Article

# Amateka Ahishwe y’Umurongo wa Mirongo Ine - Umubare Cumi na Kane

Icyago cya Kabiri — Igice cya Mbere

Author

Jeff Pippenger

Published

June 5, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Mu ngingo ibanziriza iyi, twahuje ibiranga ubuhanuzi by’impanda ya gatanu, ari yo makuba ya mbere, n’itegeko ry’Umunsi w’Icyumweru rigiye kuza vuba. Gufata impanda ya gatanu nk’iya mbere mu mpanda eshatu ziheruka, dushingiye ku buryo bwa mbere bugaragaza ubwa nyuma, bihuje uruhare rw’ubuhanuzi rwa Isilamu mu makuba ya mbere n’umutingito wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe. Nakiriye ubutumwa bwa imeyili buvuye ku ncuti yanjye ku munsi wakurikiyeho tumaze kuganira kuri iyi ngingo mu materaniro y’Isabato, kandi iyo ncuti yanjye na yo yari iri kugerageza guhuza impanda ya gatandatu, ari yo makuba ya kabiri, n’itegeko ry’Umunsi w’Icyumweru rigiye kuza vuba. Ubu ni uburyo bwemewe kuko impanda eshatu ziheruka ari makuba atatu.

> Nuko nditegereza, numva marayika aguruka anyura mu kirere hagati, avuga ijwi rirenga ati: “Muzabona ishyano, muzabona ishyano, muzabona ishyano, mwa batuye isi mwe, bitewe n’andi majwi y’impanda z’abamarayika batatu basigaye, bagomba kuvuza!” Ibyahishuwe 8:13.

Amakondera atatu ya nyuma ni ikimenyetso cyihariye mu makondera arindwi, nk’uko amatorero atatu ya nyuma atandukanye n’ane ya mbere, kandi nk’uko ibimenyetso bitatu bya nyuma bitandukanye n’ibimenyetso birindwi. Uku kuri k’ubuhanuzi kwagiye kuvugwa kenshi mu myaka yose. Uretse no kuzirikana umucyo ugaragara mu kurebera ku byago bya mbere n’ibya gatatu nk’ikimenyetso cya alufa na omega, tugomba kandi kuzirikana ibyago bitatu nk’ishyirwa mu bikorwa ry’ubuhanuzi inshuro eshatu.

Ikoreshwa ry’ubuhanuzi mu buryo butatu rigaragaza ko ibimenyetso byose by’ubuhanuzi biranga ishyano rya mbere n’irya kabiri bizaboneka no mu ishyano rya gatatu. Ishyano rya mbere ryari Ubuyisilamu bwo muri Arabiya, kandi ishyano rya kabiri ryari Ubuyisilamu bwo muri Turukiya. Ishyano rya mbere ryari iryo “kubabaza,” naho ishyano rya kabiri ryari iryo “kwica” kimwe cya gatatu cy’abantu.

## Kubabazwa kw’Ibyago bya Mbere

> Kandi bahawe ko batabica, ahubwo ko bazabababaza amezi atanu; kandi kubabazwa kwabo kwari nk’uko kubabazwa n’umusurugwa bimeze, iyo urumye umuntu. … Kandi bari bafite imirizo isa n’iy’imisurugwa, kandi muri iyo mirizo harimo uburozi; kandi ubutware bwabo bwari ubwo kugirira abantu nabi amezi atanu. Ibyahishuwe 9:5, 10.

## Urupfu rw’Ibyago bya Kabiri

> Nuko abamarayika bane barabohorwa, bari barateguriwe isaha imwe n’umunsi umwe n’ukwezi kumwe n’umwaka umwe, kugira ngo bice kimwe cya gatatu cy’abantu. … Kandi icyo kimwe cya gatatu cy’abantu cyicishwa ibi bitatu, ni ukuvuga umuriro n’umwotsi n’amazuku byavaga mu kanwa kabyo. Ibyahishuwe 9:15, 18.

Babiri kuri batatu b’abantu batishwe, ntibihannye.

> Abandi bantu basigaye batishwe n’ayo makuba na bo ntibihannye imirimo y’amaboko yabo, ngo bareke kuramya abadayimoni n’ibishushanyo by’izahabu n’ifeza n’umuringa n’amabuye n’ibiti, bitabasha kureba, cyangwa kumva, cyangwa kugenda. Kandi ntibihannye ubwicanyi bwabo, cyangwa uburozi bwabo, cyangwa ubusambanyi bwabo, cyangwa ubujura bwabo. Ibyahishuwe 9:20, 21.

Impanda ndwi zirindwi zigereranya ibyago birindwi bya nyuma, kandi mu murongo wa makumyabiri impanda zitwa ibyago. Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ni kimwe cya gatatu cy’ubumwe bw’impande eshatu bugizwe n’ikiyoka, inyamaswa n’umuhanuzi w’ibinyoma, kandi yicwa nk’ubwami bwa gatandatu mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Urupfu rwayo rwatewe no kuramya kw’ibinyoma, kugereranywa n’“imirimo y’amaboko yabo,” “kuramya” “abadayimoni n’ibishushanyo by’izahabu n’ifeza n’umuringa n’amabuye n’ibiti,” n’“ubwicanyi,” n’“ubupfumu,” n’“ubusambanyi” n’“ubujura.”

Kuramya kw’ikinyoma, kugereranywa no kuramya ku Cyumweru, ni yo “mpamvu” igomba kwicuzwaho; ariko ntibicujije, bityo “ingaruka” iba umubabaro n’urupfu bizanywe n’inzige z’Isilamu. Nubwo kimwe cya gatatu cy’abantu, ari yo Leta Zunze Ubumwe za Amerika, cyicwa n’itegeko ryo ku Cyumweru, ibindi bibiri bya gatatu ntibyicuza.

## Ibyago n’Abamarayika

Ibyago bya mbere n’ibya kabiri bihura n’abamarayika ba mbere n’aba kabiri bo mu mateka y’Abamillerite, kandi ayo mateka arasubirwamo uko yakabaye kose mu mateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine. Amateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine ni amateka y’umumarayika wa gatatu kandi ahura n’akaga ka gatatu. Nk’uko ibimenyetso by’inzira byo mu mateka y’Abamillerite bisubirwamo mu mateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, ni ko na none ibimenyetso by’inzira by’akaga ka mbere n’akaga ka kabiri bizasubirwamo mu mateka y’umumarayika wa gatatu.

> “Ubutumwa bwa mbere n’ubwa kabiri bwatanzwe mu wa 1843 no mu wa 1844, kandi ubu turi munsi y’itangazwa ry’ubwa gatatu; nyamara ubwo butumwa bwose uko ari butatu buracyakwiriye gutangazwa. Ni ngombwa cyane ubu nk’uko byahoze mbere hose ko bwongera kuvugirwa abashaka ukuri. Mu kwandika no mu magambo, dukwiriye kumvikanisha iryo tangazo, tugaragaza urukurikirane rwabwo, n’ishyirwa mu bikorwa ry’ubuhanuzi butugeza ku butumwa bw’umumarayika wa gatatu. Ntihashobora kubaho ubwa gatatu hatabanje kubaho ubwa mbere n’ubwa kabiri. Ubu butumwa ni bwo dukwiriye guha ab’isi binyuze mu bitabo n’ibindi byanditswe, no mu nyigisho, tugaragaza mu murongo w’amateka y’ubuhanuzi ibintu byabaye n’ibizaba.” Selected Messages, igitabo cya 2, 104.

Igikorwa cyacu nk’abigishwa b’ubuhanuzi ni uguhuza ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri tukabwinjiza mu butumwa bw’umumarayika wa gatatu. Hatabayeho ubwo butumwa bubiri bwa mbere, ntihashobora kubaho ubutumwa bwa gatatu, kuko “ntihashobora kubaho ubwa gatatu hatabanje kubaho ubwa mbere n’ubwa kabiri.” Ibyo ni ukuri ku byerekeye ‘urukurikirane,’ kuko iyo hatari ubwa mbere n’ubwa kabiri, ubwo ubwa gatatu buba mu by’ukuri ari bwo bwa mbere. Kandi ni ukuri no ku byerekeye ‘ibirimo,’ kuko ibimenyetso by’ubuhanuzi biranga ubwa mbere n’ubwa kabiri ari byo bigaragaza ibiranga ubwa gatatu. Mu mibare nta bwa gatatu bubaho hatari ubwa mbere n’ubwa kabiri, kandi no mu buhanuzi nta bimenyetso by’inzira biboneka mu mumarayika wa gatatu, niba ibimenyetso by’inzira by’umumarayika wa mbere n’uwa kabiri bisigaye inyuma.

> Imana yahaye ubutumwa bwo mu Ibyahishuwe 14 umwanya wabwo mu ruhererekane rw’ubuhanuzi, kandi umurimo wabwo ntuzahagarara kugeza ku mpera y’amateka y’iyi si. Ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri buracyari ukuri kw’iki gihe, kandi bugomba kugendana bugereranye n’ubu bukurikiraho. Umumarayika wa gatatu atangaza umuburo we mu ijwi rirenga. “‘Nyuma y’ibyo,’ ni ko Yohana yavuze, ‘nabonye undi mumarayika amanuka ava mu ijuru, afite imbaraga nyinshi, kandi isi imurikirwa n’ubwiza bwe.’ Muri uko kumurikirwa, umucyo w’ubutumwa uko ari butatu uhurijwemo.” The 1888 Materials, 803, 804.

Igikorwa cyacu ni ukugaragaza “mu murongo w’amateka y’ubuhanuzi ibintu byabaye” mu rugendo rw’Abamilerite, n’“ibintu bizabaho” mu rugendo rw’abahumbi ijana na mirongo ine na bine.

> “Uwiteka ari hafi guhana isi kubera ubugome bwayo. Ari hafi guhana imitwe y’amadini kubera kwanga umucyo n’ukuri bahawe. Ubutumwa bukomeye, bukubiyemo ubutumwa bw’abamarayika ba mbere, uwa kabiri, n’uwa gatatu, bugomba kubwirwa isi. Ibi ni byo bigomba kuba umutwaro w’umurimo wacu.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 950.

Guhuriza hamwe ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri ni byo bimurikira isi igihe umumarayika wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi n’umunani amanuka. Yaravuze ati: “‘Nyuma y’ibyo,’ ni ko Yohana yavuze, ‘nabonye undi mumarayika amanuka ava mu ijuru, afite ubushobozi bukomeye, maze isi imurikirwa n’ubwiza bwe.’ Muri uku kumurikirwa, umucyo w’ubutumwa uko ari butatu uhurizwa hamwe.” “Uku kumurikirwa” guherekejwe no kuba “isi” “yamurikirijwe” kugerwaho igihe “umucyo w’ubutumwa uko ari butatu uhurijwe hamwe.” Umurimo wo guhuriza hamwe, umurongo ku murongo, ubwo butumwa butatu binyuze mu kuzana amateka y’Abamilerite mu buryo bubiri bugereranywa n’amateka y’abihumbi ijana na mirongo ine na bane, na wo ugomba gukorwa no ku byorezo bitatu.

Kugwa kwa Babuloni, nk’uko byatangajwe n’umumarayika wa kabiri, ntibishobora gutandukanywa n’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere. Ubutumwa bw’umumarayika wa mbere bwerekanaga Ukuza kwa Kabiri kwa Kristo mu mwaka wa 1843, kandi ubwo ubwo butumwa butasohoraga, ingaruka yabwo yabyaye kugwa kw’amatorero y’Abaporotesitanti. Iyo ngaruka ni yo yari umumarayika wa kabiri, naho icyabiteye cyari ukunanirwa k’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere. Iyo hataza kubaho umumarayika wa mbere, ntihari kubaho kugwa kwa Babuloni nk’uko byatangajwe n’umumarayika wa kabiri. Ikintu cyahuzaga icyabiteye n’ingaruka yacyo cyari “igihe.” “Igihe” (1843) nticyabaye impamo, kandi uko kunanirwa kwacyo ni ko kwatanze “ingaruka.” “Icyabiteye” cyari ikosa ryo kwemeza ko ubuhanuzi butatu Miller yari yaranzuye nabi ko bwari kuzarangirira ahagana mu 1843. Uwo muhanuzi Miller yari yarizeye ko ubwo buhanuzi butatu bw’iminsi 1335, 2300, n’imyaka 2520 bwari kuzarangirana no kuza kwa Kristo mu bicu mu 1843. Igihe ubuhanuzi bw’igihe Miller yari yarasobanukiwe nabi butasohoje, ibyo byahaye Abaporotesitanti impamvu yo kwanga ubutumwa bw’umumarayika wa mbere, maze umumarayika wa kabiri araza. Umumarayika wa mbere yari “icyabiteye,” naho uwa kabiri yari “ingaruka.”

Ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri ntibushobora gutandukanywa, kuko buhujwe mu buhanuzi n’igihe cy’ubuhanuzi. Ibyago bya mbere n’ibya kabiri na byo bihujwe mu buhanuzi n’“igihe.” Ubuhanuzi bw’igihe bw’ibyago bya mbere bugaragaza imyaka ijana na mirongo itanu y’umubabaro, bukarangirira neza aho ubuhanuzi bw’igihe bw’imyaka magana atatu na mirongo cyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu bw’ibyago bya kabiri bwica, butangirira. Ubuhanuzi bw’igihe buhuza ibyago bya mbere n’ibya kabiri kandi bukahuza n’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri.

Isohozwa ry’ubuhanuzi bw’ibihe buvuga ibyago bya mbere n’ibya kabiri ryahaye ubutumwa bw’umumarayika wa mbere imbaraga kandi rizana umumarayika wo mu Ibyahishuwe icumi ngo amurikishe isi ubwiza bwe. Avuga iby’umumarayika wa mbere, Mushiki wa White yanditse ko “nabwiwe ko umurimo we wari uwo kumurikisha isi ubwiza bwe no kuburira abantu uburakari bw’Imana bugiye kuza.” Uwo ni wo murimo nyirizina w’umumarayika wa gatatu wo mu Ibyahishuwe cumi n’umunani.

> “Marayika wifatanya mu gutangaza ubutumwa bwa marayika wa gatatu azamurikisha isi yose ikuzo rye. Aha hahanurirwa umurimo uzakwira isi yose kandi ufite imbaraga zidasanzwe. Umuhari wo kuza kwa Kristo wo mu myaka ya 1840–44 wari ukwihishura kw’ikuzo kw’imbaraga z’Imana; ubutumwa bwa marayika wa mbere bwagejejwe kuri buri kigo cy’ubumisiyoneri cyo mu isi, kandi mu bihugu bimwe habayeho inyota ikomeye cyane mu by’idini kurusha iyigeze kuboneka mu gihugu icyo ari cyo cyose uhereye ku Ivugurura ryo mu kinyejana cya cumi na gatandatu; ariko ibyo byose bizarushwa n’umuhari ukomeye uzabaho mu gihe cy’umuburo wa nyuma wa marayika wa gatatu.”

> “Igikorwa kizaba gisa n’icyo ku Munsi wa Pentekote. Nk’uko ‘imvura y’umuhindo wa mbere’ yatanzwe, mu gusukwa kwa Mwuka Wera mu itangizwa ry’ubutumwa bwiza, kugira ngo imbuto y’igiciro kidasanzwe imere, ni ko n’‘imvura y’umuhindo wa nyuma’ izatangwa ku iherezo ryabwo kugira ngo isarura ryerere. ‘Ni bwo tuzamenya nitukomeza gushaka kumenya Uwiteka: ukuza kwe guteguye nk’umuseke; kandi azatugeraho nk’imvura, nk’imvura y’umuhindo wa nyuma n’iy’umuhindo wa mbere igusha ku isi.’ Hoseya 6:3. ‘Nuko mwa bana ba Siyoni mwe, nimwishime munezererwe mu Uwiteka Imana yanyu: kuko yabahaye imvura y’umuhindo wa mbere mu rugero rukwiriye, kandi azabamanuriraho imvura, ari yo mvura y’umuhindo wa mbere n’iy’umuhindo wa nyuma.’ Yoweli 2:23. ‘Mu minsi y’imperuka, ni ko Imana ivuga, nzabasukaho Mwuka Wanjye ku bantu bose.’ ‘Kandi umuntu wese uzambaza izina ry’Umwami azakizwa.’ Ibyakozwe 2:17, 21.”

> “Igikorwa gikomeye cy’ubutumwa bwiza ntikizasoza kigaragaje imbaraga z’Imana mu rugero ruto ugereranyije n’uko byaranze itangira ryabwo. Ubuhanuzi bwasohoye mu isukwa ry’imvura y’itangiriro mu itangira ry’ubutumwa bwiza bugomba kongera gusohora mu mvura y’iherezo ku musozo wabwo. Aha ni ho hari ‘ibihe byo guhemburwa’ intumwa Petero yitegerezaga ubwo yavugaga iti: ‘Nuko nimwihane muhindukire, kugira ngo ibyaha byanyu bihanagurwe, kugira ngo ibihe byo guhemburwa bizave imbere y’Umwami, kandi azatume Yesu.’ Ibyakozwe n’Intumwa 3:19, 20.” The Great Controversy, 611.

Isohozwa ry’ubuhanuzi bw’ibihe by’akaga ka mbere n’aka kabiri ryamanuye marayika kugira ngo amurikishe isi ubwiza bwe mu mwaka wa 1840, bityo riha imbaraga ubutumwa bwa marayika wa mbere; kandi isohozwa ry’akaga ka gatatu ryamanuye marayika kugira ngo amurikishe isi ubwiza bwe ku itariki ya 9/11, bityo riha imbaraga ubutumwa bwa marayika wa gatatu. Kumurikirwa kw’isi kugerwaho no guhuza iyo myigaragambyo yombi mu ishyirwa mu bikorwa risa—umurongo ku wundi murongo. Ni ubutumwa bw’ayo makuba atatu buha imbaraga ubutumwa bw’abo bamarayika batatu. Bubohewe hamwe nk’imirongo ibiri; umwe w’imbere undi ukaba uw’inyuma. Abo bamarayika batatu bahagarariye umurimo w’ubwoko bw’Imana, kandi umurimo wabo uhabwa imbaraga n’isohozwa ry’ayo makuba atatu. Icyo cy’inyuma ni Isilamu n’umurimo wayo w’ubuhanuzi, naho icy’imbere ni Kristo mu bwoko Bwe—ibyiringiro by’ubwiza. Ni yo mpamvu Yuda aboheshejwe ku ndogobe mu buhanuzi bwa Yakobo bwerekeye ikimenyetso cy’abahungu be cumi na babiri mu minsi y’imperuka.

> Maze Yakobo ahamagara abahungu be, arababwira ati: Nimuteranire hamwe, kugira ngo mbabwire ibizabageraho mu minsi y’imperuka. Nimuteranire hamwe, mwumve, mwa bahungu ba Yakobo mwe; kandi mutege amatwi Isirayeli so. … Yuda, ni wowe bene so bazashima: ukuboko kwawe kuzaba ku ijosi ry’abanzi bawe; abana ba so bazakwunamira. Yuda ni icyana cy’intare: mwana wanjye, wavuye ku muhigo urazamuka; yunamye, aryama nk’intare, kandi nk’intare ishaje; ni nde wazayikangura? Inkoni y’ubwami ntizava kuri Yuda, kandi n’utanga amategeko ntazava hagati y’ibirenge bye, kugeza aho Shilo azazira; kandi amoko ni we azateraniraho. Azaboha icyana cye cy’indogobe ku muzabibu, kandi n’icyana cy’indogobe ye ku muzabibu mwiza; yameshe imyambaro ye muri divayi, n’imyenda ye mu maraso y’imizabibu: Amaso ye azatukura divayi, kandi amenyo ye azera amata. Itangiriro 49:1, 2, 8–12.

Kristo ni Intare yo mu muryango wa Yuda, we wojeje imyambaro ye mu maraso, kandi ari “umuzabibu w’ikirenga,” ari na wo mu buryo bw’ubuhanuzi uboshywe ku “cyana cy’indogobe.” Ubutumwa bwo hanze bw’amakuba atatu buboshywe ku butumwa bw’imbere bw’abamarayika batatu. Umumarayika wa mbere n’uwa kabiri bijyana n’umumarayika wa gatatu, kandi ibyago bya mbere n’ibya kabiri bigomba kujyana n’icyago cya gatatu.

## Urufunguzo

Intambara ya Nineve ni yo “rufunguzo” ruzana umwijima wa Islamu ku isi igihe igikomere cyica cya Gatolika y’i Roma kizaba gikize ku itegeko rya ku Cyumweru rigiye kuza vuba, ari ryo nyamugigima yo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kimwe, aho ishyano rya gatatu riza gitunguranye. Riza muri “saha” ya ya nyamugigima.

> Muri iryo saha haza kuba umutingito ukomeye, maze kimwe cya cumi cy’umugi kiragwa, kandi muri uwo mutingito hapfamo abantu ibihumbi birindwi; abasigaye bagira ubwoba bwinshi, bahimbaza Imana yo mu ijuru. Ishyano rya kabiri rirenzeho; kandi dore, irya gatatu rije vuba. Ibyahishuwe 11:13, 14.

Itegeko ryo ku Cyumweru ritangiza igihe cy’igeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa ku isi, kandi intambara ya Nineve ni urufunguzo rugaragaza ko kunesha ubwami bwa gatandatu ari igihe maraya wa Tiro yibukwa, ubwo atangira kuririmba indirimbo ze mu isohozwa rya Yesaya makumyabiri na gatatu. Igeragezwa ry’ishusho y’inyamaswa ni ryo geragezwa umuntu agenderaho agenerwa iherezo rye ry’iteka, kandi rigenwa mbere y’uko igihe cy’imbabazi gifungwa. Igihe cy’imbabazi gifungwa ku isi igihe Mikayeli ahagurutse. Igihe cy’igeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa ku isi cyo mu Byahishuwe igice cya cumi na gatatu, umurongo wa cumi na kabiri n’ikikurikiraho, gifite ikigereranyo cyacyo mu gihe cy’igeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

> “Igihe Amerika, igihugu cy’ubwisanzure mu by’idini, izifatanya n’Ubupapa mu guhatira umutimanama no guhatira abantu kubahiriza isabato y’ikinyoma, abantu bo mu bihugu byose byo ku isi bazayoborwa gukurikiza urugero rwayo.” Testimonies, volume 6, 18.

Igihe cyo kugeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika gitandukanya kandi kigashyiraho ikimenyetso ku bihumbi ijana na mirongo ine na bine bo mu Byahishuwe 7, kandi igihe cyo kugeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa ku isi gishyiraho ikimenyetso ku mbaga y’abantu benshi bo mu Byahishuwe 7.

> “Amahanga y’amahanga azakurikiza urugero rwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Nubwo ari yo iyobora mu gutangira, nyamara ihungabana nk’iryo ni ryo rizagera ku bantu bacu mu bice byose by’isi.” Testimonies, volume 6, 395.

Urufunguzo ugereranywa n’intambara ya Nineve uranga itangira ry’igihe cy’igeragezwa ry’igishushanyo ku isi, ari na ko kandi uranga iherezo ry’igihe cy’igeragezwa ry’igishushanyo muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Urufunguzo rugereranywa n’intambara ya Nineve rufungura ikuzimu kuzana umwuzure wa Isilamu, ugereranywa n’inzige ku isi. Uwo rufunguzo, ku iherezo ry’ijwi ryo mu gicuku, rugereranywa n’urufunguzo rufungura iryo kuzimu nyine muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika mu itangira ry’ijwi ryo mu gicuku.

Urufunguzo wo muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ugaragazwa mu gitabo cy’Abalewi makumyabiri na gatatu nk’umunsi mukuru w’amakondera, igihe indogobe ibohorwa ku ntangiriro y’itangazwa ry’ijwi ryo mu gicuku. Uwo rufunguzo ruhindurwa igihe imipira y’umuriro ya Nashville igeze. Umunsi mukuru w’amakondera, n’igitero kuri Nashville igihe Isilamu ibohowe, bishushanya intambara ya Nineve ku itegeko ryo ku Cyumweru.

Itegeko ryo ku Cyumweru ni iherezo ry’itangazwa ry’ijwi ryo “mu gicuku,” kuko icyo gihe iryo jwi rihinduka ijwi “rirenga,” kandi intangiriro y’icyo gihe igomba, ku bw’itegeko ry’ubuhanuzi, kugaragaza iherezo. Mu byago bya mbere, Islamu yagombaga kubabaza ingabo z’i Roma, zigereranya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, mu gihe cy’imyaka ijana na mirongo itanu. Urufunguzo (intambara ya Nineve) rugaragaza intangiriro y’itangazwa ry’ijwi ryo mu gicuku, nk’uko umunsi mukuru w’impanda na wo ubigaragaza. Mu Balewi makumyabiri na gatatu hari iminsi cumi n’itanu hagati y’umunsi mukuru w’impanda na Pentekote, na wo ukaba ari umunsi mukuru w’Ingando. Iyo minsi cumi n’itanu, mu gihe cy’igeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, ihura n’iyo myaka ijana na mirongo itanu y’umubabaro mu cyago cya mbere. Cumi n’itanu ni icya cumi cy’ijana na mirongo itanu.

Iyo minsi cumi n’itanu (imyaka ijana na mirongo itanu) irangira igihe iyo myaka magana atatu na mirongo icyenda n’umwe n’iminsi cumi n’itanu itangira. Kuva ku wa 22 Ukwakira 1844, igihe cy’ubuhanuzi ntikigikoreshwa, bityo iyo myaka ijana na mirongo itanu y’umubabaro ni ikimenyetso cy’iminsi cumi n’itanu yo muri Abalewi 23 itangirana n’umunsi mukuru w’amakondera, hagakurikiraho nyuma y’iminsi itanu kuzamurwa kw’ibendera, hagakurikiraho nyuma y’indi minsi itanu urubanza rw’Umunsi w’Impongano, hanyuma hagakurikiraho indi minsi itanu kugeza ku isukwa rya Pentekote.

Aho ni ho hatangirira “isaha, n’umunsi, n’ukwezi, n’umwaka, byo kwica kimwe cya gatatu cy’abantu.” “Isaha” ni isaha y’umutingito ukomeye, ari wo tegeko ryo ku Cyumweru. “Umunsi” ni umunsi wo kwitura k’Uwiteka ubwo itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya rinyarutswa rikavanwa mu kanwa k’Umwami.

> Kuko ari ishyanga ridafite inama, kandi muri bo nta bwenge burimo. Iyaba baba abanyabwenge, bakabisobanukirwa, bakazirikana iherezo ryabo! Byagendekeye bite ko umuntu umwe yirukankana igihumbi, naho babiri bagahungisha ibihumbi icumi, iyo bitaba ngombwa ko Igitare cyabo cyabagurishije, kandi Uwiteka akabafungiranye? Kuko igitare cyabo kitameze nk’Igitare cyacu, ndetse n’abanzi bacu ubwabo ni bo bacamanza. Kuko umuzabibu wabo ukomoka ku muzabibu w’i Sodomu no ku mirima y’i Gomora; inzabibu zabo ni inzabibu z’uburakari bukaze, amaseri yabo ararura: Divayi yabo ni uburozi bw’ibisimba binini, n’ubumara bukaze bw’inzoka z’impiri. Mbese ibi si byo nabitse iwanjye, kandi nkabifungirana mu butunzi bwanjye? Guhōra ni ukwanjye, no kwitura ni ukwanjye; ikirenge cyabo kizanyerera mu gihe gikwiye, kuko umunsi w’amakuba yabo wegereje, kandi ibizabageraho birihuta. Kuko Uwiteka azacira abantu be urubanza, kandi akicuza ku bw’abagaragu be, ubwo azabona ko imbaraga zabo zashize, kandi ko nta n’umwe ugifungiranywe cyangwa ugisigaye. Maze azavuga ati: “Imana zabo ziri he, cya gitare biringiragamo?” Gutegeka kwa Kabiri 32:28–37.

“Igihe” cy’umutingito ni “umunsi w’amakuba yabo.” Ni urubanza rw’abo bo mu Badivantisiti badafite gusobanukirwa n’ubumenyi bwongerewe mu minsi y’imperuka. Bahisemo urutare rw’ibihimbano rwo kubakaho inzu yabo, nyamara mu by’ukuri urutare rwabo rwari umusenyi.

> “Umuburo waratanzwe uti: Nta kintu na kimwe kigomba kwemererwa kwinjira ngo gihungabanye urufatiro rw’ukwizera twagiye twubakaho uhereye igihe ubutumwa bwazanaga mu 1842, 1843, na 1844. Nari muri ubu butumwa, kandi kuva icyo gihe nahoraga mpagaze imbere y’isi yose, ndi uwo kwizerwa ku mucyo Imana yaduhaye. Ntidushaka gukura ibirenge byacu ku rubuga twashyizweho, igihe ku munsi ku munsi twashakaga Uwiteka dusenga dushyizeho umwete, dushaka umucyo. Mbese mutekereza ko nabasha kureka umucyo Imana yampaye? Ugomba kumera nk’Urutare rw’Ibihe. Wagiye unyobora kuva igihe nawuherewe.” Review and Herald, 14 Mata 1903.

“Ukwezi” kugereranya ukwezi kwa mbere.

> Nuko rero, mwa bana ba Siyoni, munezerwe kandi mwishimire Uwiteka Imana yanyu; kuko yabahaye imvura y’umuhindo mu rugero rukwiriye, kandi azabamanurira imvura, ari yo mvura y’umuhindo n’iy’itumba, mu kwezi kwa mbere. Imbuga zo guhura zizuzura ingano, kandi amasogota azasesekara vino n’amavuta. Kandi nzabasubiza imyaka yariwe n’inzige, n’igihunyira, n’urunyenzi, n’igikongoro, ingabo yanjye ikomeye naboherejemo. Namwe muzarya muhage, munyurwe, kandi muzasingiza izina ry’Uwiteka Imana yanyu, wabagiriye ibitangaza; kandi ubwoko bwanjye ntibuzigera bukorwa n’isoni. Kandi muzamenya yuko ndi hagati muri Isirayeli, kandi yuko ndi Uwiteka Imana yanyu, nta yindi ibaho; kandi ubwoko bwanjye ntibuzigera bukorwa n’isoni. Yoweli 2:23–27.

“isaha” y’itegeko ryo ku Cyumweru, Isilamu yo muri ishyano rya gatatu iragaba igitero gitunguranye, kandi Ubuga-Adiventisimu bwa Lawodikiya bugakorwa n’isoni kuko bwiringiye urutare rw’inzoka. Muri icyo gihe, mu kwezi kwa mbere, imvura y’itumba rya nyuma isukwa ku bantu bejejwe. Kuri iyo ngingo Leta Zunze Ubumwe za Amerika ziricwa, nyuma y’umubabaro uhereye i Nashville ugakomeza. Uwo mubabaro ari wo kurimbuka kw’imigi uratangira, kandi ku isaha y’itegeko ryo ku Cyumweru Leta Zunze Ubumwe za Amerika zirangira (ziricwa) nk’ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya, zigatangiza igihe cy’igeragezwa cy’ishusho y’inyamaswa ku isi, kikazarangira ubwo ubwami bwa munani buzagera ku iherezo ryabwo, butagira ubufasha na bumwe (bukicwa).

## Ufurate

Uruzi rwa Ufurate rufitanye isano y’ikigereranyo na Isilamu, kandi Ufurate risobanura ngo “rwera imbuto, cyangwa gusaduka.” Mu wa kabiri wo, ya miyaga ine yari iboshywe ku ruzi rwa Ufurate irarekurwa.

> Marayika wa gatandatu avuza impanda, numva ijwi rituruka ku mahembe ane y’igicaniro cy’izahabu kiri imbere y’Imana, ribwira marayika wa gatandatu wari ufite impanda riti: “Bohora ba marayika bane baboshywe ku ruzi runini Efurate.” Nuko ba marayika bane barabohorwa; bari barateguriwe isaha, n’umunsi, n’ukwezi, n’umwaka, kugira ngo bicishe igice cya gatatu cy’abantu. Ibyahishuwe 9:13–15

Ufurate yagereranyaga umupaka w’iburasirazuba bw’Igihugu cy’Isezerano, kandi mu buhanuzi Isilamu ni “abana b’iburasirazuba.” Ikiranga cyabo mu buhanuzi ni uko bafatirwa kandi bakarekurwa, guhera kuri Hagari wafatiwe na Sara.

> Maze Imana iti: “Sara umugore wawe azakubyarira rwose umuhungu; kandi uzamwite Izaki; nanjye nzakomeza isezerano ryanjye na we ribe isezerano ry’iteka ryose, kandi n’urubyaro rwe ruzamukomokaho. Naho Ishimayeli, nakumvise: dore, namuhaye umugisha, kandi nzamwungura, nzamugwize cyane rwose; azabyara abatware cumi na babiri, kandi nzamuhindura ishyanga rikomeye.” Itangiriro 17:19, 20.

Ishmaeli yagizwe uwera imbuto nyinshi, kandi Efurate risobanura uburumbuke. Ku iherezo ry’ubuhanuzi bw’imyaka ijana na mirongo itanu bw’iyicarubozo cy’umubabaro wa mbere, hahise hatangira ubuhanuzi bw’isaha imwe, umunsi umwe, ukwezi kumwe n’umwaka umwe, ubwo Islamu yarekurwaga kugira ngo yice kimwe cya gatatu cy’abantu. Mu gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya buricwa, kandi ni kimwe cya gatatu cya Roma ya none. Islamu yari yarabujijwe ku wa 11 Kanama 1840, igihe ubutumwa bw’umumarayika wa mbere bwahabwaga imbaraga, kandi yarekuwe igihe ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bwahabwaga imbaraga ku wa 9/11.

Ku wa 9/11, gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine byatangiye ubwo urubanza rw’abapfuye rwarangiraga, kandi urubanza rw’abazima rugatangira. Igihe Isilamu yo muri marira ya gatatu yarekurwaga ku wa 9/11, yahise ibuza gukomeza mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso.

> “Iyerekwa ryatanzwe mu mwaka wa 1847, igihe abavandimwe b’Abadivantisiti bitonderaga Isabato bari bakiri bake cyane, kandi muri bo na bwo hari bake cyane batekerezaga ko kuyubahiriza bifite akamaro gahagije ko gutandukanya abantu b’Imana n’abatizera. Noneho isohozwa ry’iryo yerekwa ritangiye kugaragara. ‘Intangiriro y’icyo gihe cy’amakuba,’ kivugwa hano, nticyerekeza ku gihe ibyago bizatangira gusukwa, ahubwo cyerekeza ku gihe gito kibanziriza isukwa ryabyo, igihe Kristo ari mu buturo bwera. Muri icyo gihe, mu gihe umurimo w’agakiza uri kugera ku musozo, amakuba azaba aza ku isi, kandi amahanga azarakara, nyamara afatirwe ku murongo kugira ngo atabangamira umurimo w’umumarayika wa gatatu. Muri icyo gihe ‘imvura y’itumba,’ ari yo kugarurirwamo ubuyanja guturuka imbere y’Umwami, izaza kugira ngo iha imbaraga ijwi riranguruye ry’umumarayika wa gatatu, no gutegura abera kugira ngo bashobore guhagarara muri cya gihe ibyonnyi birindwi bya nyuma bizaba bisukwa.” Early Writings, 85.

“Igihe gito” kibanziriza irangira ry’igihe cy’igeragezwa ni cyo gihe “Kristo ari mu buturo bwera” “asoza” “umurimo w’agakiza.”

> “Muri gahunda y’ishusho, yari igicucu cy’igitambo n’ubutambyi bwa Kristo, kweza ubuturo bwera ni wo murimo wa nyuma wakorwaga n’umutambyi mukuru mu murongo wa buri mwaka w’imirimo y’ubutambyi. Wari umurimo usoza w’impongano—ukuvanaho cyangwa gukuraho ibyaha muri Isirayeli. Wagereranyaga umurimo usoza mu murimo w’Umutambyi Mukuru wacu mu ijuru, wo kuvanaho cyangwa guhanagura ibyaha by’ubwoko Bwe, byanditswe mu bitabo byo mu ijuru. Uwo murimo ukubiyemo igikorwa cy’iperereza, umurimo w’urubanza; kandi uhita ubanziriza ukuza kwa Kristo mu bicu byo mu ijuru afite imbaraga n’ubwiza bwinshi; kuko igihe azaza, buri rubanza ruzaba rwaramaze gucibwa. Yesu aravuga ati: ‘Dore ngiye kuza vuba, nzanye ingororano yanjye, kugira ngo ngororere umuntu wese ibikwiriye ibyo yakoze.’ Ibyahishuwe 22:12. Uyu ni wo murimo w’urubanza, uhita ubanziriza ukuza kwa kabiri, watangajwe mu butumwa bw’umumarayika wa mbere bwo mu Ibyahishuwe 14:7 ngo: ‘Nimutinye Imana, muyihe icyubahiro; kuko igihe cy’urubanza rwayo gisohoye.’” The Great Controversy, 352.

“Guhanagurwaho ibyaha by’ubwoko Bwe” kuba mu gihe cy’urubanza rw’abazima.

> Nuko mwihane rero, muhindukire, kugira ngo ibyaha byanyu bahanagurweho, kugira ngo ibihe byo guhemburwa bibone uko biza biturutse imbere y’Umwami; kandi azaboherereza Yesu Kristo, wabanje kubwirizwa mwebwe: uwo ijuru rigomba kwakira kugeza mu bihe byo gusubizwaho kwa byose, ibyo Imana yavuze mu kanwa k’abahanuzi bayo bera bose, uhereye isi itangiriye. Ibyakozwe n’Intumwa 3:19–21.

Kugira ngo umuntu yihane, agomba kuba ariho, kandi ukwihana Petero avugamo hano mu busobanuro bwako bwuzuye kuba iyo “ibihe byo guhemburwa bizaza.” Ikiruhuko no guhemburwa ni imvura y’itumba, yatangiye igihe wa mumarayika ukomeye wo mu Ibyahishuwe 18 yamanukaga ngo amurikishe isi ubwiza bwe. Uwo mumarayika ukomeye yari na we wa mumarayika wa mbere wo ku wa 11 Kanama 1840 wamanutse igihe Isilamu yabuzwaga, kandi uwo mumarayika yari “utari munsi y’undi uwo ari we wese uretse Yesu Kristo.” “Ukwo guhemburwa” n’“ibihe byo gusubizwaho kwa byose” bitangirana no kurekurwa kwa Isilamu kugira ngo irakaze amahanga, hanyuma ikongera kubuzwa mu gihe ibihumbi ijana na mirongo ine na bine bishyirwaho ikimenyetso. 9/11 iranga ibihe byo guhemburwa n’ikiruhuko, ari byo mvura y’itumba, kandi ikanagaragaza igihe cy’“ugusubizwaho kwa byose.” Icyo gisubizwaho mu itorero, iryo kuva ku bugome bwo kwigomeka bwo mu 1863 ryabaye itorero rirwana, ariko rizahinduka itorero rinesha, ni igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’ibihumbi ijana na mirongo ine na bine.

Itorero rirwanira ku isi ni uruvange rw’ingano n’urumamfu, kandi itorero rineshwa ni ituro ry’umuganura w’ingano rya Pentekote. 9/11 ni bwo bwa mbere Balamu yakubise indogobe, kandi Balamu (Leta Zunze Ubumwe za Amerika) yahise itangiza intambara mpuzamahanga yo kurwanya iterabwoba ako kanya nyuma y’igitero gitunguranye. Indogobe ya Balamu ihagarariye ibyago bitatu bigize ikyago cya gatatu, kandi bigendana icyarimwe n’ubutumwa bw’abamarayika batatu. Bityo rero, ibyago bitatu bigenzurwa mu buhanuzi n’intambwe eshatu z’ubutumwa bw’abamarayika batatu. Kubera iyo mpamvu, ubwa kabiri Balamu akubita indogobe ni ugukuba kabiri, nk’uko bihora bimeze mu ntambwe ya kabiri. Hagati y’imizabibu ibiri y’igihugu cy’ubwiza cya kera nyakuri n’icy’iki gihe cy’umwuka, Isilamu yateye Isirayeli ku wa 7 Ukwakira 2023, maze ako kanya hashyirwaho inkomyi kuri Gaza, hanyuma Isilamu izatera Nashville.

Igitero ryabereye i Nashville ni irya kabiri muri ibyo bitero bibiri bitunguranye, byo mu buhamya bwa Balamu bibera hagati y’imizabibu. Nashville igaragaza ikimenyetso cy’inzira cy’ubuhanuzi igihe ubutumwa bw’umutuzo wa mu gicuku bwifatanya na marayika wa kabiri. Ubutumwa bw’umutuzo wa mu gicuku butangira igihe abigishwa babiri ba Kristo, (bahagarariye ubutumwa bwa marayika wa kabiri) babohora indogobe ku itangiriro ry’ukwinjira kwo kunesha. Uwo mutambagiro amaherezo uyobora ku musaraba, uhagarariye umutingito w’itegeko ryo ku Cyumweru rigiye kuza vuba, aho maraya Roma anesha ubwami bwa gatandatu bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya nyuma y’uko yari yaribagiranye mu mateka ya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Igihe maraya azatangira kuririmba indirimbo ze ku itegeko ry’Umunsi wa Ku Cyumweru, intambara ya Nineve izaba yarasubiwemo, kandi urufunguzo ruzaba rwahinduwe rugaragaza ugufungurwa kw’igihe cyo kugeragezwa kw’igishushanyo cy’inyamaswa mu isi. Intambara ya Nineve ni iherezo ry’itangazwa ry’ijwi ryo mu gicuku, maze bigahinduka ijwi riranguruye rya marayika wa gatatu. Intangiriro y’icyo gihe, irangwa n’igitero gitunguranye kuri Nashville, na yo izaba yaragereranyijwe n’intambara ya Nineve, kuko Yesu, nk’Alufa na Omega, ahora yerekana iherezo akoresheje intangiriro. Igitero cya Nashville, nk’uko ubuhanuzi bubitegeka, kizaba gikubiyemo ingingo z’intsinzi ya Roma ku Buperesi ituma Islamu yuzuza isi umwijima. Donald Trump ni ikimenyetso cy’igishushanyo cya Roma, bityo azanesha mu ntambara ya Nineve ifitanye isano n’igitero cya Nashville, ariko imbaraga ze zo kurwanya umwuzure wa Islamu zizaba zaracogoye.

Intambara Ronald Reagan yashoboye gutsinda mu mwaka wa 1989 yari intambara y’ubutita yari yaratangiye ku iherezo ry’Intambara ya Kabiri y’Isi. Intambara y’ubutita ya Trump ni urugamba rwa Panium, kandi iyobora ku Ntambara ya Gatatu y’Isi ku itegeko ryo ku Cyumweru, iryo ryagereranyijwe n’urugamba rwa Actium kandi n’urugamba rwa Nineveh. Intambara y’ubutita ya Trump, igereranywa n’urugamba rwa Panium, iyobora ku gusenywa kw’“urukuta” rw’itandukanya ry’itorero na Leta mu Itegeko Nshinga, nk’uko byagereranyijwe no gusenywa kw’“urukuta” rwa Berlin mu mwaka wa 1989.

Nashville igereranya ahantu indogobe ya Balamu ikandamira ikirenge cya Balamu ku rukuta, bityo igaragaza ubumuga buterwa ku rukuta. Igihe cyo gutaka kwa saa sita z’ijoro gitangirana n’igikorwa kigonga urukuta rw’itandukaniro ruri mu Itegeko Nshinga, bityo kikaba ikimenyetso cy’itangiriro ryo gushyiraho ishusho y’inyamaswa (uguhuza itorero na Leta), hamwe n’ikimenyetso cy’inzira kigereranya gusenya urukuta rw’itandukaniro ku iherezo ryo gushyiraho ishusho y’inyamaswa. Donald Trump azavuga mu buryo bw’ubuhanuzi akoresheje itegeko nyubahirizwa ry’umukuru w’igihugu, rigereranya ukuvuga ku gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, nk’uko byagereranyijwe n’Amategeko ya Alien and Sedition yo mu 1798. Aho ni ho azatsindira abanyamuryango b’isi yose bo mu ishyaka rya Democratic n’abo bahuje na bo, ari bo ba RINO globalists bo mu ishyaka rya Republican. Intsinzi ye ku banzi bagereranywa n’u Buperesi mu rugamba rwa Nineveh, izasiga impande zombi z’intambara ya politiki zaracogoye imbaraga zari ngombwa kugira ngo zirwanye inzige z’Ubwisilamu zizakwira mu gihugu. Ikirenge cya Trump cyakandamijwe ni urukuta ku itangiriro ry’itangazwa ryo gutaka kwa saa sita z’ijoro riganisha ku rukuta rwo ku iherezo.

Tuzakomeza iri suzuma ry’ibi byago bitatu mu nyandiko ikurikira.

Back to Articles