Article

# Igitabo cya Yoweli n’Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya - Umubare wa Karindwi

Umubare Karindwi

Author

Jeff Pippenger

Published

December 9, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mu ngingo nke za mbere twashyizemo igice cyo mu gitabo *The Desire of Ages* kivuga uko Kristo yagejeje ku Bayuda b’abajyaga impaka umugani w’uruzabibu. Umugani w’indirimbo y’uruzabibu ni na wo ndirimbo ya Mose n’iy’Umwana w’Intama baririmbwa n’abo ijana na mirongo ine na bane, kandi guhumekerwa kutumenyesha ko “indirimbo” mu buhanuzi igereranya “uburambe.” Abo ijana na mirongo ine na bane bakurikira Umwana w’Intama aho ajya hose, bityo bazanyura mu burambe bumwe nk’ubwo Kristo na Mose banyuzemo. Kristo, nk’omega y’amateka y’ubuhanuzi ya Isirayeli ya kera, na Mose, nk’alufa y’amateka y’ubuhanuzi ya Isirayeli ya kera, bombi babayeho mu bihe bihanye kandi bihwanye, igihe ubwoko bwa mbere bw’isezerano bwarengwagaho, maze hatoranywa ubwoko bushya bw’isezerano. Abo ijana na mirongo ine na bane baririmba indirimbo ya Mose n’iy’Umwana w’Intama banyuze mu mateka igihe ubwoko bwa mbere bw’isezerano burengwaho—mu gihe Umwami yinjirana isezerano n’ubwoko Bwe bwa nyuma bw’isezerano.

Mu buryo bw’ubuhanuzi, igihe Kristo yatangaga uwo mugani, bihura na Petero ageza ijambo ku Bayuda bahariraga kuri Pentekote. Mu iherezo ry’akaga gakomeye, Yesu atanga uwo mugani ku Bayuda bahariraga, agereranya abari kuririmbira abanywi b’inzoga ba Efurayimu indirimbo y’uruzabibu. Petero ageza iyo ndirimbo imwe kuri Pentekote, ariko ayiririmba mu ijwi rya Yoweli. Indirimbo y’uruzabibu ni indirimbo y’abantu b’isezerano rya mbere birukanwa mu rushako muri cya gihe kimwe n’icyo abantu b’isezerano rishya barongorwa n’Umwami. Abakobwa b’inkumi bacitse intege maze bakinjira mu gihe cyo gutinda bari bategereje ubukwe, kandi isohozwa ritunganye ryabyo ryaba uko bategereje gushyirwaho ikimenyetso cy’abihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Igitabo cya Yoweli gitangirira ku gice cyacyo cya mbere gisobanura uburyo uruzabibu rw’Imana rwarimbuwe n’abanywi ba vino n’inzoga zikaze, abo “vino nshya” yakuwe ku kanwa kabo. Akimara kumenyesha Abayahudi ko ubwami bwabo buzakurwa kuri bo bukagahabwa itsinda ry’abahinzi bazera imbuto nyakuri z’uruzabibu, Yesu yahise ahindura imvugo, avuga ibuye rikomeza imfuruka mu rusengero ryari ryarasibwe, nyamara rikagenewe kuzaba ibuye risoza inyubako. Icyari cyarabaye mu ntangiriro cyari kuzongera kuba ku iherezo, kandi iyo kuri gushyizwe ahagaragara, kigaragazwa nk’“igitangaza.”

“Itegeko ryo kuvugwa bwa mbere” mu Ijambo ry’Imana ritumenyesha ko, kubera yuko Yoweli abanza kuvuga kurimbuka k’uruzabibu, ari yo ngingo y’ingenzi y’ubuhamya bwe. Kandi Yoweli si we wenyine, kuko buri muhanuzi mukuru atangiza ubuhamya bwe avugana ibyaha n’imibereho y’Isirayeli yo kuzimira.

Mu Yesaya makumyabiri n’umunani, “abagabo b’abakobanyi bategeka” “Yerusalemu” bagereranywa n’“abasinzi ba Efurayimu,” kandi nk’“ikamba ry’ubwibone.” “Ikamba” rigereranya ubuyobozi, kandi “ubwibone” bugereranya imico ya Satani.

Abasinzi batandukanywa n’abasigaye (“igisigazwa”), bo bahinduka “ikamba” y’ubwiza bw’Imana; kuko mu mvura y’itumba, Uwiteka ashyiraho “ubwami” bwe bw’ubwiza, nk’uko byashushanyijwe n’uko yashyizeho “ubwami bw’ubuntu” ku musaraba. Ubwami bw’ubuntu bwo ku musaraba bushushanya ubwami bw’ubwiza mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru.

Imvura y’imperuka yatangiye ku wa 9/11, ubwo no gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine no gucirwa urubanza kw’abazima na byo byatangiraga. Mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso, isukwa rya Mwuka Wera ryatangiye ku wa 9/11, ubwo Yesu yahumekaga utudomo duke. Ni urufatiro, kandi isukwa rya Mwuka Wera mu gihe cy’Induru yo mu gicuku ni ryo ribuye risoza inyubako. “Igitangaza” ni ikimenyetso cy’igihe cy’isukwa rya Mwuka uhereye “kuva ku wa 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru.”

Ikimenyetso kijyanye, ariko kinyuranye, cy’“ikamba” gihagarariye ubuyobozi gishyirwa ahagaragara mu nkuru ya Yesaya makumyabiri n’umunani, ubwo abasindyi bategeka Yerusalemu basimbukwa, maze ubuyobozi bw’itorero ry’Imana bugahabwa abasigaye. Ibi bishushanya umugani w’uruzabibu. Ikamba ry’umusindyi rikurwaho, maze ibihumbi ijana na mirongo ine na bine bagahinduka ikamba rihagarariye ubwami bwa Kristo. Yesaya yigisha uko kuri nyako no mu gice cya makumyabiri na bibiri, ubwo Shebuna ajugunywa mu gihugu cya kure agasimburwa na Eliyakimu. Yaba abasindyi ba Efurayimu cyangwa Shebuna wo mu gice cya makumyabiri na bibiri, bombi bagereranya ubuyobozi bw’abantu b’Imana bo mu isezerano rya kera busimbukwa.

Zakariya yerekana Kwinjira k’Umwami mu cyubahiro, ari na ko gutaka kwa saa sita z’ijoro, kandi imirongo ikurikira ihuza n’ibivugwa na Yesaya mu kugaragaza ko ubwoko bw’Imana ari ikamba.

> Nezerwa cyane, wa mukobwa wa Siyoni we; rangurura ijwi, wa mukobwa wa Yerusalemu we: dore Umwami wawe aje agusanga: ni umukiranutsi, kandi azanye agakiza; afite ubugwaneza, kandi yicaye ku ndogobe, no ku mwana wayo, ikimasa cy’indogobe. Kandi nzakuraho igare ry’intambara muri Efurayimu, n’ifarashi i Yerusalemu, kandi umuheto w’intambara uzacibwa: kandi azabwira amahanga amahoro: kandi ubutware bwe buzava ku nyanja bugere ku yindi nyanja, no ku ruzi bugere ku mpera z’isi.

> Naho nawe kandi, kubw’amaraso y’isezerano ryawe, narekuriye imbohe zawe mu rwobo rutagira amazi.

> Nimugarukire igihome gikomeye, mwa mbohe z’ibyiringiro mwe; ndetse no muri uyu munsi ndatangaza ko nzabitura kabiri. Ubwo nzaba nhetse Yuda nk’umuheto wanjye, nkuzurisha Efurayimu, nkahagurutsa abahungu bawe, wa Siyoni we, ngo barwanye n’abahungu bawe, wa Bugiriki we, kandi nkakugira nk’inkota y’umunyambaraga.

> Kandi Uwiteka azaboneka hejuru yabo, kandi umwambi we uzasohoka nk’umurabyo; kandi Umwami Uwiteka azavuga impanda, kandi azajyana n’inkubi zo mu majyepfo. Uwiteka Nyiringabo azabarwanirira; kandi bazarya, kandi bazanesha bakoresheje amabuye y’imihumetso; kandi bazanywa, kandi bazarangurura nk’abanyuze muri divayi; kandi bazuzuzwa nk’ibikombe, kandi nk’impande z’igicaniro. Kandi Uwiteka Imana yabo azabakiza kuri uwo munsi nk’umukumbi w’ubwoko bwe; kuko bazaba nk’amabuye y’ikamba, ashyizwe hejuru nk’ibendera ku gihugu cye. Mbega ukuntu kugira neza kwe ari gukomeye, kandi ukuntu ubwiza bwe ari bwinshi! ingano izanezeza abasore, na divayi nshya inezeze inkumi. Zekariya 9:9–17.

Umurongo wa cumi na umwe (9/11) uravuga uti: “Naho wowe kandi, kubw’amaraso y’isezerano ryawe, narekuriye imbohe zawe zive mu rwobo rutagira amazi.” Kristo yemeje isezerano na benshi mu cyumweru kimwe, kandi icyo cyumweru cyatangiriye ku mubatizo We. Mu gihe cy’imyaka itatu n’igice Kristo yagendeye hagati y’abantu, kandi mu gice gisoza iyo myaka itatu n’igice Kristo yashohoje ubuhanuzi bwa Zekariya bugaragaza ukwinjira k’Umessiha i Yerusalemu mu ntsinzi. Kwataka kwa Saa Sita y’ijoro kwatangije igihe cyagejeje ku rupfu rwa Kristo, ku ihambwa Rye no ku kuzuka Kwe. Umubatizo wa Kristo ushushanya urupfu Rwe, ihambwa Rye n’izuka Rye, bityo intangiriro n’iherezo by’igihe cy’imyaka itatu n’igice ni bimwe.

Umubatizo wa Kristo ushushanya 9/11, kandi 9/11 ugaragaza itangiriro ry’igihe kirangirira ku itegeko ryo ku Cyumweru. Kuri 9/11 ni ho imvura y’itumba yatangiye kunyanyagizwa, kandi ku itegeko ryo ku Cyumweru ni ho isukwa nta rugero, nk’uko byashushanyijwe na Kristo ahuhira abigishwa ibitonyanga bike by’imvura mbere y’isukwa ryayo kuri Pentekote.

Zekariya 9:11 ihuje na 9/11 kandi ihuje n’Ugutaka kwa Saa Sita z’ijoro na ko kuyobora ku itegeko ryo ku cyumweru. Kuri 9/11 ubutumwa bw’i Lawodikiya bwaje nk’ukuri kw’iki gihe nk’uko bwigeze kuza mu 1856 no mu 1888. Ubutumwa bw’i Lawodikiya buhabwa abantu batazi ko bapfuye. Bari mu “rwobo” rudafite ubutumwa bw’imvura y’itumba, kuko urwobo rwabo rudafite amazi. Iyo Lawodikiya aza gusa kwitaba uko gukomanga ku mitima yabo, Umwami yari kubazamura abakure mu rwobo, kuko kugeza igihe igihe cy’imbabazi gifungirwa ku itegeko ryo ku cyumweru ari “imfungwa z’ibyiringiro.”

> Naho nawe kandi, ku bw’amaraso y’isezerano ryawe, nabohoye imbohe zawe ndazikura mu rwobo rutagira amazi. Nimusubire mu gihome, mwa mbohe z’ibyiringiro mwe; ndetse n’uyu munsi ndatangaza ko nzakugororera incuro ebyiri. Zekariya 9:11, 12.

9/11 yahaye imbaraga ubutumwa bwaje mu 1989. Ubwo butumwa ni ubutumwa bwa marayika wa gatatu, ariko mu miterere no mu mvugo by’umuryango w’ivugurura wa ba Millerite, 1989 yaranzwe no kuza kwa marayika wa mbere. Ubutumwa bwa marayika wa mbere bwahawe imbaraga ku wa 11 Kanama 1840 binyuze mu gusohozwa kw’ubuhanuzi bwerekeye Isilamu, kandi bugaragaza ko ukuza kwa marayika wa gatatu mu 1989 kwari guhabwa imbaraga n’isohozwa ry’ubuhanuzi bwerekeye Isilamu.

Ubuhanuzi bwa Isilamu bumaze kwemezwa ku wa 11 Kanama 1840, marayika wo mu Ibyahishuwe icumi yaramanutse, bityo agaragaza mu kimenyetso kumanuka kwa marayika wo mu Ibyahishuwe cumi n’umunani ku wa 9/11. Guhabwa imbaraga kwa marayika wa mbere mu 1840, no guhabwa imbaraga kwa marayika wa kabiri mu 1844, byombi bigaragaza mu kimenyetso guhabwa imbaraga kwa marayika wa gatatu ku wa 9/11. Ku wa 18 Nyakanga 2020 habaye ukuza kwa marayika wa kabiri nk’uko byashushanyijwe no gucika intege kwa mbere kw’Abamillerite ku wa 19 Mata 1844. Amateka y’izo mpano zombi z’imbaraga za marayika wa mbere n’uwa kabiri mu mateka y’Abamillerite, ndetse n’amateka yo guhabwa imbaraga kwa marayika wa gatatu ku wa 9/11, bitanga abagabo bo guhamya guhabwa imbaraga k’ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku bwageze muri Nyakanga 2023.

Igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso gitangira ku wa 9/11 kandi kikarangira ku itegeko ryo ku Cyumweru. Gitangira Kristo ahumekamo utudonyanga duke tw’imvura y’itumba, kandi kikarangirana n’indimi z’umuriro zitwaye ubutumwa ku isi kuri Pentekote. Petero yagaragaje ko Pentekote yari ugusohora kwa Yoweli. Kubera ko ari ko bimeze koko, ibyo bishimangira ko guhumeka kwa Kristo na ko kwari ugusohora kwa Yoweli, kuko igihe cya Pentekote gifite intangiriro n’iherezo byihariye byerekana ko alufa na yo ari omega. Ku munsi w’izuka rya Kristo ni bwo hatambweho ituro ry’umuganura wa sayiri, maze nyuma y’iminsi mirongo itanu, kuri Pentekote, hazamurwa ituro ry’umuganura w’ingano. 9/11 ishushanya Kurarika kwa Saa Sita z’ijoro kugera mbere gato no kuyobora ku itegeko ryo ku Cyumweru. Ugusohora kutunganye kw’ishusho ya Zakariya 9:9 y’Kurarika kwa Saa Sita z’ijoro ni nyuma ya Nyakanga 2023.

> Unezerwe cyane, wa mukobwa wa Siyoni we; rangurura ijwi, wa mukobwa wa Yerusalemu we: dore, Umwami wawe araje agusanga: ni umukiranutsi, kandi azanye agakiza; afite ubugwaneza, kandi ahetswe n’indogobe, ndetse n’icyana cyayo, ikivumano cy’indogobe. Zekariya 9:9.

Bityo Zekariya ahuza n’uko Yesaya yashushanyije ubwoko bw’Imana nk’ikamba, ariko akongeraho ko iryo kamba ari n’ibendera, ubwo yandikaga ati: “kuko bazamera nk’amabuye y’ikamba, ashyizwe hejuru nk’ibendera ku gihugu cye”; kandi Zekariya arushaho gusubiramo ibyishimo bifitanye isano n’ibimenyetso bya Yoweli by’“ingano” na “vino nshya,” ubwo yavugaga ati: “ingano zizanezeza abasore, na vino nshya inezeze abakobwa.” Uko dusuzuma inkuru y’abasinzi bo muri Efurayimu mu gice cya makumyabiri n’umunani, mwite ku kuba iki ari cyo gice cya Bibiliya kigaragaza “ikiruhuko n’uguhumurizwa.” Iki ni kimwe mu bice by’ingenzi by’Ibyanditswe byerekeye imvura y’itumba ya nyuma, bityo aba basinzi bo muri Efurayimu bagomba kuba ari bo basinzi nyine Yoweli avuga.

> Baha ikamba ry’ubwibone, abanywi b’i Efurayimu, ubwiza bwabo bw’icyubahiro bukaba nk’ururabo ruyoyoka, bari ku mutwe w’ibibaya bitoshye by’abaneshejwe n’umuvinyo! Dore, Uwiteka afite umunyambaraga kandi ukomeye, umeze nk’igihuhusi cy’urubura n’umuyaga urimbura, umeze nk’umwuzure w’amazi akomeye asesekara, azabitura hasi ku butaka n’ukuboko kwe. Ikamba ry’ubwibone, ari bo banywi b’i Efurayimu, rizatsindirwa munsi y’ibirenge; kandi ubwiza bw’icyubahiro buri ku mutwe w’ikibaya gitoshye buzaba nk’ururabo ruyoyoka, kandi bumeze nk’urubuto rwihutirwa kwera mbere y’impeshyi; urubonye wese, akirubonera mu kuboko kwe, arahita arumira. Uwo munsi Uwiteka Nyiringabo azabera abasigaye bo mu bwoko bwe ikamba ry’icyubahiro n’igitambaro cy’ubwiza, kandi azabera uwicaye ku ntebe y’urubanza umwuka wo guca imanza, abe n’imbaraga z’abasubiza intambara ku irembo. Ariko na bo bayobeshywe n’umuvinyo, kandi bayobagijwe n’inzoga zikaze; umutambyi n’umuhanuzi bayobeshywe n’inzoga zikaze, batsikamiwe n’umuvinyo, bayobagijwe n’inzoga zikaze; barayoba mu iyerekwa, bagasandara mu guca urubanza. Kuko ameza yose yuzuye ibirutsi n’umwanda, ku buryo nta hantu hasukuye. …

> Mwihagarike, mutangare; mutakaze ijwi, murire cyane: basinze, ariko si vino; baradandabirana, ariko si igisindisha gikomeye. Kuko Uwiteka yabasutseho umwuka w’ibitotsi byinshi, kandi yahumye amaso yanyu: abahanuzi n’abategetsi banyu, ari bo barezi, yarabatwikiriye. Kandi ibyerekanywe byose byababereye nk’amagambo y’igitabo gifatanishijwe ikimenyetso, bagishyikiriza uwize bati: Soma iki, ndakwinginze; na we akavuga ati: Sinabishobora, kuko gifatanishijwe ikimenyetso. Nuko igitabo bagishyikiriza utarize bati: Soma iki, ndakwinginze; na we akavuga ati: Sindize.

> Ni cyo cyatumye Uwiteka avuga ati: Kuko aba bantu banziriza umunwa, kandi banyubahisha iminwa yabo, nyamara imitima yabo bayindekuje kure yanjye, kandi kubaha kwabo bankesha kwigishijwe n’amategeko y’abantu; ni cyo gituma, dore, nzakomeza gukorera aba bantu umurimo utangaje, koko umurimo utangaje n’igitangaza: kuko ubwenge bw’abanyabwenge babo buzashira, kandi gusobanukirwa kw’abahanga babo kuzahishwa. Bazabona ishyano abacukumbura cyane kugira ngo bahishe imigambi yabo Uwiteka, kandi imirimo yabo ikorerwa mu mwijima, bakavuga bati: Ni nde utubona? kandi ni nde utuzi? Ni ukuri, guhinduranya kwanyu ibintu nk’aho byubitswe hasi hejuru kuzafatwa nk’ibumba ry’umubumbyi: mbese igikorwa cyabwira uwagikoze kiti: Ntiyankoze? Cyangwa ikibumbano cyabwira uwakibumbye kiti: Nta bwenge yari afite? Yesaya 28:1–8; 29:9–16.

Uwiteka agiye gukorera “igikorwa gitangaje” mu basinzi ba Efurayimu, ubwo azabakura ubwenge no kujijuka, ari byo bintu byombi by’ingenzi bifitanye isano no gusobanukirwa ukwiyongera kw’ubumenyi igihe ubutumwa bw’ubuhanuzi bupfunduwe. Abanyabwenge ni bo basobanukirwa. Igice kimwe cy’“igikorwa gitangaje” ni ugukura mu mitima y’abasinzi ba Efurayimu ubumenyi bupfundurwa n’Intare yo mu muryango wa Yuda. Gutandukanya abanyabwenge n’ababi ni kimwe mu bigize “igikorwa gitangaje” cy’Uwiteka. Ni yo butumwa bwiza bw’iteka ryose. Nyuma y’uko Kristo ayoboye Abayuda bajyaga impaka abacisha mu mugani w’uruzabibu, bityo akabatega kugira ngo bivugire urubanza rwabo bo ubwabo, yabajije ikibazo cyo muri Zaburi 118:

> Ibuye abubatsi banze ryabaye ibuye rikuru ryo mu mfuruka. Ibi ni byo Uwiteka yakoze; ni igitangaza mu maso yacu. Uyu ni wo munsi Uwiteka yaremye; tuzawishimiramo kandi tuzawunezererwamo. Zaburi 118:22–24.

Uwiteka agiye gusohoza “umurimo utangaje n’igitangaza” ku basinzi ba Efurayimu, kandi birimo kubambura ubushobozi bwo kumenya ukuri. “Ibuye rikuru ryo ku mfuruka” ni igitangaza mu maso y’abafite “vino nshya” ya Yoweli.

Abasinzi ntibashobora gusoma igitabo gifatanijwe ikimenyetso, haba ubuyobozi bugereranywa n’“abize” cyangwa rubanda rugereranywa n’“abatize.” Ntibishoboka ko abasinzi basobanukirwa neza ubuhamya bw’ubuhanuzi bwo mu Byanditswe, bugereranywa n’“igitabo gifatanijwe ikimenyetso.” Kandi abasinzi bongeye kugaragazwa incuro ebyiri ko “bayobye inzira.” Ibyo byongeye kwandikwa muri Yesaya 28, igice cy’ingenzi cyane cyo mu Byanditswe kivuga ku mvura y’itumba ya nyuma, aho Yesaya agaragaza “ikiruhuko no kuruhura” abasinzi batashatse kumva. “Ikiruhuko no kuruhura” ni ubutumwa, kuko bushobora kumvwa.

Uwo businzi bwabashyizemo kure n’“inzira za kera” za Yeremiya, ari yo “nzira” yo kugendamo kugira ngo babone imvura y’itumba, iyo Yeremiya agereranya n’“ikiruhuko.” Kwanga ubutumwa bw’imvura y’itumba n’abasinzi ba Efurayimu ni ingingo yihariye y’Ijambo ry’Imana. Basinze kuko banze gusubira ku mateka y’ishingiro atanga igishushanyo mbonera cy’amateka y’abo ijana na mirongo ine na bane ibihumbi, ari yo mateka y’imvura y’itumba.

“Igitangaza” gikorwa ku basinzi ba Efurayimu kiba mu gihe cyo gusukwa kw’imvura y’itumba. Mu gihe cy’imvura y’itumba, ubutumwa bwo kugerageza butanga ibyiciro bibiri by’abaramya, bishushanywa na “divayi” banywa. Abanyabyaha banze gushinga ishyirwa mu bikorwa ryabo ry’ubuhanuzi ku murongo w’amateka yera, naho abakoresha uburyo bwa “umurongo ku murongo” bwo muri Yesaya makumyabiri n’umunani banywa “divayi nshya.” Ubusinzi bw’abanyabyaha bugaragarira mu kudashobora gusobanukirwa ubuhanuzi, kandi ubwimpumyi bwabo bwatewe no kutemera gusubira mu nzira za kera z’ishingiro. Yesu yacyashye Abayuda b’abajyaga impaka ababaza niba barigeze gusoma ibyerekeye ibuye ryanzwe, rikaba umutwe w’imfuruka.

Ibuye ryabaye irikomeza ry’imfuruka rihagarariye ukuri k’ubuhanuzi ko urufatiro cyangwa ibuye ry’imfuruka bisubirwamo mu ibuye ryo ku mutwe. Ibuye rya alufa ni na ryo buye rya omega. Ihame nyamukuru ry’ubuhanuzi rishyiraho kandi rigashyigikira uburyo bwo umurongo ku wundi murongo, (ari bwo buryo bw’imvura y’itumba), ni uko itangiriro ry’ikintu rigaragaza iherezo ry’ikintu. Ihame nyamukuru ry’ubuhanuzi mu rugendo rw’Abamillerite ryari ihame ry’umunsi ungana n’umwaka ryemejwe igihe marayika wo mu Ibyahishuwe icumi yamanukaga. Ihame nyamukuru ry’ubuhanuzi mu rugendo rw’abagize ibihumbi ijana na mirongo ine na bine ni uko itangiriro rigaragaza iherezo, ryemejwe igihe marayika wo mu Ibyahishuwe cumi n’umunani yamanukaga.

Ijambo ry’Imana ry’ubuhanuzi risobanuye mu buryo burambuye cyane ibintu birebana n’imvura y’itumba ya nyuma. Kimwe muri ibyo by’ukuri ni uko abasindwi ba Efurayimu badashoboye kumenya imvura y’itumba ya nyuma, kandi ibi byagereranyijwe n’Abayuda bayobyoraga Petero bavuga ko abigishwa basinze. Ihame nyamukuru ry’uburyo bukoreshwa rishyirwa ahagaragara mu buryo butaziguye nk’Alufa n’Omega kenshi na kenshi mu Ijambo ry’Imana, ariko Ijambo ryabaye ikimenyetso gifunze kuri bo. Uburyo bukoreshwa, itegeko nyamukuru ry’ubuhanuzi n’ubutumwa bw’imvura y’itumba ya nyuma ni bimwe mu nsanganyamatsiko zejejwe mu murongo w’amateka y’ubuhanuzi ugereranywa nk’“umurimo utangaje.”

> Ijambo ry'Uhoraho Nyiringabo ryongeye kungeraho, riti: “Uku ni ko Uhoraho Nyiringabo avuga: Naharaniye Siyoni ishyaka rikomeye, kandi nayiharaniye uburakari bwinshi. Uku ni ko Uhoraho avuga: Ngarutse i Siyoni, kandi nzatura hagati muri Yerusalemu; kandi Yerusalemu hazitwa umudugudu w’ukuri, n’umusozi w’Uhoraho Nyiringabo witwe umusozi wera. Uku ni ko Uhoraho Nyiringabo avuga: Hazongera kuba abasaza n’abakecuru bicara mu mihanda ya Yerusalemu, umuntu wese afite inkoni ye mu ntoki ze bitewe n’ubusaza bwinshi. Kandi imihanda y’uwo mudugudu izuzura abahungu n’abakobwa bakinira muri iyo mihanda yawo.”

> Uku ni ko Uwiteka Nyiringabo avuga ati: Niba ibi bisa n’ibitangaza mu maso y’abasigaye bo muri ubu bwoko muri iyi minsi, mbese byaba n’ibitangaza no mu maso yanjye? ni ko Uwiteka Nyiringabo avuga. Uku ni ko Uwiteka Nyiringabo avuga ati: Dore, nzakiza ubwoko bwanjye, mbukure mu gihugu cy’iburasirazuba no mu gihugu cy’iburengerazuba; kandi nzabagarura, maze bazatura i Yerusalemu rwagati: bazaba ubwoko bwanjye, nanjye mbe Imana yabo, mu kuri no mu gukiranuka. Uku ni ko Uwiteka Nyiringabo avuga ati: Nimukomere amaboko, mwebwe mwumva muri iyi minsi aya magambo avugishwa n’abahanuzi, bariho ku munsi urufatiro rw’inzu y’Uwiteka Nyiringabo rwashyirwagaho, kugira ngo urusengero rwubakwe. Kuko mbere y’iyi minsi nta gihembo cyabaga ku muntu, kandi nta gihembo cyabaga ku matungo; kandi uwasohokaga cyangwa uwinjiraga ntiyagiraga amahoro bitewe n’amakuba: kuko nateranyaga abantu bose, umuntu wese akagomera mugenzi we. Ariko none sinzongera kugenza abasigaye bo muri ubu bwoko nk’uko nagendaga mu minsi ya mbere, ni ko Uwiteka Nyiringabo avuga. Zekariya 8:1–11.

Zekariya aravuga ati: “Mwishikaze amaboko, mwebwe mwumva muri iyi minsi aya magambo avuye mu kanwa k’abahanuzi, yabayeho ku munsi urufatiro rw’inzu y’Uwiteka Nyiringabo rwashyirwagaho, kugira ngo urusengero rwubakwe.” Igikomeza ubwoko bw’Imana ni ubutumwa bw’urufatiro ruhinduka ibuye rikuru ryo ku mfuruka. Ubutumwa ni uko amateka y’Abamileri asubirwamo mu mateka y’abo ijana na mirongo ine na bane igihumbi.

Kristo arabaza ati: “Niba ari igitangaza mu maso y’abasigaye bo muri ubu bwoko muri iyi minsi, byaba igitangaza no mu maso yanjye na byo?” Icyo kibazo kigaragaza igihe cy’ubuhanuzi cy’“umurimo utangaje” w’Imana ari wo ngingo ivugwa n’abahanuzi bose, ariko kandi kikanagaragaza igihe urugendo rwa Lawodikiya rw’abanyagihumbi ijana na mirongo ine na bine ruhindukiramo rukaba urugendo rwa Filadelifiya rw’abanyagihumbi ijana na mirongo ine na bine. Ni ho hantu nyine bahererwaho ikimenyetso, kandi ni na ho hantu nyine urugendo ruhindukirira ruvuye ku rugwiro rw’intambara rukajya ku rugwiro rw’intsinzi, ari na ho umurimo wo guhuza ubumana n’ubumuntu muri iri tsinda ry’abantu urangirizwa, ubwo ubuturo bwera buba busukuwe by’ukuri. Ibi bishobora kumenyekana muri iyo mirongo, kuko amateka y’ubuhanuzi ahagarariwe n’“umurimo utangaje” We ari igitangaza mu maso y’Imana no mu maso y’abasigaye, kandi kurebana amaso mu yandi ni ikimenyetso cy’ubumwe. Ubumwe bugaragajwe aha buvuga ku gushyirwaho ikimenyetso kw’ubwoko bw’Imana bukurikira Umwana w’Intama aho ajya hose, bwageze ahantu ku buryo bwahitamo gupfa aho gucumura no kugoreka imico ya Kristo.

Mika agaragaza amateka shingiro ya Isirayeli ya kera nk’“ibitangaza.”

> Nk’uko byagenze mu minsi yo kuva kwawe mu gihugu cya Egiputa ni ko nzamwereka ibitangaza. Mika 7:15.

“Imirimo itangaje” ni amateka y’ishingiro, akaba “atangaje” kuko ayo mateka y’ishingiro asubirwamo mu mateka y’iherezo, ahagarariwe n’ibuye risoza inyubako. “Imirimo itangaje” ni amateka atangirana n’ibuye ryo ku mfuruka akarangirana n’“ibuye risoza inyubako.” “Imirimo itangaje” ye yagaragariye mu mateka ya Mose kandi isubirwamo mu mateka ya Kristo. Mose yari ibuye ryo ku mfuruka, naho Kristo akaba ibuye risoza inyubako. Mu buryo bw’ubuhanuzi, Mose ni Alufa, Kristo akaba Omega.

> “Ahereye kuri Mose, ari we Alfa nyakuri y’amateka ya Bibiliya, Kristo yasobanuye mu Byanditswe byose ibyerekeye We ubwe.” The Desire of Ages, 797.

Mose yigishije, kandi Petero yakoresheje amagambo ya Mose kuri Pentekote kugira ngo agaragaze ko Mose yashushanyaga Kristo.

> Ariko ibyo Imana yari yaravuze mbere ibinyujije mu kanwa k’abahanuzi bayo bose, yuko Kristo azababazwa, ni ko yabisohoje. Nuko nimwihane kandi muhindukire, kugira ngo ibyaha byanyu bihanagurwe, kugira ngo ibihe byo kuruhuka bizaturuke imbere y’Umwami; kandi azaboherereza Yesu Kristo, uwo mwabanje kubwirwa. Uwo ijuru rigomba kwakira kugeza ku bihe byo gusubizwaho kwa byose, ibyo Imana yavuze ibinyujije mu kanwa k’abahanuzi bayo bera bose uhereye isi itaremwa. Kuko Mose yabwiye ba sekuruza by’ukuri ati: Umwami Imana yanyu izabazamurira umuhanuzi wo muri bene wanyu umeze nkanjye; muzamwumvire muri byose ibyo azababwira byose. Kandi bizaba yuko umuntu wese utazumvira uwo muhanuzi azarimburwa akavanwa mu bantu. Ni ukuri kandi, n’abahanuzi bose uhereye kuri Samweli n’abamukurikiyeho bose bavuze, ni bo na bo bahanuriye iyi minsi. Ibyakozwe n’Intumwa 3:18–24.

Mose nk’intangiriro, na Kristo nk’iherezo, byashimangiwe n’ubuhamya bwa kabiri bwa Petero buvuga kuri Mose mu gusukwa kwa Pentekote; kandi mu kubikora, Petero arashimika kandi akagaragaza ko kimwe mu bice by’ibanze bigize ubutumwa bw’imvura y’itumba (hamwe n’impaka zabuzamuweho) ari ihame ry’ubuhanuzi ry’“intangiriro n’iherezo.” Iryo hame ni ryo rihwanye n’ihame ry’umwaka/umunsi mu mateka y’Abamilerite ku birebana n’abigera ku bihumbi ijana na mirongo ine na bine. Ihame ry’“intangiriro n’iherezo” ni ihame ry’‘urufatiro ruhinduka ibuye rikomeza imfuruka yo hejuru;’ ni ihame rya ‘Mose n’Umwana w’Intama;’ bityo rikaba rimenyekanishwa n’uguhumekerwa nk’umwe mu mirongo iri mu ndirimbo y’uruzabibu, ari na yo ndirimbo ya Mose n’Umwana w’Intama.

Intangiriro n’iherezo bigaragazwa n’imirongo itandukanye y’ubuhanuzi bigaragaza amateka Imana ishohorezamo “imirimo yayo itangaje,” kandi ni umucyo uzanwa no kumenya icyo ikimenyetso cy’“imirimo itangaje” gihagarariye uhindura Umunyalawodikiya akamugira Umunyafiladelifiya, bityo akaba ibuye mu rusengero rurimo kubakwa, nk’uko urusengero rw’Abamilerite rwubatswe mu myaka 46 yagejeje ku wa 22 Ukwakira 1844, ubwo Uwiteka yaje gitunguranye mu rusengero rwe.

> Niba se koko mwarasogongeye mukamenya yuko Umwami agira neza. Mumwegere, ari we Buye rizima, ryanzwe koko n’abantu, ariko ryatoranyijwe n’Imana kandi rifite igiciro cyinshi. Namwe kandi, nk’amabuye mazima, mwubakwa ngo mube inzu y’umwuka, ubusaseridoti bwera, kugira ngo mutambe ibitambo by’umwuka byemerwa n’Imana ku bwa Yesu Kristo. Ni cyo gituma no mu Byanditswe handitse ngo: Dore, nshyize i Siyoni ibuye rikuru ryo ku mfuruka, ryatoranyijwe, rifite igiciro cyinshi; kandi umwizera ntazakorwa n’isoni. Nuko rero kuri mwebwe mwizera ni iry’igiciro cyinshi; ariko ku batumvira, ibuye abubatsi banze ni ryo ryahindutse irikuru ryo ku mfuruka, kandi ni ibuye risitaza, n’urutare rugusha abantu; ari bo basitara ku ijambo kubera kutumvira kwabo; ari na cyo bateguriwe. Ariko mwebwe muri ubwoko bwatoranyijwe, ubusaseridoti bwa cyami, ishyanga ryera, abantu biharijwe n’Imana, kugira ngo mutangaze ishimwe ry’Uwabahamagaye abakura mu mwijima akabageza mu mucyo we utangaje; mwebwe kera mutari ubwoko, ariko none mukaba muri ubwoko bw’Imana; mutari mwaraherewe imbabazi, ariko none mukaba mwaraherewe imbabazi. 1 Petero 2:3–10.

Guhamagarirwa kwinjira mu mucyo We utangaje kugaragaza igihe iryo hamagara ritangirwa, kuko ikimenyetso cy’inzira cyo mu 1888, gihuzwa n’uguhishurirwa nk’aho ari ubugome bwa Kora mu mateka ya alfa ya Mose, iyo kigejejwe ku minsi y’imperuka gihura na 9/11, igihe ubutumwa bwa Lawodikiya bugerayo hamwe na marayika wa gatatu nk’uko uguhishurirwa kubivuga. Abanyalawodikiya mu buhanuzi ni “impumyi,” bisobanura ko bari mu mwijima, kandi ihamagarwa ryo kuva mu mwijima ryatangiye igihe ubutumwa bwa Lawodikiya bwageraga mu 1856, 1888 no kuri 9/11. Kuri 9/11, “ihamagarwa ryo kuva mu mwijima” ntiryari gusa ihamagarwa ryo gusobanukirwa umucyo wa marayika wo mu Byahishuwe cumi n’umunani, ahubwo ryari n’ihamagarwa rijya ku uwaryumvise rimwinjiza mu mateka nyirizina aho “imirimo itangaje” y’Imana izabonera isohozwa ryayo ritunganye.

Mu myaka mirongo itatu ishize, byagaragajwe kenshi ko insobanuro y’ubuhanuzi y’“ubutumwa bwiza bw’iteka ryose” ari amateka aho ukuri kw’ubuhanuzi gukurwaho ikidodo, maze bigatangiza gahunda y’igeragezwa ry’intambwe eshatu, irangwa n’ibimenyetso bibiri biyitandukanya muri ayo mageragezwa atatu. Igeragezwa rya mbere n’irya kabiri bitandukanye mu miterere yabyo n’irya gatatu, kuko irya gatatu ari ikigeragezo ndangagaciro kigaragaza niba waratsinze igeragezwa rya mbere n’irya kabiri. Ikindi kimenyetso gitandukanya ubutumwa bwiza bw’iteka ryose ni uko ugomba gutsinda igeragezwa ririho ubu kugira ngo ubashe kugira uruhare mu igeragezwa rikurikiraho.

Amateka y’“imirimo itangaje” na yo ni amateka aho “ubutumwa bwiza bw’iteka ryose” bugera ku ndunduro yabwo, kuko igihe cy’urubanza gitangazwa n’umumarayika wa mbere kandi kikamenyekanishwa nk’ubutumwa bwiza bw’iteka ryose kigera ku isohozwa ryacyo ritunganye gitangira kuri 9/11. Urubanza rwaburirwaga Abamillerite rwari urwa 22 Ukwakira 1844, igihe urugi rwakingwaga mu mugani w’abakobwa icumi, bityo rukaba ikigereranyo cy’itegeko ryo ku cyumweru igihe urugi ruzongera gukingwa mu mugani w’abakobwa icumi. 9/11 iratangaza ko igihe cy’urubanza nyakuri rw’Imana gitangira ku itegeko ryo ku cyumweru, nk’uko Abamillerite batangaje ko igihe cy’urubanza rw’igenzura cyatangiriye ku wa 22 Ukwakira 1844.

Kuva ku wa 11 Nzeri kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru ni igihe kigereranywa nk’“imirimo y’Imana itangaje,” kandi nk’uko ibuye ry’urufatiro rihinduka “umutwe w’imfuruka,” kandi nk’“igihe cya Pentekote,” kandi nk’“igice cya kabiri cya Habakuki,” kandi nk’“igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine,” kandi nk’“igihe cyo kugeragezwa kw’ishusho y’inyamaswa,” kandi nk’“ubutumwa bwiza bw’iteka ryose,” kandi nk’“amateka yera yo kuva mu 1840 kugeza mu 1844,” kandi nk’amateka yo mu “Ibyahishuwe igice cya cumi,” kandi nk’“amateka kuva ku mubatizo wa Kristo kugeza ku rupfu rwe.”

Amateka yagaragajwe mu ishusho yisubiramo ya fraktali n’umubatizo We yatangiye igihe cy’iminsi 2520 cyarangiye ku musaraba. Umubatizo wa Kristo wagereranyaga urupfu rwe, ugushyingurwa kwe n’izuka rye, byasohoye mu buryo bw’ukuri ku mpera y’iminsi 1260.

Igihe Mwuka Wera yamanukaga mu mubatizo wa Kristo, byashushanyaga kumanuka kw’umumarayika wo mu Byahishuwe cumi n’umunani ku wa 9/11. Nyuma y’iminsi 1260 y’ubuhanuzi, ibyabaye byagereranyijwe n’umubatizo byasohorejwe uko byakabaye ku musaraba. Amateka ahera ku mubatizo kugeza ku musaraba arimo amateka y’ikimenyetso ya alfa, asohozwa uko yakabaye ku iherezo ry’icyo gihe. Amateka ya alfa n’aya omega ni amashami yisubiramo y’amateka rusange yose uko yakabaye. Amateka ahera ku mubatizo kugeza ku musaraba ni “imirimo itangaje y’Imana,” kandi ayo mateka kandi agaragazwa na “umubatizo wa Kristo,” kandi na none n’“urupfu rwe, ugushyingurwa no kuzuka kwe” byabaye mu buryo busanzwe, bityo kandi no n’“umubatizo wa Isirayeli ya kera ku Nyanja Itukura,” kandi na none n’“umubatizo w’imitima umunani mu gihe cy’amateka ya Nowa.” Ibi bihe byose bigereranya amateka y’“imirimo itangaje ye.”

Ku byerekeye ku mubare 8 nk’ikimenyetso cy’umuzuko, ni ya myuka umunani yari mu nkuge ivugwa bwa mbere nk’aho uwo mubare umunani ari ikimenyetso; kandi hakurikijwe ihame ryo kuvugwa bwa mbere, ibisobanuro byose by’ubuhanuzi biboneka muri uko kuvugwa kwa mbere. Iyo myuka umunani yavaga mu isi ya kera ijya mu isi nshya, si ko biri?

Ayo myuka umunani yabayeho mu gihe cy’imvura, ariko abanze ubutumwa bw’umuburo bwerekeye imvura bose barapfuye, si byo? Ya “8” myuka ijya mu isi nshya, igereranywa n’amateka y’ubutumwa bw’umuburo bwanzwe, urugi rukinze, imvura n’isi nshya, yanyuze mu ihinduka ry’igihe cy’imitegekere y’Imana iva mu isi ya kera ijya mu isi nshya.

Impinduka y’ibihe by’ubutumwa iranga ayo bugingo umunani ari bo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine ni ukuva i Lawodikiya ukajya i Filadelifiya; ari na ko guhinduka kuva ku itorero rirwanira ku isi rigizwe n’ingano n’urukungu, ukajya ku Itorero rinesha rigizwe n’ituro ry’umuganura ry’ingano gusa, rizamurwa nk’ituro ry’ibendera kugira ngo isi yose iribone, nk’uko umuntu yabona ubwato bumwe rukumbi hejuru y’amazi y’umuyaga. Abo bantu ni ba 8 bo muri 7, kandi amateka yo kwambuka kw’Isanduku n’ayo kwambuka Inyanja Itukura yombi ni ibigereranyo by’“imirimo itangaza” Ye.

Abo bugingo ni bo bazutse mu gusohozwa kw’Ibyahishuwe 11:11. Ni ubwoko bw’isezerano bw’Imana, bugereranywa na sekuruza wabo Aburahamu watwaraga ikimenyetso cy’isezerano binyuze mu gukebwa kwagombaga gukorwa ku munsi wa munani.

Iyi mirongo yose igereranya igihe kimwe, kandi icyo gihe gitangirana n’imfatiro za 9/11 kigasozwa n’itegeko ryo ku Cyumweru. 9/11 ni ibuye ry’imfatiro kandi itegeko ryo ku Cyumweru ni ibuye ryo ku mutwe. Mu mateka yo kongera kubaka Yerusalemu mu gihe cya Nehemiya na Ezira, imfatiro zararangiye mu mateka y’itegeko rya mbere, kandi urusengero ubwaryo rwaruzuye kera mbere y’itegeko rya gatatu. Mu mateka y’Abamilerite, imfatiro zashyizweho muri Gicurasi 1842 igihe imbonerahamwe ya 1843 yatangazwaga. Urusengero rw’Abamilerite rwagombaga kumara imyaka mirongo ine n’itandatu rwubakwa, uhereye mu 1798 kugeza mu 1844. Mbere ya 22 Ukwakira 1844, urusengero rw’Abamilerite rwari rwarangiye, ibuye ryo ku mutwe rikaba rwari Induru yo mu Gicuku. Igihe Induru yo mu Gicuku yasozwaga ku wa 22 Ukwakira 1844, alufa n’itegeko rya gatatu ryo mu 457 BC byari byahuye n’ibihwanye na byo muri omega yo mu 1844. 457 BC nk’alufa y’iyo myaka 2300, na 1844 nk’omega yayo. Byombi ni bimwe ku rwego rumwe, kuko itegeko cyangwa marayika byombi ari ubutumwa, kandi byombi bigereranya itegeko ryo ku Cyumweru, aho hazabaho itegeko kandi aho ubutumwa bwa marayika wa gatatu buzabyimba bukaba induru irenga.

Kuva mu wa 457 mbere ya Kristo kugeza mu wa 408 mbere ya Kristo, imyaka mirongo ine n’icyenda yagaragajwe na Daniyeli ko ari yo gihe Abayuda bazarangizamo kubaka; “umuhanda uzongera kubakwa, n’urukuta na rwo, ndetse no mu bihe by’amakuba.”

> Nuko umenye kandi usobanukirwe yuko, uhereye igihe itegeko ryo gusana no kongera kubaka Yerusalemu ryatangiriye gusohoka kugeza kuri Mesiya, Umutware, hazaba ibyumweru birindwi n’ibyumweru mirongo itandatu na bibiri; umuhanda uzongera kubakwa, n’urukuta na rwo, ndetse no mu bihe by’amakuba. Daniyeli 9:25.

457 Mbere ya Kristo na 1844 ni alufa na omega by’ubuhanuzi bw’imyaka 2300. Byombi bishushanya itegeko ryo ku Cyumweru, kuko nk’alufa na omega ari kimwe, kandi ugucika intege ko mu 1844 guhuzwa n’umwuka wo guhumekerwa n’ugucika intege ko ku musaraba. Niba 1844 ishushanya umusaraba, kandi ni ko biri, noneho mugenzi wayo wa alufa (457 Mbere ya Kristo) na wo ni ko ubigenza. Igihe cyo kuva mu 1844 kugera mu 1863 kigaragaza inzira y’igeragezwa rya marayika wa gatatu. Iyo nzira y’igeragezwa igereranywa n’imyaka 49 iri hagati y’itegeko rya gatatu, itegeko ryo ku Cyumweru, no kurangizwa k’umurimo w’umuhanda n’urukuta bibaho mu gihe cy’amakuba.

Kuva mu wa 457 mbere ya Kristo kugeza mu wa 408 mbere ya Kristo ni amateka ya alufa y’iyo myaka 2300, agaragaza amateka ya omega ava mu wa 1844 kugeza mu wa 1863. Ayo mateka yombi agaragaza amateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine nyuma y’uko bashyizweho ikimenyetso ku cyumweru cy’itegeko kugeza igihe igihe cyo kugirirwa imbabazi kw’abantu kizafungirwa. Umurimo w’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ni uguhamagarira abagabo n’abagore gusubira ku “nzira za kera,” ibyo Yesaya agaragaza nk’ugusana ahantu ha kera hashenywe, kandi Yeremiya akabivuga nk’inzira iganisha ku butumwa bw’imvura y’itumba. “Urukuta” ni amategeko y’Imana, ayo abihumbi ijana na mirongo ine na bine bazahagararira imbere y’isi yose nk’ibendera. Ibyo bizabera mu bihe by’amakuba byo muri ayo makuba ya gatatu ya Isilamu, kuko ari Isilamu irakaza amahanga. Umurimo n’ibihe by’amakuba bizakomeza kugeza igihe Mikayeli azahagurukira.

Nuko rero, niba ushobora kubona ko kuva mu wa 457 mbere ya Kristo kugeza mu wa 408 mbere ya Kristo ari igihe cy’ubuhanuzi cyatangiriye ku itegeko rya gatatu kandi kikaba cyashushanyaga igihe cy’ubuhanuzi cyatangiriye mu wa 1844 no kuza kw’umumarayika wa gatatu, kikarangira mu wa 1863, noneho ushobora kubona ko isano bifitanye n’ubuhanuzi bw’imyaka 2300, haba nk’intangiriro cyangwa se nk’iherezo, ibiranga nk’alufa na omega mu isano bifitanye hagati yabyo. Ibihe by’amakuba byo mu gihe cya Nehemiya bishushanya igihe cy’amakuba cyagejejeho kandi kigakubiyemo Intambara y’Abanyagihugu. Igihe cy’imyaka mirongo ine n’icyenda cyo mu mateka ya alufa gishushanya igihe cy’imyaka 19 cyo mu mateka ya omega. Icyo gihe cy’imyaka 19 na cyo cyashushanijwe n’imyaka 19 yo mu ntangiriro y’ubuhanuzi bw’imyaka 65 bwa Yesaya.

> Kuko umutwe wa Siriya ari Damasiko, kandi umutwe wa Damasiko ni Rezini; kandi mu gihe cy’imyaka mirongo itandatu n’itanu Efurayimu izamenagurwa, ku buryo itazaba ikiri ubwoko. Yesaya 7:8.

Yesaya yatanze ubu buhanuzi mu mwaka wa 742 Mbere ya Kristo, maze imyaka 19 nyuma yaho, mu wa 723 Mbere ya Kristo, ubwami bw’amajyaruguru bujyanwa mu bunyage bwamaze imyaka 2520, burangira mu wa 1798. Iyo myaka 19 kuva mu wa 742 Mbere ya Kristo kugeza mu wa 723 Mbere ya Kristo ihura n’iyo myaka 19 kuva mu wa 1844 kugeza mu wa 1863, kuko imyaka 19 ya mbere ari alufa y’ubu buhanuzi, naho imyaka 19 ya nyuma ikaba omega. Muri ayo mateka y’imyaka 19, umwami mubi Ahazi yahuye na Yesaya wamugejejeho ubutumwa bw’imvura y’itumba, bugereranywa mu murongo wa munani nk’ubutumwa bw’“inshuro ndwi.” Ahazi yanze ubwo butumwa, nk’uko n’Abadiventisiti b’Abamilerite b’i Lawodikiya babugenje mu wa 1863.

Muri icyo gihe, umutambyi mukuru wa Ahazi yasuye Ashuri, agarukana igishushanyo cy’urusengero rwabo rw’abapagani, maze Ahazi arwubaka mu rugo rw’urusengero rw’Imana. Uwo murongo ugereranywa n’inkuru y’umuhanuzi w’umugome wari warategetswe kutazasubira i Buyuda anyuze mu nzira yazanyemo, nyamara akabikora kandi agashukwa n’umuhanuzi w’ibinyoma kandi ubeshya; ibyo bikaba bishushanya gusubira ku buryo bw’imikorere bwa giporotesitanti y’ubuhakanyi kugira ngo bihishe ubwumvikane bw’Abamilerite ku byerekeye “ibihe birindwi,” mu isohozwa risanzwe ry’imbwa isubira ku birutsi byayo ubwayo.

Ibyo byabayeho mu gihe Intambara y’Abanyagihugu hagati y’ubwami bw’amajyaruguru n’ubwami bw’amajyepfo yari itangiye, bityo igaragaza mu kimenyetso Intambara y’Abanyagihugu yo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika igihe igihe cy’imyaka 19 cyasubiwemo. 742 BC kugeza 723 BC hagereranya igihe cy’imyaka 19 kuva 1844 kugeza 1863, kikaba kigereranya igihe uhereye ku itegeko ryo ku Cyumweru kugeza ku iherezo ry’igihe cy’imbabazi. Amateka ya 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru ni amateka y’ikigeragezo cy’ishusho y’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, cyiganywe mu kigeragezo cy’ishusho y’inyamaswa ku rwego rw’isi gitangira ku itegeko ryo ku Cyumweru. Kubera iyo mpamvu, ibihe by’imyaka 19 bihagarariye itegeko ryo ku Cyumweru kugeza ku iherezo ry’igihe cy’imbabazi, binahagarariye amateka ya 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, ari yo mateka y’“imirimo ye itangaje.”

Tuzakomeza mu ngingo ikurikira.

> Nuko ijambo ry’Uwiteka rinzaho, riravuga riti: Mwana w’umuntu we, uwo mugani mufite mu gihugu cya Isirayeli ni uwuhe, uvuga uti: “Iminsi iratinda, kandi iyerekwa ryose rirapfa ubusa”? Nuko ubabwire uti: Uku ni ko Uwiteka Imana avuga ati: Nzatuma uwo mugani ucika, kandi ntibazawukoresha ukundi nk’umugani muri Isirayeli; ahubwo uzababwire uti: “Iminsi iri bugufi, kandi isohozwa rya buri yerekwa riri hafi.” Kuko mu nzu ya Isirayeli hatazabamo ukundi iyerekwa ry’ubusa cyangwa kuragura k’uburyarya. Kuko ndi Uwiteka: nzavuga, kandi ijambo nzavuga rizasohora; ntirizongera gutinda ukundi; kuko mu minsi yanyu, yemwe nzu y’abagome, nzavuga ijambo kandi nzarisohoza, ni ko Uwiteka Imana avuga.

> Nuko ijambo ry’Uwiteka rinyongera kuza rimbwira riti: Mwana w’umuntu, dore abo mu nzu ya Isirayeli baravuga bati: Iyerekwa abona ni iry’iminsi myinshi izaza, kandi ahanura iby’ibihe bikiri kure. Nuko ubabwire uti: Uku ni ko Uwiteka Imana avuga; Nta na rimwe amagambo yanjye azongera gutinzwa, ahubwo ijambo navuze rizasohozwa, ni ko Uwiteka Imana avuga. Ezekiyeli 12:21–28.

Back to Articles