Article

# Igitabo cya Daniyeli — Umubare Cumi n’Umwe

Ibigerage by’Ubuhanuzi mu Mwijima n’Ivuka ry’Ishusho

Author

Jeff Pippenger

Published

December 6, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Daniyeli igice cya mbere kigaragaza ubutumwa bw’umumarayika wa mbere, naho igice cya kabiri kigahagararira ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri. Mu kimenyetso cy’ubuhanuzi, ubutumwa bwa mbere ni ubwo gutinya Imana, ubwa kabiri ni ubwo guha Imana icyubahiro, naho ubutumwa bwa gatatu bukagaragaza igihe cy’urubanza. Mbere y’uko twinjira mu buryo butaziguye mu gice cya kabiri cya Daniyeli, birakenewe ko habanza gukorwa isubiramo rito. Ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri cyane cyane bugaragaza kugwa kwa Babuloni.

> Hakurikiraho undi mumarayika, avuga ati: Babuloni iraguye, iraguye, wa murwa ukomeye, kuko yahaye amahanga yose kunywa ku nzoga y’uburakari bw’ubusambanyi bwayo. Ibyahishuwe 14:8.

Marayika wa kabiri asobanura kugwa kwa Babuloni ko ari uko yatumye “amahanga yose anywa ku nzoga y’uburakari bw’ubusambanyi bwe.” Kugwa kwe ni igisubizo cy’uko yakoze ubusambanyi n’amahanga yose. Ubwo busambanyi buzanywa n’inyigisho ze z’ibinyoma, zigereranywa n’“inzoga.” Itorero Gatolika rigizwe n’inyigisho nyinshi z’ibinyoma, ariko inyigisho y’ikinyoma ihuzwa by’umwihariko no kugwa kwaryo ni ya nyigisho y’ikinyoma itera “uburakari” bwarwo. Iyo nyigisho ni uguhuriza hamwe itorero na leta, itorero rikaba ari ryo rigenzura uwo mubano. Uburakari bw’Itorero Gatolika ni ukurenganya no gutoteza abo ryita abahakanyi. Uburakari bwarwo busohora binyuze mu busambanyi bwarwo n’abami b’isi. Iyo butagira isano n’abami b’isi no kubagenzura, ntibwari kugira ubushobozi bwo gutoteza abo bushyira mu rwego rw’abahakanyi. Bityo rero, kugwa kwaryo kwa kabiri kuranga ingingo iri imbere mu gihe ubwo bushobora kongera gukora uburakari bwabwo nk’uko bwabikoze kera, bukomoka ku busambanyi bwarwo n’abami b’isi. Abami b’isi binjira muri uwo mubano unyuranyije n’amategeko banyoye ibinyoma byabwo. Kugwa kwa Babuloni gutangazwa ku nshuro ya nyuma mu Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani.

> Hanyuma y’ibyo mbona undi mumarayika amanuka ava mu ijuru, afite ubutware bukomeye; isi imurikirwa n’ubwiza bwe. Arangurura ijwi rikomeye cyane, ati: Babuloni ikomeye iraguye, iraguye, kandi ihindutse ubuturo bw’abadayimoni, n’igihome cy’umwuka mubi wose, n’akazu k’inyoni yose ihumanye kandi yangwa. Kuko amahanga yose yanyoye ku nzoga z’uburakari bw’ubusambanyi bwayo, kandi abami bo mu isi basambanye na yo, n’abacuruzi bo mu isi bakungahajwe n’ubwinshi bw’ibinezeza byayo. Nuko numva irindi jwi rivuye mu ijuru, rivuga riti: Nimusohokemo, bwoko bwanjye, kugira ngo mutifatanya n’ibyaha byayo, kandi kugira ngo mutagerwaho n’ibyago byayo. Kuko ibyaha byayo byageze no mu ijuru, kandi Imana yibutse gukiranirwa kwayo. Muyihore nk’uko na yo yabahoreye, kandi muyigwirize kabiri hakurikijwe imirimo yayo: mu gikombe yujuje, namwe mukiyuzurizemo kabiri. Ibyahishuwe 18:1–6.

Igihe cy’igeragezwa cy’itorero Gatolika cyarangiye mu 1798, ariko rizasubira gukora akarengane k’itoteza ryakoze mu Bihe by’Umwijima, mu gihe cy’amategeko y’icyumweru kiri hafi kuza.

> Ariko ndafite bike ngucyaha, kuko wemera ko wa mugore Yezebeli, witwa ubwe umuhanuzikazi, yigisha kandi akayobya abagaragu banjye ngo basambane kandi barye ibyaterekerejwe ibigirwamana. Kandi namuhaye igihe ngo yihane ubusambanyi bwe, ariko ntiyihana. Dore, nzamujugunya ku gitanda, kandi n’abasambana na we nzabajugunya mu makuba akomeye, keretse bihannye ibikorwa byabo. Ibyahishuwe 2:20–22.

Yahawe imyaka igihumbi na magana abiri na mirongo itandatu yo kwihana, ariko arabyanga. Ya myaka itatu n’igice y’amapfa yagejeje kuri Mount Carmel, na yo yahawe Yezebeli ngo yihane, ariko na we arabyanga. Mu itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, uwa mbere mu bami bo mu isi basambana na we mu minsi y’imperuka ni Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ya nyamaswa iva mu isi yo mu Byahishuwe 13. Bityo rero iba yujuje igikombe cy’igihe cyayo cy’igeragezwa.

> “Ihanga rikomeye kurusha ayandi kandi ryahawe ubutoni bwinshi ku isi ni Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Ubuyobozi bwuje ubuntu bwakingiye iki gihugu, kandi bukisukaho imigisha y’indobanure iva mu Ijuru. Aha ni ho abatotejwe n’abarenganyijwe babonye ubuhungiro. Aha ni ho ukwizera kwa Gikristo mu butungane kwabwo kwigishijwe. Ubu bwoko bwahawe umucyo mwinshi n’imbabazi zitagereranywa. Ariko izo mpano zasubijwe kutagira ishimwe no kwibagirwa Imana. Uhoraho utagira iherezo abarira amahanga, kandi icyaha cyayo kigenerwa n’umucyo yanze. Ubu inyandiko iteye ubwoba ihagaze mu gitabo cyo mu Ijuru iregera igihugu cyacu; ariko icyaha kizuzuza urugero rw’ubugome bwacyo ni icyo gutesha agaciro amategeko y’Imana.

> “Hagati y’amategeko y’abantu n’amabwiriza ya Yehova hazabaho intambara ya nyuma ikomeye yo muri rwa mpaka hagati y’ukuri n’ikinyoma. Ubu twinjiye muri urwo rugamba,—si urugamba hagati y’amatorero ahanganye ahatanira ubutware, ahubwo ni hagati y’idini rya Bibiliya n’idini ry’imigani n’imigenzo. Imbaraga zizishyira hamwe zirwanye ukuri no gukiranuka muri iyi ntambara ubu zirimo gukora zishishikaye.” Spirit of Prophecy, volume 4, 398.

Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, ikimenyetso cy’inyamaswa gishyirwa mu bikorwa ku ngufu, bityo “amategeko y’Imana agahinduka ubusa.” Mbere y’itegeko ryo ku Cyumweru, ishusho y’inyamaswa ibanza kuremwa mu gihugu cya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Itegeko ryo ku Cyumweru riza ku ngingo runaka y’igihe, ariko kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa ni igihe kirekire. Icyo gihe ni cyo gihe cy’ubuhanuzi kigereranywa n’igihe cy’ubuzima bwa Daniyeli, nk’uko kigereranywa n’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage ivugwa muri Daniyeli igice cya mbere. Iyo myaka mirongo irindwi yatangiranye na Yehoyakimu, ishushanya igihe ubutumwa bwa mbere bwahawe imbaraga ku wa 11 Nzeri 2001, kandi irangirana no guhindura ubusa amategeko y’Imana, nk’uko bigereranywa n’“iteka” rya Kuro.

Amateka y’ubuzima bwa Daniyeli bw’ubuhanuzi bw’imyaka mirongo irindwi ni ikimenyetso cy’imirongo myinshi y’ubuhanuzi. Agereranya igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cy’ab’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine. Agereranya urugendo rw’ibice bitatu by’igeragezwa rugaragazwa n’abamarayika batatu bo mu Byahishuwe igice cya cumi na kane, kandi agereranya imiterere y’ijambo ry’Igiheburayo “ukuri.” Agereranya kwezwa kw’abahungu ba Lewi gusohozwa n’intumwa y’isezerano. Agereranywa no kuba Kristo yarahanaguye urusengero incuro ebyiri. Agereranywa n’ubuhakanyi bugenda bwiyongera mu Yerusalemu buri mu bice bya munani n’icya cyenda bya Ezekiyeli. Nanone agereranya amateka aho ishusho ya ya nyamaswa ikorwe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika.

Igishushanyo cy’inyamaswa na cyo kigereranywa n’ubusambanyi bwa Yezebeli na Ahabu, ubusambanyi bwa Herode na Herodiya, inyana y’izahabu yo kwigomeka kwa Aroni, insengero ebyiri z’impimbano zo gusengeramo za Yerobowamu ziri i Beteli n’i Dani, abahanuzi ba Bayali n’abahanuzi ba Ashtaroti mu nkuru y’Umusozi wa Karumeli. Ubusobanuro bwonyine bw’igishushanyo cy’inyamaswa buboneka mu nyandiko za Ellen White ni ihuriro ry’itorero n’ubutegetsi bwa Leta, aho itorero ari ryo rigenzura uwo mubano. Iyo ngingo y’itorero ritegeka Leta ni yo nkingi y’ingenzi inyandiko yera, ari yo Itegeko Nshinga rya Leta Zunze Ubumwe za Amerika, yagenewe kurinda. Igihe ihame ryo gutandukanya itorero na Leta rizaba ritawe ku ruhande n’inyamaswa yo mu isi mu itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, ihuriro ryuzuye ry’itorero na Leta muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika rizaba risohoye.

Kuva ku wa 11 Nzeri 2001 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika habaho ikigeragezo kiboneka n’amaso, gishingiye ku kuba abigishwa b’ubuhanuzi bamenya imiterere y’ishusho y’inyamaswa iri kubumbwa. Ubu turi ku mpera nyakuri z’iyo nzira. Mu nzira yo kubumba ishusho y’inyamaswa hariho ibikorwa byinshi bigenda byunganirana bikageza ku kwera kwayo kuzura ku itegeko ryo ku Cyumweru, aho ikimenyetso cy’inyamaswa gishyirwa mu bikorwa ku gahato. Hariho ibikorwa bya politiki, ibikorwa by’idini, ibikorwa by’imibereho y’abaturage n’ibikorwa by’ubukungu. Mwite ku bintu bivugwaho hano bifitanye isano no kubumbwa kw’ishusho y’inyamaswa mu gice gikurikira.

> “Ubu imyiteguro irimo irakomeza, kandi ingamba ziri mu bikorwa, zizavamo kurema igishushanyo cy’inyamaswa. Hazabaho ibyabaye mu mateka y’isi bizasohoza ibyo ubuhanuzi bwahanuye kuri iyi minsi ya nyuma.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 976.

Ishusho ry’igishushanyo cy’inyamaswa rikubiyemo imyiteguro ikomeza gutera imbere, irimo “ibintu bibaho” n’“imigendekere,” byombi bivugwa mu bwinshi. Amateka agereranywa n’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage bwa Daniyeli yatangiranye na Yehoyakimu, arangirana n’itegeko rya Kuro. Yesu agaragaza iherezo ry’ikintu akoresheje intangiriro y’ikintu, kandi hariho “itegeko” rigereranya intangiriro y’igihe cy’icyitegererezo cy’imyaka mirongo irindwi y’ubuhanuzi ya Daniyeli. Iryo “tegeko” ryari USA Patriot Act, ryashingiwe ku mugaragaro ku gitero cy’Abayisilamu cy’umubabaro wa gatatu. Ariko bitandukanye n’amateka y’amabwiriza nyobozi y’igitugu ya Aburahamu Lincoln mu Ntambara y’Abanyagihugu, cyangwa aya Franklin Roosevelt mu Ntambara ya Kabiri y’Isi Yose, Patriot Act iracyakurikizwa, kandi bishoboka cyane ko izarushaho gushimangirwa no gukomezwa uko ubushyamirane n’Ubuyisilamu bw’isi yose bugenda bwiyongera. Amabwiriza nyobozi yo mu Ntambara y’Abanyagihugu no mu Ntambara ya Kabiri y’Isi Yose yarangiye hamwe n’iherezo ry’ubushyamirane, ariko ntihazabaho iherezo ry’ubushyamirane n’Ubuyisilamu bw’isi yose; ahubwo hazabaho ibitero by’iterabwoba birushaho kwiyongera hirya no hino ku isi.

Muri umuco w’Iburasirazuba hariho amafilozofiya abiri y’ingenzi agenga amategeko: Amategeko y’Icyongereza n’Amategeko y’Abaroma. Ishingiro ry’Amategeko y’Icyongereza ni uko umuntu aba ari umwere kugeza igihe ahamijwe icyaha, naho ishingiro ry’Amategeko y’Abaroma ni uko umuntu aba ari umunyacyaha kugeza igihe agaragaje ko ari umwere. Itegeko rya USA Patriot Act ni urugero rusanzwe rw’Amategeko y’Abaroma, kandi rihagaze mu buryo bunyuranye rwose n’Amategeko y’Icyongereza. Iki ni kimwe muri ibyo “bikorwa” byagombaga kuzabaho mu iremwa ry’ishusho y’inyamaswa. Niba Leta Zunze Ubumwe z’Amerika zigomba guhinduka ishusho ya Gatolika, byari ngombwa ko filozofiya ya Gatolika mu by’idini no muri politiki ibanza gushyirwaho muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika mbere y’ishyirwa mu bikorwa ry’ikimenyetso cy’inyamaswa.

> “Iyi ngingo iri kundemera cyane mu mutima. Muyitekerezeho; kuko ari ikibazo gifite akamaro gakomeye cyane. Ni nde muri aya matsinda yombi tuzahurizaho inyungu yacu? Ubu turi guhitamo, kandi bidatinze tuzamenya gutandukanya ukorera Imana n’utayikorera. Musome igice cya kane cya Malaki, kandi mukitekerezeho mushyizeho umutima. Umunsi w’Imana uri hafi cyane kutugeraho. Isi yahinduye itorero. Byombi biri mu bwuzuzanye, kandi birimo gukurikiza politiki y’igihe gito idafite kureba kure. Abaporotesitanti bazakorera ku bategetsi b’igihugu kugira ngo bashyireho amategeko yo kugarura ubutegetsi bwatakaye bw’umuntu w’icyaha, wicaye mu rusengero rw’Imana, yiyerekana ko ari Imana. Amahame ya Kiliziya Gatolika y’Abaroma azashyirwa mu maboko y’ubwitonzi n’uburinzi bwa Leta. Uku gutatira Imana kw’ihanga kuzahita gukurikirwa vuba no kurimbuka kw’ihanga. Uguhamya k’ukuri kwa Bibiliya ntikuzongera kwihanganirwa n’abagize amategeko y’Imana atari yo aba urugero rw’imibereho yabo. Ni bwo ijwi rizumvikana riturutse mu mva z’abahowe Imana, bahagarariwe n’imitima Yohani yabonye yishwe bazira ijambo ry’Imana n’ubuhamya bwa Yesu Kristo bari bafite; ni bwo isengesho rizazamuka riturutse kuri buri mwana w’Imana w’ukuri, riti, ‘Ni igihe, Mwami, ko ukora: kuko bahinduye ubusa amategeko yawe.’” General Conference Daily Bulletin, January 1, 1900.

Igice kibanziriza iki kigaragaza igihe “amahame ya Kiliziya Gatolika y’i Roma azashyirwa mu kwitabwaho no kurindwa na Leta,” ko kizaba ari mu gihe cy’itegeko ry’icyumweru. Itegeko ry’icyumweru ni iherezo ry’igihe cy’ikigereranyo cyatangiye ku wa 11 Nzeri 2001. Patriot Act mu ntangiriro, ni ikigereranyo cy’itegeko ry’icyumweru ku iherezo. Bibiri mu byabaye byazanweho kugira ngo hagireho ishusho y’inyamaswa ni ukuza kw’akaga ka gatatu, hamwe na Patriot Act yakurikiyeho.

Ishyirwaho ry’ishusho y’inyamaswa ni ikigeragezo aho iherezo ryacu ry’iteka rizafatirwaho umwanzuro, kandi kibanziriza itegeko ryo ku Cyumweru. Ku itegeko ryo ku Cyumweru ni ho igihe cyacu cy’igeragezwa, nk’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi, kirangirira, kandi ni ho ikimenyetso kigaragara gishyirwaho kandi ibendera rikazamurwa. Ishyirwaho ry’ishusho y’inyamaswa ribaho mbere y’itegeko ryo ku Cyumweru, mbere yo gushyirwaho ikimenyetso kigaragara, kandi mbere y’irangira ry’igihe cy’igeragezwa.

> “Uwiteka yanyeretse neza ko ishusho y’inyamaswa izashyirwaho mbere y’uko igihe cy’igeragezwa gifungwa; kuko ari yo izaba ikigeragezo gikomeye ku bwoko bw’Imana, ari na cyo iherezo ryabo ry’iteka rizagenwa. Ibyo mwemera ni uruvange rw’ibidahuye, ku buryo ari bake cyane bazabishukwa.

> “Mu Byahishuwe 13 iyi ngingo igaragazwa mu buryo bugaragara; [Ibyahishuwe 13:11–17, byavuzwe].”

> “Iki ni cyo kigeragezo ubwoko bw’Imana bugomba kunyuramo mbere y’uko bushyirwaho ikimenyetso. Abose bagaragaje ukudahemuka kwabo ku Mana bubahiriza amategeko yayo, kandi banga kwemera isabato y’impimbano, bazabarirwa munsi y’ibendera ry’Umwami Imana Yehova, kandi bazahabwa ikimenyetso cy’Imana ihoraho. Naho abareka ukuri gukomoka mu ijuru kandi bakemera isabato yo ku Cyumweru, bazahabwa ikimenyetso cy’inyamaswa” Manuscript Releases, volume 15, 15.

Igihe cyagenewe kuremwa kw’igishushanyo cy’inyamaswa cyashushanyijwe n’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage bwa Daniyeli. Daniyeli yabanje kunyura mu igeragezwa ryo kubaha Imana, ahitamo kurya ibyokurya by’Imana byonyine. Igeragezwa rya mbere rya Daniyeli ryari iryerekeye indyo. Igeragezwa rya kabiri rya Daniyeli ryari iryerekeye ibyo amaso abona, kandi ryabaye ku iherezo ry’igihe cy’igeragezwa cy’iminsi icumi cyo kurya indyo y’Imana, bitandukanye no kurya indyo y’i Babuloni. Intsinzi y’iyo ndyo yagaragariye mu ishusho y’umubiri wa Daniyeli. Igeragezwa rya kabiri ni iryerekeye ibyo amaso abona. Igeragezwa rya mbere ni iryerekeye indyo. Daniyeli yeretse ukwizera kwe, atsinda igeragezwa rya mbere, ariko mu igeragezwa rya kabiri, Daniyeli ntiyashoboraga kubona mbere y’igihe niba yari kugaragara “abyibushye kandi arushijeho gusa neza” kurusha abaryaga indyo y’i Babuloni. Buri gihe habaho abantu basa neza cyane, nyamara bakarya ibiribwa bibi cyane, kandi habaho n’abaharanira kuvugurura ubuzima babigiranye umutimanama, nyamara bagasa n’urupfu rugenda.

Gukoresha kwa Daniyeli kwifata no kwizera kwe mu kigeragezo cya mbere ni byo byamukomeje mu cya kabiri, nubwo ingaruka z’igihe cya kabiri cy’igeragezwa zari zitwikiriwe n’“umwijima”. Abamillerite bariye agatabo gato ku wa 11 Kanama 1840, hanyuma bahimbaza Imana mu gutangaza ubutumwa bw’Induru yo Mu Gicuku, ubwo ubwo butumwa bwakwiraga mu gihugu hose nk’umuraba ukomeye. Ikigeragezo cya kabiri ni ikigeragezo cy’amaso, kibanzirizwa n’ikigeragezo nyakuri kandi cy’umwuka cyerekeye indyo, maze kigakurikirwa n’ikigeragezo gihanuye cyo kugeresha ukuri. Ikigeragezo cya kabiri gisaba kugaragaza mu buryo bugaragara ukwizera kwari kwaravuzwe mu kigeragezo cya mbere.

> Noneho ni ko kwizera ari ko kugaragaza ukuri kw’ibyiringiro by’ibizaza, ni ko gihamya cy’ibitagaragara. Kuko ari ko abakurambere baheshejwe ubuhamya bwiza. Abaheburayo 11:1, 2.

Igice cya kabiri cya Daniyeli ni ikigeragezo kigaragara, kandi gisohozwa neza gusa iyo indyo yatoranyijwe mu kigeragezo cya mbere ishyizwe mu bikorwa mu buryo bukora mu gikorwa cy’igeragezwa.

> Kuko iyerekwa rigitegereje igihe cyagenwe; ariko ku iherezo rizavuga, kandi ntirizabeshya. Nubwo ryatinda, uritegereze; kuko rizaza rwose, ntirizatinda. Dore umutima we wishyize hejuru ntutunganye muri we; ariko umukiranutsi azabeshwaho n’ukwizera kwe. Habakuki 2:3, 4.

Ingaruka y’ikigeragezo cya kabiri yasizwe mu mwijima kugira ngo igaragaze niba kwizera kwatangajwe mu kigeragezo cya mbere kwari ukwizera nyakuri.

> “Umucyo wihariye Yohana yahawe, kandi ukagaragazwa n’inkuba ndwi, wari ugusobanura ibyabaye byari kuzaba munsi y’ubutumwa bwa marayika wa mbere n’uwa kabiri. Ntiyari ibyiza ko abantu bamenya ibyo bintu, kuko ukwizera kwabo kwagombaga byanze bikunze kugeragerezwa. Mu migambi y’Imana, ukuri gutangaje cyane kandi gushingiye ku rwego rwo hejuru kwari kuzatangazwa. Ubutumwa bwa marayika wa mbere n’uwa kabiri bwagombaga kwamamazwa, ariko nta wundi mucyo wagombaga guhishurwa mbere y’uko ubu butumwa bukoze umurimo wabwo wihariye.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

Birakwiriye mu buryo bw’Imana ko Daniyeli igice cya kabiri gishingiye ku gishushanyo, kuko gihagarariye ikigeragezo cy’ishusho y’inyamaswa. Abo banyeshuri b’ubuhanuzi bamenye ko ku wa 11 Nzeri 2001 habayeho isohozwa ry’ubuhanuzi, barya mu buryo bw’ikigereranyo igitabo cyahishwe. Hanyuma bayobowe gusubira mu nzira za kera z’Abadiventisimu nk’uko zigaragara ku Mbonerahamwe z’abapangurambere zo mu 1843 no mu 1850. Izo nzira za kera zagaragaje urugendo rw’umumarayika wa mbere, maze nyuma bayoborwa gusobanukirwa ko rwagereranyaga urugendo rw’umumarayika wa gatatu. Ibyahishuwe byose by’agaciro bayobowe gusobanukirwa byaje kuboneka binyuze mu gusobanukirwa uburyo bw’ubuhanuzi bahawe. Ubwo buryo bwagereranyijwe n’uburyo bwa William Miller, bwemejwe igihe ubutumwa bwa mbere bw’amateka ye bwahawe imbaraga ku wa 11 Kanama 1840.

> “Mu mwaka wa 1840 habayeho ubundi busohore butangaje bw’ubuhanuzi bwakanguriye abantu benshi cyane kubwitaho. Imyaka ibiri mbere yaho, Josiah Litch, umwe mu bakozi b’ingenzi babwirizaga iby’ukuza kwa kabiri, yasohoye isobanuro cy’Ibyahishuwe 9, ahanura ko Ubwami bwa Ottoman buzagwa. Dukurikije imibare ye, ubwo butegetsi bwagombaga guhirikwa... ku wa 11 Kanama 1840, igihe ububasha bwa Ottoman i Constantinople bushobora kwitezwe ko buzavunwa. Kandi ibi, ndizera ko, bizasangwa ari ko biri.”

> “Mu gihe nyir’izina cyari cyaravuzwe, Turukiya, ibinyujije ku bahagarariye bayo, yemeye kurindwa n’ibihugu by’i Burayi byari byishyize hamwe, bityo yishyira munsi y’ubutegetsi bw’ibihugu bya Gikristo. Icyo cyabaye cyasohoje neza rwose ubuhanuzi. Igihe ibyo byamenyekanaga, abantu benshi bemeye ko amahame yo gusobanura ubuhanuzi yakurikizwaga na Miller n’abo bari bafatanyije yari ari ukuri, maze umurimo wo kwamamaza ukuza kwa Kristo uhabwa imbaraga zitangaje. Abantu bize kandi bafite icyubahiro bifatanyije na Miller, haba mu kubwiriza no mu gutangaza ibitekerezo bye, kandi kuva mu 1840 kugeza mu 1844 uwo murimo wagutse vuba.” The Great Controversy, 334, 335.

Ubwo abantu bemeraga ko tariki ya 11 Nzeri 2001 ari ugusohora k’ubuhanuzi, ni na ko kandi “bemezwaga ukuri kw’amahame yo gusobanura ubuhanuzi yakiriwe na” Future for America. Marayika yari yaramanutse azanye igitabo gihishwe kandi ategeka abari kurya, ngo barye. Imitekerereze y’ubuhanuzi ikubiye mu gitabo gito cy’amateka y’Abamilerite, no mu gitabo gihishwe cy’amateka y’iki gihe cyacu, ni yo ikenewe kugira ngo umuntu ayoboke amahoro mu kigeragezo cyo kuremwa kw’ishusho y’inyamaswa. Ariko nyuma yo kurya, cyangwa kwinjiza muri we uburyo bw’ubuhanuzi, umunyeshuri agomba nyuma yaho kugaragaza gihamya iboneka n’amaso y’ibyo yari yarariye mbere. Icyo gikorwa cyo kwizera kigomba kugaragazwa n’ikigeragezo gitsindwa cyangwa gitsindirwa mu buryo butanga igisubizo “cy’umwijima”.

Amategeko y’ubuhanuzi ya William Miller mu mateka y’umumarayika wa mbere, afatanyije n’imfunguzo z’ubuhanuzi zashyizweho mu mateka y’umumarayika wa gatatu, bituma abigishwa b’ubuhanuzi bamenya ko buri mumarayika muri ba batatu bo mu Ibyahishuwe cumi na bine yazanye ubutumwa buri mu gitabo gito cyagombaga kuribwa. Uburyo bahisemo kurya icyo gitabo butuma abo bigishwa babona rero ko igihe umumarayika wo mu Ibyahishuwe cumi n’umunani yamanukaga ku wa 11 Nzeri 2001, yari afite mu ntoki ze igitabo kigomba kuribwa, nubwo icyo kintu kitavugwa mu buryo butaziguye mu gice cya cumi n’umunani.

Umumarayika yari afite igitabo gihishwe mu kuboko kwe. Uwo murongo wa gihanuzi ni wo Daniyeli ahagararira igihe yahitagamo kwanga ibyokurya by’i Babuloni. Uwo murongo wa gihanuzi ni wo ukenewe kugira ngo umuntu abashe kubona ishusho y’inyamaswa iri kuremwa; kuko nubwo twamenyeshejwe ko hariho “imigendekere” n’“ibyabaye” bizazanwa mu kurema ishusho y’inyamaswa, twamenyeshejwe kandi ko umugambi wo gushyiraho amategeko ya Ku Cyumweru urimo kugenda uba mu “mwijima.” Tugomba kugira “indorerwamo zo kurebera nijoro” zo mu buryo bw’umwuka kugira ngo tubashe kubona imigendekere yabo mu mwijima, kuko ari iremwa ry’ishusho, ariko ikaremerwa mu “mwijima.” Bizamenyekana gusa binyuze ku mategeko ya gihanuzi umwigishwa w’ubuhanuzi yemeye igihe yamenyaga ko ku wa 11 Nzeri 2001 ari ugusohora k’ukuza kwa Ishyano rya gatatu.

> “Imana yahishuye ibizaba mu minsi y’imperuka, kugira ngo ubwoko bwayo bwitegure guhagarara bukarwanya igihuhusi cy’ukurwanywa n’uburakari. Ababuriwe iby’ibizaba imbere yabo ntibakwiye kwicara bategereje batuje umuyaga ugiye kuza, bihumuriza yuko Umwami azakingira indahemuka ze ku munsi w’amakuba. Dukwiriye kumera nk’abantu bategereje Umwami wabo, tutari mu gutegereza kw’ubute, ahubwo turi mu murimo w’ubwira n’umwete, dufite kwizera kutajegajega. Iki si igihe cyo kwemera ko ibitekerezo byacu bihugishwa n’ibintu bidafite akamaro kanini. Mu gihe abantu basinziriye, Satani ari gukora ashishikaye ategura ibintu kugira ngo ubwoko bw’Umwami butazabona imbabazi cyangwa ubutabera. Ubu urugendo rwo gushyigikira icyumweru nk’umunsi w’ikiruhuko rurimo kwihishira mu mwijima. Abayobozi bahisha ikibazo nyakuri, kandi benshi bifatanya n’uyu mutwe na bo ubwabo ntibabona aho uwo murongo w’ibanga werekeza. Ibyo uwo mutwe wigamba biroroshye kandi bigaragara nk’ibya Gikristo, ariko ubwo uzavuga, uzahishura umwuka wa cya kiyoka. Ni inshingano yacu gukora ibiri mu bushobozi bwacu byose kugira ngo twirinde akaga gateye ubwoba kadutegereje. Dukwiriye gushaka gukuraho urwikekwe twishyira mu mucyo ukwiriye imbere y’abantu. Dukwiriye kubashyira imbere ikibazo nyakuri kiriho impaka, bityo tugashyiraho uko kwamagana gukomeye kurusha ukundi kwose kurwanya ingamba zigamije kugabanya umudendezo w’umutimanama. Dukwiriye gusaka Ibyanditswe Byera kandi tukabasha gutanga impamvu y’ukwizera kwacu. Umuhanuzi aravuga ati: ‘Abanyabyaha bazakomeza gukora ibyaha: kandi nta n’umwe mu banyabyaha uzabyumva; ariko abanyabwenge bo bazabyumva.’ ” Testimonies, voliyumu 5, 452.

Daniyeli ahagarariye “abanyabwenge” bashobora kubona urujya n’uruza rugamije gushyiraho amategeko y’Icyumweru, nubwo ruri gukorerwa mu “mwijima.” Ashobora kubikora, kuko yatsinze ikigeragezo cy’ibyokurya mbere y’ikigeragezo cy’amaso. Ikigeragezo cy’amaso cy’ikorwa ry’ishusho y’inyamaswa kibera mu “mwijima.”

Mu nyandiko itaha tuzatangira gusuzuma igice cya kabiri cy’igitabo cya Daniyeli nk’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri.

> Kandi nzayobora impumyi inzira zitigeze kumenya; nzaziyobora mu mayira zitigeze zimenya: umwijima nzawuhindura umucyo imbere yazo, n’ibigoramye nzabitunganye. Ibyo ni byo nzazikorera, kandi sinzazitererana. Yesaya 42:16.

Back to Articles