Article

# Eriya - Ennamba Munaana

Yeriko

Author

Jeff Pippenger

Published

October 9, 2023

Formats

PDF
Word

Mu ntandikwa ya Isirayiri ow’omubiri ow’edda, era mu ntandikwa ya Isirayiri ow’omwoyo ow’omu kiseera kino, ku kuyita Ennyanja Emyufu, era oluvannyuma ne mu Busaaliddwa Obunene, waatandika ennyiriri y’ebigezo ebyeyongerayo ebyaggwa mu kigezo eky’enkomerero. Okulemererwa mu kigezo ekyo eky’oluvannyuma mu kitabo ky’Okubala ne mu byafaayo by’Abamillerite kulaga entandikwa y’entambula mu ddungu.

> Obutakkiriza, okwemulugunya, n’obujeemu byabalekera Isirayiri ey’edda ebweru w’ensi ya Kanani okumala emyaka amakumi ana. Ebibi bimu ebyo byennyini bireetedde okulwisa obudde okuyingira kwa Isirayiri w’omu mulembe guno mu Kanani ey’omu ggulu. Mu mbeera zombi, ebisuubizo bya Katonda tebyalemwa. Obutakkiriza, omwoyo gw’ensi, obutakwewaayo, n’enjawukana mu bo abeyita abantu ba Mukama bye bitukuumye wano mu nsi eno ey’ekibi n’ennaku okumala emyaka mingi nnyo.

> “Tuyinza okusigala wano mu nsi eno emyaka emingi emirala olw’obujeemu, nga bwe kyali ku baana ba Isirayiri; naye olw’erinnya lya Kristo, abantu be tebalina kwongera ekibi ku kibi nga bassa omusango ku Katonda olw’ebivudde mu makubo gaabwe amabi.” Evangelism, 696.

Ku nkomerero y’ebyafaayo bya Isirayiri ey’edda, nga bwe kyali ku ntandikwa, waaliwo enteekateeka y’ebigezo eyeyongera mu maaso, eyagwaawo Isirayiri ey’omubiri ey’edda bwe yattwalibwa mu buwaŋŋanguse e Babulooni. Ku nkomerero y’ebyafaayo bya Isirayiri ey’omwoyo ey’ebiseera bya leero, nabo bajja okusisinkana enteekateeka y’ebigezo eyeyongera mu maaso. Enteekateeka eyo egwaawo Abadiventisti aba Lawodikiya bwe baggibwawo mu kiseera ky’etteeka ery’olunaku lwa Sande. Nga bwe kyali ku Isirayiri ey’edda, Isirayiri ey’omwoyo ey’ebiseera bya leero ejja okutwalibwa mu buwaŋŋanguse e Babulooni ow’omwoyo.

Ekikula ky’Abamillerite ekyatandika mu by’obunnabbi mu 1798, ne kiggwa mu butongole mu 1863, kikola ng’ekifaananyi ky’ekikula ky’abo emitwala kkumi n’ena n’enkumi nnya ekyatandika mu 1989 era ne kiggwa ku kuggwaawo kw’ekiseera ky’omusaasizi ky’abantu n’Okukomawo okwokubiri kwa Kristo. Wakati w’okuggwa kwa kikula kya b’Amillerite n’okutuuka kw’ekikula eky’amaanyi eky’omulayika ow’okusatu, mwe muli ebyafaayo by’Ekkanisa ya Abadiventisiti ab’Olunaku olw’omusanvu ey’e Lawodikiya eyawandiisibwa mu mateeka.

> Obuwanvu bw’olugendo bwa ennaku kkumi n’emu bokka bwe bwali wakati wa Sinaayi ne Kadesi, ku nsalo za Kanaan; era mu ssuubi ly’okuyingira mangu mu nsi ennungi, eggye lya Isirayiri ne liddamu okutambula oluvannyuma bwe ekire kyawa akabonero okweyongerayo. Yakuwa yali akoze eby’amagero mu kubaggya e Misiri, kale emikisa ki gye baali tebasuubira, nga kati baali bakkiriziganye mu ndagaano okumukkiriza ng’Omufuzi waabwe, era nga baakakasiddwa ng’abantu abalondebwa ab’Oyo Ali Waggulu Ennyo? Patriarchs and Prophets, 376.

Olw’obutakkiriza n’obutagonda bwabwe, olugendo lwabwe olutono lwalemereddewo ne lufuuka emyaka amakumi ana. Singa baalaze okukkiriza okwesigamiziddwa ku kununulibwa kwabwe okunene okuva mu buddu, bandibadde bawuye mangu Omugga Yoludaani ne bayingira mu Nsi eyasuubizibwa. Ekiziyiza kyabwe ekyasooka oluvannyuma kyandibadde kye kimu ne kye Yoswa yajja okusisinkana. Bwaggwawo emyaka amakumi ana, Isirayiri ey’omubiri ne va mu ddungu ne bagenda mu Nsi eyasuubizibwa, era Yeliko kyabadde eky’okutandika kyabwe; era kiyimirira ng’akafaananyi k’amaanyi ga Katonda ag’okulokola buli amukkiriza. Yeliko era ky’akafaananyi k’omulimu gwe ekibiina ky’Abamilera baalina okusisinkana mu 1863, naye ne baddira emabega ne baddayo mu ddungu. Obufaananyi bwa Eriya buhambana ddala n’obufaananyi bwa Yeliko, era kirimu eby’enjigiriza okwekenneenya enkolagana ya Eriya ne Yeliko mu byafaayo.

> Naye ebirala byonna eby’Omri bye yakola, n’amaanyi ge ge yalaga, tebyawandiikibwa mu kitabo ky’ebyafaayo by’abakabaka ba Isirayiri? Omri ne yeebaka ne bajjajja be, ne bamuziika e Samaliya; Ahab mutabani we n’afugira mu kifo kye. Mu mwaka ogw’amakumi asatu mu munaana ogwa Asa kabaka wa Yuda, Ahab mutabani wa Omri n’atandika okufuga Isirayiri; era Ahab mutabani wa Omri n’afugira Isirayiri e Samaliya emyaka amakumi abiri mu bbiri. Era Ahab mutabani wa Omri yakola ebibi mu maaso ga Mukama okusinga abo bonna abaamubanjirira. Era ng’ekintu kitono gy’ali okutambulira mu bibi bya Jeroboam mutabani wa Nebat, n’addira omukazi Jezebel muwala wa Ethbaal kabaka w’Abazidoni, n’agenda n’aweereza Baali, n’amusinza. N’ateekawo ekyoto eri Baali mu nnyumba ya Baali gye yazimba e Samaliya. Era Ahab n’ateekawo akabira; era Ahab yasunguwaza Mukama Katonda wa Isirayiri okusinga abakabaka bonna ba Isirayiri abaamubanjirira. Mu nnaku ze Hiel ow’e Beteli yazimba Yeriko; n’assaawo omusingi gwaakyo ng’afiiriddwa Abiram omubereberye we, n’ateekawo enzigi zaakyo ng’afiiriddwa Segub omuto we, nga bwe kyali ekigambo kya Mukama kye yayogera okuyita mu Joshua mutabani wa Nun. Era Elijah Omutishubi, eyali ku batuuze ba Gireyaadi, n’agamba Ahab nti, Nga Mukama Katonda wa Isirayiri bw’ali mulamu, oyo gwe nnyimirira mu maaso ge, tewaliba musulo wadde enkuba mu myaka gino, wabula nga ku kigambo kyange. 1 Bassekabaka 16:27-17:1

Okusoomoozana kwe Eriya ne bakatonda ba Akabu ne Yezeberi ku Lusozi Kalemeri kwali kuddamu eri obujeemu bwa kabaka w’omusanvu w’obwakabaka obw’obukiikakkono bwa Isirayiri, eyakola ebyasunguwaza Mukama Katonda wa Isirayiri okusinga bakabaka bonna abaasooka mu Isirayiri. Ekigambo ‘provoke’ mu kitundu kino kiyogerera ku ‘lunaku lw’okusunguwaza’ olwakiragirwa mu kikemebwa eky’ekkumi mu Okubala 14. Okusunguwaza kwa Akabu eri Katonda kwakiikirira ekisembayo mu bikemebwa kkumi, ebyaleetebwa olw’obubaka obubi obwa basasi kkumi mu Okubala 14. Kale, kino kiikirira ekikemebwa eky’enkomerero eri ekibiinja ky’Abamillerite, era ne kikemebwa eky’enkomerero eri abo emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya.

> Ky'ova olwo, nga Omwoyo Omutukuvu bw'agamba nti, Leero bwe muwulira eddoboozi lye, temugumya mitima gyammwe, nga mu kujeemera, ku lunaku lw'okukemebwa mu ddungu. Abaebbulaniya 3:7, 8.

Mu “lunaku lw’okumujeemera” olw’obunnabbi olwakirirwa Akabu, nnabbi Eriya yasaba nti bwe kiba kyetaagisa, Katonda aleete ebibonerezo ku Isirayiri, abantu be basobole okwenenya ne bava mu bibi bye baali bennyigiraamu.

> Abantu ba Isirayiri mpola mpola baavaako okutya n’okussa ekitiibwa eri Katonda okutuusa nga ekigambo kye okuyita mu Joshua tekyabalina makulu. ‘Mu nnaku ze [za Ahab] Hiel ow’e Bethel yazimba Jericho: n’assaawo omusingi gwaayo ku Abiram omubereberye we, era n’ateekawo enzigi zaayo ku Segub omwana we omuto, ng’okugoberera ekigambo kya Mukama kye yayogera okuyita mu Joshua mutabani wa Nun.’

> Mu kiseera Isirayiri ng’akyama okuva mu mazima, Eriya n’asigala nnabbi wa Katonda omwesigwa era omutuufu. Omwoyo gwe omwesigwa ne gubonaabona nnyo nga bw’alaba nti obutakkiriza n’obutaba beesigwa eri Katonda byali byawukanya mangu abaana ba Isirayiri ne Katonda, era n’asaba Katonda alokole abantu be. N’asaba nnyo nti Mukama aleme okusuula ddala abantu be abonoona, naye bw’eba ekyetaagisa ayite mu bibonerezo abazukise okwenenya, era aleme okubakkiriza okweyongera okukola ekibi ne bamusunguwaza okubaazikiriza ng’eggwanga.

> Ekigambo kya Mukama ne kijjira eri Eriya kimulagira agende eri Akabu ng’alangirira okusala kwe emisango olw’ebibi bya Isirayiri. Eriya n’atambula emisana n’ekiro okutuusa lwe yatuuka mu lubiri lwa Akabu. Teyaasaba kuyingira, era teyalindira kubanjulwa mu ngeri entongole. Nga Akabu teyaali ateeberezza n’akatono, Eriya n’ayimirira mu maaso g’oyo kabaka wa Samaliya eyawuniikiridde, ng’ayambadde engoye ez’eboya ez’abannabbi ze bayambalanga bulijjo. Teyeenenya kulabikako kwe nga tayitiddwa; naye, ng’awanula emikono gye eri eggulu, n’ategeeza mu bukakafu n’alayira mu Katonda omulamu eyakola eggulu n’ensi, eby’okusala emisango ebirigenda okutuuka ku Isirayiri nti: ‘Tewaliba musulo newaakubadde enkuba mu myaka gino, wabula okutuusa lwe ndigamba.’

> Okulangirirwa kuno okw’ekikangabwa olw’okusalira omusango kwa Katonda olw’ebibi bya Isirayiri kwagwa ku kabaka avudde ku ddiini ng’enkuba. Yalabika nga yaŋŋangiddwa olw’okwewuunya n’entiisa; era nga tannakomawo mu mbeera okuva mu kuwuniikirira kwe, Eriya, nga atalindirira kulaba ebivudde mu bubaka bwe, n’abulawo mu bwangu bwe yajjira. Omulimu gwe gwali okwogera ekigambo eky’okulabula n’okubonereza okuva eri Katonda, era amangu ddala n’avaawo. Ekigambo kye kyali kiggalidde emiterekero egy’omu ggulu, era ekigambo kye kyokka kye kyali akasumuluzo akasobolanga okugiggulawo nate. Obujulizi, voliyumu 3, 273.

Abayisirayiri baali baweerabidde nti Yoswa yali abalagidde mu ngeri enkakali obutabeegattanga n’amawanga agatamanyi Katonda, era obutaddayo kuzimba Yeriko nate. Newankubadde olutalo lwa Yeriko lwali lulaze nnyo amaanyi ga Katonda era nga kabonero k’okusuubiza kwa Katonda okuluŋŋamya abantu be okuyingira mu Nsi Ensuubize, waaliwo era ekibi, ekikolimo, n’okununulibwa ebyali byegattiddwa ku Yeriko. ‘Ekibi’ kye kya Achan eyayegomba obugagga n’ettutumu eby’e Yeriko; ‘ekikolimo’ kyali ku muntu yenna eyandizimba Yeriko nate; ate omwenzi Rahab ye yakiikirira ‘okununulibwa’. Achan yayagala olugoye olulungi olw’e Babulooni. Yalowooza nti asobola okukisa ekibi kye, nga Adamu ne Eva bwe baagezaako okukisa ekibi kyabwe n’olugoye olw’amakoola g’omutini. Achan yegomba obuwangaazi n’obugagga Yeriko bye yali ekiikirira, era yayagala okweggatta ne Babulooni.

Yeriiko eteereddwawo ng’ekifananyi ky’omulimu ogw’okutwala obubaka bwa malayika ow’okusatu eri ensi yonna, naye kirimu okulabula ku kibi eky’okwagala n’okwesiga ensi. Ekifananyi kya Yeriiko kirimu era ekivume ekikwata ku kuddamu okuzimba Yeriiko, era Laabaabu akiikirira abo abakyali mu Babulooni abavaayo bwe litangazibwa eddoboozi eddene erya malayika ow’okusatu.

> Omwoyo omwesigwa ogwa Eriya gwanakuwala nnyo. Obusungu bwe bwazukuka, era yalina obuggya ku lwa kitiibwa kya Katonda. Yalaba nti Isirayiri yali aguddemu nnyo mu kuvuddemu eddiini okw’entiisa. Era bwe yajjukira ebikulu Katonda bye yabakolera, n’ajjula ennaku era n’awuunyirwa nnyo. Naye bino byonna abasinga b’abantu baabyerabira. Yagenda mu maaso ga Mukama, era ng’omwoyo gwe gujjudde obulumi, n’amusaba alokole abantu be ne bwe kiba nga kuyita mu bibonerezo. Yasaba Katonda annyime abantu be abatamwebaza omusulo n’enkuba, eby’obugagga eby’eggulu, bw’atyo Isirayiri eyavuddemu eddiini etunuulire bwereere eri bakatonda baabwe, ebifaananyi byabwe eby’zaabu, omuti n’amayinja, enjuba, omwezi n’ennyonyezi, okunywesa n’okugaggawaza ensi, era okugireetera okuleeta ebibala bingi. Mukama n’agamba Eriya nti awulidde okusaba kwe era ajja kubannyima omusulo n’enkuba ku bantu be okutuusa lwe banaamukyukira nga beenenya.

> Katonda yalabirira ennyo abantu be n’abakuumira ddala baleme okutabagana n’amawanga agasinza ebifaananyi agali okwetooloola bo, emitima gyabwe gireme okulimbibwa obulabi bw’ebisiko ebiweereddwayo n’ebisabo, ennyumba z’okusinza n’ebyoto, ebyategekeddwa mu ngeri ey’omuwendo omusukkulumu era ey’okusikiriza ennyo okudobya ebyawulira, okutuusa nga Katonda asikiziddwa mu birowoozo by’abantu.

> Ekibuga Yeriko kyali kiweewaayo mu kusinza ebifaananyi okw’ekitalo ennyo. Abatuuze baakyo baali bagagga nnyo, naye obugagga bwonna Katonda bwe yabawa baabutegeeranga ng’ebirabo bya bakatonda baabwe. Baali balina zaabu ne ffeeza bingi nnyo; naye, ng’abantu abaasooka Amataba, baali bawononefu era abavumirira, era baanyooma ne baan yiiza Katonda ow’eggulu olw’ebikolwa byabwe eby’obubi. Ebisalirwako bya Katonda byazuukirira ku Yeriko. Kyali ekigo ekinywevu. Naye Omuduumizi w’eggye lya Mukama ye yennyini n’ava mu ggulu okutwala amaggye ag’eggulu okulumba ekibuga. Abamalayika ba Katonda ne bakwata ku bbugwe ebinene ne babimenya ne babisiisa wansi. Katonda yali agambye nti ekibuga Yeriko kikolimirwe era bonna bazikirire, okujjako Rahab n’amaka ge. Bano balokoke olw’ekisa Rahab kye yalaga ababaka ba Mukama. Ekigambo kya Mukama eri abantu kyali nti: ‘Naye mmwe, mwekuume ddala ku kintu ekikolimirwa, mulemenga okwekoleera ekikolimo, bwe munaayoolamu ku kintu ekikolimirwa, ne mulettera olusiisira lwa Isirayiri ekikolimo, ne mulireetera obuzibu.’ ‘Era Yoswa n’abalayiza mu kiseera ekyo, ng’agamba, Akolebwe ekikolimo mu maaso ga Mukama omusajja anaayimirira n’azimba ekibuga kino Yeriko: anaateeka omusingi gwakyo ku mutabani we omubereberye, era ku mutabani we omuto anaateekawo emiryango gyakyo.’

> Katonda yalabirira nnyo ensonga eya Yeriko, aleme abantu kusikirizibwa ebintu abatuuze b’e Yeriko bye baasinzanga, ne emitima gyabwe ne gikyuka ne giva ku Katonda. Yakuuma abantu be n’ebiragiro ebikakafu ddala; naye newaakubadde ekiragiro eky’ekitiibwa n’ekitukuvu okuva eri Katonda okuyitira mu akamwa ka Yoswa, Akani yasazeewo okimenya. Okwegomba kwe kwamuleetera okutwala ku bintu eby’obugagga Katonda bye yamugaana okubikwatagako, kubanga ekikolimo kya Katonda kyali ku byo. Era olw’ekibi ky’omusajja ono Isirayiri ya Katonda yafuuka ng’amazzi mu maaso g’abalabe baabwe.

> Yoswa n’abakadde ba Isirayiri baali mu nnaku ennene. Baagalamira mu maaso g’essanduuko ya Katonda mu kweetoowaza okusinga ddala kubanga Mukama yali asunguwalidde abantu be. Baasaba ne bakaaba mu maaso ga Katonda. Mukama n’ayogera ne Yoswa nti: “Yimuka; lwaki ogalamidde bw’otyo ku maaso go? Isirayiri akoze ekibi, era bamenye endagaano yange gye naabalagira; kubanga batutte ku kintu ekyakolimirwa, era babbide, era ne balimba, era ne bakiteeka mu bintu byabwe. Ky’ova olwo abaana ba Isirayiri tebaasobodde okuyimirira mu maaso g’abalabe baabwe, naye ne badda emabega mu maaso g’abalabe baabwe, kubanga baali bakolimirwa; so siijja kubeeranga nammwe nate, wabula bwe munaazikiriza ekikolimirwa okuva wakati mu mmwe.”

> "Nkulagiddwa nti wano Katonda alaga engeri gy’atunuulira ekibi mu abo abeyita nti be bantu be abakwatanga amateeka ge. Abo be yawadde ekitiibwa eky’enjawulo okulaba obulaga obw’ekitalo bw’amaanyi ge, nga bwe kyali eri Isirayiri ey’edda, era ne bwe batyo ne basuula ku bbali ebiragiro bye ebitegeerekeka ddala, balikwatibwako obusungu bwe. Ayagala okuyigiriza abantu be nti obujeemu n’ekibi bimunnyisa nnyo ennyo era tebitwalibwa bwereere." Obujulizi, omuwendo ogwokusatu, omuko 263, 264.

Olugero lwa Yeliko lulimu okulabula obutawesiga maanyi n’ekitiibwa ebirabika eby’ekibuga ekibi era ekirina obugagga. ‘Ekibuga’ mu bunabbi bwa Bayibuli kitegeeza obwakabaka, era Akani yatwala ekyambalo eky’e Babulooni. Ekyambalo mu by’obunnabbi kitegeeza enkula y’obuntu, noolwekyo mu ‘nnaku ez’enkomerero,’ okukisa kwa Akani ekyambalo eky’e Babulooni kutegeeza okwegomba okw’ekyama okubeera n’enkula ya Babulooni ey’omwoyo. Enkula oba ekifaananyi kya Babulooni ey’omwoyo kye United States egomba nnyo bw’ezza wamu Ekkanisa ne Gavumenti.

Nga basisinkanye ekisoboka ky’okuyingiza abavubuka b’ettambuza ya Millerite mu Lutalo lw’Awaka, era nga bamanyi obwetaavu bw’okuteekateeka, abakulembeze b’ettambuza eyo ne bafuna enkolagana y’amateeka n’eggwanga eririna obugagga, mwe tebaalina kwegatta okufuuka kirimu. Ate ne Ssemateeka w’eggwanga eryo yategekebwa nga tekirina kwetaagisa naakatono ekkanisa okubeera mu nkolagana ne gavumenti. Waaliwo ebiibiina by’eddiini ebyaliwo mu mulembe gwa Millerite, era bikyaliwo ne leero; ebimu ku byo tebyayingira mu nkolagana y’amateeka ne Gavumenti ya United States, era okusalawo kwabyo obutateekawo nkolagana eyo tekwalina ngeri n’emu kwe kwabaziyiza okuteekateeka amakkanisa gaabyo.

Ng’ebbanga ddene nga liyise oluvannyuma lwa Yoswa okulwana olutalo e Yeriko, mu mirembe gya Akabu, okulabula kwonna okw’obujeemu bwa Akani n’okuzikirira kwa Yeriko kwali kuweerabiddwa abantu ba Katonda abajeemu. Eriya n’asaba Katonda, ng’amusaba nti bwe kiba kyeetaagisa, amasango ga Katonda gateekebwe mu nkola okuleta abantu be okwenenya. Malaki bwe yawandiika ebigambo eby’enkomerero eby’Endagaano Enkadde, okusuubiza kwateekebwa mu ngeri ey’okulaga nti Mukama anakuba ensi n’ekikolimo. Ekikolimo ekyagattibwa ne Yeriko kyali ku muntu yenna eyandizimbiddeko Yeriko nate. Ekikolimo kyali ku buli ayagala, nga Akani, okwesiga obugagga n’obusukkirivu mu by’obugagga ebyagattibwa ne Yeriko. 'Ekibi' kya Akani kyayimirira okwegomba okw’ekyama okutatukuzibwa okw’omu mutima okw’okwambala olugoye olw’e Babulooni. 'Ekikolimo' kyali ku bikolwa eby’okutuukiriza ebyo by’okwegomba eby’omu mutima.

Obubaka bwa Miller bwali obubaka bwa Eriya mu kiseera kye, era Entalo y’omu nsi yalaga ebibonerezo ebigoberera obubaka bwa Eriya. Mu wakati w’Entalo y’omu nsi mu 1863, Obwadiventisi bwa Millerite bwazimbirawo nate Yeriko, nga bwe kikakasibwa mu bijjuvu by’ekikolimo kya Yoswa ku muntu yenna anaakikola ekyo.

> Awo Yoswa n’abalayirira mu biro ebyo, ng’agamba nti, Avumibwa mu maaso ga Mukama oyo alinnyawo n’azimba ekibuga kino Yeriko: anaassaawo omusingi gwaakyo ku mwana we omubereberye, era ku mwana we omuto anaasimbyawo emiryango gyakyo. Yoswa 6:26.

Ekigambo “adjured” mu kiragiro kya Yoswa kitegeeza ebyombi: olayiro n’ekikolimo. Akolimibwa oyo amenyawo ekiragiro kya Yoswa, era afuna omukisa oyo akuuma olayiro. Ekigambo ekivunulibwa ng’ “adjured” kivunulibwa era ng’ “emirundi musanvu” mu Abaleevi essuula amakumi abiri mu mukaaga. Olayiro n’ekikolimo bya Musa, nga Danyeri bw’abitegeeza mu essuula ey’omwenda, bikwatana n’okuddamu okuzimba Yeliko.

> Weewaawo, Abaisirayiri bonna bamenye amateeka go, era baava ku mateeka go baleme kuwuliriza eddoboozi lyo; ky’ensonga lwaki ekikolimo kifukiddwa ku ffe, n’ekirayiro ekyawandiikiddwa mu mateeka ga Musa omuddu wa Katonda, kubanga twonoonyezza eri ye. Danyeri 9:11.

Mukyala White yagamba nti, "Katonda yassaako essira ennyo ku Yeliko, aleme abantu okusemererwa n'ebintu abatuuze mu Yeliko baasinzanga ne mitima gyabwe ne giva ku Katonda." Katonda yassaako essira ennyo mu kutuukiriza okuzikirizibwa kwa Yeliko, era n'olwekyo yassaako essira ennyo mu kuwandiika okulabula okwakiikirizibwa Akani. Yalabirira ennyo mu kuwandiika ekikolimo ekikwatagana n'okuddamu okuzimba Yeliko era n'alabirira ennyo mu kulambulula enteekateeka eya Katonda eyakozesebwa okuleeta ebibbugwe ne bigwa.

Kyali kya mazima ddala nti Yesu, nga ye Omuduumizi w’eggye lya Mukama, ye yalagira bamalayika okumenya bbugwe bwa Yeriko, era mu Kigambo kya Katonda tewali kikolebwa nga kyaguddeko; naye mu nsonga eno, tulina nnabbi omukazi atutegeeza nti, “Katonda yali wa kwegendereza ennyo ku Yeriko.” Ennaku musanvu essanduuko y’endagaano yatwalibwa okwetooloola ekibuga, era mu bunnabbi olunaku luyimirira omwaka. Ensonga eyo yawandiikibwa ku ntandikwa y’emyaka amakumi ana egy’okubuuyinkana mu ddungu, era ku nkomerero y’emyaka eyo amakumi ana ne beetooloola Yeriko okumala ennaku musanvu.

> Okusinziira ku muwendo gw’ennaku ze mwagenda okulondoola ensi, nga zali ennaku amakumi ana, buli lunaku lulingana n’omwaka gumu; mulitikka omusango gwammwe emyaka amakumi ana; era munaamanya okumenya kw’ekisuubizo kyange. Okubala 14:34.

Okumala ennaku musanvu, essanduuko baaligitambuliza nga lyeetooloola ekibuga, era ku lunaku olw’omusanvu baaligyetoolooza ekibuga emirundi "musanvu". Kino kituwa obujulirwa obubiri obw’obunnabbi nti Yeriko kikwatagana n’ "emirundi musanvu" egy’ekirayiro kya Musa. Abantu ba Katonda ab'endagaano be bakabona, era bakabona musanvu baafuuwa amakondeere musanvu.

> Era nammwe, nga mayinja amalamu, muzimbibwa okubeera enju ey’Omwoyo, okubeera obwakabona obutukuvu, okuwaayo ssaddaaka ez’Omwoyo, ezikkirizibwa eri Katonda mu Yesu Kristo. 1 Peetero 2:5.

Enkondeere esobola okutegeeza obubaka bw’okulabula, oba okusala omusango, oba okuyita mu lukuŋŋaana olutukuvu, nga kisinziira ku nsonga ezirimu. Mu nnaku ez’enkomerero, enkondeere erifuuwebwa abalindirizi, nga bwe baagifuuwako aba Millerites mu byafaayo byabwe. Abakabona bakiikirira abalindirizi abali ku bbugwe za Sayuuni, abafuuwa enkondeere nga balabula abantu ba Katonda ku kusala omusango okugenda okubaawo, era nga bayita bennyini abo mu lukuŋŋaana olutukuvu.

> Mufuuwe ekkondeere e Sayuuni, mukubire enduulu ku lusozi lwange olutukuvu: abatuula mu nsi bonna bakkankane: kubanga olunaku lwa Mukama lujja, kubanga luli kumpi nnyo ... Mufuuwe ekkondeere e Sayuuni, mutukuze okusiiba, muyite olukuŋŋaana olutukuvu: mukuŋŋanye abantu, mutukuze ekkuŋŋaana, mukuŋŋanye abakadde, mukuŋŋanye abaana, n’abo abanyonya mabeere: omuko ave mu kisenge kye, n’omugole mu kisenge kye. Bakabona, abaweereza ba Mukama, bakube ebiwoobe wakati w’olugango n’ekyoto, era bagambe nti, Saasira abantu bo, Ayi Mukama, so towaayo obusika bwo mu kunyoomebwa, ne bafugibwe ab’amawanga abatamanyi Katonda: lwaki bagambe mu bantu nti, Katonda waabwe ali wa? Yoweeri 2:1, 15-17.

Obubaka bw’ekkondeere ye bubaka bwa Eriya. Enkozesa zonna ez’enjawulo z’ekigambo "musanvu" mu Yoswa essuula ey’omukaaga, kye kigambo kye kimu oba ekivudde mu kyo ekifaanagana n’ekigambo ekivunvunyiziddwa okuba "emirundi musanvu" mu Eby’Abaleevi essuula amakumi abiri mu mukaaga. Naye ebifumo bye basaasaanya abasomi b’eddini ab’e Lawodikiya bigamba nti ekigambo ekivunvunyiziddwa okuba "emirundi musanvu" mu Eby’Abaleevi 26, kiyimirira obujjuvu bw’amaanyi, oba obutuukirivu, oba endala yonna ey’obusirusiru evudde mu kugaana kwabwe nti Miller yali mutuufu mu kuteekako omuwendo gw’enamba ku kigambo ekivunvunyiziddwa okuba "emirundi musanvu." Bakabona baatambuliza abantu okwetooloola ekibuga emirundi musanvu; tekyategeeza obujjuvu oba okutuukiriza okwetooloola Yeeriko. Ekigambo ekivunvunyiziddwa okuba "emirundi musanvu" kiyimirira omuwendo gw’enamba!

Mu Yeriko, abantu bwe baakaaba, ekyo kyakiikirira okukaaba okw’amaanyi kw’abo 144,000, abatemebwa okuva ku lusozi nga si na mikono mu Danieri essuula ey’okubiri, abakuba ne bamenyamenya ekifaananyi mu bitundubitundu.

> Era mu nnaku z’aba bakabaka abo Katonda ow’eggulu aliteekawo obwakabaka obutazikirizibwa emirembe gyonna; era obwakabaka obwo tebulikulekebwa bantu abalala, naye bulimenya-menya era bulizikiriza obwakabaka buno bwonna, era bunaayimirira emirembe gyonna. Kubanga bwe walaba ejjinja erisimbuddwa ku lusozi nga tewali mikono, ne limenyamenya ekyuma, ekikomo, ebbumba, effeeza ne zzaabu; Katonda Omukulu alaze eri kabaka ebigenda okubaawo oluvannyuma: era ekirooto kikakafu, n’okunnyonnyola kwakyo kutuufu. Danyeri 2:44, 45.

Katonda yateeka mu lukalala n’obwegendereza emetaalo ez’omuwendo ezaasangwa mu Yeliko: zaabu, ffeeza, ekikomo n’ekyuma. Mu ngeri ey’obunabbi, obbumba buyimirira abantu ba Katonda, nga bwe kirabikira mu Lakabu. Yeliko eyimirira enkomerero y’obwakabaka bwonna obw’ensi mu kiseera ky’okukaaba okunene kw’abantu 144,000.

> Naye effeeza yonna, ne zaabu, n’ebikozesebwa eby’ekikomo n’ebyuma, biweereddwa eri Mukama: binaayingira mu ggwanika lya Mukama. Yoswa 6:19.

Jericho kiyimirira omulimu ogw’okuwangula Ettaka Eryasuubizibwa; omulimu ogwo guyafananyiza omulimu gw’entekateeka ey’amaanyi ey’om Malaika ow’okusatu. Omulimu ogwo mulimu obulabula, ekikolimo, era n’okulokolebwa kw’abo abali ebweru w’obwakabona, nga bwe kulabirwamu omukyala omwenzi, Rahab.

Ekikolimo ky’obunnabbi kya Yoswa kyatuukirizibwa oluvannyuma mu nnaku za Akabu ne Eriya. Ekikolimo ku kuddamu okuzimba Yeriko kyategeeza bulambulukufu nti anaakikola, bw’anaateekawo enzigi za Yeriko anaafiirwa omwana we omuto, era bw’anaassaawo emisingi gyayo anaafiirwa omwana we omukulu. Mu bbanga lya Eriya, Kiyeri ow’e Beteri yatuukiriza obunnabbi obwo; omwana we omuto yafa bwe yateekawo enzigi, era omwana we omukulu yafa bwe yassaawo emisingi. “Ekikolimo” ekigattibwa n’obubaka bwa Eriya kyayimirizibwa mu mulimu ogw’okuddamu okuzimba Yeriko.

> Laba, ndibatumira Eriya nnabbi nga tekunnabaawo olunaku olukulu era oluterrannyisa lwa Mukama; era alikyusa emitima gya bajjajja eri abaana baabwe, n’emitima gy’abaana eri bajjajja baabwe, obutaba nti nzijje ne nkube ensi n’ekikolimo. Malaki 4:5, 6.

Ekikolimo ky’ebyafaayo by’Abamillerite ekyali kikwatagana n’obubaka bwa Eriya obwa Miller, Yoswa yakyabuulira mu bunnabbi, era ne kituukirira mu mulembe gwa Eriya ne Akabu.

> Mu nnaku ze Hiel ow’e Bethel yazimba Yeriiko; n’ateeka omusingi gwaayo mu Abiram omubereberye we, era n’assaawo enzigi zaayo mu Segub omuto we, ng’okusinziira ku kigambo kya Mukama, kye yayogera ng’ayitira mu Yoswa mutabani wa Nuuni. 1 Bassekabaka 16:34.

Ekikolimo eky’okuddamu okuzimba Yeriko tekiyinza okuyawulibwa okuva ku kulabika kw’amaanyi Katonda kwe yakozesa mu kumenya ebisenge by’Yeriko ne bigwa. Mukyala White yagamba, "Abo be yasiimye n’abassaamu ekitiibwa eky’enjawulo bwe yabakkiriza okulaba n’amaaso ebikolwa eby’ekitalo eby’okulaga amaanyi ge, nga Isirayiri ey’edda bwe kyali; ate ne mu kiseera ekyo ne batinyuka okunyooma ebiragiro bye ebikakafu, bajja kufunirwako obusungu bwe." Abamillerite baabadde bamaze okwetaba mu kulabika kw’amaanyi ga Katonda okwakkomezebwamu n’Okukaaba okw’Ekiro, naye ne bagaana ekirayiro kya Musa eky’emirundi musanvu, kye Danieli naye alambulula ng’ekikolimo kya Musa.

Amannya galaga enkula y’obuntu mu Kigambo kya Katonda, era erinnya ly’omusajja eyazimbirizawo Yeriko, wamu n’amannya g’omwana we omukulu n’omuto, galina amakulu manene. Hiel kitegeeza Katonda omulamu ow’amaanyi era kiraga nti Hiel yali omugoberezi wa Katonda omulamu. Eky’okumanyibwa nga ow’e Beteri kimugatta n’ekkanisa. Abiram, omubereberye we, kitegeeza “kita w’obugulumivu,” mu ngeri ey’okugulumizibwa n’okulinnyisibwa waggulu. Omwana we omuto Segub kitegeeza “omugulumivu” era “okugulumiza n’okulinnyisa.” Amannya gano gonna ssatu galaga ebitundu eby’enjawulo eby’obuntu bwa Katonda, naye mu ngeri y’obunabbi gye baatuukiriza, galaga omusajja eyali yeegulumiza n’yeeyiimusa okusinga Katonda Omuyinza wonna eyaggya Yeriko wansi. “Omulyango” mu bunabbi akiimira ekkanisa.

> "Eri omwoyo omuwombeefu era ow'okukkiriza, ennyumba ya Katonda wano ku nsi ye luggi lwa ggulu. Oluyimba lw'okutendereza, okusaba, n'ebigambo ebigambibwa abakiikirira Kristo, bye emikutu Katonda gye yateekawo okutegekera abantu Ekkanisa ey'ewaggulu, olw'okusinza olusinga obugulumivu, omwo tewayingiramu kintu kyonna eky'obutali bulongoofu." Obujulizi, ekitundu eky'okutaano, 491.

Entandikwa y’omulimu ogw’okuteekawo ekkanisa yatandika mu 1860, nga bwe kijulirwa abawandiisi b’ebyafaayo b’Abadiventisi nga omuli Arthur White, muzukulu wa Ellen White.

> Nga Ellen White yali yawandiise era n’afulumya mu bujjuvu ku kwetaagisa okutegekebwa mu kufuga emirimu g’ekkanisa (laba Early Writings, 97-104), era nga James White abadde akitadde mu maaso g’abakkiriza obwetaavu buno mu njogera ze ne mu biwandiiko bya Review, ekkanisa yabadde etwalira ebbanga okuteekako ekikolwa. Ebyali biweereddwayo mu ngeri ey’awamu byakkirizibwa bulungi, naye bwe byatuuka okubikyusa mu bikolwa ebizimbulukufu waaliwo okuziyiziganya n’okuwakanya. Ebiwandiiko ebitonotono bya James White eby’omu February byazuukusa si batono okuva mu bugayaavu, era kaakano ebigambo bingi byali biyogerwa.

> J. N. Loughborough, ng’akola ne White mu Michigan, ye yali asooka okuddamu. Ebigambo bye byali nga bikkiriza, naye nga byogerwa mu ngeri ey’okwekuuma:

> 'Waliwo agamba nti, bwe mweteekateeka okubeera n’ebintu mu mateeka, mujja kuba ekitundu kya Babulooni. Nedda; ntegeera nti waliwo enjawulo nnene wakati wa ffe okubeera mu mbeera etusobozesa okukuuma eby’obugagga byaffe mu mateeka n’okukozesa amateeka okukuuma era n’okusindikiriza ebirowozo byaffe eby’eddiini. Bwe kiba kibi okukuuma eby’obugagga by’ekkanisa, lwaki si kibi omuntu ku muntu okubeera n’ebintu byonna mu mateeka?-Review and Herald, Maachi 8, 1860.'

> James White yali amalirizza okwogera kwe mu Review, n’ateeka mu maaso g’ekkanisa ensonga y’obwetaavu bw’okuteekateeka emirimu egy’okubunyisa ebitabo n’agamba nti, ‘Bwe wabaawo awakanya ku biteeso byaffe, bambi atuwandikire enteekateeka gye ffe ng’abantu tusobola okukolerako?’—Ibid., February 23, 1860. Omusumba asooka eyakolera mu ttale okuwa obuddamu yali R. F. Cottrell, omuwandiisi w’obuwandiike obw’okuwandiikaganako mu Review omunyikivu. Okuddamu kwe mbagirawo kwali kugaana mu lwatu:

> "'Muganda White asabye ab'oluganda okwogera ku kiteeso kye eky'okukakasa obugagga bw'ekkanisa. Si mmanyi bulungi ddala kiki ky'alubirira mu kiteeso kino, naye ntegeera nti kigendereddwamu okwewandiisa mu mateeka ng'ekibiina ky'eddiini. Ku nze, ndowooza nti kyandibadde kikyamu 'okwekolera erinnya,' kubanga ekyo kiri ku musingi gwa Babulooni. Siyinza kulowooza nti Katonda yandikkirizza ekyo.-Ibid., 22 Maarisi 1860." Arthur White, Ellen G. White, Volyumu 1, 420, 421.

James White yatandika okuteeka amaanyi mu kufuuka ekkanisa mu 1860, era ekkanisa eyimiririrwa ng' "ekyango". Ellen White agamba bino ku mwaka gwa 1860.

> Mu mwaka gwa 1860, okufa kwasomoka ku mulyango gw’amaka gaffe, ne kwamenya ettabi erisinga obuto ku muti gw’eka yaffe. Herbert omuto, eyazaalibwa nga 20 Ssebuttemba 1860, yafa nga 14 Desemba mu mwaka ogwo gumu. Obujulizi, volyumu 1, 103.

Mu 1863, ab’e White nabo baafiirwa omwana waabwe omubereberye omulenzi. Nga amaze okuzannya n’okunyookera nnyo, n’ayingira mu kisenge mwe baategekera ebipande eby’olubugo, n’ebaka akaseera katono ku ngoye ezali ennannye ezakozesebwanga mu kutekateeka ebipande ebyo. Ebipande bya 1843 ne 1850 biraga emisingi gy’ekibiina kya Millerite. Ekibipande ekyakolebwa mu 1863 kiraga okugaana ‘emirundi musanvu’ egy’omu Leviticus 26, nga bwe byali bikiikiriddwa edda ku emmeza ebbiri eza Habakkuk. Kireeta obubaka bw’emisingi obw’obulimba.

> Ku Lwakutaano, nga Novemba 27, [1863], abazadde bwe baatuuka e Topsham, baasanga batabani baabwe basatu ne Adelia nga babalindiridde ku stesheni. Bonna baalabika nga balamu bulungi, okuggyako Henry eyalina sennyiga. Naye ku Lwakubiri oluddako, nga Desemba 1, Henry yali mulwadde nnyo ne nimonia. Oluvannyuma lw’emyaka, Willie, muganda we omuto ennyo, yaddamu n’ategeeza ebyaaliwo bwe byali:

> "Mu kiseera nga bazadde baabwe tebaliwo, Henry ne Edson, nga balabirirwa Muganda Howland, baali banyiikirira nnyo okuteeka ebipande ku nsalu, nga babitegekera okutunda. Baakoleranga mu kizimbe ky’edduuka kye baali baapangisa, nga kyawera bulokki emu okuva ewa Howland. Oluvannyuma ne bafuna akawummulo k’ennaku ntono nga balindirira ebipande okubatumirwa okuva e Boston. . . . Bw’akomawo avudde mu kutambula okuwanvu ku mabbali g’omugga, ye [Henry] nga atakitegedde bulungi ne yeegalamira ne yeebaka ku nsalu ntono ezali ennyegevu, ezakozesebwanga okunyweza ebipande by’ephepha. Empewo ennyogoga yali eyingira okuva mu ddirisa eriggule. Ekikolwa ekitali kya magezi kino kyamuleetera sennyiga omukambwe.” Arthur White, Ellen G. White, Voliyumu 2, omuko 70.

Mu 1863, ekibiina kya Millerite kyaggwa n’okutondebwa kw’ekkanisa era ne bagaana amazima ag’ensinziro agaalagibwa ku bipande bibiri bya Habakkuku. Omukulembeze omukulu, ng’ayolekerwa Hiel ow’e Beteri, yatandika omulimu ogw’okuteekawo ennyango mu 1860 era n’afiirwa omwana we omuto olw’ekyo. Mu 1863, amamepe ag’ekyamu gafuuka ekifo ky’okuwummulirako we omwana wa Hiel omukulu yebakira katulo. Yakwatiibwa empewo n’afa mu mwaka gumu. Okufa kwe kwaddirira butereevu olw’okwebaka ku mamepe agaali nga gakolebwa mu biro ebyo. Naye emmepe eyali ekolebwa mu 1863 yali ekifaananyi eky’obulimba eky’ensinziro Eliya, eyakiikirirwa Miller, gye yali azimbye.

Ekiragiro kya Yoswa eky'okuziyiza okuddamu okuzimba Yeriko kyategeezebwa mu kigambo "adjure." Kitegeeza kirayiro n'ekikolimo, era kye kigambo kye kimu ekivvunulwa ng' "emirundi musanvu" mu Eby'Abaleevi omutundu ogw'amakumi abiri mu mukaaga. Kye kkikolimo ekigoberera obubaka bwa Eriya, era ekikolimo ekyo kyatuukirira mu 1860 ne 1863 nga Ab'Adiventisiti ba Millerite bwe ba ddamu okuzimba Yeriko mu kutondawo ekkanisa eyateekebwawo mu mateeka n'okugaana ejjinja ery'okweseerera erya Miller. Hiel yali ow'e Beteli, bityo ekyo ne kinyikiza mu ngeri ey'obunnabbi omulimu gwa Hiel ogw'okuddamu okuzimba Yeriko, ng'ogwo gwe mulimu gw'okuzimba ekkanisa.

"Ekikolimo" kya Yoswa kyalangirirwa wamu n’emboozi y’olutalo lwa Yeliko, olutalo olutayinza kuyogerwako nga tobulambululanga nti "emirundi musanvu."

Mu 1863, obubaka oba “ekirayiro” kya Musa, nga bwe kyayanjiddwa Eriya, era nga kyakiikirirwa William Miller, ne kireeta “ekivume.” Obubaka bwa Musa n’omulimu gwa Eriya byombi byagaanibwa. Eriya yakomawo mu 1989, naye teyaddamu kuyungibwa ne Musa okutuusa nga wayise olunaku lwa 11 Ssettemba 2001. Ebyo tebinnawagirwa, naye temulimu kabanga.

> Ababuulizi b’Enjiri abatali batukuvu beesimbaganya ne Katonda. Basiima Kristo ne ‘katonda w’ensi eno’ mu kamwa kamu. Nga bwe bagamba nti bamukkiriza Kristo, bwe batyo bawambira Balaba, era mu bikolwa byabwe bagamba nti, ‘Si Omusajja ono, wabula Balaba.’ Bonna abasoma ennukuta zino, mwegendereze. Ssetaani yeenyumizza ku by’asobola okukola. Alowooza kumenya obumu Kristo kwe yasabira okubeerawo mu kkanisa ye. Agamba nti, ‘Ndifuluma mbe omwoyo ow’obulimba okulimba bonna b’nsobola, okunenya, n’okusalira omusango, n’okukyamya.’ Singa ekkanisa eyafunye omusana omungi n’obukakafu obunene ewaniriza n’essanyu omwana w’obulimba n’omujulizi w’obulimba, eyo kkanisa ejja kusuula obubaka Mukama bwe yatumye, era eenaakkiriza ebiteeso ebitalina magezi, n’okuteebereza okw’ekyamu n’endowooza ez’ekyamu. Ssetaani aseka obusirusiru bwabwe, kubanga amanyi amazima bwe giri.

> Bangi bajja okuyimirira mu bifo byaffe eby’okubuulira nga bali n’ekibanyi ky’obunnabbi obulimba mu mikono gyabwe, ekyakumyiddwa okuva ku kibanyi kya Sitaani eky’ekuzimu. Bwe banaakuza okubuusabuusa n’obutakkiriza, abaweereza abeesigwa bajja kuggyibwawo okuva eri abantu abateebereza nti bamanyi nnyo. ‘Singa weyamanyi,’ Kristo n’agamba, ‘naawe, waakiri mu lunaku luno olwa ggwe, ebintu ebireeta emirembe gyo! naye kaakano bibikiddwa mu maaso go.’

> Wabula omusingi gwa Katonda gukakafu. Mukama amanyi abe be. Omuweereza omutukuziddwa ateekwa obutaba na bulimba mu kamwa ke. Ateekwa okubeera mu bwesimbu ng’olunaku, nga talimu kabonero konna k’obubi. Obuweereza obutukuziddwa n’ebyawandiiko bijja kuba maanyi mu kumasamasa omusana gw’amazima eri ekika kino ekitalambuka. Musana, baganda, twetaaga musana omungi okusinga. Muvuuga empanda mu Sayuuni; mukuze enduulu ku lusozi olutukuvu. Mukuŋŋaanye eggye lya Mukama, nga balina emitima emitukuziddwa, bawulire kye Mukama agenda okugamba abantu be; kubanga ayongedde omusana eri bonna abawulira. Mubambaze ebyokulwanyisa, mubategeke, bajje mu lutalo—okuyamba Mukama okulwana n’abanene. Katonda yennyini ajja okukolera Isirayiri. Olulimi lwonna olw’obulimba lulikkakkanyizibwa. Engalo z’abalayika zijja kuggyawo enkwe z’obulimba eziri okutegekebwa. Ebigo bya Setaani tebijja kuwangula. Obuwanguzi bujja kugoberera obubaka bw’omulayika ow’okusatu. Nga bw’omuduumizi w’eggye lya Mukama yamenya bbugwe za Yeriiko, bw’atyo abantu ba Mukama abakuumanga ebiragiro bye bajja kuwangula, era buli kintu ekibawakanya kijja kugonjebwa. Tewabeewo muntu yenna amwemulugunyira bawereza ba Katonda abajjidde gyebali n’obubaka obuva mu ggulu. Temukyanoonya mu bo obunafu, nga mugamba nti, ‘Bakakafu nnyo; boogera mu buvumu bungi.’ Bayinza okwogera mu buvumu; naye si kye ketaagisa? Katonda ajja okukanga amatu g’abawulira singa tebagondera eddoboozi lye newaakubadde obubaka bwe. Alilangira abo abawakanya ekigambo kya Katonda.

> Sitaani ateekawo buli kimu ekisoboka okulaba nti tewali kijja wakati mu ffe ng’abantu okutunenyeza n’okutukangavvula, era okutukuutira okuleka ensobi zaffe. Naye waliwo abantu abaligitikka Essanduuko ya Katonda. Abamu bajja kuva wakati mu ffe abatakyakutikka Essanduuko. Naye bano tebasobola okuzimba bbugwe eziziyiza amazima; kubanga galigenda mu maaso era ne galiyitirira okutuusa ku nkomerero. Mu biseera ebyayita Katonda yayimirizaawo abasajja, era ne kaakano alinawo abasajja ab’ekiseera, abalindiridde, abeetegekeddwa okukola by’amulagira—abasajja abaliyitamu ebiziyizo ebifaanana ng’ebbugwe ezaasiigiddwa obusanjo obutali bwanguvu. Katonda bw’ateeka Omwoyo gwe ku basajja, balikola. Balilangirira ekigambo kya Mukama; baliggulumiza eddoboozi lyabwe ng’ekondeere. Amazima tegalikendeera newaakubadde kufiirwa amaanyi mu ngalo zaabwe. Balinyonnyola abantu obujeemu bwabwe, n’ennyumba ya Yakobo ebibi byabwe. Obujulizi eri Abasumba, 409-411.

Back to Articles