Article

# Amateka Ahishe y’Umurongo wa Mirongo Ine — Nimero Cumi n’Irindwi

Ibyago bya Kabiri — Igice cya Kane

Author

Jeff Pippenger

Published

June 25, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

## 627, 632 na 637

“Urufunguzo” rufungura ikuzimu ni intambara ya Nineveh, yasohoye mu mwaka wa 627, hasigaye imyaka itanu ngo Mohammed apfe mu wa 632. Hashize indi myaka itanu, mu wa 637, ingabo z’Abayisilamu zafashe umurwa mukuru w’u Buperesi, bumwe mu butegetsi bubiri bukomeye cyane bwari bwashyamiranye mu ntambara ya Nineveh. Icyo gikorwa cyahinduye cyane iringaniza ry’ububasha mu Burasirazuba bwo Hagati. Intambara ya Nineveh yo mu wa 627 yacogoje imbaraga z’Ubwami bw’u Buperesi, maze nyuma y’imyaka icumi Ubwami bw’u Buperesi burarangira.

## Gucishwa bugufi—782

Nyuma y’imyaka ijana na mirongo itanu urupfu rwa Mohammed rubaye mu 632, mu Gitero cy’Abbasid cyo mu 782, ingabo z’Abbasid (nk’uko bivugwa, zari zigizwe n’abagabo bagera ku 95,000) zagabye igitero gikomeye cyane mu butaka bw’Ababyzantine bwo muri Aziya Ntoya (Turukiya y’iki gihe). Zarakomeje ziratera kugeza i Chrysopolis, ahateganye neza na Constantinople hakurya y’Inyanja ya Bosporus—bityo zegera cyane umurwa mukuru w’Ababyzantine. Ababyzantine, bayobowe n’Umugabekazi Irene, batsinzwe bikomeye. Ingaruka yabaye uko Ababyzantine bahatiwe gushyira umukono ku masezerano y’agahenge y’imyaka itatu ateye isoni, bemera gutanga buri mwaka ikoro rinini cyane (hafi ya dinari za zahabu 70,000–90,000), no gutanga imyambaro y’ihariri n’ingwate z’abantu. Iki gitero cyari kimwe mu bitero by’Abbasid binini kandi byagize intsinzi kurusha ibindi byinjiye mu butaka bw’Ababyzantine mu kinyejana cya 8. Cyagaragaje imbaraga zari zirimo gukura z’Ubukhalifa bw’Abbasid n’ugukomeza gusubira inyuma kw’Ubwami bw’Ababyzantine.

## Amezi atanu

Mu gice cya cyenda cy’Ibyahishuwe, “amezi atanu” angana n’imyaka ijana na mirongo itanu avugwamo incuro ebyiri: rimwe ku murongo wa gatanu, ukundi ku murongo wa cumi.

> Kandi bahawe ko batabica, ahubwo ko bazababaza amezi atanu; kandi ukubabazwa kwabo kwari nk’ukubabazwa kw’izindi, iyo irumye umuntu. No muri iyo minsi abantu bazashaka urupfu, ariko ntibazarubona; kandi bazifuza gupfa, ariko urupfu ruzabahunga. Kandi ibishusho by’inzige byari bisa n’amafarasi yiteguwe urugamba; no ku mitwe yabyo hari nkaho hariho amakamba asa n’izahabu, kandi mu maso habyo hari hameze nk’amaso y’abantu. Kandi byari bifite imisatsi nk’umusatsi w’abagore, kandi amenyo yabyo yari nk’ay’intare. Kandi byari bifite ibyuma byo ku gituza, nk’aho ari ibyuma byo ku gituza by’icyuma; kandi urusaku rw’amababa yabyo rwari nk’urusaku rw’amagare y’intambara akururwa n’amafarasi menshi yirukanka ajya ku rugamba. Kandi byari bifite imirizo isa n’iy’izindi, kandi mu mirizo yabyo harimo ububabare; kandi imbaraga zabyo zari izo kubabaza abantu amezi atanu. Ibyahishuwe 9:5–10.

Mu mpanda ebyiri z’ihanuzi z’ingenzi, buri umwe ugizwe n’imyaka ijana na mirongo itanu, ziboneka mu kuvuza kw’impanda ya gatanu yo mu Ibyahishuwe igice cya cyenda. Uwa mbere uhera ku rupfu rwa Mohammed mu 632 ukageza ku gusuzugurwa k’Umwamikazi Irene w’Ubwami bw’Abaroma bw’i Burasirazuba mu 782. Igice cya cyenda kigaragaza, mu buryo burambuye cyane, ukuzamuka kwa Islamu. Uhereye ku guhuza imiryango mu 606, ugakomeza ku rugamba rwa Nineveh mu 627, ukagera ku rupfu rwa Mohammed mu 632, hanyuma no ku itsindwa rya Peresiya mu 637, ukuzamuka no kugwa kwa Islamu bikurikiranwa neza mu Ijambo ry’Imana ry’ubuhanuzi. Islamu y’Abarabu ni yo mbaraga ivugwa mu buhanuzi bwa mbere bw’imyaka ijana na mirongo itanu bwo kubabaza. Guhuza imiryango na Mohammed mu 606; hanyuma urugamba rwa Nineveh rwo “urufunguzo” mu 627, rugakurikirwa n’ubuhanuzi bwa Mohammed bw’ikorwa ry’iherezo rya Peresiya n’Abaroma bombi ahagana mu 628, hanyuma bigakomeza kugera ku rupfu rwe mu 632. Iyi minsi y’amatariki igaragaza urukurikirane rwihariye rw’ibyabaye mu murongo wa Islamu.

Nyuma y’imyaka ijana na mirongo itanu nyuma y’uko Mohammed apfuye mu wa 632, ihuriro ry’ubutegetsi bwa Isilamu ryavuye muri Arabiya ryimurirwa muri Turukiya, ubwo yasunikaga Roma y’Iburasirazuba kuyisubiza inyuma kugeza i Constantinople. Ishyano rya mbere ryagereranyaga Isilamu yo muri Arabiya, kandi ishyano rya kabiri ryagereranyaga Isilamu yo muri Turukiya. Muri iryo shyano rya mbere, ubwo buhanuzi bwombi bw’igihe bw’imyaka ijana na mirongo itanu bugaragaza itandukaniro riri hagati ya Isilamu yo muri Arabiya na Isilamu yo muri Turukiya, nk’uko bigaragazwa no mu itandukaniro ry’uko kuri nyako kumwe hagati y’ishyano rya mbere n’iryakabiri.

Imyaka ijana na mirongo itanu ya mbere yatangiye ihurirana no kurimbuka kw’u Buperesi, irangira Roma iboshywe imbere mu nkuta za Constantinople. Igihe cya kabiri cy’imyaka ijana na mirongo itanu cyatangiranye no kunesha kwa Osman (nanone witwa Ottman) i Nicomedia. Ukunesha kw’Abottomani i Nicomedia kwerekeza ku Igoswe rya Nicomedia (İzmit yo muri iki gihe, Turukiya), ryabaye kuva mu 1333 kugeza mu 1337, ubwo Sultan Orhan Gazi (mwene Osman I, washinze Ubwami bwa Ottoman Beylik) yagotaga umugi ukomeye wa Nicomedia wari uw’Ababyzantine. Uwo mugi wamaze imyaka myinshi wirwanaho, ariko amaherezo wiyegurira mu 1337 bitewe n’inzara no kubura ibyokurya n’ibindi bikenerwa. Ingabo z’Ababyzantine zari ziwurimo zemerewe kujya i Constantinople. Nicomedia yari imwe mu birindiro bya nyuma bikomeye by’Ababyzantine muri Aziya Ntoya (Anatolia). Kugwa kwayo kwatumye ubutegetsi bw’Ababyzantine burangirira rwose mu bice byinshi by’uburengerazuba bwa Anatolia. Uku kunesha kwahaye Abottomani ubushobozi bwo gukomeza gukomatanya ubutegetsi bwabo muri Bithynia no kurushaho kwaguka berekeza ku Muyoboro wa Bosporus. Byabaye intambwe ikomeye cyane yagejeje ku iyigarurirwa rya Constantinople n’Abottomani ryaje kuba nyuma y’igihe kirenga ikinyejana kimwe, mu 1453. Iryo goswe rikunze kubonwa nk’imwe mu ntsinzi z’ingenzi zo hambere zahinduye ako gatware gato ka Ottoman beylik kakaba imbaraga z’akarere zari zirimo kuzamuka.

Igihe ikiringo ca kabiri c’imyaka ijana na mirongo itanu cari mu nzamba ya mbere carangiye ku wa 27 Nyakanga 1449, Konstantino wa nyuma yasavye uruhusha umusultani w’Abayisilamu kugira ngo aduge ku ntebe y’ubwami bw’Abaroma bo mu Buseruko; gutyo agira agasuzuguro nk’ako Umugabekazi Irene yagize ku mpera y’iyo myaka ijana na mirongo itanu ya mbere yo muri vya bihe bibiri vya “amezi atanu” vyo mu Byahishuwe icenda. Agasuzuguro ka “Umugabekazi Irene” hamwe n’aka “Konstantino wa nyuma” kagaragaje mbere y’igihe agasuzuguro kaje kuzoba ku Banyaotoma, igihe ku musozo w’ubuhanuzi bw’igihe bw’umubabaro ugira kabiri basaba ko bakingirwa n’ibihugu bine bikomeye vy’i Buraya ngo bikingirwe akaga katerwa na Egiputa.

## Pantheon

Abakurambere basobanukiwe kandi bigishije neza ko imvugo igira iti “ahantu h’urusengero rwe harasenywe” muri Daniyeli umunani umurongo wa cumi n’umwe yasohorejwe kuri Konasitantini.

> Ni ukuri, yikuye hejuru agera no ku Mutware w’ingabo, kandi kubw’uwo ikimenyetso cy’igitambo cya buri munsi cyavanyweho, n’ahantu h’ubuturo bwe bwera harasenywa.

“Ahera hera” havugwa hano yari urusengero rwa Pantheon mu mujyi wa Roma, kandi “ahantu ha” urwo rusengero hari Roma. Roma “yajugunywe hasi” na Konsitantino igihe yahitagamo kwimurira umurwa mukuru w’ubwami bwe i Konstantinopoli mu mwaka wa 330. Umurongo wa cumi n’umwe ufitanye isano n’Ibyahishuwe igice cya cumi na gatatu, kandi umurongo wa kabiri urerekana ibyo bintu nyene.

> Kandi ya nyamaswa nabonye yasaga n’ingwe, kandi ibirenge byayo byari nk’iby’idubu, n’akanwa kayo kari nk’akanwa k’intare; kandi ikiyoka giha iyo nyamaswa imbaraga zacyo, n’intebe yacyo y’ubwami, n’ubutware bukomeye.

Ikiyoka cyari Roma y’abapagani, kandi iyo Roma y’abapagani yahaye itorero rya Roma “intebe” y’ububasha bwayo mu mwaka wa 330, igihe yimuriraga umurwa mukuru iburasirazuba, bityo hasigara icyuho cy’ubutegetsi itorero rya papa ryahise rikoresha neza n’umunezero. Iyo dutangiriye urutonde rwa Roma y’iburasirazuba mu mwaka wa 330 kugeza mu wa 1453, dusanga mu itangiriro ry’ubuhanuzi bwa Roma y’iburasirazuba, umujyi wa Roma warakozwe n’isoni n’uko Constantine yanze Roma. Iryo soni ryarongeye riba ku ngoma y’Umugabekazi Irene mu mwaka wa 782, ku iherezo ry’imyaka ijana na mirongo itanu ya mbere y’umubabaro. Izo soni zombi zongeye kubaho kuri Constantine wa nyuma.

## Kuzamuka n’Ugusubira Inyuma Bidasanzwe

Impanda ya gatanu n’iya gatandatu zo mu Byahishuwe igice cya cyenda zitanga ibisobanuro birambuye by’uguhanuka kw’i Roma y’iburasirazuba, ari na ko kandi zigaragaza amateka yo kuzamuka no kugwa kwa Isilamu. Uhumekerwa n’Imana butumenyesha kwiga “kuzamuka no kugwa” kw’ubwami buri mu bitabo bya Daniyeli n’Ibyahishuwe. Ubwo bwami bugira ibimuranga byihariye bifitanye isano n’“ukuzamuka no kugwa” kwabwo kudasanzwe. Kugwa kwa Yuda kwazanywe n’ibitero bitatu byagabwe kuri Yerusalemu. Abaheburayo bajyanywe i Babuloni kandi bazagaruka hashingiwe ku mategeko atatu, ayo akaba ari yo yatangije imyaka 2,300 yagejeje ku bamarayika batatu binjira mu mateka kuva mu 1798 kugeza mu 1844. Babuloni yaguye mu ijoro rimwe. Roma yarasandaye, kandi muri uko gusandara kwayo hagaragazwa impande ebyiri za Roma hakurikijwe aho iherereye, ari yo Roma y’iburengerazuba cyangwa Roma y’iburasirazuba. Ukuzamuka no kugwa kw’ubwami bw’Abatolomayo n’ubw’Abaseluside mu gice cya mbere cya gatatu cya Daniyeli cumi n’umwe bishushanya ukuzamuka no kugwa kwa Roma ya gipapa. Uwo buhamya ni umwanzuro gusa w’inkuru ya Alekisandere n’iseswa ry’Ubugiriki. Bitandukanye na Roma, Ubugiriki bwacitsemo ibice bine byaje kurangira bibaye bibiri. Roma yacitsemo iburasirazuba n’iburengerazuba, hanyuma nyuma yaho Roma y’iburengerazuba igabanywamo ibice bitatu mu buryo bw’ubuhanuzi, bigereranya ubutegetsi bwa Roma bw’impande eshatu. Ku byerekeye Roma y’iburasirazuba, Konisitantine yagabanyije ubwami bwe abuhaye abahungu be batatu. Biragaragara neza ko Roma y’iburengerazuba na Roma y’iburasirazuba ari imirongo ibangikanye igereranya itorero ry’Abaroma n’igihugu cy’Abaroma. Muri uko kwigabanyamo kabiri harimo n’ukundi kwigabanyamo gatatu. Ubugiriki bwari bune buhinduka bibiri, Babuloni yari ijoro rimwe, Yuda yari ibitero bitatu. Ku byerekeye Isilamu, “ukuzamuka” kwabo kugaragazwa nk’“kurekurwa,” kandi “ukugwa” kwabo ni “gufatirwa.”

Kuzamuka kwabo kwatangiranye na Mohammed kandi barabujijwe ku wa 11 Kanama 1840. Birekuwe maze bahita bongera kubuzwa kuri 9/11. Vuba aha barekuwe ku wa 7 Ukwakira 2023 kandi kuva icyo gihe babujijwe muri Gaza. Islamu izongera kurekurwa kugira ngo irangize ishyirwaho ry’igishushanyo cy’inyamaswa. Umurongo w’amateka y’ubuhanuzi ya Islamu ugaragazwa mu bice bya cyenda kugeza ku cya cumi na kimwe byo mu gitabo cy’Ibyahishuwe, uranga amateka y’ubuhanuzi ya Islamu y’ishyano rya gatatu. “Amateka y’ubuhanuzi ya Islamu y’ishyano rya gatatu” na yo agaragazwa n’umumarayika wa karindwi ndetse n’uwa gatatu. Umumarayika wa gatatu yaje ku wa 22 Ukwakira 1844 ubwo umumarayika wa karindwi yatangiraga kuvuza impanda. Umumarayika wa gatatu n’ishyano rya gatatu byinjiye mu mateka y’ubuhanuzi kuri 9/11. Kuva kuri 9/11 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru, amateka y’ubuhanuzi y’ishyano rya mbere n’irya kabiri yarasubiwemo kandi aracyasubirwamo.

“Urufunguzo” rw’intambara ya Nineve ruhuza ibihangange bibiri, Roma n’u Buperesi, mu isano ritaziguye kandi ridatandukanywa n’Idini ya Isilamu. Nineve igaragaza mu buryo busobanutse kurusha ahandi hose mu Byanditswe Byera ugucika intege kugenda kwiyongera kwa Roma y’iburengerazuba na Roma y’iburasirazuba.

Herode ni ikimenyetso cy’ikiyoka; yari ahagarariye Roma. Ikirangirire cy’ikiyoka ku mperuka y’isi ni Umuryango w’Abibumbye. Mu itegeko ryo ku Cyumweru ubwami bwa gatandatu buragwa, ubwa karindwi bugatangira, ariko bugaha ubwami bwabwo ubwami bwa munani mu munsi mukuru w’amavuko yabwo ubwabwo. Ubwami bwa karindwi buba bumaze kuvuka gusa, maze bukemera ako kanya guha ubwami bwabwo maraya wa Babuloni isaha imwe, nk’uko byagereranyijwe na Herode asezeranya Salome kugeza kuri kimwe cya kabiri cy’ubwami bwe.

Aho ni ho Leta Zunze Ubumwe za Amerika zigwa, Umuryango w’Abibumbye ukavuka kandi ubumwe bw’inshuro eshatu bugashyirwa mu bikorwa. Herode ni ya kiyoka, kandi Herodiya ni ubupapa, naho Leta Zunze Ubumwe za Amerika ni Salome. Herode yari mu isezerano ry’ubushyingiranwa ritari ryemewe n’amategeko, kuko yari yarashatse umugore wa murumuna we, kandi ku rwego rw’ubuhanuzi yari mu mubano w’ubusambanyi bw’amaraso na Salome, kuko bigaragara neza ko yamwifuzaga igihe yabyinaga. Ya kiyoka ifitanye isano n’umubyeyi n’umukobwa bombi. Ibi ni iby’ingenzi kubibona igihe ugenekereje ko Roma y’iburengerazuba na Roma y’iburasirazuba byerekana, uko bikurikirana, amayeri ya kiliziya n’amayeri ya leta. Roma, ubwami bwa kane bwo mu buhanuzi bwa Bibiliya, yashyize ubupapa ku ntebe y’ubwami mu buryo bw’ubuhanuzi, kandi mu kubikora yatanze ikigereranyo cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika, zo zizongera gushyira ubupapa ku ntebe y’ubwami.

Ihene rikomeza kugenda risenyuka buhoro buhoro rya Roma y’iburengerazuba kuva mu 330 kugeza mu 476 rigereranya ihene rikomeza kugenda risenyuka buhoro buhoro rya Leta Zunze Ubumwe z’Amerika kuva mu 1798 kugeza ku itegeko ryo ku Cyumweru. Umwaka wa “330” n’umwaka wa “1798” yombi ni ibimenyetso by’inzira by’ubuhanuzi byitwa “igihe cyagenwe” cyangwa “igihe cy’imperuka” mu gitabo cya Daniyeli. Umwaka wa 330 ugaragaza intangiriro za Roma y’iburengerazuba n’iy’iburasirazuba. Iherezo rya byombi ni ugucishwa bugufi k’umutegetsi w’Abaroma, nk’uko Konstantini yacishije bugufi umujyi wa Roma mu ntangiriro. Umwaka wa 476 wari iherezo ry’igihe cy’ubuhanuzi kigaragaza uburyo imiterere ya politiki ya Roma y’icyubahiro yasenyutse mu ntambwe eshatu. Icyo gihe cyatangiriye ku kwangwa kw’umujyi mu 330 cyakurikiwe no gucishwa bugufi kw’imiterere yabo yose ya politiki—repubulika yabo y’icyubahiro, yari ishingiro nyamukuru ryo kwiratana kwa Roma ya kera, yarasenywe—maze amaherezo kigera mu 476, ubwo hatazongera kubaho na rimwe umutware utegeka Roma ukomoka ku rubyaro nyakuri rw’Abaroma. Imirongo ibiri ya Roma itangirira mu mwaka wa 330, kandi umurongo w’Ibyanditswe aho iyo mirongo yombi ishyirwa ahagaragara, unakubiyemo imirongo ibiri y’ubuhanuzi y’amezi atanu. Umurongo wa Roma y’iburengerazuba utangira kandi ugasozwa no gucishwa bugufi kugenda kwiyongera. Umurongo wa Roma y’iburasirazuba utangira kandi ugasozwa no gucishwa bugufi kugenda kwiyongera mu 1449, ubwo Konstantini wa nyuma yasabaga uruhushya rwo gutegeka.

Kimwe mu bihe by’amezi atanu kigeza ku iherezo ry’Isilamu y’Abarabu nk’icyibandwaho cy’ubuhanuzi no ku itangira ry’Isilamu y’Abaturukiya mu 782. Kuri iyo tariki, Umwamikazi Irene ashyirwa mu isoni, bihuye no gusuzugurwa kwa Konstantino wa nyuma ku iherezo ry’ubuhanuzi bwa kabiri bw’amezi atanu. Ubuhanuzi bubiri bw’amezi atanu buri mu nkuru imwe igizwe n’imirongo cumi n’itanu. Bumwe bugaragaza amateka y’Isilamu yo muri Arabiya, ubundi bukagaragaza Isilamu y’Abaturukiya. Bwombi busozwa no gusuzugurwa kwa Roma y’iburasirazuba. Isozwa rya bumwe muri ubwo buhanuzi ryarasohoye binyuze mu gushyirwa mu isoni k’umugore, iry’ubundi risohora binyuze ku mugabo. Umurongo ku wundi, bugaragaza ugusuzugurwa kw’itorero na leta bya Roma y’iburasirazuba. Uko gusuzugurwa kwombi kuzanwa n’Isilamu y’akaga ka mbere. Ugusuzugurwa kwa Konstantino wa nyuma mu 1449 gutangiza igihe cy’imyaka ine kirangirira mu 1453, ubwo inkuta za Konstantinopoli zasenyukaga. 1449 hagereranya ugusuzugurwa, naho mu 1453 inkuta ziragwa kandi ubwami bugera ku iherezo.

## Urupfu rwa Mohammed

Kimwe muri ibyo bihe bibiri by’amezi atanu gitangira urupfu rwa Mohammed, uvugwa mu murongo wa cumi n’umwe ko ari we “mwami wari ubatwara.”

> Kandi bari bafite umwami ubategeka, ari we marayika w’inyenga itagira iherezo, izina rye mu rurimi rw’Igiheburayo ni Abadoni, ariko mu rurimi rw’Ikigereki afite izina Apoliyoni.

Umwami ubatwara yari Muhamadi, kuko yamenyekanishijwe mu murongo wa mbere, bityo rero si undi muntu uwo ari we wese wo muri Isilamu; ni Muhamadi umwami, kandi umwami ni ubwami, kandi Isilamu ni ubwami bwa Muhamadi.

> Nuko marayika wa gatanu avuza impanda, mbona inyenyeri igwa iva mu ijuru igera ku isi; ihabwa urufunguzo rw’akuzimu katagira iherezo. Irakingura ako kuzimu katagira iherezo; maze havamo umwotsi uva muri ako kuzimu, umeze nk’umwotsi w’itanura rinini; izuba n’umwuka byijima bitewe n’umwotsi w’ako kuzimu. Muri uwo mwotsi havamo inzige ziza ku isi; zihabwa ubushobozi nk’ubwo sikorupiyo zo ku isi zifite. Ibyahishuwe 9:1–3.

Isubirwamo ry’amakuba ya mbere n’aya kabiri mu mubabaro wa gatatu rihwanye n’isubirwamo ry’abamarayika ba mbere n’aba kabiri mu marayika wa gatatu. Mohammed, umwami, yahawe urufunguzo rwo gukingura ikuzimu, kandi 9/11 hagaragaza igihe marayika wa gatatu ahabwa ubushobozi. Hanyuma Kristo nk’umumarayika ukomeye yaramanutse ubwo igitero cya mbere cya Balamu cyageraga mu mateka y’ubuhanuzi. Hanyuma ikuzimu kirakinguka, maze Islam iba yongeye kuba ingingo y’amateka y’isi. Hanyuma Kristo ayobora ubwoko Bwe gusubira mu nzira za kera za Yeremiya, kandi ubutumwa bw’umubabaro wa gatatu n’ubw’umumarayika wa gatatu butangira kumvikana. Mu mwaka wa 2015, Trump yatangaje umugambi we wo kwiyamamariza kuba perezida, bityo akangura imbaraga z’ikiyoka cy’abanyabumwe b’isi, maze ikuzimu rirekura ubuhakanyi bw’Imana bwaje kurangira bwishe Trump mu mihanda ya Sodomu na Egiputa. Ku itegeko ryo ku Cyumweru, ya nyamaswa ari yo ya munani, kandi ikaba ikomoka kuri ya ndwi, izazamuka iva ikuzimu. Intangiriro y’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cy’abantu ibihumbi ijana na mirongo ine na bine n’iherezo ryacyo bigaragaza kuzamuka kw’imbaraga y’ikorwa ry’ikuzimu.

> Inyamaswa wabonye yariho, noneho ntakiriho; kandi izazamuka iva ikuzimu, kandi ijye mu kurimbuka; kandi abatuye isi bazatangara, bo amazina yabo atanditswe mu gitabo cy’ubugingo uhereye ku kuremwa kw’isi, nibabona ya nyamaswa yariho, none ikaba itakiriho, nyamara ikaba iriho. Ibyahishuwe 17:8.

Isilamu ni urufunguzo rwakinguye ikuzimu kutagira iherezo ku wa 9/11 kandi ni rwo rufungura ikuzimu kutagira iherezo igihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru. Hagati mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso, na cyo inyamaswa-kirura ya globalizimu yasohotse mu kuzimu kutagira iherezo.

> Kandi nibamara kurangiza ubuhamya bwabo, ya nyamaswa izamuka iva ikuzimu izabarwanya, ibatsinde, kandi ibice. Ibyahishuwe 11:7.

Urufunguzo rufungura ibimenyetso byose uko ari bitatu by’inzira by’ububasha buva i kuzimu bwahawe Mohammed, umwami w’ubwami bwa Islamu. Intambara ya Nineve yo mu 627 yagereranyaga intambara hagati y’ububasha bubiri byagabanyije imbaraga z’impande zombi zari zihanganye, bituma Islamu izamuka mu bubasha byihuse. Urufunguzo rwahinduwe ku wa 9/11, maze ukuzamuka kwa Islamu gutangira, nubwo rwaje gukumirwa bidatinze nyuma yaho. Intambara ya Nineve yagize ikigereranyo kuri 9/11, kuko aho ni ho ukuzamuka kwa Islamu kwatangiriye igihe marayika ukomeye yamanukaga kugira ngo amurikishe isi ubwiza bwe, kandi n’inyenyeri, risobanura intumwa, na ryo rigwa riva mu ijuru. Intambara ya Nineve kandi igira ikigereranyo ku iherezo, ubwo itegeko ryo ku Cyumweru rizaba rigeze kandi igihe cya kabiri cy’Ibihe by’Umwijima kigatangira, ubwo umwotsi w’idini rya Islamu uzitwikira izuba.

## Exeter

Itegeko ryo ku Cyumweru rigereranywa n’igihe ubutumwa bw’umuborogo wo mu gicuku bugera mu nama y’inkambi yabereye i Exeter. Hanyuma imigendere ya nyuma yo gushyiraho igishushanyo cy’inyamaswa iratangira. Ishyirwaho, cyangwa ugushyiraho igishushanyo byatangiye ku wa 9/11, ariko ku iherezo ry’icyo gihe, igihe cyo gutangaza umuborogo wo mu gicuku na cyo ni fraktali y’igihe cyose cyo kuremwa kw’icyo gishushanyo cyatangiye ku wa 9/11. Intangiriro ihagarariye iherezo. Ishyano rya mbere rigereranya ishyano rya gatatu, nk’uko marayika wa mbere agereranya marayika wa gatatu. Intambara ya Nineve ku iherezo ry’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso, igaragaza intambara ya Nineve ku ntangiriro. Intambara ya Nineve ku gihe cy’itegeko ryo ku Cyumweru, ni iherezo ry’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso cyatangiye ku wa 9/11, ariko kandi ni n’iherezo ry’igihe cyo gutangaza umuborogo wo mu gicuku. Bityo rero intambara ya Nineve igereranywa ku ntangiriro y’itangazwa ry’umuborogo wo mu gicuku, ikaba ari yo igaragaza intambwe za nyuma mu kuremwa kw’igishushanyo cy’inyamaswa muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, kandi ku itegeko ryo ku Cyumweru intangiriro yo kuremwa kw’igishushanyo cy’inyamaswa mu isi iratangira. Nineve ni rwo rufunguzo ruhuza imirongo itandukanye ibona isohozwa ryayo ritunganye mu mateka ahishwe y’umurongo wa mirongo ine.

Tuzakomereza imbere kurushaho mu ngingo ikurikira.

Back to Articles