Article

# Ekitabo kya Danyeri - Ennamba kkumi na ssatu

Ekyama ky’ennaku z’oluvannyuma

Author

Jeff Pippenger

Published

December 8, 2023

Formats

PDF
Word

Omutwe ogw’okubiri ogwa Danyeri gukiikirira malaika ow’okubiri ogw’Okubikkulirwa omutwe ogw’ekkumi na nnya. Bwe kityo, gukiikirira olw’okubiri ku kwekemebwa kusatu, nga okw’okusooka kwe kukemebwa okw’emmere, ne kukulirirwa kukemebwa okw’ebyokulaba, era ne kuggwa ku kukemebwa kwa litmus. Kwekemebwa kusatu ezo zonna, era nga ziba bubonero obulaga ekkubo obw’obunnabbi, ziri mu bubaka bwa malaika ow’okusooka ogw’Okubikkulirwa omutwe ogw’ekkumi na nnya. Nga bwe kiri ku malaika ow’okusooka ogw’Okubikkulirwa omutwe ogw’ekkumi na nnya, omutwe ogwasooka ogwa Danyeri naye gulina buli kimu ku kwekemebwa kusatu ezo.

Ekigezo eky’okubiri, oba obubaka bwa malayika ow’okubiri, kitandikira ku nkomerero y’ekigezo eky’olubereberye. Omutwe ogw’okubiri gugoberera omutwe ogusooka. Okuggwa kwa ekigezo eky’okubiri kutandika ekigezo eky’okusatu awo awo. Ekiseera ekiyimiririddwa ekigezo eky’okubiri kyafaananyizibwa n’emyaka nsanvu egy’obuddu bwa Danyeri, egyatandika n’okuwangulwa kwa Yekoyakimu era ne gaggwa ku kiragiro kya Kayiro. Ng’enkomerero y’emyaka egyo nsanvu esemberera, Danyeri yategeera okuyita mu Kigambo kya Katonda eky’obunnabbi nti enkomerero yali eneetuuka.

> Mu mwaka ogusooka ogwa Daliyo mutabani wa Ahaswerusu, ow’ekika ky’Abameedi, eyafuulibwa kabaka ku bwakabaka bw’Abakaludaaya; mu mwaka ogusooka ogw’obwakabaka bwe nze Danyeri ne ntegeera mu bitabo omuwendo gw’emyaka, mu gwe ekigambo kya Mukama kyajjira Yeremiya nnabbi, nti agenda okutuukiriza emyaka nsanvu mu kuzikirira kwa Yerusaalemi. Danyeri 9:1, 2.

Danyeri amiririra’abantu ba Katonda abali mu nnaku ez’oluvannyuma abategeera amakulu ag’ekifaananyi ag’emyaka ensanvu egy’obuddu, era okutegeera okwo kubaawo katono nga emyaka ensanvu egyo egiragiddwa mu kifaananyi ginaatera okuggwako. Abantu ba Katonda bategedde bulungi emyaka ensanvu egy’obuddu, naye kye Danyeri amiririra kwe kumanya nti emyaka ensanvu egyo gilaga ekiseera eky’obunnabbi okuva nga 11 Septemba 2001 okutuuka ku tteeka lya Ssande. Eri Danyeri, emyaka egyo gyaggwera ku kiragiro kya Cyrus, era mu nnaku ez’oluvannyuma ekyo kimiririra tteeka lya Ssande mu United States.

Okumpi ddala nga tennatuuka ku tteeka lya Sande, abantu ba Katonda bazuukusibwa mu kutegeera okw’obunnabbi okulagirwamu emyaka nsanvu egy’ekifaananyi. Emyaka egyo egy’ekifaananyi gyatandikira ku Yekoyakimu, ayimirira Settemba 11, 2001, bwe waatuuka Obusiraamu bw’obubonnabona obw’okusatu, malayika ow’amaanyi ow’Okubikkulirwa 18 n’akka n’ategeeza okugwa kwa Babulooni. Okugwa kwa Babulooni kuyimirira obubaka bw’omulayika ow’okubiri, era ku Settemba 11, 2001, ekiseera eky’okugezebwa eky’okubiri kyatandika eri abo abaalya ekitabo ekikwekeddwa ekyali mu mukono gw’omulayika. Ekiseera ekyo, ekiyimirizibwa emyaka nsanvu egy’ekifaananyi, kigenda mu maaso okutuusa ku tteeka lya Sande.

Nga enkomerero esembera, nga bwe kyayitamu Danyeri mu mwaka ogwasooka ogwa Darayo, abantu ba Katonda bazuukusibwa eri ekigezo ky’ekifaananyi ky’ensolo. Baali bamaze dda okumanyaamu amazima agamu agakwata ku kigezo ky’ekifaananyi ky’ensolo, naye ekitundu kye banaategeera nga enkomerero y’ekiseera ky’obunnabbi kya Malayika ow’okubiri esembera, kyabadde kikwekeddwa mu kizikiza. Danyeri bwe y’asomanga n’okunoonyezaamu Ekigambo kya Katonda eky’obunnabbi, n’alyoka ategeera obukulu bw’emyaka nsanvu, ne kimutwala mu kusaba, nga bwe yali atwaliddwa mu kusaba bwe yategeera ensongosongo ey’obulamu oba okufa Nebukadduneeza gye yakola ku nsonga y’ekirooto kye eky’ekifaananyi. Mu Danyeri essuula ey’ekkenda, nga bwe kiri ne mu Danyeri essuula ey’okubiri, Danyeri bwe yasaba, yafuna omusana gw’obunnabbi.

> Weewaawo, bwe nnali nkyayogera mu kusaba, era omusajja Gabulieri, gwe nnalaba mu kwolesebwa ku lubereberye, ng’abuukisiddwa mangu, y’ankwata mu biro by’ekiweebwayo eky’olwekiro. N’antegeeza, n’ayogera nange, n’agamba nti, Ai Danyeri, kaakano nvuddeyo okukukuwa amagezi n’okutegeera. Danyeri 9:21, 22.

"Obukugu n'okutegeera" Danyeri bye yaweereddwa nga asaba bikwatagana n'okusaba kwe mu mutwe ogw'okubiri.

> Awo Danyeri n’agenda mu nnyumba ye, n’ategeeza Hananiya, Misaeri ne Azaliya banne ensonga eyo; balyoke basabe kisa eri Katonda ow’eggulu ku kyama kino, Danyeri ne bannaabe balemenga okuzikirira wamu n’abalala ab’amagezi b’e Babulooni. Awo ekyama ne kyolesebwa eri Danyeri mu kwolesebwa kw’ekiro. Awo Danyeri n’atendereza Katonda ow’eggulu. Danyeri 2:17-19.

Olunyiriri ku linyiriri, esaala ebbiri za Danyeri ze zimu. Zombi zaweereddwa mu byafaayo, mu kiseera ekifaananyiriza ekikeeso ekirabika ky’omulayika ow’okubiri, ekibaawo wakati wa September 11, 2001, n’etteeka erya Ssande erigenda okujja mu banga ttono. Nga aliyolekedde okutya okw’okuttibwa okuva eri Nebukadduneeza, era ng’alina obumanyi bw’obunnabbi ku ‘emyaka nsanvu’ eza Yeremiya n’ekiirayiro kya Musa eky’emirundi musanvu, Danyeri asaba esaala ya Eby’Abaleevi 26, nga era asaba Katonda amubikkulire ekyama eky’enkomerero eky’obunnabbi bwa Bayibuli. Ekyama Yokaana ky’alambulula ng’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo.

Mu essuula ey’omwenda, Danyeri asangibwa mu kukyuka wakati w’obwakabaka bubiri. Babironi emaze okugwa mu mikono gy’Amedi n’Abaperusi, kubanga ke mwaka ogwasooka ogwa Daliyosi; bwe kityo ne kiteeka abantu ba Katonda mu nnaku ez’enkomerero ku kifo ky’okukyuka ekyatekebwako akabonero mu ntambula y’omulayika asooka era ne mu ntambula y’omulayika owokusatu.

Ekibiina ky'Abamileraayi eky'e Firaderfiya kyakyukira mu Lawodikiya mu 1856, ate ekibiina kya Lawodikiya ekya Future for America kijja okukyukira mu ekibiina eky'e Firaderfiya ku nkomerero y'ennaku ssatu n'ekitundu nga bali bafu mu luguudo mu Okubikkulirwa essuula kkumi n'emu. Ekigezo ekyaleemebwa mu ekibiina eky'e Firaderfiya eky'Abamileraayi okuva mu 1856 okutuuka mu 1863, kyali ekikwatagana n'enjigiriza ey' 'ebiseera musanvu'.

Ekigezo eri olugendo lwa Lawodikiya mu Future for America kiri ku nsonga y’obwetaavu bw’okutegeera embeera yaabwe ey’okusaasaana, era oluvannyuma ne bayingira mu kusaba n’obumanyirivu obwogerwako mu Leviitiko 26. Danyeri yali mu bbanga ly’enkyukakyuka wakati w’obwakabaka bwa Babulooni n’obwa Abameedi n’Abaperusi, era ng’ali kumpi n’enkomerero y’ekiseera ky’emyaka ensanvu ekirambikiddwa ekiragiro kya Cyrus. Emyaka ensanvu ze ziri omusingi gw’okusaba kwa Danyeri, era emyaka ensanvu giyimirira “emirundi musanvu” gya Musa. Okusaba kwa Danyeri okwombi kutukana n’ebbanga ly’enkyukakyuka erirambikiddwa “emirundi musanvu” mu kutambula kwa Malayika asooka, era ne mu kutambula kwa Malayika ow’okusatu.

"Ekyama" ekibikkuliddwa eri Danyeri kye kubikkulirwa kw’ekifaananyi kya Nebuchadnezzar. "Ekyama" eky’ekifaananyi kya Nebuchadnezzar mu nnaku ez’oluvannyuma kye kya nti kikirira obwakabaka munaana, si buna. Mu biwandiiko ebisooka eby’omu katego, "Omunaana wa mu musanvu", amazima gano gayanjuliddwa dda. Mu kyama ekyo mulimu okubikkulirwa kw’ekiseera ky’enkyukakyuka omunaana lwe atuukira, oyo ali ow’omu musanvu. "Ekyama" eky’ekifaananyi kya Nebuchadnezzar kye kukakasa okuzuukira kw’enyanga ey’ObuProtesitanti obw’amazima n’ennyanga eya Republicanism. Okuzuukira kwombi kuno kulaga nti buli nnyanga ye munaana, naye wa mu musanvu; era enkyukakyuka okuva ku mukaga okutuuka ku munaana mu nnyanga zombi ebaawo mu mbeera y’obunnabbi ey’ekigezo ekikwatagana ne "emirundi musanvu" gya Musa. Enkyukakyuka eyo ebaawo nga bwe kyeyolekedde mu Danyeri, nga tekinnaba kuwaawo kiragiro kya Cyrus, ekikirira ekiragiro ky’etteeka lya Ssande mu Amerika ey’Obumwe. Awo ku tteeka lya Ssande, mu bwangu bungi, ekiwundu eky’okufa eky’obupapa kikawonawo nga obupapa bufuuka omutwe ogw’omunaana, naye ogwa mu musanvu, era n’abwo buyitamu enkyukakyuka y’obunnabbi, nga bwe kiragibwa mu kifaananyi kya Nebuchadnezzar mu Danyeri essuula ey’okubiri.

> Awo Danyeri n’agenda eri Arioch, gwe kabaka yali alagidde okutta bannamagezi ba Babulooni; n’amugamba bw’ati, Totte bannamagezi ba Babulooni; nnyingiza mu maaso g’ekabaka, ndimulaga ennyonnyola. Awo Arioch n’aleeta Danyeri mu bwangu mu maaso g’ekabaka, n’amugamba bw’ati, Nzudde omusajja mu b’awaŋwa ba Yuda, anategeeza kabaka ennyonnyola. Kabaka n’addamu n’agamba Danyeri, eyitibwa Belteshazzar, nti, Osoobola okuntegeeza ekirooto kye nnalabye, n’ennyonnyola yaakyo? Danyeri 2:24-26.

Bwe baamala okuwa Daniel ekyama, amannya ge gombi gajjukirwa, nga kiraga nti ayimirira abantu b'endagaano, abali mu nnaku ez'oluvannyuma abaakamaze okuyingira mu Muvumenti ya Firadelfiya ey'abantu 144,000. Alaga empisa y'omuddu wa Katonda ng'asaba nti waleme kutta muntu yenna olw'obutasobola okutegeera 'ekyama'. Empisa ze zigereranyizibwa n'eza Arioch, omuddu wa Nebuchadnezzar, ayagala okufuna ekitiibwa mu maaso g'kabaka olw'okuzuula Daniel. Awo Daniel alaga enjawulo wakati w'okubikkulirwa okw'obunnabbi okw'amazima n'okw'ab'amagezi b'Ababulooni, bw'addamu ekibuuzo kya Nebuchadnezzar n'akiddamu ekibuuzo, era nga si nga Arioch, teyeyambisa kumanya kwe ku 'kyama' okwewa ekitiibwa, naye agulumiza Katonda ow'eggulu.

> Danyeri n’addamu mu maaso ga kabaka, n’agamba nti, Ekyama kabaka ky’asabye tebayinza kukiraga kabaka ab’amagezi, newaakubadde abalabi b’emmunyeenye, oba abalogo, oba abalaguzi; naye waliwo Katonda mu ggulu akubikkula ebyama, era amanyisa kabaka Nebukadduneeza ebigenda okuba mu nnaku ez’oluvannyuma. Ekirooto kyo, n’eby’okulaba eby’omu mutwe gwo ng’oli ku kitanda kyo, bye bino.

Danyeri atandika okwanjula kwe ku ‘kyama’ nga akikakasa nti kye ‘kyama’ ekivvunula ebiribaawo mu nnaku ez’oluvannyuma. Ekyama ky’ebyafaayo ebikwekeddwa eby’ebibwatuka by’enkuba musanvu kikakasa ebiribaawo mu nnaku ez’oluvannyuma. Ekifaananyi kya Nebukadduneeza kye kimu ku bitundu by’ekyama ky’ennaku ez’oluvannyuma ekiggulwawo nga tekannaggalwawo ekiseera eky’okusaasirwa. Kiyolesebwa nga tekannaggalwawo ekiseera eky’okusaasirwa, mu kiseera eky’enkyukakyuka we empondo zombi z’ensolo eva mu nsi zifuuka ey’omunana, naye wa mu musanvu, nga bwe kyayimirizibwa Danyeri mu mwaka ogusooka ogwa Darayo.

> Ku ggwe, ai kabaka, ebirowoozo byo byajja mu mutwe gwo nga oli ku kitanda, ebigenda okubaawo mu biro ebiddirira; era oyo abikkula ebyama akulaze ebigenda okubaawo. Naye nze, ekyama kino tekimbikkuliddwa lwa magezi ge ndina okusinga omuntu yenna omulamu, wabula olw’abo abagenda okunnyonnyola ekitegeeza eri kabaka, era olyoke omanye ebirowoozo by’omutima gwo. Danyeri 2:29, 30.

Danyeri asimbawo amazima n’omujulizi ow’okubiri ku nsonga nti ekirooto kya Nebukadneza kikwata ku nnaku ez’enkomerero, bw’agamba nti, ‘oyo ayolesa ebyama akutegeeza ggwe ebigenda okutuuka,’ ‘oluvannyuma.’ Ate Danyeri alaga nti ekyama tekyawa ku lulwe, newaakubadde si lwa kubanga yalina amagezi agasinga abantu abalala, wabula ‘ekyama’ kyawa Nebukadneza ‘kubalwawo abo abaanamanyisa ennyonnyola.’ ‘Ekyama’ kyawa abo abaalireeta ‘ennyonnyola’ y’ekirooto eri kabaka ow’eby’omwoyo wa Babulooni mu nnaku ez’enkomerero. Ekyama kyawa nga kigendereddwa ddala eri abo 144,000, kubanga ‘ekyama’ kya abo abali mu nnaku ez’enkomerero abalangirira okugwa okw’enkomerero kwa Babulooni. Oluvannyuma Danyeri ayolesa ekirooto eky’ekifaananyi ekyali kikwese mu kizikiza, era ne kireeta okukemebwa okw’obulamu oba okufa.

> Ggwe, ai kabaka, walaba; era laba, ekifaananyi ekinene. Ekifaananyi kino ekinene, nga kiyaka nnyo, kyayimirira mu maaso go; era endabika yaakyo yali ya kutiisa. Omutwe gwakyo gwali gwa zaabu ennungi; efuba lyakyo n’emikono gyakyo byali bya feeza; olubuto lwakyo n’amabutiko gaakyo byali bya kikomo; amagulu gaakyo gaali ga byuma; ebigere byakyo byali ekitundu kya byuma n’ekitundu kya bbumba. Wasigala olaba okutuusa ng’ejjinja lyatomebwa nga tewali mikono, ne likuba ekifaananyi ku bigere ebyali ebyuma ne bbumba, ne libimenyaamu ddala. Awo ebyuma, ne bbumba, ne kikomo, ne feeza, ne zaabu byonna ne bimenyaamu wamu, ne bifuuka ng’enfuufu ey’aw’ekifo we bakubira enkalo mu biseera by’ekyeya; era omuyaga ne gubitwala, nga tewali kifo kyonna we byazuulibwa; naye ejjinja eryakuba ekifaananyi ne lifuuka olusozi olunene, ne lijjuza ensi yonna. Kino kye kirooto; era tunaategeeza amakulu gaakyo mu maaso g’kabaka. Danyeri 2:31-36.

Ekirooto kya Nebukadduneeza kyategeeza obwakabaka obwogerwako mu bunabbi bwa Bayibuli okuva mu kiseera kye okutuuka ku nnaku ez’enkomerero, nga abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya balabirwamu mu Danyeri mu kwanjula kwe eri Nebukadduneeza, era ne mu jjwe eryatemebwa awatali mikono erizikiriza obwakabaka bw’ensi obwalagibwa mu kifaananyi, ne lifuuka olusozi olujjuza ensi yonna. Ekirooto kyali ku nnaku ez’oluvannyuma, mu kiseera eky’okukyuka kw’obunnabbi, nga abantu emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya babikkulirirwa ekyama eky’enkomerero eky’obunnabbi.

Ng’ebbendera y’eryembe ery’amazima ery’Obupurotesitanti, ne batwala obubaka bw’om Malaayika ow’okusatu eri ensi eri mu kufa. Obubaka obwo bweyongera ne buba eddoboozi ery’amaanyi bwe wabaawo etteeka lya Ssande mu Amerika, nga akabonero k’ensolo kuwalirizibwa. Nga tekinnaba kubeerawo ekiragiro ekyo, abo abakiikirirwa Daniyeri mu nnaku ez’oluvannyuma balina okusisinkana ekigezo ky’ekifaananyi ky’ensolo. Ekigezo ekyo kye kigezo eky’okulaba, era kyetaagisa nti ebikwekweto ebireetawo ekiragiro ky’etteeka lya Ssande birabikenga eri abo abakiikirirwa Daniyeri. Bagezebwa okulaba oba balonze enkola ya Katonda ebakkiriza okulaba ekigezo ky’ekifaananyi ekikwekeddwa mu kizikiza. Ekigezo kyabwe kirimu okweetoowaza ku muntu ku muntu n’okwatula. Kirimu n’okukkiriza nti Daniyeri yawaweebwa okutegeera mu nzozi n’ebyolesebwa; kubanga bwe bagaana okuwulira eddoboozi lya Daniyeri eryeekaaba mu ddungu, kiba nga abo abaasuula obubaka bwa Yokaana Omubatiza mu nnaku za Kristo.

Mukyala White atutegeeza nti ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa byejjuza ne bituukiriza buli kimu ekirala, era ekigambo “complement” kye akozesa kitegeeza okutwala ebintu okutuuka ku butuukirivu. Ku nkomerero ya Julaayi 2023, Empologoma ey’ekika kya Yuda yatandika okusumulula Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo nga bwe yasuubiza okukikola amangu ddala ng’ekiseera ky’ekisa kinaatera okuggwaawo. Mu kukikola, yalambulula amazima g’Bayibuli agaabadde gategeerekebwa obulungi mu kusooka, naye kaakano gagenda okutegeerekebwa mu mbeera y’ennaku ez’enkomerero.

Ekimu ku mazima ago kye bajulizi babiri b’Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu. Ekirala kye byafaayo eby’okutuukirizibwa mu bujjuvu ebyo ebyitibwa ‘amakuba g’eggulu omusanvu’ ag’Okubikkulirwa essuula kkumi. Afulumizza amazima okuva mu mirongo gy’enkyukakyuka egyitukuvu agayogera ku obulemererwa bw’okutuukirizibwa kw’ebyasubirwa ku July 18, 2020. Akozesezza obubonero obuna obw’ekkubo obusangibwa mu buli mulongo gw’emirongo egy’enkyukakyuka egyitukuvu, okulaga ebyafaayo eby’okunyweza obubaka obusooka okutuusa okusalirwa omusango, mu ngeri ey’okutaliiko gwasooka, nga okutuusa kaakano teyategeerwangako. Danyeri essuula ey’okubiri etwala bingi ku mulamwa guno mu kutuukirira, newaakubadde nti amazima gano ag’omunda ennyo gakwekeddwa mu kizikiza eri abo abagaana kulya enkola eyategeerwamu ng’Alpha ne Omega.

Mu kumaliriza okunoonyereza kuno ku Danyeri essuula ey’okubiri, tujja okutunulako mu bufunze era n’okugatta ebimu ku mazima n’obubonero obulaga ekkubo ebyaleetebwa okutuukirira mu Danyeri essuula ey’okubiri. Nga tukola bwe tutyo, tuba tutegeereza nti ekyama ekyabikkulirwa Danyeri mu kulabibwa kw’ekiro kiyimirira bino byennyini ebimazima.

Tujja kuteekaawo ensonga mu bufupi n’enkomerero mu kiwandiiko ekiddako.

> “Mukama alinawo ebikozesebwa bye eby’alondedwa okusisinkana abantu mu nsobi zaabwe n’okuddayo kwabwe emabega. Ababaka be batumibwa okuwa obujulizi obutereevu okubazuukusa mu mbeera yaabwe ey’otulo era okubalambululira ebigambo eby’omuwendo eby’obulamu, Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, balibitegeera. Abantu bano tebalina kubeera ababuulizi bwokka, wabula babeere abaweereza, abaleeta omusana, abakuumi abeesigwa, abaliraba obulabe obuli mu maaso ne balabula abantu. Bateekwa okufaanana Kristo mu mwoyo gwaabwe ogukakanyiza, mu bukugu bwabwe obw’amagezi, mu bikolwa byabwe eby’obwannannyini; mu bufunze, mu buweereza bwabwe bwonna. Bateekwa okubeeranga n’enkolagana ey’obulamu ne Katonda, era babeerenga bamanyi nnyo obunnabbi n’ebigambo eby’okuyigiriza eby’omugaso eby’omu nkola eby’Endagaano Enkadde n’Empya, okutuusa nga basobola okuleeta okuva mu etterekero ly’obugagga bw’Ekigambo kya Katonda ebipya n’eby’edda.” Obujulizi, omutundu 5, omuko 251.

Back to Articles