Article

# Ma aboro obedo me abiro - Namba acel

Ruma aryo pa Miller

Author

Jeff Pippenger

Published

September 13, 2023

Formats

PDF
Word

William Miller oketo ngec me poropheti ne i kit me dul me twero aryo ma loro piny, ma ocimo maber ni gin Rome ma jo ma pe geno Lubanga ki Rome pa Papa.

> William Miller, ka ocweyo yore me tito mamegi, oneno i gabo me coc apokaliptik mapol tema ma dong dong piny me lweny i kind jo pa Lubanga ki ludira gigi. I yeny mamegi ikom twero me yubu jo pa Lubanga ki cawa weng, ocweyo tam me gin marac aryo, ma kicimo ni: paganism (gin marac me acel) ma nyutu twero me yubu ma tye ki woko pa kanisa, ki papacy (gin marac me aryo) ma nyutu twero me yubu ma tye i wang kanisa. Tema me gin marac aryo aye ma omino kit pa tito me poropheti mamegi mapol ma omede con. P. Gerard Damsteegt, Foundations of the Seventh-day Adventist Message and Mission, 22.

Jo me ngec pa Lubanga i Adventism giyie ni kit me yiko lok me lanen pa Miller obedo twero aryo ma yubo piny opuk me paganism ki me lwak pa Papa, kadi obedo ni gino giparo ne keken calo nyutu pa gin matime me Millerite, ento pe calo gin atir ma Lubanga omiyo ne.

> Lubanga ocwalo malaika pa En me cweyo cwiny pa lalim acel ma pe onongo o geno Baibul, me lawo ne me yeny lok me porofet. Malaika pa Lubanga gibino bot dano ma kiyero kare kare, me lawo pwecne ki yabo i ngecne lok me porofet ma kare weng onongo obedo otum bot jo pa Lubanga. Cako pa rek me adiera omiyo ne, ci olawo ne mede me yeny keng acel ki acel, nyaka ne oneno Lok pa Lubanga ki lacim ki yaro. Kany oneno rek me adiera ma opong maber. Lok meno ma onongo oparo ne calo pe ki rwate ki Roho Maler, kombedi oyabi i wangne i ber ne ki dwongne. Oneno ni but acel i Baibul yubu but mukene; ci ka lok acel onongo ogeng iye i ngecne, onyono i but mukene me Lok gin ma oyube ne. Oyaro Lok pa Lubanga maler ki cwiny maber, ki paro dwong madit ki lworo madit. Early Writings, 230.

Sister White owaco atir ni “lacar pa en” obedo Gabriel.

> Lok pa malaika, ‘An aye Gabriele, ma atye i wang Lubanga,’ nyiso ni otye ki kabedo me pako madit i yubu pa polo. Ka obino ki kwena bot Daniel, owaco ni, ‘Pe tye ngat mo ma obedo kwede an i gin eni, ka ce pe Mikael [Kristo], Lwak wunu.’ Daniel 10:21. I kom Gabriele, i Buk me Yabo owaco ni, ‘O ceno ci oyabo ne ki malaika ne bot laticne John.’ Yabo 1:1. Kede bot John malaika owaco ni, ‘An aye latic tung kwede in, ki owot wuni lanabi.’ Yabo 22:9, R.V. Tam ma pire tek—ni malaika ma mede ki Wod Lubanga i yubu me pako madit, en aye ma kiyero me yabo con pa Lubanga bot jo me richo.

“Tamo ma lamer—ni malaaika ma bedo i tung’ pa Wod pa Lubanga i yabo, en keken ma kiyero me yaro tam pa Lubanga”—odonyo i wiye pa William Miller. Pe Gabriel kende, ento malaaika mapol giwote wiye i ngec me pore “ma kare ducu obedo i butu bot jo pa Lubanga.” Gabriel ki malaaika mukene giwote Miller ka okwane Bibul ki lawote kacel, cako ki Genesis, wot anyim. Ka man gi, giwote en i pore me cawa ma loyo ducu i Bibul, ma obedo “cawa abiro” (higa alufu aryo mia abic ki piero aryo) i Leviticus piero abicel, mapwod pe giwote en i “nino alufu aryo mia adek” pa Daniel, bab aboro, cing apar angwen.

> En dong, amiyo weng na i lamo ki i kwano Lok pa Lubanga. Acimo ni acowoko tami weng ma anongo ki con, anyutu Lok pa Lubanga kwede Lok pa Lubanga, ci anyubo kwede i yore ma orumu ki ma matyer. Acako ki Genesis, ki akwano rek ki rek, pe acito mapatpat, ento acel acel ka ngec pa but ma but opoto maber, ka ma okete an pe abedo ki kec pa cwiny i kom mistisim onyo konadikson mo keken. Kaber aneno gin mo ma pe peka, tic na ne en ni anyutu kwede ki lok weng ma rwate kwede; ki kony pa CRUDEN, anyang lok weng pa Buk pa Lubanga ma iye ononge lok madito mo i but mo ma pe peka. Eka, ka amiyo lok keken pire odonyo i kom jami me lok me coc, ka neno na ocake rwate maber ki lok weng ma rwate kwede i Buk pa Lubanga, dong okebedo peko. I yore man anyubo Buk pa Lubanga, i kwanone me acaki, pi cawa macalo aryo, ki agamo dwoko ni en keken obedo lunyutu pa en keken. Aneno ni, ka anyutu Lok pa Buk pa Lubanga ki giko, poropesi weng, ka i tung keken ma gityeko tiem, gityeko tiem calo keken; ni figar, metafor, parabol, similituid, acel ki acel me Buk pa Lubanga, obedo ni kata giyubu i kor megi makwongo, onyo lok ma gityeko waco kwede gicweyo pire i but mukene me Lok; ci ka giyubu kamano, myero gin onen calo keken kaka giyubu kwede. Dong agamo ni Buk pa Lubanga obedo sistim me ada ma oyaro, ma gicwalo maler ki oyoto, ni “dano ma tye i yo, ka bene obedo pe loyo, pe myero obale i iye.” ...

> Ki yenyo mapol Lok me Lubanga, an agamo ni cawa 7 pa lwak pa jo ma pe aye Yawudi myero cako ikare ma Yawudi otyeko bedo piny megi pire kene, ikare me cagim pa Manase, ma jo me yiko kare maber gicimo ne i B. C. 677; ni ceng 2300 ocako kede cabit 70, ma jo me yiko kare maber gicimo ne i B. C. 457; ki ni ceng 1335, ma ocako kede kwanyo woko “the daily” ki keto woko gin ma pe rwate ma kelo piny bedo piny ceke (Danyel 7:11), myero gicime ki keto lwak pa Papa, lacen ki kwanyo woko tim me kwer pa jopagani; ma, ki kit ma jo me coc pa lok me cawa maber ma onongo atemo penyo gi, gicimo ni myero ocake i mukene ki A. D. 508. Ka wapimo kare magi weng me porofeti ki cawa ma jo me yiko kare maber gicimo ne pi gin ma romo pimo kwede, gin weng gubino gutumu pire kene, mukene ki A. D. 1843. Omiyo, i 1818, i agiki me higa aryo me kwan pa Lok me Lubanga, acwinyone tek ni, i kare maromo higa 25 ki aa ki kare meno gin weng me kit ma obedo wa kombedi gubino gutyeko woko... William Miller's Apology and Defense, 6, 12.

Cik me nyutu me agiki nyutu ni gin ma kinyutu agiki obedo ma tek tutwal; ci gin ma kinyutu agiki i Buk me Fwenyruok kapita acel, rek acel, obedo yore me cwalo lok ma Wuoro tiyo kwede ka Omiyo Yesu lok, ma keken Omiyo malaika pa En, ma keken Omiyo nabi, ma keken cono woko ci ocwalo bot kanisa megi. Ka Adventism okweko tic ki fweny pa William Miller, pe kacel keken okweko tindruok megi, ento bene okweko yore me cwalo lok kene madito ma omiyo Miller poyo ngec pa en; ci bene okweko yore ma obedo keken kende piny ma ngat aye romo kwede me ngeyo maber Fwenyruok pa Yesu Kristo ma kiyabo cok coki mapwod pe kiloro kare me tem.

Miller otyeko me ngeyo ni kare abicel pa Levitiko ocako i 677 BC. Pe otime nyaka i 1856 ma Rwot otiyo ki Hiram Edson me nyutu ni yubu pa kare abicel bene otimo i kom dul apar me i tung maloyo pa Israel. Rwot onongo tye ka temo me medo ngec pa kare abicel, ma rwate ki nongo pire-tek pa Miller ikom kare abicel, ento loyo kwede maber tutwal. Ento i 1856, ler ma Hiram Edson ocwalo otyeko woko i kit ma pe ngene, pien lok ma namba 8 i rek ne otyeko ki nyig lok pa James White, ma i cawa meno en obedo Editor pa Review and Herald, “Obi mede.” Onongo myero obimede, ento pe nyaka inyim September 11, 2001, ka Rwot omiyo jogi wot i “yore macon,” kacel, i agiki, odwogo gi bot rek me lok ma pe otyeko ma Hiram Edson ocoyo.

Kombedi, pe watye ka waco pi gonyo ma ocake cokki-piny i bang Peko Madwong, ento wan keken wamito me nyuto ni, kata ka Miller onwongo kicwayo ni obed bot ‘niang abiro’ me Leviticus 26, tye peya ni Rwot ocimo me medo ngec ma acaki pi ‘niang abiro’ kun loyo ngec ma i twolo ma Miller onwongo omako i lok eni. En oyero Hiram Edson, lacari acel keken ki kare matime man, ma con onwongo oyero me miyo lunyuto me Kristo odonyo i Kabedo Maleng ma loyo weng i 23 me dwe Ocotoba, 1844.

Man en pingo atimo ki lok pa lalo me yore pa Lubanga ma Adventist me anyutu ni rwom me tito weng me poropheti pa Miller onongo obedo piny i kom niang pa iye ikom twero aryo ma opoko, ma i Buk pa Daniel gi nyutu calo “daily” (paganism), ma pi kare weng rwate kwede “transgression” onyo “abomination,” ma aryo gi nyutu yore mapatpat me twero ma opoko pa papalism. Niang ma i rwom acaki pa Miller ikom twero me Roma dong omede madwong cako ki kare pa mukato ma otyeko nyuto.

Malaika pa Lubanga, kitye kwede Gabriel, gi otelo Miller i ngec ma onongo oyaro. Ngec magi otye ki lok me poro ma onongo oyaro, cik me yubu Baibul ma onongo otiyo kwede, kede ki kit me rwom ma omiyo twero keto lok me poro i rwom me kakare. Miller omiyone kit me rwom ni twero aryo me opoto ma ki waco komgi i Daniel obedo Roma me Pagani kede Roma me Papa. Future for America omiyone kit me rwom me twero adek me opoto: dragon, beast, kede false prophet.

> An oneno jogi marac adek ma pe pwodh, macalo okok, ma gi obino ki i tung wic pa draigon, ki i tung wic pa nyama madit, ki i tung wic pa lanen me bwotok. Pien gin jogi me pepo marac, gi timo aloka, ma gi ceto bot rwodi me piny weng, me kongo gi i lweny pa nino ma madit pa Lubanga ma Tye ki Teko Weng. Monyo pa Yohana 16:13, 14.

Rwatte pa Future for America kicweyo i kom tic pa Miller, ento ocito i anyim loyo ka ma tic pa en ocung woko. Adventism oweyo rwatte pa en ka odwogo bot lok me yie pa Protestantism ma ocer ki yie, ki pa Roma. Rek acel keken me porofeci ma ocako i Kitap me Daniel dong kikwanyo ne dok i Kitap me Revelation.

> Apokor obedo buk ma kigoro, ento bene obedo buk ma kiyabo. Ocoyo ikom gin ma lamal ma bitime i cawa me agiki pa lok mukato pa piny man. Kwena pa buk eni tye ma rac; pe gin me aloka, ki pe gin ma pe itwero ngeyo. I iye, kicako bene yor acel pa nyuto macalo i Daniel. Nyuto mogo Lubanga odwoko dok, me nyutu ni myero kikelo gi dwong. Ladit pe odwoko dok gin ma pe tye ki dwong madit. Manuscript Releases, tomo 9, pot 8.

Miller pe onongo twero ngeno maber lok me poro pa Kwon me Nyutu, pien rek pa jo ma pe yaro Lubanga ki rek pa twero pa Papa, ma kicwalo ngec maber tutwal i Daniel, kimego mapol i Kwon me Nyutu me medo iye twero me lubo ma bino anyim, ma bi donyo i wang yore me hitori pa poro.

> Ki kom yore pa joma pe yie, ki lacen ki kom Papasi, Satan otyeko otiyo ki tekone pi kare mapol, ka otam me kwanyo woko ki piny lami adwogi pa Lubanga ma atir. Joma pe yie ki jo pa Papasi gubedo gi dwon acel pa nyoka madit. Gutec mere nono en ni Papasi, kun otyeko cwalo ni tye ka lamo Lubanga, obedo lweny ma peko ki marac maloyo. Ki kom yore pa Romanism, Satan omako lobo weng i yar. Kanisa ma gipoko ni en pa Lubanga ogwogo woko ikin yore pa bwola man, ki pi mwaka maloyo alufu acel jo pa Lubanga ogamo peko i kica pa nyoka madit. Ka Papasi kicono tekone, ogamo ni oweko cwero jo, Jwani oneno teko manyen ma ocako pye me medo dwong pa nyoka, ki mede anyim tic acel acel ma rweny ki ma kwanyo Nying Lubanga. Teko man, madwogo agiki me lwenyo bot kanisa ki cik pa Lubanga, kinyutu ne calo lewa ma tye ki tuk calo pa lamer. Lewa ma con gucako ki i pi madit, ento man ocako ki i piny, me nyutu dwogo ma kuc pa lobo ma kinyutu kwede. “Tuk aryo calo pa lamer” ginyutu maber kit pa Gavumenti pa Amerika ma Kacel, calo giyaro i yore aryo ma dulne, Republicanism ki Protestantism. Yore magi en gin mung me tekowa ki bedo maber wa calo lobo. Jo ma me acel ma onongo onwongo kabedo me kuc i lare pi pa Amerika gucwinyore pien gubino i lobo ma pe tye ki mayaro ma malo pa Papasi ki cwer piny marac pa tero pa rwot. Gipimo me keto Gavumenti i kom dul malaar me twero me piny ki twero me yie.

> Ento coyo ma matek pa kalamu me porofeti nyutu ni tye aloka i wang kom me kuc man. Le mo ma tye ki lomo macalo pa ladi waco ki dwon pa doragon, kacel ki tiyo ki teko weng pa le ma acel ma tye i anyimne. Lok pa porofeti waco ni obiwaco bot jo ma bedo i piny ni gicweyo cal pa le, kacel ki ni obitimo ni weng, tin gi madit, jo ma obedo maber gi jo ma obedo bedo matek, jo ma libe gi jo ma tye i cubu, me cwako alama i cinggi macek onyo i wang wigi; kacel ki ni ngat mo pe twero nongo onyo cato, ka peke en ma tye ki alama, onyo nying pa le, onyo namba pa nyingne. Ka mano, Protestantism tye ka luwo yore pa Papacy. Signs of the Times, November 1, 1899.

Pi Miller, le me pi ki le me piny i Nyutu pot buk apar adek gicoyo Ruma ma pe Kirisito, ma icame ki Ruma pa Papa. Miller bene otemo me keto ter pa en i Nyutu pot buk apar abicel, ento tugo rany ma kelo tho pa rwome pa Papa, ki tiyo me nabi pa United States ki United Nations, tye i woko ki ter pa Lubanga ma lacar omiyo ne. Pi en, le ma oaa ki piny i Nyutu pot buk apar adek obedo rwome pa Papa.

Miller obedo lami ma kitye ka tiyo kwede me kwanyo muk pa Protestantism ki i lwete pa jo Protestant ma ginyutu ni gin jo Protestant, ma guwuoko ki cawa me otur. Kare ma United States obi waco calo nyoka madit, ka Republicanism obi lokore dok obedo demokrasia, kede ka Protestantism ma orweny woko i yie obi yubu kacel ki gamente ma orweny woko me dwogo yubu pa kanisa ki gamente, ma obedo cal pa rwom pa Pope; kare man pod tye anyim i kare pa en. Pien man, eno otemo keto buk me Yabo i ter pa Nyasaye ma malaika gi omiyo ne.

Kiyero ne me ngeyo medo pa ngec ma ocweyo i 1798, ka neno pa Tyen pi Ulai me Daniyeli chapta 8 ki 9 kiyabo woko. Future for America obedo me ngeyo neno pa Tyen pi Hiddekel me Daniyeli chapta 10 okato i 12, ma kiyabo woko i 1989, ka, macalo kicoko iye i Daniyeli chapta 11, ves 40, piny ma gityeko cwalgi me rwate “former Soviet Union” kigwogo woko ki Papacy ki United States.

Kit me yore ma malaika gimiye bot Future for America obedo piny iye i ngeyo porofesi ki keto porofesi i tic, i kit pa bedo kacel pa gin adek: lagwen madit, nyama me bur, ki porofeti me bwoc.

> "Ngec ma Daniel ogamo ki bot Lubanga kimiyo pire tek pi cawa me agiki man. Gin ma oneno i tere pa Ulai ki Hiddekel, yamo madit me Shinar, kombedi tye ka timore, ki jami weng ma kiwaco con dong pe dini gubino otime." Testimonies to Ministers, 112.

Jo-Millerite ginyuto ngec pa malaika ma acel ki pa malaika ma aryo, waco ni yabo me bura ocako. Future for America tye ka nyuto ngec pa malaika ma adek.

> An atweyo, Apolo oswoyo pi; ento Lubanga omiyo medo. Ka apoka, ngat ma atweyo pe obedo gin mo, bende ngat ma oswoyo pi pe; ento Lubanga ma omiyo medo. Kombedi ngat ma atweyo ki ngat ma oswoyo pi gi obedo acel; ki ngat acel acel bino nongo rwate pa kene malube ki tic pa kene. Pien wa obedo lutic kacel ki Lubanga: in obedo dongo pa Lubanga, in obedo ot pa Lubanga. Kaka kicwiny pa Lubanga ma omi an, calo ngat me yiko ma ngec, an atero kom, ki ngat mukene yiko iye. Ento ngat acel acel obed gonyo cwiny kit ma oyiko iye. Pien kom mukene pe ngat mo twero keto, mapol ki kom ma dong kitero, ma en Yesu Kristo. 1 Korint 3:6-11.

Me nyutu maber lok pa malaika me adek, myero bene inyutu lok pa malaika me acel ki me aryo; pien kimiyo wa ngec ni pe romo bedo me adek labongo me acel ki me aryo. Lok pa malaika me acel ki me aryo gin twolo, ento lok pa malaika me adek obedo kidi me wic; ento lok pa malaika me adek dok pe bino ogamo onyo waco gin ma pe rwate kwede lok pa malaika me acel ki me aryo. Ka timi kamano, pe obedo lok ma atir.

> Kwena me acel ki me aryo onongo kimiyo i 1843 ki 1844, ki kombedi wan tye i yaro pa me adek; ento kwena adek weng pud mito yaro. En pire tek kombedi calo con con ni kikobo dok dok bot jo ma tye ka yeny ada. Ki coc ki dwon, wan mito cwalo yaro, ka nyuto rwomgi, ki kit me tic kwede lok pa porofeci ma kelo wa i kwena me lami pa Lubanga me adek. Pe romo bedo kwena me adek ka peke me acel ki me aryo. Kwena man wa mito mi bot piny i coc ma ki goyo, i waco, ka nyuto i rwom pa mukato me porofeci gin ma obedo con ki gin ma bi bedo. Selected Messages, book 2, 104, 105.

Tye ki neno maber loyo ikom lok me mukato pa Millerite ki pa wa. Millerite gi obedo cako, ento wa obedo agiki. Gi cwalo ki giketo i timo kwena pa malaika me acel ki me aryo. Wa cwalo malaika me adek. Kwena pa gi ma pe kiseealo (neno me Ulai) kikwano iye i buk Daniel, chapta aryo; ento pa wa (neno me Hiddekel) kikwano iye i chapta adek. Ginyutu woe me acel ki me aryo, ki gibedo i tim ma opong me woe me aryo. Wa nyutu woe me adek, ki wabedo i tim ma opong me woe me adek. Kit me keto lok pa porofeti ma gin gicwako obedo Loma pa pagani (dragon) ki Loma pa Papa (beast). Kit me keto lok pa porofeti ma wa wacwako obedo Loma me kare manen calo lebi me adek kacel.

Ka wa cako paro pi kit pa Roma me Papa i pot apar abicel me Buk me Nyutu, ma en obedo aboro, kadong en obedo ki bot abicel, ber wa paro bene ngo ma jo Millerite gi nongo ngec pi Roma i cawa me coc ma gi keto tyen. Malaaika me adek bino kelo ler ma oketo i mede, ento lero en pe con bi kwerogi atir ma kiketo dong.

Dyel 2, 7, 8, 11 ki 12 i Buk Daniel nyutu Roma, kede twero mukene. Wan tye ka paro kare aryo me Roma mapiri 1798: me lajwok ki me Pop, calo mapire tek pi yiko lok me porofeci pa Miller. Miller ki jo me acaki nyutu ni “jo me kwalo jami pa jo pa in” i Daniel 11:14 tye kaketo Roma.

> I kare magi gin mapol bi cwal malo me lwenyo ki rwot me tung cen; ka bene jonyodo ma iye jo pa in bi cwal kene malo me cwero neno; ento gin bi poto piny. Daniel 11:14.

I lok man tye gin aryo ma tek ma myero watamo. Lok “vision” ma i lok man obedo acel ikom lok aryo me Leb Hebru i Buk me Daniel ma kigonyo calo “vision.” Acel ki lok me Hebru ma kigonyo calo “vision” obedo châzôn, ki tito “dream,” onyo “prophecy,” onyo “vision.” Lok châzôn tito mukato pa laporofeta, onyo kare me cawa, ki kineno ne i Buk me Daniel apar, ki kare weng kigonyo ne calo “vision.”

Lok mukene me Leb Hibru, ma bene giyiko en calo "vision", en mar-eh’, ki piro ne obedo "appearance". Lok mar-eh’ tye ka nyutu neno ma acel, kare ma acel. Lok me Leb Hibru mar-eh’ ononge i buk Daniel pi kare apar adek, ki giyiko en calo "vision" pi kare abicel, calo "countenance" pi kare angwen, calo "appearance" pi kare aryo, ki calo "well favored" pi kare acel.

Lunyworo pa jo pa yin tye calo Rome, omiyo gin me lamalamo pa Rome ma keto piny “neno” me lamalamo i Buk pa Daniel. Pien eni, obedo rwom madit me ngeyo rwom pa Rome calo cal me lamalamo.

Gwic me porofesi myero ni lok “vision” ma nyutu gin mukato me porofesi obedo gin acel keken ki “vision” ma ki waco iye i Kwon me Revelation, pien laro me Roho nyuto ni Daniel ki Revelation gin kwon acel, gi konyo pire kede, gi cweyo pire kede i opong, ki rek acel me porofesi ma nonge i Daniel, kityeko cwako ne dok iye i Revelation. Jami meno ma ki yaro i Roho me Porofesi dong kityeko keto gi iye i yore me coc man, eka pe abiro kelo gi doki. An abiro medo jami mukene acel, ma bene kityeko dong keto ki i lok pa Nyako White. Jami meno en ni, kwon weng me Baibul gi rwate ka gi tyeko i Kwon me Revelation. Lok “vision” me gin mukato me porofesi (châzôn) ma ki nongo iye Daniel, ma ki tero ne piny i kom gin me porofesi pa Rom, nyuto wang neno me gin mukato me porofesi i Baibul weng. Kwon weng me Baibul gi rwate ka gi tyeko i Revelation, ki Lubanga pe obot ki en keken. Pe matwal! Ka itam ni otimo kamano, dong itamo marac i gin mo. Nyig lok acel acel pa Leb Hebru (châzôn) bene ki yubone calo “vision” i Kwon me Proverbs.

> Ka pe tye kwena, lwak obalo: ento ngat ma gwoko cik, obedo ayom. Proverbs 29:18.

Man aye lok acel ma myero waparo ikom rek me coc. Ka wa pe waparo Rome maber, ento pe wa twero tero neno ma lamal ikom mukato me laporoc. Gin adyere man, pire tek, tito tem pa Jo Jesuit kacel ki jo mukene i kare weng me mukato, ma gi kelo iye lamo me ngec pa Lubanga ma bwola me golo woko kom laporoc pa Rome. Ka wa paro ngec me pot-ibalo pa Rome, wa myero weko man i wic wa.

> Jo ma gibedo rweny i ngec pa lok, ki ma pe gibineno tiyo pa Antikristo, pe ki pol gibidiyo pire keken i tung pa Antikristo. Kombedi pe tye kare pi wa rwate ki piny. Danyel tye i dulne ki i kabedone. Lok me porofesi pa Danyel ki pa Yohanna myero gene. Gitito keken. Gimiyo piny lok atir ma ngat weng myero gene. Porofesi magi myero gichalo cobo i piny. Kun gicut i cawa me agiki man, gibipwonyo keken. Kress Collection, 105.

Ka pe iromo neno tito me Antikristo (Rome), in bi bedo ki Rome, ci lok me ciko man kiketo iye gin me twero onyo pe twero ngeyo buku me Daniel ki me Revelation. Millerites gicweyo ngec ma pire tek pa Adventism i iye nongo gi pa Rome. Gineno ni Rome kimego calo twero aryo ma layo; ni aryo eni gin kare aryo pa Rome; ento pe gubedo i kare i gin matime me neno ni Rome en jogi adek ma kigamo kacel, macalo ma kinyutu iye i buk pa Revelation. Omiyo Daniel obedo bur ma kimego kwede gi Millerites, ci Revelation obedo kidi me agiki ma kimego kwede Future for America. Tye lok mukene ki Daniel 11:14 ma wamito nyutu.

Miller kacel ki jo me acaki gineno ni cal me nino pa Nebukadneza nyutu dugu angwen: Babilon, Medo-Peresia, Girik ki Loma. Pe gi romo neno loyo dugu ma angwen, pien gi gineno ni Loma pa Papa obedo keken kit marom aryo pa Loma; ci gi gineno ni dugu ma angwen otyeko woko i 1798. I kom gin mukato ma gi neno kwede, alama me poropheti ma odong keken obedo Dwogo marom aryo pa Kristo, kama yub ma kicweyo ki i got obi bayo i ti pa cal. Jo pa Miller gineno dyere me poropheti i tung Loma ma pe yie ki Loma pa Papa, ento pien myero gibaro 1798 ki Dwogo pa Kristo, pe gi romo neno loyo dugu angwen.

> Wabino i cawa ma tic pa Lubanga ma lamal kilimo kwede tung pa cal, ma i iye ayironi ocuki ki adoyo marac. Lubanga tye ki jo, jo ma oyero, ma ngenogi myero kikweyo maleng; pe myero gikube obedo pe maleng kun gicake ikom temel yath, pobo, ki loka. Dano weng ma orito cik pa Lubanga bineno ni gin ma oywako yec wa ki yec mukene obedo Sabat me nino abicel. Ka lwak pa lobo oyaro Sabat calo ma Lubanga ociko, obedo i twero pa Lubanga ki i gwoko yec ma kicwalo dong bot jo maleng. Ento lwet me lobo gibiketo rwom i Sabat ma pe atir, gi bicuki yecgi me dini ki gwoko lutino man pa Papasi, gikitiyo me keto ne maloyo Sabat ma Rwot okweyo maleng ki ogwedi, ma ocweyo woko pi dano me gwoko maleng, calo ribo i tung iye ki jo me iye i yore alufu acel. Cuki pa tic me kanisa ki tic me lobo kilimo kwede ayironi ki adoyo. Cuki man tye kicopo woko twero weng pa kanisa. Keto i kanisa twero pa lobo man bikelo adwogi marac. Dano dong tye macek ki kwalo ribe me cwiny malok pa Lubanga. Giketo twero gi i puritiki, ci gicuki ki Papasi. Ento cawa obi ma Lubanga obek jo ma gibalo woko cikne, ki ticgi marac obidwogo i botgi keken. Seventh-day Adventist Bible Commentary, volumu 4, pot 1168.

Apokarifu 17 obedo nyutu me agiki pi dugu i lok pa lanen pa Bibul, kede nyutu ni dugu 7 pe tye dok, ki ni duku 8 obedo rwatte me adek pa Roma me kombedi. Ka lapok me acel pi dugu i lok pa lanen pa Bibul tye i Daniel, kabedo 2—ki en adok kamano—ci lapok me agiki myero kiyero calo lapok me acel. Dugu 4 me Daniel, kabedo 2, romo rwate nining ki dugu 8 i Apokarifu 17?

Wek wa poyo ni, ka wa tye ka medo wot, jo Millerite pe gineno gin ma lanabi owaco pi ma tye i anyim karegi. Wac ma gi ongeno kede ma gi oyaro oyer Dwogo me aryo pa Kristo calo alama me yore ma bino i yore pa gin matime me porofesi. Ento ka ngeyo pa jo Millerite ni Rome obedo alama ma kiketo lale pa gin matime me porofesi, kede Daniel chapta 2, gin obedo lok me adwogi pa jo Millerite moro aryo, man rwate nining ki pinyruoth 8 ma i Buk me Nyutu chapta 17?

Ka itye ki adwogi ni cal ma i Buk me Daniel 2 obedo gin ma golo piny, gin keken ma myero itim en aye me poyo i cal me pionia 1843 ki 1850. Gin aryo tye ki cal ma i Daniel 2 ma kigoyo iye. Keken calo rwom madwong bene en ni Ellen White tito ni cal aryo ne kiketo ki ciko pa Lubanga ki ki tute pa En.

> Aneno ni tabelo pa 1843 obedo ma kigiko kwede ki cing pa Rwot, ki ni pe myero kiloke; ni namba ma iye obedo calo kaka En omito gi; ni cing pa En ocadone iye ki ocano bal mo i namba mogo, pi pe ngat mo onongo twero neno ne, nyaka cing pa En kikwanyo woko iye. Early Writings, 74, 75.

I kom cal me mwaka 1850, en owaco ni:

> An neno ni Lubanga nonge i tici me cwalo bot lwak cal ma Omera Nichols ocoyo. An neno ni tye lok me aporo pa cal man i Bibul; ci ka cal man kicweyo pi jo pa Lubanga, ka obedo ma romo pi acel, bene obedo ma romo pi moro mukene; ci ka dano acel mito cal manyen ma kicoyo i rwom ma madit loyo, dano weng mito ne kam acel. Manuscript Releases, volumu 13, pot 359.

Tye lok me wic ma macon i piny ma waco ni, “Bal tye ki yore mapol, ento adwogi tye ki acel kende.” Tye bal mapol mapol ma kigi tic kwede me gengo dano pe nongo ngec ni Lom me kombedi i Revelation apar abiro obedo wi ma aboro, ma aa ki i abiro. I kin gin bal ma meno, acel ma gi tic kwede lupwony me tiologi pa Adventism, obedo yaro marac pa lwak me gin matime con. Pe kany an aporo pi lwak me poropesi pa Bible; gin en nying aryo ma yudok. Lwak me poropesi pa Bible gicweyo gi i lok me mukato me acel i Daniel chapta aryo; ento ne tye lwak me gin matime con ma ocako mapwod Babilon. Ellen White nyutu maber ngo manongo lwak me gin matime con; ento lupwony me tiologi pa Adventism gi weko lok ma ki miyo ki Polo, ka gi cweyo rek me lwak me gin matime con ma gicogo adwogi ni Lom kare weng opye calo wi ma aboro, kede ni en aa ki i abiro. Ento en aye Lom keken ma oketo mere me neno.

Teologian pa Adventism kacel ki Protestantism ma gigoyo wii woko goyo tam ni lobo pa rwot me kit ma otime en gin: Misiri, Asuriya, Babilon, Medo-Peresia, Giriki, Roma, kede mukene. Sista White omiyo wa ngec ni tye lobo pa rwot me adek i kit ma otime, ma giyero weko woko. Gitye ka weko woko lobo pa rwot eno, onyo gitye ka weko woko Roho me Poropheti? Gin aryo.

> Histori me kabila ma acel ikom acel gibedo i kare gi ki i kabedo ma kiketo pi gi, ka pe gitye ki ngec, ento gimiyo cawa i adwogi ma dwon ne, ma gin keken pe ginenge, waco bot wa. Bot kabila weng ki bot dano mo keken pa tin, Lubanga oketo pi gi kabedo i dwene madwong pa En. Tin dano ki kabila gipimo ki olut me pimo ma tye i lwete pa En ma pe otimo bal. Weng, ki yero pa gi keken, giciko gamo pa gi; ento Lubanga tye ka loyo weng me tyeko dwaro pa En.

> Lok me con ma An Atye ma Madit ociko i lok pa En, ma tye kagamo acel pacel i rek me poropheti, ki i con nyaka matwal, nyaka i anyim nyaka matwal, omwaco wa kama wa tye kombedi i yore me tuk, ki ngo ma kitwero geno i kare me bino. Gin weng ma poropheti okwaco anyim ni obiro time, nyaka kombedi, kityeko keto i pot buk me lok me con; ci wa twero bedo gi ber cwiny ni gin weng ma pod obino gibitimo i kitgi.

> Goyo piny ma agiki pa twero weng me piny kigamo anyim maber i leb me adwogi. I poropheti ma kiwaco, ka cik pa Lubanga okwaco i kom rwot me agiki pa Isirael, ki miyo lok ni: “Ma eni ni Lubanga Rwot owaco ni: Kwany kobo me wiye, ki i ngolo taji: ... ket malo ngat ma tye mapiny, ki ket piny ngat ma tye malo. Abolo woko, abolo woko, abolo woko; ki obed dok pe, nyaka obi en ma twero en aye iye; ki abi miyo ne.” Ezekiel 21:26, 27.

> Taaji ma kikwanyo ki Israel ocwalo ki acel acel bot piny pa Babulon, pa Medo-Persia, pa Giriisi, ki pa Loma. Lubanga owaco ni, “Pe obi bedo dok, nyaka obino en ma twero ne iye; ki abi miyo taaji bot en.”

> Kare meno tye macok. Tin alama me kare tye kacwalo ngec ni wan tye i tung me gin matime madit ki ma mere. Piny wa weng tye ka poyo. I nyim wang wa, lok ma Yesu onongo onyuto con ni gin ma obedo anyim dwogo ne, tye kityeko: “Obino winyo pi lweny ki lok pa lweny.... Ogwanga obi cung i wi ogwanga, ki piny pa rwot i wi piny pa rwot: kede obi bedo ki lapar, ki cwec matek, ki poyo piny, i kabedo mapol.” Matayo 24:6, 7.

> Kombedi obedo kare ma opong loyo i kwayo me cwiny bot dano weng ma tye kwo. Ladit me piny, ki jo me kit lobo, dano ma tye i tung me geno ki teko, kede dano ki nyeke me dul weng ma gityeko paro, giketo wangegi i gin ma tye ka timore i but wa. Gitye ka neno kit me bedo ma ocuk tek ki ma pe kuc, ma tye i kind duli me piny. Gineno te mapol ma tye ka nywako jami piny weng, kede gi ngene ni gin maduong’ ki ma ocweco tye ka obino time—ni piny tye i wang bal ma opong loyo.

> Malayika kombedi tye ka gengo yamo me lweny, pi yamo pe gidiyo nyaka giciko piny weng pi bal ma obino; ento yamo madwong tye ka nyolo, otieka oywaro me kwallo i piny; ka Lubanga omiyo malayika mamegi cik me weko yamo, obedo ki kit lweny ma pire tek ma kalam mo pe twero coyo.

> Baibul, ki Baibul keken, omiyo ngec ma atir ikom gin magi. Kany ginyutu keno madit me agiki i lok mukato me piny wa, gin matime ma dong gitye ka keto loro gi i anyim, dwok me bino gi omiyo piny oyaro, ki cwiny pa dano oboto pi bayo. Education, 178-180.

Kit coc man tye ki ler madwong’ pi cawa wa, ento gin ma a mito nyutu en ni, Sister White nyutu maber ni lobo me con ma obedo i anyim Babilon en Isirael, pe Asiriya. Lobo me con ma jo teologi tiyo kwede gweyo woko Isirael calo lobo me con, kadi bene ki teko ki ladwong’ ma kityeko cweyo i cing pa Rwot Solomon, ki kadi bene ki lagam ma rwate ma oaa ki i Ezekiel ki Ellen White ni korona pa Isirael okobo bot Babilon.

Ka wa keto yaro ma omiyo Lubanga i piny pa rwot me kit ma otime con, wa nongo ni Israel myero ki medo iye i tung piny pa rwot magi. Israel, Asuriya ki Misri obedo piny pa rwot me kit ma otime con ma gicako anyim pa piny pa rwot ma acel me poropheti me Bibil, ma en Babulon. Pien kamano, piny pa rwot ma angwen me kit ma otime con en Babulon, ma abic en Medo-Peresia, ma abicel en Giriki, ma abiro en Loma me kit ma pe yudore ki Lubanga, kede ma aboro en Loma pa Papa, ma obedo me abiro pien en nyuto tyen me aryo me Loma me kit ma pe yudore ki Lubanga. Ka wacwalo piny pa rwot me kit ma otime con, Loma pa Papa obedo aboro, kede obedo me abiro.

I buk Daniel, poto abicel aryo, watye ki duk me porofeci me Baibul ma kityaro gi calo jami me ceng. Babilon obedo laion, ma ne kiluwo ne ki bea me Medo-Peresia. Ma adek ne obedo Giriki calo leopad, ci dok Loma obedo calo gin me ceng “ma weko kop matek kacel ki ma goro matek,” ma tye ki “dino me airon.” Gin me ceng ma goro matek, ma rwate ki cal me Daniel poto aryo, en Loma, duk me porofeci me Baibul ma angwen.

Jo Miller gineno ni buk me angwen obedo Ruma; omiyo gineno kit pa le marac matek cal kamano, ki gi cwalo keken kite me poropheti weng pa le en i buk me angwen. Gi oneno lak ikom Ruma me pagani ki Ruma me Papa i coc man, ento pe gineno buk me abicel me poropheti me Bibul; pien gi tiyo ki kare maleng, ka gicako ki lok ma agiki ma Bibul waco ikom buk pa poropheti me Bibul calo kit ma gicako kwede. Ento lak me Ruma aryo tye i coc man; man weko wa twero paro lak me Ruma aryo calo nyutu buk aryo. Ento man pe obedo gin ma wa tye ka paro.

> En owaco ni, ‘Le ma angwen obibedo lwak ma angwen i piny, ma bipoto ki lwak weng, kede obicamo piny weng, obigoyo piny iye, kede obiyabo iye. Lawa apar ma oaa ki i lwak man gin rwot apar ma bilaro; ki acel mapat bilaro inyuma gi; en obibedo ma poto ki en ma i acaki, kede bilo rwot adek. Kede obi waco lok madwong ikom Lubanga Madwong maloyo weng, kede bikayo jo maleng pa Lubanga Madwong, kede bi paro me yubu kare ki cik; gin bimi i lwete paka kare acel, ki kare aryo, ki but kare. Ento kica obicungo, kede gibikwanyo telo ne, me yieko kede me balo woko paka agiki.’ Daniel 7:23-26.

Lwak ma angwen i pot buk aryo me buk Daniel en Rome. Tonde apar nyutu piny apar, ma gine nyutu lwak pa Rome ma pe yubi Lubanga; kede, pud pe Rome pa Papa obicwako twero i lobo weng i 538, piny adek ikom ginen bi yweyo woko. Eka ‘ton ma matin’ me coc 8, ma tye ki ‘wang macalo wang me dano, kede dho ma waco gin madit,’ bi aa. Ka wa tye ki tonde apar i lwak ma angwen, kede piny adek giyweyo woko pi ‘ton ma matin’ me dwogo kabedo pa ton adek ginen, eka ka ton adek ginen gigweyo woko, weko ton 7, kede ton ma matin obedo ton ma 8, pien Rome kare weng oa calo ma 8 kede en acel i gin 7. I pot buk man tye ngec maler mapol ikom Rome i kit aryo me en, ento wa kany keken wami janeno aryo ni, i poropheti kacel ki kitalo me con, Rome oa calo ma 8 kede en acel i gin 7.

I chapta abicel aryo, wanongo medo me chapta abicel acel. Chapta eni, dok cen, nyutu piny pa rwot ma porofesi pa Baibul, ento obalo piny pa rwot me acel, Babilon, pien ka Danyel onongo otyeko nongo neno me chapta abicel aryo, agiki pa Babilon onongo dong obedo macek. I chapta eni Medo-Persia nyutu calo ram ma tye ki twii aryo. Giriik nyutu calo goat ma tye ki twii acel, ma opoto woko, ki ki i twii ma opoto woko oyubo twii angwen. En aye, “twii matin” olubo Giriik, ki dok cen, twii matin eno nyutu Rome. Kadi bed ni Rome pe obedo nyithindo ma otum woko ki piny pa rwot pa Giriik, ento lok eni nyutu calo ni twii matin obino ki i acel me twii angwen ma onongo oyaro i piny pa rwot pa Giriik inyim ka twii me acel—ma nyutu Aleksanda Madit—opoto woko. Rome pe obedo nyithindo pa Giriik, ento ocako loyo lobo weng ki i kabedo pa Giriik; i kit meno, onongo obino ki i acel me twii angwen magi.

Erwate, i gonyo aboro wanongo lamal me aryo pi gonyo abiro. Medo‑Peresia onongo tye ki diro aryo; Giriki onongo tye ki diro acel, ci dok omede diro angwen. Man obedo diro abiro mapwod pe Roma obino, pien diro matin obino ki i acel i diro angwen pa Giriki. Aryo kede acel kede angwen obedo abiro; ci Roma, diro matin, obedo aboro, kede en tye pa abiro. Obedo marwate me atamo ni lok man, ma cwalo ngec ni Roma obino ki i diro acel pa Giriki, en acel ki muko ma dit loyo i lok me porofia ma Miller kacel ki laticgi gityeko medo kwede i karegi.

Jo Protestanti me kit ma ango eno gityeko moko matek ni tung matin pa Room pe romo bedo Room, pien poropesi onwongo nyuto ni tung matin eno owuoko ki tung acel me tung angwen pa Giriki. Emegi gicwano waco ni tung matin eno onwongo nyutu Antiochus Epiphanes, ma onwongo obedo acel i jo rwot pa Seleukid, ma gityeko mede i kit pa gin matime ka lwak pa Alexander Madit oyabo pire kene kun otho. Kube me kit pa Jo Millerite ikom piny man obedo madwong tutwal, kede i cal me 1843 gicwalo kube me balo tito pa Jo Protestanti ma pondo ki adwogi ni Daniyel oneno tung matin owuoko ki tung acel me tung angwen pa Giriki; kacel ki mano, pe romo nyutu Room, pien Room pe bino ki Giriki. Kube man otyeko cano lok weng i kitap Daniyel ma i kabedo ma Room onwongo nyutu. Kit pa Jo Protestanti bene onwongo tye ki man ni “gi kwayo pa jo mamegi” i rwom apar angwen me Daniyel apar acel myero obed Antiochus Epiphanes. Eribere, Jo Millerite gitingo conyo i cal ma Sister White onwongo nyuto ni “ki tero kwede ki lwete pa Rwot kede pe myero ki loke,” loka me waco pi Antiochus Epiphanes me nyutu pingo omiyo pe onongo romo obed lwak ma angwen eno. Room en ma oketo ter i neno me poropesi me kit pa gin matime, onyo en rwot acel pa Seleukid ma ontho mapol loyo cente acel i con ki yabyere Kiristo, ma onwongo nyutu tet ma ocungi ki Kiristo i saa me Krusifikshon pa En?

Penyo ma ki twero yubo en ni: pingo onongo gi nyutu Daniel ni Loma obino aa ki i kin luny acel pa Giriiki, ka Loma pe onongo obedo nyithindi me tutwal pa Giriiki? Dwok pa penyo en ni: cako me Loma dwogo malo i twero ocake i kabedo ma con onongo obedo piny pa Giriiki; ento pingo onongo lok me laneno ki ket ne calo man me weko bal pa wic meno otime?

Dwok acel keken — pi woko ki cing madwong me nyutu kama Ruma ocako medo twero — en ni kik ma pe ngene pa Ruma me opye aboro jwijwi, kadi obedo i bot abiro, kityeko dwoko ne ki kube pa Ruma ki lobo pa Girisi, pi gwoko lok pa kik eni ni Ruma obedo i bot abiro. Kik ma pe ngene eni obedo marwate madwong; ento Millerites pe gubedo ki twero me ngeno kit man ki tunggi me kare i gin matime. Adana ni jami weng ma kityeko nyuto ie kacoc me 1843, kadi bene ie kacoc me 1850, obedo cal ma nyutu gin ma Lok pa lanabi pa Lubanga kwedo pire kene; ka woko ki cal acel ma cwalo keken ni Antiochus Epiphanes pe en twero ma ocung’ore ikom Kiristo, meo ni mede ma kicweyo i kacoc obedo marwate madwong. Cwiny tur tutwal ni, ka Adventism otyeko weko twadgi, gitye kombedi ka gicano ni twero pa loka me apar angwen i Daniel apar acel en Antiochus Epiphanes, pe Ruma! Kombedi gi cano gin ma Millerites gikwero woko matek tutwal, kityeko nyutu pore man i kacoc me 1843!

Lwak me lok me kare nyutu ni Loma ocake calo ma aboro, kacel obedo i iye abiro. “Tung matin” ma i chapta me abiro, ma owaco “lok madit” i tung ki “Ma Loyo Weng”, ocake calo ma aboro, kacel obedo i iye abiro. Tung pa chapta me aboro nyutu ni Loma ocake calo ma aboro, kacel obedo i iye abiro.

I coc ma bino wabi coko kit ma Rome me kare man kombedi, macalo ki yaro iye i Revelation 17, ni odonyo calo 8 ki en i iye 7. Ci wabi dwogo bot Daniel 2 ka wanyutu pingo ni lobo 4 pa Daniel 2, ma en miyo nying ma mukwongo ikom lobo i lamal pa Bibul, rwate kwede lobo 8 pa Revelation 17.

Back to Articles