Article

# Laodicea - Namba Angwen

Tariik ma gigamore

Author

Jeff Pippenger

Published

September 1, 2023

Formats

PDF
Word

Kit ma an nyuto ni Stephen Haskell mogo pe oneno, kadi bene otyeko cweyo tung iye kun neno ada ma yaro gin man, en aye ni i gin atura i agiki me Isirael me con itwero neno kacel cako me Isirael manyen kobo i kare me gin atura acel keken. Kace Kirisito ne tye ka moko cik ki jo mapol pi wiki acel (ceng 2520), Isirael me con ne tye ka kwo i kit me Laodikea, kakare me luro woko ki dho pa Rwot. I kare acel keken, Isirael manyen ne tye ka kwo i kit me Efeso. Laodikea me Isirael me con ne tye ka yabo woko, ento Efeso me Isirael manyen ne tye ka cwal kacel i gin atura acel keken.

Kede “eyo”, ka i poyo, an angeyo ni wiik ma Kristo ocungo kica i tyeko lok me Daniel chapta 9, ma ocako i baptiiso pa En ki otum ki gogo ki kidi pa Isitefano, pe obedo ceng 2520 cal acel ki acel; ento i porofesi obedo adaa, pien i porofesi higa acel obedo ceng 360. Ceng 360 yom ki 7 obedo ceng 2520, ki “i tung cal acel ki acel” me wiik me porofesi man obedo Musalaba. I porofesi, Kristo oketo Musalaba i tung cal acel ki acel me kare me porofesi me ceng 2520, ci yaro ni “seven times” me Leviticus 26 kikete ki kicungo ki kom Musalaba pa Kristo. Pe obedo gin ma otime keken ni, kun Sista Wait kobo, calo ma otim, ni tebo maler pa Habakkuk aryo—tebo me 1843 ki 1850—tye ki porofesi me higa 2520 i tung cal acel ki acel me tebo en, ki tebo aryo bene tye ki Musalaba i tung cal acel ki acel me cac man.

> Biblia tye ki cik weng ma dano mito ngeyo, wek gi yub maber pi bedo man onyo pi bedo ma bino. Kede, cik magi romo ngeyo gi dano weng. Pe tye ngat mo ma cwinyne yaro mapwonyone, ma romo kwano lok acel i Biblia ka pe oyudo i iye par ma konyo mo. Ento mapwonyo pa Biblia ma pire tek pe yudore ki kwano me kare kare onyo kwano ma pe ogamo. Kit ma dit me adwogi pa ne pe kiketo kam ma ngat ma turo tutwal onyo ma pe paro maber romo neno. Jami ne ma wel mapol obedo tutwal i piny mabor, kede romo keken yudo gi ki yenyo ma rigoro kede temo ma pe ocung. Adwogi ma cweyo rwom madit weng myero ki yenyo gi ki rwako gi, ‘ka kany matin, kede ka kany matin.’ Yesaya 28:10.

> Ka ki yaro gi kamano ki ki cobo gi bot bot, ki nongo ni girwate maber tutwal ki gin mukene. Kwena maber pire keken obedo medo i gin mukene; lagoro pire keken obedo yabu pa mukene; ada pire keken obedo donyo anyim pa ada mukene. Cal me kit me timo pa Jo-Yahudi kiketo piny ki kwena maber. I lok pa Nyasaye, kit me yore pire keken tye ki kabedo pa ne; gin adada pire keken tye ki twerone. Kede kit weng ma opong, i paro pa ne kede i timo pa ne, cwalo buk pi Lacweyo pa ne. Kit macamano, pe tye wii mo keken, labongo wii pa Lacweyo ma pe giko, ma romo cimo onyo cweyo ne. Education, 123.

Ka kacel ki yore ma waco ni kanisa 7 pire kene gidwogo i lok pa Millerite, kacel ki lok pa wa, tye yore mukene madwong ma Adventism me con ongolo. Yore eni nyutu ni rek me porofetik me lok acel, 'internal' ki 'external', gin ma Roho Maleng tiyo kwede me cwalo adiera. Miller onongo ongolo man, ki bene oyabo ne kapir. Oyabo ne maber ni seals 7 me Revelation nyutu lok me kare ma rwate ki pa kanisa; ento i cal ma rwate eni, seals nyutu adiera ma woko, ka kanisa nyutu adiera ma iye pa lok acel keken. Uriah Smith bene oparo yore man, ki tiyo kwede lok 'internal' ki 'external', ma pire an oneno ni en yore maber loyo me nyutu rek aryo ma rwate.

> Muhuri kityeko yaro bot wa i kapita 4, 5 ki 6 me Revelation. Gin ma ki yaro i bwo me muhuri man nen i Revelation kapita 6, kacel ki lain acel me kapita 8. Tye atir ni gi gamo gin matime ma kanisa tye kwede, ki cako pa kit me tic man nyaka bino pa Kristo.

> Kare ma kanisa 7 tye ka nyutu lok me con pa kanisa ma i iye, muhuri 7 kelo i wang jami madit me lok me con pa kanisa ma i boko. Uriah Smith, The Biblical Institute, 253.

Kombedi wabicako me yaro ikom kanisa abicel. Obedo tek me ngeyo ni kanisa aryo me acaki, ki dok kanisa adek ki angwen, tye ki rwom me ‘acaki ki adwogi’ ma myero giyaro kacel. Simirna obedo kanisa ma tito calo jo ma Loma tye ka lwenyo-gi, ki Efeso ne obedo kanisa ma ocwalo Injili i piny weng.

> En i Antiyok ma me acaki gityeko miyo latic nying Kristiani. Nyingeno gityeko miyo gi pien Kristo obedo kit ma ladit i yubu megi, i puonj megi, ki i wac megi. Ka-kaka gi yaro gin ma otime i cawa me tic pa En i piny, ka latic pa En kityeko ogwedi ki bedo pa En keken. Pe gi cwec; gikwalo maber i puonj pa En ki i tice me yec ma lamal ma otimo. Kede lapuk ma tito ki pi i wanggi, giyaro pi peko madit ma onongo oweko i yap, pi cwalo En woko bot ludokone, pi moko pa kot ki mego kwo pa En, pi paciny ki piny cwinya ma en oyweyo kwede kwero marac ki tec me peko ma ludokone oketo i kom En, ki pi kech ma calo pa Lubanga ma en oleyo kwede pi jo ma gicweyo En. Dwogo ki i tho pa En, otungo pa En i polo, kede tic pa En i polo calo lamedo pi dano ma opoto i peko—gin magi obedo gin me wac ma gilego cwinya me bedo iye. Ento ber acel ni jo ma pe gen Lubanga romo miyo gi nying Kristiani, pien giyubu Kristo, ki gileyo megi bot Lubanga kun i kom En.

> En Lubanga keken ma omiyo gi nying Kirisitiani. Nying man obedo nying pa rwot, ma kimiyo bot jo weng joma kikube ki Krisito. En i nying man Yakobo ocoyo lacen ni, ‘Pe jo ma obedo malonyo gi mer wunu, kicwalo wunu anyim i wang koti? Pe gi yaro nying ma ler mane kimego wunu kwede?’ Yakobo 2:6, 7. Pita bende owaco ni, ‘Ka ngat obedo i peko calo Kirisitiani, pe obed ki sonyi; ento yub Lubanga pi eni.’ ‘Ka ki yar wunu pien nying pa Krisito, opong ki ber; pien Lamo pa yub ki pa Lubanga obedo i wi wunu.’ 1 Pita 4:16, 14. Kit me Tic pa Jonyutu, 157.

Kanisa pa Efeso obedo lamal pa kanisa me acaki ma obedo ki kit pa Lubanga i Kristo Yesu, ma en "kome" ma jwijwi yubo "lareme."

> Ee, kacel, dano weng ma gi mito bedo maleng i Kristo Yesu, gibi poto lugony. 2 Timoteo 3:12.

Bedo atir pa Lubanga pa kanisa pa Efeso okelo yubo ma kiloko ne ki kanisa pa Simirna. Kanisa aryo magi giyaro kit me kelo gin ki adwogi; adwogi mito obed ma ocake ki gin ma okelo ne. Yubo ma obedo iye poto me cik pa Sande ocako ki yaro me gin ma Sister White cwaco ni “bedo atir pa Lubanga ma me con.” Bedo atir pa Lubanga ma kityeko yaro iye i lok me con, onyo i gin acoya ma me con.

> Ento, ka woko golo yie ki lugwok opogore i piny weng, tye i kanisa magi lubo pa Kristo matir. Pud pe lim pa Lubanga me agiki obino i wi piny, obedo i iye jo pa Lubanga dwogo lugwok me con ma pe kineno cokke ki cawa pa jo apostol. Lamo pa Lubanga ki twero pa En obi bol i wi nyithindo pa En. I cawa en, jo mapol obel gi acoya ki kanisa ma i iye her pa piny man ocweyo woko her pa Lubanga ki Lok pa En. Jo mapol, me ludito ki jo weng, guyie ki cwinya ma opwoyo gin atir madwong ma Lubanga otyeko yaro i cawa man me keto jo me yot pi dwogo pa Rwot ma me aryo. Laco me cwinya mito me gengo tic man; kacel, pud pe cawa me yub calo en obino, obitemo me gengo ne ki kelo mape atir ma rwom calo en. I kanisa ma onongo twero keto gi iye ki twero me bwony pa en, obeyo calo ni kebo pa Lubanga ma pat obol i iye; binyutu cwinya me dini madwong ma gi paro ni obedo. Jo mapol mapol bifwoyo ni Lubanga tye ka timo pi gi tic ma lamal, ento tic en obedo me lamo mukene. I nying me dini, Setan obitemo me medo twero pa en i wi lobo Kristiano. The Great Controversy, 464.

Kwac me otum pa "nino me agiki" en obedo dwogo me "bedo maleng pa Lubanga ma con" ma kinyutu i pot lok man. En obedo dwogo ma time i movimenti, pe i kanisa. Gin ma otime con ma Sister White tiyo kwede me poko dwogo eni, en aye gin pa "cawa pa apostolo," ma kityeko miyo calo kanisa pa Ephesus. Dwogo meno bi cweyo "yubo."

> Jo mapol bibedo i jele, jo mapol birweny pi gwoko cwinygi ki i kabedo madwong ki i kabedo matidi, ki jo mapol bibedo jo ma gibale pi nying Kristo ka bedo itung me gwoko gin matir. Selected Messages, book 3, 397.

‘Ngima pa Kristo i piny’ i lok ma bino nyutu acaki pa kanisa pa Efeso; ento bende nyutu calo mukato pa Adventisim ma Laodikea i agiki pa piny.

> ‘Keto lok maber ocako dwogo i anyuma, kwer obedo kama bor; pien adier opoto i yoo, ki rwate maber pe twero donyo. Ee, adier ojwik; ki ngat ma woto woko ki marac, dong obedo macwayo.’ Isaaya 59:14-15. Gin man otyeko pire tye iye i kwo pa Kiristo i piny. Owinyo ki ogwoko cik pa Lubanga ki duto cwiny, okwanyo woko yore pa dano ki kec me dano ma giyero i malo i kabedo pa cik pa Lubanga. Pien man gikwero ne ki gilorone. Lok man dong ocako dwogo. Christ’s Object Lessons, 170.

Rwom pa cwiny ma Efeso nyutu time cawa acel ki rwom pa cwiny pa Laodikea. Yahudi ma goro wac obedo jo Laodikea pa Isirayeli ma con, ki Kristo ki lami pa En obedo jo Efeso pa Isirayeli me kare man. Yowana Baptiista ocako kanisa pa Efeso, ki en nyutu kanisa i "cawa me agiki" ma jo Laodikea gimedo kwede, ma giwaco pire kene ni gin Yahudi, ento pe gin.

> Tic pa Yowani Batisita, kede tic pa jo ma i kare me agiki cako wot i Lamo kede i Twero pa Elija me koyo cwiny pa jo ki i cwinya ma obur, pire tek gin rwate i gin mapol. Tic mamege obedo kit pa tic ma myero otim i cawa man. Krisito obino marom me aryo me yubu piny i twero ma ler. Lacoo pa Lubanga ma gitalo ngec me ciko ma agiki ma myero gimi bot piny, myero gicwalo yo pi bino pa Krisito ma aryo, macalo Yowani ocwalo yo pi bino mamege ma acel. I tic man me cwalo yo, ‘bugoro weng kibolo malo, got weng gibweyo piny; gin ma cobo gibed oyoto, ki kama ma rombo gibed mot,’ pien gin ma otime con bitime doki, kede dok ‘dit pa Rwot kibanyutu, lacic weng gunyute kacel; pien tung pa Rwot owaco ne.’ Southern Watchman, March 21, 1905.

Ephesus obedo "gin ma omiyo" ki Smyrna obedo "gima otime pi en." Pergamos ki Thyatira bene ginyutu rwate me "gin ma omiyo" ki "gima otime pi en." Pergamos obedo kanisa ma onongo weko adwogi, ma ocoyo yore me Kricito kun oketo kacel ki tim pa joma pe gene Lubanga. Kanisa me Kricito opoto piny ka ogamo ni twero bedo ki woro cal pa joma pe gene Lubanga i iye. Ladit me lobo Constantine obedo lamal pa lok pa con ma otime ki weko adwogi, kede tic mamegi me anabi onongo aye oyubo golo woko pa yore me Kricito matye ada, i anyim me nyutu piny lawote pa Popa.

> Pe weko ngat mo gonyo wunu ki kit mo keken; pien kare en pe bino, ka pe mukwongo obedo okor woko me yie, kendo ngat me bal onyutu woko, nyitho me obur; en ma ocako kweri ikom weng ma gicako nying Lubanga onyo ma giluro, kendo oyweyo iye i wi gin weng, mulokoni en calo Lubanga, obedo piny i ot pa Lubanga, kendo nyuto iwi iye ni en Lubanga. Pe iparo ni, ka an obedo piny kwed wunu, an owaco bot wunu gin man? Kono kombedi dong in ngeyo ngo ma tye kagudo ne, wek onyutu i kare pa en. Pien dero me bal dong tye katic; ento en ma kombedi tye kagudo ne, obi mede gudo ne, nyaka kikwalo ne woko ki yore. Kadi kono, dong ngat marac obi nyutu woko, ma Rwot obi coyo ne ki pum me wicne, kendo obi poto ne ki lamal pa bino ne. 2 Tesalonika 2:3-8.

Kaniisa pa Pergamos obedo ‘gin ma ocako,’ ki Thyatira obedo ‘yub ne.’ Nabi Daniel piny piny nyutu lok pa cawa me kwo me jo ma pe yie weko yore bot Paapalism, ki weko yie ma onongo okwongo i anyim me keto Paapasi ma Paulo ocimo; gin man kijwayo i Daniel but apar acel.

> Boti pa Chittim bi bino ikom en; kamano, obedo goro cwiny, obidwogo, obibedo ki cwiny mac ikom kovenant ma maleng; obitimo kamano; dok obidwogo, obibedo ki ngec ki jo ma giyeko woko kovenant ma maleng. Lwak bi can i tung en, gibiteko kwer pa kabedo maleng me twero woko, gibikwanyo woko sadaka me kare keken, kede gibiketo tim marac ma kelo opoto. Daniel 11:30-31.

Kanisa me weko yie, ma orweny woko mapat ki twero pa Papa onyuto i gin matime, Daniel kiloko ne calo “jogi ma oweko lwak maleng.” Ka gipe oweko lwak ne, dong twero pa Papa, ma Daniel kiloko ne calo “gin marac ma meyo koang,” kiketo i kom pa piny. Sister White oyaro ves abicel ma agiki i Daniel chapta apar acel, ka owaco ni, “lamal i apar acel pa Daniel dong tye kun cing me giko weng.” Ves abicel ma agiki gin giko ma opong weng me Daniel apar acel; kede, omini ngec ni gin matime ma kiloko kwede gi ves ma agiki magi bene kityeko yaro ne calo Daniel 11:30–36, ma kiyaro “cause and effect” me gin matime ma kiloko gi Pergamos ki Thyatira.

> Pe watye ki cawa me golo. Cawa ma opong ki peko tye anyim wa. Piny dong orwate ki Moyo me lweny. I kare manok, tuk me peko ma kiwaco iye i lok me janabi bi time. Lok me janabi ma i Pot Buk apar acel me Daniel dong ocamo cing me opong weng woko. Lwak madwong me lok pa con ma otime i opongo pa lok me janabi man bi dwogo time doki.

> I lok 30, giwaco ikom twero ma ‘lok 30 nyaka 36 kikwanyo.’

> "Jami ma rom ki jami ma kitito i lok magi, bi time." Manuscript Releases, namba 13, 394.

Kit ma otime i Pergamos ki Thyatira, kacel ki kit ma otime i Efeso ki Smyrna, obi dok cente i ‘cawa me agiki’. Jo Protestanti me United States binedwogo yot ki woro cal, ma tye calo Pergamos (lamony madwong me woro cal en woro ceng), ci ka gibalo woko, yo kicweyo pi ‘dichwo me richo’ me dok cente kinyutu iye ki poropheti. I kare ma gibalo woko ci giceto lwak pa Papa ikom dok cente, Lubanga i kare acel obi yubu malo kanisa ma kitne calo Efeso me cwalo lok pa Daniel ki Revelation bot piny weng; ci nywoyo ma kinyutu iye i Smyrna obi dok cente.

Abi waco ikom kanisa adek ma agiki piny ka wa paro lok me ada ni siil angwen me acaki pa Revelation obedo rek me ada ma woko, ma woto rwatte kwede rek me ada ma i tung ma kinyutu ki kanisa angwen me acaki. Macalo ma dong kityeko miyo ngec, Uriah Smith oyaro kamano:

> Kare ma kanisa 7 tye ka nyutu lok me con pa kanisa ma i iye, muhuri 7 kelo i wang jami madit me lok me con pa kanisa ma i boko. Uriah Smith, The Biblical Institute, 253.

Wa otyeko nyutu ni kanisa angwen me acaki nyutu rwom aryo me ‘cako ki adwogo’ ma gicoyo odoco i ‘cawa me agiki’. Makwongo ikom jo acaki pa Adventism, ento marom loyo i twero pa Lok pa Lubanga, tuk angwen me i iye pa kanisa myero obed ki tuk me i woko ma rwom kwede, ma ki nyutu ne ki kube angwen me acaki. Kube me acel ki kube me aryo gicoyo kit acel acel pa Ephesus ki Smyrna, ento giti ki faras ma rangi mwot me nyutu tic me kelo Kristianiti bot piny weng. En nyutu tic me i woko pa kanisa, kendo kube me aryo nyutu kwac me remo pa Smyrna ki faras ma rangi pa remo.

> And I saw when the Lamb opened one of the seals, and I heard, as it were the noise of thunder, one of the four beasts saying, Come and see. And I saw, and behold a white horse: and he that sat on him had a bow; and a crown was given unto him: and he went forth conquering, and to conquer. And when he had opened the second seal, I heard the second beast say, Come and see. And there went out another horse that was red: and power was given to him that sat thereon to take peace from the earth, and that they should kill one another: and there was given unto him a great sword. Revelation 6:1-4.

Buk me Zekariya tye ki gamo manok ma nyutu maber atir embalaasi angwen ma kigero calo i muhuri angwen me acaki i Buk me Nyuto. I acel ikom gamo magi i dyel apar, Zekariya nyutu ni ka koth me agiki obweyo, “kagwok pa Yuda”, ma en “ot pa Lubanga”, bidok “embalaasi maber maler pa en i lweny.”

> Kwayi bot Rwot pi kidi i cawa me kidi me agiki; eka Rwot bicweyo twoke ma loyo lero, kede bimiyo gi yic me kidi, lum i paca pi dano weng. Pien kic owaco lok ma peke, kede ajwaka gi oneno bwola, kede gi owaco kwene me bwola; gi yeyo cwinya peke: ka mano gi odonyo calo cok me opwot, gi oremo, pien pe tye lapwoc. Kwec na ocake i lapwoc, kede ateyo dyec; pien Rwot pa lwak olimo cok me opwot ne, ot Yuda, kede otime gi calo faras pa en maber i lweny. Sekaria 10:1-3.

Ellen White tutwal tutwal nyuto ni cwalo piny me Roho Maleng i Pentekote en alama me koth me agiki ma kombedi tye ka cwalo piny. Tic ma kityeko timo pi piny i Pentekote kityeko nyutu kwede kanisa me Efeso, ki Efeso omiyo lubo ma kityeko nyutu kwede Smirna, ma Yohana nyutu calo ‘faras marabur’ me muhuri me aryo. Muhuri me acel ki me aryo tye ka rwate ki kanisa me acel ki me aryo, ki gin nyutu ‘cawa me agiki’, kare ma koth me agiki tye ka cwalo piny.

Roho pa Poropheti bene yero agiki pa siil me adek ki cako pa siil me angwen, ci kamano oketo gi kacel (omiyo ki golo); ci ka timo kamano, oketo gin matime ma kipoyo calo tye i nino pa en ki i 'nino me agiki'.

> Tin, roho acel keken ma kityeko yaro i Revelation 6:6-8 oneno. Lok pa kare obi time dok. Gin ma otime con gibi time dok. Manuscript Releases, volume 9, 7.

I lok pa cing pa Sister White (ma kicoyo i 1898), lalingo me koko ma yaro yo pi loyo pa Papa me dok cen keto i kom looro, dong tye maber tutwal; pien weko me yore pa Protestantism, ma ocake ki kweyo woko lok pa malaika acel i Spring pa 1844, ocake dong (i 1863) me donyo kacere i tung pa Protestant Adventism.

Kompuraim pa Pergamos kinyutu calo “balansi aryo” i “third seal.” Balansi aryo me pimo nyutu pimo ma pe atir. “Third seal” kelo i “fourth seal,” ma kinyutu calo “faras macol” me “tho”; ci gin bene nyutu goyo tho me jo me milijoni mapol ma papacy otimo i kare me “Dark Ages.” “Hell” obedo gin ma lubo “faras macol” pa papacy. Gin matime pa “third seal” ki “fourth seal” rom kwede gin matime pa kanisa pa Pergamos ki Thyatira. Kompuraim pa Constantine obedo tic ma odok-odok; eka “spirit” pa kompramis tye dong katic i gin matime pa kene pa Sister White, macalo ma obedo i cawa pa Paul ka owaco ni “mystery of iniquity does already work.” Woko i geno ma oyabe i keto papacy i kom obedo kare me gin matime ma odok-odok keken, kede ni “gin matime biro dwoko dok. Gin ma obedo con, biro bedo dok coki.”

> Awinyo dwon i tung lebi angwen waco ni, “Kipimo acel me witi pi dinari acel, ki kipimo adek me baali pi dinari acel; ci nen ni, pe i bal yie ki waini.” Ka en oyabo siil ma angwen, awinyo dwon me lebi ma angwen waco ni, “Bi inen.” Ci ka aneno, aneno farasi ma rangi ne ocod mapol; ci nyinge pa en ma obedo iye ne Tho, ci Piny me Mac odongo ki en. Omigi teko ikom but ma angwen pa piny, me nego ki panga, ki lacim, ki tho, kede lebi pa piny. Revelation 6:6-8.

James White onyutu gin ma moko me porofeti ma pe rwate i kom kanisa abiro ki mihuri abiro. Onyutu nyikwanyo ma ki bedo ki apaka ikom kanisa angwen ma acaki ki kanisa adek ma ogiko; ci dok bene, kit acel keken i kom mihuri angwen ma acaki ki mihuri adek ma ogiko.

> Wan dong owoyo yore pa kanisa, pa siilo, ki pa lewic, onyo jogi ma tye kic, kun gin rwate ka gicobo kare maromo acel. Siilo tye abiro i namba, ento lewic tye angwen. Kadong ber wa nen kany ni, ka ki yabo siilo ma acel, ma aryo, ma adek ki ma angwen, lewic ma acel, ma aryo, ma adek ki ma angwen ginongo me waco ni, “Bi ineno;” ento ka ki yabo siilo ma abic, ma abicel, ki ma abiro, pe tye dwon macalo mano me wongo. Pe bende kanisa adek ma agiki, ki siilo adek ma agiki, girwate ni gicobo kare maromo calo ma kanisa angwen ma acaki ki siilo angwen ma acaki girwate. Ento, macalo wa otyeko nyutu, kanisa, siilo ki lewic girwate ni gicobo kare maromo pi higa macok coki 1800, nyaka wacito i kare matin ma loyo odiyo me higa 100 pa kare ma kombedi. James White, Review and Herald, February 12, 1857.

James White pe omiyo ngec ni kit acel acel bene tye i trompet, ento tye. Trompet angwen me acaki en aye trompet keken, ento trompet adek me agiki en aye Woe adek. Trompet angwen me acaki nyutu kec pa Lubanga i kom Ruma me pagani pi cik me Sunday ma Constantine ocako i mwaka 321, ento Woe adek me trompet nyutu Islam. Woe aryo me acaki me trompet obedo keci i kom Ruma pa Papa pi cik me Sunday ma gicako i mwaka 538, ento Woe me adek me trompet obedo pi bal madwong me cik me Sunday ma bino macokcok tutwal.

Joseph Bates tiyo ki ngec pa jo me acaki ni kanisa adek me agiki obedo calo lamat acel me poko kanisa adek ma onongo tye i kare pa Millerite. Miyo dwong weng ma tye i coc ma keti kany, Bates keken omiyo.

> I piny weng, Rwot owaco ni: dul aryo ma tye iye gibotweyo, kede githo; ento dul adek obedo iye. Lubanga owaco ni obitero dul adek okinyi i mac, ka obipurokgi. Gin obikwac ne, en obiwinyo gi. En obi waco ni, ‘Gin jo na’; kede gin obi waco ni, ‘Rwot en Lubanga na.’ Dul mokwongo, Sardis, kanisa me nying kende onyo Babulon. Dul me aryo, Laodicea, Adwentis me nying kende. Dul adek, Filadelifia, kanisa ma ada atir pa Lubanga i piny keken, pien gibikelogi i buru pa Lubanga. Revelation 3:12; Hebrews 12:22-24. I nying Yesu, amito doki ni wuro woko ki bot jo Laodicea, calo ki bot Sodomu ki Gomora. Pwonygi pe adaa, kede tye me bwolo; kede gikelo gi i balo woko tutwal. Tho! THO!! tho ma pe otum!!! tye i ka wotgi. Poyo dako pa Lot. Joseph Bates, Review and Herald, volume 1, November 1850.

I historia pa Millerite, Sardis obedo kanisa ma onongo tye ki nying ni tye ngol, kono onongo otye otho.

> I co bot malaika me kanisa ma i Sardis ni: Gin man owaco en ma tye ki Roho abicel aryo pa Lubanga, ki nyota abicel aryo: An angeyo tic me in; in tye ki nying ni itye kwo, ento in otho. Revelation 3:1.

Jo pa Lubanga kare weng tye ki nying. Nyinge ma i kare me rek pa Ephesus dok i Pergamos, obedo Kristiani. I kare me lwak pa Papa (Roma), nyinge obedo Kanisa ma i cok. I kare ma kityeko cako “morning star”, John Wycliffe, nyinge obedo Protestanti. I cawa me agiki i 1798, jo Protestanti dong ocako dok cen i Kanisa Katoliki pa Roma. Gin weng ma ne mite con, obedo tem acel ma bonyutu ni, ka nino ki nying ma giyaro, pe gitye dok kanisa ma Lubanga oyerone. I acaki me 1844, ginongo tem ma bonyutu ni pe gitye dok kanisa ma gilwongo ki nying me lagam pa Kristo. Tito pa Eliya miyo cakita aryo ma piny piny tutwal pi gin man. Ka ginyutu kitgi matir, otyeko bedo tek pi jo Millerite i acaki me ngeyo ni jo Protestanti ginyutu ni ginyiko nyare pa Babilon. Ento jo Millerite con gitimo gin mane kacel, kacako kwaco cwinya woko ki kanisa magoro meno, i tyeko piny me lok pa lalar ma aryo. En ka meno otime tem mukato ma bi miyo jo Millerite me nyutu kitgi keken. Gin jo Filadelfia onyo jo Laodikia?

Jo Philadelphia gilubo Kristo i Kabedo Maleng Madwong loyo weng, ento jo pa Miller ma gikwero timo kamano onyutu kit pa Jo Laodikia. Kono, wanongo tami maber pi keto nying pa Bates me miyo kanisa adek nying calo ma gitye i cawa acel i lok acel keken. Lok man otyeko piny ii tung pa poropheti pa poko pa nyiri maleng abicel, ma Pwony pa Roho Maleng owaco bot wa ni otyeko piny i kore keken, kadong bino tyeko piny i kore keken.

> Lok me tam me nyako apar, ma i Matayo 25, bene nyutu gin ma otime ki jo Adventist. The Great Controversy, 393.

> Dok dok gicwalo an i lok me yubu pa nyiri apar, ma abic gitye ki wii maber, kede abic gitye ki wii marac. Lok me yubu man dong otyeko ki i rek, kede obino tyeko ki i rek, pien tye ki yore me tic ma pire tek pi kare man; boti, macalo ngec pa malak ma adek, dong otyeko, kede bi mede bedo ada pa kare man nyaka giko kare. Review and Herald, August 19, 1890.

Kanisa adek ma agiki ginyutu gi ma tye i woko ki muvimenti me Millerite calo Sardis, ento gi ma tye i iye me muvimenti ginyutu calo Philadelphia onyo Laodicea. Kanisa adek eni gin kinyutu i Buk pa Revelation wil me adek, ento kanisa angwen ma ocako tye i wil me aryo. Omiyo, ka Sister White kwayo lok me gin ma otime con i wil me adek pa Revelation, en tye kinyutu kanisa acel keken ma Joseph Bates otyeko nyutu con.

> “Aii, tito man obedo adwong tutwal! Jo mapol atika tye i kit me kwero man. Apeny matek latic pa Lubanga acel acel me yaro ki matek chapta adek pa Buk me Nyutu, pien iye kiketo nyutu kit pa gin matye i nining me agiki. Yaro matir maber rek weng i chapta man, pien kun lok man Yesu tye ka loko boti.” Manuscript Releases, volume 18, 193.

Kanisa adek ma onongo tye i kare pa lok me Millerite gidwogo doki i agiki pa Adventism. Joseph Bates onongo tye ka nyutu kit ma gin onongo tye ka timi i kare pa Millerite, kede onongo onyutu Sardis calo nyiri pa Babylon, ma kwena pa Malaika me aryo onongo okwaco botgi. Onongo tye ka waco ikom lweny ma tye anyim ikom thum pa lare matidi ma giluwo Kristo i Kabedo Maleng maloyo weng i ceng 22 me October, 1844, kede gin ma pe gicono woko aa ki Kabedo Maleng. Onongo tye ka temo lwongo jo Laodicea woko ki i mudho ma gikwano; kede piny manok mo me pe neno maber pa Laodicea, obedo pien William Miller oketo pire i kabedo pa ludito i yubu pa Laodicea. Man en lweny acel keken ma kiketo nyingone i kwena ma ocwalo bot Philadelphia.

> Nen, abimiyo joma i Sinagogu pa Satan, ma gi waco ni gin jo Yahudi, ento pe gin, ento gi waco lok me bur; nen, abimiyo gi bino woro i anyim ti mamegi, kede ginenge ni an ahero in. Revelation 3:9.

Peko me dini kare ducu kelo kit aryo pa jo woro, macalo ma otime i Apoya Madit. Twero ki luwic pa Protestantism dong kikwanyo woko ki i Sardis, pien gi odwogo i Rooma ki yubu mapore tek me bedo nyare pa Rooma. Twero ki luwic no ci obed ki i Millerite Adventism; ento tem macok coki bino yubo kit aryo pa jogi ma giyaro ni gin apok matin. Apok me adier ki apok ma pe adier. Bates obedo lanyut pa apok matin ma gilubo Kristo i Kabedo Maleng Madit. Lweny pa Bates obedo kwede jo Laodicea ma giyaro ni gin apok matin. Calo jo Philadelphia, lweny pa Bates obedo kwede Sinagoga pa Setan, dul ma giyaro ni gin jo pa Lubanga, ento gi waco bwola ki pe gin Yahudi.

Ka lok me poro opong pi kare pa agiki i agiki pa Adventism, bino bedo jo pa kica ma kiyero, ma kikwanyo piny i cawa me agiki i 1989, macalo kit ma ladit pa Ayahudi kikwanyo piny i yub pa Kiristo, ma nyutu cawa me agiki i gin mukato ma lamal meno. Ka gin mukato pa Kiristo otyeko nongo kare me odonyo i Yerusalem ki rwom madit, gin mukato me Ywak me Otum i cawa pa Millerite kityeko poro iye. Inspiration acelacel kito rwate alama me yo pa Musalaba ki Gonyo Madit me 1844. Yuda tedo calo jo Laodicea i gin mukato pa Kiristo, ki apostol obedo jo Filadelfia. Pi higa adek ki karacel i but Musalaba, jo Filadelfia, ma kityeko poro iye Bates, giyeto kwaco jo Laodicea woko ki i kanisa ma opoto, ma kityeko poro iye latic pa Yesu Yuda Iscariot.

I mwaka 1989, jo ma con kiyer pi keken oyweyo ler ma kiyabo, kiweyo gi woko. Ka yubu cwinya me acel me dwe 18 me July, 2020 obino, temo ocako i tung jo ma con gineno calo me lurot acel. Ento dul acel en jo Laodicea, ento dul mukene en jo Philadelphia. Macalo ni Judas otimo keken odong adek kwede Sanhedrin me ogabo Kristo mapwod pe iye kec, jo Laodicea i gin matime anyim 11 September, 2001, gibalo odii odong adek me dwogo. I cik me Sunday ma bino cokcok, obimonye ki adaa, calo Judas ma okoo iye yot, ni jo Laodicea tute ki jo Philadelphia. En i kare me kweyo ka poko tute ki ngano. Wa tye ka rwate dwogo ikare me kweyo en.

Gin ma adier man gineno keken ka wa bedo ki cwinya me yaro ni yo pa Bibul ma keken ma twero nyutu ki keto piny ‘adiera’ en “historicism.” Yo ma adier pe obedo preterism, futurism, dispensationalism, woke-ism, twero me gramatika onyo twero me kit me gin ma otime con, onyo yore mo mo pa boc me Setani. Tye lok ma ngene piny ma gicoyo bot latic me paro me cawa me 17 ma nyinge obedo Jean-Jacques Rousseau, ma gityeko wiro i yore mapol, ento yed pa paro ne en ni, “Bal tye ki rieny mapol, ento adiera tye ki acel keken.” “Adiera” obedo Alfa ki Omega ma en calo rieny ma oa ki i piny ma opwodho.

> Kare bene ki Bibul, ot me mwandu pa kica pa En. Pore pa adwogi pa en, ma malo macalo polo ka golo kare ma pe giko, pe gineno. Bot jo lobo mapol, Kristo keken obedo ‘macalo twolo ma oo aa ki piny ma olal,’ ki gi neno iye ‘pe ber mo me gimitone.’ Isaiah 53:2. Ka Yesu, nyutu pa Lubanga i dano, obedo i tung jo, lacwero ki Farisi gi waco bot En ni, ‘In en Samaritan, ki itye ki jok marac.’ John 8:48. Kadi bene ludoko pa En, mito keken pa cwinygi oremo gi, omiyo gubedo macuk me ngenyo En ma obino me nyutu botgi mara pa Woro. Man emomiyo Yesu owoto keken i tung jo. En gineno maber weng i polo keken. Thoughts from the Mount of Blessing, 25.

Gin me atir ma watye ka cwalo kombedi myero kinongo i kit ni medo pa atir tye ka medo dok dok i kare weng, ki loyo tutwal myero ngec wa ikom atir kiketo i kit pa Alpha ki Omega, kit ma Yesu nyutu paco pa jami ki acaki pa jami.

Kanisa ma angwen en Thyatira; en nyutu kare ma rwom pa Papa onongo tye katelo calo piny pa Rwot ma abich me porofesi pa Bibul, kare ma kanisa i lacer onongo tye i cing. Cing pa Isirayel me Cwiny i twero pa Babilon me Cwiny pi higni 1260 onongo kimino cal ki cing pa Isirayel ma pire tek i Babilon ma pire tek pi higni 70.

> “Kombedi, Kanisa pa Lubanga tye i twero me medo, kadi coko otum, tamo pa Lubanga ma lamal pi gwoko kwo pa dul jo ma olal. Pi kare mapol me nino, jo pa Lubanga giteko peko pa kigengo twero gi. Kobo Lok Maber i maler ne ogengo woko, kede kwer mapire tek kiketo i bot jo ma odii me dwogo cike pa dano. Pien obedo kamano, pany madit pa Rwot me kit maber ne macalo weng pe ki jo ma tye ticing iye. Jogi gikwanyo woko lere me Lok pa Lubanga. Oturo me bal ki kwena pa lobo ne pimo me kwanyo woko ngec me dini ma maler. Kanisa pa Lubanga i piny ne tye i lwak i kare madit man me yaro ma pe gonyo, calo kaka lutino pa Isirayel ne gitye i lwak i Babulon i cawa me bwalo.” Prophets and Kings, 714.

Higa 70 me cwayo piny i Babulon ki nyutu kwede Kanisa pa Thyatira. Kanisa pa Thyatira obedo adwogi pa nongo me cako eni; Pergamos ki nyutu nongo me cako ni. Pergamos ki nyutu kwede Constantine, ladit me lobo, ma oketo yubu kic kacel ki Kikristo. Cal ma nyutu yubu kic pa iye obedo yubu ceng. Pingo me Pica pi peko ma omiyo Israel me con gicweyo gi i cwayo piny pi higa 70 pa Thyatira en ni rwodegi ogero rwate ki kube kede nyika me yubu kic ma tye cinggi, i golo atir Lok pa Lubanga. Lubanga dok dok oko Israel pe gicake kede nyika me jo ma pe ngeyo Lubanga ma tye cinggi. Cikke Apar pa Lubanga, gin acel keken ma Israel me con kicwalo gi me gwoko, gengo matek yubu kic. Ka Lubanga okwako loyo i tung Moses i bur me got Horeb ka ocoyo kit pa iye, o mede oketo oko acel keken ma wa tye ka wuoyo kwede, doki aryo.

> En owaco ni, Nen, atimo kica: i anyim jo ni weng abi timo tim madito ma pe otime i piny weng, onyo i lobo mo keken; ci jo weng ma iyie itye gubineno tic pa Rwot, pien obedo gin me lworo madwong ma abi timo ki in. Gwokre cikke ma ami bot in tin: nen, abi wyeko i anyim in jo Amorite, ki jo Canaanite, ki jo Hittite, ki jo Perizzite, ki jo Hivite, ki jo Jebusite. Gwok ki in keken, wek pe itimo kica ki jo ma bedo i piny ma icito iye, wek pe obed lacam iyie: ento iguro woko wang kwergi, ituk calgi, itur yathgi: Pien pe iworo jok mukene; pien Rwot, ma nyingne aye Rwongo, obedo Rwot ma rwongo: wek pe itimo kica ki jo ma bedo i piny, ci gi cito bur ikom jogi, gi goyo kwer bot jogi, ci ngat acel lwongo in, in ikume ki me kwer ne; Ci in ikwane nyigagi pi luteny ni, ci nyigagi cito bur ikom jogi, ci gimi luteny ni gicito bur ikom jogi.

Dyer aryo Lubanga oyubu Isirayel me kare macon i pot buk man keken, kadong tye lok me nyutu mapol i Bibul pi cik ma omiya Isirayel me con ni pe myero gicako kica mo keken ki piny ma gikwero cal ma gicungore. Medo-ki meno ocake ki weko woko pa Isirayel me kare macon bot Lubanga ki twero me Rwot pa En i botgi. Ka gi mito rwot, Lubanga ogamo gi bedo ki rwot; ki cakke ki kare meno, rwot mapol weng, kadi atir rwot acel acel me dul apar me tung lyec, pe gilu cik eno. Cik ma lingo ni myero Isirayel obed keken ki obed mabwoyo ki piny ma gikwero cal ma gicungore, giyeko woko; ki weko-gi me medo-ki, ma con Constantine obedo cal pa ne, omiyo nyutu ne. Pergamos ki Constantine ginyutu boko cik me rwot pa Isirayel ma giketo wero cal i kanisa pa Lubanga. Boko cik ma ocake ki Rwot Saul ocoyo cal pa boko cik me kanisa pa Kirisito, ma omiyo ne obedo i cogo i Babilon me Laro. Lok me gintic maleng ma ocake ki Rwot Saul nyaka i cogo i Babilon, ginyutu ne cal iye kanisa me Pergamos. Cogo me cawa 70 ma oko con, en obedo kanisa me Thyatira.

Efeso tye calo kanisa ma ceto me mako Piny ma Lubanga ociko. Efeso tye calo kare pa Mose ki kwanyo woko pa Isirayel ki i bugo pa Misri.

> Bibilo ocenyo ki oribo kacel gin ma rwatte pa iye pi kare man ma agiki. Tim madit weng kede tic ma lamal maleng pa lok mukato me Cik Mabur otime con, kede kombedi tye ka pong dwogo pire kene i Kanisa i nino magi me agiki. Selected Messages, buk 3, 338, 339.

Lok ma kinyutu ki rwenyo pa Isirael woko ki Misri odwogo i cawa me agiki. Omio en bene odwogo i lok pa Millerite. Omiyo Dul White opaco lok en mapol ka tero ngec pa lok pa Millerite. Oyikone Cwiny-Opoto Madwong me 1844 ki cwiny‑opoto pa Jo Ebru ka gi tye i nyim Pii Mac, kun lweny pa Farao tye ka rwate ki tungogi. En bende oyikone lok pa rwenyo ki Misri ki kare pa Kristo; omio cwiny‑opoto pa jopuonj i kurus kinyutu calo cwiny‑opoto ma i Pii Mac, ma bende kinyutu calo Cwiny‑Opoto Madwong me 1844. Cwiny‑opoto ma i kurus kinyutu acaki pa kanisa pa Efeso. Kare pa Musa i acaki pa Isirael macon, ma kinyutu ki kanisa pa Efeso, bende kinyutu acaki pa Isirael manyen i kare pa Kristo. Lok aryo man duto kinyutu ki kanisa pa Efeso. Lok me kakare ma watye ka nyuto kany, i kare mapol kicwalogi i wang lobo ki Future for America; omiyo an atye ka miyo gonyo keken.

I gin ma otime pa Kristo, wanongo cako pa jo me cik manyen ma kitye ka yubu gi malo, ka jo me cik ma con ma kiyero kitye ka weyo gi woko. Gin ma otime pa Kristo obedo otum pa Isirayel ma con; kadok i gin ma otime pa kwanyo woko ki Misri i cako pa Isirayel ma con, ne tye jo me cik ma kiyero con ma kiweyo gi woko pi jo me cik manyen.

I rek pa Kristo, agiki pa jo ma kiyero con obino i mwaka 70, kede balo Yerusalem. I acaki, i kare pa Mose, jo ma kiyero con gi otho i tim pi mwaka 40, ci Joshua kede Kaleb gi obedo lajal pa jo manyen ma kiyero, ma kicayo gi me cwalo lok bot Piny me Kigamo, macalo kit ma apwostol me kare pa kanisa me Efeso gicwalo Injili bot piny weng.

Cako ki agiki pa Israel me kare macon, ki bene cako pa Israel ma kombedi, weng nyutu poko jo ma kiyero con dwoko obedo jo manyen ma kiyero. I waci pa lami kica aryo onyo adek, gin dong tek; ki rek adek magi me lami kica, acel acel nyutu yweyo pa jo ma kiyero con, ki lami kica magi gitye ki keto cing pa Alpha ki Omega, En ma nyutu agiki ki cako. Bi bedo jo ma kiyero con ma gikwanyo woko ka Lubanga donyo i kwon ki jo 144,000. Lubanga pe obedo lami cako pa kacac; En pe loko peke, ki lok pa En pe obale peke.

Kwanyo woko ki lobo Misri, kacel ki wot me lweny ma Lubanga otimo ki yore pa Yosua, ki nyutu kwede kanisa pa Efeso; ento Efeso onongo ki tito ni obino cego hera ne me acaki. Ka Yosua otho ki kikume iye, dul mukene obedo piny, ma oketo calo kare ma ki nyutu kwede kanisa pa Simirna. Tic maber pa Yosua me yweyo Piny me Lagam pe otyeko opong, pien jo ne giporo pire kede ki giweyo woko tic ma ki miyo Yosua. Gi cego hera megi me acaki. Kare meno omede anyim nyaka Israel owere Lubanga, ki Samuel oketo moo iye Saulo pi bedo rwot; ci kelo i kare ma ki nyutu kwede kanisa pa Pergamo.

> Ngec obino bot Smyrna, kanisa ma i Asia Matidi, kacel bende bot kanisa pa Kristiani weng, i ikare me abicel aryo ki adek. Obedo kare ma yore pa joma pe gene Lubanga tye ka temo me agiki pi bedo lamal i lobo. Geno pa Kristo opime piny ki oyoto ma lamal, nyaka en openge i lobo weng. Jo mogo okwako geno pa Kristo pien cwinygi oloke; jo mukene, pien lok me tam ma gigamo gi iye tye ki teko madwong; ki jo mukene, pien gineno ni kit me yore pa joma pe gene Lubanga tye ka golo tekone, kede paro me tic omiyo gicako acel bot tung ma okwaco ni obinongo gudo. Kit magi ogoyo piny bedo pa mwoyo i kanisa. Roho me Poro, ma gutye kwede matek i kanisa pa apostol, ocoyo woko ma anyim anyim. Man obedo lagam ma kelo kanisa ma kikweyo pire iye i bedo acel me geno. Ka poropeta maler pe dong tye, lok me yore ma pe maler oyweyo piny ki oyoto; filosofiya pa joGiriki omiyo nyutu marac ikom Coc pa Lubanga, kacel ki bedo maler pire kene pa joFarisi pa con, ma Kristo otamgi matwal, dok onenre i kind kanisa. I ikare me abicel aryo ma onongo otur anyim tin pa Konstantini, gicweyo nyono pi balo gi, ma ci i abicel aryo ma obedo kono, gipong weng. I kare man, tho pi geno ocako bedo mamit i kabedo mapol i Lwak pa Roma. Kadi en nen calo mabeco, ento en adok maler keken. En obedo adwogi me kube ma otye i kin joKristiani ki jo ma pe gene Lubanga.

> I piny pa Loma, dini pa piny weng giyeyo ne; ento jo Kristiani pe gin piny, gin keken yore me dini i kabila ma gipeke. Eka, ka gimede ki kwero dini pa kit jo weng, ka gicako temo i mung, ki gipungo woko pire kene ki yore ki kit tic pa lun mamegi ma tye macok ki gi, ki lwete mamegi ma kiromo tutwal, lawo ma pe yaro Lubanga gikwene gine, ki kare kare gikweko gine. Kare kare, gine keken gicako kelo kweko i wanggi, ka i wii pa lalo pe tye cwiny me geco. Me nyuto rwom man, lok me cawa omiyo lok ne matut ikom kit ma lawo omako kwo pa Cyprian, Bisop me Karthage. Kun gikwano candoc ma kimiyo ne, okere me ducu owoto ki i dul madit pa jo Kristiani ma gityeko winyo, ma ginywako ni, ‘Wabin tho kwede.’

> Kit cwinya ma jo ma giyaro ni gin Kristiani mapol ogamo kwede tho, ci kadi bene ka pe mitore, gimiyo twero pa lobo kwero i gi, romo bedo ni obedo ki mede madit i keto cik me yubu i mwaka 303 A.D., ma rwot madit pa lobo Diocletian kede lati ne Galerius giketo. Cik en obedo pa piny weng i cwinya ne, ki gicwako ne ki matek mapol onyo manok pi mwaka apar. Steven Haskell, The Story of the Seer of Patmos, 50. 51.

Ata Smyrna obedo acel ki i kanisa aryo ma pe gicamo keco ki bot Rwot, lok me con coyo ni, ikare meno, i jo ma gikwanyo kwo gi tye acel acel ma mitgi onongo obedo pa dano, to pe pa Lubanga. Buk me Judges cako ki nyutu tho pa Joshua, ki i buk tye lok acel ma ki nwoyo coyo dogo aryo, ma coyo lok me con pa jo me yubu. Kare ma lok meno ki nwoyo coyo odoco, obedo lok me agiki me buk. Lok me acaki me buk nyutu agiki pa Joshua, ki lok me agiki me buk rwako pire tek pa lok me con.

> Bang tho pa Joshua, obedo ni nyith Israel gipenyo Rwot, gi waco ni, “Ngat mane obimallo pi wa i bot jo Kanaani mokwongo, me lwenyo ki gi?”... Ikare meno pe tye rwot i Israel, ento ngat acel acel otimo gin ma otir i wang pa iye keken... Ikare meno pe tye rwot i Israel: ngat acel acel otimo gin ma otir i wang pa iye keken. Judges 1:1; 17:16; 21:25.

Calo i tito pa Smyrna, ‘wan keken’ obedo lok madwong ki cake nyo i otum. Pien pe gi rwot, gimoko wic ni gubetimo gin weng ma gi yero. Bedo ka pe tye loyo, en aye ma Haskell onwongo i tito pa Smyrna, ma ki luro kwede ni pe tye Tipu pa Lagony ma tye ka tic. I tito aryo, bedo ka pe tye loyo omiyo yo ni gimoko wic ki kit me mito pa dano keken. Ephesus luro kwanyo woko ki Misri. Tito ma ki coyo i buk me ‘Judges’ ki luro kwede kanisa pa Smyrna. Cok ki Rwot Saul nyo i butu pa Babylon, en ki luro kwede kanisa pa Pergamos. Ki butu i Babylon ki luro kwede kanisa pa Thyatira.

Rwate ki gin ma jo macako o nyutu, tye kit aboro-ki-adek me ribo i kanisa, i muhuri, ki i tarumbeta, ki kanisa aboro ma i acaki i lok me kit kwo pa Israel me kare me con cako ki lwat Ijipt, ki gitieko ki lwat Babulon, pien Alfa ki Omega kare weng nyuto ni agiki rwate kwede acaki. Kanisa aboro ma i acaki i lok me kit kwo pa Israel me kare manyen cako ki bedo pa Yahudi i kom twero pa Lomaroma, ki kanisa aboro gitieko ki bedo pa Yahudi me cwiny i kom Roma me cwiny pi mwaka 1,260.

Ma orwate ki Thyatira en Sardis; ocako ka gi bino ki woko i cogo pa Babulon ma Thyatira onongo nyutone. Sardis obedo kanisa ma onongo tye ki nying ni tye ngima, ento pe tye ngima. Nyutu pa gi ni tye ki ngima obedo bwola. Ma pire tek, i bot kanisa abiro weng, en nying “Sardis” keken ma pe tye ki maana. Gityeko miyo “Sardis” ter malubo ikit me mere ki i lok me coc, ento pe tye ki ter me nying ne ma orwate ki koc pa nying keken. Tye ki nying, ento pe tye ki maana.

> Ento Tempu ma aryo pe okeme ki acel i lamal; kacel ki mano, pe ocweyo maler ki alama ma ki neno me bedo pa Lubanga ma orwate ki Tempu ma acel. Pe tye anyutu me twero ma loyo kit dano me nyutu cako ne. Bul me lamal pe oneno me oyup kabedo maler ma kiyubo manyen. Pe bene mac ma bot polo obalo piny me koyo woko misango ma i kidi me misango. Shekina pe dong obedo i tung kerubim i Kabedo Maler Maloyo Weng; Sanduku me Lagam, Twol me Kica, ki Lapiya me Lagam pe kiromo nongo gi iye. Pe bene dwon mo obolo ki bot polo me yaro bot Jadolo ma penyo mit pa Jehova.

Ingec bot golo gi i Babilon, gi yiko odoco Jerusalem ki hekalu. Ci gi nongo nying odoco, pien Lubanga onongo okwero ni obiceto nying pa En i Jerusalem. Ento nying pa En nyutu kit pa En; ki pe bedo pa En pire tek botgi onongo nyutu ni, i adwong, gi onongo ki nying ma nyutu kwo, ento pe dong gi tye ki bedo pa En ma kelo kwo. Gin weng ma gi onongo nongo obedo lok me lara keken kacel ki walo.

Dwon ma agiki i Sardis owaco ni Elija obino mapwod pe obino cawa maduŋ ki marac pa Rwot. Bot Isirael macon, okwalo Yerusalem piny ne obedo cawa maduŋ ki marac pa Rwot. Pien kamano, Dul White olwongo okwalo Yerusalem piny i AD 70 calo rangi me cawa maduŋ ki marac pa Rwot, ma ki poko calo bal abicel me agiki. Kanisa pa Philadelphia ocake ki dwon Yohana Bapatisita ma owuwo i pat, kono poko calo dwon William Miller. Dwon Yohana Bapatisita ki William Miller ne gicwalo kwena pa Laodicea bot jo ma gicwako ni gin ber weng, i kare ma gin rac weng. Yohana Bapatisita ki William Miller gicwalo loke i tie me yot. Kwena ma bot Sardis ne ni: “tede tye nying macokcoki, bene i Sardis, ma pe gilupe dera gi; ci gibiro woto ki an i dera macol: pien gi rwate.” Yohana Bapatisita ki William Miller ginyutu gi ma gubino ki i kare ma kikobo calo Sardis, ki gubedo jo ma rwate me woto ki Kristo.

> Alufu mapol gutelo me ogamo adier ma William Miller otito, ki Lubanga otyeko okwanyo latic pa En ma tye i cwiny ki i twero pa Elija me tito lok. Calo Yohana, ma obino anyim pa Yesu, jo ma otito lok man ma dut gineno ni myero gi keto turu i pur pa yago, ki lwongo jo me cweyo tici ma rwate ki dwogo. Lok pa gi onongo oketo cako cwiny ki loyo matek i kanisa, kacel ki nyuto kit pa gi ma adier. Ka lunyodo ma dut me woto oko ki poto ma bino ocoyo, jo mapol ma onongo gityeko kube ki kanisa ogamo lok ma kelo kwedho; gineno dwogo woko pa gi, kede oyo ma rac me dwogo, ki peko madit i cwiny, gipukore piny i nyim Lubanga. Kede ka Roho pa Lubanga obedo i wi gi, gi konyo me coyo dwon ni, ‘Bworo Lubanga, kede mii yegi bot En; pien saa me bura pa En dong obino.’ Early Writings, 233.

Kanisa abic aryo me Apokalipisi giketo calo tuk me Jo Apostol nyo i dwogo bino me aryo pa Kirisito, ki kanisa abic aryo bene giketo calo tuk me Israel me con ki i cawa pa nabi Musa nyo i bino me acel pa Kirisito.

> Peko ma otime bot nyith pa Isirayel, ki kitgi ma gitye kwede ka pud Kristo obino me acel, ginyutu kit ma jo pa Lubanga tye kwede i temgi ka pud Kristo obino me aryo.

> Matego pa Satan tye kacweyo pi wa, macalo atir atir calo ma gikweyo ne pi nyith pa Israyel kapok gidonyo i piny Kanaan. Wa tye kadwoko tuk ma otime con ikom jo meno.

> Gin matime i kare megi myero obed ciko ma tek bot wa. Pe myero wa paro con ni, ka Rwot tye ki ler pi jo pa iye, Setani obi bedo ka pe timo gin mo, ki pe obi temo gengo gi me yudo ne. Wabed ki ceko ni pe wa kwer ler ma Lubanga cwalo, pien pe bino i kit ma cwiny wa mito. Ka tye jo mo ma pe neno ki yero ler pire kene, pe gi gengo jo mukene.

> Acojo polo ki piny me yubu kombedi bot in, ni an ater i anyim in ngima ki tho, ogwedi ki kwer; ento yero ngima, pi in ki nyith in gibedo; pi iromo amaro Rwot, Lubanga ma in, ki iromo winyo dwone, ki iromo medde ki en; pien en aye ngimami, ki boro me nino in; pi ibedo i piny ma Rwot ocikke bot ladit in, bot Abraham, bot Isaac, ki bot Jacob, me omiye gi.

> Wer man pe obedo lok me gin ma otimore con, ento obedo porofeci. Kun ocoyo tic ma lamal ma Lubanga otimo kwede jo pa en con, bende onyuut anyim gin ma dit ma biro time, agiki me loyo pa jo ma tye ki geno, ka Kristo obi dwogo cawa aryo ki teko ki kiti madongo.

> Apostol Paulo nyutu atir ni gin matime ki Jo Israel i yoregi me wot kicoyo pi ber pa jo ma tye bedo i cawa man pa piny, jo ma agiki pa piny obino i komgi. Pe wa paro ni peko ma wa tye kwede obedo matin maloyo pa Jo Hebru; ento obedo madwong loyo. Healthful Living, 280, 281.

Golo woko ki i Misiri kinyutu ne ki Kanisa me Efeso, ki i gin matime con cal me Kanisa me Efeso onongo en Yosua. Ka gin ma Obanga ogolo woko ki i Misiri pe giromo lego tem apar ma obedo acel ki acel, Ladit Obanga ogolo woko singruok ki bot lajito cik, omiyo Yosua kacel ki Kaleb.

> Waci botgi ni, “Kakare, macalo an tye ka bedo, Rwot owaco ni: macalo un owaco i winyona, an abi timo botu badi. Ringo pa wu giboto i lacar man; kede gin weng ma kicono botu, ka pire kene, aa ki mwaka abicel kede malo, ma gi gikwena bot an. Pe u bidonyo i piny ma an ogamo ni abi weko ubedo iye; ka i weko Caleb, wod Jephunneh, kede Joshua, wod Nun.” Namba 14:28-30.

Sista White nyutu ni Yosua ki Kaleb obedo mere me jo “ma agiki me lobo obino i wii gi,” ma “gitimo kica ki Lubanga ki kom sakarifi.”

> Lok me mukato man ki coyo ne pi ciko wa, wa ma ogiko pa piny obino iwa. En tyen mapol romo ni, kombedi jo pa Lubanga gidwogo rwate i tuk ma nyithindo pa Isirayel okwanyo! En tyen mapol romo ni, gikoko ki gikwero! En tyen mapol romo ni, ka Rwot miyo gi cik me yabo anyim, gicako dwogo i tung chien! Laloc pa Lubanga tye ka pece pi jo calo Caleb ki Joshua, jo me adwong ki geno mape opuk. Lubanga lweto jo ma bime miyo piregi bot en wek opong gi Lamo ne. Laloc pa Kricito ki pa dano weng mito jo ma kileyone, jo ma gimiyo piregi piny, jo ma bicego woko ki kambi, giywayo nyodo. Wek obed jo me teko, jo ma dwong cwiny, ma rwate pi tic madwong ma maler, ka giketo dul kwede Lubanga ki cobo. Review and Herald, May 20, 1902.

Singruok ma kiyiko odoco, macalo ma kinyutu ka kiyiko odoco singruok ki Joswa ki Kaleb, obedo singruok ki 144,000 kacel ki jo mapol tutwal. Kiyiko odoco kadong jo yero pa singruok ma con kigolo gi woko ki Lubanga, kicwako cing ni gibiro tho i thim. Singruok ki 144,000 otimore i kare acel keken ma jo yero ma con kigolo gi woko.

Nyinge Efeso nyutu ni “ma kimito”, kacel ki tic ma Yosua kacel ki kanisa me acaki otyeko timo, obedo “ma kimito.” Ka Yosua oyubu jo pa Lubanga i Piny ma Lubanga ogamo pi omigi, ocako ceto kun loyo. Kido acel rwate kwede kanisa pa Efeso, ki kinyutu kwede faras ma twol ma ceto kun loyo. Man tye atir bot Yosua kacel ki kanisa pa apostol. Kido acel rwate kwede kanisa pa Efeso i Israel me con kacel ki Israel me kombedi.

Smyrna obino ki lok "myrrh", ma obedo mafuta ma kitiyo kwede me yiko cing pa jo ma otho. Muhuri me aryo kityeko nyutu ne ki faras marabuor, ma kimiyo ne "tong madwong" kede "twero" me "kwanyo kuc ki i piny", ma nyuto ni i gin matime con "jo bi kwanyo ngima pa kene-kene." Muhuri me aryo rwate ki kanisa pa Smyrna, kede nyutu twero ma kimiyo jo ma lwenyo ki Lubanga, ma weyo gi me loyo ki kwanyo ngima pa jo Lubanga. Man otyeko timre i kare ma obino malubo kanisa pa Apostol, kede bene i gin matime i kare pa Lacem. I gin matime aryo, Lubanga oweyo twero pa jo mape obedo i iye jo Lubanga me kawo lweny ki tho i wi jo ne. I kanisa pa Apostol, lweny man onongo ocako ki weko dini pa Kristo, ma i kare ma con pa Ephesus onongo pe twero ngolo ne ka okelo Injili bot piny weng. Cik ma oketo cwiny pa jo ma lwenyo ki jo Lubanga i kare pa Lacem orime ki gin ma otime con i kare pa Ephesus, kun Lubanga onyuto teko ne ikom Misri kede piny mukene ma ocelo, ma Joshua onongo kitiyo kwede me loyo gi. Muhuri me aryo rwate ki kanisa pa Smyrna i Israel me con kede i Israel me kombedi.

Lok ‘Pergamos’ nyuto ‘ot ma kicwalo cing maber’; ka con nyutu ot pa rwot. Lagony ma adek rwate ki Pergamos, kede nyutu lok pa kare ma yubu pa dano kitye timo ki rwodi pa piny, ma rwake ki yubu pa Lubanga. En aye, pim onyo yubu ma kinyutu kwede kipimo ‘aryo’ ma pimo ‘ngano’, ‘shaayiri’, ‘mo me yie’ ki ‘waini’, yer twero pa rwot pa dano, ma kare weng tye ki bal ikom yubu pa Lubanga. Po iparo ni pim ma atir onyo pimo ma atir pe mito kipimo aryo. Kipimo aryo nyutu yubu ma pe rwate.

"barley" obedo lameny pa mii me "first fruit" i cer pa Pasika, "wheat" obedo lameny pa mii me "two wave loaves" i cer pa Pentekos. "oyil" obedo lameny pa "Lacic Maleng," ki "waini" obedo lameny pa pwonye. Pergamos i kare pa Israyel me con obedo kare pa rwot pa Israyel ma gi timo kompromais, ma gicwalo kwer bot kit me lamo pa Lubanga ma gitito gi Pasika, cungi i kare pa Pentekos. Ada pa Lok pa Lubanga gitito gi "waini" ki "oyil." I Israyel me con ki i Israyel me kombedi, Kanisa pa Pergamos obedo kare ma Setan temo timo gin ma pe onongo romo timo ki yeko remo i gin ma otime con ma gitito ki Smyrna. I Pergamos, Setan onongo temo balo dano pa Lubanga ki ada pa Lubanga ki kompromais, pe ki yeko remo macalo ma gitito i Smyrna. Kompromais pa rwot pa Israyel me con tito kompromais pa Constantine i Israyel me kombedi.

Thyatira nyuto “misango me duogo cwiny” ki nyutu roho me githo pi nying pa Lubanga, ma Lubanga miyo bot jo pa En ma githo pi nying pa En. Misango me duogo cwiny nyutu mit me tic bot Kristo i peko matek, macalo kit ma onongo kilango ki Daniel, Shadrach, Meshach ki Abednego i kare me lego gi i piny me woko pa higni 70; kadok bende nyutu misango pa Waldensians, Huguenots ki mukene ma gikwanyo keca, giketo i jele, giyaro nyinggi, ki githo gi piny ki teko pa Papa i tari pa higni 1,260. Muhuri ma angwen rwate ki kanisa me Thyatira, ki nyutu yubore ma Babilon me giko kare otimo bot Israel me giko kare, ki yubore ma Babilon me kombedi otimo bot Israel me kombedi. Tari pa lego aryo cako keken ki woko ki adiera, ma ruodhi pa Israel ki Empera Constantine gicut; gin aryo guyabo yo pi kare ma Thyatira nyutu.

Sardis pe tye ki gin ma rwate ki nying ma oyaro ni en tye kwede; ento yaro-nying ne pe adier. Bedo pa Shekinah pe onen con peke i Hekalu me aryo. Bedo pa Kristo pe onen con peke i kit ma otime con pa Sardis. Yubo pa kare me otum, i gin atir, obedo calo wot ma ocako odog-dog, wot anyim acel, ento dwogo aryo. Tic ma kit ma otime con pa Sardis myero otim i Yubo me Protestant pe otyeko peke.

Philadelphia nyutu her pa owete, ci pe twero iher owete mamegi ka pe iher Lubanga me acel.

> Ka dano owaco ni, “A mito Lubanga,” ento otamo lami ne, en ngat ma goro; pien ngat ma pe omaro lami ne ma oneno, dong otwero nining omaro Lubanga ma pe oneno? Kede cik man wan omako ki bot en, ni: ngat ma omaro Lubanga, obed omaro lami ne bende. 1 Yohana 4:20, 21.

Philadelphia nyutu kanisa ma ohero Lubanga, ci pi kamano pe tye yiko onyo yaro ma keti i kom Philadelphia.

> Pi malaaika pa kanisa i Philadelphia, coc: Gin man waco en ma maleng, en ma adaa, en ma tye ki laki me Dawudi, en ma yabo, ki ngat mo pe twero lora; en ma lora, ki ngat mo pe twero yabo. Atye ngeyo tic mamegi: nen, aketo i iwi in wang ot me yabu, ki ngat mo pe twero lora; pien i tye ki twero matin, ki igwoko lok pa an, ki pe iyubu nyinga. Nen, abi timo jo me sinagogi pa Satan, gin ma gicako waco ni gin Yawuudi, ento pe gin, ento gi kwena; nen, abi miyo gi bino pak i iwi tiŋgi mamegi, ki gineno ni an amaro in. Pien igwoko lok pa tyen cwinya, an bene abi gwoko in ki saa me tem, ma obino iwi piny weng, me temo jo ma bedo i piny. Nen, abi bino oyot oyot: gwok maber gin ma i tye kwede, pi ngat mo pe okwanyo kurona mamegi. Ngat ma oloyo, abi timo obed latiang i templo pa Lubanga na, ki pe obiro aa woko; kacel abi coc i iye nying pa Lubanga na, ki nying pa pach pa Lubanga na, ma en Jerusalem manyen, ma obito piny ki i polo ki bot Lubanga na; kacel abi coc i iye nyinga manyen. Apokalipisi 3:7-12.

Gimiyo Philadelphia “laa pa Dawudi”, kadong i gin me Philadelphia i Isirael ma con gimiyogi Wod pa Dawudi, ma nyutu, i kin jami mukene, cik me porofeti pa “Alfa ki Omega”, ma acel ki ma agiki. Laa meno nyutu yore me tic me “Historicism.” I kare ma kanisa pa Philadelphia nyutu i agiki pa Isirael ma con, Lacoyo keken me porofeti pa Bibul obedo laa. I kare ma kanisa pa Philadelphia nyutu i gin me Millerite, gimiyo William Miller laa. I gin aryo meno Kirisito ogamo kwede Yudaya ma gicano ni gin nyithindo pa Abraham, ento pe gin. Miller bende ogamo kwede Protestanti ma gicano ni gin Yudaya me Roho, ento pe gin.

> Ngat ma tye ki wito, myero owinyo gin ma Lacwinya owaco bot kanisa. Revelation 3:13.

Nying Laodicea nyutu ni jo ma kiburo, ci Jo Laodicea, jo Yudaya i cawa pa Kristo, guburo i agiki i 70 AD i kare me balo Yerusalem. Bura me agiki pa Protestant ma okwoko woko omede i peko me cik pa Nino; ento giyudo buragi ka gikwanyo ngec pa lacak ma acel i acaki pa 1844, ci kun kigoyo nyinggi ki Nyasaye ni “nyako me Babulon.” Protestant ma ogoro woko magi gin cal ma nyutu Laodicea pa Adventism i cawa me agiki pa bura me yenyo.

Kombedi, wan dong oyubo woko maber yo mapol mapol ma kric aboro me Apokalip ki ngeyo gi ki atir calo alama me lanabi, ci eka gitiyo kwede i yo me lanabi. Ento gin myero ki ngeyo gi ki atir kede gitiyo kwede i kit pa cik me lanabi "ma omino wa ki twero madit ma loyo weng."

Lok bot kanisa abiro obedo lok ma kigi miyo bot kanisa abiro ma tye i cawa ma John ocoyo lokgi. Lok bot kanisa abiro omiyo kwero ki ciko pi kanisa weng i cawa weng. Lok bot kanisa abiro omiyo kwero ki ciko pi jo me Kristo acel acel i cawa weng. Kanisa abiro nyutu lok me kit ma otime i yore me Kristiani, cok ki cawa pa apoostol dok obedo i giko me lobo. Kanisa abiro bene nyutu lok me kit ma otime i yore pa Israel ma con, cok ki cawa pa Mose dok obedo i ogoro woko Jerusalemu i 70 AD. Kanisa abiro twero kinyutu gi ki tiyo kwede, ka i nyutu maber pire keken ma tye i kin kanisa angwen me acaki ki kanisa adek me agiki.

I bot apulikesen pa poropheti mapatpat 6 ma watye ka cweyo, apulikesen ginge keken bene gitye ka nyutu i seals 7.

Wa bi yubo i kom gin adwogi magi i nyig lok malubo.

Back to Articles