Article

# Igitabo cya Daniyeli – Cya Magana rimwe na mirongo cyenda n’icyenda

Gusenyuka kwa Politiki n’Iherezo ry’Ubuhanuzi: Iherezo ry’Amashyaka ya Demokarasi n’Aba-Repubulikani mu Rwego rw’Ubuhanuzi bwa Bibiliya

Author

Jeff Pippenger

Published

May 3, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Turimo kumenya iherezo ry’amashyaka y’Abademokarate n’Abarepubulikani mu mateka y’inyamaswa y’isi. Inyamaswa y’isi yo mu Byahishuwe igice cya cumi na gatatu igabanyijemo amashyaka y’Abarepubulikani n’Abademokarate, arwanira mu mateka y’ubuhanuzi y’ihembe ry’Abarepubulikani. Amahembe ni ibimenyetso by’ububasha, kandi ayo mahembe yombi akubiyemo uturemangingo tw’isano y’ubuhanuzi bifitanye mu mateka yabyo bwite y’ubuhanuzi. Ku ihembe ry’Abarepubulikani, ako karemangingo kagaragazwa n’amashyaka abiri ya mbere ya politiki akwira mu mateka ya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ni bumwe mu bwami bukeya buvugwa mu mateka y’ubuhanuzi bugizwe n’ububasha bubiri. Amahanga yose yabanje mu buhanuzi bwa Bibiliya agaragazwa n’ububasha bubiri agereranya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Ubwami bw’Abamedi n’Abaperesi, Ubufaransa (Sodomu na Egiputa), na Isirayeli ifite ubwami bwayo bwo mu majyaruguru n’ubwo mu majyepfo, byose bitanga ibiranga by’ubuhanuzi bya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Ubwami bw’Abamedi n’Abaperesi bwo muri Daniyeli igice cya munani bwari bufite amahembe abiri, kandi ihembe rya nyuma (u Buperesi) ryarushije irindi kuzamuka. Twamaze kumenya icyo kintu mu kugaragaza ko ishyaka ry’Abademokarate ryabanje kwinjira mu mateka mbere y’ishyaka ry’Abarepubulikani, bityo ishyaka ry’Abarepubulikani rikazaba ari ryo rya nyuma muri ayo mashyaka yombi. Perezida wa mbere w’Umurepubulikani yinjiye mu mateka asubiza ku mwanya ushyigikiye ubucakara w’ishyaka ry’Abademokarate, kandi perezida wa mbere w’Umurepubulikani yatangaje Itangazo ryo Kubohora Abacakara mu 1863, wari umwaka wo hagati w’Intambara y’Abanyamerika, kandi n’umwaka wo kwigomeka ku Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi b’i Lawodikiya.

Perezida wa nyuma wo mu Ishyaka ry’Aba-Repubulikani agereranywa na perezida wa mbere wo muri iryo Shyaka ry’Aba-Repubulikani, bityo perezida wa nyuma azinjira mu mateka hagati mu ntambara y’abenegihugu iri hagati y’Ishyaka ry’Aba-Demokarate rishyigikiye ubucakara n’Ishyaka rye ry’Aba-Repubulikani rirwanya ubucakara. Ubucakara burimo gutezwa imbere n’Ishyaka ry’Aba-Demokarate ryo mu minsi ya nyuma ni ubucakara bw’isi yose. Nk’uko byagenze kuri perezida wa mbere wo mu Ishyaka ry’Aba-Repubulikani, perezida wa nyuma wo muri iryo Shyaka azicwa n’ishyaka rishyigikiye ubucakara, nk’uko Trump yiciwe muri politiki binyuze mu matora ya 2020 yibwe. Kubera ko Trump ari perezida wa gatandatu uhereye ku gihe cy’iherezo cyo mu 1989, yaba ari perezida ukize kurusha abandi kandi agahagurutsa abashyigikiye ubwisungane bw’isi yose bo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika gusa atari zo zonyine, ahubwo n’abo ku isi yose. Bityo rero, mu itangazo rye ryo kwiyamamariza umwanya wa perezida mu 2015, ni ho intambara ya politiki y’abenegihugu hagati y’Ishyaka ry’Aba-Demokarate ry’abashyigikiye ubucakara bw’isi yose n’Ishyaka ry’Aba-Repubulikani rirwanya ubucakara yatangiriye.

Mu isohozwa ry’Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe, Trump yiciwe muri politiki mu matora yibwe yo mu 2020, maze ishyaka ry’Abademokarate ritangira kwishimira mu mihanda, kugeza ubwo byagaragaye ko mu 2022 Trump yari agiye kongera kwiyamamariza kuba Perezida. Nuko ubwoba bwinshi buza ku baglobalisti mu isohozwa ry’igice cya cumi na kimwe cy’Ibyahishuwe, maze intambara yabo irushaho gukomera. Ubuhamya bw’amahembe y’Abamedi n’Abaperesi bugaragaza ko ihembe rya nyuma rizaduka (ishyaka ry’Abarepubulikani) rizaza nyuma, kandi rizazamuka riruta ayandi. Perezida wa nyuma w’Umurepubulikani azanesha ishyaka ry’Abademokarate.

Amatora yo mu 2024 aranga iherezo ry’ishyaka ry’Aba-Demokarate, kuko batazongera na rimwe kubona andi mahirwe yo gutanga umukandida ku mwanya wa perezida mbere y’uko itegeko ryo ku Cyumweru risoza amateka y’ubuhanuzi y’inyamaswa yo ku isi. Ku itegeko ryo ku Cyumweru, ishyaka ry’Aba-Repubulikani na ryo rirarangira. Ishyaka ry’Aba-Demokarate rirangira ku matora yo mu 2024, naho ishyaka ry’Aba-Repubulikani rikazarangira ku itegeko ryo ku Cyumweru. Itegeko ryo ku Cyumweru, kuko ari ryo herezo ry’ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya, ryashushanyijwe n’intangiriro y’inyamaswa yo ku isi mu 1798. Ikimenyetso nyamukuru cy’ubuhanuzi cy’inyamaswa yo ku isi ni “kuvuga” kwayo. Mu 1798, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zashyizeho Amategeko y’Abanyamahanga n’Ay’Ubwigomeke, bityo akaba ari yo ashushanya itegeko ryo ku Cyumweru, igihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika ivuga nk’ikiyoka.

Kuva mu 1776 kugeza mu 1798, Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, nubwo zari zitaraba ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya, zigaragaza ibimenyetso by’inzira bitatu by’Amerika ivuga. Icyo gihe cyagejeje ku ntangiriro y’ingoma y’inyamaswa yo ku isi nk’ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya, bityo kikaba kigereranya igihe kiyobora ku iherezo ry’ingoma y’inyamaswa yo ku isi nk’ubwami bwa gatandatu. Itangazo ry’Ubwigenge ryo mu 1776, rikurikiwe n’Itegeko Nshinga mu 1789 hamwe n’Amategeko yerekeye Abanyamahanga n’Ayo Guhana Ibyigomeke byo mu 1798, bigereranya ibimenyetso by’inzira bitatu mu mateka ayobora ku iherezo ry’inyamaswa yo ku isi nk’ubwami bwa gatandatu ku itegeko ryo ku Cyumweru. Isohozwa ry’ibyo bimenyetso by’inzira bitatu rigaragazwa mu buryo butandukanye mu mateka y’amashyaka yombi, irya Demokarate n’irya Repubulikani.

Itegeko rya Patriot ryo mu mwaka wa 2001 rigaragaza intangiriro yo kwamburwa ubwigenge ku baturage ba Leta Zunze Ubumwe za Amerika, kandi ryagereranyijwe n’itangazo abakunzi b’igihugu b’ukuri bo mu mateka ya Amerika bashyize mu bikorwa binyuze ku Itangazo ry’Ubwigenge. Ikimenyetso cy’inzira cy’Itegeko rya Patriot ni icya mbere mu bimenyetso by’inzira bitatu ku mashyaka yombi, irya Repubulikani n’irya Demokarasi.

Ishyaka rya Demokarate rirangira mu matora ya 2024, akaba ari yo azana Amateka Nshyira mu Bikorwa ya Trump yagereranyijwe mbere n’Amategeko y’Abanyamahanga n’Ay’Ubushotoranyi. Amateka Nshyira mu Bikorwa Trump azashyiraho icyo gihe si itegeko ryo ku Cyumweru, ariko ni ikigereranyo cyo kuvuga nk’ikiyoka, kuko azakoreshwa na Trump mu gihe asohoza icyo Sister White yagaragaje ko “ubutegetsi bw’igitugu bukora” buzabaho mu minsi y’imperuka. Ubutegetsi bw’igitugu ni ijambo risobanura ubunyagitugu, bukorwa binyuze mu Mateka Nshyira mu Bikorwa yagereranyijwe n’Amategeko y’Abanyamahanga n’Ay’Ubushotoranyi. Igihe Trump azashyira mu bikorwa Amateka Nshyira mu Bikorwa ye, hazabaho ihindukizwa ry’Imanza za Pelosi zaranze ubuperezida bwa Biden bwatsinzwe.

Igihe kigaragaza iherezo ry’amashyaka y’Abademokarate n’Abarepubulikani gifite ikimenyetso cya Alufa na Omega, kuko intangiriro ya buri gihe igereranya iherezo. Kubera iyo mpamvu, ikimenyetso cya mbere cy’inzira ku ishyaka ry’Abademokarate ni Patriot Act yo mu 2001, kandi ikimenyetso cya kabiri cy’inzira ni Imanza za Pelosi zatangiye mu 2021. Izo manza zigereranya ukwanga byuzuye Itegeko Nshinga ryo mu 1789. Imanza za Pelosi zigereranya ikimenyetso cyo hagati cy’inzira y’ishyaka ry’Abademokarate, cyashushanyijwe igihe Itegeko Nshinga ryemezwaga n’ama koloni cumi n’atatu, nyuma y’imyaka cumi n’itatu nyuma ya 1776. Imanza za Pelosi zigereranya kwigomeka ku Itegeko Nshinga kandi zari zarashushanyijwe na 1789. Ikimenyetso cya gatatu cy’inzira ku murongo w’Abademokarate ni aho barangirira nk’ishyaka rya politiki.

Bishyira iherezo ku matora yo mu 2024, kandi inagurasiya yo mu 2025 nirangura, urutonde rwa kabiri rw’Ibigeragezo bya Pelosi ruzazanwa n’Amateka Nyubahirizategeko y’Umukuru w’Igihugu, ayo yashushanyijwe n’Amategeko ya Alien and Sedition Acts. Bityo rero, ikimenyetso cya gatatu cy’inzira ku ishyaka ry’Aba-Democrates ni Alien and Sedition Acts yo mu 1798. Igihe kigereranya iherezo ry’ishyaka ry’Aba-Democrates gitangirana n’amatora, inagurasiya, no kwinjizwa kw’intambara ya politiki ya satani ikoresheje amategeko, kandi kigasozwa n’amatora, inagurasiya, no kwinjizwa kw’intambara ya politiki ya satani ikoresheje amategeko.

Ku ishyaka ry’Abaripubulikani, ikimenyetso cya mbere ni Patriot Act yo mu 2001, cyashushanyijwe n’Itangazo ry’Ubwigenge ryo mu 1776. Ikimenyetso cya kabiri si cyo kimwe n’icyari ikimenyetso cya kabiri ku ishyaka ry’Abademokarate. Ikimenyetso cya kabiri, cyagereranyijwe n’Itegeko Nshinga ryo mu 1789 ku Bademokarate, cyari ibigeragezo bya mbere bya Pelosi, ariko ikimenyetso cya kabiri ku Baripubulikani, kigereranywa n’Itegeko Nshinga ryo mu 1789, ni Alien and Sedition Act, bisohozwa iyo irahira rya kabiri rya Trump rimaze kurangira mu 2025. Ni gute Alien and Sedition Acts zo mu 1798 zishobora kugereranya Itegeko Nshinga ryo mu 1789?

Mu iyimikwa rya kabiri rya Trump ku butegetsi, Amabwiriza ye Nyobozi, agereranywa n’Amategeko ya Alien and Sedition yo mu 1798, ntatangiza gusa urundi ruhererekane rwa kabiri rw’Imanza za Pelosi, ahubwo ayo mategeko anatangiza no kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa. Igihe cyo kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa gitangira kandi kigasozwa no kuvuga nk’ikiyoka. Uku kuvuga kugaragara mu itangira ry’icyo gihe kugereranya ishyirwaho ry’ububasha bwa cyami bugaragazwa nk’igitugu, cyangwa nk’uko Sister White abyita, “despotism.” Ukuvuga nk’ikiyoka ku iherezo ry’igihe cyo kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa kugaragaza ububasha bw’inzego z’idini bushyirwaho hejuru y’ububasha bwa politiki.

Itangazo ry’Ubwigenge ryari itangazo rirwanya igitugu cy’ubutegetsi bwa politiki bw’abami b’i Burayi kimwe n’ubutegetsi bw’idini bw’itorero ry’i Roma. Igihe cyo kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa ni ho izo mbaraga ebyiri zononekaye zihurizwa hamwe, ubutegetsi bw’idini bukaba ari bwo bugenzura uwo mubano. Muri uko kuremwa, cyangwa muri uko guhuzwa kw’izo mbaraga zombi, ni ubutegetsi bw’idini buza nyuma kandi bukaba buri hejuru. Kubw’ibyo, intangiriro y’icyo gihe ihagarariye iherezo ry’icyo gihe. Amategeko y’Abanyamahanga n’Ay’Ubwigomeke yo mu 1798, ahagarariye iherezo ry’ishyaka rya Demokarate, kandi ni yo kimenyetso cyabo cya gatatu, ariko icyarimwe ahagarariye ikimenyetso cya kabiri mu gihe cy’iherezo cy’ishyaka rya Repubulikani. Ikimenyetso cya gatatu ku ishyaka rya Repubulikani ni ishyirwa mu bikorwa ry’icyumweru.

Ku ruhande rw’Ishyaka rya Demokarasi, ibimenyetso bitatu by’inzira bihagarariwe na 1776, 1789 na 1798 bishushanya 2001 (1776), Ibigeragezo bya mbere bya Pelosi byo mu 2021 (1789), n’Ibigeragezo bya kabiri bya Pelosi byo mu 2025 (1798).

Ku ruhande rw’Ishyaka rya Republican, ibimenyetso bitatu by’ingenzi bigaragazwa na 1776, 1789 na 1798 bishushanya 2001 (1776), ibigeragezo bya kabiri bya Pelosi byo mu 2025 (1789), n’itegeko ryo ku Cyumweru (1798).

1776, 1789 na 1798 bihagarariye imyaka makumyabiri n’ibiri, kandi makumyabiri n’ibiri ni ikimenyetso cy’ihuriro ry’Ubumana n’ubumuntu. Ibi bimenyetso bitatu by’ingenzi bitanga ubuhamya bw’“Ukuri”, kuko bigaragaza ko ikimenyetso cya mbere n’icya nyuma byerekana ukuri kumwe. 1776 igaragaza ishyirwaho ry’ubwigenge, naho 1798 igaragaza ikurwaho ry’ubwigenge. Ni cyo gituma bihagararira inyuguti ya mbere n’iya nyuma by’inyuguti z’Igiheburayo zigizwe n’inyuguti makumyabiri n’ebyiri. Inyuguti ya cumi na gatatu ni ikimenyetso cy’ubwigomeke, kandi izo nyuguti eshatu hamwe; iya mbere, iya cumi na gatatu n’iya nyuma, iyo zishyizwe hamwe zigize ijambo ry’Igiheburayo “Ukuri”.

1776 ihagarariye ku wa 11 Nzeri 2001, kandi iranga itangiriro ry’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cy’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Iranga itangiriro ryo kumisha imvura y’itumba, ari ryo gihe ikiyoka gihabwa inyamaswa kubera umurimo wakozwe, nk’uko ishyaka rya Demokarate ry’ikiyoka rizaneswa n’ishyaka rya Repubulikani ry’inyamaswa.

Muri icyo gihe cy’amateka, gushyirwaho ikimenyetso cyahembye ihembe nyakuri ry’Abaporotesitanti kurangizwa mu gihe Umwami arambuye ukuboko kwe ubwa kabiri kugira ngo akoranye abantu bamenyekanishijwe ko ari abirukanywe bo muri Isirayeli, kandi bazazamurwa nk’ibendera ku gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru.

Ku wa 18 Nyakanga 2020, ihembe nyakuri ry’Abaporotesitanti ryaratatanye, maze nyuma y’imyaka makumyabiri n’ibiri uhereye mu 2001, muri Nyakanga 2023, umurimo wo guteranya kwa kabiri watangijwe n’ijwi rirangurura mu butayu. Guteranya kwa mbere kwabaye mu 2001, ubwo marayika wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani yamanukaga, igihe inyubako ndende z’umujyi wa New York zasenyukaga. Kumanuka kw’uwo marayika kwagereranyaga itangiriro ry’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso, kandi kumanuka kwa Mikayeli marayika mukuru ku wa 18 Nyakanga 2020 kwagereranyaga iherezo ry’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso. Yesu, nk’Alufa na Omega, ahora agaragaza iherezo abinyujije ku ntangiriro, bityo ibice by’ubuhanuzi byaranze guteranya kwa mbere kwatangiye ku wa 11 Nzeri 2001, bigereranya ibice by’ubuhanuzi bibaho mu guteranya kwa kabiri.

Hariho ingero eshatu zisobanutse z’ikoraniro rya kabiri zigereranya amateka asoza igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cy’abihumbi ijana na mirongo ine na bine; ayo ni amateka ya Kristo, amateka y’ubutumwa bw’abamarayika ba mbere n’uwa kabiri kuva ku wa 11 Kanama 1840 kugeza ku wa 22 Ukwakira 1844, kandi nanone amateka y’umumarayika wa gatatu kuva ku wa 22 Ukwakira 1844 kugeza ku bugome bwo kwigomeka bwo mu 1863. Abo bahamya batatu bashimangira ikoraniro rya kabiri ry’abihumbi ijana na mirongo ine na bine kuva muri Nyakanga 2023 kugeza ku itegeko ryo ku cyumweru rigiye kuza vuba. Nituramuka dutandukanyije ikintu kimwe cyihariye muri buri mateka, tubona igihamya cy’uruhare rw’ishyano rya gatatu.

Mu mpera z’iteraniro ryabereye i Exeter ku wa 17 Kanama 1844, ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku bwaratangajwe. Iryo tangazo ryagereranyaga itangazwa ry’ubutumwa bw’Induru yo mu Gicuku mu mateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bane, kuko ayo mateka yombi yari kandi ari ugusohora kw’umugani w’abakobwa icumi. Mushiki wa Wite agaragaza ko kwinjira kwa Kristo i Yerusalemu mu buryo bw’intsinzi kwagereranyaga itangazwa ry’Induru yo mu Gicuku mu 1844. Igihe kimwe rukumbi Kristo yigeze kugenda yicaye ku nyamaswa ni igihe yinjiraga i Yerusalemu, kandi inyamaswa yicayeho yari indogobe, akaba ari ikimenyetso cya Isilamu. Mu gihe cy’iteranirizo rya kabiri cyo mu 1844 kugera mu 1863, mu 1848 Mushiki wa Wite agaragaza ko amahanga y’i Burayi yarimo arakazwa, kandi ukurakazwa kw’amahanga muri ayo mateka kwakozwe n’iterabwoba ry’intambara zakomezaga kuzanywa ku Burayi na Isilamu. Muri buri mateka atatu y’iteranirizo rya kabiri, uruhare rwa Isilamu rwo mu ishyano rya gatatu rugaragazwa.

Igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cy’abihumbi ijana na mirongo ine na bane cyatangiye ku wa 11 Nzeri 2001, gitangijwe n’igitero gitunguranye cyaturutse ku Isilamu yo muri “isibe” rya gatatu, kigabwe ku gihugu cy’icyubahiro cya none, ari cyo Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Nyuma y’imyaka makumyabiri n’ibiri, ku wa 7 Ukwakira 2023, Isilamu yo muri “isibe” rya gatatu yagabye igitero gitunguranye ku gihugu cy’icyubahiro cya kera. Mu gihe gito kiri imbere, ubwo hazashyirwaho itegeko ryo ku Cyumweru, ari ryo nyamutingito ikomeye yo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe, “isibe” rya gatatu rizongera kuza gitunguranye, ubwo rizaba ryongeye kugaba igitero gitunguranye ku gihugu cy’icyubahiro cya none.

Ubugome bugereranywa na Isirayeli nyakuri, nk’ikirango cy’ababambye Mesiya wabo, hamwe n’ibitero bitatu bitunguranye bya Isilamu yo ku wa gatatu, bitwaje ikimenyetso cy’“Ukuri.” Ubutumwa bushyiraho ikimenyetso ku bihumbi ijana na mirongo ine na bine, bukarangiza umurimo wo kongera guteranya ubwoko bw’Imana bwo mu minsi ya nyuma ubwa kabiri, bubaho mu gihe ibikorwa bya Isilamu yo ku wa gatatu bikora.

Igihe cy’ubuhanuzi kigereranywa n’“iteraniro rya kabiri,” kigaragaza mu buryo bugaragara ibihe byihariye by’ubuhanuzi bigize amateka yose y’“iteraniro rya kabiri.” Kumanuka kwa Kristo nyuma y’umuzuko We ni ko kuranga itangiriro ry’umurimo We wo guteranya abari baratatanyijwe ku musaraba.

> Nuko Yesu arababwira ati: Mwebwe mwese murampungukiraho muri iri joro; kuko byanditswe ngo: Nzatera umwungeri, kandi intama z’umukumbi zizatatana. Matayo 26:31.

Nyuma y’iminsi itatu ari mu mva, Kristo yimanuriye abigishwa, atangiza igihe cy’iminsi mirongo ine cyo kubigisha ubwe, cyakurikiwe n’igihe cy’iminsi icumi cyo kwishyira hamwe no gusenga mu gutegurira isukwa ry’Umwuka Wera utagerwa ku rugero kuri Pentekote.

> Igitabo cya mbere nagukoreye, wa Teofilo we, kivuga iby'ibyo Yesu yatangiye byose gukora no kwigisha, kugeza ku munsi yajyanwe mu ijuru, amaze kubw'Umwuka Wera guha amategeko intumwa yari yaratoranije. Ni bo kandi yiyeretse ari muzima amaze kubabazwa, abereka ibihamya byinshi bidashidikanywaho, ababonekera iminsi mirongo ine, kandi avugana na bo iby'ubwami bw'Imana. Nuko, ateraniye hamwe na bo, abategeka kutava i Yerusalemu, ahubwo gutegereza isezerano rya Data, ari ryo, nk'uko yabivuze, mwanyumviseho. Kuko Yohana koko yabatirishaga amazi; ariko mwebwe mu minsi itari myinshi muzabatirishwa Umwuka Wera. Nuko, bamaze guterana hamwe, baramubaza bati: Mwami, mbese iki ni cyo gihe ugiye gusubizaho ubwami bwa Isirayeli? Arababwira ati: Si ibyanyu kumenya ibihe cyangwa ibihe byagenwe Data yashyize mu bushobozi bwe ubwe. Ahubwo muzahabwa imbaraga, Umwuka Wera nabamanukira; kandi muzambera abagabo bo kumpamya i Yerusalemu n'i Yudaya hose n'i Samariya, ndetse no ku mpera z'isi. Amaze kuvuga ibyo, bakimureba, arazamurwa; igicu kimwakira bamubura amaso yabo.... Nuko umunsi wa Pentekote usohoye rwose, bose bari bari hamwe bahuje umutima ahantu hamwe. Bukwi na bukwi haza urusaku ruva mu ijuru, rusa n'urw'umuyaga mwinshi uhuha cyane, rwuzura inzu yose bari bicayemo. Ibyakozwe n'Intumwa 1:1–9, 2:1, 2.

Mu gihe cy’iminsi mirongo ine, gikurikiwe n’iminsi icumi abigishwa bagombaga “gutegereza” isezerano rya Data, Kristo yari arimo kongera gukoranya abigishwa Be ubwa kabiri. Igihe cyo gutegereza i Yerusalemu ni ikimenyetso cy’igihe cyo gutindana, gihuje n’ibihe byo gutindana byo muri Matayo makumyabiri na gatanu na Habakuki kabiri. Icyo gihe cyose Kristo akigaragaza ko cyatangiriye ku murimo wa Eliya, ubwo Yohana yabatizaga, kandi icyo gihe cyose cyasojwe n’umubatizo wa Mwuka Wera kuri Pentekote. Umubatizo ni ikimenyetso cy’urupfu, ugushyingurwa n’umuzuko, bityo ikimenyetso cyo hagati muri icyo gihe cyose cyari umusaraba, kuko icyo gihe cyose gifite ikimenyetso kiranga cya “Ukuri”.

Igihe cyose gitangirana n’umubatizo wa Kristo yakozwe na Yohana, ubwo Mwuka Wera yamanukaga afite ishusho y’inuma. Hanyuma umurimo wo gukoranya abigishwa bagombaga kuba urufatiro rw’urusengero rwa Gikristo uratangira. Ku iherezo ry’icyo gihe Kristo yongera gukoranya abigishwa Be ubwa kabiri, kandi igihe cy’iyo yokoranywa ya kabiri ni ugusubiramo igihe cy’iyokoranywa rya mbere, kuko Kristo agaragaza iherezo ry’ikintu akoresheje intangiriro yacyo.

Umusaraba wari warashushanyijwe mbere n’umubatizo wa Kristo, kandi ibyo byabaye byombi byatangiye umurimo wo gukoranya abigishwa. Ikimenyetso cy’inzira kigaragaza intangiriro n’iherezo kigereranya urupfu, ugushyingurwa n’umuzuko. Nyuma y’umuzuko, iminsi mirongo ine yo kugeragerezwa mu butayu yagereranyaga iminsi mirongo ine yo kwigisha nyuma yo kumanukira kwe ku bigishwa. Iyo minsi mirongo ine yombi igereranya ukuri kw’ibanze Yesu yavuze ati: “Handitswe ngo, Umuntu ntazabeshwaho n’umutsima wonyine, ahubwo azabeshwaho n’ijambo ryose rituruka mu kanwa k’Imana.”

Muri icyo gihe, Yesu yahishuriye abigishwa ibyo abahanuzi bose bari barahamije kuri Kristo, bityo agaragaza ko icyo gihe cyari uguhishurwa kw’Ijambo rye ry’ubuhanuzi.

> Nuko, babiri muri bo muri uwo munsi bajyaga mu mudugudu witwa Emawusi, wari ku ntera iva i Yerusalemu ingana hafi na sitadiyo mirongo itandatu. Bagendaga bavugana kuri ibyo bintu byose byari byabaye. Nuko, bakivugana kandi bajya impaka, Yesu ubwe arabegera ajyana na bo. Ariko amaso yabo arazibirwa kugira ngo batamumenya.... Maze arababwira ati: Yemwe bapfapfa, kandi bafite imitima itinze kwizera ibyo abahanuzi bose bavuze! Mbese Kristo ntiyari akwiye kubabazwa ibyo bintu no kwinjira mu bwiza bwe? Nuko ahereye kuri Mose no ku bahanuzi bose, abasobanurira mu Byanditswe byose ibimwerekeyeho. Nuko begera uwo mudugudu bajyagamo; na we asa n’ushaka gukomeza urugendo. Ariko baramwinginga bati: Gumana natwe, kuko bugorobye kandi umunsi ushyira. Nuko yinjira kubana na bo. Maze igihe yari asangiye na bo ku meza, afata umugati, arawushimira, arawumanyagura, arawubaha. Amaso yabo arahumuka, baramumenya; maze abura imbere yabo. Luka 24:13–16, 26–31.

Kristo yagumanye n’abigishwa batamumenye uwo ari we, kugeza ubwo yabahumuye amaso, “atangiriye kuri Mose no ku bahanuzi bose, abasobanurira mu Byanditswe byose ibyerekeye we.” Amaso yabo yahumutse igihe bahawe “umugati” wo kurya. Nyuma y’iminsi mirongo ine Kristo yazamuwe ajyanwa mu ijuru, kandi “abarengerana batakimureba,” nk’uko yari yagiriye abigishwa b’i Emawusi mu itangiriro ry’iyo minsi mirongo ine y’inyigisho. Hanyuma batangira iminsi icumi yo kwitegura Pentekote, ishushanya itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba.

Mu gihe cy’umutingito ukomeye, ari wo tegeko ryo ku Cyumweru, ishyano rya gatatu rya Isilamu riza vuba; kandi Isilamu ni “umuyaga ukaze” wa Yesaya “uturuka iburasirazuba,” ari wo mwuka wa Ezekiyeli uturuka mu muyaga ine wa Yohana, ifashwe mu gihe cyo gushyiraho ikimenyetso ku bihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Iyo abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine bamaze gushyirwaho ikimenyetso, ni bwo ya miyaga ine irekurwa, maze “mu kanya gato humvikana urusaku ruva mu ijuru, rusa n’urw’umuyaga ukaze uhuhuta, rwuzura inzu yose.” Ubuyisilamu bwo muri ayo makuba ya gatatu bukubita “mu kanya gato” kandi butunguranye, kandi bugatera iryo “jwi riva mu ijuru” ari ryo mpanda ya karindwi, igaragaza igihe ubwiru bw’Imana burangirira; kandi ubwiru bw’Imana burangirira abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine igihe Ubumana (gusukwa kwa Mwuka Wera) bwifatanyije n’ubumuntu ku buryo budasubirwaho, maze Umwami akaza mu buryo butunguranye mu rusengero rwe (inzu aho abigishwa bari bateraniye) kandi akagirana isezerano n’abo ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Tuzakomeza iki cyigisho mu nyandiko ikurikira.

> “Umwami ashaka ko tuzamuka tujye ku musozi,—tukinjira mu buryo burushaho kwegera imbere ye. Turi kwegera iherezo rikomeye ry’ibihe, ari ryo, kurusha igihe icyo ari cyo cyose cyabayeho uhereye isi yabaho, rizasaba kwiyegurira Imana byuzuye kwa buri wese wavuze izina rya Kristo.

> “Ukubyuka bushya k’ubumana nyakuri muri twe ni yo ikenewe kuruta izindi zose kandi yihutirwa kurusha byose. Tugomba kugira gusigwa kwera guturuka ku Mana, umubatizo w’Umwuka wayo; kuko uwo ari wo mukozi rukumbi ukora neza mu kwamamaza ukuri kwera. Ni Umwuka w’Imana uha ubushobozi ibyiyumvo by’ubugingo bitagira ubuzima kugira ngo bishobore gusobanukirwa ibintu byo mu ijuru, kandi ugakururira Imana n’ukuri ibyifuzo by’umutima.”

> “Ni umugisha wacu kwakira Ijambo ry’Imana nk’uko rivuga. Igihe Yesu yari agiye kuva ku bigishwa be, akazamurwa ajyanwa mu ijuru, yabahaye inshingano yo kugeza ubutumwa bwiza ku mahanga yose, ku ndimi zose, no ku moko yose. Yababwiye kuguma i Yerusalemu kugeza ubwo bazambikwamo imbaraga ziturutse mu ijuru. Ibyo byari ngombwa kugira ngo bagire gutsinda. Ubusigwa bwera bwagombaga kuza ku bagaragu b’Imana. Abari bose barigaragaje byuzuye ko ari abigishwa ba Kristo kandi bifatanyije n’intumwa nk’abavugabutumwa, bateranira hamwe i Yerusalemu. Bashyira kure itandukaniro ryose. Bakomeje basengana bahuje umutima kandi binginga, kugira ngo bahabwe gusohora kw’isezerano rya Mwuka Wera; kuko bagombaga kwamamaza ubutumwa bwiza berekana Mwuka no mu mbaraga z’Imana. Icyo cyari igihe cy’akaga gakomeye ku bakurikira Kristo. Bari nk’intama ziri hagati y’amasega, nyamara bari bafite ubutwari, kuko Kristo yari yarazutse mu bapfuye, kandi yari yaribagaragarije, ndetse yari yarabasezeranyije umugisha wihariye wari kubashoboza kugenda bakabwiriza ubutumwa bwe bwiza ku isi. Bari bategereje mu byiringiro ko isezerano rye rizasohora, kandi basenganaga ishyaka ryihariye.”

> “Iyi ni yo nzira nyayo ikwiriye gukurikizwa n’abagira uruhare mu murimo wo kwamamaza ukuza k’Umwami mu bicu byo mu ijuru; kuko abantu bagomba gutegurirwa kuzahagarara ku munsi ukomeye w’Imana. Nubwo Kristo yari yarasezeraniye abigishwa be ko bazahabwa Umwuka Wera, ibyo ntibyakuyeho akamaro ko gusenga. Ahubwo barushijeho gusenga babikuye ku mutima; bakomeje gusenga bahuje umutima. Abariho ubu bakora umurimo ukomeye wo gutegurira abantu ukuza k’Umwami, na bo bakwiriye gukomeza gusenga. Abigishwa ba mbere bari bahuje umutima. Nta ntekerezo z’ibihimbano bagiraga, nta nyigisho z’amatsiko bashyiraga imbere zerekeye uburyo uwo mugisha wasezeranijwe wagombaga kuza. Bari umwe mu kwizera no mu mwuka. Bari bahuje inama.”

> “Nimukureho gushidikanya kose. Mwikureho ubwoba bwanyu, mugere ku bunararibonye Pawulo yagize igihe yavugaga ati: ‘Nabambanywe na Kristo ku musaraba: nyamara ndacyariho; ariko si jye, ahubwo ni Kristo uba muri jye: kandi ubugingo mbeshaho ubu nkiri mu mubiri, mbubesheshwa no kwizera Umwana w’Imana, wankunze kandi akanyitangira.’ [Abagalatiya 2:20.] Mwegurire Kristo byose, kandi ubuzima bwanyu buhishe hamwe na Kristo mu Mana. Ni bwo muzaba imbaraga zo gukora ibyiza. Umuntu umwe azirukana igihumbi, kandi babiri bazirukana ibihumbi icumi.” Gospel Workers, 369–371.

Back to Articles