Article

# Igitabo cya Yoweli n’Itorero ry’Abadivantisiti b’Umunsi wa Karindwi ry’i Lawodikiya - Umubare wa Cumi

Umubare Cumi

Author

Jeff Pippenger

Published

December 14, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Turavuga ku gice kimwe cy’iyerekwa rya Yesaya gitangirira mu gice cya karindwi kigakomeza kugeza ku iherezo ry’igice cya cumi na kabiri. Ibyo turabikora kuko mu 1850 “Uwiteka yongeye kurambura ukuboko kwe ubwa kabiri, kugira ngo akoranye” abasigaye bo mu bwoko bwe. Turimo gushyira mu myanya yabyo ibimenyetso by’inzira byo kuva mu 1844 kugeza mu 1863. “1850” no gukoranywa kwa kabiri ni kimwe muri ibyo bimenyetso by’inzira.

Iyo iyerekwa rya Yesaya ritangiye mu murongo wa mbere w’igice cya karindwi, igihe cyose havuzwe imvugo isa n’“uwo munsi,” iba ari icyerekezo kigomba gushyirwa mu miterere y’ubuhanuzi yamaze gushyirwaho n’igice cya karindwi. Urufunguzo rwo kugabanya neza iyerekwa ni ugusobanukirwa yuko ubuhanuzi bukora hakurikijwe amahame yo gusubiramo no kwagura, kandi iri tegeko rirakora muri iryo yerekwa.

Ukuri kw’ubuhanuzi butandukanye bugaragazwa mu iyerekwa rya Yesaya, guhera mu gice cya gatandatu, bugomba kwegerwa hifashishijwe imyumvire y’uko “mbere na mbere”, Yesaya ahagarariye ubugingo bwasizwe ku wa 9/11 kugira ngo butangaze ko imvura y’itumba ya nyuma igeze. Muri urwo rwego rwejejwe, igice cya karindwi cya Yesaya kigaragaza ubwoba nyirizina bwahagarariwe n’umuhanuzi mu gice cya gatandatu ubwo yabazaga ikibazo ati: “igihe kingana iki” yari akwiriye gutanga ubutumwa bwa 9/11 ku itorero ryagomeye Imana ryari “rifite amaso ariko ryanze kubona kandi rifite amatwi ariko ryanze kumva”?

Mu iyerekwa, umwami mubi kandi w’umupfapfa Ahazi ni ikimenyetso cy’Umulawodikiya utazemera umuburo w’ubutumwa bw’imvura y’itumba, nk’uko butangazwa n’abarinzi bahangana na Ahazi mubi kandi w’umupfapfa, ahagarariwe na Yesaya n’abahungu be.

Itariki 9/11 yageze mu mateka y’ubuhanuzi ya Daniyeli 11:40, bityo rero, ubwo Yesaya ashyizwe kuri 9/11 mu gice cya gatandatu, aba ashyizwe mu buryo bw’ubuhanuzi imbere muri Daniyeli 11:40, ariko ikirushijeho kugira akamaro ni uko ashyizwe mu “mateka ahishwe y’umurongo wa mirongo ine.” Ayo mateka ahishwe y’umurongo wa mirongo ine yatangiye igihe uwo murongo wasohoraga mu 1989, ubwo Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti zasenyukaga. Uhereye mu 1989 ukageza ku itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa mirongo ine n’umwe ni ho hari “amateka ahishwe y’umurongo wa mirongo ine” akurwaho ikimenyetso n’Intare yo mu muryango wa Yuda muri ayo “mateka ahishwe” ubwayo. Ibi bigaragaza, mu isuzuma ryacu ry’uko Yesaya ahagarariye intumwa y’imvura y’itumba ya nyuma nyuma ya 9/11, ko kimwe mu bice by’ubutumwa bw’imvura y’itumba ya nyuma Yesaya arimo atangaza ari iki—Daniyeli 11:41–45.

Ahagaze mu buryo bw’ubuhanuzi kuri 9/11, Yesaya mu gice cya cumi aratanga umuburo w’uko ikintu gikurikira cyane kubaho ari “itegeko ridakiranuka,” ari ryo tegeko ryo ku cyumweru, kandi rikagaragazwa mu murongo wa mirongo ine n’umwe wa Daniyeli cumi na umwe. Ishusho Yesaya atanga y’ubutumwa bw’imvura y’itumba ishyizwe mu “mateka ahishwe” y’umurongo wa mirongo ine nyuma ya 9/11. Isohozwa ry’umurongo wa mirongo ine mu 1989 rishyira Yesaya nyuma ya 1989, kuri 9/11 aho asigwa amavuta n’ibuye ryaka ryakuwe ku gicaniro. Yesaya ahagarariye intumwa ubutumwa bwayo bukubiyemo imirongo itandatu ya nyuma ya Daniyeli cumi na umwe.

Yesaya avuga yeruye ko we n’abana be ari ibimenyetso n’ibitangaza. Mu gice cya karindwi umurongo wa gatatu, Yesaya n’umuhungu we bari hafi y’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru, mu muhanda ugana ku murima w’umumeshi. Yesaya arimo ageza ku bantu ubutumwa bw’imvura y’itumba yahawe gusakaza mu gice cya gatandatu, kandi ahagaze ahantu hari ibimenyetso bitatu by’imvura y’itumba, ari kumwe n’umwana we Shearjashub. Umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru ni ishushanyo ry’ubuhanuzi ryerekeza ku miyoboro ibiri yuzuye amavuta y’izahabu Zekariya agaragaza kandi Mushiki White akunze kuvugaho kenshi; ibyo bigaragaza ubutumwa buturuka mu muyoboro w’ikidendezi cyo hejuru mu butumwa bw’imvura y’itumba.

Umuyoboro wa Yesaya uhuza n’imiyoboro ibiri ya Zekariya, kandi ibisobanuro bya Ellen White bihuriza hamwe Zekariya n’umugani w’abakobwa icumi b’isugi. Mu gice cya gatandatu, Yesaya acishwa bugufi kugeza mu mukungugu igihe abonye ubwiza bw’Umwami. Yemera gutwara ubutumwa bugereranywa mu murongo wa gatatu nk’ubutumwa bumurikisha isi ubwiza bw’Imana. Kandi ahumanurwa n’igishyirira cyakuwe ku gicaniro, hanyuma agahagarara ku kidendezi cyaremwe n’amazi ava mu kidendezi cyo hejuru. Mu gice cya makumyabiri n’umunani, Yesaya asobanura ubutumwa bw’imvura y’itumba ya nyuma nk’“umurongo ku murongo,” kandi mu murongo wa gatatu ikidendezi cyo hejuru kigereranya imirongo myinshi y’ubuhanuzi.

Yesaya, ahagarariye ubugingo buri ku 9/11, ntiyari kuba ahagaze ahamanukira amavuta ya zahabu ava ku kidendezi cyo hejuru, keretse iryo bugingo ryarasabye inzira nziza ijyana ku nzira ya kera ya Yeremiya, ari yo “inzira nyabagendwa (umuhanda) yo ku murima w’umumeshi” wa Yesaya, aho “ikiruhuko” cya Yeremiya kibonerwa. Ubutumwa bwa Yesaya bw’imvura y’itumba bushingiye atari gusa ku murongo w’inkumi icumi, ku murongo wa Zekariya w’imiyoboro ibiri ya zahabu, no ku murongo wa Yeremiya w’inzira ya kera, ahubwo kandi Yesaya ahagaze no “ku murima w’umumeshi,” aho Intumwa y’Isezerano iri kweza no gutunganya bene Lewi nk’ifeza na zahabu.

Ni umurimo woroshye cyane w’ubuhanuzi kuzana indi mirongo mu murongo wa gatatu w’igice cya karindwi. Amavuta ya Zekariya n’inkumi cumi bihuzwa n’urwego rwa Yakobo n’imirongo ibiri ya mbere y’Ibyahishuwe, kuko byose bivuga ku nzira y’itumanaho hagati y’Imana n’umuntu. Inzira ya kera ya Yeremiya ikubiyemo “umurinzi” uvuga impanda, umwami mubi kandi w’umupfapfa Ahazi akanga kuyumva. Iyo mpanda ikururira impanda zose z’ubuhanuzi, kimwe n’abarinzi b’ubuhanuzi, mu “muhanda mugari” wa Yesaya, aho Yesaya n’umuhungu we bahagaze kugira ngo batange ubutumwa ku muyobozi wa Lawodikiya.

Yesaya n’umuhungu we Shearjashub, risobanurwa ngo “abasigaye bazagaruka,” bahagaze hamwe kandi barimo kugereranya itangazo ry’ubutumwa bw’imvura y’itumba ya nyuma bwageze ku wa 9/11. Bagiye guhura n’umwami mubi Ahazi, kandi nk’umubyeyi n’umuhungu bagereranya ikimenyetso cya alufa na omega, ari na ryo tegeko ry’ibanze ry’uburyo bwa “umurongo ku murongo.” “Umurongo ku murongo” ni ryo tegeko ryashushanyijwe n’ihame ry’Abamilerite rya “umunsi/umwaka.”

Ku wa 11 Kanama 1840 ubuhanuzi buvuga kuri Isilamu bwo muri marushwa ya kabiri yo mu Ibyahishuwe 9 bwarasohoye, kandi ihame rya ba Millerite ry’“umunsi/umwaka” rirahamirizwa, bityo rikomeza ubuhanuzi bwa Miller bwerekeye ku 1843 bwari bushingiye ku ihame ry’umunsi/umwaka. Ku wa 11 Nzeri 2001 ubuhanuzi buvuga kuri Isilamu bwo muri marushwa ya gatatu yo mu Ibyahishuwe 9, 10 na 11 bwarasohoye, kandi ihame rya alufa (8-11-1840) na omega (9/11) rirahamirizwa ubwo marayika ukomeye wo mu Ibyahishuwe 18 yamanukaga igihe inyubako nini za New York zaridukaga—nk’uko marayika ukomeye wo mu Ibyahishuwe 10 yari yaramanutse ku wa 11 Kanama 1840 igihe alufa yagereranyaga omega yasohoraga.

Si Yezaya n’umuhungu we ntibahagarariye gusa ihame ry’ibanze ry’“umurongo ku wundi murongo,” ahubwo banahagarariye ubutumwa bwa Eliya, ari bwo butumwa bugaragazwa n’isano iri hagati ya se n’abana be. Ubutumwa bwa Eliya, bubwirizwa mbere gato y’umunsi ukomeye kandi uteye ubwoba w’Uwiteka, bugaragaza ubutumwa bugera mbere gato y’uko imanza nyir’izina z’Imana zitangira. Imanza nyir’izina z’Imana zigereranya igihe ari cyo “umunsi ukomeye kandi uteye ubwoba w’Uwiteka.” Icyo gihe gitangirana n’itegeko ryo ku cyumweru kandi kigakomeza kugeza ku byago birindwi bya nyuma. Icyo gihe gitangirana n’itegeko ryo ku cyumweru kandi kigasozwa n’ibyago birindwi bya nyuma. Bityo rero, ubutumwa bwa Eliya bushingiye ku ihame rya alufa na omegа, bufatanyije no kuburira ko iherezo ry’igihe cy’imbabazi ryegereje. Hamwe n’ubutumwa bwa Eliya hari n’indi mirongo inyuranye y’ubuhanuzi ishingiye kuri Eliya, kuko Eliya, nk’uko Yesu yabivuze, yashushanyaga Yohana Umubatiza, kandi Eliya na Yohana bombi, nk’uko Sister White yabivuze, bashushanyaga William Miller; kandi hamwe, Eliya na Yohana Umubatiza bashushanya bombi ibihumbi ijana na mirongo ine na bine (Eliya), n’imbaga y’abantu benshi bo mu Ibyahishuwe 7 (Yohana).

Yesaya n’umuhungu we bahagaze mu nzira za kera, ari zo nzego z’ishingiro, kandi barimo kwakira amavuta ya zahabu, kuko ari abageni b’abanyabwenge barimo kunyura mu murimo wo kwezwa w’umumeshi, wasohorejwe ku wa 22 Ukwakira 1844, ushushanya itegeko ryo ku Cyumweru. Yesaya n’abasigaye bagaruka, (kuko ari cyo izina ry’umuhungu we Shearjashub risobanura), bahagarariye abasigaye “bagaruka” mu nzira za kera ku wa 9/11. Isano ry’umusigaye wa se n’umwana, na ryo kandi rikaba ari isano rya alufa na omega, rikaba kandi ari isano rya Eliya ry’“imitima ya ba se n’abana,” rigaragaza ko Data Miller n’isano rye n’umuryango w’abasigaye b’umumarayika wa mbere byari urugendo rwa alufa rwa Filadelifiya. Mu rugendo rwa alufa, Data Miller yamenyekanishijwe nka Eliya na Yohana Umubatiza, uwo Yesu yerekanye nk’intumwa yateguye inzira y’Intumwa y’Isezerano. Ibyo byose byasohoye mu buhanuzi mu mateka ya alufa y’abamarayika ba mbere n’uwa kabiri bisubirwamo mu mateka ya omega y’umumarayika wa gatatu.

Hariho ukuri kurushaho kuba ingenzi bujyanye n’ikigereranyo cya Yesaya muri rya yererekwa, ariko aha turimo gusa kumenya ko Yesaya agaragaza by’umwihariko ukuri kunyuranye kugize umutima w’ubutumwa bw’imvura y’itumba yo ku wa 9/11. Iyo mirongo yose tumaze kuvuga, kandi koko n’indi myinshi, iboneka mu murongo wa gatatu w’igice cya karindwi.

Mu murongo wa munani ukuri kw’ubuhanuzi kurushaho gukomera, kuko hagaragaza urufunguzo rufungura “amateka yahishwe yo mu murongo wa mirongo ine,” kandi igitangaje ni uko urwo rufunguzo rugaragazwa muri uwo murongo nyirizina ari na wo ugaragazwamo intangiriro y’ubuhanuzi bwombi bw’ibihe by’imyaka 2520.

> Kuko umutwe wa Siriya ari i Damasiko, kandi umutwe wa Damasiko ni Rezini; kandi mu myaka mirongo itandatu n’itanu Efurayimu izavunagurwa, ku buryo itazaba ikiri ubwoko. Kandi umutwe wa Efurayimu ni Samariya, kandi umutwe wa Samariya ni mwene Remaliya.

> Nimutizera, ntimuzakomera rwose. Yesaya 7:8, 9.

Ikigereranyo cya Yesaya cy’ubutumwa bw’imvura y’itumba gikubiyemo “inshuro ndwi” za Mose, kuko ubuhanuzi bw’imyaka mirongo itandatu n’itanu bwo ku murongo wa munani bugaragaza aho ibihe by’imyaka 2520 byo gutatanywa kw’ubwami bw’u Buyisrayeli bwo mu majyaruguru n’ubwo mu majyepfo byombi bitangirira. Muri uwo murongo nyine kandi harimo urufunguzo rufungura imirongo itatu y’ubuhanuzi yerekeye gusenyuka kw’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu 1989, kuvugwa muri Daniyeli 11:40, hamwe n’umurongo wa cumi wa Daniyeli 11, no ku murongo wa munani wa Yesaya 8. Muri iyo mirongo itatu (Yesaya 8:8, Daniyeli 11:10, 40), urufunguzo ni “imitwe” yo ku mirongo ya munani n’iya cyenda. Iyo urufunguzo rw’izo “mitwe” rushyizwe kuri iyo mirongo itatu ihura, urugi ruganisha ku mateka y’Intambara yo muri Ukereni n’Intambara ya Gatatu y’Isi yose iri hafi kuza rurakinguka. Iryo rembo ry’ubuhanuzi rimaze gukingurwa, umurongo wa cumi n’umwe kugeza ku wa cumi na gatandatu wa Daniyeli 11 noneho ubonwa ko ari amateka abangikanye n’umurongo wa mirongo ine wa Daniyeli 11 nyuma yo gusenyuka kw’Ubumwe bw’Abasoviyeti mu 1989. Gukingura “amateka ahishwe y’umurongo wa mirongo ine” ni ukuri kumwe mu kuri guke cyane kwatoranyijwe, kugaragazwa ko kwashyizwe ahagaragara bijyanye no gufungurwa kw’Ibyahishuwe bya Yesu Kristo mbere gato y’uko igihe cy’imbabazi gifungwa.

Umurongo wa mbere w’igice cya munani cya Yesaya utangirana n’ijambo, “Byongeye kandi,” rigaragaza ko igice cya munani kigomba kurenga ku gice cya karindwi. Uretse kuba ijambo rya mbere ari “byongeye kandi,” umurongo wa gatatu w’igice cya munani ufitanye isano n’umurongo wa gatatu w’igice cya karindwi nk’umuhamya wa kabiri wemeza ko ibyo bice byombi bigomba gukoreshwa umurongo ku murongo. Iyo mirongo yombi ya “gatatu” igaragaza umwe mu bahungu ba Yesaya, amazina yabo yombi akaba avugira ubutumwa bw’ubuhanuzi buri muri iyo nkuru. Shearjashub bisobanura ngo “abasigaye bazagaruka,” naho Mahershalalhashbaz bisobanura ngo “yihuta kujya ku minyago.” Shearjashub avugwa mbere, hanyuma Mahershalalhashbaz (rikaba ari ryo zina rirerire kurusha andi muri Bibiliya). Alfa ihagarariwe na “1” ni ntoya kurushaho, kandi muri iki gihe ndetse igaragazwa nk’“abasigaye,” naho omega ihagarariwe na “22” ni nini kurushaho, kandi ihagarariwe n’izina rinini kurusha andi muri Bibiliya, mu gihe ishushanya ibikorwa byihuse by’itegeko ryo ku Cyumweru.

Umusigazwa wa alufa, ugereranywa na Shearjashub, ari kumwe na se Yesaya mu murongo wa gatatu. Bombi hamwe ni alufa n’omega, kandi bahagaze ahantu hagizwe n’imvugo eshatu zitandukanye zerekeza ku mvura y’itumba rya nyuma.

> Nuko Uwiteka abwira Yesaya ati: Genda Noneho guhura na Ahazi, wowe na Sheyari-yashubu umuhungu wawe, ku mpera y’umuyoboro w’ikidendezi cyo hejuru, mu nzira igana mu murima w’umumeshi. Yesaya 7:3.

Yesaya ni ikimenyetso cy’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, kandi mu kugaragaza ihamagarwa rya 9/11, Yesaya anagaragaza ihamagarwa rya Nyakanga 2023. Kuri 9/11 Yesaya ni Umulawodikiya uhagarariwe na Yakobo umunyaga, wagombaga kwambura Esawu uburenganzira bwe bw’imfura nk’uko Ubadivantisiti burutswa mu kanwa k’Umwami, kandi mu 2023 Yesaya ahagarariye Isirayeli, unesha. Yesaya ahagarariye umuntu watangazaga ubutumwa bw’Imana, hanyuma agakangukira ukuri ko ari Umulawodikiya, maze ikara rikamweza rikamuhindura Umunyafiladelifiya.

> “Yesaya yari afite iyerekwa rihebuje ry’ubwiza bw’Imana. Yabonye ukwigaragaza k’ububasha bw’Imana, maze amaze kwitegereza icyubahiro Cyayo, ahabwa ubutumwa bwo kujya gukora umurimo runaka. Yumvise adakwiriye rwose uwo murimo. Ni iki cyatumye yibona ko adakwiriye? Mbese yibwiraga ko adakwiriye mbere y’uko abona ubwiza bw’Imana?—Oya; yatekerezaga ko ari mu mimerere yo gukiranuka imbere y’Imana; ariko ubwo ubwiza bw’Uwiteka Nyiringabo bwamuhishurirwaga, ubwo yitegerezaga icyubahiro cy’Imana kitavugwa, yaravuze ati: ‘Ndakwiye kurimbuka; kuko ndi umuntu ufite iminwa ihumanye, kandi ntuye hagati y’abantu bafite iminwa ihumanye; kuko amaso yanjye abonye Umwami, Uwiteka Nyiringabo. Nuko umwe muri ba Serafi ansanga yaguruka, afite mu kuboko ke ikara ryaka, yari yavanye ku gicaniro akoresheje ibyuma; arindambika ku munwa, aravuga ati: Dore, ibi bikoze ku minwa yawe; kandi gukiranirwa kwawe gukuwemo, icyaha cyawe kirahongererwa.’ Uyu ni wo murimo twe ku giti cyacu dukeneye gukorerwa. Dushaka ko ikara ryaka rivanywe ku gicaniro rigashyirwa ku minwa yacu. Dushaka kumva ijambo rivuzwe ngo: ‘Gukiranirwa kwawe gukuwemo, kandi icyaha cyawe kirahongererwa’” Review and Herald, June 4, 1889.

Ukuntu “igihe kingana iki” muri Yesaya igice cya gatandatu ari ikimenyetso cya 9/11 kigera ku itegeko ryo ku Cyumweru, kandi igice cya gatandatu ni ishusho ya 9/11. Ibyiciro bya karindwi kugeza ku cya cyenda byerekana ubutumwa Yesaya yahaye ubuyobozi bw’i Yuda bwahakanye ukwizera, n’igereranyo kibaho mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abana ibihumbi ijana na mirongo ine na bine, igihe abasinzi bo muri Efurayimu batsitara. Muri icyo cyerekezo nyine Yesaya yanditse ati:

> Dore ndi jye n’abana Uwiteka yampaye; turi ibimenyetso n’ibitangaza muri Isirayeli, biturutse ku Uwiteka Nyiringabo, utuye ku musozi wa Siyoni. Yesaya 8:18.

Yesaya n’abana be ni ibimenyetso biri mu mayobera aboneka mu bice bya karindwi kugeza ku cya cyenda. Ibice bya karindwi kugeza ku cya cyenda ni byo ngenderwaho by’iyerekwa ryose, ku byerekeye aho hose havugwa ngo “uwo munsi” cyangwa “icyo gihe.” Umurongo wa cumi n’umunani ugaragaza ko Yesaya n’abahungu be ari ibimenyetso, kandi imirongo ikikije umurongo wa cumi n’umunani igaragaza igihe ibyo bimenyetso bigomba kumenyekaniramo.

> Kandi benshi muri bo bazasitara, bagwe, bavunagurwe, bagwe mu mutego, kandi bafatwe. Boha ubuhamya, ushire ikimenyetso ku mategeko hagati mu bigishwa banjye. Nanjye nzategereza Uwiteka, uhisha obutoni bwe inzu ya Yakobo, kandi nzamwiringira.

> Dore, jye n’abana Uwiteka yampaye turi ibimenyetso n’ibitangaza muri Isirayeli biturutse ku Uwiteka Nyiringabo, uba ku musozi wa Siyoni. Yesaya 8:15–18.

Abategereza “Uwiteka” bashushanyijwe na Yesaya n’abahungu be babiri. Ni bo abo Uwiteka yari yarabahisheho “mu maso he,” kikaba ari ikimenyetso kiranga ababyukira ku byo isengesho ryo muri Abalewi makumyabiri na gatandatu risaba, nyuma ya Nyakanga 2023. Babyukira ku kuri kw’uko ukwatura kwabo kugomba kubamo ko Uwiteka yabagendeyemo abatera umugongo, ni ukuvuga ko yabahisheho mu maso he.

“Guhambira hamwe ubuhamya, no gushyiraho ikimenyetso ku mategeko” ni ugushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bine, batandukanywa na “benshi.” “Benshi” barahamagarwa, ariko bake ni bo batoranywa. Benshi batandukanywa na Yesaya n’abahungu be babiri, bagereranywa n’abo bake. “Benshi” ni ba bakobwa batanu b’abapfapfa, kandi ni cyo gituma bibageraho ibintu bitanu: “baratsitara, bakagwa, bakamenagurika, bakagwa mu mutego, kandi bagafatwa.” Batsitara kuko banze ubutumwa bw’imvura y’itumba.

> Kuko azavugisha ubu bwoko iminwa ibadagadura n’urundi rurimi. Ni bo yabwiye ati: Uku ni ko kuruhuka, kugira ngo mubone aho muruhuriza urushye; kandi uku ni ko kugarurira intege: nyamara ntibashatse kumva. Ariko ijambo ry’Uwiteka ryababereye itegeko ku itegeko, itegeko ku itegeko; umurongo ku murongo, umurongo ku murongo; hato na hato, hato na hato; kugira ngo bagende, bagwe bahenebereye, bamenagurwe, bagibwe, bafatwe. Yesaya 28:11–13.

Mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kivugwa mu gice cya munani, Yesaya asobanura kugwa kw’abanyabyaha, bagereranywa na Ahazi, kandi muri umurongo wa cumi na gatatu w’igice cya makumyabiri n’umunani akagaragaza iryo tsinda nyene. Impamvu “bagwa” ni uko banze ubutumwa bw’imvura y’itumba, bwari kuri bo “umurongo ku murongo,” kandi bwatanzwe n’abagereranyijwe nk’abafite iminwa itsamwa. Abayuda b’intonganya bo kuri Pentekote bashinje abigishwa ubusinzi kuko batashoboraga gusobanukirwa ubwo butumwa. Mu bitekerezo byabo bwari butanzwe n’iminwa itsamwa.

Mu murongo wa gatatu w’igice cya karindwi, Yesaya ni alufa y’ubuhanuzi ku mwana we Sheyari-Yashubu, na we akaba omega mu isano afitanye na se, ariko kandi akaba alufa mu isano afitanye na mwene se. Nk’abahagarariye Alufa na Omega, bahagaze aho ya miyoboro ibiri y’izahabu iva mu buturo bwera bwo mu ijuru irema icyuzi, neza ku muhanda w’inzira ya kera ya Yeremiya mu murima aho imyenda y’ibitare ihindurirwa iva ku mabara igahinduka umweru utunganye, ubwo Intumwa y’Isezerano yeza bene Lewi, kimwe na Yesaya na Sheyari-Yashubu. Agezeyo, ashyikiriza umwami Ahazi mubi kandi w’umupfapfa ubutumwa bw’inzira ya kera ya Mose bwo muri Abalewi makumyabiri na gatandatu bw’“inshuro ndwi,” ari na bwo bushyiraho muri uwo murongo nyine ko “umutwe” ari umwami, cyangwa ubwami bw’umwami, cyangwa umurwa mukuru w’ubwami.

Urufunguzo rwugurura umucyo w’Ijambo ry’Imana kugira ngo Intambara yo muri Ukraine yatangiye mu mwaka wa 2014 ibashe kubonwa nk’insanganyamatsiko y’ubuhanuzi bwa Bibiliya, igaragazwa nk’ikorwa mu gihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bane no mu mateka ya ba perezida batatu ba nyuma ba Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Imvura y’itumba ya nyuma ihagarariwe na Yesaya mu bice bya cumi na cumi na kimwe, kandi isobanura amateka y’imbere n’ay’inyuma y’imirongo itandatu ya nyuma ya Daniyeli cumi na rimwe. Umurongo wa mbere, ni ukuvuga umurongo wa mirongo ine, washushanyijwe na Yesaya mu bice bya gatandatu kugeza ku cya cyenda, hanyuma mu bice bya cumi na cumi na kimwe hagashyirwa ahagaragara ubutumwa bwafunguwe mu mateka yabwo y’imbere n’ay’inyuma yo mu 1989. Buri ngingo y’ingenzi y’ubutumwa bw’imvura y’itumba ya nyuma ihagarariwe muri iryo yerekwa.

Imirongo ya nyuma y’igice cya cumi igaragaza ya mateka y’ubuhanuzi amwe n’ahagarariwe n’imirongo ya nyuma y’igice cya cumi na kimwe. Igice cya cumi ni icy’inyuma, naho icya cumi na kimwe ni icy’imbere. Mu gitabo cy’Ibyahishuwe, amatorero arindwi ni ay’imbere, naho ibimenyetso ni iby’inyuma. Mu mirongo ya nyuma y’igice cya cumi, ubutware bwa gipapa burimo buzunguza ukuboko kwabwo bwerekeza kuri Yerusalemu, mu gice gihuje n’aho ubutware bwa gipapa bugera ku iherezo ryabwo butagira n’umwe ubufasha mu murongo wa mirongo ine n’itanu wa Daniyeli 11.

> Kuri uwo munsi azarara i Nobi; azazunguza ukuboko kwe arwanya umusozi w’umukobwa wa Siyoni, agasozi ka Yerusalemu. Dore, Uwiteka, Uwiteka Nyiringabo, azatemesha ishami mu buryo buteye ubwoba; kandi abarebare b’indeshyo bazacibwa hasi, n’abibone bazacishwa bugufi. Kandi azatemesha ibihuru by’ishyamba akoresheje icyuma, kandi Libani izagwa ihanuwe n’umunyambaraga. Yesaya 10:32–34.

Iherezo ry’igice cya cumi ni iherezo ry’igihe cy’igeragezwa cy’umuntu, kandi aho ni na ho iherezo rya Daniyeli cumi na rimwe rirangirira.

> Kandi azashinga amahema y’ingoro ye hagati y’inyanja ku musozi wera w’icyubahiro; nyamara azagera ku iherezo rye, kandi nta uzamutabara. Kandi muri icyo gihe Mikayeli azahaguruka, umutware mukuru uhagarariye abana b’ubwoko bwawe; kandi hazabaho igihe cy’amakuba, atigeze kubaho uhereye igihe habayeho ishyanga kugeza kuri icyo gihe; kandi muri icyo gihe ubwoko bwawe buzacungurwa, ari bwo bose bazasangwa banditswe mu gitabo. Danieli 11:45, 12:1.

Igice cya cumi gitangirira ku murongo wa mbere kivuga ku “tegeko ridakiranuka” Sister White agaragaza ko ari itegeko ryo ku Cyumweru.

> Bazabona abategeka amategeko atari ayo gukiranuka, kandi bakandika amakuba bategetse. Yesaya 10:1.

Igice cya cumi gitangira ku itegeko ryo ku Cyumweru, rihura n’umurongo wa mirongo ine n’umwe wo muri Daniyeli igice cya cumi na kimwe, kandi rirangirana n’igereranywa no guhaguruka kwa Mikayeli mu mateka y’umurongo wa mirongo ine n’itanu wa Daniyeli 11.

> “Isabato y’ikigirwamana yarashyizweho, nk’uko igishushanyo cya zahabu cyashyizweho mu bibaya bya Dura. Kandi nk’uko Nebukadinezari, umwami w’i Babuloni, yashyizeho itegeko ko abatazunama ngo basenge icyo gishushanyo bazicwa, ni ko na none hazatangazwa ko abatazubahiriza itegeko ryo ku Cyumweru bazahanishwa gufungwa n’urupfu. Bityo Isabato y’Umwami iranengagizwa igakandagirwa. Ariko Uwiteka yaravuze ati: ‘Bazabona ishyano abategeka amategeko atari ayo gukiranuka, kandi bakandika amakuba bategetse’ [Yesaya 10:1]. [Zefaniya 1:14–18; 2:1–3, byasubiwemo.]” Manuscript Releases, umubumbe wa 14, 91.

Mu “mutingito ukomeye” wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na rimwe, ugereranya itegeko ryo ku Cyumweru ryo mu murongo wa cumi na gatatu, harimo ibimenyetso bitatu bya Isilamu bifitanye isano n’“umutingito” uhungabanya inyamaswa yo ku isi yo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na gatatu, igihe ivuga nk’ikiyoka. Mu gitabo cya Yesaya igice cya cumi, itegeko ryo ku Cyumweru rigereranywa n’“itegeko ridatunganye” ryatangajweho “amakuba.” Mu “mutingito ukomeye” wo mu Ibyahishuwe igice cya cumi na rimwe, uhereye ku murongo wa cumi na gatatu ukageza ku wa cumi n’umunani, Isilamu y’akaga ka gatatu igaragazwa n’ibimenyetso bine bya Isilamu n’igitero igaba kuri Leta Zunze Ubumwe za Amerika ku itegeko ryo ku Cyumweru; “Muri icyo gihe habaho umutingito ukomeye,” kandi “akaga ka kabiri karashize; dore, akaga ka gatatu kaza vuba. Marayika wa karindwi avuza impanda” “amahanga ararakara.”

Igice cya cumi kirerekana ububasha bwa papa uhereye ku murongo wa mirongo ine n’umwe wo muri Daniyeli cumi n’umwe kugeza ku murongo wa mirongo ine n’itanu, ubwo ubupapa bugera ku iherezo ryabwo. Umurongo wa mirongo ine nturi mu ruhererekane rw’inkuru rw’Igice cya cumi, kuko Yesaya arimo agaragaza “amateka ahishwe” yo muri uwo murongo wa mirongo ine, igihe ubutumwa bw’imvura y’itumba gitinze butangarizwa itorero ryagomeye Imana rigereranywa na Ahazi. Umusozo wa Daniyeli cumi n’umwe urerekana ugukizwa ku bubasha bwa papa muri ayo mateka nyene.

> Kandi Uwiteka azarimbura rwose ururimi rw’inyanja y’Abanyegiputa; kandi azanyeganyeza ukuboko kwe hejuru y’uruzi n’umuyaga we ukomeye, kandi azarukubita rukagabanywamo imigezi irindwi, maze atume abantu barwambuka ibirenge byabo byumye. Kandi hazabaho inzira nyabagendwa igenewe abasigaye bo mu bwoko bwe bazaba basigaye bavuye muri Ashuri; nk’uko byagendekeye Isirayeli ku munsi yazamukagaho avuye mu gihugu cya Egiputa. Yesaya 11:15, 16.

Yesaya igice cya cumi ni icy’inyuma, naho igice cya cumi na kimwe ni icy’imbere cy’amateka amwe. Iby’inyuma n’iby’imbere bihura mu buryo bwinshi mu Ijambo ry’Imana, kandi ibi bice bibiri bihuje byerekana umuburo w’umumarayika wa gatatu nk’uko washushanyijwe na Yesaya. Umuburo w’umumarayika wa gatatu wasobanuwe mu buryo bwinshi binyuze mu guhumekerwa, ariko igabanyabice rifasha cyane ry’uyu muburo w’umumarayika wa gatatu ni uko ugaragaza ibyabaye bifitanye isano no kurangira kw’igihe cy’imbabazi kandi nanone ugashimangira akamaro ko kwitegura ku giti cyawe. Yesaya icya cumi ni ibyabaye, naho igice cya cumi na kimwe ni ukwitegura.

> “Ibyabaye bifitanye isano no kurangira kw’igihe cy’imbabazi n’umurimo wo kwitegura igihe cy’amakuba, byagaragajwe mu buryo busobanutse. Ariko abantu benshi nta gusobanukirwa bafite kuri uku kuri kw’ingenzi kurenze uko byari kugenda iyo kutaza guhishurwa na rimwe. Satani ahora araririye ngo anyage buri kintu cyose cyabatera kugira ubwenge bubageza ku gakiza, kandi igihe cy’amakuba kizabasanga batiteguye.

> “Iyo Imana yoherereza abantu imiburo ikomeye cyane ku buryo ishushanywa nk’itangazwa n’abamarayika bera baguruka hagati mu ijuru, isaba buri muntu wese wahawe ubushobozi bwo gutekereza kwita kuri ubwo butumwa. Imanza ziteye ubwoba zitangajwe ku baramya ya nyamaswa n’igishushanyo cyayo (Ibyahishuwe 14:9–11), zari zikwiye gutuma bose bita ku kwiga ubuhanuzi bashyizeho umwete, kugira ngo bamenye ikimenyetso cya ya nyamaswa icyo ari cyo, n’uburyo bagomba kwirinda kucyakira. Ariko imbaga nyamwinshi y’abantu ikura amatwi ku kuri ngo kutabumva, maze igahindukirira imigani y’ibinyoma. Intumwa Pawulo yaratangaje, areba ku minsi y’imperuka, ati: ‘Igihe kizaza ubwo batazihanganira inyigisho nzima.’ 2 Timoteyo 4:3. Icyo gihe cyarageze rwose. Imbaga nyamwinshi ntishaka ukuri kwa Bibiliya, kuko kubangamira ibyifuzo by’umutima w’icyaha ukunda isi; kandi Satani atanga ibinyoma bakunda.”

> “Ariko Imana izagira abantu ku isi bazakomeza Bibiliya, na Bibiliya yonyine, nk’igipimo cy’inyigisho zose n’ishingiro ry’amavugurura yose. Ibitekerezo by’abanyabwenge bize, imyanzuro ya siyansi, imyemerere cyangwa ibyemezo by’inama z’abayobozi b’amadini, nubwo zaba nyinshi kandi zidahuye nk’amatorero zihagarariye, ijwi rya benshi—nta na kimwe muri ibyo, cyangwa byose hamwe, gikwiye gufatwa nk’igihamya gishyigikira cyangwa kirwanya ingingo iyo ari yo yose y’ukwizera kwa kidini. Mbere yo kwemera inyigisho cyangwa itegeko iryo ari ryo ryose, dukwiriye gusaba ko ryaba rishyigikiwe n’ijambo risobanutse neza ngo: ‘Uku ni ko Uwiteka avuga.’”

> “Satani ahora aharanira guhora akururira abantu kwita ku muntu mu mwanya w’Imana. Ayobora abantu kureba ku basenyeri, ku bashumba, no ku barimu ba tewolojiya nk’ababayobora, aho gushakashaka Ibyanditswe kugira ngo ubwabo bamenye inshingano yabo. Hanyuma, iyo amaze kugenzura ibitekerezo by’abo bayobozi, ashobora kuyoborera imbaga y’abantu uko ashaka.” Intambara Ikomeye, 594, 595.

Tuzakomeza iki cyigisho mu nyandiko ikurikira.

Back to Articles