលបកប្រែថា “អ្នកត្រូវតែមានរូបកាយ”។ វាសំដៅទៅលើគោលការណ៍ផ្លូវច្បាប់មួយ ដែលការពារបុគ្គលពីការឃុំខ្លួនដោយខុសច្បាប់ ដោយតម្រូវឲ្យតុលាការពិនិត្យមើលភាពស្របច្បាប់នៃការដាក់មនុស្សម្នាក់ក្នុងពន្ធនាគារ។ Habeas corpus គឺជាសិទ្ធិមូលដ្ឋានមួយនៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ជាច្រើន ជាពិសេសប្រព័ន្ធដែលទទួលឥទ្ធិពលពីច្បាប់ទម្លាប់អង់គ្លេស។ វាធានាថា មនុស្សម្នាក់មិនអាចត្រូវបានឃុំឃាំងដោយគ្មានមូលហេតុត្រឹមត្រូវឡើយ ហើយអនុញ្ញាតឲ្យពួកគេជំទាស់នឹងភាពស្របច្បាប់នៃការឃុំខ្លួនរបស់ខ្លួននៅចំពោះមុខចៅក្រម។

“ប្រការនីតិវិធីត្រឹមត្រូវ” មួយមាននៅទាំងក្នុងវិសោធនកម្មទីប្រាំ និងវិសោធនកម្មទីដប់បួន នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រការទាំងនេះកំណត់ថា គ្មាននរណាម្នាក់អាចត្រូវបានដកហូតជីវិត សេរីភាព ឬទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយគ្មាននីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ឡើយ។ តុលាការបានអភិវឌ្ឍគោលលទ្ធិនៃនីតិវិធីត្រឹមត្រូវជាពីរសាខា គឺ នីតិវិធីត្រឹមត្រូវផ្នែកនីតិវិធី និងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវផ្នែកសារធាតុច្បាប់។ នៅឆ្នាំ 2001 តាមរយៈ Patriot Act សិទ្ធិ habeas corpus ត្រូវបានដកចេញ ហើយច្បាប់អង់គ្លេសត្រូវបានជំនួសដោយច្បាប់រ៉ូម៉ាំង។ ច្បាប់អង់គ្លេសកំណត់ថា មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកថាគ្មានទោសរហូតដល់មានការបញ្ជាក់ថាមានទោស ខណៈដែលច្បាប់រ៉ូម៉ាំងកំណត់ថា មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានទោសរហូតដល់មានការបញ្ជាក់ថាគ្មានទោស។ ក្នុង Pelosi Trials ឆ្នាំ 2022 ទាំងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវផ្នែកនីតិវិធី និងផ្នែកសារធាតុច្បាប់ ត្រូវបានជាន់ឈ្លី។ ទាំងច្បាប់សារធាតុ និងច្បាប់នីតិវិធី ត្រូវបានអនុវត្តក្នុង Pelosi Trials ផ្ទុយស្រឡះទាំងស្រុងពីគោលបំណងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានកំណត់សម្រាប់វា។

ការបែងចែករវាងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវខាងសារសំខាន់ និងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវខាងបែបបទ ស្ថិតនៅលើទិដ្ឋភាពខុសៗគ្នានៃច្បាប់ និងសិទ្ធិ ដែលគោលគំនិតនីមួយៗការពារនៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក ជាពិសេសក្រោមបទប្បញ្ញត្តិស្តីពីនីតិវិធីត្រឹមត្រូវនៃវិសោធនកម្មទីប្រាំ និងទីដប់បួន។

ដំណើរការតាមច្បាប់ផ្នែកសារធាតុពិត មានការពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិ និងសេរីភាពមូលដ្ឋាន ដែលរដ្ឋាភិបាលមិនអាចរំលោភបំពានបាន ទោះបីបានប្រើនីតិវិធីបែបណាក៏ដោយ។ វាការពារសិទ្ធិខ្លះៗពីការជ្រៀតជ្រែករបស់រដ្ឋាភិបាល សូម្បីតែនៅពេលដែលនីតិវិធីត្រឹមត្រូវត្រូវបានអនុវត្តក៏ដោយ។ ដំណើរការតាមច្បាប់ផ្នែកសារធាតុពិត ពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសិទ្ធិមូលដ្ឋាន ដូចជា សិទ្ធិលើភាពឯកជន សិទ្ធិក្នុងការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងសិទ្ធិក្នុងការចិញ្ចឹមបីបាច់កូនរបស់ខ្លួន។ សិទ្ធិទាំងនេះត្រូវបានការពារពីការជ្រៀតចូលរបស់រដ្ឋាភិបាល លុះត្រាតែមានផលប្រយោជន៍រដ្ឋដ៏ចាំបាច់ខ្លាំងក្លា។ វាបំពេញតួនាទីជាយន្តការត្រួតពិនិត្យអំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីធានាថា ច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិនានា មិនរំលោភសេរីភាពមូលដ្ឋានឡើយ។

នីតិវិធីនៃដំណើរការតាមច្បាប់ សំដៅលើនីតិវិធីដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវអនុវត្ត មុនពេលដកហូតជីវិត សេរីភាព ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គលណាម្នាក់។ វាធានាឱ្យបុគ្គលទទួលបានការប្រព្រឹត្តយ៉ាងយុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង តាមរយៈដំណើរការផ្លូវច្បាប់ដែលត្រឹមត្រូវ។ នីតិវិធីនៃដំណើរការតាមច្បាប់ តម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលអនុវត្តជំហាន ឬនីតិវិធីជាក់លាក់មួយចំនួន ដូចជា ការផ្តល់សេចក្តីជូនដំណឹង សវនាការដោយយុត្តិធម៌ និងឱកាសឱ្យត្រូវបានស្តាប់ មុនពេលដកហូតសិទ្ធិរបស់នរណាម្នាក់។ វាសង្កត់ធ្ងន់លើវិធីសាស្ត្រដែលច្បាប់ត្រូវបានអនុវត្ត ដោយធានាថា រដ្ឋាភិបាលប្រព្រឹត្តទៅដោយសុចរិត និងយុត្តិធម៌។

ការប្រើប្រាស់ច្បាប់ជាអាវុធ ដែលបានបង្ហាញឲ្យឃើញចាប់តាំងពីការកាត់ក្តី Pelosi បានចាប់ផ្ដើមមក តំណាងឲ្យការបដិសេធទាំងដំណើរការត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ខាងសារធាតុ និងដំណើរការត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ខាងនីតិវិធី។ សិទ្ធិមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបដិសេធយ៉ាងបើកចំហ និងដោយជោគជ័យ។ ប្រតិបត្តិការទង់ក្លែងក្លាយ និងអំពើពុករលួយយ៉ាងបើកចំហរបស់ស្ថាប័នអក្សរកាត់នានារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវបានលាតត្រដាងជាប្រចាំ តាំងពីមុនពេលការកាត់ក្តី Pelosi បានចាប់ផ្ដើមមកទៀតផង ប៉ុន្តែនីតិវិធីច្បាប់ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយពួកសកលនិយមនៃគណបក្សទាំងពីរ ចាប់តាំងពីការកាត់ក្តី Pelosi បានចាប់ផ្ដើមមក គឺជាការបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីការបំផ្លិចបំផ្លាញដំណើរការត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ខាងនីតិវិធី។

កាលពីមុននៅក្នុងអត្ថបទ យើងបានអានថា «ចលនាណាមួយដែលគាំទ្រច្បាប់សាសនា តាមពិតទៅគឺជាសកម្មភាពមួយនៃការសម្បទានចំពោះសាសនាចក្រ​ប៉ាបា ដែលអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយបានប្រឆាំងយ៉ាងជាប់ជានិច្ចនឹងសេរីភាពនៃមនសិការ។ ការកាន់អាទិត្យជាវិធីអនុវត្តន៍មួយ មានវត្តមានឡើងជាស្ថាប័នដែលគេហៅថាគ្រីស្ទាន ដោយសារតែ “អាថ៌កំបាំងនៃអំពើទុច្ចរិត”; ហើយការបង្ខំឲ្យគោរពតាមវា នឹងជាការទទួលស្គាល់យ៉ាងជាក់ស្តែងដល់គោលការណ៍ទាំងឡាយ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់បំផុតនៃសាសនារូម៉ាំង។ នៅពេលដែលជាតិរបស់យើងបោះបង់ចោលគោលការណ៍នៃរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួនដល់ថ្នាក់អនុម័តច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ នោះព្រូតេស្តង់និយម នឹងក្នុងសកម្មភាពនេះ ចាប់ដៃជាមួយពូពីរី; វានឹងមិនមែនជាអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ ក្រៅតែពីការផ្តល់ជីវិតដល់អំណាចផ្តាច់ការដែលបានរង់ចាំយ៉ាងអន្ទះសារអស់រយៈពេលយូរ សម្រាប់ឱកាសរបស់វា ដើម្បីលោតឡើងវិញចូលទៅក្នុងអំណាចផ្តាច់ការដែលសកម្ម»។

ក្នុង​បន្ទាត់​នៃ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​អាច​តំណាង​ដោយ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក នោះ​មាន​សញ្ញាសម្គាល់​ជាក់លាក់​បី ដែល​តំណាង​ឲ្យ​ធាតុ​មួយ​ចំនួន​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ទាំង​នៅ​ដើម​កំណើត និង​នៅ​ចុង​បញ្ចប់​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ សញ្ញាសម្គាល់​ទាំង​បី​នោះ​សុទ្ធតែ​ជា​សកម្មភាព​នយោបាយ ហេតុ​ដូច្នេះ​វា​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​ការ​និយាយ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។ សញ្ញាសម្គាល់​ទី​បី​ក្នុង​ចំណោម​សញ្ញាសម្គាល់​ទាំង​បី​នោះ​នៅ​ដើម​កំណើត ដែល​បាន​កំណត់​ឆ្នាំ 1798 គឺ​ជា​ច្បាប់​ជន​បរទេស និង​ច្បាប់​ប្រឆាំង​ការ​បះបោរ ហើយ​សញ្ញាសម្គាល់​ទី​បី​ក្នុង​ចំណោម​សញ្ញាសម្គាល់​ទាំង​នោះ​នៅ​ចុង​បញ្ចប់ គឺ​នៅ​ពេល​ដែល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​អនុវត្ត​ច្បាប់​ថ្ងៃ​អាទិត្យ ហើយ​និយាយ​ដូច​នាគ ក្នុង​ការ​បំពេញ​តាម​វិវរណៈ ជំពូក​ទី​ដប់​បី ខ​ទី​ដប់​មួយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រព្យាករណ៍នៃសហរដ្ឋអាមេរិក​ចាប់ផ្តើមឡើង នៅពេលដែល ដូចដែលត្រូវបានតំណាងដោយផែនដី វាបានបើកមាត់របស់ខ្លួន ហើយលេបបំបាត់ទឹកជំនន់នៃការបៀតបៀនរបស់នាគ។

នៅឆ្នាំ 1776 សត្វសាហាវដែលត្រូវកើតឡើងពីផែនដី ហើយនៅទីបំផុតក្លាយជានគរទីប្រាំមួយនៃព្រះបន្ទូលទំនាយក្នុងព្រះគម្ពីរ នៅឆ្នាំ 1798 បានលេបបាត់ទឹកជំនន់នៃការបៀតបៀនប្រឆាំងនឹងប្រជាជនរបស់ព្រះ ដោយបង្កើតជាជាតិមួយដែលមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយ ដែលបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការរបស់រាជវង្សអឺរ៉ុប និងអំណាចផ្តាច់ការរបស់ក្រុមជំនុំបាប៉ាល។

សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ ឆ្នាំ 1776 ជានិមិត្តរូបនៃ Patriot Act ឆ្នាំ 2001។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ 1789 ជានិមិត្តរូបនៃ Pelosi Trials ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2022។ ច្បាប់ Alien and Sedition Acts ឆ្នាំ 1798 ជានិមិត្តរូបនៃច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។

សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យដោយអ្នកស្នេហាជាតិអាមេរិកនៅឆ្នាំ 1776 បានតំណាងឲ្យការប្រកាសអំពីការបាត់បង់ឯករាជ្យជាមួយនឹង Patriot Act នៃឆ្នាំ 2001។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃឆ្នាំ 1789 បានតំណាងឲ្យ Pelosi Trials ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2022។ Alien and Sedition Acts តំណាងឲ្យច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។ ប្រវត្តិនៃការបដិសេធគ្រប់គោលការណ៍ទាំងអស់នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ តំណាងឲ្យការបង្វែររំលំរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាបន្តបន្ទាប់ ដែលបញ្ចប់នៅច្បាប់ថ្ងៃអាទិត្យ។

បន្ទាត់ទាំងនេះសុទ្ធតែស្របគ្នានៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលលាក់កំបាំងនៃខទីសែសិប នៃដានីយ៉ែល ជំពូក ១១។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងបានដកស្រង់កថាខណ្ឌចំនួនបួនពី Testimonies, volume 5, 451, 452។

យើង​នឹង​ពិនិត្យ​មើល​កថាខណ្ឌ​ទាំង​នោះ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ជិត​ស្និទ្ធ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​បន្ទាប់។