Article

# Paniumi - Umubare Umunani

Incamake y'Umurongo wa Gatatu

Author

Jeff Pippenger

Published

March 17, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Seleucus III Ceraunus, yategetse igihe gito nk’umwami kuva mu mwaka wa 226 kugeza mu wa 223 mbere ya Kristo, mbere y’uko yicwa cyangwa agapfa mu buryo bw’amayobera. Seleucus III ni we wabaye uwo Antiochus III yasimbuye ako kanya. Abo bavandimwe bombi bagereranya “abana” bavugwa mu murongo wa cumi, kandi bagereranya Reagan na Bush mu mwaka wa 1989.

> Ariko abahungu be bazakangurwa, kandi bazateranya ingabo nyinshi zikomeye; kandi umwe muri bo ntazabura kuza, akuzure hose, kandi ace hagati; hanyuma azagaruka, akangurwe, ageze no ku gihome cye. Daniyeli 11:10.

Umurongo wa cumi ni wo murongo wa gatatu kandi ugereranya “igihe cy’imperuka” mu mwaka wa 1989. Ufitanye isano n’umurongo wa mirongo ine wo mu gice cya cumi na kimwe hamwe na Yesaya 8:8. Isano iri hagati y’iyi mirongo itatu igaragaza ko umurongo wa cumi na rimwe ugereranya intambara iriho ubu muri Ukraine, aho Putin na Zelenskyy ari bo bahanganye bagereranyijwe mu Ntambara ya Raphia ivugwa mu murongo wa cumi na rimwe. Umurongo wa cumi na kabiri ugaragaza ibizakurikiraho nyuma y’intambara ya Ukraine n’iherezo rya Putin. Imirongo ya cumi na gatatu kugeza kuri cumi na gatanu ni intambara ya Panium.

Insanganyamatsiko y’umurongo wa cumi ni “igihe cy’imperuka,” kandi ihuje n’amahame ajyanirana no guhindurwa kudafunze kw’ukuri mu “gihe cy’imperuka”; uwo murongo, nubwo ari umurongo umwe gusa, urimo imirongo myinshi y’ubuhanuzi ihagarariwe mo. Umurongo wa cumi werekana intangiriro y’amateka yahishwe avugwa mu murongo wa mirongo ine, kandi ayo ni yo atangira urugendo rw’umumarayika wa gatatu no gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bane.

Uyu murongo uhuza ibihe birindwi byo mu Balewi makumyabiri na gatandatu nk’uko byamenyekanye mu iyerekwa ritangirira muri Yesaya igice cya karindwi. Uwo mubano ugaragaza ihuzwa ry’ubumana n’ubumuntu, ari ryo kurangiza ubwiru bwo kubaha Imana mu gihe cyo kuvuza impanda ya karindwi, ari yo makuba ya gatatu ya Isilamu.

Umurongo werekana ko 1989 ari cyo gihe cy’imperuka, kandi binyuze ku isano ifitanye n’ibihe birindwi byo muri Abalewi 26, ukubiyemo ukuri shingiro kwa William Miller n’ubwigomeke bwo mu 1863. Uwo murongo utangiza amateka yahishwe yo mu murongo wa mirongo ine. Ni cyo gituma uba ikigize ingenzi cy’ukwiyongera k’ubumenyi kugera mu gihe cy’imperuka mu 1989, kandi ugatangiza ishusho y’ubuhanuzi y’ibyabaye byo hanze bigize amateka yahishwe yo mu murongo wa mirongo ine; kandi, binyuze ku isano yawo n’ibihe birindwi, ukagaragaza kandi ibyabaye by’imbere mu mateka ari hagati ya 1989 n’itegeko ryo ku Cyumweru.

Umubare icumi ni ikimenyetso cy’igeragezwa, kandi isano y’iyo mirongo n’iyerekwa ryo muri Yesaya karindwi ishyira imbaraga ku gusobanukirwa ukuri.

> Kuko umutwe wa Siriya ari i Damasiko, n’umutwe wa Damasiko akaba ari Rezini; kandi mu myaka mirongo itandatu n’itanu Efurayimu izavunagurwa, ku buryo itazaba ikiri ubwoko. Kandi umutwe wa Efurayimu ni Samariya, n’umutwe wa Samariya akaba ari mwene Remaliya. Nimudashaka kwizera, ni ukuri ntimuzakomera. Yesaya 7:8, 9.

Nimutizera niba mutizera ko “umutwe” ugereranya umurwa mukuru (Samariya na Damasiko) n’umwami (Rezini na Peka mwene Remaliya). Nimutasobanukirwa ibyo bimenyetso bitatu bisimburana, mu rwego rw’ibivugwa muri Yesaya 8:8, (ari ko iyerekwa rimwe n’iryo mu gice cya karindwi) ubwo ntimuzashobora kumenya Putin n’u Burusiya ko ari bo mwami w’epfo mu murongo wa cumi n’umwe kugeza ku wa cumi n’itanu.

> Nuko rero, dore Uwiteka azabazamuriraho amazi y’uruzi, akomeye kandi menshi, ni ukuvuga umwami wa Ashuri n’ikuzo cye cyose; kandi azuzura mu migende yazo yose, arengere inkombe zazo zose: kandi azanyura i Buyuda; azarenza urugero, asesekare, agere ndetse no ku ijosi; kandi kurambura kw’amababa ye kuzuzura ubugari bw’igihugu cyawe, yewe Imanweli. Yesaya 8:7, 8.

Insanganyamatsiko yo mu murongo wa cumi ni inzira y’igeragezwa y’ibyiciro bitatu itangira mu gihe cy’imperuka kandi ikageza ku kurangira kw’igihe cy’imbabazi ku cyumweru gitegetswe n’itegeko.

> Nuko arambwira ati: “Igendere, Daniyeli; kuko ayo magambo afunzwe kandi ashyizweho ikimenyetso kugeza igihe cy’imperuka. Benshi bazezwa, bazezweho umweru, kandi bazageragezwa; ariko abanyabyaha bazakomeza gukora ibyaha: kandi nta n’umwe mu banyabyaha uzasobanukirwa; ariko abanyabwenge bo bazasobanukirwa.” Danieli 12:9, 10.

Mu “gihe cy’imperuka” igitabo cya Daniyeli “gikurwaho ikimenyetso,” maze hagatangira uburyo bw’igeragezwa bw’intambwe eshatu, nk’uko bugereranywa na “bezwaga, bakezwa, kandi bageragezwa.” “Abanyabwenge” barasobanukirwa, ariko “abanyabyaha” ntibasobanukirwa. Kubura kwabo gusobanukirwa, nk’uko no kubura amavuta kwabo mu mugani w’abakobwa cumi b’isugi, bituma barimbuka.

> Ubwoko bwanjye burimburwa no kubura kumenya: kuko wanze kumenya, nanjye nzakwanga, kugira ngo utazaba umutambyi wanjye: kuko wibagiwe amategeko y’Imana yawe, nanjye nzibagirwa abana bawe. Hoseya 4:6.

Amagambo ngo “Ubwoko bwanjye” asobanura ubwoko bw’isezerano, kandi aba bantu b’isezerano bagomba kwangwa no kurimburwa bazira “kubura ubwenge.” Itegeko ryo ku cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika ni ikimenyetso cy’inzira aho ibintu byibagirana cyangwa byibukwa. Wibuke umunsi w’Isabato ni ukuri kw’iki gihe kuri iyo ngingo. Ni aho maraya w’i Tiro yibukwa. Ni naho Imana yibuka ibyaha bya Babuloni mu Ibyahishuwe.

> Nuko numva irindi jwi rivuye mu ijuru, rivuga riti: Nimuvemo, bwoko bwanjye, kugira ngo mutifatanya n’ibyaha bye, kandi kugira ngo mutagerwaho n’ibyorezo bye. Kuko ibyaha bye byageze mu ijuru, kandi Imana yibutse gukiranirwa kwe. Mumuhore nk’uko yabahoye, kandi mumwiture incuro ebyiri z’ibyo yakoze: mu gikombe yujuje, namwe mukimwuzurizemo incuro ebyiri. Ibyahishuwe 18:4–6.

Aho ni ho abana, ari bo cyangwa se igisekuru cya nyuma cy’ubuhanuzi cy’Abadiventisiti b’i Lawodikiya, bakurwaho. Aho ni ho abo Daniyeli yita “abanyabyaha” bagaragaza ko bari “baribagiwe” amategeko y’Imana, kandi igice cy’amategeko y’Imana bibagiwe ni amategeko cyangwa amabwiriza y’ubuhanuzi y’Imana. Imvugiro y’aya magambo iragaragaza neza ko babuze “ubumenyi” bwongerwa igihe igitabo cya Daniyeli gifunguwe. Daniyeli agereranya “abanyabwenge” n’“abanyabyaha,” na Yesu agereranya “inkumi z’abanyabwenge” n’“inkumi z’ibipfapfa.” Amosi agaragaza itsinda rimwe nk’“inkumi nziza” nk’abadashobora kubona ubutumwa bw’ubuhanuzi bugaragazwa n’iburasirazuba, amajyaruguru n’inyanja.

> Dore, iminsi iraza, ni ko Uwiteka Imana avuga, ubwo nzateza inzara mu gihugu, itari inzara y’umutsima, kandi itari inyota y’amazi, ahubwo ari iyo kumva amagambo y’Uwiteka; kandi bazazerera bava ku nyanja bajya ku yindi nyanja, no kuva mu majyaruguru bageze iburasirazuba, baziruka hirya no hino bashaka ijambo ry’Uwiteka, ariko ntibazaribona. Uwo munsi inkumi nziza n’abasore bazagwa isari bazize inyota. Abarahira icyaha cy’i Samariya, bakavuga bati: Mana yawe, yewe Dani, ni nzima; kandi bati: Imigenzereze y’i Bērisheba ni mizima; abo na bo bazagwa, kandi ntibazongera guhaguruka ukundi. Amosi 8:11–14.

Ubutumwa badashobora kubona bugaragazwa n’aho barimo babushakira ubwo “bayoba bava ku nyanja bajya ku yindi, kandi bava mu majyaruguru bagasanga iburasirazuba.” Amosi avuga ko aba “bakobwa b’isugi beza” bari mu “nzara” yo kumva “Ijambo ry’Uwiteka,” kandi ko “uwo munsi baziruka hirya no hino bashaka ijambo ry’Uwiteka, ariko ntibazaribona.” Ubutumwa bwafunguwe buvanwa mu gitabo cya Daniyeli mu gihe cy’imperuka mu mwaka wa 1989, mu gusohoora umurongo wa mirongo ine ndetse n’umurongo wa cumi wo mu gice cya cumi na kimwe, busobanurwa mu ncamake mu mirongo ibiri ya nyuma y’icyo gice cya cumi na kimwe.

> Ariko inkuru zizava iburasirazuba no mu majyaruguru zizamutera ubwoba; ni cyo kizamutera gusohoka afite uburakari bwinshi bwo kurimbura no gutsemba rwose benshi. Kandi azashinga amahema y’ingoro ye hagati y’inyanja ku musozi wera w’icyubahiro; nyamara azarimbuka, kandi nta wo kumutabara uzabaho. Daniyeli 11:44, 45.

Abakobwa b’abapfu, beza kandi babi badafite amavuta, ubutumwa bw’iburasirazuba, amajyaruguru n’inyanja, bwanze ubumenyi n’isezerano ry’Imana n’Amategeko yayo, bibukwa n’Imana ku gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Intambara eshatu zigereranywa mu mirongo ya cumi kugeza kuri cumi n’itanu. Nzitandukanya izi ntambara eshatu mu mateka atatu, ariko kandi ni umurongo umwe iyo zirebwe hamwe, kuko umurongo wa cumi ufungura “igihe cy’imperuka” bityo ugatangiza igikorwa cy’igeragezwa cy’intambwe eshatu.

Umurongo wa cumi ufitanye isano n’ibihe birindwi byo mu Balewi makumyabiri na gatandatu, bityo ugahuzwa n’imfatiro z’Abadiventisiti n’umurimo wa William Miller. Intambwe ya kabiri muri za ntambwe eshatu ni ikigeragezo kigaragara cyatangiye igihe umucyo wo mu murongo wa cumi n’umwe n’intambara yo muri Ukraine byatangiraga kugaragara. Ikigeragezo cya kabiri ni icy’amaso kandi kigereranya ikigeragezo cyerekeye ubushobozi bwacu bwo kumenya ibyabaye biriho mu mucyo w’Ijambo ry’ubuhanuzi ry’Imana. Ikigeragezo cya gatatu ni Intambara ya Panium yo mu murongo wa cumi na gatanu, aho izina rya Simoni Barijona ryahinduwe Petero, bityo bikaba byararangaga gushyirwaho ikimenyetso kw’abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine mbere gato y’uko igihe cy’igeragezwa gifungwa n’itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa cumi na gatandatu.

Iyo turebye uko Antiyokusi Maginusi yigaragaje muri buri ntambara eshatu zigereranywa n’umurongo wa cumi, uwa cumi n’umwe, n’uwa cumi na gatanu, tubona kandi amateka yo mu mirongo ya cyenda kugeza ku wa cumi na gatandatu, ni ukuvuka no kugwa k’umuhanuzi w’ibinyoma wo mu buhanuzi bwa Bibiliya.

Imirongo ya mbere kugeza ku ya kane igaragaza ukuzamuka no kugwa kw’ububasha bw’igisato. Imirongo ya cyenda n’iya cumi igaragaza 1798 na 1989, kandi bityo, imirongo ya cyenda kugeza ku ya cumi n’itandatu igaragaza ukuzamuka no kugwa kw’umuhanuzi w’ibinyoma. Imirongo ya mirongo ine kugeza kuri mirongo ine n’itanu igereranya ukuzamuka no kugwa kw’inyamaswa. Imirongo ya cyenda n’iya cumi kandi ihura n’ibihe bibiri by’“iherezo ry’igihe” byo mu murongo wa mirongo ine, ari byo 1798 na 1989.

Mushiki wacu White atumenyesha mu buryo bweruye ko kudasobanukirwa neza “igihe cy’imperuka” bitera urujijo ku birebana n’aho ubuhanuzi bugomba gushyirwa mu bikorwa.

> “Benshi muri iki gihe, mu mwaka wa 1897, bari gukora icyo kintu nyine, kuko batigeze bagira ubunararibonye mu butumwa bwo kugerageza bukubiye mu butumwa bw’abamarayika ba mbere, uwa kabiri, n’uwa gatatu. Hariho abashakashaka mu Byanditswe kugira ngo babone igihamya cy’uko ubwo butumwa bukiri ubw’igihe kizaza. Bakusanya ibihamya by’ukuri kw’ubwo butumwa, ariko bakabunanirwa kubuha umwanya wabwo ukwiye mu mateka y’ubuhanuzi. Ni cyo gituma bene abo bari mu kaga ko kuyobya abantu ku byerekeye aho ubwo butumwa bugomba gushyirwa. Ntibabona kandi ntibasobanukirwa igihe cy’imperuka, cyangwa igihe ubwo butumwa bugomba gushyirwamo. Umunsi w’Imana uraza ugenda bucece, ariko abagabo bitwa abanyabwenge n’abakomeye bariho bavuga amagambo y’ubusa ku byerekeye ‘uburezi bwo hejuru’ bakeka ko bukomoka ku bantu bafite ubushobozi bugarukira. Ntibazi ibimenyetso byo kuza kwa Kristo, cyangwa iby’imperuka y’isi.” Sermons and Talks, volume 1, 290.

Insanganyamatsiko yo mu murongo wa cumi ni “igihe cy’imperuka,” kandi mu gice cya cumi na rimwe hagaragajwamo “ibihe by’imperuka” byinshi. Nimutabona kandi ngo musobanukirwe “ibihe by’imperuka” mu gice cya cumi na rimwe, ntimuzamenya igihe “cyo gushyira ubutumwa mu mwanya wabwo.” Aravuga ati, “hari abashakashaka mu Byanditswe,” kandi nk’uko bimeze ku bahanuzi bose, amagambo ye yerekeza ku minsi y’imperuka; bityo rero, mu minsi y’imperuka abo arimo agaragaza ni itsinda ritumva igihe cy’imperuka, bityo kandi ni bo na bo “inkumi nziza” za Amosi zigwa ntizongere guhaguruka ukundi.

Mu gice cya cumi na kimwe umurongo wa mbere, Dariyo na Kuro bahagaze hamwe kugira ngo bagaragaze igihe cy’imperuka mu mwaka wa 1989. Igihe Ptolomeyo yajyaga i Babuloni agafata umwami w’amajyaruguru akamujyana ari imbohe mu Egiputa mu mwaka wa 246 Mbere ya Kristo, ari byo na byo byari ikimenyetso cy’ishusho ya 1798 nk’uko bigaragazwa mu mirongo ya karindwi kugeza ku wa cyenda, cyari “igihe cy’imperuka.” Umurongo wa cumi ni wo “gihe cy’imperuka” mu mwaka wa 1989.

1798 ni iherezo ry’imyaka ibihumbi bibiri na magana atanu na makumyabiri yo gutatanya yakorewe ubwami bwo mu majyaruguru bwa Isirayeli, yatangiye mu mwaka wa 723 Mbere ya Kristo. Nyuma y’imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu, mu 538, ubupapa bwategetse imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu kugeza mu 1798. Umwaka wa 1798 ni “igihe cy’iherezo,” kuko ari iherezo ry’ibihe birindwi, kandi n’iry’imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu, ndetse n’iry’imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo cyenda yo muri Daniyeli igice cya cumi na kabiri. Umwaka wa 1798 ni “igihe cy’iherezo,” bityo rero 538 na wo ni “igihe cy’iherezo.” Umwaka wa 538 ni iherezo ry’imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu ubupagani bwamaze bukandagira ahera h’Imana n’ingabo zayo, ibyo bikaba byarabanje ubupapa gukora uwo murimo nyine mu gihe kingana gutyo.

538 igereranya no guhabwa ububasha kwa papa, kandi muri ubwo buryo ikongera ikagereranya no guhabwa ububasha kwa papa ku itegeko ryo ku Cyumweru. Itegeko ryo ku Cyumweru riranga “igihe cy’imperuka.” Ni cyo gituma umurongo wa cumi na gatandatu, kimwe n’uwa mbere, uwa karindwi kugeza ku wa cyenda, n’uwa cumi, yose iranga “igihe cy’imperuka.” Uku kuri kugomba gusobanurwa n’abazi igihe ubutumwa bugomba gushyirirwamo. Pompee yasohoye ibivugwa mu murongo wa cumi na gatandatu igihe yafataga Yerusalemu. Yakurikiwe na Yuliyo Sezari, Awugusito Sezari na Tiberiyo Sezari. Ivuka rya Yesu ryari “igihe cy’imperuka,” kandi ryabereye mu gihe cya Awugusito Sezari.

> Nuko mu mwanya we hazahaguruka usoresha mu cyubahiro cy’ubwami; ariko mu minsi mike azarimburwa, bitari mu burakari, kandi bitari no ku rugamba. Daniel 11:20.

Umurongo wa makumyabiri wongera ku rutonde rw’“igihe cy’iherezo” ruvugwa mu gice cya cumi na kimwe, kandi ni na ko bimeze kuri Tiberiyo Kayisari wari ku ngoma mu gihe cyo kubambwa kwa Kristo.

> Nuko mu cyimbo cye hazahaguruka umuntu w’umunyagasuzuguro, batazaha icyubahiro cy’ubwami; ahubwo azaza mu buryo bw’amahoro, maze yigarurire ubwami akoresheje uburyarya bwo gushyeshya. Kandi ingabo zizaza nk’umwuzure zizarengerwa imbere ye, kandi zimenagurwe; ndetse n’umutware w’isezerano. Daniyeli 11:21, 22.

Umusaraba uhagaze hagati mu cyumweru cy’ubuhanuzi Kristo yaje gukomezanya na benshi.

> Kandi azakomeza isezerano na benshi mu gihe cy’icyumweru kimwe; kandi hagati muri icyo cyumweru azahagarika igitambo n’ituro, kandi kubera ikwirakwira ry’ibizira bizatuma habaho ubuhame, kugeza ku iherezo; kandi ibyagenwe bizasukwa ku hagizwe umusaka. Daniyeli 9:27.

Mu isi y’icyumweru, dufite intangiriro n’iherezo, kuko iminsi igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu ya mbere yarangiriye aho nyine indi minsi igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu yakurikiyeho yatangiriye. Icyumweru gihura n’ibihe birindwi byo gutatanya byagiriye ubwami bwo mu majyaruguru, byagereranyaga ubupagani n’ubupapa byombi, bikandagira ahera n’ingabo.

> Nuko numva umwe w’abera avuga; undi mwera abwira wa mwera runaka wavugaga ati: Mbese iyerekwa ryerekeye igitambo gihoraho n’igicumuro cy’umurimbu, rizoza kugeza ryari, kugira ngo ubuturo bwera n’ingabo byombi bihindurwe ibinyagiro byo gukandagirwa? Danieli 8:13.

538 ni “igihe cy’imperuka,” kandi gihura n’umusaraba, na wo ukaba ari iherezo ry’igihe cy’ubuhanuzi. 538 n’umusaraba bitanga abahamya babiri bemeza ko byombi, intangiriro n’iherezo by’ubuhanuzi, bishyirwaho ikimenyetso cy’ubuhanuzi nk’“igihe cy’imperuka.”

Umurongo wa makumyabiri na rimwe n’uwa makumyabiri na kabiri, umurongo wa makumyabiri, umurongo wa cumi na gatandatu, umurongo wa cumi, imirongo ya karindwi kugeza ku wa cyenda, n’umurongo wa mbere, byose biranga “igihe cy’imperuka.” Umurongo wa makumyabiri na gatatu ugaragaza isezerano Abayahudi b’Abamakabayo bagiranye n’i Roma ya gipagani hagati ya 161 na 158 mbere ya Kristo. Amateka y’Ingoma y’Abahasmoneya, uhereye ku ntambara yabo ya mbere kugeza ku iherezo ryayo mu irimbuka rya Yerusalemu mu mwaka wa 70 nyuma ya Kristo, ahagarariye Ubuporotesitanti bwahakanye ukwizera muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, butangira mu 1844, ku iherezo ry’ubuhanuzi bw’igihe, bityo akaba ari “igihe cy’imperuka,” kandi bukazarangira ku itegeko ryo ku Cyumweru nk’uko bigaragazwa n’umwaka wa 70 nyuma ya Kristo.

Umurongo wa makumyabiri na gatatu ugaragaza “igihe cy’imperuka” mu mwaka wa 167 Mbere ya Kristo ku rugamba rw’i Modein, kandi no mu mwaka wa 70 Nyuma ya Kristo, byombi bikaba bishushanya 1844 n’itegeko ryo ku Cyumweru uko bikurikirana. Umurongo wa makumyabiri na gatatu, imirongo ya makumyabiri na rimwe n’iya makumyabiri na kabiri, umurongo wa makumyabiri, umurongo wa cumi na gatandatu, umurongo wa cumi, imirongo ya karindwi kugeza ku wa cyenda, n’umurongo wa mbere byose biranga “igihe cy’imperuka.”

Umurongo wa makumyabiri na kane ugaragaza ubutegetsi bw’ikirenga bw’i Roma ya gipagani bwamaze imyaka magana atatu na mirongo itandatu, bityo ukerekana ko byombi, intangiriro mu wa 31 mbere ya Kristo n’iherezo mu wa 330, ari “igihe cy’imperuka.” Umurongo wa makumyabiri na karindwi n’uwa makumyabiri n’icyenda byombi byerekana intangiriro n’iherezo by’icyo gihe; bityo umurongo wa makumyabiri na kane, umurongo wa makumyabiri na karindwi, umurongo wa makumyabiri n’icyenda, umurongo wa makumyabiri na gatatu, imirongo ya makumyabiri na rimwe n’uwa makumyabiri na kabiri, umurongo wa makumyabiri, umurongo wa cumi na gatandatu, umurongo wa cumi, imirongo ya karindwi kugeza ku wa cyenda, n’umurongo wa mbere, byose biranga “igihe cy’imperuka.”

Umurongo wa mirongo itatu n’umwe werekana umwaka wa 538, igihe ikizira giteza kurimbuka cyashyirwagaho; kandi imirongo ya mirongo itatu n’itandatu n’iya mirongo ine yerekana 1798 nk’“igihe cy’imperuka.” 538 mu murongo wa mirongo itatu n’umwe na 1798 mu mirongo ya mirongo itatu n’itandatu n’iya mirongo ine, imirongo ya makumyabiri n’irindwi n’iya makumyabiri n’icyenda, umurongo wa makumyabiri n’ine, umurongo wa makumyabiri n’itatu, imirongo ya makumyabiri n’umwe n’iya makumyabiri n’ibiri, umurongo wa makumyabiri, umurongo wa cumi n’itandatu, umurongo wa cumi, imirongo ya karindwi kugeza ku ya cyenda, n’umurongo wa mbere, byose biranga “igihe cy’imperuka.”

“igihe cy’imperuka” kivugwa inshuro cumi n’eshatu mbere y’umurongo wa mirongo ine n’umwe, ari wo tegeko ryo ku Cyumweru n’indi “gihe cy’imperuka,” nk’uko bimeze no ku murongo wa mirongo ine n’itanu, ubwo papa azagera ku iherezo rye nta n’umwe wo kumutabara. Inshuro cumi n’eshanu “igihe cy’imperuka” kigaragazwa mu gice cya cumi na kimwe. Insanganyamatsiko y’umurongo wa cumi ni “igihe cy’imperuka.” Igereranya ukuri guhindurwa kutagifunze mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cy’abana ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Tuzakomeza mu ngingo ikurikira.

Back to Articles