Article

# Igitabo cya Daniyeli — Umubare wa Gatandatu

Yehoyakimu

Author

Jeff Pippenger

Published

December 1, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ibitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe ni igitabo kimwe, mu buryo bumwe na Bibiliya ari igitabo kimwe, kigizwe n’Isezerano rya Kera n’Isezerano Rishya.

> “Amateka y’ubuzima, urupfu, n’umuzuko bya Yesu, nk’ay’Umwana w’Imana, ntashobora kugaragazwa mu buryo bwuzuye hatabayeho gihamya ikubiye mu Isezerano rya Kera. Kristo ahishurwa mu Isezerano rya Kera mu buryo busobanutse nk’uko ahishurwa mu Isezerano Rishya. Irya mbere rihamya Umukiza uzaza, naho irya kabiri rihamya Umukiza wamaze kuza mu buryo bwari bwarahanuwe n’abahanuzi. Kugira ngo umugambi wo gucungura ushimwe uko ukwiriye, Ibyanditswe by’Isezerano rya Kera bigomba gusobanukirwa byimazeyo. Ni umucyo w’icyubahiro uturutse mu bihe by’ubuhanuzi byo mu gihe cyashize utuma ubuzima bwa Kristo n’inyigisho zo mu Isezerano Rishya bigaragara mu busobanutse no mu bwiza. Ibitangaza bya Yesu ni gihamya y’ubumana bwe; ariko ibihamya bikomeye kuruta ibindi by’uko ari Umucunguzi w’isi biboneka mu buhanuzi bwo mu Isezerano rya Kera bugereranyijwe n’amateka yo mu Isezerano Rishya. Yesu yabwiye Abayuda ati: ‘Mushakashake mu Byanditswe; kuko mwibwira ko muri byo mufite ubugingo buhoraho, kandi ni byo bimpamya.’ Icyo gihe nta kindi cyanditswe cyariho uretse icy’Isezerano rya Kera; bityo rero, itegeko ry’Umukiza rirumvikana neza.” Spirit of Prophecy, volume 3, 211.

Ikimenyetso gikomeye kurusha ibindi byose cyerekana uwo Kristo ari we n’icyo ari cyo, ni uko ubuhanuzi bwo mu Isezerano rya Kera bugereranywa n’isohozwa ryabwo mu mateka yo mu Isezerano Rishya. Ni na ko bimeze ku isano iri hagati y’ibitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe.

> “Mu gitabo cy’Ibyahishuwe ni ho ibitabo byose bya Bibiliya bihurira kandi bikarangirira. Aha ni ho haboneka ibyuzuza igitabo cya Daniyeli. Kimwe ni ubuhanuzi; ikindi ni ibyahishuwe.” Ibyakozwe n’Intumwa, 585.

Ijambo “complement” risobanura kugeza ku butungane cyangwa ku gusohora byuzuye. Isohozwa ry’ubuhanuzi bwo mu Isezerano rya Kera ryari “ikimenyetso” “gikomeye kurusha ibindi” cy’“ubumana” bwa Kristo. Ikimenyetso gikomeye kurusha ibindi cy’ubumana bw’ubuhanuzi buri mu gitabo cya Daniyeli ni isohozwa ry’ubwo buhanuzi nk’uko bugaragazwa mu gitabo cy’Ibyahishuwe. Ubuhanuzi bwo muri Daniyeli bukomeza mu gitabo cy’Ibyahishuwe, kandi bugera ku gusohora kwabwo kuzuye mu minsi y’imperuka, igihe Ibyahishuwe bya Yesu Kristo bikurwaho ikimenyetso.

> “Ibyahishuwe ni igitabo gifunze ikimenyetso, ariko kandi ni igitabo cyafunguwe. Cyandika ibyabaye by’igitangaza bigomba kuzabaho mu minsi y’imperuka y’amateka y’iyi si. Inyigisho z’iki gitabo zirahamye, si iz’amayobera kandi zidasobanutse. Muri cyo hongera gufatirwamo umurongo umwe w’ubuhanuzi nk’uwafashwe muri Daniyeli. Hari ubuhanuzi bumwe Imana yagiye isubiramo, bityo ikerekana ko bugomba kwitabwaho cyane. Uwiteka ntasubiramo ibintu bidafite agaciro gakomeye.” Manuscript Releases, volume 9, 8.

> Mu mwaka wa gatatu w’ingoma ya Yehoyakimu umwami w’u Buyuda, Nebukadinezari umwami w’i Babuloni yaje i Yerusalemu, arahagota. Daniel 1:1.

Umurongo wa mbere w’igitabo cya Daniyeli urimo ubukire bw’amakuru y’ubuhanuzi iyo usuzumwe neza. Tuzatangira gusuzuma kwacu duhereye kuri Yehoyakimu.

Yehoyakimu yari uwa mbere mu bami batatu ba nyuma b’u Buyuda. Kubera iyo mpamvu, ahagarariye ubutumwa bwa marayika wa mbere. Umuhungu we Yehoyakini, wari uzwi kandi ku izina rya Yekoniya cyangwa Konia, yahagarariye ubutumwa bwa marayika wa kabiri. Nyuma ya Yehoyakini haje Sedekiya, uwa nyuma muri abo bami batatu ba nyuma b’u Buyuda. Sedekiya ahagarariye ubutumwa bwa marayika wa gatatu. Hariho abahamya benshi b’ubuhanuzi bashimangira ko Yehoyakimu ari ikimenyetso cy’ubutumwa bwa marayika wa mbere. Ni ingenzi gusobanukirwa ibyo bimenyetso, kuko bigaragaza ko umurongo wa mbere w’igice cya mbere cya Daniyeli werekana ubutumwa bwa marayika wa mbere, kandi uko kuri ni inkingi ituma igice cya mbere gisobanurwa nk’ubutumwa bwa marayika wa mbere bwo mu Ibyahishuwe cumi na bine. Tuzatangirira mu Ngoma ya Kabiri.

> Maze ajyanwa n’inkota ayajyana i Babuloni; bahinduka abagaragu be n’abahungu be kugeza ku ngoma y’ubwami bw’u Buperesi: kugira ngo ijambo ry’Uwiteka rivugiwe mu kanwa ka Yeremiya risohore, kugeza ubwo igihugu cyaruhukiye amasabato yacyo: kuko igihe cyose cyari umusaka cyaruhukaga isabato, kugira ngo huzuzwe imyaka mirongo irindwi. 2 Ngoma 36:20, 21.

Ubunyage i Babuloni bwamaze imyaka mirongo irindwi, kugira ngo igihugu kirusheho kuruhuka amasabato atari yarubahirijwe nk’uko bihuje n’ibivugwa mu gitabo cy’Abalewi igice cya makumyabiri na gatanu. Imyaka mirongo irindwi y’ayo masabato ihwanye n’imyaka magana ane na mirongo cyenda, iyo Isirayeli ya kera yari yarirengagije amabwiriza yo mu Balewi igice cya makumyabiri na gatanu. Imyaka magana ane na mirongo cyenda y’ubugome yabanje imyaka mirongo irindwi y’ubunyage. Ku iherezo ry’iyo myaka magana ane na mirongo cyenda, abami batatu bari gushyirwa munsi y’ubutegetsi bwa Nebukadinezari.

Ku iherezo ry’iyo myaka mirongo irindwi y’ubunyage, Uwiteka yahagurukije Kuro, wari uwa mbere mu bami batatu bari gutegeka ko Isirayeli ishobora kugaruka no kongera kubaka Yerusalemu. Aritazerusi yari uwa gatatu muri abo bami batatu, kandi yashyizeho itegeko rya gatatu mu mwaka wa 457 mbere ya Kristo. Iryo tegeko rya gatatu ni ryo ryatangije iyo myaka ibihumbi bibiri na magana atatu ivugwa muri Daniyeli igice cya munani, umurongo wa cumi na kane. Mu mwaka wa 1798, iherezo rya mbere ry’uburakari ryarasojwe, igitabo cya Daniyeli kirafungurwa, maze marayika wa mbere muri ba marayika batatu araza. Marayika wa gatatu yaje ku wa 22 Ukwakira 1844.

Abami batatu ba nyuma ba Buyuda bose bahanganye na Nebukadinezari, kandi mu gihe cyo kujyanwa kwa Yehoyakimu mu bunyage, ya myaka mirongo irindwi yatangiye. Yakomeje kugeza i Babuloni irimbuwe, maze umujenerali (Kuro) wari wararimbuye Babuloni, kandi bidatinze nyuma y’ibyo akaza kuba umwami, atanga itegeko rya mbere mu mategeko atatu. Itegeko rya gatatu ni ryo ryatangije ubuhanuzi bw’imugoroba n’igitondo bwarangiranye no kuza kwa marayika wa gatatu mu bamarayika batatu. Kristo buri gihe ahuza iherezo n’itangiriro.

Intangiriro y’iyo myaka mirongo irindwi yabaye igihe Nebukadinezari yagabaga igitero cya mbere kuri Yerusalemu. Iherezo ry’iyo myaka mirongo irindwi ryaranzwe no kurimbuka kwa Babuloni. Irimbuka rya nyuma kandi ryuzuye rya Yerusalemu ryagezweho ku mwami wa gatatu mu bami batatu bose bari baratewe na Nebukadinezari. Kurimbuka kwa Yerusalemu kwabaye mu buryo bwagiye bukomeza buhoro buhoro. Abo bami batatu ba nyuma bahagarariye ikimenyetso kimwe cy’ubuhanuzi, mu buryo bw’uko bose bari baratewe na Nebukadinezari. Bashushanyaga ayo mategeko atatu na yo ubwayo yari ikimenyetso kimwe, nk’uko byari bimeze no ku bamarayika batatu ku iherezo ry’iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu.

> “Mu gice cya karindwi cy’igitabo cya Ezira ni ho itegeko riboneka. Imirongo ya 12-26. Mu buryo bwaryo bwuzuye kurushaho ryatanzwe na Arutazerusi, umwami w’u Buperesi, mu mwaka wa 457 Mbere ya Kristo. Ariko muri Ezira 6:14 inzu y’Uwiteka i Yerusalemu ivugwaho ko yubatswe ‘nk’uko itegeko [‘iteka,’ ku rubibi rw’ipaji] rya Kuro, na Dariyo, na Arutazerusi umwami w’u Buperesi ryari riri.’ Abo bami batatu, mu gutangiza, mu kwemeza bundi bushya, no mu kuzuza iryo tegeko, baritunganyije ku buryo bwuzuye nk’uko ubuhanuzi bwabisabaga kugira ngo hagaragazwe itangiriro ry’imyaka 2300. Iyo hafashwe umwaka wa 457 Mbere ya Kristo, ari wo gihe itegeko ryuzurijweho, nk’itariki y’itegeko, byagaragaye ko buri kintu cyose ubuhanuzi bwavuze ku byumweru mirongo irindwi cyari cyarasohoye.” The Great Controversy, 326.

Mushiki White agaragaza ko ayo mateka atatu yari ngombwa kugira ngo ubuhanuzi busohore mu buryo bwuzuye. Asobanura isano afitanye, kandi muri uko kubigenza, akagaragaza ibiranga by’iyigankerezo by’ijambo ry’Igiheburayo “ukuri.” Avuga ko itegeko rya mbere ryatangije, irya kabiri ryongera kwemeza, kandi irya gatatu ryuzuza “buri ngingo yose y’ubuhanuzi bwerekeye ibyumweru mirongo irindwi.” Ijambo ry’Igiheburayo “ukuri” riremeshwa no guhuza inyuguti ya mbere, iya cumi na gatatu, n’iya nyuma zo mu nyuguti z’Igiheburayo. Itegeko rya mbere ryatangije, irya kabiri ryongera kwemeza, kandi itegeko rya nyuma ryuzuza ubuhanuzi. Ayo mateka atatu arimo ikimenyetso cya Alfa na Omega, kandi yasohoye ku iherezo ry’ubuhanuzi bw’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage i Babuloni, nubwo itegeko rya gatatu ryaje nyuma cyane y’aho iyo myaka mirongo irindwi yarangiriye. Ayo mateka atatu yari ajya atera imbere buhoro buhoro, kandi nubwo yari amateka atatu, yari akiri ikimenyetso kimwe cy’ubuhanuzi.

Malayika wa mbere yaje mu mwaka wa 1798, malayika wa kabiri aza mu mpeshyi yo mu mwaka wa 1844, kandi malayika wa gatatu aza ku wa 22 Ukwakira 1844. Abo bamalayika batatu ni ikimenyetso kimwe cy’ubuhanuzi, kigereranya ubutumwa bwiza bw’iteka ryose bwo mu Byahishuwe igice cya cumi na kane.

> “Ubutumwa bwa mbere n’ubwa kabiri bwatanzwe mu 1843 no mu 1844, kandi ubu turi munsi y’itangazwa ry’ubwa gatatu; nyamara ubwo butumwa uko ari butatu buracyagomba gutangazwa. Ni ingenzi ubu nk’uko byahoze mbere hose ko busubirirwamo ku bashaka ukuri. Binyuze mu ikaramu no mu ijwi dukwiriye kumvikanisha iryo tangazo, tugaragaza uko bukurikirana, n’uko ubuhanuzi budugeza ku butumwa bw’umumarayika wa gatatu busohora. Ntihashobora kubaho ubwa gatatu hatabanje kubaho ubwa mbere n’ubwa kabiri. Ubu butumwa tugomba kubuha isi tubunyujije mu bitabo byanditswe, mu nyigisho zitangiwe mu ruhame, tugaragaza mu murongo w’amateka y’ubuhanuzi ibintu byabaye n’ibizaba.” Selected Messages, igitabo cya 2, 104, 105.

Abami batatu ba nyuma ba Yuda bari ikimenyetso kimwe, kuko bose bagejejwe mu rugero runyuranye rw’ubutware bw’umwami w’i Babuloni. Abami batatu ba nyuma ba Yuda, amateka atatu n’abamarayika batatu, nubwo ari batatu mu buryo butandukanye, na bo bagereranywa nk’ikimenyetso kimwe cy’ubuhanuzi.

Abami batatu b’imperuka ni kimwe mu bigize imiterere y’ubuhanuzi bw’itangiriro ry’ubuhanuzi bw’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage, kandi bityo bakaba kimwe mu bigize iryo tangiriro rigaragaza iherezo ry’imyaka mirongo irindwi y’ubunyage. Ubunyage bwatangiye binyuze mu kugandukishwa buhoro buhoro kw’abami batatu, birangirana no kurimburwa k’ubwami n’umurwa mukuru wabwo. Iherezo ry’ubwo buhanuzi riranga kurimburwa kw’ishyanga n’umurwa mukuru wa Babuloni, kandi icyo ni cyo kiranga ukuza kw’amategeko atatu yagiye atangwa mu buryo bukurikirana. Intangiriro y’ubuhanuzi bw’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu irangwa n’amategeko atatu yagiye atangwa mu buryo bukurikirana, kandi igaragaza iherezo ry’ubuhanuzi bw’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu, rigizwe n’ubutumwa butatu bwagiye bukurikirana.

Abamarayika batatu, n’ubutumwa bwabo butatu buri wese yari afite, bari baragereranyijwe n’abami batatu hamwe n’amategeko yabo atatu agenda akurikirana. Abami batatu batangaje amategeko yabo atatu buri wese yari afite, na bo bari baragereranyijwe n’abami batatu bagenda bakurikirana, buri umwe akaba yaratanze ubutumwa bwe bwo kwigomeka kuri Nebukadinezari. Ubutumwa butatu bwo kwigomeka, bwagereranyaga amategeko atatu, na bwo na none agereranya ubutumwa butatu. Bumwe butangiza ubuhanuzi bw’imyaka mirongo irindwi, na bwo bukazasozwa no gutangira kw’ubuhanuzi bw’imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu, busozwa no kuza k’umumarayika wa gatatu mu mwaka wa 1844. Iyo myaka mirongo irindwi igihugu cyagombaga kumaramo kiruhukira Isabato zacyo ntishobora gutandukanywa na tariki ya 22 Ukwakira 1844.

Yehoyakimu agereranya itegeko rya mbere rya Kuro, kandi nanone n’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere bwo mu Byahishuwe igice cya cumi na kane. Ikirenze kuri ibyo, abahamya batatu b’abami batatu ba nyuma b’u Buyuda, amategeko atatu n’ubutumwa bw’abamarayika batatu, batanga amakuru nyayo yerekeye ikimenyetso cya Yehoyakimu, kuko amateka y’ubuhanuzi y’abo bamarayika batatu yagaragajwe n’umwete mwinshi n’uguhumekerwa. Ubutumwa bwose uko ari butatu bugira ukuza kwabwo mu mateka, hanyuma nyuma yaho bugahabwa imbaraga mu mateka.

Umumarayika wa mbere yaje mu wa 1798, kandi ahabwa ubushobozi ku wa 11 Kanama 1840, binyuze mu kwemezwa kw’ihame ry’uko umunsi ubarwa nk’umwaka.

> “Mu mwaka wa 1840 habayeho ikindi gusohozwa kw’ubuhanuzi gutangaje kwateje inyungu n’amatsiko bikomeye hose. Imyaka ibiri mbere yaho, Josiah Litch, umwe mu bakozi b’ivugabutumwa bayoboye abandi mu kwamamaza ukuza kwa kabiri, yasohoye inyandiko isobanura Ibyahishuwe 9, ahanura ugusenyuka kw’Ubwami bwa Ottoman. Dukurikije imibare ye, ubwo butegetsi bwagombaga guhirikwa... ku wa 11 Kanama 1840, igihe ubutegetsi bwa Ottoman i Constantinople bushobora kwitezwe ko buzasenyuka. Kandi ibi, ndemera ko ari ko bizagaragara.”

> “Mu gihe nyacyo cyari cyaragenwe, Turukiya, ikoresheje intumwa zayo, yemeye uburinzi bw’ibihugu by’i Burayi byari byishyize hamwe, bityo yishyira munsi y’ubugenzuzi bw’amahanga ya Gikristo. Icyo cyabaye cyujuje neza ubuhanuzi. Igihe ibyo byamenyekanye, imbaga nyinshi zemejwe n’ukuri kw’amahame y’isobanura ry’ubuhanuzi ryari ryaremejwe na Miller n’abo bafatanyaga, maze umutima w’umurimo wo kwamamaza ukuza kwa Kristo uhabwa imbaraga zitangaje. Abantu b’abize kandi bafite icyubahiro bifatanyije na Miller, haba mu kubwiriza no mu gutangaza inyigisho ze, kandi kuva mu 1840 kugeza mu 1844 umurimo ukwira vuba cyane.” The Great Controversy, 334, 335.

Marayika wa mbere yaje atangaza ugutangira k’urubanza mu 1798, ariko ubutumwa bwari bushingiye ku kwemerwa kw’icyo William Miller yagaragaje ko umunsi umwe mu buhanuzi bwa Bibiliya ugereranya umwaka umwe. Iyo ngingo yemejwe “ku wa 11 Kanama 1840,” maze ubutumwa bwa mbere buhabwa imbaraga. Kubera kudasohora kw’ihanura ry’ukugaruka kwa Kristo mu mwaka wa Bibiliya wa 1843, warambukiye mu mwaka wa 1844, marayika wa kabiri wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kane yaraje. Kubera kudasohora kw’ihanura mu mpeshyi ya 1844, amatorero y’Abaporotesitanti yanze ihame rya Miller ry’uko umunsi ubarwa nk’umwaka, maze aba abakobwa ba Babuloni. Nyuma y’ibyo ubwo butumwa bwahawe imbaraga mu mpeshyi yo mu 1844, igihe bwifatanyaga n’ubutumwa bwo gutaka kwa Saa sita z’ijoro. Maze ubwo ubutumwa bwo gutaka kwa Saa sita z’ijoro bwasohoraga ku wa 22 Ukwakira 1844, marayika wa gatatu yaje azanye ubutumwa bwe.

Kubera kutumvira kwa Adventisme y’i Laodiceya mu 1863, ubwoko bw’Imana bwahawe inshingano yo gusubira mu mateka yo kuzerera kwa Isirayeli ya kera mu butayu. Guhabwa imbaraga kw’ubutumwa bwa gatatu kwagombaga gutegereza kugeza ku wa 11 Nzeri 2001. Buri butumwa muri ubwo butatu bugaragara mu mateka, hanyuma nyuma bukagahabwa imbaraga.

Yehoyakimu na Kuro bagereranya guhabwa imbaraga kw’umumarayika wa mbere, si ukuza kwe. Nubwo Yehoyakimu yari uwa mbere mu bami batatu ba nyuma b’u Buyuda, kandi nubwo agereranya ubutumwa bw’umumarayika wa mbere, ibiranga by’ubuhanuzi agaragaza, ndetse na Kuro na we akabigaragaza, byerekana ko bombi ari ibimenyetso byo guhabwa imbaraga kw’umumarayika wa mbere, atari ibimenyetso by’ukuza kw’umumarayika wa mbere. Ukuza k’ubutumwa bwa mbere mu mateka ya Yehoyakimu kwari Manase, uwa mbere mu bami barindwi ba nyuma b’u Buyuda.

Abami barindwi bayoboye mbere y’irimbuka ryuzuye kandi rya nyuma rya Yerusalemu. Abo bami barindwi bagereranya amateka agenda akurikirana, nk’uko byari bimeze ku mateka bashushanyaga kuva mu 1798 kugeza mu 1844. Marayika wa mbere yaje mu 1798, uwa gatatu aza ku wa 22 Ukwakira 1844. Amateka yo kuva mu 1798 kugeza mu 1844 ni amateka ya marayika wa mbere n’uwa kabiri. Amateka ya marayika wa gatatu yatangiye mu 1844. Igihe Mushiki wacu White agaragaza ubusobanuro bw’ikigereranyo cy’inkuba ndwi zo mu Ibyahishuwe igice cya cumi, avuga ko izo nkuba ndwi zigereranya amateka ya marayika wa mbere n’uwa kabiri, ariko atari aya marayika wa gatatu.

> “Umucyo wihariye Yohana yahawe, wagaragajwe mu nkuba ndwi, wari ugusobanura ibyabaye byari kuzabaho mu gihe cy’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubw’umumarayika wa kabiri.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

Amateka y’inkuba ndwi zirindwi zo mu Ibyahishuwe igice cya cumi, ashyira ingufu ku mateka yo guhabwa imbaraga kwa marayika wa mbere ku wa 11 Kanama 1840 kugeza ku gucika intege gukomeye ku wa 22 Ukwakira 1844, nyamara kandi akubiyemo amateka yose ya marayika wa mbere n’uwa kabiri. Ikoreshwa rusange ry’inkuba ndwi zirindwi ni uko zigereranya igihe kuva mu 1798 kugeza ku wa 22 Ukwakira 1844. Amateka yo kuza kwa marayika wa mbere kuva mu 1798 kugeza ku gucika intege gukomeye ni amateka ya marayika wa mbere n’uwa kabiri, kandi mu buhanuzi agereranywa n’inkuba ndwi zirindwi. Inkuba ndwi zirindwi kandi zashushanyijwe mbere n’abami barindwi ba nyuma b’u Buyuda. Batatu ba nyuma muri abo bami ntibagaragazaga gusa abami bakurikirana, ahubwo hamwe bagize ikimenyetso kimwe kigizwe n’uwa mbere, uwo hagati n’uwa nyuma.

Mu mateka y’abamarayika batatu, ubutumwa bwa mbere bwahawe imbaraga ku wa 11 Kanama 1840, kandi Yoyakimu na Kuro bombi bashushanyaga icyo gikorwa.

Tuzakomeza kumenya ayo kuri ukuri kw’ingenzi cyane mu nyandiko ikurikira.

> “Ubunyangamugayo butaryarya bukwiriye guha agaciro na buri munyeshuri. Buri bwenge bukwiriye kwerekeza ku Ijambo ry’Imana ryahishuwe bubaha cyane. Umucyo n’ubuntu bizahabwa abumvira Imana muri ubwo buryo. Bazabona ibintu bitangaje mu mategeko yayo. Ukuri gukomeye kwagumye kutitaweho kandi kutaraboneshwa amaso uhereye ku munsi wa Pentekote, kuzakayangana guhereye mu Ijambo ry’Imana mu butungane bwako kavukire. Abakunda Imana by’ukuri, Umwuka Wera azabahishurira ukuri kwagiye kuzima mu ntekerezo, kandi azanabahishurira ukuri gushya rwose. Abarya umubiri kandi bakanywa amaraso by’Umwana w’Imana bazakura mu bitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe ukuri kwahumetswe n’Umwuka Wera. Bazatangiza gukora kw’imbaraga zidashobora kuburizwamo. Iminwa y’abana izafungurwa kugira ngo itangaze amayobera yahishwe ubwenge bw’abantu. Uwiteka yahisemo ibipfu byo muri iyi si kugira ngo akoze isoni abanyabwenge, kandi n’ibinyantege nke byo mu isi kugira ngo akoze isoni abanyamaboko.”

> “Bibiliya ntikwiye kuzanwa mu mashuri yacu kugira ngo icucurirwemo hagati y’ubutizera. Bibiliya igomba kugirwa urufatiro n’ingingo nyamukuru by’uburezi. Ni ukuri ko tuzi byinshi cyane kurushaho by’Ijambo ry’Imana nzima kuruta uko twabimenye mu bihe byahise, nyamara haracyari byinshi birushijeho bigomba kwigishwa. Ikwiye gukoreshwa nk’Ijambo ry’Imana nzima, kandi igahabwa agaciro nk’iya mbere, iya nyuma, kandi iruta byose muri byose. Ni bwo hazabonwa gukura nyakuri kwo mu mwuka. Abanyeshuri bazagira imico y’idini mizima, kuko barya umubiri kandi bakanywa amaraso by’Umwana w’Imana. Ariko keretse yitabwaho kandi igatuburwa neza, ubuzima bw’ubugingo burabora. Mugume mu nzira y’umucyo. Mwige Bibiliya. Abakorera Imana mu budahemuka bazahabwa umugisha. Uwo utareka umurimo uwo ari wo wose ukoranwa ubudahemuka ngo ube utagororewe, azambika ikamba buri gikorwa cyose cy’ubudahemuka n’ubutungane, akoresheje ibimenyetso by’umwihariko by’urukundo rwe no kwemera kwe.” Review and Herald, 17 Kanama 1897.

Back to Articles