Article

# ປານີອຸມ - ເລກທີ ຊາວສາມ

ຫຼັງຈາກການເຂົ້າພັນທະສັນຍາແລ້ວ ລາວຈະກະທໍາການດ້ວຍກົນອຸບາຍຢ່າງຫຼອກລວງ

Author

Jeff Pippenger

Published

March 20, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

ດານີເອນ ບົດທີ 11 ຂໍ້ 24 ລະບຸໄລຍະເວລາທີ່ໂຣມນອກສາສະໜາຈະຄອບຄອງຢ່າງສູງສຸດໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເວລາ.” “ເວລາ” ໜຶ່ງ ໃນການນຳໃຊ້ທາງຄຳພະຍາກອນ ໝາຍເຖິງ 360 ປີ, ແລະປີເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຍຸດທະນາວີອັນໂດ່ງດັງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດໂບຮານ ຄື ຍຸດທະນາວີແຫ່ງ Actium ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ມີຍຸດທະນາວີອື່ນໆອີກທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າ ແລະມີກົນລະຍຸດທາງຍຸດທະສາດທີ່ຊັບຊ້ອນກວ່າ, ແຕ່ Actium ເປັນຍຸດທະນາວີທີ່ເປັນສັນລັກສູງສຸດ ເນື່ອງຈາກການພົວພັນຂອງມັນກັບ Marc Antony ແລະ Cleopatra. ມັນມີນັຍສຳຄັນທາງປະຫວັດສາດຄ້າຍຄືກັນກັບການພັງທະລາຍຂອງກຳແພງເບີລິນ ໃນການສຳເລັດຕາມດານີເອນ 11:40, ແລະຫໍຄູ່ແຝດຂອງ 9/11 ໃນການສຳເລັດຕາມພຣະນິມິດ ບົດທີ 18; ເພາະເມື່ອພຣະເຈົ້າຊົງເລືອກເຫດການທາງປະຫວັດສາດເພື່ອໃຫ້ພຣະວາຈາແຫ່ງຄຳພະຍາກອນຂອງພຣະອົງສຳເລັດ, ພຣະອົງຊົງກະທຳເຊັ່ນນັ້ນໃນລັກສະນະທີ່ດຶງດູດຄວາມສົນໃຈຂອງຜູ້ຄົນໄດ້ກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດ.

> ແລະຫຼັງຈາກການທຳສັນຍາພັນທະກັບລາວແລ້ວ ລາວຈະກະທຳຢ່າງຫຼອກລວງ: ເພາະລາວຈະຂຶ້ນມາ ແລະຈະເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນດ້ວຍຊົນຊາດນ້ອຍໜຶ່ງ. ລາວຈະເຂົ້າໄປຢ່າງສະຫງົບແມ່ນແຕ່ໃນບ່ອນອຸດົມສົມບູນທີ່ສຸດຂອງແຂວງ; ແລະລາວຈະກະທຳສິ່ງທີ່ພໍ່ຂອງລາວບໍ່ເຄີຍກະທຳ ຫຼືບັນພະບຸລຸດຂອງພໍ່ຂອງລາວກໍບໍ່ເຄີຍກະທຳ; ລາວຈະແຈກຢາຍຂອງຍຶດ, ຂອງປຸ້ນ, ແລະຄວາມຮັ່ງມີ ໃນທ່າມກາງພວກເຂົາ: ແທ້ຈິງແລ້ວ ລາວຈະວາງແຜນອຸບາຍຂອງລາວຕໍ່ຕ້ານທີ່ໝັ້ນອັນແຂງແຮງ ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວເວລາໜຶ່ງ. ດານີເອນ 11:23, 24.

ອູຣີຢາ ສະມິດ ໄດ້ສະຫຼຸບຂໍ້ສັງເກດຂອງທ່ານກ່ຽວກັບພັນທະສັນຍາລະຫວ່າງໂຣມ ແລະ ພວກມັກຄາບີ ໃນຂໍ້ທີຊາວສາມ ໂດຍການກ່າວຄໍາເຫັນເຖິງຊົນຊາດນ້ອຍໆໃນຂໍ້ນັ້ນ។

> “ໃນເວລານັ້ນ ຊາວໂຣມັນເປັນຊົນຊາດນ້ອຍໜຶ່ງ ແລະເລີ່ມດຳເນີນການດ້ວຍເລ່ຫຼ່ຽມຫຼອກລວງ ຫຼືດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດແກມເຈົ້າເລ່ ດັ່ງທີ່ຄຳນັ້ນສະແດງຄວາມໝາຍ. ແລະນັບແຕ່ຈຸດນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ພວກເຂົາໄດ້ຜົງຂຶ້ນຢ່າງໝັ້ນຄົງແລະວ່ອງໄວ ໄປສູ່ຈຸດສູງສຸດແຫ່ງອຳນາດ ຊຶ່ງຕໍ່ມາພວກເຂົາໄດ້ບັນລຸ.”

> “[ອ້າງຂໍ້ທີ່ຊາວສີ່].”

> “ວິທີການຕາມປົກກະຕິທີ່ບັນດາຊາດທັງຫຼາຍໄດ້, ກ່ອນສະໄໝຂອງໂຣມ, ເຂົ້າຄອບຄອງມົນທົນອັນມີຄຸນຄ່າ ແລະ ດິນແດນອັນຮັ່ງມີນັ້ນ, ຄືໂດຍສົງຄາມ ແລະ ການພິຊິດ. ບັດນີ້ໂຣມກຳລັງຈະເຮັດສິ່ງທີ່ບັນພະບຸລຸດ ຫຼື ບັນພະບຸລຸດກ່ອນໜ້າຂອງພວກເຂົາບໍ່ເຄີຍໄດ້ເຮັດ; ຄື, ຮັບເອົາດິນແດນທີ່ໄດ້ມາເຫຼົ່ານີ້ໂດຍວິທີອັນສະຫງົບ. ປະເພນີອັນບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນມາກ່ອນນັ້ນ ບັດນີ້ໄດ້ຖືກສະຖາປະນາຂຶ້ນ, ຄືກະສັດທັງຫຼາຍປະມອບອານາຈັກຂອງຕົນໄວ້ໃຫ້ແກ່ຊາວໂຣມໂດຍພິນັຍກຳ. ໂຣມໄດ້ເຂົ້າຄອບຄອງມົນທົນໃຫຍ່ຫຼວງຫຼາຍແຫ່ງດ້ວຍວິທີນີ້.”

> “ແລະ ຜູ້ທີ່ດັ່ງນັ້ນໄດ້ຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຄອບຄອງຂອງໂຣມ ກໍໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດອັນບໍ່ນ້ອຍຈາກສິ່ງນັ້ນ. ພວກເຂົາໄດ້ຮັບການປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ແລະ ຄວາມຜ່ອນຜັນ. ມັນເປັນດັ່ງກັບວ່າ ເຫຍື່ອແລະຂອງລິບທີ່ຍຶດມາໄດ້ ຖືກແຈກຢາຍຢູ່ທ່າມກາງພວກເຂົາ. ພວກເຂົາໄດ້ຮັບການຄຸ້ມກັນຈາກບັນດາສັດຕູຂອງຕົນ ແລະ ໄດ້ພັກຢູ່ໃນສັນຕິສຸກ ແລະ ຄວາມປອດໄພ ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງແຫ່ງອຳນາດຂອງໂຣມ.”

> “ຕໍ່ສ່ວນທ້າຍຂອງຂໍ້ນີ້, ອະທິການ Newton ໄດ້ໃຫ້ແນວຄວາມຄິດວ່າ ການວາງແຜນກົນອຸບາຍນັ້ນອອກມາຈາກປ້ອມປາການອັນແຂງແຮງ, ບໍ່ແມ່ນຕໍ່ຕ້ານພວກມັນ. ຊາວໂຣມັນໄດ້ເຮັດເຊັ່ນນີ້ຈາກນະຄອນອັນເປັນປ້ອມປາການແຂງແຮງຂອງພວກເຂົາ ຄືນະຄອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງເຈັດເນີນ. ‘ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວເວລາໜຶ່ງ;’ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ ໝາຍເຖິງເວລາແບບຄຳພະຍາກອນ, 360 ປີ. ປີເຫຼົ່ານີ້ຄວນນັບຕັ້ງແຕ່ຈຸດໃດ? ເປັນໄປໄດ້ວ່າ ຈາກເຫດການທີ່ຖືກນຳມາໃຫ້ເຫັນໃນຂໍ້ຕໍ່ໄປ.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 272, 273.

ສະມິດໄດ້ດຳເນີນຕໍ່ໄປ ແລະໄດ້ລະບຸວ່າ ສົງຄາມທີ່ Actium ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງສາມຮ້ອຍຫົກສິບປີ. ຫຼັງຈາກໄດ້ອ້າງຂໍ້ທີຊາວຫ້າແລ້ວ ສະມິດໄດ້ກ່າວດັ່ງນີ້.

> “ໂດຍຂໍ້ 23 ແລະ 24 ພວກເຮົາຖືກພາໃຫ້ລົງມາຮອດຟາກນີ້ຂອງພັນທະສັນຍາລະຫວ່າງຊາວຢິວກັບຊາວໂຣມັນ, ປີ 161 ກ່ອນ ຄ.ສ., ມາຮອດເວລາທີ່ໂຣມໄດ້ຮັບອໍານາດຄອບຄອງສາກົນ. ຂໍ້ພຣະຄໍາທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າເຮົາໃນຂະນະນີ້ເຮັດໃຫ້ເຫັນການທັບເຄື່ອນຢ່າງແຂງຂັນຕໍ່ກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້, ຄື ອີຢິບ, ແລະການເກີດຂຶ້ນຂອງຍຸດທະການອັນໂດ່ນເດັ່ນລະຫວ່າງກອງທັບທີ່ໃຫຍ່ແລະເຂັ້ມແຂງ. ເຫດການເຊັ່ນນີ້ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນໃນປະຫວັດສາດຂອງໂຣມໃນຊ່ວງເວລານີ້ຫຼືບໍ? — ໄດ້ປາກົດແທ້. ສົງຄາມນັ້ນຄືສົງຄາມລະຫວ່າງອີຢິບກັບໂຣມ; ແລະຍຸດທະການນັ້ນຄືຍຸດທະການແຫ່ງ Actium. ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາພິຈາລະນາພາບລວມໂດຍຫຍໍ້ຂອງສະພາບການທີ່ນໍາໄປສູ່ຄວາມຂັດແຍ້ງນີ້.”

> “[Marc] Antony, Augustus Caesar, ແລະ Lepidus ໄດ້ຮ່ວມກັນຕັ້ງຄະນະ triumvirate ຊຶ່ງໄດ້ສາບານວ່າຈະແກ້ແຄ້ນໃຫ້ແກ່ການຕາຍຂອງ Julius Caesar. Antony ຜູ້ນີ້ໄດ້ກາຍເປັນນ້ອງເຂີຍຂອງ Augustus ໂດຍການແຕ່ງງານກັບນ້ອງສາວຂອງລາວຊື່ Octavia. Antony ຖືກສົ່ງໄປຍັງອີຢິບໃນກິດທຸລະຂອງລັດ, ແຕ່ກໍຕົກເປັນເຫຍື່ອແກ່ກົນອຸບາຍ ແລະ ສະເໜ່ຂອງ Cleopatra, ລາຊິນີຜູ້ເສື່ອມຊາມແຫ່ງອີຢິບ. ຕັນຫາທີ່ເຂົາມີຕໍ່ນາງນັ້ນຮຸນແຮງຫຼາຍຈົນໃນທີ່ສຸດເຂົາໄດ້ເຂົ້າຂ້າງຜົນປະໂຫຍດຂອງອີຢິບ, ປະຖິ້ມພັນລະຍາຂອງຕົນຄື Octavia ເພື່ອເອົາໃຈ Cleopatra, ມອບແຂວງແລ້ວແຂວງເລົ່າໃຫ້ແກ່ນາງເພື່ອສະໜອງຄວາມໂລບຂອງນາງ, ສະຫຼອງຊັຍຊະນະຢູ່ Alexandria ແທນທີ່ຈະເປັນທີ່ Rome, ແລະໃນດ້ານອື່ນໆອີກກໍໄດ້ລົບຫຼູ່ຊາວ Roman ຢ່າງຫນັກ ຈົນ Augustus ບໍ່ມີຄວາມຍາກລຳບາກໃດໆໃນການນຳພາພວກເຂົາໃຫ້ເຂົ້າຮ່ວມສົງຄາມດ້ວຍໃຈເຕັມຕໍ່ຕ້ານສັດຕູແຫ່ງປະເທດຂອງພວກເຂົາຜູ້ນີ້. ສົງຄາມນີ້ໂດຍພາຍນອກແລ້ວແມ່ນຕໍ່ຕ້ານອີຢິບແລະ Cleopatra; ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວແມ່ນຕໍ່ຕ້ານ Antony, ຜູ້ຊຶ່ງໃນເວລານັ້ນໄດ້ຢືນຢູ່ໃນຖານະຫົວໜ້າຂອງການບໍລິຫານກິດການຂອງອີຢິບ. ແລະສາເຫດທີ່ແທ້ຈິງແຫ່ງການຂັດແຍ້ງຂອງເຂົາທັງສອງນັ້ນ, ດັ່ງທີ່ Prideaux ກ່າວໄວ້, ຄືວ່າບໍ່ມີຝ່າຍໃດສາມາດພໍໃຈກັບພຽງແຕ່ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງອານາຈັກ Roman; ເພາະເມື່ອ Lepidus ຖືກປົດອອກຈາກ triumvirate ແລ້ວ, ອຳນາດນັ້ນກໍຕົກຢູ່ລະຫວ່າງເຂົາທັງສອງ, ແລະເພາະແຕ່ລະຝ່າຍຕັ້ງໃຈຈະຄອບຄອງທັງໝົດ, ພວກເຂົາຈຶ່ງໄດ້ທອດເຕົ໋າແຫ່ງສົງຄາມເພື່ອການຄອບຄອງນັ້ນ.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 273.

ໃນທາງຄຳພະຍາກອນ ການຮົບທີ່ Actium ຊີ້ບອກເຖິງກົດໝາຍວັນອາທິດ, ເພາະວ່າມັນເປັນຕົວແທນຂອງການພິຊິດອຸປະສັກທາງພູມສາດປະການທີສາມໃນສາມປະການ ຊຶ່ງໄດ້ສະຖາປະນາ “ອຳນາດປົກຄອງສາກົນ” ຂອງໂຣມນອກຮີດ, ດັ່ງທີ່ Smith ໄດ້ພັນລະນາໄວ້. ເຊັ່ນດຽວກັບໂຣມນອກຮີດ, ເມື່ອອຸປະສັກປະການທີສາມຂອງໂຣມສັນຕະປາປາຖືກຂັບໄລ່ອອກຈາກນະຄອນໂຣມ ນັ້ນແຫຼະ “ອຳນາດປົກຄອງສາກົນ” ຂອງໂຣມສັນຕະປາປາໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 538. ພະຍານທັງສອງນັ້ນກ່າວເຖິງກົດໝາຍວັນອາທິດ ວ່າຢູ່ບ່ອນໃດ ແລະ ເມື່ອໃດທີ່ໂຣມສະໄໝໃໝ່ເອົາຊະນະອານາຈັກທີຫົກແລະທີເຈັດໃນຄຳພະຍາກອນພຣະຄຳພີ, ແລະໃນການກະທຳນັ້ນ ມັນຍັງເອົາຊະນະອຸປະສັກປະການທີສາມຂອງຕົນອີກດ້ວຍ; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສະຖາປະນາ “ອຳນາດປົກຄອງສາກົນ” ເປັນເວລາສີ່ສິບສອງເດືອນເຊິ່ງເປັນສັນຍະລັກ.

> ແລະໄດ້ມີການປະທານປາກໜຶ່ງໃຫ້ແກ່ມັນ ເພື່ອກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນໃຫຍ່ໂຕ ແລະຄຳໝິ່ນປະໝາດ; ແລະໄດ້ມີການປະທານອຳນາດໃຫ້ແກ່ມັນ ໃຫ້ດຳເນີນຕໍ່ໄປໄດ້ສີ່ສິບສອງເດືອນ. Revelation 13:5.

## ໂຣມຕໍ່ຕ້ານອີຢິບ

ພະລັງການແຫ່ງຄຳພະຍາກອນຂອງສົງຄາມທີ່ Augustus ແຫ່ງໂຣມ ໄດ້ກະທຳຕໍ່ອີຢິບແລະ Cleopatra ນັ້ນ ມີແຮງຈູງໃຈມາຈາກການກະບົດຂອງ Marc Antony, ແລະພະລັງການແຫ່ງຄຳພະຍາກອນນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມຈຳເປັນທາງຄຳພະຍາກອນ ຈະຕ້ອງເປັນຕົວແທນແຫ່ງພະລັງການແຫ່ງຄຳພະຍາກອນທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນຢູ່ໃນກົດໝາຍວັນອາທິດ.

ທີ່ Actium ໂຣມໄດ້ພິຊິດອີຢິບ ຊຶ່ງເປັນອໍານາດໜຶ່ງທີ່ປະກອບຂຶ້ນດ້ວຍພັນທະມິດລະຫວ່າງບຸລຸດຜູ້ກະບົດກັບຍິງຜູ້ບໍ່ບໍລິສຸດ. ພັນທະມິດຂອງ Antony ແລະ Cleopatra ແມ່ນການປະສົມປະສານຂອງຄຣິສຕະຈັກແລະລັດ. ທີ່ Actium ໂຣມຂອງ Augustine ໄດ້ພິຊິດອໍານາດໜຶ່ງທີ່ຖືກແທນຄວາມໝາຍໂດຍການປະສົມປະສານອັນບໍ່ບໍລິສຸດຂອງຄຣິສຕະຈັກແລະລັດ.

## ຮູບຂອງສັດຮ້າຍ

ຄລີໂອພາຕຣາເປັນຕົວແທນຂອງຄຣິສຕະຈັກທີ່ເສື່ອມຊາມ ຊຶ່ງສະຫະພັນກັບແອນໂທນີ ອັນເປັນສັນຍາລັກຂອງໂຣມ. ຄລີໂອພາຕຣາເປັນຜູ້ປົກຄອງເໜືອຄວາມສຳພັນຂອງພວກເຂົາ ດັ່ງທີ່ Uriah Smith ໄດ້ສະແດງໄວ້ ເມື່ອລາວກ່າວວ່າ ແອນໂທນີ “fell a victim to the arts and charms of Cleopatra, Egypt’s dissolute queen.” ການສະຫະພັນລະຫວ່າງຄຣິສຕະຈັກແລະລັດ ຊຶ່ງແອນໂທນີແລະຄລີໂອພາຕຣາເປັນຕົວແທນ ໄດ້ຊີ້ບອກວ່າຄລີໂອພາຕຣາແມ່ນອຳນາດທີ່ປົກຄອງຢູ່ໃນຄວາມສຳພັນນັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນ ການປະສົມກັນຂອງຄຣິສຕະຈັກແລະລັດ ຊຶ່ງຄວາມສຳພັນຂອງພວກເຂົາເປັນຕົວແທນ ຈຶ່ງກົງກັບຄຳນິຍາມຂອງຮູບຂອງສັດຮ້າຍ—ຄືການປະສົມກັນຂອງຄຣິສຕະຈັກແລະລັດ ໂດຍທີ່ແມ່ຍິງເປັນຜູ້ຄວບຄຸມຄວາມສຳພັນນັ້ນ. ອັກຕຽມເປັນແບບລ່ວງໜ້າຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ຈະມາໃນໄວໆນີ້.

ອອກັສຕັສ ເປັນຕົວແທນຂອງອຳນາດສັນຕະປາປາທີ່ຈະເຂົ້າພິຊິດສະຫະລັດອາເມຣິກາໃນກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ກຳລັງຈະມາເຖິງໃນໄວໆນີ້. ມາຣກ ແອນໂທນີ ແມ່ນເຂົາຝ່າຍຣີພັບລິກັນຂອງສັດຮ້າຍທີ່ຂຶ້ນມາຈາກແຜ່ນດິນ ແລະ ຄລີໂອພາຕຣາ ແມ່ນເຂົາຝ່າຍໂປຣແຕສແຕນ. ແອນໂທນີ ແລະ ຄລີໂອພາຕຣາ ມາຮ່ວມກັນ ແລະ ເວົ້າດັ່ງພະຍານາກໃນກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ກຳລັງຈະມາເຖິງໃນໄວໆນີ້. ທັງຄລີໂອພາຕຣາ ແລະ ແອນໂທນີ ຕ່າງເປັນສັນຍາລັກຂອງອຳນາດແຫ່ງພະຍານາກ, ແລະ ເມື່ອພວກເຂົາຖືກຮ່ວມເຂົ້າເປັນອັນໜຶ່ງຢ່າງສົມບູນໃນກົດໝາຍວັນອາທິດ—ພວກເຂົາກໍເວົ້າດັ່ງພະຍານາກ.

## ມັງກອນ

ທັງກຣີຊ ແລະ ອີຢິບ ໃນທາງຄຳພະຍາກອນເປັນຕົວແທນຂອງອຳນາດມັງກອນ, ແລະ Antony ກໍເປັນຕົວແທນຂອງອຳນາດມັງກອນເຊັ່ນກັນ. ອີຢິບແມ່ນຝ່າຍໃຕ້ໃນດານີເອນ ບົດ 11 ແລະ ກຣີຊແມ່ນຝ່າຍຕາເວັນຕົກ. ອີຢິບໄດ້ຖືກຍຶດໂດຍ Ptolemy I ຫຼັງຈາກອານາຈັກຂອງ Alexander ຖືກແບ່ງອອກເປັນສີ່ພາກ. ຈາກນັ້ນ Ptolemy I ຈຶ່ງກາຍເປັນກະສັດຝ່າຍໃຕ້ຄົນທຳອິດໃນຄຳພະຍາກອນ ແລະ Cleopatra ເປັນຜູ້ປົກຄອງລາຊະວົງ Ptolemaic ຄົນສຸດທ້າຍໃນອີຢິບ. Ptolemy ເກີດຢູ່ໃນ Macedon, ຊຶ່ງເປັນບ່ອນເກີດຂອງ Alexander the Great.

ມາເຊໂດນຕັ້ງຢູ່ໃນພາກເໜືອຂອງກຣີຊ, ແລະອ້າງວ່າບັນພະບຸລຸດດັ້ງເດີມຂອງພວກເຂົາສືບມາຈາກວີລະບຸລຸດໃນຕໍານານປະເທດກຣີກ. ນະຄອນລັດຂອງກຣີກຝ່າຍໃຕ້ຖືວ່າຊາວມາເຊໂດນເປັນຄົນປ່າເຖື່ອນຫຼາຍກວ່າຊາວເຮເລນິດໃນພາກໃຕ້ຂອງກຣີກ. ຊາວມາເຊໂດນປົກຄອງໂດຍລະບອບກະສັດ, ແລະນະຄອນລັດຝ່າຍໃຕ້ (poleis) ເຊັ່ນ Athens, Sparta, Thebes, Corinth ແລະອື່ນໆ ຕັ້ງຢູ່ໃນພາກໃຕ້ແລະພາກກາງຂອງກຣີຊ ພ້ອມທັງເກາະຕ່າງໆໃນທະເລ Aegean. ນະຄອນລັດເຫຼົ່ານີ້ມັກມີການປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕ, ແບບຄະນາທິປະໄຕ, ຫຼືແບບປະສົມ, ໃນຂະນະທີ່ມາເຊໂດນເປັນລາຊະອານາຈັກທີ່ມີອໍານາດສູນກາງ ພ້ອມດ້ວຍລາຊະວົງກະສັດທີ່ເຂັ້ມແຂງ (the Argeads). ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ພວກເຂົາທັງໝົດກໍເປັນຊາວເຮເລນິດ, ແລະເມື່ອໂຣມເຂົ້າມາປາກົດໃນໜ້າປະຫວັດສາດ, ພວກໂຣມກໍໄດ້ເອີ້ນຊາວເຮເລນິດວ່າ Greek. Cleopatra ເປັນຜູ້ປົກຄອງອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງລາຊະວົງ Ptolemaic, ຊຶ່ງເປັນຕົວແທນຂອງຊົນເຜົ່າກະສັດຂອງອານາຈັກຝ່າຍເໜືອ ຄືຊາວກຣີກທີ່ມາຈາກເຂດມາເຊໂດນ ຫຼືພາກເໜືອຂອງກຣີຊ.

## ກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້

ຄລີໂອພາຕຣາເປັນຜູ້ປົກຄອງອົງສຸດທ້າຍຂອງອານາຈັກປໂຕເລມາອິກ ຊຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນກັບປໂຕເລມີທີ 1 ເມື່ອອານາຈັກຂອງອາເລັກຊານເດີຖືກແບ່ງອອກເປັນສີ່ສ່ວນ. ໃນຍຸດທະການແຫ່ງ Actium ອານາຈັກປໂຕເລມາອິກ ຊຶ່ງເປັນກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ໃນຄວາມໝາຍຕາມຕົວອັກສອນ ໄດ້ເຖິງຈຸດອວສານຂອງຕົນ. ກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ອົງຕໍ່ໄປຈະເປັນເອຢິບຝ່າຍວິນຍານ ຊຶ່ງຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍຝຣັ່ງທີ່ຖືອະເທວະນິຍົມໃນປະຫວັດສາດຂອງການປະຕິວັດຝຣັ່ງ.

> ແລະ​ສົບ​ຂອງ​ເຂົາ​ທັງ​ສອງ​ຈະ​ນອນ​ຢູ່​ໃນ​ຖະໜົນ​ຂອງ​ນະຄອນ​ໃຫຍ່, ຊຶ່ງ​ໃນ​ທາງ​ວິນຍານ​ເອີ້ນ​ວ່າ ໂຊໂດມ ແລະ ອີຢິບ, ບ່ອນ​ທີ່​ອົງ​ພຣະ​ຜູ້​ເປັນ​ເຈົ້າ​ຂອງ​ພວກ​ເຮົາ​ຖືກ​ຄຶງ​ໄວ້​ທີ່​ກາງ​ແຂນ​ດ້ວຍ. ພຣະນິມິດ 11:8

ອີຢິບຕາມຕົວອັກສອນແມ່ນກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ຕາມຄວາມສຳພັນກັບການແບ່ງແຍກອານາຈັກຂອງ Alexander, ແຕ່ອີຢິບທາງຝ່າຍຈິດວິນຍານນັ້ນຖືກສະແດງເປັນກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ໂດຍຄຸນລັກສະນະທາງຄຳພະຍາກອນຂອງອີຢິບ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍທິດທາງຕາມຕົວອັກສອນ.

## ທິດໃຕ້ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ

ເພາະວ່າ Cleopatra ເປັນຜູ້ປົກຄອງອົງສຸດທ້າຍໃນລາຊະວົງ Ptolemaic ຂອງອານາຈັກ ຈຶ່ງໃນທາງຄຳພະຍາກອນນາງເປັນອຳນາດສອງຊັ້ນຂອງກຣີກ (ຕາເວັນຕົກ) ແລະ ອີຢິບ (ທິດໃຕ້), ໃນຂະນະທີ່ກະສັດອົງຕໍ່ໄປ ແລະຕໍ່ມາໃນທາງຝ່າຍວິນຍານຂອງທິດໃຕ້ ຈະເປັນຝຣັ່ງ, ຊຶ່ງເປັນອຳນາດສອງຊັ້ນເຊັ່ນກັນ ໂດຍໄດ້ຮັບການແທນໄວ້ໃນ Revelation ບົດ 11 ວ່າເປັນອີຢິບ ແລະ ໂຊໂດມ. ຄວາມປ່ອຍຕົວທາງກາມຂອງໂຊໂດມ ສອດຄ່ອງກັບຄວາມປ່ອຍຕົວຂອງ Cleopatra ແຫ່ງຕາເວັນຕົກ, ແລະ Cleopatra ແຫ່ງທິດໃຕ້ ສອດຄ່ອງກັບຄວາມບໍ່ເຊື່ອພຣະເຈົ້າຂອງອີຢິບ. ລັກສະນະສອງຊັ້ນຂອງກະສັດທິດໃຕ້ອົງສຸດທ້າຍໃນຄວາມໝາຍຕາມຕົວອັກສອນ ສອດຄ່ອງກັບກະສັດທິດໃຕ້ອົງທຳອິດໃນທາງຝ່າຍວິນຍານ.

ການຮົບທີ່ Actium ແມ່ນພັນທະມິດອັນບໍ່ບໍລິສຸດລະຫວ່າງມັງກອນແຫ່ງໂຣມຂອງ Antony ແລະ ມັງກອນແຫ່ງທິດໃຕ້ແລະຕາເວັນຕົກຂອງ Cleopatra. Antony ແລະ Cleopatra ເປັນຕົວແທນຂອງຄຣິສຕະຈັກແລະລັດ, ດັ່ງນັ້ນ ການພິຊິດ Actium ໂດຍ Augustus ແຫ່ງໂຣມ ຈຶ່ງເປັນຕົວແທນຂອງການພິຊິດທີ່ໂຣມໄດ້ມີໄຊເໜືອສະຫະພັນສອງຊັ້ນອັນບໍ່ບໍລິສຸດ ຊຶ່ງເປັນແບບຢ່າງຂອງຮູບສັດຮ້າຍ. ສາມຮ້ອຍຫົກສິບປີຕໍ່ມາ, ໃນການສຳເລັດຕາມ Daniel 11:24, Constantine ໄດ້ແບ່ງໂຣມອອກເປັນຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກ, ໂດຍປ່ອຍໃຫ້ຍິງແຫ່ງໂຣມຢູ່ໃນຕາເວັນຕົກ ແລະ ຍ້າຍຊາຍແຫ່ງໂຣມໄປສູ່ຕາເວັນອອກ. ການພິຊິດທິດໃຕ້ແລະຕາເວັນຕົກ ເປັນແບບຢ່າງຂອງການແບ່ງອອກເປັນຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກຫຼັງຈາກ “ເວລາ” ໜຶ່ງ ຄືສາມຮ້ອຍຫົກສິບປີ, ທີ່ການຮົບທີ່ Actium. ໃນການປະທະກັນກ່ອນໜ້ານັ້ນ Antony ໄດ້ຮັບໂຣມຕາເວັນອອກ ແລະ Augustus ໄດ້ຮັບຕາເວັນຕົກ, ດັ່ງນັ້ນ Actium ຈຶ່ງນຳຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກມາຮວມກັນ, ແຕ່ພຽງແຕ່ສຳລັບ “ເວລາ” ໜຶ່ງ ເທົ່ານັ້ນ.

## 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແລະ 330

ພຣະເຢຊູຊົງໃຊ້ການເລີ່ມຕົ້ນເພື່ອຊົງສະແດງຖຶງຈຸດຈົບຢູ່ເສມອ, ດັ່ງນັ້ນ ການພິຊິດທີ່ Actium ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຈຶ່ງເປັນຕົວແບບຂອງການແບ່ງອານາຈັກອອກເປັນຝ່າຍຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກໃນປີ 330. Actium ໃນປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ເປັນອັນຟາຂອງໂອເມກາ ໃນຊ່ວງເວລາ 360 ປີທີ່ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງໃນປີ 330. ທັງປີ 31 ກ່ອນ ຄ.ສ. ແລະ ປີ 330 ລ້ວນເປັນຕົວແບບຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ຈະມາໃນໄວໆນີ້ ດັ່ງທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໄວ້ໃນຂໍ້ສິບຫົກ ແລະ ສີ່ສິບເອັດ ຂອງດານີເອນ ບົດທີ 11.

## ອີກສັນຍາລັກໜຶ່ງ

ອັນໂຕນີແຫ່ງໂຣມ, ຜູ້ທີ່ຮ່ວມແນວກັບຄລີໂອພັດຕຣາແຫ່ງພາກໃຕ້ ແລະແຫ່ງພາກຕາເວັນຕົກ, ເປັນຕົວແທນຂອງພັນທະມິດສາມຊັ້ນພາຍໃນສະຫະພາບສອງຊັ້ນຂອງພາບລັກຂອງສັດຮ້າຍ. ໄມ້ກາງແຂນຍັງສອດຄ່ອງກັບກົດໝາຍວັນອາທິດ, ແລະດັ່ງນັ້ນກໍສອດຄ່ອງກັບ Actium ແລະ 330. ທີ່ໄມ້ກາງແຂນ ສະຫະພາບສອງຊັ້ນຂອງຄຣິດຕະຈັກ ແລະລັດ ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍພວກຢິວ (ຄຣິດຕະຈັກທີ່ເສື່ອມຊາມ) ທີ່ຮ່ວມກັບໂຣມ (ລັດ) ເພື່ອສັງຫານພຣະຄຣິດ. ຝ່າຍທີສາມໃນສະຫະພາບທີ່ໄມ້ກາງແຂນຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍບາຣັບບາສ, ພຣະຄຣິດປອມ, ຊຶ່ງຊື່ຂອງລາວມີຄວາມໝາຍວ່າ “ບຸດແຫ່ງພໍ່.” ໃນທາງສັນຍາລັກ ບາຣັບບາສເປັນຜູ້ພະຍາກອນປອມ ເມື່ອຖືກນຳໄປປຽບທຽບກັບພຣະຄຣິດຜູ້ເປັນຜູ້ພະຍາກອນແທ້. ໂຣມແມ່ນອັນໂຕນີ, ແລະຄລີໂອພັດຕຣາແຫ່ງພາກໃຕ້ ແລະພາກຕາເວັນຕົກ ເປັນຕົວແທນຂອງພວກຢິວ ແລະບາຣັບບາສ.

ໄມ້ກາງແຂນຍັງສອດຄ່ອງກັບເອລີຢາຢູ່ເທິງພູຄາເມນ ບ່ອນທີ່ການເລືອກນັ້ນເປັນເລື່ອງວ່າໃຜເປັນຜູ້ພະຍາກອນແທ້ ຫຼື ຜູ້ພະຍາກອນປອມ. ໃນເວລານັ້ນ ຜູ້ພະຍາກອນປອມເປັນສັນຍະລັກສອງຊັ້ນ ປະກອບດ້ວຍບັນດາຜູ້ພະຍາກອນຂອງບາອານ ແລະ ປະໂລຫິດຂອງດົງສັກສິດ. ບາອານເປັນເທວະດາເພດຊາຍ ແລະ ປະໂລຫິດຂອງດົງສັກສິດເປັນຕົວແທນຂອງອັຊທາໂຣດ ເທວະດາເພດຍິງ. ຊາວຢິວທີ່ໄມ້ກາງແຂນແມ່ນອັຊທາໂຣດ ເທວະດາເພດຍິງ ແລະ ບາຣັບບາ ຜູ້ປອມແປງຂອງບຸດຜູ້ແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ ຄື ບາອານ ເທວະດາເພດຊາຍ.

ຄລີໂອພາຕຣາເປັນທັງລາຊິນີແຫ່ງທິດໃຕ້ ແລະລາຊິນີແຫ່ງທິດຕາເວັນຕົກ. ອານໂທນີເປັນພາບລັກຂອງໂຣມ, ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງພັນທະສາມຝ່າຍອັນປະກອບເປັນສາມສ່ວນ ທີ່ໄດ້ປະຕິຍານຕົນເພື່ອແກ້ແຄ້ນການປົງພຣະຊົນຂອງຈູເລຍສ. ການຕາຍຂອງຈູເລຍສດ້ວຍບາດແຜຊາວສາມແຫ່ງ ເປັນຕົວແທນຂອງບາດແຜມະຫັນຕະໄພຂອງລະບົບສັນຕະປາປາໃນປີ 1798, ເປັນການສຳເລັດຕາມຂໍ້ສີ່ສິບແຫ່ງດານີເອນບົດ 11. ອອກັດຕິນທີ່ແອັກຕຽມເປັນຕົວແທນຂອງການຮັກສາບາດແຜມະຫັນຕະໄພນັ້ນໃຫ້ຫາຍ. ບາດແຜນັ້ນຖືກຮັກສາໃຫ້ຫາຍເມື່ອອານໂທນີ ແລະ ຄລີໂອພາຕຣາເສຍຊີວິດ. ອານໂທນີ ແລະ ຄລີໂອພາຕຣາເປັນຕົວແທນຂອງຮູບຈຳລອງຂອງສັດຮ້າຍໃນສະຫະລັດ ຊຶ່ງເປັນນິຕິພາບທາງຄຳພະຍາກອນອັນປະກອບເປັນສາມສ່ວນ ປະກອບດ້ວຍສັດຮ້າຍຈາກແຜ່ນດິນ ແລະ ເຂົາສອງເຂົາຂອງມັນ. ອານໂທນີເປັນໜຶ່ງສ່ວນ ແລະ ຄລີໂອພາຕຣາເປັນຕົວແທນຂອງອີກສອງສ່ວນ. ບໍ່ວ່າຈະເປັນໂຣມຂອງອານໂທນີ ຫຼື ອີຢິບ ແລະ ກຣີຊຂອງຄລີໂອພາຕຣາ, ພວກເຂົາກໍເສຍຊີວິດພ້ອມກັນໃນເວລາຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດ ເມື່ອອານາຈັກທີຫົກໃນຄຳພະຍາກອນພຣະຄຳພີສິ້ນສຸດລົງ. ໃນທາງຄຳພະຍາກອນ ຄລີໂອພາຕຣາໃນຄວາມສຳພັນກັບອານໂທນີ ແມ່ນການປະສົມປະສານລະຫວ່າງກົນອຸບາຍຂອງຄຣິດຈັກ ແລະ ກົນອຸບາຍຂອງລັດ, ໂດຍທີ່ກົນອຸບາຍຂອງຄຣິດຈັກເປັນຜູ້ຢົ້ວຍວນ ແລະ ຄວບຄຸມກົນອຸບາຍຂອງລັດ.

## ຄວາມຕາຍຄັ້ງທີສອງທີ່ຖືກສະແດງໄວ້ເປັນແບບอย่าง

ໃນອີກລະດັບໜຶ່ງຂອງຄຳພະຍາກອນ ຄວາມສຳພັນຂອງ Cleopatra ກັບ Julius Caesar ແລະ Marc Antony ເປັນຕົວແທນຂອງສອງຄັ້ງທີ່ລະບົບອຸບາຍຂອງຄຣິດຈັກຂອງ Cleopatra ເຂົ້າຢູ່ໃນຄວາມສຳພັນກັບລະບົບອຸບາຍແຫ່ງລັດຂອງຈັກກະພັດໂຣມັນ. ນາງຖືກ Julius ປະຖິ້ມໄວ້ໃນປີ 1798 ໃນການຕາຍເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກຄັ້ງທຳອິດຂອງນາງ ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດຕາມຂໍ້ທີ່ສີ່ສິບຂອງ Daniel ບົດທີ່ສິບເອັດ; ແລ້ວຕໍ່ມາ ນາງກໍມາເຖິງຈຸດຈົບຂອງນາງ ໂດຍບໍ່ມີຜູ້ໃດຊ່ວຍເຫຼືອ ທີ່ Actium ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດຕາມຂໍ້ທີ່ສີ່ສິບຫ້າຂອງ Daniel ບົດທີ່ສິບເອັດ. ຂໍ້ທີ່ສີ່ສິບແມ່ນ alpha ຂອງບາດແຜຮ້າຍແຮງຄັ້ງທຳອິດຂອງນາງທີ່ຈະໄດ້ຮັບການຮັກສາ ແລະ omega ຂອງຂໍ້ທີ່ສີ່ສິບຫ້າແມ່ນບ່ອນທີ່ນາງໄດ້ຮັບຄວາມຕາຍຄັ້ງທີສອງ ແລະເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງນາງ.

ເຊັ່ນດຽວກັບສີ່ອໍານາດໂຣມັນໃນຂໍ້ສິບຫົກຮອດຊາວສອງ, ຄລີໂອພາຕຣາໃນຖານະເປັນສັນຍາລັກທາງພຣະຄຳພີກໍມີຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຄວາມໝາຍ ໂດຍຂຶ້ນຢູ່ກັບບໍລິບົດ. ຈູເລຍສ໌ໄດ້ປະຖິ້ມນາງໃນປີ 1798 ເມື່ອການອຸປະຖໍາຂອງກະສັດຖືກຖອນອອກ, ແລ້ວບາດແຜມະຕະຂອງນາງກໍໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວໃນກົດໝາຍວັນອາທິດ, ແຕ່ໃນທີ່ສຸດ ກະສັດສິບອົງໃນພຣະນິມິດບົດທີສິບເຈັດຈະທໍາລາຍນາງດ້ວຍໄຟ ເມື່ອນາງປະສົບຄວາມຕາຍຄັ້ງທີສອງ ແລະເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ.

Cleopatra ເປັນສັນຍາລັກແຫ່ງລັກສະນະສອງປະການ ຊຶ່ງຖືກສະແດງອອກໂດຍຄວາມບໍ່ເຊື່ອພຣະເຈົ້າຂອງອີຢິບຂອງຟາໂຣ ແລະປັດຊະຍາທາງສາສະໜາຂອງກຣີກ. ລັກສະນະສອງປະການຂອງນາງເປັນຕົວແທນຂອງການປົກຄອງແບບລັດຂອງອີຢິບ ແລະການຊ່າງສ້າງທາງຄຣິດຈັກຂອງກຣີກ. ປັດຊະຍາທາງສາສະໜາຂອງກຣີກຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍເທບທິດາກຣີກ Athena, ຜູ້ຊຶ່ງໄດ້ຖືກປະດິດສະຖານເປັນຮູບປັ້ນໄວ້ໃນວິຫານຂອງນາງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ Parthenon. Athena ເປັນສັນຍາລັກແຫ່ງປັນຍາ, ແລະໃນຖານະທີ່ນາງເປັນສະຕີ ນາງຈຶ່ງເປັນຕົວແທນຂອງສາສະໜາແຫ່ງການສຶກສາຂອງມະນຸດ ອັນກົງກັນຂ້າມກັບການສຶກສາຈາກພຣະເຈົ້າ.

ເຂົາທັງສອງຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາແມ່ນ ລັດທິຣີພັບບລິກັນ ແລະ ລັດທິໂປຣແຕສແຕນ ຊຶ່ງໄດ້ຖືກແບບຢ່າງໄວ້ໃນປະເທດຝຣັ່ງໂດຍ ອີຢິບ ແລະ ໂຊໂດມ. ອີຢິບແມ່ນສິລະປະແຫ່ງການປົກຄອງລັດ ແລະ ໂຊໂດມແມ່ນສິລະປະແຫ່ງການຄວບຄຸມຄຣິດຈັກ; ດັ່ງນັ້ນ ລັດທິຣີພັບບລິກັນຈຶ່ງສອດຄ່ອງກັບ ອີຢິບ ແລະ ລັດທິໂປຣແຕສແຕນກັບ ໂຊໂດມ. ລັດທິຣີພັບບລິກັນແມ່ນ ອີຢິບ ແລະ ລັດທິໂປຣແຕສແຕນແມ່ນ ໂຊໂດມ ແລະ ກຣີກ. ສັນຍາລັກຂອງການສຶກສາແບບມະນຸດແມ່ນ ເທວະຍິງອາເທນາ ຂອງກຣີກ, ຜູ້ທີ່ວິຫານຂອງນາງຄື ພາເທນອນ ຊຶ່ງພົບຄູ່ແຝດໃນຍຸກສະໄໝໃໝ່ຂອງມັນທີ່ວິຫານພາເທນອນໃນເມືອງແນຊວິລ, ລັດເທນເນສຊີ. ສັນຍາລັກຂອງຄຣິດຈັກທີ່ເສື່ອມຊາມ ຊຶ່ງຈັບມືຮ່ວມກັບເຂົາຂອງຣີພັບບລິກັນໃນສະຫະລັດ ໃນເວລາຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດ ຖືກສະແດງໄວ້ເປັນ ຄລີໂອພາຕຣາ, ອາຊຕາໂຣດ, ຊາໂລເມ ແລະ ໂຊໂດມ.

ນາງ Cleopatra ເປັນພາບແທນຂອງລັດທິບໍ່ເຊື່ອພຣະເຈົ້າຂອງ Pharaoh ແລະສາສະໜາຂອງຊາວກຣີກ. ສາສະໜາທີ່ຄຽງຄູ່ໄປກັບປັດຊະຍາແຫ່ງລັດທິບໍ່ເຊື່ອພຣະເຈົ້າ ຄືການນະມັດສະການການສຶກສາແບບກຣີກ. ພຣະເຢຊູຊົງຊີ້ໃຫ້ເຫັນຕອນຈົບຜ່ານທາງຕອນເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ສະເໝີ ແລະຕົ້ນໄມ້ໃນສວນທີ່ຖືກຫ້າມບໍ່ໃຫ້ກິນນັ້ນ ຄືຕົ້ນໄມ້ແຫ່ງຄວາມຮູ້ເຖິງຄວາມດີແລະຄວາມຊົ່ວ ອັນເປັນພາບແທນຂອງສາສະໜາແຫ່ງປັດຊະຍາກຣີກ ທີ່ Sister White ເອີ້ນວ່າ “ການສຶກສາຊັ້ນສູງ.” ສິ່ງນີ້ຊີ້ບອກແລະເນັ້ນຍ້ຳວ່າ ສາສະໜາກຣີກແຫ່ງປັນຍາຂອງ Cleopatra ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກບິດເບືອນແລະເປັນຂອງປອມແປງຂອງການສຶກສາອັນແທ້ຈິງ ໃນການຕໍ່ສູ້ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ລະຫວ່າງພຣະຄຣິດແລະຊາຕານ.

ເມືອງ Nashville, Tennessee ໄດ້ຖືກເອີ້ນວ່າ “Athens ແຫ່ງພາກໃຕ້,” ແລະ Cleopatra ແມ່ນລາຊິນີຕາມຕົວອັກສອນອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງພາກໃຕ້. ລາຊິນີອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງພາກໃຕ້ນັ້ນເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງກະສັດຝ່າຍວິນຍານແຫ່ງພາກໃຕ້ອົງຕໍ່ໄປ ແລະເປັນອົງທຳອິດ, ຊຶ່ງໄດ້ສຳເລັດຄົບຖ້ວນໃນປະເທດຝຣັ່ງທີ່ບໍ່ນັບຖືພຣະເຈົ້າ. ຝຣັ່ງທີ່ບໍ່ນັບຖືພຣະເຈົ້າເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ, ບ່ອນທີ່ໃນເມືອງ Nashville, Tennessee, “Athens ແຫ່ງພາກໃຕ້,” ພຣະວິຫານ Parthenon ສຳລັບເທວະຮູບ Athena ໄດ້ຖືກນຳສະເໜີໃນເຊີງສັນຍະລັກ. ພຣະວິຫານນັ້ນຕັ້ງຢູ່ທີ່ 2500 West End ໃນເມືອງ Nashville. ຕົວເລກຊາວຫ້າເປັນຕົວແທນຂອງປະຕູທີ່ຖືກປິດໃນອຸປະມາສາມເລື່ອງຂອງ Matthew ບົດທີຊາວຫ້າ. Cleopatra ໃນຖານະເປັນທັງລາຊິນີແຫ່ງ “ພາກໃຕ້” ແລະ “ພາກຕາເວັນຕົກ” ໄດ້ມາເຖິງ “ຈຸດຈົບ” ຂອງນາງໃນ Athens ແຫ່ງພາກໃຕ້.

ໂດຍມີການພິຈາລະນາເຫຼົ່ານີ້ກ່ຽວກັບ Actium, Cleopatra, Augustus ແລະ Antony ແລ້ວ ພວກເຮົາຈຶ່ງຫວນກັບໄປຫາຂໍ້ທີຊາວສີ່ ຈົນເຖິງຂໍ້ທີສາມສິບ ຂອງດານີເອນ ບົດທີສິບເອັດ. ບາງທີ ສ່ວນທີ່ຄຸມເຄືອທີ່ສຸດຂອງຂໍ້ຄວາມຕອນນີ້ ແມ່ນຕອນທີ່ກ່າວວ່າ ພວກເຂົາເວົ້າຄວາມຕົວະຢູ່ທີ່ໂຕະດຽວກັນ.

> ແລະໃຈຂອງກະສັດທັງສອງອົງນີ້ຈະມຸ່ງໝາຍເຮັດການຊົ່ວຮ້າຍ, ແລະພວກເຂົາຈະເວົ້າຄຳຕົວະຢູ່ທີ່ໂຕະດຽວກັນ; ແຕ່ການນັ້ນຈະບໍ່ຈຳເລີນ: ເພາະວ່າຈຸດຈົບຍັງຈະມາເຖິງໃນເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້. ດານີເອນ 11:27.

ເວລາທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ໃນຂໍ້ພຣະຄຳນີ້ແມ່ນ 330, ຊຶ່ງເປັນຈຸດສິ້ນສຸດຂອງ “ເວລາ” ໃນຂໍ້ທີ່ຊາວສີ່. ເວລາທີ່ຖືກກຳນົດນັ້ນເປັນຕົວແທນຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດສຳລັບສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະມັນຍັງເປັນຕົວແທນຂອງການປິດສິ້ນແຫ່ງໂອກາດແຫ່ງການທົດລອງຂອງມະນຸດສຳລັບໂລກດ້ວຍ. ກ່ອນກົດໝາຍວັນອາທິດ, ກະສັດສອງອົງ, ຜູ້ທີ່ມີໃຈມຸ່ງຈະກະທຳຄວາມຊົ່ວຮ້າຍ, ຈະເວົ້າຄວາມຕົວະຕໍ່ກັນແລະກັນຢູ່ໂຕະດຽວກັນ. ກ່ອນກົດໝາຍວັນອາທິດໃນຂໍ້ທີ່ສິບຫົກ ແລະ ສີ່ສິບເອັດ ຂອງດານີເອນບົດທີສິບເອັດ, ກະສັດສອງອົງຈະເວົ້າຄວາມຕົວະຢູ່ໂຕະດຽວກັນ, ແຕ່ຄວາມຕົວະຂອງເຂົາບໍ່ຈະຈະເລີນ. ກະສັດສອງອົງທີ່ເວົ້າຄວາມຕົວະຕໍ່ກັນແລະກັນນັ້ນແມ່ນໃຜ? ກ່ອນທີ່ພວກເຮົາຈະຕອບຄຳຄິດນັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຕືອນໃຫ້ພວກເຮົາລະນຶກເຖິງສັນຍະລັກບາງປະການທີ່ພວກເຮົາເຄີຍໄດ້ກ່າວເຖິງມາແລ້ວໃນຊຸດນີ້.

ຜູ້ປົກຄອງໂຣມັນທັງສີ່ອົງເປັນຕົວແທນຂອງສັນຍາລັກແຫ່ງຄໍາພະຍາກອນທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ຕາມແຕ່ບໍລິບົດທີ່ພວກເຂົາຖືກນໍາໄປພິຈາລະນາ. ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນຜູ້ປົກຄອງໂຣມັນ ແຕ່ໃນຖານະເປັນສັນຍາລັກ ໂດຍແກ່ນແທ້ແລ້ວພວກເຂົາເປັນຕົວແທນປະຫວັດສາດແຫ່ງຄໍາພະຍາກອນຂອງຢູດາໃນສະໄໝໂບຮານ ໃນຂະນະທີ່ຢູດາກໍາລັງຜ່ານຈາກການຄອບງໍາຂອງເຊເລວຊິດ ໄປສູ່ການຄອບງໍາຂອງຊາວໂຣມັນ.

ປອມເປຍເປັນນາຍພົນຜູ້ໜຶ່ງ ແລະຜູ້ປົກຄອງໂຣມັນສາມຄົນຖັດໄປລ້ວນແຕ່ເປັນ Caesar. Julius ໃນຄວາມສຳພັນກັບ Augustus ໄດ້ເປັນຕົວແທນຂອງສອງສະຫະພັນແບບສາມຝ່າຍ ຄືກັບ triumvirates ສອງຄັ້ງ, ຄັ້ງທຳອິດບໍ່ເປັນທາງການ ແລະຄັ້ງທີສອງເປັນທາງການ. ຜູ້ປົກຄອງທັງສີ່ຄົນລ້ວນແຕ່ເປັນຕົວແທນຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດໃນບາງບໍລິບົດ. ປອມເປຍໄດ້ພິຊິດແຜ່ນດິນອັນຮຸ່ງໂລດ, Julius, ຜູ້ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍບາດແຜຖືກແທງຊາວສາມແຫ່ງ ແມ່ນທູດສະຫວັນອົງທຳອິດ, ເພາະວ່າເຂົາແມ່ນ Caesar ອົງທຳອິດ, ແລະເຂົາເປັນແບບຢ່າງຂອງທູດສະຫວັນອົງທີສາມ, ຊຶ່ງຄື Tiberias. Tiberias ທີ່ກາງໄມ້ກາງແຂນ, ຊຶ່ງແມ່ນກົດໝາຍວັນອາທິດ, ກໍຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍເລກຊາວສາມເຊັ່ນກັນ, ເພາະວ່າເລກຊາວສາມເປັນຕົວແທນຂອງ at-one-ment; ແລະໄມ້ກາງແຂນເປັນສ່ວນອັນຈຳເປັນຢ່າງຍິ່ງຂອງພະລາຊະກິດຂອງພຣະຄຣິດໃນການຮວມພຣະທຳມະຊາດພຣະເຈົ້າຂອງພຣະອົງເຂົ້າກັບມະນຸດສະພາບຂອງພວກເຮົາ. ດັ່ງນັ້ນ Julius ແລະ Tiberias ຈຶ່ງເປັນຂ່າວສານອົງທຳອິດ ແລະອົງທີສາມ, ຊຶ່ງຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍເລກຊາວສາມ.

ຈູລິອຸສບໍ່ແມ່ນບຸກຄົນແບບໂຣແມນຕິກດັ່ງທີ່ມັກຖືກພາບພົດໃນຕຳນານຮອລລີວູດ; ເຂົາເປັນຄົນທີ່ໂຫດຮ້າຍ ແລະມຸ່ງໝັ້ນໄປຫາອຳນາດ. ຕີເບຣີອັສຊົ່ວຮ້າຍຍິ່ງກວ່າຈູລິອຸສ, ເພາະຄວາມຊົ່ວຊ້າຂອງເຂົາຖືກກ່າວເຖິງແມ່ນແຕ່ໃນຂໍ້ພຣະຄຳພີນັ້ນ, ເພາະວ່າອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງອັກສອນເຮັບຣິວແມ່ນລຳດັບທີຊາວສອງ ແລະອັກສອນຕົ້ນແມ່ນໜຶ່ງ. ອັນຟານ້ອຍກວ່າໂອເມກາ ແລະຄວາມຊົ່ວຊ້າຂອງຕີເບຣີອັສຖືກວາງໄວ້ໃນຂໍ້ທີຊາວສອງ, ຊຶ່ງເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງອັກສອນເຮັບຣິວ, ແລະລະຫວ່າງຄົນຊົ່ວຊ້າສອງຄົນນັ້ນ ທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍຈູລິອຸສ ແລະ ຕີເບຣີອັສ ກໍມີອາວກັສຕັສ. ອາວກັສຕັສເປັນຕົວແທນແຫ່ງຈຸດສູງສຸດຂອງລັດສະໝີ ອຳນາດ ແລະກຽດສັກສີຂອງໂຣມ. ໃນຖານະທີ່ເປັນດ້ານກົງກັນຂ້າມຂອງຂ່າວສານທີໜຶ່ງແລະທີສາມ ເຂົາຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍອັກສອນທີສິບສາມ, ຊຶ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງການກະບົດ. ອາວກັສຕັສໄດ້ຮັກສາອານາຈັກຂອງເຂົາໃຫ້ໝັ້ນຄົງໂດຍການປາບປາມການກະບົດຂອງອານໂຕນີ ແລະ ຄລີໂອພາຕຣາ, ການກະບົດທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດຂອງໂຣມ.

ອອກັສຕັສແມ່ນອຳນາດໂຣມັນຜູ້ຊຶ່ງໄດ້ພິຊິດອຸປະສັກທີສາມ ແລະໃນການນັ້ນເຂົາເປັນຕົວແທນຂອງກົດໝາຍວັນອາທິດ, ແລະເປັນອຳນາດໂຣມັນທີ່ປົກຄອງໃນຊ່ວງສີ່ສິບສອງເດືອນເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກໃນພຣະນິມິດ ບົດທີ 13 ແຫ່ງການກະບົດ. ເມື່ອນຳໄປວາງໄວ້ກ່ອນກົດໝາຍວັນອາທິດ, ປອມເປອີແມ່ນທັງ 1798 ແລະ 1989, ເຮັດໃຫ້ປອມເປອີເປັນສັນຍາລັກຂອງອານຕິໂອຄັສ ມາກນັສ ຜູ້ຍຸດສົງຄາມຊີເຣຍຄັ້ງທີສີ່ ຕັ້ງແຕ່ 219 ຈົນເຖິງ 217 ກ່ອນ ຄ.ສ., ເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດຕາມຂໍ້ທີ 10 ຂອງບົດທີ 11. ຈູເລຍສ ຊີຊາ ຈຶ່ງຖືກຈັດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຂໍ້ 11 ແລະ 12 ແລະກັບສົງຄາມທີ່ເຂດແດນ, ຄື ຍຸດທະການແຫ່ງຣາເຟຍ ໃນປີ 217 ກ່ອນ ຄ.ສ. ທີ່ນັ້ນ ຈູເລຍສກໍແມ່ນອານຕິໂອຄັສ ມາກນັສ ເຊັ່ນກັນ, ແລະອອກັສຕັສ ຊີຊາ ກໍແມ່ນອານຕິໂອຄັສ ມາກນັສ ເຊັ່ນກັນໃນຍຸດທະການແຫ່ງປານີອຸມ ຂອງຂໍ້ທີ 15. ຕໍ່ມາໃນຂໍ້ທີ 16 ຕີເບຣຽສແມ່ນກົດໝາຍວັນອາທິດ, ແຕ່ເຂົາບໍ່ແມ່ນອານຕິໂອຄັສ ມາກນັສ, ເພາະທີ່ນັ້ນເຂົາແມ່ນປອມເປອີ, ເພາະພຣະເຢຊູຊົງໃຊ້ຕອນເລີ່ມຕົ້ນເພື່ອສະແດງຕອນສິ້ນສຸດຢູ່ສະເໝີ. ຂໍ້ນັ້ນໝາຍເຖິງຈຸດສິ້ນສຸດຂອງຈັກກະພັດເຊເລວຊິດ ຊຶ່ງເປັນແບບຢ່າງຂອງຈຸດສິ້ນສຸດແຫ່ງສະຫະລັດ ໃນຖານະອານາຈັກທີຫົກໃນຄຳພະຍາກອນແຫ່ງພຣະຄຳພີ.

ຍັງມີການຈັດໃຫ້ສອດຄ່ອງອີກຫຼາຍປະການທີ່ຕ້ອງກະທຳກ່ຽວກັບຜູ້ປົກຄອງໂຣມັນທັງສີ່, ແລະເສັ້ນນັ້ນເປັນຕົວແທນປະຫວັດສາດທີ່ຊ່ອນເຮັ້ນໄວ້ຂອງຂໍ້ສີ່ສິບ. ເສັ້ນຂອງມັກຄາບີໃນຂໍ້ຊາວສາມກໍຍັງສະແດງໃຫ້ເຫັນປະຫວັດສາດທີ່ຊ່ອນເຮັ້ນໄວ້ຂອງຂໍ້ສີ່ສິບ. ຈາກນັ້ນໃນຂໍ້ຊາວສີ່, ເລື່ອງລາວຂອງໂຣມັນຈັກກະພັດນອກຮີດຖືກນຳສະເໜີໂດຍຊ່ວງເວລາໜຶ່ງ—ສາມຮ້ອຍຫົກສິບປີ. ເສັ້ນປະຫວັດສາດໂຣມັນທີ່ຖືກນຳສະເໜີຕັ້ງແຕ່ຂໍ້ຊາວສີ່ໄປຈົນເຖິງຂໍ້ສາມສິບ ກໍເປັນພາບປະກອບອັນໜຶ່ງຂອງປະຫວັດສາດທີ່ຊ່ອນເຮັ້ນໄວ້ຂອງຂໍ້ສີ່ສິບ. ມັນສິ້ນສຸດລົງໃນຂໍ້ສາມສິບເອັດ ເມື່ອຫົວຂໍ້ປ່ຽນຈາກໂຣມນອກຮີດໄປເປັນໂຣມສັນຕະປາປາ. ໂຣມນອກຮີດຍັງຄົງຢູ່ໃນຂໍ້ນັ້ນ, ແຕ່ທີ່ນັ້ນມັນບໍ່ໄດ້ຖືກນຳສະເໜີເປັນອານາຈັກທີສີ່ແຫ່ງຄຳພະຍາກອນໃນພຣະຄຳພີ, ແຕ່ເປັນອຳນາດທາງການເມືອງທີ່ໄດ້ຍົກສັນຕະປາປາຂຶ້ນສູ່ບັນລັງໃນປີ 538. ໃນປີ 538 ສັນຕະປາປາໄດ້ອອກກົດໝາຍວັນອາທິດ, ດັ່ງນັ້ນຂໍ້ສາມສິບເອັດຈຶ່ງກຳລັງຖືກຈັດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຂໍ້ສິບຫົກ ແລະ ຂໍ້ສີ່ສິບເອັດ. ຂໍ້ຊາວສີ່ໄດ້ນຳເຂົ້າການສູ້ຮົບແຫ່ງ Actium ແລະປະຫວັດສາດທີ່ສຳພັນກັບເສັ້ນນັ້ນ.

ຂໍ້ທີຊາວສີ່ກຳລັງຊີ້ບອກເຖິງເວລາທີ່ໂຣມນອກສາສະໜາເລີ່ມປົກຄອງຢ່າງສູງສຸດເປັນເວລາສາມຮ້ອຍຫົກສິບປີ, ແລະຕໍ່ມາໃນຂໍ້ທີສາມສິບເອັດ ໂຣມພາບາເລີ່ມປົກຄອງຢ່າງສູງສຸດເປັນເວລາໜຶ່ງພັນສອງຮ້ອຍຫົກສິບປີ. ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນແລະຈຸດສິ້ນສຸດຂອງເສັ້ນນີ້ມີລາຍເຊັນຂອງພຣະຄຣິດ, ອັນຟາແລະໂອເມກາ. ໃນຂໍ້ຕ່າງໆນີ້ ພວກເຮົາມີປະຫວັດຂອງ Marc Antony, Cleopatra ແລະ Augustus Caesar. ໃນຂໍ້ທີສິບຫົກ ໂຣມນອກສາສະໜາໄດ້ພິຊິດຈັກກະພັດ Seleucid ໃນ 65 BC, ແລະຕໍ່ມາກໍພິຊິດຢູດາໃນ 63 BC. ອຸປະສັກທີສາມຄື Actium ໃນ 31 BC ໄດ້ຊີ້ບອກເຖິງຈຸດຈົບຂອງອານາຈັກອີຢິບ, ດັ່ງທີ່ຖືກແບບຢ່າງໄວ້ໂດຍອຸປະສັກທຳອິດຂອງພວກ Seleucid ໃນ 65 BC. ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ພວກເຮົາພົບລາຍເຊັນຂອງພຣະອົງຜູ້ເປັນຕົ້ນແລະປາຍ. 65 BC ແມ່ນອຸປະສັກທຳອິດໃນສາມອຸປະສັກ ແລະມັນເປັນຕົວແທນຂອງການພິຊິດກະສັດແຫ່ງຝ່າຍເໜືອ, ແລະ 31 BC ເປັນອຸປະສັກທີສາມໃນສາມອຸປະສັກ ແລະມັນເປັນຕົວແທນຂອງການພິຊິດກະສັດແຫ່ງຝ່າຍໃຕ້. ຢູດາ, ໃນຖານະເປັນອຸປະສັກກາງໃນສາມອຸປະສັກ, ກຳລັງມີສົງຄາມກາງເມືອງຢູ່ພາຍໃນກຳແພງນະຄອນເຢຣູຊາເລັມ ເມື່ອ Pompey ມາຮອດໃນ 63 BC. ອຸປະສັກທີສອງເປັນສັນຍະລັກຂອງການກະບົດ.

ໃນປີ 538 ອຸປະສັກທີສາມສຳລັບໂຣມຂອງສັນຕະປາປາໄດ້ຖືກຂັບອອກໄປຈາກນະຄອນໂຣມ. ອຸປະສັກນັ້ນຄືພວກ Goths, ແລະໃນບ່ອນນັ້ນອານາຈັກທີຫ້າໃນຄຳພະຍາກອນພຣະຄຳພີໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ; ຢູ່ບ່ອນດຽວກັນກັບທີ່ອານາຈັກທີສີ່ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ແລະເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ອານາຈັກທີສີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ທີ່ອຸປະສັກທີສາມຂອງມັນ, ອານາຈັກອີຢິບໄດ້ຖືກພ່າຍແພ້, ດັ່ງທີ່ໄດ້ຖືກເປັນແບບຢ່າງໄວ້ໃນອຸປະສັກທຳອິດຂອງອານາຈັກ Seleucid. ສິ່ງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄຳພະຍານແຫ່ງຄຳພະຍາກອນທີ່ພົບໃນຂໍ້ທີຊາວສີ່ເຖິງຂໍ້ທີສາມສິບ ເປັນຕົວແທນຂອງແນວເສັ້ນໜຶ່ງ ທີ່ຈະຕ້ອງຖືກຈັດວາງໄວ້ເຊັ່ນກັນໃນປະຫວັດສາດທີ່ຊ່ອນຢູ່ຂອງຂໍ້ທີສີ່ສິບ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງຈຳເປັນຢ່າງຍິ່ງທີ່ຈະພິຈາລະນາຄວາມສຳພັນແຫ່ງຄຳພະຍາກອນອັນຫຼາກຫຼາຍ ທີ່ຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍ Marc Antony, Cleopatra, Julius Caesar, Pompey ແລະ Augustus Caesar.

ດັ່ງນັ້ນ ສ່ວນທີ່ຄຸ້ມເຄືອທີ່ສຸດຂອງຂໍ້ຄວາມຕັ້ງແຕ່ຂໍ້ທີຊາວສີ່ຮອດສາມສິບ ແມ່ນບໍ, ເມື່ອພວກເຂົາເວົ້າຄວາມຕົວະຢູ່ທີ່ໂຕະດຽວກັນ?

> ແລະຈິດໃຈຂອງກະສັດທັງສອງອົງນີ້ຈະມຸ່ງກະທຳຄວາມຊົ່ວຮ້າຍ, ແລະເຂົາທັງສອງຈະກ່າວຄຳຕົວະທີ່ໂຕະດຽວກັນ; ແຕ່ການນັ້ນຈະບໍ່ຈຳເລີນ: ເພາະວ່າຈຸດຈົບນັ້ນຈະຍັງມາເຖິງໃນເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້. ດານີເອນ 11:27.

ອູຣີຢາ ສະມິດ ລະບຸວ່າ ກະສັດທັງສອງອົງນັ້ນແມ່ນ ມາຣກ ແອນໂຕນີ ແລະ ອອກັດສັສ ຊີຊາ.

> “ຂໍ້​ທີ່​ຊາວ​ສິບ​ເຈັດ​ຖືກ​ອ້າງ​ອີງ”

> “ໃນອະດີດ Antony ແລະ Caesar ເຄີຍຢູ່ໃນພັນທະມິດກັນ. ແຕ່ພາຍໃຕ້ສະພາບພາບຂອງມິດຕະພາບ ທັງສອງຕ່າງມີຄວາມທະເຍີທະຍານ ແລະວາງອຸບາຍເພື່ອຄອບຄອງອຳນາດເໜືອໂລກທັງປວງ. ຄຳປະກາດຂອງເຂົາທັງສອງທີ່ສະແດງຄວາມເຄົາລົບອ່ອນນ້ອມຕໍ່ກັນ ແລະມິດຕະພາບຕໍ່ກັນນັ້ນ ແທ້ຈິງແລ້ວເປັນຖ້ອຍຄຳຂອງຄົນໜ້າຊື່ໃຈຄົດ. ເຂົາເຈົ້າເວົ້າຄວາມຕົວະຢູ່ໂຕະດຽວກັນ. Octavia, ພັນລະຍາຂອງ Antony ແລະເປັນນ້ອງສາວຂອງ Caesar, ໄດ້ປະກາດແກ່ປະຊາຊົນໂຣມ ໃນເວລາທີ່ Antony ຢ່າຮ້າງນາງນັ້ນ ວ່ານາງໄດ້ຍິນຍອມແຕ່ງງານກັບເຂົາ ໂດຍຫວັງແຕ່ພຽງວ່າການນັ້ນຈະເປັນຄຳປະກັນແຫ່ງຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວລະຫວ່າງ Caesar ແລະ Antony. ແຕ່ຄຳປຶກສານັ້ນບໍ່ໄດ້ຈະເລີນຜົນ. ການແຕກຫັກໄດ້ເກີດຂຶ້ນ; ແລະໃນຄວາມຂັດແຍ່ງທີ່ຕິດຕາມມານັ້ນ Caesar ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະຢ່າງສົມບູນ.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 276.

ເມື່ອ Octavia ໄດ້ຖືກລະບຸວ່າການສົມລົດຂອງນາງກັບ Antony ເປັນດັ່ງຄຳໝັ້ນແຫ່ງການຮ່ວມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວ, ນັ້ນໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນພັນທະມິດແຫ່ງການສົມລົດ ຊຶ່ງໄດ້ຖືກພິມແບບໄວ້ກ່ອນແລ້ວໃນບົດທີສິບເອັດ ໂດຍການສົມລົດໃນຍຸກ Hellenistic ຂອງ Berenice ກັບກະສັດ Seleucid Antiochus II Theos ປະມານປີ 252 ກ່ອນ ຄ.ສ. Berenice ເປັນທິດາຂອງ Ptolemy II Philadelphus. Octavia ແລະ Berenice ເປັນຕົວແທນຂອງການສົມລົດທາງການທູດ ຫຼືໃນຄວາມໝາຍທາງຄຳພະຍາກອນ ຄືສັນຍາສະຫງົບ. ຂໍ້ທີຫ້າຫາຂໍ້ທີສິບໄດ້ລະບຸປະຫວັດຂອງການສົມລົດທາງການທູດລະຫວ່າງອານາຈັກພາກໃຕ້ແລະອານາຈັກພາກເໜືອ, ແລະເມື່ອ Marc Antony ແລະ Octavian, ຜູ້ຊຶ່ງຕໍ່ມາເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນນາມ Augustus Caesar, ໄດ້ຈັດໃຫ້ມີການສົມລົດນັ້ນ, ພວກເຂົາກໍໄດ້ແບ່ງອານາຈັກອອກເປັນຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກດ້ວຍ.

ສັນຍາບຣຸນດິຊຽມ (40 ກ່ອນ ຄ.ສ.) ເປັນຂໍ້ຕົກລົງທີ່ເກີດຈາກການເຈລະຈາລະຫວ່າງ ມາກ ອານໂຕນີ ແລະ ອອກຕາວຽນ (ຕໍ່ມາຄື ອາວກຸສຕຸສ) ເພື່ອແກ້ໄຂຄວາມຕຶງຄຽດໃນຄະນະຜູ້ປົກຄອງສາມຝ່າຍຄັ້ງທີສອງ ຫຼັງຈາກເກືອບເກີດສົງຄາມກາງເມືອງ. ຂໍ້ຕົກລົງນີ້ປະກອບມີການແບ່ງເຂດແດນຂອງໂຣມັນ (ອານໂຕນີໄດ້ຝ່າຍຕາເວັນອອກ, ອອກຕາວຽນໄດ້ຝ່າຍຕາເວັນຕົກ) ແລະໄດ້ຖືກປະທັບຕາດ້ວຍການແຕ່ງງານຂອງ ອານໂຕນີ ກັບ ອອກຕາເວຍ (ນ້ອງສາວຂອງ ອອກຕາວຽນ). ໃນປີ 39 ກ່ອນ ຄ.ສ. ໄລຍະເວລາຫ້າປີເດີມຂອງຄະນະຜູ້ປົກຄອງສາມຝ່າຍໄດ້ໝົດລົງ, ອານໂຕນີໄດ້ລ່ອງເຮືອໄປອິຕາລີພ້ອມດ້ວຍເຮືອຫຼາຍກວ່າ 300 ລຳ ທີ່ໃນເບື້ອງຕົ້ນຖືກປະຕິເສດບໍ່ໃຫ້ຂຶ້ນຝັ່ງທີ່ ບຣຸນດິຊຽມ, ດັ່ງນັ້ນໃນທີ່ສຸດຈຶ່ງໄປຈອດທີ່ ທາເຣນຕຸມ. ອອກຕາວຽນໄດ້ໄປພົບລາວທີ່ນັ້ນ ຫຼັງຈາກການໄກ່ເກ່ຍທີ່ຍືດເຢື້ອ ອັນເກີດຂຶ້ນເນື່ອງຈາກກອງທັບຂອງ ອານໂຕນີ ບໍ່ເຕັມໃຈຈະສູ້ຮົບກັບກອງທັບຂອງ ອອກຕາວຽນ ແລະກັບກັນ. ອອກຕາເວຍໄດ້ມີບົດບາດສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງໃນການໄກ່ເກ່ຍ, ໂດຍຊັກຊວນໃຫ້ ອານໂຕນີ ສະໜັບສະໜູນ ອອກຕາວຽນ ຕໍ່ຕ້ານ ເຊັກສຸສ ປອມເປ. ພວກເຂົາໄດ້ຕໍ່ອາຍຸຄະນະຜູ້ປົກຄອງສາມຝ່າຍອອກໄປອີກຫ້າປີ (ຈົນເຖິງ 32 ກ່ອນ ຄ.ສ.), ໂດຍ ອານໂຕນີ ຈັດສົ່ງເຮືອ 120 ລຳ ໃຫ້ ອອກຕາວຽນ ແລກກັບຄຳສັນຍາເລື່ອງກຳລັງທະຫານ (ຊຶ່ງຕໍ່ມາ ອອກຕາວຽນ ບໍ່ໄດ້ສົ່ງມອບ).

ໃນປີ 32 ກ່ອນ ຄ.ສ. ໄດ້ເກີດການແຕກຫັກຢ່າງເປີດເຜີຍລະຫວ່າງຄູ່ຂັດແຍ້ງທັງສອງ. ຄວາມສຳພັນໄດ້ຊຸດໂຊມລົງຍ້ອນການໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ, ການມຸ່ງເນັ້ນໄປທາງຕາເວັນອອກຂອງ Antony (ກັບ Cleopatra), ແລະການຮວບຮວມອຳນາດຂອງ Octavian ໃນຝັ່ງຕາເວັນຕົກ. Octavian ໄດ້ປະຕິເສດຂໍ້ສະເໜີໃນພາຍຫຼັງຂອງ Antony ທີ່ຈະຈັດກອງປະຊຸມ ກ່ອນ Actium.

ໃນການສົມຣົດທາງການທູດລະຫວ່າງກະສັດແຫ່ງພາກເໜືອ (Antiochus) ແລະກະສັດແຫ່ງພາກໃຕ້ (Ptolemy) ຝ່າຍກະສັດພາກໃຕ້ເປັນຜູ້ສົ່ງມອບເຈົ້າສາວ; ແຕ່ໃນການສົມຣົດທາງການທູດຂອງ Antony (ທິດຕາເວັນອອກ) ແລະ Octavian (ທິດຕາເວັນຕົກ) ຝ່າຍຕາເວັນຕົກເປັນຜູ້ສົ່ງມອບເຈົ້າສາວ. ການສົມຣົດທາງການທູດທັງສອງຄັ້ງລ້ວນແຕ່ລົ້ມເຫຼວ, ແລະຝ່າຍທີ່ສົ່ງມອບບຸດສາວ ຫຼື ເອື້ອຍນ້ອງສາວ ໃນທີ່ສຸດກໍໄດ້ຮັບໄຊຊະນະເໜືອອຳນາດທີ່ທຳລາຍພັນທະສັນຍາ.

## ຄຳພະຍານຂອງສາມຢ່າງ

ໃນຕອນປາຍຂອງຈັກກະພັດເຊເລວຊິດ ໄດ້ມີສັນຍາສະບັບທີສາມ ທີ່ມີການເວົ້າຄຳຕົວະຢູ່ໂຕະດຽວກັນ. ເຫດການນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນບໍລິບົດຂອງສົງຄາມຊີເຣຍຄັ້ງທີຫ້າ (202–195 BC), ເມື່ອ Antiochus III Magnus ໄດ້ສວຍໂອກາດຈາກຄວາມອ່ອນແອຂອງອານາຈັກ Ptolemaic ຫຼັງຈາກການສິ້ນພະຊົນຂອງ Ptolemy IV Philopator ໃນປີ 204 BC. Ptolemy V Epiphanes (Ptolemy V) ໄດ້ຂຶ້ນຄອງບັນລັງຕັ້ງແຕ່ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ (ອາຍຸປະມານ 5–6 ປີ), ປະເທດອີຢິບຈຶ່ງຢູ່ພາຍໃຕ້ຜູ້ສຳເລັດລາຊະການ ແລະ ຕົກຢູ່ໃນຄວາມເປັນຈຸດອ່ອນຕໍ່ຄວາມວຸ້ນວາຍພາຍໃນ, ການກະບົດຂອງຊົນພື້ນເມືອງ, ແລະ ໄພຄຸກຄາມຈາກພາຍນອກ.

ອັນຕີໂອຄັສ ມາກນັສ ໄດ້ຮຸກຮານແລະຍຶດຄອງດິນແດນຂອງລາຊະວົງປໂຕເລເມອິກໄວ້ແລ້ວເປັນອັນຫຼາຍໃນ ໂຄເອເລ-ຊີເຣຍ, ປາແລັດສະຕາຍ, ແລະ ອາຊີນ້ອຍ ພາຍຫຼັງໄຊຊະນະເຊັ່ນ ຍຸດທະການປານິອຸມ (200 ກ່ອນ ຄ.ສ.). ແທນທີ່ຈະພິຊິດເອຢິບໃຫ້ສິ້ນເຊີງ (ຊຶ່ງຈະເສຍງຕໍ່ການແຊກແຊງຂອງໂຣມັນ ເນື່ອງຈາກໂຣມກຳລັງກົດດັນເຂົາໃຫ້ຢູ່ຫ່າງຈາກບາງເຂດພື້ນທີ່), ເຂົາໄດ້ດຳເນີນນະໂຍບາຍພັນທະມິດທາງການແຕ່ງງານເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນຜູ້ “ປົກປ້ອງ.” ໃນປີ 197/195 ກ່ອນ ຄ.ສ., ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສັນຍາສັນຕິພາບທີ່ຍຸດສົງຄາມລົງ, ອັນຕີໂອຄັສ ມາກນັສ ໄດ້ໝັ້ນແລະຕໍ່ມາໄດ້ຍົກໃຫ້ ຄລີໂອພາຕຣາ I ຊີຣາ (ຊຶ່ງເອີ້ນອີກວ່າ Cleopatra Syra) ລູກສາວຍັງນ້ອຍຂອງຕົນ ແກ່ ປໂຕເລມີ V ຜູ້ຍັງເປັນເດັກ; (ການແຕ່ງງານໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນປີ 193 ກ່ອນ ຄ.ສ. ທີ່ ຣາຟີຍາ; ປໂຕເລມີ ມີອາຍຸ 16 ປີ, ຄລີໂອພາຕຣາ ອາຍຸ 10 ປີ).

ສິ່ງນີ້ໄດ້ຖືກວາງກອບໄວ້ວ່າເປັນທ່າທາງແຫ່ງຄວາມເອື້ອເຟື້ອ: ອານຕີໂອຄັສໄດ້ວາງຕົນເອງເປັນພັນມິດ ແລະ “ຜູ້ຄຸ້ມຄອງ” ຂອງກະສັດໜຸ່ມ, ເຮັດໃຫ້ສັນຕິພາບໝັ້ນຄົງຂຶ້ນ ໃນຂະນະທີ່ຍັງຮັກສາຜົນປະໂຫຍດທີ່ຕົນໄດ້ມາໃນອາຊີໄວ້. ການອະພິເສກສົມລົດນີ້ໄດ້ມອບອິດທິພົນທາງອ້ອມແກ່ເຂົາເໜືອອີຢິບຜ່ານທາງທິດາຂອງຕົນ (ເຂົາຫວັງວ່ານາງຈະຍັງຄົງຈົງຮັກຕໍ່ຮາກຖານເຊເລວຊິດຂອງນາງ ແລະຈະປະຕິບັດຕົນເປັນສຽງທີ່ໜຸນຫຼັງຊີເຣຍໃນລາຊະສຳນັກປໂຕເລມາອິກ). ແຕ່ກົນອຸບາຍນັ້ນໄດ້ກັບກາຍເປັນຜົນຮ້າຍ ເພາະຄລີໂອພາຕຣາໄດ້ເຂົ້າຂ້າງພະສາມີຂອງນາງແລະອີຢິບ, ບໍ່ແມ່ນພະບິດາຂອງນາງ, ອັນເປັນການບັ່ນທອນການຄວບຄຸມໃນລະຍະຍາວຂອງອານຕີໂອຄັສ. ສິ່ງນີ້ສະທ້ອນກັບພັນທະສັນຍາແຫ່ງບຣຸນດິຊຽມ (40 BC) ແລະກ່ຽວໂຍງກັບເຫດການຂອງໂຣມໃນຫຼາຍດ້ານ.

ດັ່ງທີ່ Antony ໄດ້ແຕ່ງງານກັບ Octavia (ນ້ອງສາວຂອງ Octavian) ເພື່ອຜູກມັດອຳນາດທີ່ເປັນຄູ່ແຂ່ງກັນຫຼັງຈາກເກືອບເກີດສົງຄາມ, Antiochus ໄດ້ໃຊ້ການແຕ່ງງານຂອງທິດາຂອງຕົນກັບ Ptolemy V ເພື່ອໃຫ້ສັນຕິພາບຊົ່ວຄາວ ແລະ ການແບ່ງເຂດແດນມີຮູບແບບເປັນທາງການ (Seleucids ຍັງຄົງຖືຄອງດິນແດນທີ່ພິຊິດໄດ້ໃນພາກເໜືອ, ສ່ວນ Ptolemy ຮັກສາເອຢິບທາງພາກໃຕ້ໄວ້).

ອານຕີໂອກັສໄດ້ປະຕິບັດຕົນເປັນດັ່ງຜູ້ປົກປ້ອງໂດຍພຶດຕິນັຍເໜືອກະສັດເດັກ ປໂຕເລມີ V (ຜ່ານສາຍສຳພັນທາງຄອບຄົວ) ຄ້າຍຄືກັນກັບວິທີທີ່ ອອກຕາວຽນ (ແລະຄະນະໄຕອຳນາດສາມຝ່າຍ) ວາງຕົນເອງທ່າມກາງຊ່ອງຫວ່າງແຫ່ງອຳນາດ ຫຼືຄວາມຂັດແຍ້ງຊິງອຳນາດ. ໃນທັງສອງກໍລະນີ, ບຸກຄົນທີ່ “ເຂັ້ມແຂງກວ່າ” (ອານຕີໂອກັສ/ອອກຕາວຽນ) ໄດ້ສະແຫວງຫາອຳນາດຕໍ່ຮອງເໜືອອີກຝ່າຍໜຶ່ງທີ່ອ່ອນໄຫວກວ່າ ຜ່ານສາຍສຳພັນທາງເຄືອຍາດ. ການຈັດວາງທັງສອງຢ່າງນີ້ໄດ້ນຳມາເຊິ່ງສະຖຽນະພາບໃນໄລຍະສັ້ນ ແຕ່ “ບໍ່ໄດ້ຈະເລີນ” ໃນໄລຍະຍາວ ເນື່ອງຈາກຄວາມບໍ່ໄວ້ວາງໃຈທີ່ຝັງຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ—ນາງຄລີໂອພາຕຣາເຂົ້າຂ້າງອີຢິບ (ຊຶ່ງບັ່ນທອນອານຕີໂອກັສ), ໃນຂະນະທີ່ການມຸ່ງໄປທາງຕາເວັນອອກຂອງ ອັນໂຕນີ (Cleopatra VII) ໄດ້ນຳໄປສູ່ການແຕກຫັກກັບ ອອກຕາວຽນ.

ການຢູ່ໃນວັຍເດັກຂອງ Ptolemy V ພາຍໃຕ້ການສຳເລັດລາດແທນ ສອດຄ່ອງກັບຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງຫຼັງຈາກການຕາຍຂອງ Julius Caesar (ອັນນຳໄປສູ່ການກໍ່ຕັ້ງ Triumvirate ແລະການແກ່ງແຍ່ງອຳນາດ). ການອະພິເສກສົມລົດຂອງ Berenice ກັບ Antiochus ໄດ້ໝາຍເຖິງຈຸດເລີ່ມຕົ້ນແຫ່ງປະຫວັດຂອງຈັກກະພັດ Seleucid ໃນດານີເອນ ບົດ 11, ແລະການອະພິເສກສົມລົດຂອງທິດາຂອງ Antiochus Magnus ກັບກະສັດເດັກແຫ່ງອີຢິບ ໄດ້ໝາຍເຖິງຈຸດສິ້ນສຸດຂອງຈັກກະພັດ Seleucid. ການສິ້ນສຸດຂອງການສົມລົດລະຫວ່າງ Marc Antony ກັບ Octavia ໄດ້ໝາຍເຖິງການສິ້ນສຸດຂອງອານາຈັກ Ptolemaic. ການສິ້ນສຸດຂອງຢູດາໃນຖານະປະຊາຊົນແຫ່ງພັນທະສັນຍາຂອງພຣະເຈົ້າ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນທີ່ໄມ້ກາງແຂນ, ແລະອານາຈັກຢູດານັ້ນໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນກັບພວກ Maccabees ແລະພັນທະສັນຍາທີ່ພວກເຂົາໄດ້ເຮັດໄວ້ກັບ Rome. ບັນດາເສັ້ນທາງຝ່າຍຄຳພະຍາກອນເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ໄດ້ຖືກສະແດງໄວ້ພາຍໃນເລື່ອງລາວຂອງດານີເອນ ບົດ 11, ແລະທັງໝົດນັ້ນກໍສອດຄ່ອງກັນກັບປະຫວັດອັນຖືກຊ່ອນໄວ້ຂອງຂໍ້ 40. ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຂໍ້ 5 ພວກເຮົາມີສົນທິສັນຍາຂອງ Berenice, ອັນນຳໄປສູ່ Antiochus ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະສົນທິສັນຍາຂອງທິດາຂອງລາວ Cleopatra Syra, ຊຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນປະຫວັດຂອງພວກ Maccabees ໃນຂໍ້ 23. ພວກ Maccabees ໄດ້ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສັ້ນສາຍນັ້ນ ໂດຍອີງໃສ່ການກະບົດຂອງພວກເຂົາຕໍ່ Antiochus Epiphanes, ຫນຶ່ງໃນບັນດາກະສັດອົງທ້າຍໆຂອງລາຊະວົງ Seleucid.

ອັນຕິໂອຄັສ ເອປີຟາເນັສ ຄືອັນຕິໂອຄັສຜູ້ທີ່ຢູ່ໃນອີຢິບໃນປີ 168 ກ່ອນ ຄ.ສ. ໃກ້ນະຄອນອາເລັກຊານເດຣຍ ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມຊີເຣຍຄັ້ງທີຫົກ. ອັນຕິໂອຄັສ ເອປີຟາເນັສ ໄດ້ບຸກລຸກອີຢິບ ແລະກໍາລັງຈະຍຶດເອົານະຄອນອາເລັກຊານເດຣຍໄດ້. ບັນດາຜູ້ປົກຄອງລາຊະວົງປໂຕເລມີ ໄດ້ຮ້ອງຂໍໃຫ້ໂຣມຊ່ວຍເຫຼືອ. ໂຣມໄດ້ສົ່ງ ໂປພິລຽສ ລາເອນັສ (ພ້ອມພຽງຄະນະຕິດຕາມຂະໜາດນ້ອຍ—ບໍ່ມີກອງທັບ) ມາເພື່ອນໍາສານຄໍາຂາດຈາກວຸດທິສະພາມາສົ່ງ; ອັນຕິໂອຄັສຈະຕ້ອງຖອນກໍາລັງອອກຈາກອີຢິບ ແລະ ໄຊປຣັສ ໃນທັນທີ, ຫາກບໍ່ດັ່ງນັ້ນຈະຕ້ອງປະເຊີນສົງຄາມກັບໂຣມ. ເມື່ອອັນຕິໂອຄັສໄດ້ຮັບຈົດໝາຍນັ້ນ ແລະຂໍເວລາເພື່ອປຶກສາບັນດາທີ່ປຶກສາຂອງຕົນ, ໂປພິລຽສ—ຜູ້ຖືກພັນລະນາວ່າເຂັ້ມງວດ ແລະ ອອກຄໍາສັ່ງຢ່າງເດັດຂາດ—ໄດ້ເອົາໄມ້ເທົ້າຂອງຕົນຂີດເປັນວົງກົມໃນຜືນຊາຍຮອບພຣະບາດຂອງກະສັດ. ແລ້ວເຂົາໄດ້ກ່າວວ່າ, “ກ່ອນທ່ານຈະກ້າວອອກຈາກວົງກົມນັ້ນ, ຈົ່ງໃຫ້ຄໍາຕອບແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້ານໍາໄປສະເໜີຕໍ່ວຸດທິສະພາ.”

ຄວາມໝາຍແຝງນັ້ນແຈ້ງຊັດ; ອັນຕິໂອຄັສບໍ່ສາມາດອອກຈາກວົງນັ້ນໄດ້ ໂດຍບໍ່ຜູກມັດຕົນເອງເຂົ້າກັບຂໍ້ຮຽກຮ້ອງຂອງໂຣມ—ການຂ້າມອອກໄປໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຕົກລົງຈະໝາຍເຖິງສົງຄາມ. ອັນຕິໂອຄັສຕົກຕະລຶງແລະຖືກເຮັດໃຫ້ອັບອາຍ, ຈຶ່ງລັງເລຢູ່ຊົ່ວຄາວໜຶ່ງ ແຕ່ຕໍ່ມາກໍຍອມຕົກລົງທີ່ຈະປະຕິບັດຕາມ, ຖອນກຳລັງຂອງຕົນອອກຈາກເອຢິບ, ແລະກັບຄືນສູ່ຊີເຣຍ. ການດຳເນີນທາງການທູດອັນກ້າຫານນີ້ (ຊຶ່ງໄດ້ຮັບແຮງໜູນຫຼັງຈາກຊື່ສຽງອັນເພີ່ມພູນຂຶ້ນຂອງໂຣມໃນດ້ານອຳນາດ) ໄດ້ບັງຄັບໃຫ້ມີການຖອນທັບໂດຍປາສະຈາກການສູ້ຮົບ, ສະແດງໃຫ້ເຫັນອຳນາດນຳອັນກຳລັງປາກົດຂຶ້ນຂອງໂຣມໃນພາກຕາເວັນອອກຂອງທະເລເມດິເຕີເຣນຽນ. ເຫດການນີ້ຖືກອ້າງອີງຢ່າງແຜ່ຫຼາຍວ່າເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງສຳນວນ “drawing a line in the sand” (ເຖິງແມ່ນວ່າໂດຍຄວາມເປັນຈິງແລ້ວມັນເປັນວົງກົມກໍຕາມ).

ອັນຕີໂອຄັສ ເອປິຟາເນສ ຍັງໄດ້ກາຍເປັນຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຝ່າຍໂປຣເທສແຕນ ກ່ຽວກັບອໍານາດທີ່ຍົກຕົນຂຶ້ນ, ລົ້ມລົງ ແລະ ສະຖາປະນານິມິດ ໃນຂໍ້ທີສິບສີ່ ຂອງດານີເອນ ບົດທີສິບເອັດ.

> ແລະໃນເວລາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະມີຫຼາຍຄົນລຸກຂຶ້ນຕໍ່ສູ້ກັບກະສັດແຫ່ງຝ່າຍໃຕ້; ທັງພວກຄົນປຸ້ນສະດົມໃນບັນດາປະຊາຊົນຂອງເຈົ້າຈະຍົກຕົນຂຶ້ນເພື່ອສະຖາປະນານິມິດນັ້ນ; ແຕ່ພວກເຂົາຈະລົ້ມລົງ. ດານີເອນ 11:14.

ອານຕີໂອຄັສ IV ເອພີຟາເນັສ ໄດ້ຄອງລາດໃນຊ່ວງປີ 175–164 ກ່ອນ ຄ.ສ., ແລະເປັນກະສັດເຊລູຊິດອົງທີແປດໃນຈຳນວນສິບສາມອົງ. ພຣະອົງໄດ້ພະຍາຍາມບັງຄັບໃຫ້ວັດທະນະທຳເຮເລນິດແຜ່ຂະຫຍາຍ ແລະລວມອານາຈັກຂອງພຣະອົງໃຫ້ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວພາຍໃຕ້ພິທີທາງສາສະໜາຂອງກຣີກ. ໃນປີ 169 ກ່ອນ ຄ.ສ. ພຣະອົງໄດ້ປຸ້ນສະດົມພຣະວິຫານ, ຫ້າມປະຕິບັດທຳນຽມຂອງຊາວຢິວ (ການຕັດຫນັງຫຸ້ມປາຍ, ການຖືຮັກສາວັນຊະບາໂຕ, ການສຶກສາໂທຣາ), ແລະບັງຄັບໃຫ້ຖວາຍເຄື່ອງບູຊາແກ່ພະເຈົ້າຕ່າງສາສະໜາ. ໃນເດືອນທັນວາ ປີ 167 ກ່ອນ ຄ.ສ. ພຣະອົງໄດ້ຕັ້ງແທ່ນບູຊາຂອງຄົນຕ່າງສາສະໜາ (ແກ່ Zeus) ໄວ້ເທິງແທ່ນເຜົາບູຊາຂອງຊາວຢິວໃນພຣະວິຫານ ແລະໄດ້ຖວາຍໝູເປັນເຄື່ອງບູຊາ ພ້ອມທັງການກະທຳອັນລົບຫລູ່ອື່ນໆ. ການລົບຫລູ່ນັ້ນເປັນຟາງເສັ້ນສຸດທ້າຍສຳລັບຊາວຢິວຜູ້ຮັກສາບັນຍັດຢ່າງເຄรັ່ງຄັດ, ຜູ້ຊຶ່ງເຫັນວ່ານັ້ນເປັນການລະເມີດສູງສຸດຕໍ່ຄວາມບໍລິສຸດຂອງພຣະວິຫານ ແລະຕໍ່ພຣະບັນຍັດຂອງພຣະເຈົ້າ. ເຫດການນັ້ນໄດ້ຈຸດປະກາຍການຕໍ່ຕ້ານໃນທັນທີ ເມື່ອມັດຕາທີອັສ (ປະໂລຫິດຈາກເມືອງໂມເດອິນ) ປະຕິເສດຄຳສັ່ງຂອງນາຍທະຫານເຊລູຊິດທີ່ໃຫ້ຖວາຍເຄື່ອງບູຊາແກ່ພະເຈົ້າຕ່າງສາສະໜາ ແລະໄດ້ຂ້າຊາວຢິວຜູ້ທໍລະຍົດຄົນໜຶ່ງກັບນາຍທະຫານຜູ້ນັ້ນ ແລ້ວຫລົບໜີໄປຢູ່ເນີນພູກັບບຸດຊາຍຂອງຕົນ (ຜູ້ທີ່ຕໍ່ມາຈະເປັນພວກມັກຄາບີ). ສິ່ງນີ້ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດສົງຄາມກອງໂຈນ ແລະການກະບົດໃນຊ່ວງປີ 167–160 ກ່ອນ ຄ.ສ. ຊຶ່ງມຸ່ງໝາຍຟື້ນຟູການນະມັດສະການຂອງຊາວຢິວ ແລະນຳໄປສູ່ການຖວາຍພຣະວິຫານຄືນໃໝ່ (Hanukkah) ໃນປີ 164 ກ່ອນ ຄ.ສ. ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງຢູດາ ມັກຄາເບອຸສ.

ໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນແລະຕອນສິ້ນສຸດຂອງຈັກກະພັດເຊເລວຊິດ ໄດ້ມີສັນຍາສຳຄັນສະບັບໜຶ່ງ ຊຶ່ງຖືກເປັນຕົວແທນໂດຍການອະພິເສກທາງການທູດ ທີ່ມີອົງປະກອບແຫ່ງການແບ່ງແຍກ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຝ່າຍຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກ ຫຼື ເໜືອແລະໃຕ້. ເມື່ອຈັກກະພັດເຊເລວຊິດອ່ອນກຳລັງລົງ ອັນຕິໂອຄັສ ເອພິຟາເນສ ກາຍເປັນສັນຍະລັກແຫ່ງອຳນາດໂຣມັນທີ່ກຳລັງຜຸດຂຶ້ນ ແລະເປັນຈຸດຮວມແຫ່ງຄວາມຄັບແຄ້ນຂອງພວກມັກຄາບີ. ຕໍ່ມາໃນປະຫວັດສາດ ລາວກາຍເປັນຂອງປອມແຫ່ງສັນຍະລັກແຫ່ງຄຳພະຍາກອນ ທີ່ສະຖາປະນານິມິດນັ້ນ. ອຳນາດໃນຂໍ້ທີຊາວສອງຂອງບົດທີສິບເອັດ ຖືກທຳລາຍ ເມື່ອເຈົ້າຊາຍແຫ່ງພັນທະສັນຍາຖືກທຳລາຍ.

> ແລະດ້ວຍກອງກຳລັງອັນຖ້ວມທົ່ວດັ່ງນ້ຳຫຼາກ ພວກເຂົາຈະຖືກກວາດໄປຈາກໜ້າເຂົາ ແລະຈະຖືກຫັກທຳລາຍ; ແມ່ນແທ້ ແມ່ນແມ່ນເຈົ້ານາຍແຫ່ງພັນທະສັນຍາດ້ວຍ. Daniel 11:22.

ການປົກຄອງຂອງ Antiochus Epiphanes ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງໃນປີ 164 ກ່ອນ ຄ.ສ., ເກືອບສອງຮ້ອຍປີກ່ອນພຣະຄຣິດ, ເມື່ອ “ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງພັນທະສັນຍາ” ຖືກ “ຫັກທຳລາຍ” ຢູ່ເທິງໄມ້ກາງແຂນ. ສິ່ງທີ່ເຮົາປາຖະໜາຈະສັງເກດໄວ້ໃນທີ່ນີ້ກໍຄື ອານາຈັກ Seleucid ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນແລະສິ້ນສຸດລົງດ້ວຍການແຕ່ງງານຕາມສົນທິສັນຍາທາງການທູດ ເຊິ່ງການຫຼອກລວງລະຫວ່າງທັງສອງຝ່າຍນັ້ນເປັນເລື່ອງທີ່ມີບັນທຶກໄວ້ໃນປະຫວັດສາດ. ໃນລະຫວ່າງການປົກຄອງຂອງ Antiochus Epiphanes, ການກະບົດຂອງພວກ Maccabee ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ, ຊຶ່ງເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງການປະຕິວັດອາເມຣິກາ. ໃນປະຫວັດຂອງພວກ Maccabee ການຕໍ່ສູ້ຂອງເຂົາເຈົ້າເພື່ອສະລັດອຳນາດຂອງ Seleucid ອອກໄປ ໄດ້ລວມເຖິງສົນທິສັນຍາສຳຄັນສະບັບໜຶ່ງກັບ Rome. ຂໍ້ພຣະຄຳພີທີ່ຊີ້ບອກສົນທິສັນຍານັ້ນໂດຍກົງ ກໍຊີ້ບອກໂດຍກົງເຊັ່ນກັນວ່າ Rome ກຳລັງກະທຳຢ່າງຫຼອກລວງ ຫຼື ກ່າວຄຳຕົວະຢູ່ທີ່ໂຕະເຈລະຈາສົນທິສັນຍາ.

> ແລະຫຼັງຈາກການຜູກພັນສັນຍາທີ່ເຮັດໄວ້ກັບລາວນັ້ນ ລາວຈະກະທໍາຢ່າງຫລອກລວງ; ເພາະລາວຈະຂຶ້ນມາ ແລະຈະເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນດ້ວຍຊົນຈໍານວນນ້ອຍ. ດານີເອນ 11:23.

ທຸກໆ ເສັ້ນຄຳພະຍາກອນທີ່ນຳໜ້າເວລາແຫ່ງວາລະສຸດທ້າຍໃນຂໍ້ສີ່ສິບ ລ້ວນປະກອບດ້ວຍພັນທະສັນຍາທີ່ຖືກລະເມີດ. Uriah Smith ໃນການອະທິບາຍຂໍ້ຄວາມ “them that forsake the holy covenant” ໃນຂໍ້ສາມສິບ ໄດ້ບັນທຶກດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:

> “‘ຄວາມຄຽດແຄ້ນຕໍ່ພັນທະສັນຍາ;’ ນັ້ນຄື ພຣະຄຳພີບໍລິສຸດ, ຫນັງສືແຫ່ງພັນທະສັນຍາ. ການປະຕິວັດທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ໄດ້ສຳເລັດລົງໃນກຸງໂຣມ. ພວກ Heruli, Goths, ແລະ Vandals, ຜູ້ພິຊິດກຸງໂຣມ, ໄດ້ຍອມຮັບຄວາມເຊື່ອແບບ Arian, ແລະກາຍເປັນສັດຕູຂອງຄຣິສຕະຈັກຄາທໍລິກ. ໂດຍສະເພາະກໍເພື່ອຈຸດປະສົງໃນການກຳຈັດລ້າງລັດທິນອກຮີດນີ້ ຈັກກະພັດ Justinian ຈຶ່ງໄດ້ປະກາດໃຫ້ສັນຕະປາປາເປັນປະມຸກຂອງຄຣິສຕະຈັກ ແລະເປັນຜູ້ແກ້ໄຂພວກນອກຮີດ. ບໍ່ຊ້າ ພຣະຄຳພີກໍໄດ້ຖືກເບິ່ງວ່າເປັນຫນັງສືອັນຕະລາຍທີ່ບໍ່ຄວນໃຫ້ປະຊາຊົນສາມັນອ່ານ, ແຕ່ຄຳຖາມທັງປວງທີ່ຢູ່ໃນຂໍ້ຂັດແຍ້ງຈະຕ້ອງຖືກນຳສົ່ງໄປຫາສັນຕະປາປາ. ດັ່ງນັ້ນ ການຫຍາບຫມິ່ນຈຶ່ງຖືກຖົມທັບລົງເທິງພຣະວັດຈະນະຂອງພຣະເຈົ້າ. ແລະບັນດາຈັກກະພັດແຫ່ງກຸງໂຣມ, ຊຶ່ງຝ່າຍຕາເວັນອອກຂອງອານາຈັກນັ້ນຍັງຄົງດຳລົງຢູ່, ໄດ້ມີຄວາມເຂົ້າໃຈຮ່ວມກັນ ຫຼືສົມຮູ້ຮ່ວມຄິດກັບຄຣິສຕະຈັກແຫ່ງກຸງໂຣມ, ຊຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມພັນທະສັນຍາ ແລະກໍ່ຕັ້ງການກະບົດຫຼັງຄັ້ງໃຫຍ່, ເພື່ອຈຸດປະສົງໃນການປາບປາມ ‘ພວກນອກຮີດ.’ ມະນຸດແຫ່ງບາບໄດ້ຖືກຍົກຂຶ້ນສູ່ບັນລັງອັນອາດຫານຂອງຕົນ ໂດຍການພ່າຍແພ້ຂອງພວກ Arian Goths, ຜູ້ຊຶ່ງໃນເວລານັ້ນຍັງຄອບຄອງກຸງໂຣມຢູ່, ໃນ ຄ.ສ. 538.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 281.

ໃນຂໍ້ທີຫ້າແຫ່ງດານີເອນບົດທີສິບເອັດ ໄດ້ຊີ້ບອກເສັ້ນທາງແຫ່ງປະຫວັດສາດທີ່ກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ໄດ້ມອບເຈົ້າສາວທາງການທູດເປັນສັນຍາລັກຂອງສັນທິສັນຍາ ຊຶ່ງຕໍ່ມາຖືກກະສັດແຫ່ງທິດເໜືອລະເມີດ. ການຕອບໂຕ້ຂອງກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງການຕອບໂຕ້ຂອງກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ຝ່າຍຝ່າຍວິນຍານຂອງນາໂປເລອົງ ຕໍ່ຕ້ານກະສັດແຫ່ງທິດເໜືອຝ່າຍສັນຕະປາປາໃນປີ 1798. ສັນທິສັນຍາທີ່ຖືກລະເມີດໃນຂໍ້ທີຫ້າຫາຂໍ້ທີເກົ້າ ເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງສັນທິສັນຍາໂຕເລນຕິໂນຂອງນາໂປເລອົງທີ່ຖືກລະເມີດ ຊຶ່ງເອງກໍເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງການອ້າງຂອງປູຕິນວ່າ NATO ໄດ້ລະເມີດສັນທິສັນຍາ. ການຕອບໂຕ້ຂອງນາໂປເລອົງເປັນແບບຢ່າງລ່ວງໜ້າຂອງການຕອບໂຕ້ຂອງປູຕິນຕໍ່ຢູເຄຣນໃນປີ 2014. ໃນຂໍ້ທີສິບ ການຕອບໂຕ້ຂອງ Antiochus Magnus ທີ່ຍຸດສົງຄາມຊີເຣຍຄັ້ງທີສີ່ ສອດຄ່ອງກັບນາໂປເລອົງໃນປີ 1798 ແລະກັບປູຕິນໃນປີ 2014 ເຊັ່ນກັນ. ພາຍຫຼັງຈາກສົງຄາມທີ່ Panium ໃນຂໍ້ທີສິບຫ້າ ໃນປີ 200 ກ່ອນ ຄ.ສ., Antiochus ໄດ້ຈັດການແຕ່ງງານທາງການທູດດ້ວຍເຈດຕະນາທີ່ຊ່ອນຢູ່ ເພື່ອນຳເອົາອີຢິບມາຢູ່ໃຕ້ອຳນາດບັນຊາຂອງຕົນ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ກອງທັບບຸກຄືບເທິງພື້ນດິນ. ລາຊະບັນລັງຂອງ Antiochus Magnus ໄດ້ຕົກທອດໄປສູ່ບຸດຊາຍຂອງລາວ ຜູ້ທີ່ຕໍ່ມາຖືກລອບສັງຫານ ແລະເຫດນັ້ນໄດ້ນຳ Antiochus Epiphanes ບຸດຊາຍຄົນນ້ອຍສຸດຂອງ Antiochus Magnus ຂຶ້ນສູ່ລາຊະບັນລັງ. ການກະທຳຂອງລາວໃນການນຳຂະບວນປະເພນີ ແລະສາສະໜາກຣີກມາບັງຄັບໃຊ້ ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດການກະບົດມັກຄາບີ ອັນນຳໄປສູ່ສັນທິສັນຍາອັນຫຼອກລວງກັບໂຣມໃນຂໍ້ທີຊາວສາມ. ໃນຂໍ້ທີຊາວສີ່ ໄດ້ແນະນຳໂຣມນອກສາສະໜາ ແລະຊີ້ບອກໂຕະແຫ່ງຄຳມຸສາຂອງ Antony ແລະ Augustus. ໃນຂໍ້ທີສາມສິບ ໂຣມນອກສາສະໜາໄດ້ເຂົ້າສູ່ການສົນທະນາກັບຄຣິສຕະຈັກສັນຕະປາປາ ຜູ້ຊຶ່ງໄດ້ຖືກກ່າວເຖິງວ່າເປັນພວກທີ່ໄດ້ລະເມີດພັນທະສັນຍາອັນບໍລິສຸດ.

ຂໍ້ທີຊາວສີ່ເຖິງສາມສິບເປັນພະຍານຫຼັກຖານຂອງໂຣມນອກຮີດ ແລະ ຂໍ້ທີສາມສິບເອັດເຖິງສີ່ສິບໃຫ້ພະຍານຫຼັກຖານຂອງໂຣມສັນຕະປາປາ. ທຸກບັນທັດຂອງດານີເອນ 11:1 ຕໍ່ເນື່ອງໄປຈົນເຖິງຂໍ້ທີສີ່ສິບ ເປັນບັນທັດແຫ່ງຄຳພະຍາກອນທີ່ຖືກນຳໄປປະຍຸກຕ໌ໃຊ້ໃນປະຫວັດສາດທີ່ຖືກຊ່ອນໄວ້ຂອງຂໍ້ທີສີ່ສິບ. ບັນທັດຂອງອານາຈັກເຊເລວຊິດ, ບັນທັດຂອງອານາຈັກປໂຕເລມາອິກ, ບັນທັດຂອງອານາຈັກຢູດາຍຂອງພວກມັກຄາບີ, ບັນທັດຂອງໂຣມນອກຮີດ ແລະ ບັນທັດຂອງໂຣມສັນຕະປາປາ ລ້ວນແຕ່ສະແດງປະຫວັດສາດຈາກປີ 1989 ຈົນເຖິງກົດໝາຍວັນອາທິດ. ແຕ່ລະບັນທັດເຫຼົ່ານັ້ນລະບຸວ່າພັນທະສັນຍາທີ່ຖືກຫັກຫຼັງເປັນອົງປະກອບສຳຄັນຂອງປະຫວັດສາດນັ້ນ.

ແມ່ນໂຣມນັ້ນເອງທີ່ສ້າງຕັ້ງນິມິດໃນດານີເອນບົດທີ 11, ແລະສັນຍາແຫ່ງການຫຼອກລວງຕາມຄໍາພະຍາກອນຂອງທັງໂຣມນອກຮີດແລະໂຣມສັນຕະປາປາກໍຖືກກໍານົດໄວ້ວ່າເປັນໄປຢ່າງຄ່ອຍເປັນຄ່ອຍໄປ ແລະເກີດຂຶ້ນກ່ອນທີ່ໂຣມຈະປົກຄອງຢ່າງສູງສຸດໃນແຕ່ລະຊ່ວງເວລາຕາມຄໍາພະຍາກອນອັນເຉພາະ ແລະແຕກຕ່າງກັນຂອງຕົນ. ອໍານາດທັງສອງໄດ້ກໍານົດຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຊ່ວງເວລາແຫ່ງການຄອບງໍາຕາມຄໍາພະຍາກອນວ່າເລີ່ມຕົ້ນເມື່ອສິ່ງກີດຂວາງອັນທີສາມຂອງພວກເຂົາຖືກເອົາຊະນະ. ກ່ອນກົດໝາຍວັນອາທິດທີ່ຈະມາເຖິງໃນໄວໆນີ້ໃນສະຫະລັດ ຈະມີສັນຍາແຫ່ງການຫຼອກລວງລະຫວ່າງສອງອໍານາດ. ສີ່ຄັ້ງແລ້ວທີ່ສອງອໍານາດນີ້ໄດ້ເປັນກະສັດແຫ່ງທິດໃຕ້ແລະທິດເໜືອ, ຄັ້ງໜຶ່ງລະຫວ່າງແຜ່ນດິນອັນຮຸ່ງໂລດຂອງຢູດາແລະໂຣມ, ຄັ້ງໜຶ່ງລະຫວ່າງສອງສ່ວນຂອງໄຕຣອຸມວິເຣດໂຣມັນ ແລະອີກຄັ້ງໜຶ່ງລະຫວ່າງໂຣມນອກຮີດແລະໂຣມສັນຕະປາປາ. ໃນສັນຍາຫຼອກລວງທັງສອງທີ່ກ່ຽວກັບໂຣມ ມັນເທົ່າກັບເປັນສັນຍາລະຫວ່າງເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຈັກກະພັດໂຣມັນ ບໍ່ວ່າຈະແມ່ນອັນໂຕນີແຫ່ງທິດຕາເວັນອອກ, ອອກັສຕັດແຫ່ງທິດຕາເວັນຕົກ, ຫຼືໂຣມນອກຮີດແຫ່ງທິດຕາເວັນອອກ ແລະໂຣມສັນຕະປາປາແຫ່ງທິດຕາເວັນຕົກ. ສັນຍາແຫ່ງການຫຼອກລວງສີ່ສະບັບລະຫວ່າງກະສັດແຫ່ງທິດເໜືອແລະທິດໃຕ້, ສອງສະບັບລະຫວ່າງກະສັດແຫ່ງທິດຕາເວັນອອກແລະທິດຕາເວັນຕົກ, ແລະໜຶ່ງສະບັບລະຫວ່າງກະສັດແຫ່ງທິດເໜືອທີ່ກໍາລັງຈະເກີດຂຶ້ນ ແລະແຜ່ນດິນອັນຮຸ່ງໂລດ.

ນີ້ເປັນການສະຫຼຸບການນໍາສະເໜີເບື້ອງຕົ້ນຂອງພວກເຮົາກ່ຽວກັບພຣະທຳດານີເອນ. ຊຸດ Panium ເປັນບົດສະຫຼຸບຂອງຊຸດການສຶກສາວ່າດ້ວຍພຣະທຳດານີເອນ ຊຶ່ງເປັນບົດນໍາເຂົ້າສູ່ປະຫວັດສາດທີ່ຖືກເຊື່ອງໄວ້ຂອງຂໍ້ທີສີ່ສິບ ທີ່ພວກເຮົາຈະສືບຕໍ່ພິຈາລະນາໃນບົດຄວາມຖັດໄປ.

Back to Articles