Article

# Igitabo cya Daniyeli - Umubare wa Mirongo Irindwi n’Umwe

Umwenda w’Ubuhanuzi: Guhishurwa kw’Ibizira bine byo mu gitabo cya Ezekiyeli igice cya Munani n’akamaro kabyo mu gihe cya none

Author

Jeff Pippenger

Published

February 4, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ibizira bine by’urukozasoni byo muri Ezekiyeli igice cya munani, bigereranya ibisekuru bine bya Isirayeli ya none, kandi itangiriro rya Isirayeli ya none ryashushanyijwe n’itangiriro rya Isirayeli ya kera. Ayo mateka yombi y’intangiriro ahamya iherezo rya Isirayeli ya none ku itegeko rya ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Intangiriro ebyiri za Isirayeli, iya kera isanzwe n’iya none yo mu mwuka, byombi bihamywa n’amateka y’intangiriro y’ubwami bw’amajyaruguru bwa Isirayeli igihe bwitandukanyaga n’u Buyuda.

Igihe Isirayeli ya kera yubatse inyana ya zahabu, bari bamaze kuva muri Egiputa mu isohozwa ry’ubuhanuzi bwagaragazaga yuko Imana yari kuzabagira ubwami. Inkuru ya Yerobowamu, umwami wa mbere w’ubwami bw’amajyaruguru bwa Isirayeli, ikubiyemo izo ngeso nyirizina. Yerobowamu yari yarahungiye muri Egiputa ahunga uburakari bwa Salomo. Umuhanuzi Ahiya yari yaramuhaye isezerano ry’ubuhanuzi ry’uko yari kuzagirwa umwami utegeka imiryango icumi muri ya miryango cumi n’ibiri. Mbere y’uko ubwo buhanuzi busohora, Yerobowamu yari guhungira muri Egiputa kugira ngo yitandukanye na Salomo, kugeza igihe Salomo yapfiriye.

> Nuko muri icyo gihe, ubwo Yerobowamu yavaga i Yerusalemu, umuhanuzi Ahiya w’i Shilo amusanga mu nzira; kandi yari yambaye umwenda mushya; bombi bari bonyine mu gasozi. Nuko Ahiya afata uwo mwenda mushya yari yambaye, awushanyamo ibice cumi na bibiri. Maze abwira Yerobowamu ati: “Fata ibice icumi, kuko Uwiteka, Imana ya Isirayeli, avuze atya ati: Dore, ngiye gushanyura ubwami mu maboko ya Salomo, nguhe imiryango icumi. Ariko azasigarana umuryango umwe ku bw’umugaragu wanjye Dawidi no ku bw’i Yerusalemu, umudugudu natoranyije mu miryango yose ya Isirayeli; kuko banteye umugongo bakaramya Ashitoreti, ikigirwamana cy’Abanyasidoni, na Kemoshi, ikigirwamana cy’Abanyamowabu, na Milikomu, ikigirwamana cy’Abana ba Amoni, kandi ntibagendeye mu nzira zanjye ngo bakore ibitunganye mu maso yanjye, no gukomeza amategeko yanjye n’amateka yanjye, nk’uko Dawidi se yabigenje. Nyamara sinzavana ubwami bwose mu maboko ye; ahubwo nzamugira umutware iminsi yose yo kubaho kwe ku bw’umugaragu wanjye Dawidi, uwo natoranyije, kuko yakomeje amategeko yanjye n’amateka yanjye. Ariko nzavana ubwami mu maboko y’umuhungu we, mbuguhe, ni ukuvuga imiryango icumi. Naho umuhungu we nzamuha umuryango umwe, kugira ngo Dawidi umugaragu wanjye ahora agire itabaza imbere yanjye i Yerusalemu, umudugudu nitoranyirije gushyiramo izina ryanjye.”

> Kandi nzagutora, kandi uzategeka uko umutima wawe wifuza kose, ube umwami wa Isirayeli. Kandi bizaba bityo, nugira uwo wumva ibyo ngutegeka byose, ukagendera mu nzira zanjye, ugakora ibitunganye imbere y’amaso yanjye, ukitondera amategeko yanjye n’amabwiriza yanjye, nk’uko Dawidi umugaragu wanjye yabigenje; ni bwo nzabana nawe, nkubakire inzu ikomeye ihoraho, nk’uko nayubakiye Dawidi, kandi nzaguha Isirayeli. Kandi nzabera urubyaro rwa Dawidi igihano ku bw’ibyo, ariko si iteka ryose. Nuko rero Salomo ashaka kwica Yerobowamu. Yerobowamu arahaguruka, ahungira muri Egiputa kwa Shishaki umwami wa Egiputa, aguma muri Egiputa kugeza igihe Salomo yapfiriye. Ibindi byerekeye imirimo ya Salomo, n’ibyo yakoze byose, n’ubwenge bwe, mbese ntibyanditswe mu gitabo cy’ibyakozwe na Salomo? Igihe Salomo yamaze ari umwami i Yerusalemu ku Bisirayeli bose cyari imyaka mirongo ine. Nuko Salomo asinzira hamwe na ba sekuruza be, ashyingurwa mu murwa wa Dawidi se; maze umuhungu we Rehobowamu amusimbura ku ngoma. 1 Abami 11:28–43.

Igihe Umwami Salomo yapfaga, ubwami bwagombaga kugabanywa, maze Yerobowamu akagirwa umwami w’imiryango icumi y’amajyaruguru, naho umuhungu wa Salomo, Rehobowamu, akagirwa umwami i Yerusalemu. Mbere y’uko iryo gabanywa ry’imiryango riba, byari ngombwa ko Yerobowamu ava mu Misiri.

> Nuko Rehobowamu ajya i Shekemu, kuko Abisirayeli bose bari baje i Shekemu kumugira umwami. Nuko Yerobowamu mwene Nebati, wari ukiri muri Egiputa, abyumvise, (kuko yari yarahunze ava imbere y’umwami Salomo, kandi Yerobowamu yabaga muri Egiputa;) bohereza kumuhamagara. Nuko Yerobowamu n’iteraniro ryose rya Isirayeli baraza, babwira Rehobowamu bati: So yatwikariye umutwaro uremereye; none rero koroshya umurimo ukomeye wa so n’umutwaro we uremereye yadushyizeho, natwe tuzagukorera. Arababwira ati: Nimugende, mumare iminsi itatu, maze muzongere munsange. Nuko abantu baragenda. 1 Abami 12:1–5.

Inkuru y’ukuntu Rehobowamu yakoze iby’ubupfu muri iyo minsi itatu ishyira urubanza ku kwanga kwe kw’ubupfapfa inama z’abasaza, ariko gutandukana kw’imiryango kwari kwarahanuwe, bityo byari kuba uko byagenda kose. Birakwiye ko aha twabigaragaza ku bw’inyandiko izakurikiraho, yuko igikorwa cyo gutandukana cyagaragajwe mu buryo bwihariye ko ari iminsi itatu. Ubwami bwombi bwongeye kuba ubwami bumwe mu mateka y’Abamilerite, kandi igihe imiryango yo mu majyaruguru n’iyo mu majyepfo yabaga ubwami bumwe mu mateka y’Abamilerite, ari cyo gihe cyo kuza kw’abamarayika batatu bo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na kane. Abo bamarayika batatu mu mateka y’Abamilerite bari baragereranyijwe n’iyo minsi itatu y’icyemezo cya Rehobowamu. Iyo myaka mirongo ine n’itandatu, igihe abo bamarayika batatu bazaga kuva mu 1798 kugeza mu 1844, na yo yari ya minsi itatu y’ikigereranyo Kristo yari yaravuze muri Yohana igice cya kabiri ko yari gukenerwa kugira ngo azure urusengero rwasenywe, ariko icyo gice cy’inyigisho kizagenzurwa mu nyandiko izakurikiraho.

Igihe Rehobowamu yatangaga imvugo ye y’ubupfu ku iherezo ry’iminsi itatu, ubwami bwaracitsemo kabiri.

> Nuko Abisirayeli bose babonye ko umwami atabateze amatwi, abantu basubiza umwami bati: “Mbese dufite mugabane ki kuri Dawidi? Kandi nta munani dufite mu mwana wa Yesayi. Nimujye mu mahema yanyu, mwa Bisirayeli mwe; noneho wiyubakire urugo rwawe, wa Dawidi we.” Nuko Abisirayeli basubira mu mahema yabo. Ariko Abisirayeli bari batuye mu midugudu y’u Buyuda bo, Rehobowamu ababera umwami. Hanyuma umwami Rehobowamu atuma Adoramu, wari ushinzwe imisoro y’ikoro; maze Abisirayeli bose bamuterana amabuye, arapfa. Ni cyo cyatumye umwami Rehobowamu yihutira kuzamuka mu igare rye, ngo ahungire i Yerusalemu. Uko ni ko Abisirayeli bigometse ku nzu ya Dawidi kugeza n’uyu munsi. Nuko Abisirayeli bose bumvise ko Yerobowamu agarutse, batuma kumuhamagara mu iteraniro, bamugira umwami w’Abisirayeli bose; nta n’umwe wakomeje gukurikira inzu ya Dawidi, keretse umuryango wa Yuda wonyine. 1 Abami 12:16–20.

Ubuhanuzi bw’uko Yerobowamu yari guhabwa ubwami bwari bwarasohoye, kandi bwasohoye mu gihe yari avuye mu Egiputa. Kubera kugirira ishyari ubuturo bwera bw’Imana bwari mu murwa wa Yerusalemu, umurwa Imana yari yaratoranyirije gushyira izina ryayo, Yerobowamu yatangiye kwigana ubuturo bwera, ubutambyi n’umurimo wo gusenga byari byarategetswe ko bikorerwa i Yerusalemu honyine. Igikorwa cya Yerobowamu cyo gushyiraho gahunda y’impimbano yo gusenga mu miryango icumi yo mu majyaruguru, ni ikigereranyo gihuje mu buryo butaziguye no kwigomeka kwa Aroni n’inyana y’izahabu, bityo kikaba gitanga ubundi buhamya, atari ku birebana n’itegeko rya ku Cyumweru rigiye kuza vuba gusa, ahubwo no ku kwigomeka kwa 1863.

> Nuko Yerobowamu yibwira mu mutima we ati: Ubu ubwami buzasubira ku nzu ya Dawidi. Niba aba bantu bazamuka kujya gutambira mu nzu y’Uwiteka i Yerusalemu, imitima y’aba bantu izongera gusubira ku mwami wabo, ari we Rehobowamu umwami w’u Buyuda; bazanyica, maze basubire kuri Rehobowamu umwami w’u Buyuda. Nuko umwami amaze kujya inama, akora inyana ebyiri z’izahabu, arababwira ati: Birabakabije kuzamuka i Yerusalemu; dore imana zawe, wa Bisirayeli we, zagukuye mu gihugu cya Egiputa. Imwe ayishyira i Beteli, indi ayishyira i Dani. Icyo kintu kiba icyaha; kuko abantu bagendaga kuramya imbere ya imwe, bakagera no i Dani. Kandi yubaka inzu z’ahasengerwaga ku misozi miremire, ashyiraho abatambyi batoranyijwe mu bantu basanzwe, batari abo mu bahungu ba Lewi. Yerobowamu ategeka umunsi mukuru mu kwezi kwa munani, ku munsi wa cumi na gatanu w’ukwezi, usa n’umunsi mukuru uba mu Buyuda, atambira ku gicaniro. Uko ni ko yabigenje i Beteli, atambira inyana yari yarakoze; kandi i Beteli ahashyira abatambyi b’ahasengerwaga ku misozi miremire yari yarubakishije. Nuko atambira ku gicaniro yari yarubatse i Beteli ku munsi wa cumi na gatanu w’ukwezi kwa munani, ari ko kwezi yihimbiye mu mutima we; ateganyiriza Abisirayeli umunsi mukuru, atambira ku gicaniro, kandi atwika imibavu. 1 Abami 12:26–33.

Ubugome bwa Yerobowamu butanga undi murongo w’ukuri wo kurambikaho ubugome bwa Aroni, ubugome bw’ihembe ry’Abaprotestanti mu 1863, n’ubugome bw’ihembe ry’Abarepubulikani ku cyumweru gitegekwa n’itegeko kiri hafi kuza; kandi kubikora gutyo kwagura ubuhamya bw’ubuhanuzi. Mu bugome bw’inyana y’izahabu ya Aroni, Uwiteka yahinduye uburyo bwari bwarategetswe bwo gutoranya ubutambyi.

Mbere y’ubwigomeke, imfura ya buri muryango yari igenewe kujya mu butambyi. Ariko mu bugome bwa Aroni bw’inyana y’izahabu, ni umuryango wa Lewi wonyine wahagaze ku ruhande rwa Mose. Ni cyo cyatumye Imana ihindura uburyo yari yarategetse bwo kubona abagabo b’injizwa mu butambyi, maze uhereye icyo gihe, umuryango wa Lewi wonyine ni wo wari ugize ubutambyi.

> Maze Mose abonye ko abantu bambaye ubusa; (kuko Aroni yari yabambitse ubusa ngo babe igisebo mu maso y’abanzi babo:) Mose ahagarara ku irembo ry’ingando, aravuga ati: Ni nde uri ku ruhande rw’Uwiteka? Naze aho ndi. Nuko bene Lewi bose bateranira aho ari. Arababwira ati: Uku ni ko Uwiteka Imana ya Isirayeli avuga iti: Buri muntu yambare inkota ye ku rubavu rwe, anyure mu ngando avuye ku irembo ajya ku rindi, yice buri muntu umuvandimwe we, na buri muntu mugenzi we, na buri muntu umuturanyi we. Maze bene Lewi bakora nk’uko Mose yababwiye; kuri uwo munsi abantu nk’ibihumbi bitatu baragwa. Kuva 32:25–28.

Yerobowamu yiganye umurimo Imana yari yarakoze mu bugome bwa Aroni ubwo Imana yari yaramutseho ubusaserdoti bushya buva mu muryango wa Lewi, kuko Yerobowamu “yimitse abatambyi atoranya mu bantu bo hasi, abatari abo mu bene Lewi.” Ubugome bwo mu ntangiriro y’ubwami bw’imiryango icumi y’amajyaruguru, buhura n’ubugome bwa Aroni n’abasazi babyina. Ubugome bwabaye nyuma yo kuva mu Egiputa, mu isohozwa ry’ubuhanuzi bwari bwarasezeranye ko ubwami buzakomaho. Muri ibyo byombi hashyizweho ubusaserdoti bushya, ibyo bikaba byari impinduka ku buryo bwa kera bwo gutoranya abatambyi.

Ubugome bwo kwigomeka kwa Aroni bw’inyana y’izahabu bwarasubiwemo, ariko bwikubitwamo kabiri na Yerobowamu, kuko yakoze inyana ebyiri z’izahabu azishyira mu migi ibiri. Umugi wa Dani ugereranya ubutegetsi bwa Leta, kuko Dani bisobanura “gucira urubanza”, kandi umugi wa Beteli ugereranya ubutegetsi bw’Itorero, kuko Beteli bisobanura “inzu y’Imana”. Izo nyana z’izahabu zari zifite ikimenyetso kimwe n’icy’inyana ya Aroni, ariko hiyongeraho ubuhamya bw’ubumwe bw’Itorero na Leta nk’uko bugereranywa n’iyo migi yombi. Inyana yari ituro riruta ayandi yose mu gusenga kwa gipagani, bityo rero ikaba igereranya igitambo cy’impimbano cya Kristo. Izahabu ni ikimenyetso cya Babuloni, kandi inyana yari ishusho y’inyamaswa. Nk’uko Aroni yashyizeho umunsi w’ibinyoma wo gusenga, ni ko na Yerobowamu yashyizeho umunsi mukuru, kandi agenzura ko italiki y’uwo munsi mukuru itajyana n’igihe cyo gusenga nyakuri i Yerusalemu.

Ibintu byose bigize amategeko ya vuba y’Umunsi wa Ku Cyumweru bigaragarira mu buhamya bwa Yerobowamu bw’ubwigomeke; igitambo cy’ikinyoma (ikimasa), Kristo w’ikinyoma (urutambiro), ishusho y’inyamaswa (ihuriro ry’Itorero na Leta), umunsi w’ibinyoma wo kuramya (Ku Cyumweru), n’ubutambyi bw’impimbano.

Intangiriro ya Isirayeli ya kera, intangiriro y’imiryango icumi y’amajyaruguru nk’ubwami, n’intangiriro y’Abadiventisime byose bifite ibintu bimwe by’ubuhanuzi, kandi hamwe bigaragaza ibintu by’ubuhanuzi by’itegeko rya Ku Cyumweru rigiye kuza vuba. Isirayeli ya kera yari imaze kuva mu bubata bwa Egiputa, Yerobowamu yari avuye muri Egiputa aho yari yarahungiye kugira ngo acike itotezwa rya Salomo, kandi Abadiventisime b’Abamilerite bari bakimara kuva mu bubata bw’ubupapa.

Ubutambyi bwa Levi bwashyizweho mu gihe cy’ubwigomeke bwa Aroni, ubutambyi bw’impimbano bw’abo hasi cyane mu bantu bushyirwaho mu buhamya bwa Yerobowamu, kandi ubwo Uwiteka yagiranaga isezerano n’Abadivantisiti b’Abamilerite, nk’uko Petero abivuga, Abamilerite bari “ubwoko bwatoranijwe, ubutambyi bwa cyami, ishyanga ryera, abantu b’umwihariko; kugira ngo mwamamaze ishimwe ry’Iyabahamagaye ikabavana mu mwijima ikabageza mu mucyo wayo utangaje.” Umucyo Abamilerite bari barahamagariwemo wari umucyo w’imitako ya Miller yagereranyirijwe ku bisate bibiri bya Habakuki, byari byarashushanyijwe mbere mu mateka y’ubwigomeke bwa Aroni n’ibisate bibiri by’Amategeko Cumi. Umwijima bahamagariwe kuvamo wari Ibihe by’Umwijima by’ubutegetsi bw’ubupapa, byari byarashushanyijwe n’umwijima w’uburetwa bwa Egiputa.

Igihe Kristo yazuraga urusengero rwari rwarasiribanzwe n’ubupagani ndetse n’ubupapa, yabikoze mu myaka mirongo ine n’itandatu, uhereye mu wa 1798 ukageza mu wa 1844. Amaze kwubaka urusengero, ni bwo, nk’Intumwa y’Isezerano, yahise aza mu rusengero rwe ku wa 22 Ukwakira 1844, kuko yari yaramaze kwubaka urusengero rwari rwarasiribanzwe kandi rwararimbuwe, kandi nanone yeza ubupadiri bwashushanywaga n’umuryango wa Lewi.

> Ariko ni nde wabasha kwihanganira umunsi wo kuza kwe? Kandi ni nde uzahagarara igihe azaba agaragaye? Kuko ameze nk’umuriro w’umutunganya ibyuma, kandi ameze nk’isabune y’abamesa imyenda. Kandi azicara nk’utunganya kandi usukura ifeza; kandi azatunganya bene Levi, akabakuraho umwanda nk’uko bakura ku izahabu no ku ifeza, kugira ngo bageze ku Uwiteka ituro rikiranuka. Maze ituro ry’u Buyuda n’irya Yerusalemu rizashimisha Uwiteka, nk’uko byari bimeze mu minsi ya kera no mu myaka ya mbere. Malaki 3:2–4.

Ku wa 22 Ukwakira 1844, Kristo yahise aza mu rusengero rwe maze agirana isezerano n’ubwoko bwari bwaragereranyijwe n’ubutambyi bw’Abalewi; nyamara mu 1863, basubiyemo ubugome bwa Aroni, kandi ubutambyi bw’Abamileri buhindukira ubutambyi bw’i Lawodikiya, nk’uko bwagereranyijwe n’ubutambyi bwa Yerobowamu bw’abo hasi kurusha abandi mu bantu, n’abapfapfa babyinaga ba Aroni. Nyamara ubuhamya bw’ubwigomeke bwa Yerobowamu bufite ubuhamya burushijeho kuba bunini bw’ubwigomeke bwo mu 1863. Igihe Yerobowamu yatangizaga gahunda ye y’ibinyoma yo kuramya, umuhanuzi wari uturutse i Yerusalemu yaroherejwe gucyaha ubugome bwa Yerobowamu, nk’uko byagereranyijwe no kuyoborwa kw’Abadiventisiti b’Abamileri kwemera Isabato y’Amategeko Icumi nk’umunsi wo kuruhuka.

Igihe Abadiventisiti bemeraga umucyo w’umumarayika wa gatatu n’ubuturo bwera, bahindutse igihano ku Baporotesitanti bari baranze umucyo ugenda wiyongera wo gukurwaho ibimenyetso watangiye mu gihe cy’iherezo mu 1798. Nk’uko Isirayeli ya kera yari yaribagiwe Isabato mu bubata bwayo bwo mu Misiri, ni ko n’itorero ryo mu butayu ryari ryaribagiwe Isabato igihe 1798 yageraga. Umucyo ugenda wiyongera w’ubutumwa bw’isaha y’urubanza wazanywe n’Abamilerite, amaherezo wagejeje ku buturo bwera no ku mategeko y’Imana.

Uwo mucyo wageze ku wa 22 Ukwakira 1844, kandi wagereranyaga igihano cyo gucyaha kuramya kw’ibinyoma ku bari barahamagawe ngo bave rwose mu nyigisho z’ibinyoma z’Abagatolika. Kuramya izuba ni ikimenyetso cy’ubutware bw’Abagatolika ku matorero yasubiye mu rwuri rwabo. Icyo gicyaha cyo gucyaha kigereranywa n’iyimikwa rya Yerobowamu muri gahunda ye y’ibinyoma yo kuramya.

> Yerobowamu ashyiraho umunsi mukuru mu kwezi kwa munani, ku munsi wa cumi na gatanu w’ukwezi, usa n’umunsi mukuru uba mu Buyuda; aherako atambira ku gicaniro. Ni ko yabigenje i Beteli, atambira inyana yari yarakoze; kandi i Beteli ahashyira abatambyi b’ahantu harengeye yari yarubatswe. Nuko ku munsi wa cumi na gatanu w’ukwezi kwa munani, ari wo kwezi yari yihimbiye mu mutima we ubwe, atambira ku gicaniro yari yarakoze i Beteli; ashyiriraho Abisirayeli umunsi mukuru; kandi atambira ku gicaniro, atwika imibavu. Kandi dore, haza umuntu w’Imana avuye i Buyuda, azanywe n’ijambo ry’Uwiteka, aza i Beteli; Yerobowamu na we yari ahagaze iruhande rw’igicaniro ngo atwike imibavu. Maze arangurura ijwi arwanya igicaniro, abitegetswe n’ijambo ry’Uwiteka, aravuga ati: Wa gicaniro we, wa gicaniro we, Uwiteka avuze atya: Dore, inzu ya Dawidi izabyarwamo umwana witwa Yosiya; kandi kuri wowe ni ho azatambira abatambyi b’ahantu harengeye batwikira imibavu kuri wowe, kandi amagufwa y’abantu azatwikirwa kuri wowe. Uwo munsi atanga ikimenyetso, aravuga ati: Iki ni cyo kimenyetso Uwiteka yavuze: Dore, igicaniro kizasaduka, n’ivu riri kuri cyo risandare. Nuko umwami Yerobowamu yumvise amagambo y’uwo muntu w’Imana wari urangururiye ijwi arwanya igicaniro cy’i Beteli, arambura ukuboko kwe ari ku gicaniro, aravuga ati: Mumufate.

> Maze ukuboko kwe yari yaramubangamiye gukakara, bituma atagishobora kukwisubiza inyuma. N’igicaniro kirameneka, ivu risandara riva ku gicaniro, nk’uko byari bihuye n’ikimenyetso umuntu w’Imana yari yatanze abivuze ijambo ry’Uwiteka. Maze umwami arasubiza abwira uwo muntu w’Imana ati: Ninginga none mu maso h’Uwiteka Imana yawe, kandi unsabire, kugira ngo ukuboko kwanjye kongere gusubira uko kwari. Uwo muntu w’Imana yinginga Uwiteka, maze ukuboko k’umwami kongera kumusubirana, kumera nk’uko kwari mbere. Umwami abwira uwo muntu w’Imana ati: Tahana nanjye iwanjye, uruhuke, nanjye ndaguha ingororano. Uwo muntu w’Imana abwira umwami ati: N’iyo wampa kimwe cya kabiri cy’inzu yawe, sinajyana nawe, kandi sinarira umugati cyangwa ngo nnywe amazi aha hantu; kuko ari ko nategetswe n’ijambo ry’Uwiteka, ngo: Ntukarye umugati, kandi ntunywe amazi, kandi ntuzagaruke unyuze mu nzira imwe wanyuzemo uza. Nuko ajya indi nzira, ntiyasubira mu nzira yazanyemo i Beteli. 1 Abami 12:32–13:10.

Hamwe n’ubwigomeke bw’inyana z’izahabu mu buhamya bwa Aroni na Yerobowamu, no gutangiza nyakuri gahunda y’ikinyoma y’ugusenga Yerobowamu yashinze bikubiye mu buhamya bwe. Iryo tangizwa ryerekana itandukaniro riri hagati yo gusenga kwagombaga gukorerwa i Yerusalemu n’icyo kigereranyo cy’impimbano cya Yerobowamu. Kuva mu 1798 kugeza mu 1844, Uwiteka yakuye ubwoko bwe mu mwijima w’ubutegetsi bwa gipapa abuzana mu mucyo utangaje w’ubuhanuzi ugereranywa n’abamarayika batatu bo mu Byahishuwe cumi na bine. Amatorero y’Abaporotesitanti yanze uwo mucyo, kandi kubigenza atyo yahindutse abakobwa ba Gatolika mu 1844.

Gusenga kwa Yerobowamu kwagereranyaga gahunda y’idini Gatolika yo gusenga, kandi mu nkuru ye ubwami bwo mu majyaruguru bwa Isirayeli bugereranya gahunda y’ibinyoma ya Gatolika Abaporotesitanti bo mu mateka y’Abamileriti bahisemo kugumamo. Ikimenyetso cy’iyo gahunda ni ugusenga izuba.

Inkumi zizerwa kandi zifite ubwenge zinjiye Ahera Cyane ku wa 22 Ukwakira 1844, zagaragazaga gucyaha Abaporotesitanti bari bamaze kugaruka mu buyoboke bwa Gatolika, maze bahinduka abakobwa ba Roma. Mu ishyirwaho ry’uburyo bw’impimbano bwa Yerobowamu bwo kuramya, umuhanuzi yavuye i Buyuda aza gucyaha Yerobowamu, bityo agereranya inkumi zizerwa zinjiye Ahera Cyane kandi ziyoborwa kwemera no kumenya amategeko y’Imana. Inkuru y’uwo muhanuzi no gucyaha kwe Yerobowamu itanga inyigisho nyinshi cyane iyo harebwa ubugome bwo kwigomeka bwo mu 1863, nyamara iyo nkuru igomba gutegereza kugeza igihe iherezo rizashyirwa hamwe n’intangiriro.

Intangiriro za Isirayeli ya kera, ubwami bwa Yerobowamu, na Isirayeli ya none byose birahuza, kandi hamwe bitanga abagabo batatu bo guhamya iherezo ry’inyamaswa y’isi yo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na gatatu, ku itegeko rya vuba ryo kubahiriza ku Cyumweru. Abakiranutsi b’Adiventizimu y’Abamilerite ku wa 22 Ukwakira 1844, babaye ihembe nyakuri ry’Abaporotesitanti ry’inyamaswa y’isi, kandi babikoze mu mateka yatangiye mu gihe cy’imperuka mu 1798. Umwaka wa 1798 wari intangiriro y’ubwami bwa gatandatu bw’ubuhanuzi bwa Bibiliya, ari bwo Leta Zunze Ubumwe za Amerika, kandi wari n’ishingwa ry’ihembe nyakuri ry’Abaporotesitanti ry’Adiventizimu muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Muri ayo mateka y’intangiriro hagaragazwa amateka y’iherezo ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika, kuko Yesu buri gihe agaragaza iherezo ry’ikintu akoresheje intangiriro yacyo.

Abahamya batatu bo mu ntangiriro ba Isirayeli ya kera, iya none, n’iya Yerobowamu bagaragaza iherezo ry’inyamaswa yo mu isi, ariko kandi hari n’irindi herezo rigomba kubanza gushyirwaho mbere yo gutanga ubuhamya bw’umuhanuzi waturutse i Buyuda akacyaha Yerobowamu. Amateka y’iherezo agomba gushyirwamo ni iherezo ry’ubwami bwo mu majyaruguru n’ubwo mu majyepfo bwa Isirayeli nk’uko bwagereranyijwe n’umuhanuzi Ezekiyeli.

Ntibigomba kwibagirana ko icyo turimo kugaragaza ubu ari uko ubugome bwo kwigomeka bwo mu 1863 bwaranzwe n’ikizira cya mbere cyo muri Ezekieli igice cya munani, ari cyo gishushanyo cy’ishyari. Nitumara kuvuga ku iherezo ry’ubwami bw’amajyaruguru n’ubw’amajyepfo nk’uko bwagereranyijwe na Ezekieli, tuzaba dufite ibihamya birenze bihagije byo gushimangira ko ubugome bwo kwigomeka bwo mu 1863 bwashushanyijwe no kwigomeka kwa Aroni na Yerobowamu, kandi ko bugaragaza intangiriro y’icya mbere mu bisekuru bine by’Adiventizimu y’i Lawodikiya.

Tuzakomeza iki cyigisho mu nyandiko ikurikira.

> Ijambo ry’Uwiteka ryongera kunzaho, riravuga riti: “Kandi nawe, mwana w’umuntu, ifatire inkoni imwe, uyandikeho uti: ‘Iya Yuda n’iy’abana ba Isirayeli bagenzi be’; maze ufate indi nkoni, uyandikeho uti: ‘Iya Yosefu, inkoni ya Efurayimu, n’iy’inzu yose ya Isirayeli bagenzi be.’ Hanyuma uzifatanye, imwe uyihuze n’indi, zibe inkoni imwe; kandi zizahinduka inkoni imwe mu kuboko kwawe. Kandi abana b’ubwoko bwawe nibakubaza bati: ‘Ntuzatubwira icyo ibi bisobanura?’ uzababwire uti: ‘Uku ni ko Umwami Uwiteka avuga: Dore, nzafata inkoni ya Yosefu, iri mu kuboko kwa Efurayimu, n’imiryango ya Isirayeli bagenzi bayo, maze nyifatanye na yo, ari yo nkoni ya Yuda, kandi nzazigira inkoni imwe; na zo zizaba imwe mu kuboko kwanjye.’ Kandi inkoni wandikaho zizaba mu kuboko kwawe imbere y’amaso yabo. Maze ubabwire uti: ‘Uku ni ko Umwami Uwiteka avuga: Dore, nzavana abana ba Isirayeli mu mahanga bajyanywemo, kandi nzabakoranya impande zose, mbagarure mu gihugu cyabo bwite:’

> Nzabagira ihanga rimwe muri icyo gihugu ku misozi ya Isirayeli; kandi umwami umwe azababera umwami bose; ntibazaba bakiri amahanga abiri ukundi, kandi ntibazongera kugabanywamo ubwami bubiri ukundi na hato. Kandi ntibazongera kwiyandurisha ibigirwamana byabo, cyangwa ibizira byabo, cyangwa ibicumuro byabo ibyo ari byo byose; ahubwo nzabakiza mbakure mu buturo bwabo bwose, aho bacumuye, kandi nzabeza; bityo bazaba ubwoko bwanjye, nanjye nzababera Imana yabo. Kandi Dawidi umugaragu wanjye azababera umwami; kandi bose bazagira umwungeri umwe: bazagendera no mu mateka yanjye, kandi bazitondera amategeko yanjye, bayakurikize. Kandi bazatura mu gihugu nahaye Yakobo umugaragu wanjye, icyo ba sekuruza banyu batuyemo; kandi bazagituramo, bo ubwabo n’abana babo n’abuzukuru babo iteka ryose; kandi Dawidi umugaragu wanjye azababera umutware iteka ryose. Kandi kandi nzasezerana na bo isezerano ry’amahoro; rizababera isezerano rihoraho; kandi nzabashyira aho hantu, mbagwize, kandi nzashyira ubuturo bwanjye bwera hagati muri bo iteka ryose. Kandi ihema ryanjye rizabana na bo: koko, nzababera Imana yabo, na bo bazaba ubwoko bwanjye. Kandi abanyamahanga bazamenya yuko ari jye Uwiteka weza Isirayeli, ubwo ubuturo bwanjye bwera buzaba hagati muri bo iteka ryose. Ezekiyeli 37:15–28.

Back to Articles