Article

# Panium - Namba Emu

Essuula ey'ekkumi n'emu

Author

Jeff Pippenger

Published

February 25, 2025

Formats

PDF
Word

Okumala akaseera, tubadde tutadde essira ku byafaayo ebikwekeddwa ebiri mu Danyeri 11:40, era mu wiiki ezisembayo, Mukama atutunuulizza ku olunyiriri 27:

> Era emitima gya bakabaka bano bombi giri ku kukola obubi, era banaayogera obulimba ku emmeza emu; naye te kirituukirira, kubanga enkomerero ejja kuba mu kiseera ekiteekeddwa. Danyeri 11:27.

Mu kusooka, nnali ssikakasa ku bijjuvu—ddi, wa, era ani eyatuula ku mmeeza eyo, nga beegambirana obulimba—naye ebibuuzo bino kati biri mu kukeberebwa. Mu nnaku za Ssabbiiti entonotono eziyise, naasobyamu mu bimu nga nkola ku nnyiriri zino. Kyokka, olw’okukulemberwa kwe nzikiririzaamu nti kwa Katonda, emikago egiragibwa mu nnyiriri 13–15, nga giragirwa mu kifaananyi kya Kayisaliya eya Felipo, gitandise okubikkulibwa. Newankubadde ebitundu ebimu bikyetaaga okutereezebwa, nzikiririza nti Mukama aggyewo omukono gwe ku nnyiriri zino okubikkula amakulu gaazo.

Okutegeera kuno kwategeerekera ddala mangu oluvannyuma lw’okukuŋaana kwa Zoom ku Sabat eyise. Wiiki emu emabega, nnakwatibwa nnyo engeri entamivu ebyafaayo gye byakwataganamu mu nnyiriri 10-15. Nawandiika ne ntuma obubaka bwa ssimu eri abantu batono nga mbalambulira mu bufunze ebirowoozo byange era ne nsaba mbigabane ku Lwokutaano akawungeezi. Nnali ngezaako okuteekateeka ensonga eziri mu nnyiriri ezo, nga nzekakasa nti waliwo ekintu eky’amaanyi ennyo n’eky’omugaso. Waliwo ddala, naye si kyennasooka okuteesa. Wadde nga mu wiiki emu n’akatundu empita nnali ntobatoba nga ngalwana n’ekitundu kino ky’Ebyawandiikibwa, nnategeera omukono gwa Katonda gwe nzijukira. Mukama yali ng’abikkula amazima ag’enjawulo ag’obulamu. Bwe tumaze okubikkula ddala eky’omuntu ne tukissa ku ludda, amazima, agagguliddwa Empologoma y’ekika kya Yuda, galabikira nga galinnansi ennyo okusinga bwe nnali nkagutegeera.

## Ekitundu eky’ettaano okutuuka ku ky’omwenda

Putin, nga Kabaka w’amaserengeta, afaanana ne Ptolemy, era aliwangula mu lutalo lwa Ukraine, ng’atuukiriza olunyiriri 11. Mu byafaayo, obuwanguzi bwa Ptolemy IV Philopator mu Lutalo lwa Raphia bwatuukiriza olunyiriri luno, nga kabonekererezo k’obuwanguzi bwa Putin obuli kumpi. Ennyiriri 5–9 zalambulula ebyafaayo ebiragirira mu maaso obugabe bwa Papa obw’emyaka 1,260 (538–1798) mu bujjuvu obulambulukufu ennyo. Ebirimu obulambulukufu bino byasesengulwa emirundi mingi edda, kale wano ndyoleka akabonero akalaga ekkubo ak’obunnabbi kamu akatuukiriziddwa mu nnyiriri 5–9 era ne kaddamu okulabikira mu kiseera okuva mu 538 okutuuka mu 1798.

Ekiseera kino kyatandika n’endagaano wakati w’obwakabaka bwa Ptolemaic obwa mu maserengeta n’obwakabaka bwa Seleucid obwa mu bukiikakkono, eyakkakasibwa bwe kabaka w’amaserengeta yawa omwana we omuwala mu bufumbo eri kabaka w’obukiikakkono. Obwegatte buno bwatandikawo ebbanga lya myaka musanvu eryaggwaawo bwe kabaka w’amaserengeta yazinda obukiikakkono, n’akwata kabaka w’obukiikakkono n’amutwala ng’omusibe e Misiri, era kabaka omusibe yafa oluvannyuma lw’okugwa ku mbalaasi.

## Endagaano eyamenyeddwa

Okulumba kwava ku ndagaano eyamenyeka. Nga ekiseera eky’emyaka musanvu kitandise, kabaka w’amambuka yaggyawo omukyala we asooka n’awasa omuwala wa kabaka w’amaserengeta okusobola okunyweza endagaano. Oluvannyuma, yasuulawo omukyala ow’amaserengeta n’addamu n’azzawo omukyala we asooka. Kino kyaleetera omukyala we asooka okutta omukyala ow’amaserengeta n’abamuweereza be, ne kibasunguwaza nnyo amaka g’omukyala ow’amaserengeta e Misiri.

Ng’okutegeera okw’obunnabbi bwe kukozesebwa, emyaka musanvu giyinza okulabibwa ng’ebibanga bibiri eby’emyaka esatu n’ekitundu, nga bwe kirabikira mu myaka esatu n’ekitundu egyali emabega n’egya oluvannyuma w’Omusalaba, emyaka egyo bwe gyategeeza wamu esaabiiti Kristo gye yakakasa endagaano. Eky’esatu n’ekitundu kirabikanso mu kikolimo ky’emirundi musanvu ekyakolerwa ku Bwakabaka obwa mu bukiikakkono bwa Isiraeri okuva mu 723 nga Yesu tannazaalibwa okutuuka mu 1798. Emirundi egyo musanvu gigabiddwa mu bibanga bibiri bya 1260, nga 538 nga eky’awakati. Okulabirako kuno okw’okulaga nti omusanvu wagabibwa mu bibanga bibiri by’esatu n’ekitundu si kwa bwereere, kulina ekigendererwa.

Mu wakati w’omu wiiki kwe Kristo yakakasiramu endagaano, omusaalaba ayimirira obuwakati; era bwe kityo kiraga Kristo yennyini ng’abuulira obubaka okumala emyaka esatu n’ekitundu, ne kigobererwa abayigirizwa be nga nabo b’abuulira obubaka okumala ekiseera kye kimu. Mu “emirundi musanvu” ku bwakabaka obwa mu bukiikakkono, omwaka 538 guwawula ebyafaayo mu biseera bibiri: ekisooka, obupagani bwe bwanyirira wansi ekifo ekitukuvu n’eggye; era ekiddako, obukulembeze bwa Papa nabwo bwanyirira wansi ekifo ekitukuvu n’eggye okumala ekiseera kye kimu. Mu kifaananyi ky’obunnabbi, “musanvu” kiyimirirwa ng’esatu n’ekitundu, ekyo nacho ne kiyimirirwa ng’emiyezi 42, ennaku ssatu n’ekitundu oba emyaka ssatu n’ekitundu, 1,260, 2,520, era “ekiseera, n’ebiseera n’ekitundu ky’ekiseera.” Mu mbeera eno, ebibalo bino byonna bisobola okukyusaganyizibwa.

Endagaano eyakolebwa wakati w’Obwakabaka bwa Ptolemaic, obwafugibwanga abazzukulu ba Ptolemy I (jjenerali wa Alekisanda Omukulu) era obwafuganga Misiri, ne Obwakabaka bwa Seleucid, obwafugibwanga abazzukulu ba Seleucus I (jjenerali omulala wa Alekisanda) era obwafuganga ebingi mu Obuvanjuba Obwa Wakati okuli ne Siriya, ye yaggalawo Olutalo lwa Siriya Olwokubiri mu 253 BC. Olutalo lwatandika emyaka musanvu emabega mu 260 BC. Emyaka musanvu oluvannyuma lw’okukakasa endagaano, yamenyebwa mu 246 BC. Emyaka kkumi n’ennya, nga gigabaniddwa mu bitundu bibiri eby’emyaka musanvu. Ekitundu ekyasooka kye ky’olutalo, ate ekyokubiri kye kya mirembe. Emyaka kkumi n’ennya gitandikira ku Lutalo lwa Siriya Olwokubiri era gimalira ku Lutalo lwa Siriya Olwokusatu. Obw’enkanankanya buno mu byafaayo bulabika nnyo bwe wamanya nti ebyafaayo bino byalambiddwa mu essuula ey’ekkumi n’emu, ennyiriri etaano okutuuka ku mwenda. Endagaano n’okugimenya bye musingi gw’ennyiriri ezo n’ebyafaayo ebyazituukiriza.

Kino kikwatagana n’obufuzi bwa Papa okuva mu 538 okutuuka mu 1798. Okumpi n’enkomerero y’ekiseera ekyo, Napoleon Bonaparte yakola endagaano ne Vatikaani. Ng’awanjagira nti Vatikaani eyamenya Endagaano ya Tolentino ey’omwaka gwa 1797, Napoleon yatuma Jenerali Berthier mu 1798 okugenda okukwata Papa n’amufuula omusibe. Papa yafa mu Bufalansa mu 1799. Ekiseera kino eky’emyaka 1,260 kinnyonnyolwa bulambulukufu mu nnyiriri 31-39.

Ebyafaayo by’ennyiriri 5-9 bifaanagana n’ebya nnyiriri 31-39, nga biwa abajulizi babiri mu Danieri essuula 11. Ennyiriri zombi zirina obubonero bw’obunnabbi obufaanagana ddala, nga ziwulula entambulire wakati w’abakabaka b’amaserengeta n’amambuka. Buli kiseera kifaananyizibwa n’emyaka esatu n’ekitundu, nga kimalirizibwa omukabaka w’amaserengeta bw’awangula, n’akwata omukabaka w’amambuka, n’amutwala mu nsi y’amaserengeta, gyebafiira abakabaka bombi ab’amambuka. Mu mbeera zombi, nga bwe kigambibwa mu kyawandiikibwa, omukabaka w’amaserengeta addayo n’omunyago:

> Era anaatwala e Misiri ng’obunyage bakatonda baabwe, wamu n’abalangira baabwe, n’ebikozesebwa byabwe eby’omuwendo eby’feza n’eby’azaabu; era alimala emyaka mingi okusinga kabaka w’obukiikakkono. Danyeri 11:8.

Eri Ptolemy, kino kyali obugagga obwali bunyagiddwa dda kabaka ow’Obukiikakkono; eri Napoleon, kyali obugagga bwa Vatikani obwannyagibwa ne butwalibwa e Bufalansa. Obujulizi buno obubiri bulaga nti okufa kwa kabaka ow’Obukiikakkono kulagibwa mu kifaananyi eky’okugwa okuva ku mbalaasi. Mu Kubikkulirwa 17, omukazi eyebagadde ekinyamaswa akiikirira Ekkanisa Katolika:

> Awo yantwala mu Mwoyo mu ddungu: ne ndaba omukazi ng’atudde ku nsolo ey’ekyenvu, ejjudde amannya ag’okuvvoola, erina emitwe musanvu n’empondo kkumi. Okubikkulirwa 17:3.

Ensolo gy’ayebagala ye Amawanga Amagatte. Okubikkulirwa 17 kulambulula okuzza kwe mu buyinza oluvannyuma lw’ekiwundu ekitta eky’omwaka gwa 1798. Nga obwakabaka bw’omunaana, addamu okufuga; ekyo kiyimirizibwa mu kwebagala ensolo:

> Era omukazi gwe walaba ye kibuga ekyo ekinene, ekifuga abakabaka ab’ensi. Okubikkulirwa 17:18.

Ekiwundu ekitta eky’omwaka 1798 kyasooka kulabikirizibwa mu minnyiriri 5-9 bwe kabaka ow’amambuka yagwa okuva ku mbalaasi n’afa. Eminnyiriri ebiri gino mu Danyeri 11 gigendera wamu n’eminnyiriri 41-45. Eteeka lya Sande mu USA, nga kiragiddwa mu lunyiriri 41, litandika okwebagala ensolo okw’enkomerero kw’obwa Papa, ekiseera ekirabikiddwa mu minnyiriri gino ebiri. Bwe Ellen White bw’ategeeza nti “ebyafaayo bingi” ebyatuukirizibwa mu Danyeri 11 “bijja kuddamu,” eminnyiriri 5-9 ne 31-39 gikwatagana n’eminnyiriri 41-45.

## Olunyiriri amakumi ana lwokka

Okuva ku olunyiriri 31 okutuuka ku 45, olunyiriri 40 lwokka luyimirira ebweru w’ekiseera ky’obunnabbi eky’ennaku ssatu n’ekitundu. Lulaga ebyafaayo eby’enjawulo mu kitundu ekyasatu eky’enkomerero eky’ennyiriri 45 eza Danyeri. Mu olunyiriri 16, ebyafaayo by’Obwakabaka bwa Loma obwasinza ebifaananyi bikulukuka okuyita mu bakulembeze bana—Pompey, Julius Caesar, Augustus Caesar, ne Tiberius Caesar. Okuwangula kwa Augustus mu Lutalo lwa Actium mu 31 BC kwatandika obufuzi bw’Obwakabaka bwa Loma obwa myaka 360, nga kutuukiriza "ekiseera" ekiri mu olunyiriri 24:

> Anaayingira mu mirembe n’okutuuka ne mu bitundu ebisinga obugagga eby’ettundutundu; era alikola bye bataakola bajjajja be, newaakubadde bajjajja ba bajjajja be; alibigabira mu bo omunyago, n’ebintu ebyanyagibwa, n’obugagga; era aliteekateeka enkwe ze ku bigo eby’amaanyi, okumala akaseera. Daniyeri 11:24.

Oluvannyuma lwa Actium, Roma yakufuula Misiri ekitundu ky’obufuzi kyaayo mu mwaka gwa 30 BC. Emyaka 360 oluvannyuma, mu 330, Konstantino yasengulira ekibuga ekikulu ky’obwakabaka okuva e Roma n’akitwala e Konstantinopoli. “Ekiseera” kino kikwatagana mu ngeri ey’obunnabbi n’emyaka 1,260 egy’obufuzi bwa Papa n’emyaka 7 egy’ennyiriri 5-9.

Okuva ku lunyiriri 16, Roma ey’obwakabaka ey’abapagani efuga okutuuka ku lunyiriri 30, nga mwo mulimu omukago gw’Abamakabe ne Roma n’olulyo lwa Kristo. Kyokka, ennyiriri 16-30 zikwatagana n’ennyiriri 31-39 ne 41-45. N’olwekyo, mu nnyiriri 30 ezisembayo eza Danyeri 11, walabika omugendo gw’obunnabbi ogutereevu - wabula ku lunyiriri 40, we "ekiseera eky’enkomerero" kirambikibwa mu 1798 ne 1989.

Nga waliwo ebyawukamu ebitono mu lunyiriri 2 ne 3—mwe ow’enkomerero ku bapulezidenti munaana akyusibwa n’addira mu kulamulira bakabaka kkumi b’Amahanga Amagatte—olunyiriri ebbiri ezisooka zikwatagana n’olunyiriri 40, nga ziraga etteeka lya Sande n’okukyuka okuva mu bwakabaka obw’omukaaga okudda ku bwa musanvu n’obw’omunaana. Olunyiriri 3 ne 4 zikwatagana n’olunyiriri 45 ne Danyeri 12:1, nga ziraga okulinnyuka n’okugwa kw’obwakabaka bwa Bugereeki, nga bwe kwefananyiriza ne kusimbibwa n’okuzikirira kw’obwa Paapa mu nnyiriri 41 okutuuka ku Danyeri 12:1. Omukazi n’ekisolo ky’atuddeko byombi bikomya nga tewali ababyamba, nga biteeka mu nsalo okutandika n’okumaliriza kwa Danyeri 11, ebitali mu byafaayo by’olunyiriri 40. Aleksanda Omukulu akiikirira Amahanga Amagatte, ng’akola eby’obwenzi ne malaya wa Ttuulo (kabaka w’obukiikakkono okuva mu nnyiriri 41 okweyongerayo), era ye ekisolo era n’ennyoka ennene.

## Ebitundu eby'omwenda n'eby'ekkumi

Ennyiriri 5–9 zimaliriza ku nkomerero y’ekiseera mu 1798, ate olunyiriri 10 lulaga 1989. Noolwekyo, ekitundu ekiri wakati w’olunyiriri 9 ne 10—okuva mu 1798 okutuuka mu 1989—kikiikira ekitundu ekyabikkuliddwa eky’olunyiriri 40, nga kitandika ebyafaayo byakyo eby’ekyama. Okunnyonnyola: kumpi buli lunyiriri mu Danyeri 11 lulaga obufuzi bw’obupapa okuva mu 538 okutuuka mu 1798. Olunyiriri 40 lukwata ku 1798 okutuuka ku tteeka lya Ssande mu USA. Ennyiriri 6–9 z’ekifaananyi ky’omulembe gw’obupapa, ate olunyiriri 10 luyolesa mu maaso okugwa kwa USSR mu 1989. Noolwekyo, ennyiriri 11–15 zikwata ku biseera okuva mu 1989 okutuuka ku tteeka lya Ssande, nga bwe kikiikiriddwa mu nnyiriri 16, 31, ne 41.

Ekitundu 40 kigabiddwa mu bitundu bibiri. Ekisooka, okuva mu 1798 okutuuka mu 1989, kitandika era ne kiggwa ku ‘ekiseera eky’enkomerero.’ Ekitundu eky’okubiri kitandika mu 1989, we kisooka we kiggwayo. Ebitundu 1 ne 2 biraga olunyiriri lw’abapulezidenti olutandikira mu 1989, nga lukwatagana n’ekitundu eky’okubiri ky’ekitundu 40. Ekitundu 11 kiraga okutandika kw’entaalo eza Yukureini mu 2014, ate ekitundu 12 kilaga ebivuddeko kabaka w’amaserengeta awangudde by’eyeesitako ye mwennyini. Ekitundu 13 kiri kumpi okutuukirizibwa, naye wano tukiraba nti ekitundu 11 kiri mu kitundu eky’okubiri eky’ekitundu 40, oluvannyuma lwa 1989, naye nga tekinnaba kutuuka ku tteeka lya Sande (ekitundu 41).

Olunyiriri 13-15 lulaga ku Lutalo lwa Panium mu mwaka gwa 200 nga Kristo tannazaalibwa, omwaka Roma ey’obupagani gwe yatandikiddeko okukosa ensonga z’abantu, nga kigattiddwa ku lutalo olwo. Nga kino kyaliwo nnyo nga tekunnabaawo okuyingira kwa Pompey mu Yerusaalemi mu lunyiriri 16, kiwa obukakafu bw’ebyafaayo obukakasa nti olunyiriri 41 lye tteeka lya Sande mu USA.

Buli lunyiriri olw’obunnabbi n’okutuukirizibwa kwalwo mu byafaayo mu Danyeri 11 luba mu byafaayo by’olunyiriri 40 (1798 okutuuka ku tteeka lya Ssande), oba okuva ku linyiriri 41 okutuuka ku Danyeri 12:1. Ku malunyiriri 45, olunyiriri 1, 2, 7-15 ne 40—awamu nga gyaweza kkumi na bbiri—gakwata ku kiseera ky’olunyiriri 40 bw’oteka olunyiriri ku linyiriri. Olunyiriri 40 lwawulibwaamu mu bitundu bibiri mu 1989. Olunyiriri 1, 2 ne 10-15 bikwatagana n’ekitundu kyallwo eky’okubiri. Olunyiriri 1 ne 2 bulondoola olunyiriri lw’abapulezidenti mu byafaayo by’ekisolo ekiva mu nsi, ate olunyiriri 10-15 lulaga entalo ssatu ezalwanyizibwa abalala mu kifo kya kabaka ow’obukiikakkono (obuyinza bwa Paapa) okuva mu 1989 okutuuka ku tteeka lya Ssande. Entalo ezo ssatu zitandika ne United States, eyategeerekebwa mu linyiriri 40 ng’ “amagaali g’eggye, ebyombo n’abavugi b’embalaasi.”

Tujja okugenda mu maaso mu kiwandiiko ekiddako.

Back to Articles