Article

# Paniumu — Umubare Cumi n’Umunani

Inshuro eshatu 250

Author

Jeff Pippenger

Published

February 25, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ubu noneho tugiye kuvuga ku bimwe mu bisobanuro bikomoka ku murongo wa cumi na kabiri wa Daniyeli cumi n’umwe, hanyuma tuzane imirongo itatu y’imyaka “250” mu mateka y’imirongo ya cumi na rimwe kugeza kuri cumi na gatanu, yasohoreye ku rugamba rwa Panium mu mwaka wa 200 Mbere ya Kristo. Umurongo w’imyaka “250” watangiye mu mwaka wa 457 Mbere ya Kristo urangira mu mwaka wa 207 Mbere ya Kristo, hagati mu gihe gitangirana n’urugamba rwa Raphia kandi kigasozwa n’urugamba rwa Panium. Imyaka “250” iri mu murongo wa Nero irangirana n’amateka y’intambwe eshatu za Constantine, agaragazwa n’imyaka ya 313, 321 na 330. Imyaka “250” ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika irangira ku wa 4 Nyakanga 2026.

Umurongo wa Nero ugereranya amateka y’ishusho ya ya nyamaswa mu gihe cy’igeragezwa, mbere na mbere muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hanyuma no mu isi. Umurongo wa 457 BC ushyira Trump mu mpuzandengo ya gisirikare hagati y’intambara ebyiri. Igihe gikomoka kuri 1776 na cyo kiranga impuzandengo y’ubutegetsi bwa nyuma bwa perezida bwa Trump. Kugira ngo dushyire iyi mirongo mu mwanya wayo ukwiriye, tubanze tuvuge ku murongo wa cumi na kabiri, no ku ihirima ry’u Burusiya na Putin. Hanyuma tuvuge ku mirongo itatu y’imyaka “250”, maze dukurikizeho umurongo w’Ingoma y’Abahasmoneya. Iyo mirongo nimara gushyirwa mu mwanya wayo, tuzashyira Petero mu murongo umwe na Panium. Iyo mirongo nimara gushyirwa mu mwanya wayo, tugomba kuzashobora kumenya uburyo ubutumwa bwo ku wa 18 Nyakanga 2020 bugomba gukosorwa no kwamamazwa, kandi ko ari bwo butumwa bw’igitabo cya Yoweli.

## Umwami Uziya w’u Buyuda na Ptolemy Umwami wa Egiputa

Amateka yasohoye umurongo wa cumi n’umwe ku rugamba rwa Raphia ahuje n’amateka y’umwami Uziya. Igihe Yesaya yezwa kandi agahabwa imbaraga zo kwamamaza ubutumwa bw’imvura y’itumba, guhamagarwa kwe kwabaye mu mwaka Uziya yapfuyemo.

> Mu mwaka umwami Uziya yapfuyemwo, nanje mbona Umwami yicaye ku ntebe y’ubwami, isumbereye kandi ishyizwe hejuru; kandi uruhande rw’impuzu ziwe rwuzuye urusengero. Yesaya 6:1.

Urupfu rwa Uziya rwabanje guturirwa n’ubwigomeke yagaragaje, bwagereranyaga kandi bugahuza n’ubwigomeke bwa Ptolémée akimara gutsinda ku rugamba rwa Raphia. Uziya na Ptolémée ni ibimenyetso by’umwami w’ikusi umutima we wishyize hejuru, wigomeka ashaka guhuza ubutware bwa leta n’ubutware bw’itorero. Igihe Uziya yageragezaga guhuza itorero na leta, ibibembe byari ku gahanga ke byagereranyaga ikimenyetso cy’inyamaswa.

> Nuko marayika wa gatatu arabakurikira, avuga n’ijwi rirenga ati: Umuntu wese naramya ya nyamaswa n’igishushanyo cyayo, kandi akemera ikimenyetso cyayo mu gahanga ke cyangwa ku kuboko kwe, na we azanywa ku nzabibu z’umujinya w’Imana, zisutswe zitavanze mu gikombe cy’uburakari bwayo; kandi azababazwa n’umuriro n’amazuku imbere y’abamarayika bera no imbere y’Umwana w’Intama. Kandi umwotsi w’umubabaro wabo uzamuka iteka ryose; kandi abaramya ya nyamaswa n’igishushanyo cyayo, n’umuntu wese wemera ikimenyetso cy’izina ryayo, nta buruhukiro bagira ku manywa cyangwa nijoro. Ibyahishuwe 14:9–11.

Nuko Uziya agereranya urupfu rugenda rugera buhoro buhoro guhera igihe yakoraga igerageza rye ry’ubwigomeke ryo guhuza itorero na leta. Hanyuma agereranya ubufatanye mu bwami butakigira imbaraga, aho yasangiraga ubutegetsi n’umuhungu we mu gihe cy’imyaka cumi n’umwe. Uziya yabayeho imyaka cumi n’umwe nyuma y’ubwigomeke bwe. Intangiriro y’ubwigomeke bwe ishushanya itegeko ryo ku Cyumweru, aho itorero na leta bihuzwa kandi ikimenyetso cy’inyamaswa kigashyirwa mu bikorwa. Nyuma y’imyaka cumi n’umwe yarapfuye, ibyo bikaba bigereranya iherezo ry’ingoma ye nk’umwami w’ubwami bwo mu majyepfo bwa Yuda, ari bwo gihugu cy’icyubahiro, ari bwo Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Mu isano wa gihanuzi na Ptolemy, Uziya ahagarariye Yuda, igihugu cy’ikuzo n’Abaporotesitanti bayobye, naho Ptolemy ahagarariye Egiputa, ari yo mbaraga y’ikiyoka, idini ryayo rikaba ari ubupfumu bw’umwuka. Iyo abo bami bombi bafashwe nk’imirongo ibangikanye, Uziya areka kuba ikigereranyo cy’igihugu cy’ikuzo, maze hamwe bagahinduka ikimenyetso cy’amahanga abiri. Egiputa na Yuda ni ibimenyetso by’amadini y’ubupfumu bw’umwuka n’Abaporotesitanti bayobye. Ni ikimenyetso cya Leta n’Itorero. Ubutegetsi bwa Leta n’ubutegetsi bw’Itorero bahagarariye, iyo bihujwe nk’ikimenyetso kimwe, bikubiyemo amahanga abiri, nk’uko byari bimeze ku Bamedi n’Abaperesi, nk’uko byari bimeze kuri Egiputa ya Faransa na Sodomu, nk’uko biri ku mahembe y’Abarepubulikani n’Abaporotesitanti ba Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, nk’uko byari bimeze ku bwami bwo mu majyaruguru no ku bwami bwo mu majyepfo bwa Isirayeli na Yuda, ndetse no kuri Roma ya gipagani na Roma ya papa. Nk’ikimenyetso cy’ubwami bubiri, bifatanyijwe hamwe mu buryo bw’ubuhanuzi n’urusengero rw’i Yerusalemu aho Uziya na Ptolemy bombi bashatse gutambiramo ibitambo. Amahanga abiri yombi yigomeka ku buturo bwera bumwe.

Ni iby’ingenzi kwitegereza ko ubugome bwo kwigomeka bw’abo bami bombi bwari bufitanye isano n’urusengero rw’i Yerusalemu, ari na rwo kimenyetso cy’urusengero aho Daniyeli yaboneye Kristo mu gice cya cumi. Amateka y’abo bami bombi ahurira ku Ntambara yo muri Ukraine, kandi muri uko kubigenza batangirira ubuhamya bwabo mu mwaka wa 2014. Bombi barishyize hejuru n’insinzi za gisirikare zigereranywa n’intambara ya Raphia ivugwa mu murongo wa cumi n’umwe. Raphia iranga umupaka w’ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya n’ubumwe bw’inshuro eshatu bw’itegeko ryo ku cyumweru. Kandi ni na wo mupaka w’inzibacyuho y’itorero rirwana rijya mu itorero rinesha.

Nyuma ya 2014, umwami ukize kurusha abandi yatangaje umugambi we wo kwiyamamariza umwanya wa perezida mu 2015. Mu 2020, umwami ukize kurusha abandi, ushushanya ihembe ry’Abarepubulikani, yakomeretse igikomere cyica cyari kuzongera gukira nyuma. Mu 2022, intambara yo muri Ukrain yashyushye kurushaho. Hanyuma Trump agaruka asohoza umurongo wa cumi na gatatu, mu matora ya 2024. Muri Nyakanga 2023, ijwi ryumvikanye mu butayu. Ku wa 31 Ukuboza 2023, ihembe ry’Abaporotesitanti ryarazutse, nk’uko n’ihembe ry’Abarepubulikani ryazutse mu matora ya 2024, igihe Trump yagarukaga, hanyuma mu 2025 ikigeragezo cy’ishingiro kirarangira hagera ikigeragezo cy’urusengero.

## 1989

Ukuri kwashyizwe ahagaragara mu mwaka wa 1989 kwari ukubiri. Imigereranyirize ya gihanuzi y’imigendekere y’ivugurura n’imirongo itandatu ya nyuma ya Daniyeli cumi n’umwe byashyizwe ahagaragara icyarimwe. Hariho amategeko amwe ya gihanuzi yakoreshejwe kugira ngo hashyirweho ubutumwa bwa mbere bw’umurongo wa mirongo ine. Amwe muri uko kuri nyakuri ubu ni yo rufunguzo rw’amateka ahishwe y’uwo murongo nyine aho izo mabuye y’agaciro ya gihanuzi yavumburiwe. Reka ntange urugero.

Mu mwaka wa 1989, nta bumwe bw’imyumvire bwariho mu Badivantisiti ku byerekeye icyo imirongo itandatu ya nyuma yo muri Daniyeli yasobanuraga. Uko kubura ubumwe kwari mu buryo bubiri. Nta bwumvikane bwariho ku busobanuro bw’iyo mirongo. Abavugaga ko bayisobanukiwe batangaga ibitekerezo bya kimuntu bivanzemo inyigisho za tewolojiya z’Abaporotesitanti b’abahakanyi n’Abagatolika, umurage w’uburenganzira bw’ubufura bahawe n’ababyeyi babo baturutse ku bugome bwo kwigomeka bwo mu 1863, igihe basohozaga uruhare rw’umuhanuzi utumvira mu kwigomeka kwa Yerobowamu kwashyizeho urufatiro. Ibyo bitekerezo bya buri muntu ku byo iyo mirongo yasobanuraga byari, nibura, ubusobanuro bwihariye. Ibitekerezo byabo kuri iyo mirongo byabaga bihabanye n’imikoreshereze shingiro y’ubuhanuzi, kandi kenshi bikaba binanyuranye n’ishingiro nyirizina bo ubwabo bagaragazaga ko ari ryo ry’iyo mirongo.

Ibyo twabonye muri iyo mirongo ni ugusobanukirwa guhamye kandi guhuje kw’iyo mirongo yose uko ari itandatu. Uko guhuza kw’ubutumwa twabonye ni ko kwanteye umwete wo kugaragaza uko nabisobanukiwe, nubwo nari nzi ko Abadivantisiti bose banze ibyo nari nasobanukiwe. Ibyo twasobanukiwe kuri iyo mirongo byabanje gutangazwa mu 1996, kandi uko gusobanukirwa kwahavuzwe kwagiye kurushaho gukomera uko imyaka irenga mirongo itatu yagiye yicuma!

Nimwitegereza ku gice cya mbere cyane cyavuzwe mu kinyamakuru *The Time of the End*, usangamo *Testimonies*, igitabo cya 9, paji ya 11. Imyaka itanu mbere ya 9/11, icyo kinyamakuru gitangirana na 9/11. Kimwe muri ibyo byo gusobanukirwa byanteraga umwete ni ukumva yuko mu “gihe cy’imperuka” cyo mu murongo wa mirongo ine, abami bo mu majyaruguru n’abo mu majyepfo bari imbaraga zo mu buryo bw’umwuka, atari ubutegetsi bw’ukuri busanzwe. Muri icyo gihe, nari nsanzwe nzi yuko Sister White yavuze ko ibitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe ari igitabo kimwe, kandi ko umurongo umwe w’ubuhanuzi uri muri Daniyeli wongera gufatwa na Yohana mu Ibyahishuwe. Nari narabonye ko mu Ibyahishuwe cumi n’imwe, byasohoreye mu mateka ajyanye n’igihe cy’imperuka mu 1798; ibisobanuro bya Sister White kuri icyo gice byigisha mu buryo busobanutse ko Ubufaransa bwari Egiputa yo mu buryo bw’umwuka, kandi yari asobanutse kimwe ko mu Ibyahishuwe cumi na karindwi, maraya wicaye ku nyamaswa yari Babuloni yo mu buryo bw’umwuka.

Kumenya kwa Mushiki wa White izo mbaraga ebyiri kuboneka mu gitabo cyitwa *Intambara Ikomeye*, kandi ayo magambo ahuriza hamwe ubuhamya bwa Yohana n’ubwa Daniyeli. Igisobanuro cy’umwami w’ikusi yo mu majyepfo muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe ni ubutegetsi bugenzura Egiputa, naho umwami w’ikusi yo mu majyaruguru ni ubutegetsi bugenzura Babuloni. Igihe Bibiliya n’Umwuka w’Ubuhanuzi byakoranye mu bwuzuzanye kugira ngo bishyireho ukuri, bihuriza hamwe Daniyeli n’Ibyahishuwe kugira ngo byemeze iyo ngingo, byari ikintu ntashoboraga na rimwe kwegurira umunyatewolojiya wayobye, cyangwa umuyobozi wayobye wiyishyizeho wa minisiteri yitunga ubwayo.

Gusobanukirwa Ptolémée na Uziya nk’ibimenyetso by’urugamba rwa Rafiya n’ingaruka zikurikira iyo imitima yabo yishyize hejuru, ni kuyoborwa n’ukuri ko Ptolémée ahagarariye imbaraga z’ikiyoka zinesha imbaraga z’intumwa za Roma, ariko nyuma zikaza kuneshwa n’izo mbaraga z’intumwa zari zanesheje Ptolémée mu murongo wa cumi no mu wa 1989. Itandukaniro ry’amateka ryakozwe ku bwende ni iry’ingenzi.

Uziya ahabwa ikimenyetso cy’inyamaswa igihe agerageje guhuza itorero na leta; Uziya ni igihugu cy’ikuzo, kandi igihugu cy’ikuzo cyari ingingo ikomeye cyane mu ntangiriro y’ubutumwa mu 1989. Mbese igihugu cy’ikuzo ni Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, cyangwa ni Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi? Abafatiye icyo gihe ku gitekerezo kiyobye cy’uko igihugu cy’ikuzo ari Itorero ry’Abadiventisiti, hamwe n’undi wese ugikomeje no kugeza ubu—bashoboraga kuvuga ko umusozi wera w’ikuzo wo mu murongo wa mirongo ine n’itanu wari, nta gushidikanya, itorero ry’Imana; bityo kuri bo, ibyo byasobanuraga ko umusozi n’igihugu byari ikimenyetso kimwe. Imitekerereze isanzwe ya kimuntu, uko mbitekereza.

Uziya ni igihugu cy’ikuzo, kandi Tolomeyi ni Egiputa. Uziya, nk’igihugu cy’ikuzo, afite amahembe abiri y’Ubutesitanti n’Urepubulikani. Ukugaragara kwa politiki kwa Tolomeyi ni ubukomunisiti n’amoko yabwo anyuranye, kandi ukugaragara kwa kidini kwa Tolomeyi ni uguhanura kw’imyuka n’amoko yako anyuranye. Ikiranga imbaraga z’ikiyoka ni uko ari ihuriro ry’amahanga, ariko umuhanuzi w’ibinyoma, ari we gihugu cy’ikuzo, ni igihugu kimwe gifite amahembe abiri.

Daniyeli 11:40 hashyizeho ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika ari yo mbaraga z’umusimbura wa papacy igihe Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti zahanuweho zikavanwaho mu 1989. Uku kuri guhura n’uruhare rw’inyamaswa y’isi ifite amahembe abiri yo mu Ibyahishuwe 13, kuko ibyo bitabo byombi ari kimwe.

> Nuko mbona indi nyamaswa izamuka iva mu isi; kandi yari ifite amahembe abiri nk’ay’umwana w’intama, ivuga nk’ikiyoka. Kandi ikoresha ubutware bwose bwa ya nyamaswa ya mbere imbere yayo, igatera isi n’abayituye kuramya ya nyamaswa ya mbere, iyo igikomere cyayo cyari icyo gupfa cyakize. Ibyahishuwe 13:11, 12.

Ibyahishuwe cumi na gatatu hagaragaza Leta Zunze Ubumwe z’Amerika nk’ubutegetsi bukorera Ubupapa, kuko ya nyamaswa yo mu isi “ikoresha ubutware bwose bwa” ya nyamaswa yavuye mu nyanja yaje “imbere yayo.” Mu murongo wa kabiri, cya kiyoka cy’i Roma ya gipagani cyari cyarahaye Ubupapa imbaraga zabwo, intebe yabwo n’ubutware bukomeye. Ijambo ryahinduwemo “imbaraga” risobanura imbaraga, ariko mu murongo wa cumi na kabiri hakoreshejwe irindi jambo ryahinduwemo “ubutware,” risobanura “uburenganzira bwatanzwe.”

Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ni zo mbaraga zikora mu izina rya papa, uwo washushanyijwe mbere na Roma ya gipagani, ari na yo yahaye ubupapa inkunga ya gisirikare n’iy’ubukungu nk’uko byagaragajwe mu murongo wa kabiri. Mu gukora bityo, Roma ya gipagani yashushanyaga Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, na zo zari kuzatanga “amagare yayo, amato n’abagendera ku mafarashi” kugira ngo zikore umurimo wanduye w’ubutegetsi bwa papa.

Igihe intambara eshatu zo mu murongo wa cumi, uwa cumi n’umwe, n’uwa cumi n’itanu zasohoraga mu mateka, Antiochus Magnus yari muri buri ntambara. Icyo kintu kigaragaza ko ububasha buhagarariwe muri izo ntambara eshatu ari ububasha bwa marayika bw’inyamaswa, kuko buri gihe ari Antiochus, kandi Antiochus mu wa 1989 yari ububasha bw’intumwa bwa Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Intambara eshatu ziganisha ku itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa cumi na gatandatu zifite ikimenyetso cya Alufa na Omega, kandi nanone zifite imiterere y’ukuri. Ni Leta Zunze Ubumwe za Amerika ziri mu ntambara ya mbere no mu ntambara ya gatatu, bigaragaza alufa na omega mu ntambara ya mbere n’iya nyuma. Intambara eshatu ziganisha ku itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa cumi na gatandatu nanone zifite ikimenyetso cy’ukuri. Imbaraga z’intumwa za Nazi Ukraine ni yo ntambara yo hagati ihagarariye ubwigomeke bw’akamenyetso ko hagati mu rwego rw’ijambo ry’Igiheburayo rivuga ukuri. Izo ntambara eshatu zigereranya igihe kuva mu 1989 kugera ku itegeko ryo ku Cyumweru, bivuga ko zigereranya “amateka ahishwe” yo mu murongo wa mirongo ine.

Umurongo wa cumi n’umwe wo mu Byahishuwe igice cya cumi n’umwe ugaragaza umwaka wa 2023 nk’igihe amahembe yombi azukira. Daniel igice cya cumi n’umwe, umurongo wa cumi n’umwe, na wo ugaragaza icyo gihe nyine cy’amateka. Umurongo w’imbere w’ubuhanuzi n’umurongo w’inyuma w’ubuhanuzi bihurira mu mwaka wa 2023. Umurongo w’imbere ni “ikintu” Daniyeli yasobanukiwe, naho umurongo w’inyuma ni “iyerekwa” yasobanukiwe.

Ikigeragezo cy’urusengero Daniel yerekana cyatangiye ku munsi wa makumyabiri na kabiri, kandi imyaka makumyabiri n’ibiri nyuma ya 9/11, ari ho Yesaya yinjiriye mu rusengero, bikugeza ku wa 2023. Yesaya agaragaza urupfu rwa Uziya nyuma yo kubana n’ibibembe imyaka cumi n’umwe, kuri 9/11. Umurimo wo kubaka urusengero ugizwe no kubanza gushyiraho urufatiro, hanyuma kubaka urusengero no gushyiraho ibuye risoza, ari byo noneho biganisha ku kigeragezo cya gatatu cyemeza ukuri, gishushanywa n’umunsi mukuru w’impanda mu murongo wa Abalewi makumyabiri na batatu. Umurimo w’imbere w’ubutumwa bwiza bw’iteka ryose urangizwa mu gihe cy’amateka y’umurongo w’inyuma. Mu murongo wa cumi n’umwe Putin yashushanyijwe na Ptolemy, kandi umwami Uziya atanga umuhamya wa kabiri ku mugani werekana umwami w’ikusi uzamurwa n’insinzi za gisirikare, hanyuma nyuma yaho akagerageza kwinjiza ubwe mu rwego rw’idini.

> Umwami wo mu majyepfo azarakarira cyane, asohoke arwane na we, ari we mwami wo mu majyaruguru; kandi azateranya ingabo nyinshi cyane; ariko izo ngabo zizagabizwa mu maboko ye. Nuko namara gutsinda izo ngabo nyinshi, umutima we uzishyira hejuru; kandi azagusha ibihumbi byinshi cyane; ariko ibyo ntibizamukomeza. Daniyeli 11:11, 12.

Uriya Simi yavuze amateka ya Tolomayi Filopatori n’uko yagerageje gutambira ibitambo mu rusengero rw’i Yerusalemu.

> “Ptolemy yabuze ubushishozi bwo gukoresha neza intsinzi ye. Iyo aza gukurikizaho ibyo yari amaze kugeraho, birashoboka ko yari kuba yarigaruriye ubwami bwose bwa Antiochus; ariko anyuzwe no kugira gusa iterabwoba rito n’amagambo make y’iterabwoba, akora amahoro kugira ngo abashe kwiha rwose kwinezeza kudahagarikwa kandi kutagenzurwa kw’irari rye ry’ubunyamaswa. Bityo, amaze kunesha abanzi be, yatsinzwe n’ingeso mbi ze, kandi yibagiwe izina rikomeye yari gushobora kwihesha, amara igihe cye mu birori no mu busambanyi.

> “Umutima we warishyize hejuru n’intsinzi ye, ariko iyo ntsinzi ntiyamukomeje na gato; kuko uburyo buteye isoni yayikoreshejemo bwatumye abo yari ategeka ubwabo bamwigomekaho. Ariko cyane cyane ukwishyira hejuru k’umutima we kwagaragariye mu byo yakoranye n’Abayahudi. Ageze i Yerusalemu, yatambiyeyo ibitambo, kandi yifuzaga cyane kwinjira Ahera Cyane h’urusengero, binyuranye n’amategeko n’idini by’aho hantu; ariko amaze kubuzwa, n’ubwo byamugoye cyane, yahavuye yuzuye umujinya wo kurwanya ishyanga ryose ry’Abayahudi, maze ako kanya atangira kubatoteza bikomeye kandi nta mbabazi. Muri Alegizanderiya, aho Abayahudi bari baratuye uhereye mu gihe cya Alekizanderi, kandi bakaba baragiraga uburenganzira nk’abaturage bari batoneshejwe cyane, hapfiriye muri uku gutotezwa abantu ibihumbi mirongo ine nk’uko bivugwa na Ewuzebiyo, ibihumbi mirongo itandatu nk’uko bivugwa na Yeromu. Kwigomeka kw’Abanyegiputa, n’iyicwa ry’Abayahudi, rwose ntibyashoboraga kumukomeza mu bwami bwe, ahubwo byari bihagije kugira ngo hafi ya bwose bibusenye.” Uriya Smith, Daniel and the Revelation, 254.

Ugutsinda kwa gisirikare kwa Ptolémée Philopator i Raphia mu mwaka wa 217 mbere ya Kristo, ntikwakomeje imbaraga za Ptolémée, ahubwo kwatumye “umutima we wishyira hejuru.” Utsinze mu Ntambara yo muri Ukraine ntuzakomeza Putin, ahubwo “uzamushyira umutima hejuru,” nk’uko gutsinda kwa gisirikare kwatumye umutima w’umwami Uzziah wishyira hejuru.

> Nuko Uziya abategurira, mu ngabo zose, ingabo zo gukingira, n’amacumu, n’ingofero z’urugamba, n’amakoti y’icyuma, n’imiheto, n’udufunzo two kujugunya amabuye. Kandi akorera i Yerusalemu imashini zahimbwe n’abanyabugenge, zo gushyirwa ku minara no ku nkike zikomeye, kugira ngo zirase imyambi n’amabuye manini. Nuko izina rye ryamamara kure cyane; kuko yafashijwe mu buryo butangaje, kugeza ubwo agize imbaraga. Ariko amaze kugira imbaraga, umutima we urishyira hejuru bimutera kurimbuka; kuko yacumuye ku Uwiteka Imana ye, maze yinjira mu rusengero rw’Uwiteka gutwika imibavu ku gicaniro cy’imibavu. 2 Ngoma 26:14–16.

Abami babiri b’abami bo mu majyepfo, imitima yabo yari yaratewe hejuru n’insinzi z’intambara, bagerageje kwinjira muri rwa rusengero rumwe no gutambika ituro, ari byo byari byemewe gukorwa n’umutambyi wenyine. Muri ibyo bihe byombi, abatambyi barwanyije imihati y’abo bami b’abibone yo gukora ibyo. Umwami umwe yahise atangira kwihorera ku Bayuda, undi akubitwa ibibembe mu gahanga.

> Nuko Azariya umutambyi aramukurikira yinjira, ari kumwe n’abatambyi b’Uwiteka mirongo inani, bari intwari z’abagabo. Bahagarara barwanya Umwami Uziya, baramubwira bati: “Si ibyawe, Uziya, kosereza Uwiteka imibavu, ahubwo ni iby’abatambyi bene Aroni, bejejwe ngo babe ari bo kosereza imibavu. Va ahera, kuko wakoze igicumuro; kandi ntibizakubera icyubahiro giturutse ku Uwiteka Imana.” Maze Uziya ararakara, afite mu kuboko kwe icyotero cyo koserezamo imibavu; kandi akirakariye abatambyi, ibibembe bihita bimera mu ruhanga rwe imbere y’abatambyi mu nzu y’Uwiteka, iruhande rw’igicaniro cy’imibavu. Nuko Azariya umutambyi mukuru hamwe n’abatambyi bose baramureba, maze dore, yari arwaye ibibembe mu ruhanga rwe; bahita bamwirukana aho, koko na we ubwe yihutira gusohoka, kuko Uwiteka yari amukubise. Nuko Umwami Uziya aba umubembe kugeza ku munsi w’urupfu rwe, atura mu nzu yitaruye kuko yari umubembe; kuko yari yaraciwe ku nzu y’Uwiteka. Maze Yotamu umuhungu we ategeka inzu y’umwami, acira imanza abantu bo mu gihugu. Ibindi bikorwa bya Uziya, uhereye mbere ukageza hanyuma, byanditswe n’umuhanuzi Yesaya mwene Amozi. 2 Ngoma 26:17–22.

Mu mwaka wa 2014, abashyigikiye ubutegetsi bw’isi yose bo mu Burayi n’ubutegetsi bwa Obama batangije impinduramatwara y’amabara ku gihugu cya Ukraine. Mu mwaka wa 2022, u Burusiya bwatangiye igitero kizasoza amaherezo cyazaniye intsinzi Putin n’u Burusiya; bigereranywa na Ptolémée na Uziya, abami b’ikusi y’amajyepfo. Umurongo wa cumi na kabiri uvuga ko nyuma y’intsinzi ya Putin, “umutima we uzishyira hejuru; kandi azagusha hasi inzovu nyinshi z’abantu: ariko ntazakomezwa n’ibyo.” Hanyuma amateka akandika ugusenyuka gukomeza kw’ingoma ye.

Urupfu rugenda rwiyongera rwamugejeje ku rupfu, kandi igihe Antiochus Mukuru yihoreraga ku bwo gutsindwa kwe i Raphia, Antiochus ntiyari agihanganye na Ptolemy Philopator; icyo gihe yari ahanganye n’umwana muto wari icyo gihe umutware wa Egiputa. Umwana ni ikimenyetso cy’igisekuru cya nyuma, bityo rero ku rwego rumwe umwami w’umwana Antiochus atsindira i Panium ni igisekuru cya nyuma cy’ubwami bw’epfo. Ku rwego rw’ibikorwa bifatika, uwo mwami w’umwana agaragaza intege nke ugereranyije n’imbaraga za Antiochus.

> “Amahoro yasojwe hagati ya Putoleme Filopateri na Antiyokusi yamaze imyaka cumi n’ine. Hagati aho, Putoleme yapfuye azize ubusinzi n’ubwiyandarike, maze asimburwa n’umuhungu we, Putoleme Epifane, wari icyo gihe ari umwana w’imyaka ine cyangwa itanu. Muri icyo gihe kandi, Antiyokusi, amaze guhashya ubugome bwo kwigomeka mu bwami bwe, kandi amaze kugabanya no kugarurira ibice by’iburasirazuba kumwumvira no kubishyiraho ituze, yari abonye umwanya wo gukora igikorwa icyo ari cyo cyose ubwo Epifane muto yicazwaga ku ntebe y’ubwami bwa Egiputa; kandi atekereza ko ayo ari amahirwe meza cyane yo kwagura ubutegetsi bwe ku buryo atari akwiriye kuyapfusha ubusa, akoranya ingabo nyinshi cyane “ziruta iza mbere” (kuko mu rugendo rwe rw’iburasirazuba yari yarakusanyije ingabo nyinshi kandi yari yarungutse ubutunzi bwinshi), maze atera Egiputa, yiringiye ko azanesha bitamuruhije umwami w’uruhinja. Uko yabigezeho turabibona aka kanya; kuko aha ibibazo bishya byinjira mu bibera muri ubu bwami, kandi abakinnyi bashya binjizwa ku rubyiniro rw’amateka.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 255.

## Umwami w’Ijyepfo

Kugaragaza intambwe za nyuma z’u Burusiya, ni ukugaragaza intambwe za nyuma z’umwami wo mu majyepfo uvugwa mu buhanuzi. Ikiranga cy’ubuhanuzi cy’umwami wo mu majyepfo wo mu mwuka wageze mu mateka y’ubuhanuzi mu gihe cy’imperuka mu mwaka wa 1798—ni uburyo agera ku mperuka ye. Ibyo kandi ni ikiranga cy’ubuhanuzi cy’umwami wo mu majyaruguru, ndetse n’umuhanuzi w’ibinyoma. Buri butegetsi muri ubwo butatu buyobora isi ku Harumagedoni bufite imperuka zabwo zigaragazwa by’umwihariko mu Ijambo ry’Imana. Icyo ari cyo cyose kizaba kuri Putin n’u Burusiya kizaba cyarashushanyijwe mbere n’imirongo yo hambere y’umwami wo mu majyepfo.

Ingero z’iherezo by’umwami w’amajyepfo wo mu buryo bw’umwuka zagaragajwe mbere n’iherezo ry’umwami wa mbere w’amajyepfo wo mu buryo bw’umwuka, ari we Bufaransa bwahakanaga Imana mu gihe cy’Impinduramatwara. Iherezo ry’ubwami bw’amajyepfo rikubiyemo iherezo ry’umwami w’amajyepfo. Iherezo rya Napoléon rihura n’iherezo ry’u Bufaransa, kandi rijyana n’iherezo ry’ubwami bwakurikiyeho bw’amajyepfo, ari bwo Burusiya. U Burusiya, nk’umwami wa none w’amajyepfo, bwatangiranye n’impinduramatwara, nk’uko n’u Bufaransa, nk’umwami w’amajyepfo, bwatangiranye n’impinduramatwara.

Impinduramatwara ni kimwe mu biranga cya cya kiyoka, ari na cyo kimenyetso cy’abami bo mu majyepfo. Cya kiyoka, ari cyo kimenyetso nyamukuru cy’umwami wo mu majyepfo, ni Satani; kandi ubwo agerageza gukora impinduramatwara ku iherezo ry’imyaka igihumbi, umuriro umanuka uvuye mu ijuru ukamurimbura. Ubugome bwe bwo kwigomeka mu ijuru mu ntangiriro bwari alpha y’ubwigomeke bwe ku musozo w’imyaka igihumbi.

Mu 1798, mu buryo bw’ubuhanuzi Ubufaransa bwicaye ku ngoma nk’umwami wo mu majyepfo wo mu mwuka mu gihe cya Revolisiyo y’Abafaransa. Iyo revolisiyo yakwiriye mu mahanga y’u Burayi, kandi amaherezo igeze kuri Revolisiyo y’u Burusiya, yahise ikurikirwa vuba na Revolisiyo y’Aba-Bolcheviks muri uwo mwaka umwe.

Revolisiyo y’u Burusiya yo mu 1917 yari igizwe n’intambwe ebyiri z’ingenzi: Revolisiyo yo muri Gashyantare (yahiritse ubwami bw’Abatsari, ikuraho ubutegetsi bw’igitugu bw’umuntu umwe, kandi ishyiraho guverinoma y’agateganyo hagati y’igihe cy’ubutegetsi bubiri bwari busangiwe n’Abasoviyeti) na Revolisiyo yo mu Kwakira (nanone yitwa Revolisiyo y’Ababolisheviki, aho Ababolisheviki bayobowe na Lenin bafashe ubutegetsi binyuze muri kudeta, bikageza ku ishyirwaho ry’ubutegetsi bw’Abasoviyeti no ku nzira igana ku busosiyalisiti/ubukomunisiti).

Mu isesengura ry’amateka no mu nyigisho z’impinduramatwara (cyane cyane uhereye ku myumvire ya Marigisi nk’iya Trotsky, Luxemburg, n’abandi bagendera ku ngereranya nk’izo), Impinduramatwara y’Abafaransa (1789–1799) akenshi ifatwa nk’igaragaza ishusho rusange cyangwa igatanga icyitegererezo cy’inzira ibyabereye mu Burusiya byanyuzemo. Intambwe ebyiri z’Impinduramatwara y’Abafaransa zagaragaje ibihe by’u Burusiya ni izi:

- Icyiciro cya mbere gishyize mu gaciro/kigengwa n’itegeko nshinga (hafi ya 1789–1792), gihuye na Revolisiyo yo muri Gashyantare. Icyo cyiciro cy’Abafaransa cyatangijwe no kwigarurira Bastille, guteranya Inteko y’Ibice by’Igihugu/Inteko y’Igihugu, gukuraho uburenganzira bwihariye bwa feodalisime, Itangazo ry’Uburenganzira bwa Muntu, no gushyiraho ubwami bugengwa n’itegeko nshinga buyobowe n’Abagirondins n’abavugururabintu bashyize mu gaciro. Cyahiritse ubwami bw’igitugu busesuye, ariko kigumana ibice by’imiyoborere ya burugwazi/ya liberali n’inzego z’ubutegetsi zibiri/zihatanira ububasha (urugero, hagati y’Inteko n’ubwami bwari bugihanganye no gusigaraho). Mu buryo nk’ubwo, Gashyantare 1917 yarangije ubwami bwa Tsari, ariko ivamo guverinoma y’agateganyo ya burugwazi n’ubutegetsi bubiri bufatanyije n’AbaSoviyeti.

- Icyiciro gikaze/icy’Abayakobini (hafi ya 1792–1794, gikubiyemo ishyirwaho rya Repubulika ya Mbere, kwicwa kwa Louis XVI, n’Ingoma y’Iterabwoba yari iyobowe na Robespierre n’Abayakobini/Komite y’Umutekano wa Rubanda) gihura n’Impinduramatwara yo mu Kwakira (y’Ababolisheviki). Abayakobini banyaze ubutegetsi babukuye mu maboko y’Abazhirondini bari barushijeho gushyira mu gaciro, babikesheje igikorwa gikaze, batangaza repubulika, bahashya abaharaniraga guhirika impinduramatwara, kandi basunika impinduramatwara bayerekeza ku ihindurwe ryimbitse ry’imibereho y’abantu no ku kuyirinda imbere mu gihugu no hanze yacyo. Ibi bigereranywa n’uburyo Ababolisheviki bahiritse guverinoma y’inzibacyuho, bashimangiye ubutegetsi bw’abakozi/igitugu cy’abakozi, kandi bateje imbere ubusosiyalisiti bw’impinduramatwara.

Uku guhura kw’ibihe n’ibintu gushimangira uburyo impinduramatwara kenshi zikurikira umurongo umwe: kubanza kubaho kwigomeka kwagutse kurwanya ubutegetsi bwa kera (buyobowe n’abareshya/ingabo za burugwasi), hanyuma hagakurikiraho kwigarurira ubutegetsi gukabije kurushaho gukozwe n’abahezanguni kugira ngo “bakize” kandi barusheho kwimakaza impinduramatwara mu gihe cy’amakuba. Ababolisheviki ubwabo babikuragamo amasomo babigambiriye babikuye ku rugero rw’Abafaransa, bafataga imyigaragambyo yabo yo mu Ukwakira nk’ihwanye n’ihirikwa ry’ubutegetsi ry’Abayakobini—ari ngombwa kugira ngo baburizemo impinduramatwara ihinyutse kandi basohoreze impinduramatwara ubushobozi bwayo bwose.

Ubu bwoko bw’igereranya bugaragara mu mirimo nka *History of the Russian Revolution* ya Trotsky (aho agereranya mu buryo bugaragara icyiciro cy’ubutegetsi bubiri mu Burusiya n’imigendekere nk’iyo yabaye mu Bufaransa) no mu nyandiko za Rosa Luxemburg zivuga ku byabaye mu Burusiya, aho avuga ko igihe cya mbere cy’Impinduramatwara y’u Burusiya (Werurwe–Ukwakira) gikurikiza imiterere y’Impinduramatwara y’u Bufaransa (n’iy’u Bwongereza), kandi ko ifatwa ry’ubutegetsi n’Ababolsheviki rihura n’izamuka ry’Abayakobini.

Yesu ahora yerekana iherezo akoresheje intangiriro, kandi irimbuka rya Napoléon nk’umwami wa mbere wo mu majyepfo wo mu buryo bw’umwuka ryakurikiye ibimenyetso by’inzira byariho mu ntangiriro ya revolisiyo, maze bityo rihagararira irimbuka ry’Ubumwe bw’Abasoviyeti.

Ihungabana rihoraho, rikurikirana intambwe ku yindi kwa Napoléon guhuye cyane n’ugushegeshwa buhoro buhoro kw’Ubumwe bw’Abasoviyeti no gusenyuka kwabwo mu 1991, mu rwego rumwe rw’ikigereranyo cy’ishusho aho ibyiciro bibiri bya Revolisiyo y’Abafaransa byabaye ibimenyetso bibanziriza ibyiciro bya Gashyantare n’Ukwakira 1917 bya Revolisiyo y’Uburusiya. Uko guhura kw’ibintu gukomeza no mu cyiciro gikurikira cyo gukomeza no gukomatanya ibintu nyuma y’igihe cy’ubukare bukabije (Bonapartisme) ndetse no mu gusenyuka kwabyo kutabura kuza. Ibi bishingira ku miterere rusange y’amateka no ku busesenguzi bwa Marikisi (cyane cyane ubwa Trotsky mu gitabo The Revolution Betrayed no mu bindi bihuje na cyo), bifata Napoléon nk’icyitegererezo nyamukuru cya Bonapartisme: ubutegetsi bw’umunyembaraga bukomoka nyuma y’uko revolisiyo igeze ku rwego rwayo rw’ubukare bukabije, bugashyira mu gaciro hagati y’amatsinda y’imibereho, bukabungabunga ibyungutse by’ingenzi by’imiterere ya revolisiyo (mu gihe buhonyora imbaraga zayo za demokarasi), bukubaka ubwami bw’umuntu ku giti cye bwa gisirikare n’ubutegetsi-bw’abakozi ba Leta, bukarenza urugero, hanyuma bugashegeshwa no gusenyuka mu byiciro bigenda bikurikirana, bikageza ku gusubizaho igice cy’imibereho ya kera.

## Ukuza ku butegetsi kwa Bonaparte kwa Napoleon guhwanye no gushimangira ubutegetsi kwa Staline muri Stalisime

Nyuma y’icyiciro gikabije cy’Abajacobini n’igisubizo cya Thermidor (1794), haje Ubuyobozi butajegajega bwa Directory (1795–1799); hanyuma ihirikwa ry’ubutegetsi rya 18 Brumaire rya Napoléon (1799) rishyiraho Konsila, nyuma rishyiraho n’Ubwami bw’Ikigoma (1804). Akusanya mu mategeko kandi akwirakwiza ibyo impinduramatwara ya burugwazi yari yaragezeho (Code Napoléon, iherezo ry’uburenganzira bwa feodali, Leta ikomeye ishingiye ku butegetsi bw’ihuzabuyobozi bukomatanyije), ariko abishyira munsi y’ubutegetsi bw’igitugu, ikuzo rya gisirikare, n’itsinda rishya ry’indobanure.

Nyuma y’icyiciro gikabije cya Bolshevik/Ukwakira n’igerageza rya mbere ry’Abasoviyeti, hadutse iyangirika rishingiye ku buyobozi bwa birokrasi (cyane cyane kuva hagati mu myaka ya 1920). Gukomatanya ubutegetsi kwa Staline kunesha Ihuriro ry’Ibumoso, gushyiraho “sosiyalisimu mu gihugu kimwe,” kandi kurema igitugu cya gipolisi/igisirikare/birokrasi. Ubukungu buteganywa na Leta n’umutungo wagizwe uw’Igihugu (inyungu shingiro z’Ukwakira) byarakomeje kubungabungwa, ariko bihindurwa ibikoresho by’agatsiko k’abanyamahirwe, mu gihe mpuzamahanga habaga haratereranywe.

Muri izo mimerere zombi, imbaraga z’impinduramatwara “zihagarikwa” maze zigahindurirwa mu butegetsi bwa Leta no mu kwaguka kwabwo munsi y’umuntu umwe cyangwa urwego rumwe rw’ubutegetsi (Trotsky yavuze yeruye ko ubutegetsi bwa Stalin bwari uburyo bwa “Bonapartisme y’Abasoviyeti,” bwegereye cyane Ubwami bwa Napoleon kuruta Konsila).

## Gusenyuka Gukurikirana Intambwe ku Yindi

Iyi ni yo sano nyamukuru—ukugabanuka si igikorwa kimwe gitunguranye, ahubwo ni uruhererekane rw’isenyuka rikurikirana, riterwa no kwaguka kurenze urugero, ukwivuguruza kwo imbere, ibizazane bya gisirikare, gutakaza ububasha ku nkengero, amavugurura yananiwe, n’iseswa rya nyuma/gusubizwaho.

## Ku ruhande rwa Napoléon (1812 kugeza 1815)

- 1812: Igitero cyagabwe ku Burusiya cyabaye icyorezo—Grande Armée (abasirikare 600,000) yarimbuwe bikabije n’ibibazo by’itangwa ry’ibikenerwa ku rugamba, ubukonje bw’itumba, n’uko yarwanyijwe cyane. Byabaye ihinduka rikomeye ry’akaga; gutakaza bikomeye icyubahiro n’ingabo.

- 1813: Ihuriro ryamurwanyije rirashingwa; atsindirwa i Leipzig (“Intambara y’Amahanga”)—atakaza abafatanyabikorwa b’Abadage n’intara; ubwami bwe butangira kugabanuka.

- 1814: Abafatanyabikorwa batera Ubufaransa nyirizina; Paris irafatwa; Napoléon aregura ku butegetsi kandi ajyanwa mu buhungiro ku kirwa cya Elba.

- 1815: Yagarutse mu gihe gito (Iminsi Ijana), atsindwa bwa nyuma i Waterloo; ajyanwa mu buhungiro bwa burundu ku Kirwa cya Mutagatifu Helena; ubwami bwa Bourbon bwongera gusubizwaho (isubizwa inyuma ry’ibyungutse bya revolisiyo mu buryo bwo guharanira gusubira ku bya kera, nubwo bitabaye byose—hari impinduka zimwe mu mategeko no mu buyobozi zarokotse).

## Igice cy’Abasoviyeti (kuva mu myaka ya 1970 kugeza mu 1991)

- Mu mpera z’impera za 1970 no mu za 1980: ubukungu bwarahagaze (“zastoi” ku ngoma ya Brezhnev), habaho ibura ridashira, ugusigara inyuma mu ikoranabuhanga, n’isiganwa ry’intwaro ryarembeje na Amerika/NATO—kwaguka kwa sisiteme kurenze urugero kwatangiye kuzahaza ubukungu imbere mu mizi yabwo.

- 1979–1989: Intambara ya Afghanistan—“Vietnam” y’Abasoviyeti; amazi yabarenzemo aruhije atwara umutungo, ugutakaza intege mu mutima, n’icyubahiro ku rwego mpuzamahanga (zirikana iryo huzwa ridasanzwe: Napoleon yarimburiwe mu Burusiya; na USSR yavuye amaraso mu rugamba rw’ahakomeye kandi harwanyaga bikomeye).

- 1985–1989: Ivugurura rya perestroika/glasnost rya Gorbachev (igerageza ryo “gukiza” gahunda, nk’uko byari bimeze ku mavugurura amwe n’amwe ya nyuma yo mu gihe cya Napoleon) ahubwo rishyira ahagaragara kandi ryihutisha ukwivuguruza kwayo; ibihugu byari ibyegamiye ku Muryango w’Iburasirazuba birigomeka maze biribohoza (Urukuta rwa Berlin rugwa ku wa 9 Ugushyingo 1989, ubutegetsi burasenyuka hirya no hino mu mwaka wa 1989–1990)—gutakaza “ubwami bwo hanze,” neza rwose nk’uko Napoleon yatakaje ibihugu byari bifatanyije na we.

- 1990–1991: Ingorane z’imbere mu gihugu zishingiye ku bwoko n’ubwenegihugu zirakaza umurego, za repubulika zitangaza ubusugire bwazo; kugerageza guhirika ubutegetsi kw’abari ku ruhande rw’abahezanguni muri Kanama 1991 kurananirana mu buryo butangaje; Gorbachev yegura ku wa 25 Ukuboza 1991; URSS isenyuka ivamo ibihugu 15. Hakurikiraho gusubizaho ubukapitalisiti (gahunda yo kuvura ubukungu mu buryo butunguranye yo mu gihe cya Yeltsin, oligarchs, ubwegukanye bw’umutungo wa rubanda)—bisa no gusubizaho ingoma ya Bourbon: ibisigisigi by’icyiciro cy’abantu bo mbere ya revolusiyo (cyangwa ibibihwanye na byo) byongera kugaruka, bigasubiza inyuma byuzuye imibanire y’umutungo ya revolusiyo, nyamara bigakomeza kugumana amwe mu miterere y’imiyoborere.

Muri byombi byombi, “ubwami” (Sisitemu y’Umugabane y’Abafaransa ugereranyije n’agace k’Uburasirazuba k’Abasoviyeti/ubutegetsi bw’ingaruka bwa COMECON) busatagurikira imbere buvuye inyuma, ukubora ko mu nda kwihuta, ihurizo rya nyuma rigahishura ubusa bwabwo, maze imbaraga za kera z’imibereho y’abantu zikongera kwiyemeza (ubwami bw’abami/kapitalisimu). Bonapartisimu igaragaza ko idashobora kuramba—“nk’ikiramidi gishyizwe ku mutwe wacyo,” nk’uko Trotsky yabivuze—kuko ishingiye ku guhonyora umusingi wa demokarasi w’impinduramatwara mu gihe irinda (ariko ikanagoreka) umusingi wayo w’ubukungu hagati y’igitutu cy’inyuma kiyirwanya. Gusenyuka kw’Abasoviyeti, mu kurebera ibintu mu ntekerezo ndende, ntikwari “ukutungurana,” ahubwo kwari iherezo ry’ukubora kw’imbere kwagiye gukura buhoro buhoro, nk’uko n’ubwami bwa Napoléon butazimiriye mu ijoro rimwe ahubwo bwagiye bushegeshwa n’ugutsindwa gukurikiranye kugeza ku gusubizwaho kwa kera.

Intangiriro n’iherezo by’u Bufaransa n’Ubumwe bw’Abasoviyeti bihura n’ubuhamya bwa mwami Uziya na Tolomeyi. Tolomeyi wa IV Filopatori yegukana intsinzi ikomeye mu Rugamba rw’i Rafia (217 mbere ya Kristo) atsinda umwami w’amajyaruguru (Antiyokusi wa III), ariko “ntazakomerezwa na yo”—ahitemo amahoro aho gukomeza kubyaza inyungu iyo ntsinzi, asubira mu iraha no kwishyira hejuru, hanyuma (nk’uko ibyanditswe byabitswe muri 3 Maccabees 1–2 bibivuga) Tolomeyi asura Yerusalemu nyuma yo kunesha kwe. Umutima we umaze kwishyira hejuru, agerageza kwinjira Ahera Cyane no gutamba igitambo ubwe—igikorwa cyo kwigarurira ububasha no gusuzugura Imana y’ukuri. Akubitwa n’Imana (paralize), agasuzugurika, maze ahindukirira kurenganya ubwoko bw’Imana. Ingoma ye kuva icyo gihe iba iyo gusubira inyuma buhoro buhoro: ubwonone bw’imico, imyivumbagatanyo yo mu gihugu imbere, no gutakaza imbaraga kugeza apfuye. Iyi ni indorerwamo nyakuri ya mwami Uziya (2 Ngoma 26:16–21), umutima we wazamuwe no gutsinda mu ntambara, hanyuma akinjira mu rusengero gutwika imibavu (yigarurira umurimo wagenewe abatambyi), maze agakubitwa ibibembe mu gahanga, byari urubanza rwo ku mugaragaro kandi ruboneka. Kuva ubwo Uziya yabayeho mu bwigunge, atandukanyijwe n’inzu y’Uwiteka, kugeza apfuye—iherezo ritinda kandi rikomeza kumurya buhoro, aho kuba ukurimbuka ako kanya.

Bombi ni abami bo mu majyepfo ubwibone bwabo bugaragarira mu kwinjira mu rusengero i Yerusalemu, maze hagakurikiraho iherezo rigenda riza buhoro buhoro, ryangiza bucece, aho kuba ugusenyuka ako kanya. Iyi ni yo shusho nyamukuru y’ikigereranyo ku mwami wese wo mu majyepfo uza nyuma.

## 1798: U Bufaransa Buba Umwami wo Mu Mwuka wo mu Majyepfo

Mu “gihe cy’imperuka” (1798), U Bufaransa butemera ko Imana ibaho (ubushobozi bwari bumaze kwerekana ibiranga bya mwuka by’Egiputa—guhakana Imana ku mugaragaro, nk’uko biri mu Ibyahishuwe 11:8) busunikira umwami wo mu majyaruguru (Ubupapa) bufata Papa bugamije kumugira imbohe. Napoleon ni we shusho ya gisirikare y’uko gusunikira. U Bufaransa bwambara ikamba ry’amajyepfo mu 1798, kuko bushyira hejuru uwo mwuka wo kutemera ko Imana ibaho ari wo Egiputa ya kera yagaragaje.

Ariko nk’uko Ptolémée atashoboraga “kubyaza umusaruro intsinzi ye uko bikwiye,” ni ko n’icyiciro gikabije cy’Impinduramatwara y’Abafaransa kitashoboye gukomeza cyangwa gukwirakwiza mu buryo bwuzuye ibyo cyari cyagezeho. Ikamba ry’ubwami bw’amajyepfo rikomeza guhererekanywa uko filozofiya yo guhakana ko Imana ibaho irushaho gukura kandi ikabona ijwi rishya rya guverinoma.

## Ibimenyetso by’Ubuyobozi butera Imbere: Napoleon kugeza kuri Lenin kugeza kuri Stalin

Aba batatu si ibintu byabaye ku buryo butunguranye; ni amaherezo agenda akurikirana—buri imwe ihagarariye urundi rwego mu nzira umwami w’ikusi agenderamo yerekeza ku gushenyuka kwe buhoro buhoro. Napoléon—ikimenyetso cya mbere gikomeye nyuma ya 1798. Amaze gutsindira muri Egiputa (ikusi nyakuri), ararengera urugero (igitero cyo ku Burusiya cyo mu 1812 cyabaye ibyago), biba intangiriro y’uruhererekane rw’ibihombo, agatakaza ubwami bwe bwo ku nkengero intambwe ku yindi (1813–1814), agatsindwa burundu (Waterloo 1815), kandi agacirwa kuba mu buhungiro incuro ebyiri. Napoléon ahagarariye irimbukiro rigenda mu byiciro, rikorwa buhoro buhoro—neza na neza nk’ibya Tolémée na Uziya.

Lenin yegukanye ikamba mu Mpinduramatwara yo mu Kwakira 1917. “Gusunika” kw’Ababolisheviki gukomeza intambara irwanya gahunda ya kera (harimo n’ubutegetsi bw’idini). Ariko icyiciro cy’ubuhezanguni ntigishobora gutuza no gushikama; ubuzima bwa Lenin ubwe burananirana hakiri kare, kandi gahunda itangira guhinduka iya birokrasi.

Staline, umukomatanyabubasha (Bonapartisme y’Abasoviyeti), “akonjesha” impinduramatwara ayihindura ubwami bwa gisirikare-birokrasi, akabungabunga ibyungutse by’ibanze (ubukungu bwashyizwe mu maboko ya Leta, ari bwo bugereranywa no kurwanya imitegekere ya gifeodali nk’uko byari biri muri Code ya Napoléon), ariko agahindukiza ububasha imbere mu gihugu (itsembatsemba) no hanze yacyo (kwaguka). Nyamara umutima urishyira hejuru mu kutemera Imana; iyo gahunda ntishobora by’ukuri “gukoresha uko bishoboka kose insinzi yayo.” Kurenza urugero mu kwaguka (Afuganisitani nk’ikigereranyo cya Russie ya Napoléon), kudindira, ivugurura ryapfubye (perestroika yari igerageza rya nyuma ry’ihirikwa ryuzuye kwiheba), gutakaza ibihugu byari biyikikije (1989–90 = gutakaza “abafatanyabikorwa”), no gusenyuka kwa nyuma (1991).

Isenyuka ry’Ubumwe bw’Abasoviyeti ntiryabaye iritunguranye—ryabaye irigenda rikorwa buhoro buhoro, nk’uko ubwami bwa Napoléon bwagiye busenyuka intambwe ku yindi, kandi nk’uko ingoma za Ptolémée na Uziya zagiye zanikara nyuma y’akanya kazo ko kwishyira hejuru kw’urusengero. Umwami w’epfo “w’umwuka” (ukutemera Imana mu ishusho y’ubutegetsi) na we yahawe urubanza rwe rwamaze igihe: arimo aboneraho imbere muri we, adashobora gukomeza ikinyoma, maze akurwaho n’umuhengeri w’umutwe uhanganye na wo w’umwami w’amajyaruguru (kongera kw’isugire kwa Papauté mu cyuho cyabonetse).

Impinduramatwara y’Abafaransa (intambwe ebyiri) ishushanya Impinduramatwara y’Abarusiya (Gashyantare na Ukwakira/Bolshiviki). Ubonaparitizimu bwa Napoléon n’ugusenyuka kwabwo buhoro buhoro bishushanya ukwikomeza kwa Sitalini n’ugusenyuka kwa Leta y’Abasoviyeti buhoro buhoro. Ibyo byose ni ugukorwa k’iki gihe k’umurongo w’umwami w’ikusi wo muri Daniyeli 11, uhereye ku gutsindwa kwa Ptolémée i Raphia no kwibona kwe ku byerekeye urusengero, ugakomeza ku cyaha nk’icyo cya Uziya n’iherezo rye ryatinze, ukageza ku Bufaransa mu 1798 no ku muragwa wabwo w’ubutemera Imana (igihe cya Lénine–Sitalini) utabashije kwikomeza kubwo kunesha kwawo.

Lenin, washinze ubukana washinze cyangwa wiyambuye ubutegetsi (bijyanye n’izamuka rya Jacobin/Bolshevik; icyiciro cyo “gusunika” nyuma ya 1917, gihwanye n’ubutegetsi bw’Inama y’Abajyanama bwa mbere bwa Napoleon nyuma ya Brumaire). Stalin ni we wabaye umuhuza wa Bonaparte mu gukomeza no gushimangira ubutegetsi (uwubatse ubwami bw’Abasoviyeti, ibikorwa byo kweza no kurimbura abo batavugaga rumwe na we, intsinzi yo mu Ntambara ya Kabiri y’Isi Yose, n’impinga y’Intambara y’Ubutita; umutima we warishyize hejuru mu kutemera Imana, ariko ntabasha “gukomeza” intsinzi burundu mu gihe kirekire—asaguka birenze urugero bitangira aho).

Khrushchev yari umuyobozi w’igihe cy’“gushonga” cyakurikiye impinga (1953–1964): yamagana Stalin (Ijambo ry’Ibanga ryo mu 1956), ahishura bimwe mu byari byarangwamo ruswa, agerageza amavugurura make afite aho agarukira, ariko akananirwa gukemura ukwivuguruza kwari muri gahunda ubwayo. Ibi bihura n’icyiciro cya “Thermidorian” cyangwa icyiciro cya mbere cy’isubira inyuma—iterabwoba rigenda rirekurwa mu gihe ingengabitekerezo shingiro y’ubuhakanyi ikomeza kuba ihari, nyamara icyubahiro kigenda gishegeshwa (urugero, igisebo cy’Ikibazo cy’Ibisasu bya Misile bya Cuba cyo mu 1962 gisa n’ugusubira inyuma kudakomeye kwa Napoleon mbere y’ibikomeye).

Gorbachev yari umuhanga mu ivugurura wari wihebye (1985–1991), akoresheje perestroika (ivugururamikorere) na glasnost (gukorera mu mucyo) nk’ingamba za nyuma zo “gukiza” iyo gahunda, ariko ibyo byihutisha gusenyuka kwayo—gutakaza ibihugu byari bigize Umutwe w’Iburasirazuba (Urukuta rwa Berlin, 1989), n’imyivumbagatanyo yo imbere mu gihugu. Iki ni cyo kimenyetso gisobanutse kurusha ibindi cy’“iherezo rigenda ryigaragaza buhoro buhoro”: bisa n’ugereranyije n’igerageza rya nyuma rya Napoleon ryo kugira ibyo ahindura mbere y’igitero cyo mu 1814, cyangwa ugushegeshwa gukomeje kwa Ptolemy/Uzziah nyuma y’ubwibone bwo mu rusengero. Amasezerano/ihuriro bya Gorbachev byo mu 1989 yagiranye na Papa Yohani Pawulo wa II (umwami w’amajyaruguru) bishushanya ugutsindwa kwo mu by’umwuka—ukutemera Imana kw’umwami w’amajyepfo kugandukira kongera kwihagaza kw’ubupapa.

Yeltsin yari ishusho ya nyuma y’iseswa rya nyuma (guhera mu 1991) wabayemo uyobora ukurwanya ihirikwa ry’ubutegetsi ryo muri Kanama 1991, aba perezida w’u Burusiya, agenzura isenyuka rya USSR (Ukuboza 1991), iyegurirwa bwite ry’ubukungu rishingiye kuri “shock therapy,” n’igarurwa rya kapitolizimu. Ahagararira iherezo ry’akaduruvayo n’“isubizwaho” ry’igice cy’ibintu byariho mbere ya revolisiyo (kapitolizimu y’ab’oligariki, nk’ugaruka kwa Bourbon nyuma ya Napoleon). Ingoro y’umwami wo mu majyepfo irakurwaho rwose, bityo hasohorezwa Daniyeli 11:40 ivuga iby’intsinzi y’umuyaga w’ishuheri y’umwami wo mu majyaruguru (Ubupapa bunyuze mu bufatanye na Amerika).

Igereranya rishingiye ku kigereranyo ishimangira urubanza rutinda, rugenda intambwe ku yindi, aho kutagwa ako kanya, nk’uko kunesha kwa Ptolémée IV i Raphia kwamugejeje ku kwishyira hejuru, kwinjira mu rusengero mu buryo bwo kurugirira nabi, gukubitwa n’Imana, no gushegeshwa gahoro gahoro; uko Uziya yaciriwe mu bwigunge bw’ibibembe kugeza apfuye; n’uko Napoleon yagiye atsindwa mu byiciro bikurikirana (u Burusiya, Leipzig, Paris, Elba, Waterloo). Umurongo wa Sovieti werekana imbaraga zawo zageze ku rwego rwo hejuru ku ngoma ya Staline, ugakurikirwa no kugenda ushegeshwa buhoro buhoro mu gihe cy’ukworoshywa kwa Khrushchev kwashyize ahagaragara ibice byacitse muri gahunda yayo. Hanyuma ugukomera kudafite iterambere kwo mu gihe cya Brezhnev, maze n’ivugurura rya Gorbachev riba ibyihutisha; igihe cya Yeltsin kirusoza rwose (URSS irasheshwe, isura ya leta y’ubuhakanyi irarangira). “Umutima wisumbije” ugaragarira muri uwo murongo wose (kwigomeka k’ubuhakanyi), ariko nta n’umwe “ukoresha neza na busa intsinzi.”

Iherezo ry’abami b’epfo rikomeza kugenda risohora buhoro buhoro; ugutsindwa kwa Satani kwatangiriye ku musaraba, kandi amaherezo ajugunywa mu buhungiro imyaka 1,000, hanyuma agapfa.

> Nuko mbona marayika amanuka ava mu ijuru, afite urufunguzo rw’ikuzimu n’umunyururu munini mu kuboko kwe. Nuko afata cya kiyoka, ya nzoka ya kera, ari yo Satani n’Umwanzi, amuboha imyaka igihumbi, amujugunya ikuzimu, arahamufungirana, anamushyiraho ikimenyetso, kugira ngo atazongera kuyobya amahanga kugeza aho iyo myaka igihumbi izuzurira; hanyuma nyuma y’ibyo akwiriye kurekurwa akanya gato.

> Nuko mbona intebe z’ubwami, kandi hari abazicayeho, bahabwa guca imanza; kandi mbona imitima y’abaciwe imitwe bahorwa ubuhamya bwa Yesu n’ijambo ry’Imana, n’abatararamije ya nyamaswa cyangwa igishushanyo cyayo, kandi batarashyizeho ikimenyetso cyayo ku ruhanga rwabo cyangwa ku maboko yabo; maze bazuka kandi bafatanya na Kristo gutegeka imyaka igihumbi. Ariko abasigaye mu bapfuye ntibongera kubaho kugeza aho iyo myaka igihumbi irangiriye.

> Uku ni ko kuzuka kwa mbere. Hahirwa kandi hera ufite umugabane mu kuzuka kwa mbere: urupfu rwa kabiri nta bubasha rubafiteho, ahubwo bazaba abatambyi b’Imana na Kristo, kandi bazimana na we imyaka igihumbi.

> Nuko imyaka igihumbi izashira, Satani azabohorwa ave mu nzu ye y’imbohe, maze azasohoke ajye kuyobya amahanga ari mu mfuruka enye z’isi, Gogi na Magogi, ngo ayakoranyirize intambara; umubare wayo ni nk’umusenyi wo ku nyanja. Nuko bazazamuka bakwire isi hose, bagote inkambi y’abera n’umurwa ukundwa; ariko umuriro uzamanuka uvuye ku Mana mu ijuru, ubatsembe. Kandi Satani wabayobyaga ajugunywe mu nyanja y’umuriro n’amazuku, aho ya nyamaswa n’umuhanuzi w’ibinyoma bari, kandi bazababazwa ku manywa na nijoro iteka ryose. Ibyahishuwe 20:1–10.

Mu nyandiko ikurikira tuzakomeza ibyo twitegaho ku mwami wo mu majyepfo uvugwa muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe, umurongo wa cumi n’umwe kugeza ku wa cumi n’itanu.

Ikinyamakuru cyitwa Igihe cy’Iherezo cyasohowe mu 1996, kandi kigaragaza ubuhanuzi bwo mu gitabo cya Daniyeli bwafunguwe mu 1989. Vuba aha, icyo kinyamakuru cyasomwe na ChatGPT maze isabwa gusuzuma uruhare rwa Ukraine mu mateka y’umurongo wa mirongo ine nk’uko bigaragazwa muri icyo kinyamakuru. Ibikurikira ni isesengura ry’icyo kinyamakuru kimaze imyaka mirongo itatu kiri mu nyandiko rusange. Umurongo wa mbere wo mu nyandiko za Ellen White uri muri icyo kinyamakuru ni Testimonies, volume 9, 11.

## Incamake rusange: Ukraine mu rwego rw’ubuhanuzi

Mu ishusho y’ubuhanuzi y’iki kinyamakuru ku byanditswe bya Daniyeli 11:40–45, Ukraine ivugwamo ifitanye isano no gusenyuka kw’Ubumwe bw’Abasoviyeti n’urugamba ruri hagati y’Ubusaseridoti bwa Papa (umwami w’amajyaruguru) n’Ubukomunisiti butemera Imana (umwami w’amajyepfo). Ukraine igaragazwa nk’urubuga rukomeye rw’intambara y’idini n’iy’iyobokamana, hamwe n’iya politiki mpuzamahanga, mu byiciro bisoza by’intambara z’intumwa, by’umwihariko ku byerekeye Kiliziya Gatolika yo muri Ukraine no guhabwa uburenganzira bwo gukora mu buryo bwemewe n’amategeko nyuma y’imyaka myinshi yo gukandamizwa ku ngoma y’Abasoviyeti.

Ikinyamakuru cyerekana ko Ukraine iri mu isohozwa ryagutse ry’ubuhanuzi bwo muri Daniyeli 11:40, gisobanura ukunesha no gukuraho umwami w’epfo biciye mu bufatanye bwa Vatikani na Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Ukraine igaragazwa nk’ikimenyetso cy’ugucika intege kw’ukudahakana Imana kwa Gisoviyeti n’ukongera kuzamuka kw’influence ya Gatolika mu Burayi bw’Iburasirazuba.

## Ukraine mu Ntambara Hagati y’Umwami w’Ijyaruguru n’Umwami w’Ijyepfo

Ikinyamakuru cyigisha ko umwami wo mu majyepfo ari ukwihakana Imana, kwabanje kugaragarira mu Bufaransa (1798) hanyuma nyuma kukigaragariza mu Burusiya bw’Abasoviyeti. Umwami wo mu majyaruguru ni ubupapa, kandi Daniyeli 11:40 hasobanura intambara yo mu buryo bw’umwuka yatangiye mu 1798 ikagera ku ndunduro yayo mu gusenyuka kw’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu 1989. Muri uyu mwihariko, Ukraine igaragara nk’igice cy’umutwe w’ibihugu by’Abasoviyeti byahanaguweho mu isohozwa rya Daniyeli 11:40. Igitabo kibyerekana ko gusenyuka kw’Ubumwe bw’Abasoviyeti kwabaye intambwe ya mbere mu gukira kw’igikomere cyica cy’ubupapa (Ibyahishuwe 13).

## Ihagarikwa ry’Itorero Gatolika ry’Ukraina (Amasoko Yavuzwe)

Ikinyamakuru gikubiyemo inyandiko z’isi zigaragaza itotezwa ry’Abagatolika ku butegetsi bw’Abasoviyeti.

Mu kinyamakuru Time Magazine, ku wa 4 Ukuboza 1989:

> “Nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi Yose, itotezwa rikaze ariko muri rusange ridasesa amaraso cyane ryakwirakwiriye muri Ukraine no mu gice gishya cyari kigengwa n’Abasoviyeti, rigera kuri za miliyoni z’Abaromanokatorika n’Abaporotesitanti kimwe n’Aborutodogisi.”

Ukraine igaragazwa nk’agace gakomeye aho Gatolika yahagaritswe ku ngoma ya gikomunisiti.

## Kwemeza mu mategeko Itorero Gatolika ryo muri Ukraine

Ikintu gikomeye cyane cyibanzweho mu biganiro byerekeye Ukraine ni ukwemerwa n’amategeko kw’Itorero Gatolika ryo muri Ukraine ryari rimaze igihe kirekire ribujijwe.

Mu kinyamakuru *Life*, Ukuboza 1989:

> “Abepisikopi gatatu bashya b’Abagatolika baherutse gushyirwaho muri Cekosolovakiya. Kandi muri uku kwezi Gorbachev arahura na Papa Yohani Pawulo wa II mu rugendo agirira mu Butaliyani—ni bwo bwa mbere habayeho guhura amaso ku maso hagati y’abayobozi ba Kremlin na Vatikani. Izo nama zishobora gutuma Kiliziya Gatolika y’Abanyakarayine yari imaze igihe kirekire ibujijwe muri U.R.S.S. yemerwa n’amategeko.”

Byakuwe muri U.S. News & World Report, ku wa 11 Ukuboza 1989:

> Kuzahuka k’umudendezo w’idini biteganyijwe ko kuzajyana no gukurwaho kw’ikorwa ry’itegeko ryabuzaga ku mugaragaro Kiliziya Gatolika yo muri Ukraine ifite abayoboke miliyoni eshanu, iyo Kiliziya ikaba yarakomeje kubaho mu ibanga kuva mu 1946, igihe Stalin yategekaga ko yinjizwa muri Kiliziya Orutodogisi y’u Burusiya. Guhesha Kiliziya yo muri Ukraine ubuzimagatozi byabaye imwe mu ntego z’ibanze za papa.

Iki kinyamakuru kibigaragaza nk’igihamya cy’ugucika intege kw’ubutegetsi bw’abahakanyi, no kugarurwa kw’ububasha bwa Gatolika. Bivugwa ko ari ingaruka itaziguye y’igitutu cya dipolomasi ya Vatikani, kandi bigashyirwa ahagaragara nk’intambwe ikomeye mu isohozwa rya Daniyeli 11:40, aho Ukrayina igaragazwa nk’urugero rugaragara rw’ububasha bwa Papa bwongeye gusubirana ijambo mu bice byahoze biri mu butaka bw’Abakomunisiti.

## Ukerayine nk’Ikimenyetso cy’Itera ry’Ubupapa

Gusenyuka kwa komunizimu kutari gusa ihinduka rya politiki, ahubwo kwari ugutsindwa kwo mu by’umwuka kw’ubuhakanamana, gutera imbere kwa gipolitiki kwa Papa, ndetse n’intangiriro yo kugaruka kw’ubutegetsi bwa Papa ku isi yose. Ukraine ihinduka urugero rwihariye rw’isesengurwa ku isenywa ry’ihagarikwa ry’idini ryashyizweho n’Abasoviyeti no ku ntsinzi y’ingamba za Roma mu Burayi bw’Iburasirazuba. Bigaragaza ihinduka rigaragara riva ku buhakanamana bwashyizweho ku ngufu rijya ku gusubizaho ububasha bwa Kiliziya Gatolika, kandi kwemerwa n’amategeko kwa Kiliziya Gatolika yo muri Ukraine bifatwa nk’iyemezwa rya gihanuzi ry’uko umwami wo mu majyaruguru yahirikiraga umwami wo mu majyepfo “nk’umuyaga w’ishuheri.”

## Ukrayine n’Uruhererekane rwagutse rw’Ubuhanuzi

- 1798 – Ubupapa bukomeretswa uruguma rwica.

- 1917 – Ubutemera Imana bwimurukira mu Burusiya (Impinduramatwara y’Ababolisheviki).

- 1989 – Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti zirasenyuka.

- Ukraine – Kiliziya Gatolika yemewe n’amategeko.

- Ubupapa bwongeye kugira ijambo rikomeye muri politiki mpuzamahanga.

- Leta Zunze Ubumwe z’Amerika amaherezo zishyirwa munsi y’ubutegetsi bwa Papa (Daniyeli 11:41).

- Isi yose ikurikira (Daniyeli 11:42–43).

Ukraine ihuye mu byiciro bya 3–4 nk’igice cy’inzibacyuho hagati y’ubuhakanyi bw’Abasoviyeti no kongera gusubizaho ububasha bwa Papa.

## Amasoko Yifashishijwe mu Kiganiro ku Ukorayine

- Jeff Pippenger (urwego shingiro rwa mbere rwa tewolojiya)

Umwuka w’Ubuhanuzi

- Intambara Ikomeye

- Ubutumwa Bwatowe

- Ibihamya byo ku Itorero

Itangazamakuru rishingiye ku bintu by’isi

- Ikinyamakuru Time

- Ikinyamakuru Life

- Amakuru yo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’Raporo y’Isi

Ukraine ivugwa mu isano n’ibi bikurikira:

- Itotezwa ry’Abagatolika nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi Yose

- Ukubaho kw’Itorero Gatolika ryo muri Ukraine mu ibanga ry’inyerground

- Dipolomasi ya Gorbachev–Vatikani

- Kugarura mu buryo bwemewe n’amategeko urwego rw’ubuyobozi rwa Kiliziya Gatolika

## Incamake y’Uruhare rwa Ukraine mu Igazeti y’Amakuru

Ukraine yari igihome gikomeye cya Gatolika yari yarahagaritswe n’ubutegetsi bw’ukutemera Imana bwa Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti. Kwemeza mu buryo bwemewe n’amategeko Itorero Gatolika ryo muri Ukraine kwagaragaje intege nke z’umwami w’ikusi. Ingaruka za Vatikani muri Ukraine zerekanye kongera kwaduka kw’Ubupapa, kandi ihinduka ry’imyemerere muri Ukraine ryabaye igihamya gifatika cy’uko Daniyeli 11:40 yarimo asohozwa. Ibyabaye bijyanye na Ukraine byagize uruhare mu ntambwe ya mbere yo gukira k’igikomere cyica cy’Ubupapa. Bityo rero, Ukraine ntiyerekanwa nk’ikorwa rya politiki ryihariye, ahubwo yerekanywa nk’ikimenyetso cy’ubuhanuzi kiri mu migendo ya nyuma ya Daniyeli 11.

Back to Articles