Article

# Paniumu - Umubare wa Makumyabiri na Kabiri

31 Ukuboza 2023

Author

Jeff Pippenger

Published

March 12, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Kuva ku wa 31 Ukuboza 2023, Intare yo mu muryango wa Yuda yarimo ihishura ukuri k’ubuhanuzi ikurikije gahunda yihariye. Iyo gahunda ishobora kumenyekana bitagoranye umuntu asubiye gusuzuma inyandiko zatanzwe ku rubuga rwa Future for America. Mu mezi aheruka, ukuri kwamaze guhishurwa ni kwinshi kandi kwimbitse cyane! Iyo gahunda si iya nyirantarengwa, ahubwo ifite umugambi. Uruhererekane rugaragaza neza inzira y’uruhererekane ifite umugambi Kristo, nk’Intare yo mu muryango wa Yuda, asohoza mu gihe ahishura ubutumwa bwa nyuma bwo kugerageza itorero, hanyuma nyuma yaho isi. Mu gitabo cy’Ibyahishuwe, Intare yo mu muryango wa Yuda ifata igitabo gifatanyishijwe ibimenyetso birindwi maze igakuraho ibimenyetso kimwe kimwe—mu rutonde.

## Bizahishurwa Mu Rukuru Rwabyo

> “Nyuma y’uko iyo mirabyo irindwi ivuze amajwi yayo, Yohana ahabwa itegeko nk’iryo Daniyeli yahawe ku byerekeye agatabo gato, riti: ‘Shyira ikimenyetso kuri bya bintu birindwi byavuzwe n’iyo mirabyo irindwi.’ Ibyo birebana n’ibizabaho mu bihe bizaza, bizahishurwa mu buryo bwabyo bukurikirana. Daniyeli azahagarara mu mugabane we ku mperuka y’iminsi. Yohana abona agatabo gato kadashyizweho ikimenyetso. Ni bwo ubuhanuzi bwa Daniyeli bugira umwanya wabwo ukwiye mu butumwa bw’abamarayika ba mbere, aba kabiri, n’aba gatatu bugomba guhabwa ab’isi. Gukurwaho ikimenyetso ku gatabo gato ni bwo butumwa bwerekeye igihe.”

> “Ibitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe ni kimwe. Kimwe ni ubuhanuzi, ikindi ni ibyahishuwe; kimwe ni igitabo cyashyizweho ikimenyetso, ikindi ni igitabo cyafunguwe. Yohana yumvise amayobera inkuba zavuze, ariko ategekwa kutayandika.

> “Umucyo wihariye Yohana yahawe kandi ukagaragazwa n’inkuba zirindwi wari ugusobanura ibyabaye byari kuzabaho munsi y’ubutumwa bw’abamarayika ba mbere n’aba kabiri. Ntiyari ngombwa ko abantu bamenya ibyo bintu, kuko byari ngombwa rwose ko ukwizera kwabo kugeragezwa. Mu migambi y’Imana, ukuri gutangaje cyane kandi kwimbitse kwari kuzatangazwa. Ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’uwa kabiri bwari bugomba gutangazwa, ariko nta wundi mucyo wagombaga guhishurwa mbere y’uko ubwo butumwa busohoza umurimo wabwo wihariye. Ibi bishushanywa n’umumarayika uhagaze ikirenge kimwe ku nyanja, atangaza indahiro ikomeye cyane ko igihe kitazaba kikiriho.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

Ihishurirwa rya nyuma ry’“inkuba ndwi” ryafunguwe nyuma ya 2023, kandi ryahishuye ko “inkuba ndwi” zigereranya ugucika intege kwa mbere kwa alufa kugeza ku gucika intege kwa nyuma kwa omega. Yohana ntiyemerewe gusobanura inkuba ndwi, kuko ihishurwa ry’“inkuba ndwi” ritari ugusohozwa kumwe kw’amateka, ahubwo ryari ikigereranyo cy’“itondekanya ry’ibyabaye” byabereye mu mateka y’Abamileriti, kandi byari kuzongera kuba mu minsi y’imperuka. Ugusohozwa gutunganye kwerekanwe kugira ngo gusobanure amateka yo kuva ku ya 18 Nyakanga 2020 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Intare yafunguye uko kumurika kugira ngo kumurikire amateka yo kubakwa kw’urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Mu mateka y’Abamilerite, “inkuba ndwi zirindwi” zagereranyaga igihe cyo kuva mu 1798 kugeza mu 1844, igihe Abamilerite batangazaga “ukuri gutangaje cyane kandi guteye imbere.” Mu gukomeza umurimo bari bahawe, Abamilerite barageragejwe. Nta bwo basobanukiwe byuzuye ubutumwa batangazaga, cyangwa amateka barimo basohoza. Ukuri batangazaga ni ko Mushiki wa White asobanura ko ari “ukuri guteye imbere,” kutagombaga gusobanurwa kugeza ubwo ubutumwa bw’abamarayika ba mbere n’uwa kabiri bwari bumaze gusohoza umurimo wabwo.

Igihe “inkuba ndwi” zigeze ku isohozwa ryazo ritunganye, ibyo “bintu bizaba mu gihe kizaza” bigaragazwa n’ubutumwa bw’abamarayika batatu bo mu Ibyahishuwe 14 bufatanyijwe n’igitabo cya Daniyeli. Umurimo w’abana ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, ugereranywa n’ibyo “bintu bizaba mu gihe kizaza” by’“inkuba ndwi,” ni uguhuza igitabo cya Daniyeli n’ubutumwa bw’abamarayika batatu.

> “Uwiteka ari hafi guhana isi kubera ubugome bwayo. Ari hafi guhana inzego z’amadini kubera kwanga umucyo n’ukuri byahawe. Ubutumwa bukomeye, buhuza ubutumwa bw’abamarayika ba mbere, uwa kabiri, n’uwa gatatu, bugomba kugezwa ku isi. Ibi ni byo bigomba kuba umutwaro w’umurimo wacu.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 950.

Kuva ku wa 31 Ukuboza 2023, Intare yo mu muryango wa Yuda yakomeje gukuraho ibimenyetso ku kuri kw’ubuhanuzi mu “buryo” bwihariye.

## Amateka y’Abamilerite

> “Haracyariho ubu, ubwo bigaga ubuhanuzi bwa Daniyeli na Yohana, bahawe n’Imana umucyo mwinshi igihe banyuraga ku ngingo aho ubuhanuzi bwihariye bwari buri mu nzira yo gusohora uko bwakurikiranye. Bagejeje ku bantu ubutumwa bw’igihe. Ukuri kwarabagiranaga nk’izuba ryo ku manywa y’ihangu. Ibyabaye mu mateka, byagaragazaga ugusohora kutaziguye k’ubuhanuzi, byashyizwe imbere y’abantu, maze ubuhanuzi bubonwa ko ari ishusho y’ikigereranyo y’ibyabaye biyobora kugeza ku iherezo ry’amateka y’iyi si.” Selected Messages, igitabo cya 2, 101, 102.

“Urutonde” Kristo yakomeje gufungura mu butumwa bw’Imborogo yo mu Gicuku rugereranya “ibyabaye mu mateka” byerekana “isohozwa ritaziguye ry’ubuhanuzi” riganisha ku irangizwa ry’igihe cy’imbabazi. Isohozwa ritaziguye ry’ubuhanuzi mu minsi y’imperuka si uguhishurwa kw’ubuhanuzi bushingiye ku gihe, ariko Palmoni aracyakoresha imibare kugira ngo agaragaze isohozwa ritaziguye ry’ubuhanuzi. Igihe ntikikiriho, kandi nubwo aba-Millerite “bari barazanye ubutumwa bw’igihe” ku rubyaro rwabo, ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu burakomeye kurusha “igihe.”

> “Uwiteka yanyeretse ko ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bugomba kugenda, kandi bukabwirizwa abana b’Uwiteka batatanye hirya no hino, kandi ko butagomba kumanikwa ku gihe; kuko igihe kitazongera kuba ikigeragezo ukundi. Nabonye ko bamwe barimo bagira umunezero w’ikinyoma ukomoka ku kubwiriza iby’igihe; ko ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bwari bukomeye kuruta uko igihe cyabukomeza. Nabonye ko ubu butumwa bushobora guhagarara ku rufatiro rwabwo ubwarwo, kandi ko butakeneye igihe ngo bubukomeze, kandi ko buzigendera mu mbaraga zikomeye, bugasohoza umurimo wabwo, kandi ko buzahwanagurirwa mu gukiranuka.” Experience and Views, 48.

“Urutonde” rukurikirana rw’ihishurwa ry’ukuri kw’ubuhanuzi rugaragaza amateka agenda atera imbere, ariko kandi rukanagaragaza n’iterambere ry’ubutumwa. “Urutonde” rw’amateka ahagarariwe, ndetse n’intambwe z’ukuntu Intare yo mu muryango wa Yuda yagiye ihishura ubutumwa kuva ku ya 31 Ukuboza, byombi ni iby’agakiza kugira ngo bisobanuke. Muri Nyakanga 2023, ijwi riri mu butayu ryatangiye gutegura inzira y’ihishurwa ryo ku ya 31 Ukuboza 2023. Hanyuma Intare yo mu muryango wa Yuda ihishura Ibyahishuwe igice cya mbere.

## Nta kindi kintu kindi

> “Ubutumwa bukomeye bwatanzwe uko bukurikirana mu Ibyahishuwe bugomba guhabwa umwanya wa mbere mu ntekerezo z’ubwoko bw’Imana. Nta kindi kintu kigomba kwemererwa kutwibagiza no kudutandukanya na bwo.” Testimonies, volume 8, 301, 302.

Ingingo zatangiye mu mwaka wa 2023 zigomba “gufata umwanya wa mbere mu bitekerezo by’ubwoko bw’Imana.”

> “Ibyo byose Imana yagaragaje mu mateka y’ubuhanuzi ko byagombaga gusohora mu bihe byahise byarasohoye, kandi n’ibyo byose bikiri imbere bizasohora mu buryo bwabyo bukurikiranye. Daniyeli, umuhanuzi w’Imana, ahagaze mu mwanya we. Yohana ahagaze mu mwanya we. Mu Byahishuwe Intare yo mu muryango wa Yuda yabumburiye abigishwa b’ubuhanuzi igitabo cya Daniyeli, bityo Daniyeli akaba ahagaze mu mwanya we. Atanga ubuhamya bwe, ari bwo Umwami yamuhishuriye mu iyerekwa ry’ibintu bikomeye kandi bikomeye cyane byo kwitonderwa tugomba kumenya, ubwo duhagaze ku rugi rw’isohozwa ryabyo.”

> “Mu mateka no mu buhanuzi, Ijambo ry’Imana rigaragaza intambara ndende yakomeje hagati y’ukuri n’ikinyoma. Iyo ntambara iracyakomeje. Ibyabaye bizongera kubaho.” Selected Messages, igitabo cya 2, 109.

## Mirongo itatu

Ubutumwa bwa Daniyeli cumi n’umwe umurongo wa mirongo ine bwafunguwe kandi bushyirwa mu buryo bwemewe mu mwaka wa 1996. Nyuma y’imyaka mirongo itatu, amateka yahishwe y’uwo murongo nyirizina ubu na yo ari gufungurwa ku bijyanye no gushyirwa mu buryo bwemewe kw’ubutumwa bw’Imboro yo mu Gicuku, ubutumwa bugizwe n’ubuhanuzi bwo hanze bw’Isilamu bwakosowe bufatanyije n’ubutumwa bw’imbere bwakosowe bw’Imboro yo mu Gicuku. Ubutumwa bw’Imboro yo mu Gicuku butangazwa mbere y’itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa cumi na gatandatu, kuko ari kuri iryo tegeko ryo ku Cyumweru urugi rufungirwa mu mugani.

## Petero

Ibi bishyira Petero mu mateka y’ishyirwaho ikimenyetso kw’abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Petero yari afite ubutumwa yamamaje mu cyumba cyo hejuru, kandi yari afite n’ubutumwa yamamaje mu rusengero. Ubutumwa bwo mu cyumba cyo hejuru ni wa Muborogo wo mu Gicuku wo mu mugani, kandi ubutumwa bwo mu rusengero ni wa muborogo ukomeye w’umumarayika wa gatatu. Kugira ngo Petero abashe kwamamaza ubutumwa bwo mu cyumba cyo hejuru bwa wa Muborogo wo mu Gicuku, ubutumwa bwa Petero bwagombaga kubanza gukosorwa no gushyirwa mu buryo bwemewe. Gukosora no gushyira mu buryo bwemewe bikorwa no guhuriza hamwe imirongo y’ubuhanuzi Intare yo mu muryango wa Yuda yagiye iranga uhereye ku wa 31 Ukuboza 2023.

Igikorwa kiri gukorwa ubu ni ugushyira ubutumwa bw’Imiborogo yo mu Gicuku mu buryo bunoze. Uko gushyirwa mu buryo bwemewe kw’ubutumwa kwagereranyijwe na William Miller mu 1831, ndetse n’ikinyamakuru The Time of the End mu 1996. Gukosorwa kw’ubutumwa kwabyaye ugucika intege kwa mbere ku wa 18 Nyakanga 2020 kwagereranyijwe na Josiah Litch kimwe na Samuel Snow. Umurimo buri wese muri bo yakoze ni wo ‘watumye’ habaho ‘ingaruka’ zakurikiye nyuma y’itariki ya 11 Kanama 1840, no nyuma y’umuhaguruko w’ukwezi kwa karindwi. Mu 1840 ubutumwa bwagejejwe kuri buri kigo cy’ubumisiyoneri cyo mu isi, kandi mu 1844 ubutumwa bw’Imiborogo yo mu Gicuku bwakwiriye ku nkengero z’iburasirazuba bw’Amerika nk’umuhengeri ukomeye. Umurimo w’abantu ni wo ‘watumye’ habaho ‘ingaruka’ y’isukwa rya Mwuka Wera. 1840 yageze ku isi, igereranywa n’inyanja, naho 1844 igezwa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, zigereranywa n’isi. Ikimenyetso cya 1840 cyari Kristo ahagaze ku isi no ku nyanja mu Byahishuwe igice cya cumi, kandi icyo gice ubwacyo kigaragaza amateka yo kuva mu 1840 kugera mu 1844, kandi kigashushanya Kristo ahagaze ku isi no ku nyanja.

Mu myaka ya 1840 no mu wa 1844, ugukosora ibyari byarahanuwe kwabaye ugushyira igihe imbere, kugera ku itariki nyayo. Kimwe cyari ubuhanuzi bwerekeye Isilamu, ikindi kikaba ubuhanuzi bw’umugani w’abakobwa cumi b’isugi. Kimwe cyari icy’inyuma, ikindi kikaba icy’imbere. Umwaka wa 1844 na wo warimo ikosa ryo kutumva neza ubuturo bwera. Mbese ubuturo bwera bwari isi, cyangwa se bwari ubuturo bwera bwo mu ijuru? Uko kutabyumva neza kwari kwimbitse kurushaho kuruta kuba gusa ikibazo cy’insobanuro y’ubuturo bwera, kuko kwanagaragazaga ikigeragezo cyo kumenya niba ubugingo bwakurikira Kristo buva Ahera bukajya Ahera Cyane.

> “Nabonye Data ahaguruka ava ku ntebe y’ubwami, maze ari mu igare ryaka umuriro ajya Ahera Cyane hari imbere y’umwenda ukingiriza, aricara. Hanyuma Yesu arahaguruka ava ku ntebe y’ubwami, maze abenshi muri ba bandi bari bunamye bahagurukana na We. Nta na kimwe mu mirasire y’umucyo nabonye iva kuri Yesu ngo igere kuri rya teraniro ry’abantu b’indangare amaze guhaguruka, maze basigara mu mwijima mwinshi rwose. Abahagurukanye na Yesu igihe yahagurukaga, bakomeje guhanga amaso kuri We ubwo yavaga ku ntebe y’ubwami akabajyana imbere hato. Hanyuma azamura ukuboko kwe kw’iburyo, maze twumva ijwi rye ryiza rivuga riti: ‘Mugumane hano; ndagiye kwa Data kwakira ubwami; mujye murinda imyambaro yanyu kugira ikomeze kutagira ikizinga, kandi mu gihe gito nzagaruka mvuye mu bukwe mbakire iwanjye.’ Hanyuma igare ry’igicu, rifite amapine ameze nk’umuriro waka, rikikijwe n’abamarayika, riza aho Yesu yari ari. Arizamukamo, rijyanwa Ahera Cyane, aho Data yari yicaye. Aho ni ho naboneye Yesu, Umutambyi Mukuru ukomeye, ahagaze imbere ya Data. Ku musozo w’umwambaro We hariho inzogera n’ikomamanga, inzogera n’ikomamanga. Abahagurukanye na Yesu boherezaga ukwizera kwabo kuri We Ahera Cyane, bagasenga bati: ‘Data wa twese, duhe Umwuka Wawe.’ Nuko Yesu akabahumekaho Umwuka Wera. Muri uko guhumeka harimo umucyo, imbaraga, n’urukundo rwinshi, ibyishimo, n’amahoro.”

> “Narahindukiye ndeba kuri rya teraniro ry’abantu bari bagikubitse imbere y’intebe y’ubwami; ntibari bazi ko Yesu yari yayivuyeho. Satani asa n’uwari iruhande rw’intebe y’ubwami, agerageza gukomeza umurimo w’Imana. Nababonye bareba hejuru ku ntebe y’ubwami, maze bagasenga bati: ‘Data, duhe Umwuka Wawe.’ Nuko Satani akabahuhaho ubuhumekero butari ubwera; muri bwo harimo umucyo n’imbaraga nyinshi, ariko hatarimo urukundo rwiza rurangwa n’ubwuzu, ibyishimo, n’amahoro. Intego ya Satani yari ukubagumisha mu bushukanyi no gukururira inyuma no kuyobya abana b’Imana.” Early Writings, 55, 56.

Ahera heretsweho nk’“urufunguzo” rwasobanuraga neza ukwibeshya kose kwavutse kubera kutumva neza ahera heretsweho. Ni rwo “rufunguzo” rwasobanuraga ugucika intege. Mu minsi y’imperuka, “urufunguzo” ni ugucika intege, gusobanura ukutumva neza urusengero.

Uhereye ku wa 22 Ukwakira 1844, “igihe ntikikiriho,” kandi ikosa ry’ugucika intege ryo ku wa 18 Nyakanga 2020 rigomba gukosorwa noneho, ariko si mu birebana n’igihe, kuko igihe kitakiriho.

> Nuko marayika nabonye ahagaze ku nyanja no ku isi, azamura ukuboko kwe yerekeza mu ijuru, arahira uwo uriho iteka ryose, waremye ijuru n’ibiririmo, n’isi n’ibiyirimo, n’inyanja n’ibiyirimo, ko igihe kitazaba kikiriho ukundi; ahubwo mu minsi y’ijwi rya marayika wa karindwi, ubwo azaba atangiye kuvuza impanda, ubwiru bw’Imana buzaba busohoye, nk’uko yabutangarije abagaragu bayo, ari bo bahanuzi. Ibyahishuwe 10:5–7.

Aho ubuhanuzi bugomba gukosorerwa ni Nashville, Tennessee, kandi aho hantu ntihashobora guhindurwa, kuko hatagaragajwe na Future for America, ahubwo hagaragajwe na Ellen White, kandi Umwuka w’Ubuhanuzi ntajya unanirwa.

> “Igihe nari i Nashville, nari ndimo mvugisha abantu, maze mu ijoro mbona umupira munini cyane w’umuriro uzamuka uvuye mu ijuru maze urohama muri Nashville. Muri uwo mupira havaga ibirimi by’umuriro nk’imyambi; amazu yarashiraga; amazu yaradandabiranaga maze arasenyuka. Bamwe mu bantu bacu bari bahagaze aho. Baravuze bati: ‘Ni ko twari tubyiteze rwose; twari tubyiteze.’ Abandi bo bari bakubitisha amaboko yabo kubera umubabaro mwinshi, kandi batakira Imana bayisaba imbabazi. Baravuze bati: ‘Warabimenye, warabimenye ko ibi byari bigiye kuza, nyamara ntiwagize ijambo na rimwe utuburira!’ Basa n’abari hafi kubacagaguramo ibice, batekereza yuko batigeze bababwira cyangwa ngo babahe umuburo n’umwe namba.” Manuscript 188, 1905.

Ikibazo cy’imbere kijyanye n’udupira tw’umuriro twagwiririye Nashville ni uko kigaragaza ko Ubutumwa bw’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya bwari bwaramenye ubutumwa bw’imbuzi bwa Nashville, ariko bukicecekera. Aha ni ho mu mateka y’ubuhanuzi “isoni” cyangwa “ibyishimo” by’ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku bigaragarira. Aha ni ho abagomba kuzahinduka ibendera batangirira kuzamurwa no gutandukanywa n’abariho icyo gihe bagakorwa n’isoni n’abo mu isi, barakaye kandi barambiwe n’uko Ubutumwa bw’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya butatanze imiburo ya Nashville. Uko gutandukanywa nyakubahanuzi ni ko kwagereranyirijwe ku Musozi wa Karumeli hagati ya Eliya n’abahanuzi ba Baali, no mu mateka y’umumarayika wa kabiri wo mu mateka y’Abamilerite, igihe Abaporotesitanti bahindukaga Abaporotesitanti b’abagome bavuye ku kuri maze bagatangira uruhare rwabo nk’umuhanuzi w’ibinyoma, bahinduka abakobwa ba Roma. Mu 1989, ihembe rya politiki binyuze kuri Reagan ryakoze icyo kintu nyine, gusa Reagan ntiyahindutse abakobwa ba Roma, yahindutse Ahabu na Clovis wa mbere, abakunzi ba Roma.

> “Herekanywe ikintu nk’icyerekanwa. Hari nijoro ryabanjirije Isabato. Icyo ni cyo gihe icyo cyerekanwa cyanyeretswemo. Narebye nkiri ku idirishya, mbona umupira munini cyane w’umuriro waturutse mu ijuru, ugwa aho barimo bubaka inyubako zifite inkingi; by’umwihariko izo nkingi ni zo nerekanyijwe. Kandi byasaga n’aho uwo mupira waje ugana kuri iyo nyubako maze urayimenagura, maze babona ko wari ugenda ushamikiye hirya no hino, ushamikiye hirya no hino, waguka, kandi batangira gutaka no kuririra no kuririra, no kwikunkumura amaboko; maze nibwira ko bamwe mu bantu bacu bahagaze aho iruhande, bavuga bati: ‘Ni byo rwose twari twiteze; ni byo rwose twagiye tuvuga; ni byo rwose twagiye tuvuga.’ Abantu baravuga bati: ‘Mwabimenye?’ ‘Mwabimenye, ntimwatubwira ibyabyo?’ Nibwiye ko mu maso habo hari harimo umubabaro ukomeye bene ako kageni, umubabaro ukomeye mu mimerere yabo.” Inyandiko y’intoki 152; 1904.

Ugucika intege kwabayeho ku wa 18 Nyakanga 2020 ni rwo “rufunguzo” rwo kumenya urusengero rugomba kuzamurwa nk’ibendera. Itandukaniro ry’amatsinda abiri y’Abadiventisti ni insanganyamatsiko ikomeye y’ubuhanuzi bwa Bibiliya. Yeremiya yanze kwifatanya n’“iteraniro ry’abakobanyi,” kandi amatorero y’i Simuruna n’i Filadelifiya yombi yashyizwe mu buryo butandukanye n’isinagogi ya Satani, abavugaga ko ari Abayuda ariko atari bo. Itandukaniro riri hagati y’ayo matsinda abiri y’Abadiventisti biyemerera rigereranywa n’uburyo bakoresha mu kwiga Bibiliya. Ni itandukaniro riri hagati y’uburezi nyakuri n’“uburezi bwo hejuru, bwitwa ko ari bwo,” nk’uko Mushiki wa White abyita.

Nashville izwi nka “Atene yo mu Majyepfo,” kandi inyubako izwi cyane igereranya Ubugiriki muri Nashville ni Parthenon yo muri Centennial Park, yubatswe mu 1897 ari kopi yuzuye y’inyubako ya kera y’Abagereki yitwaga Parthenon. Yubatswe kugira ngo hizihizwe isabukuru y’imyaka ijana ya Tennessee kuva yinjiye mu bihugu byunze ubumwe nk’intara mu 1796, kandi yari igenewe gusenywa nyuma y’uwo muhango wo kwizihiza. Ahubwo, mu 1903 ubwo butaka bwahinduwemo pariki, maze Parthenon yongera kubakwa ku buryo buhoraho kuva mu 1920 kugeza mu 1931.

Izina “Parthenon” rikomoka ku ijambo ry’Ikigiriki *parthénos*, risobanura “umwari” cyangwa “inkumi,” ryerekeza kuri Athena mu ishusho ye y’umudakorwa, w’umunyabwenge, kandi w’imirwano, nk’imanakazi y’ubwenge, amayeri y’intambara, ubuhanzi, ubukorikori, n’umuco w’abagize umuryango nyarwanda. Yubatswe hagati ya 447–432 mbere ya Kristo ku Acropolis i Atene, yari ibitsemo igishushanyo kinini cya Athena cya *chryselephantine* (zahabu n’amahembe y’inzovu) cyakozwe n’umubazi Phidias—mu by’ukuri ikaba yarakoraga nk’“inzu” ye cyangwa ubuturo bwe bw’ubumana, aho bizerwaga ko yari ahari.

Uburyo bw’uburezi bw’Iburengerazuba, bushyira imbaraga ku bumenyi bwagutse, ku bushakashatsi bunenga bukasesengura, ku gutegurira ubwenegihugu, no ku nkingi y’amasomo y’ubugeni n’ubumenyi rusange, bushingiye mu mizi yabwo ya shingiro ku mitekerereze no ku mikorere by’Abagiriki ba kera. Iyo hatabaho Akademiya ya Plato, Lise ya Aristote, cyangwa paideia y’i Atenayi, amashuri ya none uko tuyazi yari kuba asa mu buryo butandukanye cyane.

Mu wa 1904, Ishuri rya Madison ryashinzwe ku bilometero icyenda uvuye i Nashville. Ellen White yari umwe mu bagize bwa mbere inama y’ubuyobozi y’Ishuri rya Madison rya mbere (mu buryo bwemewe ryitwaga Nashville Agricultural and Normal Institute, nyuma riza kumenyekana nka Madison College). Yabaye umwe mu banyamuryango ba mbere b’inama y’abayobozi kuva ritangira mu wa 1904. Yakomeje kuba mu nama y’ubuyobozi kugeza ahagana mu wa 1914 (umwaka umwe mbere y’urupfu rwe mu wa 1915).

Iyi ni yo kaminuza yonyine cyangwa inama y’ubuyobozi y’ikigo yigeze yemera kwinjiramo cyangwa gukoreramo. Yabigambiriye kugabanya iyo myanya yemewe mu buryo bwemewe n’amategeko mu yandi mashyirahamwe y’Abadivantisiti, ariko agira Madison umwihariko kubera ko yahuzwaga n’inama ze ku byerekeye uburezi (ubwisungane, bushingiye ku mirima, bwibanda ku butumwa bw’ivugabutumwa, bushyira imbere Bibiliya, umurimo w’amaboko, no gutegurirwa umurimo mu buryo bufatika kugira ngo hakorwe umurimo mu Majyepfo no hakurya yayo). Ubutumwa bwa Nashville bwaturutse kuri Sister White bwaje mu 1904 no mu 1905, ari na cyo gihe Ishuri rya Madison ryatangiraga, kandi imurikagurisha rya Parthenon ryahindurwaga rikagirwa ikimenyetso gihoraho muri parike ihoraho. Ikimenyetso cy’uburezi bw’Abagiriki n’uburezi bwo mu ijuru byombi byarangiye gutangira mu gihe kimwe kigufi, ari na cyo gihe kimwe aho hatangiwe iyerekwa ry’imipira y’umuriro ya Nashville.

> “Ijoro ryakeye neretswe ikintu. Birashoboka ko ntazigera numva nisanzuye guhishura byose, ariko hari bike nzahishura.

> Byasaga nk’aho umupira munini cyane w’umuriro wamanukiye isi maze ujanjagura amazu manini. Hirya no hino humvikanye induru ivuga iti: “Umwami araje! Umwami araje!” Benshi ntibari biteguye guhura na We, ariko bake baravugaga bati: “Nimuhimbazwe Uwiteka!”

> “‘Ni iki gituma muhimbaza Uwiteka?’ babajije abo kurimbuka gutunguranye kwari kubatunguye.”

> “Kuko ubu noneho tubona icyo twashakishaga.”

> “‘Iyo mwizeraga ko ibyo bintu byari bigiye kuza, ni iki cyatumye mutabitubwira?’ ni yo yari igisubizo giteye ubwoba. ‘Nta cyo twari tuzi kuri ibyo bintu. Kuki mwadusize mu bujiji? Inshuro nyinshi mwagiye mudubona; ni iki cyatumye mutatumenya neza ngo mutubwire iby’urubanza rugiye kuza, kandi ko tugomba gukorera Imana, kugira ngo tudapfa? Ubu turazimiye!’” Inyandiko y’Intoki 102, 1904.

Imiterere y’ubutumwa bwa Nashville yashyizwe mu buryo bw’ahantu mu mimerere y’umwuka yerekeye uburezi nyakuri cyangwa uburezi bw’ibinyoma. Uburezi butegurira ubugingo kuba umuturage wo mu ijuru cyangwa wo mu isi. Nta hantu na hamwe Islamu ivugwa mu iyerekwa rya Nashville rya Mushiki wa White, bityo ni iki cyaba ishingiro ryo gufatanya Islamu n’iyerekwa ry’imipira y’umuriro kuri Nashville? Ni mu buhe buryo gukosora ubutumwa bwa Nashville bwo mu 2020 byahuzwa n’umurimo wa Josiah Litch na Samuel Snow? Gukosora kwabo kwakozwe igihe bamenyaga ko ibihamya bimwe byari byaratumye habaho ubuhanuzi bwa mbere, ari byo bihamya byashyizeho ubuhanuzi bwakosowe.

Ibimenyetso by’Islam byari byaramaze gushyirwaho kera cyane mbere y’uko bihuzwa n’ubutumwa bw’imbuzi bwa Nashville. Ubutumwa bwa Islam bufitanye isano itaziguye n’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Uku kuri kugaragazwa n’abahamya benshi bo muri Bibiliya. Imbuzi y’umumarayika wa gatatu igereranya imbuzi yerekeye ikimenyetso cy’ubutware bw’umwami wo mu majyaruguru, kandi imbuzi ya Islam igereranwa n’imbuzi y’abana bo mu burasirazuba.

> Ariko inkuru ziturutse iburasirazuba n’iziturutse amajyaruguru zizamutera umutima uhagaze; ni cyo kizamutera gusohokana uburakari bwinshi kugira ngo arimbure kandi atsembe rwose benshi. Daniel 11:44.

Marayika wa gatatu yinjiye mu mateka ku wa 22 Ukwakira 1844 igihe impanda ya karindwi yatangiraga kuvuza. Impanda ya karindwi ni na yo makuba ya gatatu ya Isilamu. Ubugome bwo kwigomeka bwo mu 1863 bwacecekesheje ukuvuza kw’impanda ya karindwi kugeza ku wa 9/11, igihe marayika wa gatatu yamanukaga mu Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani, ubwo inyubako nini za New York zasenywaga no gukozwaho n’imbaraga z’Imana.

9/11 yari alpha, cyangwa intangiriro y’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso, kikazarangirana na omega, cyangwa iherezo ry’ishyirwaho ry’ikimenyetso ku bihumbi ijana na mirongo ine na bine, mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba.

9/11 ni yo alufa y’igihe cyo kugeragezwa kw’ishusho y’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, kikazarangira kuri omega y’igihe cyo kugeragezwa kw’ishusho y’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, ibaho igihe ikimenyetso cy’inyamaswa gishyizweho ku gahato muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

9/11 ni yo alfa, ari yo ntangiriro y’urubanza rw’abazima ku nyamaswa y’isi, harimo amahembe yayo y’Abarepubulikani n’ay’Abaporotesitanti, rukazarangira ku itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba.

9/11 ni yo ntangiriro y’“umunsi wo kwitegura k’Umwami,” urangirana n’ikigeragezo cyo ku munsi w’Isabato y’Umwami.

9/11 ni yo alfa y’iyubakwa ry’urusengero, ihagarariwe n’ibuye ry’ifatizo, bikazarangira igihe omega, ari ryo buye ryo ku mutwe, rishyizwe ku rusengero.

9/11 ni alufa y’ishyano rya gatatu muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, kandi iryo shyano rirangirira ku mutingito wo mu Ibyahishuwe 11, ari wo tegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Kuri uwo mutingito ni ho ishyano rya gatatu riza vuba. Amateka y’imipira y’umuriro ya Nashville aba mbere y’uko igihe cy’imbabazi gifungwa ku itegeko ryo ku Cyumweru, n’ubwo hari itangazo ry’abaciraho iteka Abadiventisti b’i Lawodikiya bavuga bati: “Ubu turazimiye.”

Igitabo cya Yoweli no gusohora kwacyo kuri Pentekote byashyize ahagaragara impaka zerekeye ubutumwa bw’Imboro ya Saa Sita z’Igicuku, igihe itsinda rimwe ridashobora gusobanukirwa n’ukwiyongera kw’ubumenyi rishinja abasobanukiwe ko basinze. Guhangana kw’abasinzi ba Efurayimu n’abanyabwenge ni ingingo ikunze kuvugwa mu Ijambo ry’ubuhanuzi ry’Imana. Kimwe mu bice by’ukuri ni uko ubutumwa ari ubutumwa bw’icyiciro bibiri, nk’uko byagaragajwe na Petero mu cyumba cyo hejuru hanyuma nyuma yaho mu rusengero. Bigaragazwa n’urubanza rutangirira ku nzu y’Imana, maze rugakurikirwa n’abari hanze y’inzu y’Imana. Uburyo bw’urubanza na bwo bugaragazwa n’amajwi abiri yo mu Ibyahishuwe cumi n’umunani, aho ijwi rya mbere ari 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, hanyuma ijwi rya kabiri ryo mu murongo wa kane rikagaragaza itegeko ryo ku Cyumweru. Itandukaniro ry’ubutumwa nyakuri n’ubutumwa bw’ibinyoma bw’ubuhanuzi bw’imvura y’itumba na ryo ryerekanwa na Eliya, uwo Malaki yerekana ko azagaruka mbere gato y’iherezo ry’igihe cy’imbabazi.

Ibimenyetso by’abanyabwenge n’abapfapfa ku Musozi wa Karumeli byari “Eliya umunyabwenge” n’abahanuzi b’abapfapfa ba Bali. Eliya ni Petero, kandi abahanuzi ba Bali ni ibisindisha bya Efurayimu. Iyo ibisindisha by’abapfapfa bimaze kugaragazwa nk’abahanuzi b’ibinyoma ba Bali, binyuze mu isukwa ry’umuriro, abantu amaherezo barasubiza bati: “Uwiteka ni we Mana.” Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya bagaragazwa batyo, mu isohozwa ry’ubuhanuzi bwa Nashville. Abari hanze y’Ubwadiventisiti, maze bagakangukira ubwo kutizerwa kw’abapfapfa, bazanwa mu kwemezwa n’icyaha, ariko igihe cy’igeragezwa cyabo ntikiraba gisojwe. Ishusho yo kugaragazwa kw’abakobwa b’abanyabwenge n’ab’abapfapfa, ihagarariwe n’ubutumwa bw’umuburo bwa Nashville, ni ikimenyetso cy’inzira mu isohozwa rya nyuma ritunganye ry’umugani w’abakobwa icumi.

Ugucika intege kwabayeho ku wa 18 Nyakanga 2020 gusobanura ubutumwa bugomba gukosorwa, ndetse no kugaragaza abari muri Adventism bafite amavuta, n’abatayafite. Abo batari bafite ubutumwa bw’amavuta butanga umuburo kuri Nashville bahita bagereranywa n’abafite ayo mavuta. Muri ayo matsinda abiri—iry’abafite cyangwa abatari bafite amavuta y’ubutumwa—itsinda rimwe ryanyuze mu gucika intege kwagereranyijwe no gucika intege kwa mbere mu mateka y’Abamillerite, irindi ryo ntiryagize iyo mibereho. Hatabayeho ugucika intege kwagereranyijwe n’Abamillerite, nta gukosorwa kwakorwa ku buhanuzi ubwo ari bwo bwose butasohoye. Kuba ubuhanuzi bwa Nashville bwo mu 2020 bwarerekezaga kuri Islamu bihuye n’ingingo y’ubutumwa bwananiwe busaba gukosorwa.

Ikimenyetso cy’ibi kiboneka mu kuba amateka arimo ukuza kw’imipira y’umuriro ya Nashville atari gusa ay’uko ahura n’amateka y’ugucika intege kwa mbere kw’Abamilerite, n’ikorwa ry’ikosorwa ry’ubutumwa nyuma yaho, ahubwo kandi kubera ko abera mu mateka atangirana no kuza kw’umumarayika wa gatatu ku wa 9/11, bikaranga ukuza kwa Isilamu y’ishyano rya gatatu, kandi iyo Isilamu ikaza nanone mu buryo bw’ubuhanuzi ku mutingito w’itegeko ryo ku Cyumweru wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe. Kugumana Isilamu mu butumwa, hatabayeho kuvugwa kwayo mu buryo butaziguye na Mushiki waacu White ku byerekeye Isilamu n’umuburo wa Nashville, bishingiye ku nsanganyamatsiko y’ayo mateka, ari yo Isilamu.

Mu ngingo ya ijana na mirongo itanu n’eshatu y’uruhererekane rufite umutwe uvuga ngo Igitabo cya Daniyeli twagaragaje ko, dukurikije ubuhamya bwa Balamu n’indogobe, Islamu, ihagarariwe n’indogobe, yari kuzagira imikoranire itatu y’ingenzi na Leta Zunze Ubumwe z’Amerika mu mateka ahera ku wa 9/11 akageza ku itegeko ryo ku Cyumweru. Twagaragaje ko 9/11 ari yo ya mbere, hanyuma ko ku wa 7 Ukwakira 2022 ari yo ya kabiri. Twabonye ko igitero cya mbere cyibasiye igihugu cy’ubwiza cyo mu mwuka, naho igitero cya kabiri kikagabwa ku gihugu cy’ubwiza nyakuri cya Isirayeli, kandi ko igitero cya gatatu kizaba igitero kizabaho ku gihe cy’umutingito w’itegeko ryo ku Cyumweru. Twerekanye ko amateka ya Balamu kuri uru rwego rw’ubuhanuzi yari afite ikimenyetso cy’ukuri, kuko igitero cya mbere n’icya nyuma byagabwe ku gihugu cy’ubwiza cyo mu mwuka, naho igitero cyo hagati kikagabwa ku gihugu cy’ubwiza nyakuri, kikaba ikimenyetso cy’ubwigomeke. Ubu noneho tubona ko igitero cya kane, kiranga intangiriro y’ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku, kizabera mu gihugu cy’ubwiza cyo mu mwuka igihe imipira y’umuriro ya Nashville izaba isohoye. Ibi bivuga ko igitero cya kabiri cya Balamu n’indogobe ye gikubye kabiri, aho icya mbere muri ibyo bitero bibiri kizagabwa ku gihugu cy’ubwiza nyakuri, naho icya kabiri kikagabwa ku gihugu cy’ubwiza cyo mu mwuka.

Iyo ngingo yagaragaje ukuri kutuzuye, ariko Intare yo mu muryango wa Yuda ubu yahishuye nk’ikindi gihamya cy’isano y’ubuhanuzi ihuza Islamu n’imipira y’umuriro ya Nashville. Indi mpamvu ishyigikira isano rya Islamu n’imipira y’umuriro iboneka mu mirongo y’ivugurura y’amateka yera. Buri gikorwa cyose cy’ivugurura kigira insanganyamatsiko yacyo bwite yihariye, ikwira hose muri icyo gikorwa cyose cy’ivugurura. Mu gikorwa cy’ivugurura cya Mose, cyari kijyanye no kwinjira mu isezerano n’ubwoko bwatoranyijwe. Mu murongo w’ivugurura wa Kristo, cyari kijyanye na Mesiya. Mu murongo w’ivugurura wa Dawidi, cyari kijyanye n’Amategeko Cumi n’Ubuturo Bwera. Ku ba Millerite, insanganyamatsiko yari igihe cy’ubuhanuzi, kuko ba Millerite bitwaje “ubutumwa bw’igihe.” Igihe marayika wa gatatu yageraga ku wa 9/11, insanganyamatsiko y’umurongo w’ivugurura w’abijana na mirongo ine na bane yamenyekanye ko ari Islamu yo muri wo wa gatatu, abana b’iburasirazuba, indogobe y’ubuhanuzi bwa Bibiliya, amafarashi y’intambara yo mu Ibyahishuwe cya cyenda, umuyaga w’iburasirazuba, inzige, no kurakaza amahanga.

Umutingito wo mu Byahishuwe igice cya cumi na kimwe uranga Isilamu yo muri ishyano rya gatatu, kandi nanone ugahagararira iherezo ry’ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku. Induru yo mu Gicuku yagereranyijwe no kwinjira kwa Kristo i Yerusalemu mu buryo bw’ubwami, byatangiriye ku kurekurwa kw’indogobe. Intangiriro y’Induru yo mu Gicuku mu mateka y’Abamilerite yabaye ukuza kwa Samuel Snow ageze ku ifarashi mu materaniro y’ingando yabereye i Exeter. Intangiriro y’igihe cy’Induru yo mu Gicuku irangwa n’ibimenyetso bya Isilamu. Hariho ubuhamya bwinshi bwemeza ko ubutumwa bwakosowe bwo ku wa 18 Nyakanga 2020 bukubiyemo Isilamu nk’igice cy’ubutumwa bw’imbuzi. Nta tariki yagaragajwe, ariko ibisongo by’umuriro bya Nashville byerekana impaka zerekeye “vino nshya” mu minsi y’imperuka, bityo ibisongo by’umuriro bya Nashville bikubiyemo Isilamu; ariko se bite ku kumenya ibyo bisongo by’umuriro nk’intwaro za nikleyeri?

Ubutumwa bugomba gukomeza kugumana kwita Isilamu umwanzi mu gitero, bushingiye ku bahamya benshi. Ikosa ryo gushyiraho igihe rigomba gukosorwa rigereranywa na 1840 na 1844 zombi. Igihe ntikikiri kuba igice cy’ubutumwa bw’ubuhanuzi, nubwo imibare yo ikiri yo. Ikosa rigereranywa no kutumva neza ibyerekeye ubuturo bwera na ryo rigomba gukemurwa; ariko mbere y’uko rikemurwa kandi rikinjizwa mu butumwa bwakosowe, ikosa ryagereranyijwe no kutumva neza ibyerekeye ubuturo bwera rigomba kubanza kumenyekana. Ni iki uko kutumva neza ibyerekeye ubuturo bwera kwagereranyaga mu muburo wa Nashville wo ku wa 18 Nyakanga?

Ndemeza ko ibisubizo biboneka mu mucyo umaze guhishurwa buhoro buhoro kuva mu mpera za 2023. Imirongo itatu ibangikanye y’ibice cumi na kimwe, itangirira ku gice cya cumi na kimwe ikarangirira ku gice cya makumyabiri na kabiri mu Itangiriro, Matayo n’Ibyahishuwe, ni ugusubizwaho kw’isezerano ry’Imana n’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Mbese twanga impano yayo y’imbabazi twitwara nk’aho tutumvise ihamagara ryayo, cyangwa dupfukama maze tukavuga mu mbaraga zacu za kimuntu tuti: “ibyo ategeka byose, nzabikora?” Cyangwa se twemerera Umwuka Wera kwandika amategeko yayo ku mitima no mu bwenge bwacu?

Ibisubizo biboneka kandi mu ihishurwa rya Daniyeli igice cya cumi na kabiri, mu gufungurwa kw’iyo mirongo itatu igaragaza igihe nk’ubutumwa bw’abamarayika ba mbere, uwa kabiri n’uwa gatatu. Iyo mirongo itatu kandi ishyira ikimenyetso kuri 31 Ukuboza 2023 mu murongo wa karindwi, 18 Nyakanga 2020 mu murongo wa cumi na kabiri, maze kuva mu 1989 kugeza ku itegeko ryo ku cyumweru no gukomeza kugera ku iherezo ry’igihe cy’imbabazi bigahagarara, ibyo bishushanywa mu murongo wa cumi na rimwe. Uko kuri uko ari kutatu, muri iyo mirongo itatu, kuboneka muri uwo mwanya nyirizina w’Ibyanditswe aho hatanzwe gahunda y’ibigeragezo by’inshuro eshatu ihora ibaho igihe cyose ubuhanuzi bufunguwe!

Kristo ntiyahishuye gusa ikigeragezo cy’inshuro eshatu cyo muri Daniyeli 12, ahubwo yanagaragaje ko ibyo bigeragezo ari ikigeragezo cy’ishingiro, kigakurikirwa n’ikigeragezo cy’urusengero, hanyuma kigakurikirwa n’ikigeragezo cyo gupima ukuri. Yakomeje kandi agaragaza ko ikigeragezo cy’ishingiro cyatangiye ku wa 31 Ukuboza 2023 kandi ko cyashingiye ku kigeragezo cy’ishingiro cy’umutwe w’Abamillerite, nk’uko bigaragazwa n’uko antikristo ari ikimenyetso gishyiraho iyerekwa ry’inyuma.

Hanyuma yagaragaje ikigeragezo cya kabiri n’icy’urusengero nk’uko kigereranywa n’iyerekwa rya Kristo mu rusengero Daniyeli yabonye mu gice cya cumi. Icyo kigeragezo kirimo kuba ubu. Guhishurwa kwa Daniyeli 12 kw’amatariki ya 1989, 18 Nyakanga 2020, 31 Ukuboza 2023, n’itegeko ryo ku Cyumweru bikubiyemo iyerekwa rya Roma n’iyerekwa rya Kristo. Ayo mayerekwa yombi ashyirwa ahagaragara mu iyerekwa rimwe na ryo nyine aho guhishurwa kw’igice cya cumi na kabiri kuboneka. Ibyo bice bitatu ni iyerekwa rimwe, kandi iyerekwa rya Kristo ni ikigeragezo cy’urusengero mu gice cya cumi, iyerekwa rya antikristo ni ikigeragezo cy’ishingiro mu gice cya cumi na kimwe, kandi ibimenyetso by’inzira by’abihumbi ijana na mirongo ine na bane mu gice cya cumi na kabiri bigereranya ikigeragezo cya gatatu n’icya nyuma gihamya, aho abapfapfa batandukanirizwa n’abanyabwenge, mu gihe benshi bejeshwa, bazezwa umweru, kandi bageragezwa.

Ikigeragezo cy’urusengero cyafunguye umucyo wo mu Balewi makumyabiri na gatatu, ari wo mucyo w’isanduku y’isezerano, ari na wo mucyo wa alufa w’Isabato y’umunsi wa karindwi n’umucyo wa omega w’Isabato y’umwaka wa karindwi. Umucyo w’izo Sabato za alufa na omega ugaragaza umucyo wo kwigira umuntu. Uwo mucyo ugaragaza Imana yambara umubiri wa kimuntu kugira ngo isubizeho ubumwe bw’Ubumana n’ubumuntu, ari wo murimo Kristo yatangiye ku wa 22 Ukwakira 1844; umurimo asoza ubu mu rubanza rw’abazima.

Umucyo wo mu gitabo cy’Abalewi makumyabiri na gatatu wahuje iminsi mikuru y’itumba ya alfa n’iminsi mikuru y’umuhindo ya omega kugira ngo uzane amateka nyirizina kuva ku ya 31 Ukuboza 2023 kugeza ku irangira ry’igihe cy’igeragezwa cy’umuntu. Muri uwo murongo, ikigeragezo cy’ishingiro kigaragazwa ko kigeze ku ya 31 Ukuboza 2023, kandi ikigeragezo cy’urusengero kigaragazwa ko gitangira mu 2025, kikazakomeza kugeza ku kigeragezo ntarengwa cy’umunsi mukuru w’amakondera. Ijwi riri mu butayu ryatangiye muri Nyakanga 2023 rigaragazwa n’umunsi mukuru w’imigati idasembuwe warangiye iminsi itanu nyuma y’ikirangirire cy’ibice bitatu. Hanyuma hakurikiraho igihe cy’iminsi mirongo itatu, cyakurikiwe n’ikirangirire cy’ibice bitatu, nacyo kigakurikirwa n’iminsi itanu, bityo bikagaragaza intambwe eshatu z’ubutumwa bwiza bw’iteka ryose. Ikirangirire cya alfa cy’ibice bitatu gikurikiwe n’iminsi itanu kikaba marayika wa mbere, iminsi mirongo itatu ikaba marayika wa kabiri, kandi ikirangirire cya omega cy’ibice bitatu gikurikiwe n’iminsi itanu kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru rya Pentekote kikaba marayika wa gatatu.

Kristo na we yafunguye umucyo wa Abalewi makumyabiri na batatu, yubaka isanduku y’isezerano mu rusengero mu gihe cy’igeragezwa. Ubutumwa cyangwa marayika w’Isabato y’umunsi wa karindwi ku ruhande rumwe rw’isanduku, na marayika w’Isabato y’umwaka wa karindwi ku rundi ruhande rw’isanduku, bahagarariye abakerubi batwikiriye bareba mu isanduku. Mu mateka yo gushyirwaho ikimenyetso cy’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, umucyo w’impande ebyiri w’abo bamarayika bombi ugereranya Isabato y’umunsi wa karindwi, kandi inyigisho yo kwigira umuntu igereranya ingingo izakomeza kwigwa iteka ryose.

Birumvikana, niba udashoboye kubona ibihe birindwi nk’ikimenyetso cya yubile, Itangazo ry’Umwuka ryo Kubohoza ryo mu 1863, icyo gihe ntuzabona ko ubuhanuzi bwa alfa na omega bwa William Miller bwari ibihe birindwi n’iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu. Kutabasha kubona akamaro k’ubwo buhanuzi bubiri bw’igihe bufitanye isano bibangamira kumenya na gato ko 1798 ihagarariye ibihe birindwi, kandi ko 1844 ihagarariye iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu. Kubura ubwo bumenyi byatuma kuba wabasha kubona ko, igihe Abalewi makumyabiri na gatatu ihuzwa hamwe umurongo ku wundi murongo, ugahuza imirongo yayo makumyabiri n’ibiri ya mbere igaragaza iminsi mikuru yo mu mpeshyi n’imirongo makumyabiri n’ibiri ya nyuma y’iminsi mikuru yo mu gihe cy’isarura; uwo murongo utangirana n’Isabato y’umunsi wa karindwi ihagarariwe na 1844, kandi Isabato isoza uwo murongo w’imirongo mirongo ine n’ine ni Isabato y’igihugu ihagarariwe na 1798.

Kunanirwa kubona isano iri hagati y’amasabato yombi bigaragaza kunanirwa kubona ko ibihe birindwi byo mu 1798 ari ubumuntu, kandi ko iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu yo mu 1844 ari Ubumana. Mu buhumyi bungana butyo, byasa n’aho ari ibintu bitashoboka rwose kumenya ko umucyo wa alufa w’Isabato y’umunsi wa karindwi n’umucyo wa omega w’inyigisho y’ukwigira umuntu biri kugaragaza umurimo wa Kristo wo guhuza Ubumana bwe n’ubumuntu bw’umuntu wacumuye. Umurimo wa Kristo wo guhuza Ubumana bwe n’ubumuntu bwacu ni wo murimo wo guhuza 1798 na 1844, kuko 1798 ihagarariye umubiri wa kimuntu kandi 1844 ihagarariye Ubumana.

Muntu yaremwe mu ishusho y’Imana, afite kamere yo hejuru na kamere yo hasi. Kamere yo hejuru y’umuntu ni iya kamere y’icyaha kandi yagurishijwe kuba imbata y’icyaha. Kristo aha umutima wahindutse ubwenge Bwe mu gihe cyo guhinduka, kuko guhinduka ari ho gutsindishirizwa kubera, kandi gutsindishirizwa ni ukugirwa umukiranutsi. Kamere yo hasi ntishobora gucungurwa ako kanya, kandi isezerano ry’ubutumwa bwiza ku byerekeye kamere yo hasi ni uko tuzahabwa umubiri uheshejwe ikuzo mu kugaruka kwa Kristo. Kamere yo hejuru ni ubwenge, kandi kamere yo hasi ni umubiri. Kamere yo hejuru ni ubuhanuzi bw’ibihe birindwi bwasojwe ku wa 22 Ukwakira 1844 ku Munsi w’Impongano, igihe impanda ya karindwi n’impanda ya yubile byombi byatangiraga kuvuza. Ibihe birindwi bya kamere yo hasi byarangiye mu 1798, kuko idashobora guhindurwa nshya kugeza ku Kuza kwa Kabiri kwa Kristo.

Ibihe birindwi byo mu 1798, ibihe birindwi byo mu 1844, n’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu byo mu 1844 bigaragaza umurimo wa Kristo watangiye ku wa 22 Ukwakira 1844. Uwo murimo wari uwo guhuza Ubumana bwe n’ubumuntu, ariko igihe urusengero rugizwe n’ubumuntu n’Ubumana rwagombaga kwifatanya mu 1844, 1798 ntiyari ikwiye kubarwamo, kuko igaragaza urugo rw’Abanyamahanga.

Ikigeragezo cy’urusengero gikubiyemo gupima urusengero, kandi mu ntangiriro y’amateka yo guhishurirwa kwatangiriye mu mwaka wa 2023, uguhishurwa kw’inkuba ndwi kwagaragaje amateka ava ku gutenguha kwa mbere kugera ku gutenguha gukomeye nk’iyerekana rya nyuma kandi ritunganye ry’amateka ahagarariwe n’inkuba ndwi, ayo ihumekerwa rivuga ko ahagarariye ibyabaye mu gihe cy’amateka y’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri, kandi nanone n’ibyabaye by’igihe kizaza byagombaga guhishurwa mu buryo bwabyo bukurikirana. Isohozwa ritunganye ryashyizwe mu rwego rw’ukuri rwari rumwe mu byahishuwe bya mbere byaje mu mwaka wa 2023. Ugutenguha kwabaye ku ntangiriro kwahagarariye ugutenguha kwa omega, kandi hagati hari inama y’inkambi yo muri Exeter, aho abanyabwenge n’abapfapfa batandukanyijwe hashingiwe ku “mavuta” y’ubutumwa.

Urusengero rw’Abamillerite rwubatswe ruva mu gucika intege kujya mu gucika intege, bityo bikagaragaza ko urusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine rwubatswe ruhera ku ya 18 Nyakanga, 2020, rukageza ku itegeko rya ku Cyumweru rigiye kuza vuba aho urugi ruzafungirwa mu mugani, nk’uko byagenze ku ya 22 Ukwakira, 1844. Amateka agaragazwa n’inkuba ndwi ni na yo mateka agaragazwa mu mucyo wa Daniyeli cumi na kabiri. Umucyo w’iminsi igihumbi na magana abiri na mirongo cyenda yo muri Daniyeli cumi na kabiri uhuza mu buryo butaziguye n’igihe cy’imyaka mirongo itatu kigaragazwa mu murongo wa cumi na umwe. Nanone uhuzwa n’iyo myaka mirongo itatu irangwa n’uhagarariye bwa mbere isezerano ryagiranye n’ubwoko bwatoranyijwe hamwe n’umuhanuzi wahagurukijwe kugira ngo agaragaze ihinduka ry’umubano w’isezerano uva kuri Isirayeli ya busanzwe ujya kuri Isirayeli ya mwuka. Iyo minsi mirongo itatu iri hagati mu rwego rwa Abalewi makumyabiri na gatatu ni yo myaka mirongo itatu y’intambwe ya mbere y’isezerano ry’Imana ry’inshuro eshatu yagiranye na Aburahamu. Iyo myaka mirongo itatu kuva mu wa 508 kugeza mu wa 538 yo mu murongo wa cumi na umwe ni ikimenyetso cy’ubutambyi bw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Iminsi mirongo itatu iri mu miterere ya Levitiko makumyabiri na gatatu ni igice cy’iminsi mirongo ine Kristo yigishijemo abigishwa Be ababwiriza imbonankubone kugeza ubwo azamuriwe mu ijuru. Mirongo itatu ni ikimenyetso cy’abatambyi batangiraga umurimo wabo bagejeje ku myaka mirongo itatu. Imyaka mirongo itatu yo kuva mu wa 508 kugeza mu wa 538 iranga ihinduka riva kuri Roma y’abapagani rijya kuri Roma ya gipapa, kandi mu kubigenza gutyo ikaranga ihinduka riva ku butambyi bwa Lawodikiya bw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine rijya ku butambyi bwa Filadelifiya bw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Iryo hinduka riba mu ntambwe eshatu nk’uko bigaragazwa n’umwaka wa 508 igihe “ibya buri munsi” byakuweho, n’itegeko rya Yusitiniyani ryo mu wa 533, rikurikiwe n’itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu wa 538, ubwo iryo hinduka ryari rirangijwe burundu.

Iyo myaka mirongo itatu ishushanya igihe cyo mu 1989 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, ubwo ubwoko bw’Imana bwa Filadelifiya bwashyizweho ikimenyetso cye, buzamurwa nk’urusengero rwayo kugira ngo isi yose ibubone. Hanyuma isi izacira urubanza hagati ya Kristo ugereranywa n’ubwoko bwe, bwicaye mu ijuru hamwe na Kristo bityo bukaba buri mu rusengero rw’Imana; cyangwa hagati y’umuntu w’icyaha wicaye mu rusengero rw’Imana yerekana ko ari Imana. Mu itegeko ryo ku Cyumweru riri hafi kuza, abakozi bo ku isaha ya cumi n’imwe, ari na bo mbaga y’abantu benshi, bazahura n’ikigeragezo shingiro. Mbese Isabato y’umunsi wa karindwi ni yo Sabato y’Imana, cyangwa umunsi w’izuba ni wo Sabato y’Imana?

> “Maze noneho haca hanyura imbere ye. Yari yarerekanywe umurimo wa Satani wo kuyobya Abayuda ngo bange Kristo, kandi biyemerera ko bubaha amategeko ya Se. Noneho abona ko isi yitwa iya Gikristo iri mu buyobe nk’ubwo, yiyemerera ko yakiriye Kristo nyamara yanga amategeko y’Imana. Yari yarumvise abatambyi n’abakuru bavuga mu gutaka kw’ubusazi bati: ‘Mumukuraho!’ ‘Mubambishe, mubambishe ku musaraba!’ kandi noneho yumva abarimu biyita Abakristo bavuga bati: ‘Mukuraho amategeko!’ Abona Isabato ihonyorwa, maze hashyirwaho urwego rwahimbwe ruyisimbura. Mose yongeye kuzuzwa no gutangara n’ubwoba. Byashobokaga bite ko abizera Kristo banga amategeko yavuzwe n’ijwi rye bwite ku musozi wera? Byashobokaga bite ko umuntu wese utinya Imana ashyira ku ruhande amategeko ari yo shingiro ry’ubutegetsi bwayo mu ijuru no mu isi? Mose yabonye n’ibyishimo ko amategeko y’Imana agihabwa icyubahiro kandi agashyirwa hejuru n’abake bake bizerwa. Yabonye urugamba rukomeye rwa nyuma rw’abafite ububasha bwo ku isi rwo kurimbura abubahiriza amategeko y’Imana. Yarebye mbere ku gihe Imana izahagurukira guhana abaturage bo mu isi kubera gukiranirwa kwabo, kandi abatinye izina ryayo bazatwikirwa kandi bahishwe ku munsi w’uburakari bwayo. Yumvise isezerano ry’Imana ry’amahoro rigirirwa abubahirije amategeko yayo, igihe ivugira ijwi ryayo ahantu hayo hera maze ijuru n’isi bigahinda umushyitsi. Yabonye ukuza kwa kabiri kwa Kristo mu bwiza, abapfuye bakiranuka bazurwa bagahabwa ubugingo butazapfa, kandi abera bakiriho bagahindurwa batabonye urupfu, maze bose hamwe bakazamukanwa n’indirimbo z’ibyishimo bajya mu Murwa w’Imana.” Patriarchs and Prophets, 476.

Abantu benshi cyane, ari bo Banyamahanga n’abakozi b’isaha imwe, bageragezwa n’ikigeragezo cy’ishingiro, maze ako kanya hagakurikiraho ikigeragezo cy’urusengero. Mbese urusengero rw’umuntu rwa Roma rufite umuntu w’icyaha ni rwo rutare cyangwa ni wo musenyi muzubakaho ukwizera kwanyu? Cyangwa se ni urusengero rw’ukwigira umuntu, ari rwo bumenyamana n’ubumuntu byahujwe, ari na rwo rusengero rw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine Petero yita “inzu y’umwuka?” Muri icyo gihe cyo kugeragezwa kw’ishingiro n’urusengero, gutotezwa kuzasohoza ikigeragezo gikemura cyo mu ntambwe ya gatatu, maze igihe cy’igeragezwa cy’umuntu kirangire.

Intare yo mu muryango wa Yuda ubu irimo kuzuza amateka yahishwe yo mu murongo wa mirongo ine, kandi yazanye umucyo urushijeho kuba mwinshi binyuze mu buhanuzi butatu bw’imyaka magana abiri na mirongo itanu bwa Kuro, Nero na Trump; kandi yabikoze muri cya gihe nyirizina ubwo Yari yashimangiye umurimo wo kwamamaza ubutumwa bwakosowe bwa Nashville. Umurongo wa Nero utanga imiterere y’ishingwa rya nyuma ry’igishushanyo cy’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika hanyuma no mu isi. Umurongo wa Kuro wo mu 457 mbere ya Kristo ugaragaza amateka ari hagati ya Raphia na Panium, ari yo mateka ari hagati y’Intambara ya Ukraine n’Intambara ya Gatatu y’Isi Itangira igihe Panium ihurira na Actium mu itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Umurongo wa Trump urangira muri uyu mwaka ku wa 4 Nyakanga.

Nero ni ikimenyetso cy’itotezwa; itorero rya Simuruna rigaragaza amateka akomeza kugeza ubwo itotezwa rirangira nyuma y’imyaka 250, ku itorero rya Perigamo no ku bwumvikane bwo kwitesha ukuri. Uwo murongo ugaragaza ishyirwaho ry’ishusho, bityo ugahuza n’amateka igihe ishusho ya Kristo iri gushyirwaho mu rusengero Rwe. “Itegeko” ni ryo ntangiriro iyobora ku itegeko rya mbere ryo kubahiriza ku Cyumweru, rikurikirwa n’urugi rufunze rw’itandukaniro hagati y’iburasirazuba n’iburengerazuba, abanyabwenge n’abapfu, ingano n’urumamfu, n’abakijijwe cyangwa abarimbuka. “Itegeko” ritangiza icyo gihe ni na ryo “tegeko” ritangiza icyo gihe nyine cy’igeragezwa ku isi. Bityo rero, “itegeko” ni ryo rya mbere kandi ni ryo rya nyuma. Buri kimenyetso cy’inzira ku murongo wa Nero w’imyaka cumi n’irindwi kigaragaza itotezwa rigenda rikaza umurego ry’ikibazo cy’itegeko ryo ku Cyumweru ritangirana n’“itegeko,” ikintu kimeze nk’itegeko ry’umukuru w’igihugu ryo gushyira mu bikorwa icyemezo.

Amategeko atatu ya Kuro yo mu wa 457 mbere ya Kristo agaragaza igihe cy’imyaka cumi n’irindwi gifite ibimenyetso bitatu ku iherezo ryacyo, nk’uko umurongo wa Nero ubikora kandi nk’uko undi murongo wa Kuro ubikora, warangijwe no kuza kw’abamarayika ba mbere, aba kabiri n’aba gatatu kuva mu wa 1798 kugeza mu wa 1844. Intambwe eshatu za Kuro ni intambara ya Raphia, hanyuma imyaka icumi kugeza ku ntambwe ya kabiri, maze nyuma yaho imyaka irindwi kugeza ku ntambara ya Panium. Intangiriro n’iherezo byombi ni intambara, bityo bikaba bitwaje ikimenyetso cya Alufa na Omega. Igihe cya mbere cy’imyaka icumi kigereranya igihe cy’igeragezwa cyatangiye mu wa 2014 n’Intambara yo muri Ukraine, kandi igihe cya kabiri kirangira nyuma y’imyaka irindwi ku ntambara ya Panium.

## Palumoni

Palumoni yahishuye ku Bamilerite ubutumwa bw’igihe mu mateka y’abamarayika ba mbere n’uwa kabiri, kandi ahishura ubutumwa bw’imibare mu mateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, ari bwo mateka y’umumarayika wa gatatu.

Amateka y’ubuhanuzi y’ikigereranyo, nk’ayo myaka makumyabiri n’ibiri kuva mu 1776 kugeza mu 1798 yashushanyijwe n’ubwigomeke bw’Abamakabayo, agaragaza icyateye intangiriro y’ubwami bwa gatandatu, n’icyateye iherezo ry’ubwami bwa gatanu. Perezida wa makumyabiri na kabiri, Grover Cleveland, yari alufa y’abaperezida bashushanya perezida wa omega ari we Donald Trump, nk’uko ari bo baperezida babiri bonyine bakoze manda ebyiri zitakurikiranye. Trump ni perezida wa makumyabiri na kabiri watsindiye manda ya kabiri, iyo habazwe n’abandi baperezida basimbuye abandi bari muri manda ya perezida wababanjirije, hamwe n’abaperezida batsindiye manda ya kabiri ku bwabo. Ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya bwatangiye mu 1798, nyuma y’imyaka makumyabiri n’ibiri ikurikira Itangazo ry’Ubwigenge. 1798 kugeza mu 2026 hagereranywa na 22 ku itariki ya alufa na 22 ku itariki ya omega.

Imirongo itatu igizwe n’ibice cumi na kimwe, itangirira ku gice cya cumi na kimwe ikarangirira ku cya makumyabiri na kabiri. Buri murongo muri iyo mirongo itatu y’ibice cumi na kimwe ugira hagati nyakuri ihagarariwe n’imirongo itatu. Itangiriro rigaragaza igihe “gukebwa” kwatangiweho nk’ikimenyetso cy’isezerano ry’umubano n’ubwoko bwatoranijwe. Iyo ni yo nshuro ya mbere ubwoko bwatoranijwe bwahawe ikimenyetso gihagarariye ubwoko bw’isezerano, kandi muri Matayo imirongo itatu yo hagati igaragaza Ibuye Kristo yari kubakiraho itorero Rye. Iyo mirongo igaragaza igihe izina rya Simoni Bariyona ryahinduriwemo Petero, ibyo bikangana n’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Hagati h’uwo murongo muri Ibyahishuwe hagaragaza isezerano ry’urupfu kuko hagaragaza ubupapa nk’umutwe wa munani ukomoka kuri wa barindwi. Utekereza ko ingaruka zabyo ari izihe, kuba igice cya cumi na kimwe cyo mu *Uwifuzwa Ibihe Byose* kigaragaza ubutumwa bwa Yohana Umubatiza, kandi ko igice cya makumyabiri na kabiri kigaragaza urupfu rwa Yohana?

Hagati muri ibyo bice ibageza ku rupapuro rwa 168, aho umutwe ufite umutwe uvuga ngo Nikodemu utangirira. Igice cya cumi na kimwe gifite umutwe uvuga ngo Umubatizo, naho igice cya makumyabiri na kabiri gifite umutwe uvuga ngo Gufungwa no Gupfa kwa Yohana. Igice cya cumi na kimwe ni ikimenyetso cy’urupfu, ugushyingurwa no kuzuka, nk’uko bimeze no ku gice cya cumi na karindwi na Nikodemu, kandi nk’uko bimeze no ku rupfu rwa Yohana.

Tuzakomeza ibi bintu mu nyandiko ikurikira.

Back to Articles