Article

# Mazima kye ki? - Ennamba Emu

Enteekateeka y’Amazima: Okubikkulirwa, Okufananagana kw’Obunnabbi, n’Alufa ne Omega

Author

Jeff Pippenger

Published

August 5, 2023

Formats

PDF
Word

Nga tetunnakwatako nsonga ey’okubuuza nti amazima kye ki, tukimanyi nti twatandise okunoonyereza kuno n’ebigambo ebisatu ebyasooka mu ssuula esooka ey’Okubikkulirwa, era oluvannyuma twongerako ekiwandiiko ekikwata ku Eriya. Ebiruubirirwa ebimu eby’okunoonyereza kuno bye bino: okumanya omulimu gwa Amerika mu bunnabbi, okuggulawo obubaka bw’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, okutegeera engeri bannabbi gye bayimirira ng’ekifaananyi kya bantu ba Katonda, n’okulowooza ku biva mu kutegeera nti Yesu ye Alefa. Twayoleka nti ebigambo ebisatu ebyasooka mu Okubikkulirwa bikwatagana era bigendererana n’ebigambo ebyasembayo eby’Okubikkulirwa, era mu mbeera zombi, ku ntandikwa ne ku nkomerero, Yesu yetegeeza nti ye Alefa ne Omega, entandikwa n’enkomerero, Omubereberye n’Owasembayo.

Twakozesa okwogerako okutono ku Eriya mu nsomo ey’okubiri okulaga nti ebyawandiikibwa eby’olutandika mu Bayibuli bikwatagana n’ebyawandiikibwa eby’enkomerero ebiri mu Endagaano Enkadde n’Empya byombi, era ate nti ebyawandiikibwa eby’olutandika mu Endagaano Empya nabyo bikwatagana n’entandikwa oba n’enkomerero mu ngeri yonna gy’oyagala okulowoozamu ku Bayibuli, oba ng’ogiraba ng’eyonna wamu oba ng’egabiddwa mu ndagaano ebbiri.

Akasonga akalala ke tuyagala okukulaakulanya kwe kumanya nti Obwakatonda bukolanga nga bwe yeekubikkula mpolampola mu byafaayo byonna, okulaga engeri ya Katonda. Kye kivaako tulaba nti, nga bwe gya gyita mu mulamwa gwa Baibuli ogw’ebyafaayo by’endagaano, Katonda mpolampola yawangayo okwoleka ebisinga eby’ekikula kye, nga ayita mu makulu g’amannya ge ag’enjawulo. Katonda Omuyinza Wonna yayogera ne Abulaamu, era Katonda omu yennyini n’ayogera ne Musa, naye n’ategeeza Musa nti okuva olwo erinnya lye limanyibwenga nga Yakuwa. Ate bwe yajja Kristo, yeeyanjula n’erinnya eritamanyibwa mu Endagaano Enkadde, okuggyako okwogerwako omulundi gumu kw’erinnya eryo ogw’Omubabulooni mu ssuula ey’okusatu eya Danyeri. Si kyokka Yesu yategeeza nti ye Mwana wa Kitaawe eyazaalibwa yekka, naye era mu byafaayo by’endagaano ebyo bennyini yeeyatula nga Mwana w’Omuntu. Katonda era yawa Adyaventi ya Millerite erinnya bwe yayingira endagaano mu ntandikwa ya Adyaventi.

> "Mu kiseera kino, bwe tuli okumpi nnyo n'enkomerero, tufaanane nnyo ensi mu nkola okutuusa ng'abantu bagezaako bwerere okuzuula abantu ba Katonda abayitibwa erinnya lye? Waliwo anaatunda ebiranga byaffe eby'enjawulo, nga tuli abantu ba Katonda abalondeddwa, olw'omuganyulo gwonna ensi gyesobola okuwa? Ekisa ky'abo abamenya etteeka lya Katonda kirabikenga ng'eky'omuwendo omunene? Abo Mukama be yayita nti abantu be, balowooza nti waliwo amaanyi agasinga ago ga 'NZE NDI Omukulu'? Tugezaako okuzikiza ensonga ez'enjawulo mu kukkiriza ezitufudde Abadiventisiti ab'Olunaku Olw'omusanvu?" Evangelism, 121.

Erinnya Abadiventisti ab’Olunaku olw’omusanvu mwe bayitibwa lyawaweebwa Mukama, era Mukyala White emirundi mingi ayita Abadiventisti nti be bantu ba Katonda abaatuumibwa erinnya. “Denominated” kitegeeza okutuumibwa erinnya. Mukyala White alambulula amakkanisa abiri bokka ng’abantu ba Katonda abaatuumibwa erinnya: Isirayiri ey’edda n’Isirayiri ey’omu kiseera kino.

Noolwekyo, nga tugenda mu maaso mu kuyiga kwaffe ku kitabo ky’Okubikkulirwa, ntegeeza nti “erinnya eriggya” eribikkulirwa Abafiradefiya, abakiikirirwa era ng’abantu 144,000, kye kitundu ekinene ky’ekyama ky’obunnabbi ekigguddwawo katono nga ekiseera ky’okugezesebwa kiggenda okuggwaawo.

> Oyo awangula ndimufuula olupagi mu yeekaalu ya Katonda wange; era tajja kuvaayo nate; era ndimuwandiikako erinnya lya Katonda wange, n’erinnya ery’ekibuga kya Katonda wange, Yerusaalemi Empya, ekikka okuva mu ggulu okuva eri Katonda wange; era ndimuwandiikako erinnya lyange eriggya. Alina okutu, awulire Omwoyo ky’ayogera eri amakkanisa. Okubikkulirwa 3:12, 13.

Obubaka obw’okulabula obusembayo bwe bubaka bw’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, era kubikkulirwa kw’ekikula kye.

> Abo abalindirira okujja kw’Omugole balina okugamba abantu nti, ‘Mulabe Katonda wammwe.’ Okutangaala okw’okusaasira okwa nkomerero, n’obubaka bwa nkomerero obw’okusaasira obulina okuweebwa eri ensi, kye kubikkulirwa kw’obutonde bwe obw’okwagala. Abaana ba Katonda balina okulaga ekitiibwa kye. Mu bulamu bwabwe n’enneyisa yaabwe balina okubikkula ekyo ekisa kya Katonda kye kibakoledde. Eby’okuyigiriza mu Ngero za Kristo, 415, 416.

Tulina ebirala bingi by’okuteeka mu byawandiiko ebikwata ku Yesu nga Ekigambo, naye kaakano tugenda kwogera ku kigambo "amazima." Okutegeera "amazima," era n’ekigambo "amazima," era n’ennukuta ezikozeebwa okufuula "ekigambo eky’amazima," kwe kumanya enneyisa ya Kristo.

> Olw’ekyo Pilato n’amugamba nti, Kale oli kabaka? Yesu n’amuddamu nti, Ggwe ogambye nti ndi kabaka. Ku kino kwe nnazaalibwa, era olw’ensonga eno lwe nnajjira mu nsi, ndyoke njulire amazima. Buli ali w’amazima awulira eddoboozi lyange. Pilato n’amubuuza nti, Mazima kye ki? Bwe yamaze okwogera ebyo, n’afuluma nate eri Abayudaaya, n’abagamba nti, ssirabye mu ye musango gwonna. Yokaana 18:37, 38.

Ekigambo ky’Oluyonaani ekivuudwa ng’ “amazima” mu olunyiriri olwo kivudiddwa ku kigambo ky’Olwebbulaniya, kye kiba era ennyukuta era n’ennamba. Ennyukuta esooka mu alfabeeti y’Olwebbulaniya ye “aleph.” Mu butuufu, ennyukuta ebbiri ez’esooka mu alfabeeti y’Olwebbulaniya ze “aleph” ne “beth,” era zifaanagana nnyo n’enyukuta ebbiri ez’esooka mu Oluyonaani eza “alpha” ne “beta.” Wamu, zifula ensibuko y’ekigambo “alfabeeti.” Noolwekyo, ekigambo “alpha” (ekiva ku nnyukuta ey’Olwebbulaniya “aleph”) kikozesebwa nga ennyukuta, nga ekigambo, nga ennamba era nga lumu ku mannya mangi ga Yesu.

Bwe Pilato yabuuza ekibuuzo, ‘Mazima kye ki?’ Yesu yamutegeeza dda nti ensonga lweyajjira mu nsi, era nti n’ensonga lweyazaalibwa kwe kuwa obujulizi ku mazima. Yayongerako nti, ‘Buli ali wa mazima awulira eddoboozi lye.’

> Omukisa eri oyo asoma, n’abo abawulira ebigambo eby’obunnabbi buno, era ne bakwata ku biri mu byo ebyawandiikiddwa; kubanga ekiseera kiri kumpi. Okubikkulirwa 1:3.

AMAZIMA: G225—Okuva ku G227; amazima: - ekituufu, X ddala, amazima, obutuufu. G227—Okuva ku G1 (nga akasimba akugaana) ne G2990; ekituufu (nga tekikweka): - ekituufu, ddala, amazima. G1; Α. Ekivudde mu Olwebbulaniya; ennukuta esooka mu alifubeti: mu kifaananyi kyokka (okuva mu kikozesebwa kyakyo ng’enamba) ekyasooka. Alpha.

> Yesu n’amugamba nti, Nze ndi ekkubo, n’amazima, n’obulamu: tewali muntu ajja eri Kitange wabula ng’ayita mu nze. Yokaana 14:6.

Bwe Yesu yagamba nti, "Nze... amazima." Yali ng’agamba nti ye ennukuta, omuwendo era n’ekigambo, kubanga ennukuta Alfa, ekigambo Alfa, n’omuwendo Alfa byonna "amazima." Mu kitabo kya Danyeri, Kristo yeeyoleka nga omubala ow’ekyewuunyisa, ekyo kye amakulu g’ekigambo ky’Olwebbulaniya "Palmoni," ekivvuunulwa nga "omutukuvu omu eyayogera," mu Danyeri 8.

> Awo ne mpulira omutukuvu omu ng'ayogera, n'omutukuvu omulala n'agamba omutukuvu oyo eyayogera nti, Ekyolesebwa ekikwata ku biweebwayo eby'obudde n'obujeemu obuleeta okuzikirira kijja kumala ebbanga lya ki, okutuusa ekifo ekitukuvu n'eggye okuweebwa okunyigirizibwa wansi w'amagulu? N'angamba nti: Okutuusa ku nnaku enkumi bbiri mu bikumi bisatu; olwo ekifo ekitukuvu kinaazibwa. Danyeri 8:13, 14.

Oyo “mutukuvu omu” ali mu kitundu eky’ekkumi n’asatu ye “Palmoni”—omubalirizi ow’ekitalo, oba omubalirizi w’ebyama. Ebitundu bino bibiri we buteekebwawo obunnabbi bw’emyaka 2300 n’obunnabbi obubiri bw’emyaka 2520. Emyaka 2300 ebikwata ku “kifo ekitukuvu,” ate obunnabbi obubiri obw’emyaka 2520 bubikwata ku “ggye,” kubanga byombi ekifo ekitukuvu n’eggye byandikandagiribwa Loma. Obunnabbi bw’emyaka 2520 bulaga okukandagiribwa kw’ekifo ekitukuvu kya Katonda n’abantu be. Obunnabbi busatu obw’amaanyi obusaanyiziganya, obusimbiddwa ku biseera, buli mu kifo kennyini mu Bayibuli we Yesu yeeyanjulira ng’omubalirizi ow’ekitalo w’ebyama. Si kyokka nti yalondawo ebitundu bino bibiri okwewanjagira ng’Omwami w’ebiseera, wabula ebitundu ebyo we yeeyoleseza bimanyisa obudde lwe yandiyingira mu ndagaano ne Isirayiri ey’omwoyo ey’omulembe guno, era ebitundu ebyo bibiri bye musingi n’omusimbira ogw’omutima ogw’Adiventizimu.

> Ekyawandiikibwa ekisinga ebyalala byonna, ekyali omusingi era n’ensika eya wakati ey’okukkiriza okw’Okudda kwa Kristo, kye kyali okulangirirwa nti, ‘Okutuusa ennaku enkumi bbiri n’ebikumi bisatu; awo ekifo ekitukuvu kinaatukuzibwa.’ [Danyeri 8:14.] Olutalo Olukulu, 409.

Mu 1798, mu kiseera eky’enkomerero, ekitabo kya Danyeri kyasumululibwa, era obubaka bwa malaika asooka bwatuuka mu byafaayo, nga bukiraga okweyongera okw’okumanya okw’obunnabbi okwabaawo mu biseera by’ekibiina ky’Abamillerite, ekyali entandikwa y’Abadiventisiti b’Olunaku Olw’omusanvu. Bwe kyasumululibwa ekitabo kya Danyeri eri Abamillerite, obubaka okuva e Palmoni—obubaka bw’ebiseera—bwategeerekebwa. Ekigambo kya Katonda tekisiriira, era bulijjo kigattanya enkomerero n’entandikwa. Noolwekyo, ku nkomerero y’Abadiventisiti walibaawo ddala okubikkulirwa kw’obutonde bwe, nga bwe waaliwo mu byafaayo by’Abamillerite. Kino kisinziira ku ntandikwa n’enkomerero y’Abadiventisiti, era kisinziira ne ku ntegeka y’enkolagana eyategeezebwa wakati w’ekitabo kya Danyeri n’ekitabo ky’Okubikkulirwa. Danyeri n’Okubikkulirwa bikiikirira ekitabo kimu, era mu bwe bikiikirira bwe, babeera abajulizi babiri, asooka ye Danyeri, ow’enkomerero ye Okubikkulirwa.

> "Ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa bimu. Kimu ky’obunnabbi, ekirala ky’okubikkulirwa; kimu kitabo ekisibiddwawo, ekirala kitabo ekigguddwawo." Okunnyonnyola kwa Baibuli kw’Abadiventisti ab’Olunaku olw’omusanvu, omutabo ogw’omusanvu, omuko 972.

Danyeri n’Okubikkulirwa bye bitabo bibiri naye ky’ekitabo kimu, nga bwe Baibuli ye kitabo kimu ekigabiddwa mu Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya, oba entandikwa n’enkomerero. Mu Okubikkulirwa essuula kkumi n’emu, abajulizi babiri abalagiddwa nga Musa ne Eriya be Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya.

> Ebikwata ku bajulizi ababiri, nnabbi ayongerayo okwogera nti: 'Bino bye biti by’emizeeyituuni ebiri, n’ettabaaza bbiri ebiyimiridde mu maaso ga Katonda ow’ensi.' 'Ekigambo kyo,' omuwandiisi wa Zabbuli yagamba, 'kye ttabaaza ey’ebigere byange, era kye kitangaala eri ekkubo lyange.' Okubikkulirwa 11:4; Zabbuli 119:105. Abajulizi ababiri bano bikiikirira Ebyawandiikibwa bya Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya. Empaka Enkulu, 267.

Danyeri ne Yokaana be bajulirwa babiri abaatulugunyizibwa bombi, ne batwalibwa mu buddu bombi, ne baweebwa bombi olunyiriri olumu lw’ebyafaayo eby’obunnabbi okuluwandiika, nga bayimirira 144,000 bombi, nga babeera mu kiseera ekyaddirira okuzikirira kwa Yerusaalemi bombi, era nga bombi bifananyi by’okufa n’okuzuukira, (Yokaana okuva mu mafuta agafumba ne Danyeri okuva mu kisulo ky’empologoma).

Danyeri alambulula okubikkulirwa okwenjawulo ku ngeri Kristo bw’ali, era abikola mu bitundu bibiri by’Ebyawandiikibwa Omwoyo Omutukuvu bye yayita “omugo omukulu n’essiseko” by’Ekkanisa ya Abadiventisti b’Olunaku Olw’omusanvu. Ebitundu ebyo bibiri byali ejjinja ery’okumaliriza, ejjinja eryasembayo eriteekebwa ku ssiseko eryaakiimirirwa emirimu gya William Miller. Ejjinja ery’okumaliriza lyaleeta n’okutegeera Ewatukuvu w’eggulu, etteeka lya Katonda, Ssabbiiti, Okusalira omusango okunoonyereza ne bamalayika basatu b’Okubikkulirwa 14. Danyeri ye ntandikwa y’ekitabo, Yokaana ye nkomerero.

Ebyawandiikibwa bya Yokaana bijja kulaga okubikkulirwa kw’enkula y’obuntu bwa Kristo ku nkomerero w’Adiventizimu. Ku ntandikwa y’Isirayiri wa leero, Ye yeebikkulidde nga Omubalirizi Omuwuunyisa, Omutonzi w’ebintu byonna eby’emibalo; era mu nkomerero y’Isirayiri wa leero yeebikkulira ng’Omukugu w’olulimi Omuwuunyisa. Ye Omutonzi w’ebintu byonna ebikwata ku lulimi, nga mwebalimu enteekateeka y’olulimi, amateeka g’enkalakalira, ebigambo era n’ennukuta z’alfabeeti. Ye y’atonda okwogeragana okutuukirizibwa mu bigambo, okufugibwa amateeka g’enkalakalira mu kuwandiika ne mu kwogera, era mu kuwandiika nga kwekozesebwa alfabeeti gye ye yateekateeka; ate okusinga byonna, Ye Kigambo. Mu Kigambo ekyo akyusa Ab’e Lawodikiya abazibe amaso abatali bategekeddwa n’abafuula Ab’e Firadefya abatukuziddwa.

> Obatukuze mu mazima go: ekigambo kyo kye mazima. Yokaana 17:17.

Ekigambo ekivunulwa nga "okutukuza" kitegeeza okufuula omutukuvu. Abantu 144,000 bajja kuba abatukuvu, era bajja okutuuka ku mbeera y'enneyisa eyo okuyitira mu "mazima," oba nga bw'ogamba, okuyitira mu "ekigambo kye," kubanga Yesu ye Kigambo era ye Mazima.

> Mu ntandikwa waaliwo Ekigambo, era Ekigambo kyali wamu ne Katonda, era Ekigambo kyali Katonda. Kino kyali mu ntandikwa wamu ne Katonda. Byonna byakolebwa naye; so nga tewali kintu na kimu ekyakolebwa awatali ye. Yokaana 1:1-3.

Mwetegereze nti kino kye kintu ekisooka Yokaana ky’awandiika mu njiri ye. Era ddala kifaanagana n’ekisooka ekyawandiikibwa mu Olubereberye. Kiyongerako ku bujulirwa, nga kiraga bulungi ennyo ebigambibwa mu Olubereberye essuula esooka.

> Ku lubereberye Katonda yatonda eggulu n’ensi. Olubereberye 1:1.

Ekigambo ekivvuuniddwa nga "Katonda" mu kitundu ekyasooka kiri mu bungi, ekiraga nti okuva mu "ntandikwa" ddala Katonda si omu. Mu "ntandikwa" mu Njiri ya Yokaana, Ekigambo kyali awamu ne Katonda era kyali Katonda. Era Ekigambo kyali Omutonzi.

Yesu ye Ekigambo, era n’aleeta Baibuli ng’ayunga awamu obwakatonda n’obuntu—obwakatonda bukiikirirwa Omwoyo Omutukuvu, n’obuntu bukiikirirwa mu bantu abaawandiika ebigambo mu bitabo ebyali okusindikibwa mu makanisa. Noolwekyo, Baibuli egatta obuntu n’obwakatonda nga Yesu bw’atyo. Baibuli, newankubadde nga yakwatibwamu abantu ab’omubiri ab’obutonde obugudde, ntukuvu; era n’abasajja abaagiwandiika baali batukuvu nabo.

> Era tulina n’ekigambo ky’obunnabbi ekisinga okukakasa; kye mukola bulungi bwe mwekuumira, ng’ettaala emurika mu kifo ekizikiza, okutuusa olunaku lw’okya, n’emunyenye ey’enkya n’eyaka mu mitima gyammwe: nga mumanyi kino okusooka, nti obunnabbi bw’Ebyawandiikibwa tebuva mu kunnyonnyola kwa muntu yekka. Kubanga obunnabbi tebwajja edda lwa kwegomba kwa muntu; naye abantu abatukuvu ba Katonda baayogera nga bakwatiddwa Omwoyo Omutukuvu. 2 Peetero 1:19-21.

Newaakubadde bannabbi baali abasajja abatukuvu, baali bakyali abantu abagudde, kubanga bonna baayonoona ne bava ku kitiibwa kya Katonda. Kyokka Baibuli erimu wamu obwa-Katonda n’obuntu, era ntukuvu, kubanga Ekigambo kya Katonda kyajja okulaga mu bulamu bwe ne mu Kigambo kye ekyawandiikibwa nti obuntu bwe bugattibwa wamu n’obwa-Katonda tebuyonoona. Eky’ekituufu ku Baibuli kye kimu ne ku Kristo, kubanga ye y’ali Baibuli.

Yesu yatwala omubiri ogw’ekibi era teyayonoona n’akatono, bw’atyo n’atuwa ekyokulabirako nti obuntu nga bugattiddwa n’obwakatonda tebuyonoona.

> Olugero lwa Beteleemu lye nsonga etaggwaamu. Mulimu “obuziba bw’obugagga bw’amagezi n’okumanya kwa Katonda” obukisiddwa. Abaroma 11:33. Twewuunya ssaddaaka ya Omulokozi mu kuwanyisa entebe y’eggulu n’obutanda bw’omu kisibo, era n’okuleka okubeera wamu n’abamalayika abamugulumiza n’abeerera wamu n’ebisolo eby’omu kisibo. Okwenyumiriza kw’omuntu n’okwesobola kunenyezebwa mu maaso ge. Naye kino kyali ntandikwa yokka ey’okwewombeeka kwe okw’ewuunyisa. Kyandibadde obwewansiisa obw’enjawulo ennyo, okumpi n’obutaggwako, eri Omwana wa Katonda okweyambaza obuntu, ne singa Adamu yali ayimiridde mu butali musango mu Edeni. Naye Yesu yakkiriza obuntu nga ekika ky’abantu kyali kinnafuwadde olw’emyaka enkumi nnya egy’ekibi. Nga buli mwana wa Adamu bwe kityo, yakkiriza ebyava mu kukola kw’etteeka eddene ery’obusika. Ebyo bye byali byavaamu birabika mu byafaayo by’abajjajja be ab’ensi. Yajja n’obusika obwo okwabanako ennaku zaffe n’okukemebwa kwaffe, era okutuwa ekyokulabirako ky’obulamu obutalina kibi. The Desire of Ages, 48.

Yesu ye Ekigambo, era Yesu ne Bayibuli byombi birimu wamu obuntu n’obwa Katonda. Yesu bwe yaleeta Bayibuli ng’ayita mu myaka egy’emyaka, yateekamu amateeka okusobozesa abo abasobola okuwulira bawulire. Amateeka agafuga Bayibuli era ge bikula eby’ekikula kye.

> Mu kitabo ky’Okubikkulirwa ebitabo byonna eby’omu Bayibuli bisisinkana era we bimaliriza. Wano waliwo ekijjuza ky’ekitabo kya Danyeri. Ebikolwa by’Abatume, 585.

Ekigambo “complement” kitegeeza okutuusa ku butuukirivu. Obujulizi bwa Danyeri bukomekkerezebwa mu Okubikkulirwa, nga bityo obujulizi bwa Danyeri bwe butandikwa ate Okubikkulirwa kwe kkomerero. Entandikwa y’Okubikkulirwa eddamu ku nkomerero y’Okubikkulirwa, era mu Danyeri essuula 1, olunyiriri 1, mulimu entalo wakati wa Isirayiri gyennyini ne Babulooni gyennyini mwe Babulooni awangula; naye ku nkomerero y’ebyafaayo eby’ebbanga ery’okukemebwa mu Danyeri 11:45 ne 12:1, Babulooni ow’omu mwoyo abeera mu lutalo ne Isirayiri ow’omu mwoyo, era ku nkomerero Babulooni awangulwa, ate Isirayiri awangula. Ng’ekiri eri Yokaana mu Okubikkulirwa, entandikwa y’obujulizi bwa Danyeri ekwatagana n’enkomerero y’obujulizi bwe. Kale, mazima kiki?

Enjigiriza kye kigambo ekiraga ekyo ekibiina ky’abakkiriza kye kitegeera nti kituufu. Ekigendererwa kyayo oba enkozesa yaayo tekyaggaliddwa ku Bayibuli newaakubadde Obukristaayo. Mu ky’eyitibwa Obukristaayo, kiyinzika nti waliwo “enjigiriza” ez’enkyaamu ennyingi okusinga ez’amazima, kubanga Babulooni ey’omu mwoyo, obwa Papa, bufuuse akaggyo aka buli nnyonyi etali mulongoofu era eyenyinyalwa, era ezo nnyonyi zitegeeza obubi obukuumibwa era ne bukisibwa amakanisa okuyita mu njigiriza ez’enkyaamu, ng’okugamba nti “amateeka gasaziddwamu.” Naye waliwo enjigiriza ey’amazima.

> Endowooza z’Ababereya tezaali zzibiddwa olw’okwesalirawo. Baali beetegefu okunonyereza ku mazima g’ebyo bye baabuulira abatumwa. Baasomanga Bayibuli, si lwa kwagala kumanya kyokka, wabula balyoke bayige ebyawandiikibwa ebikwata ku Mesiya eyasubizibwa. Buli lunaku baanoonyanga mu Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, era bwe baagerageranyanga ekyawandiiko n’ekyawandiiko, bamalayika b’omu ggulu baali ku ludda lwaabwe, nga balumanyisa endowooza zaabwe era nga bannyika ebyo mu mitima gyabwe.

> Wonna awabuulirirwa amazima g’Enjiri, abo mu bwesimbu abaagala okukola ekituufu batwalibwa okunoonyereza ennyo mu Byawandiikibwa Ebitukuvu. Singa, mu biseera by’enkomerero by’ensi eno, abo ababuulirwa amazima agagezesa bagobereranga ekyokulabirako ky’Aba Beroya, nga bulijjo banoonyereza mu Byawandiikibwa era nga bagerageranya n’Ekigambo kya Katonda obubaka obubaleeteddwa, leero wandyabaddewo omuwendo omunene gw’abo abeesigwa ku biragiro by’etteeka lya Katonda, mu kifo ky’abo batono abaliwo kaakano. Naye bwe wabaawo okuweebwa amazima ga Bayibuli agatali gakkirizibwa nnyo mu bantu, bangi bagaanira ddala okukola okunoonyereza kuno. Newaakubadde nga tebasobola kuwakanira okuyigiriza okutereevu kw’Ebyawandiikibwa, beeyoleka nga baziyiza nnyo okwiga obujulizi obubateekeddwako. Abamu balowooza nti wadde nga enjigiriza zino za mazima ddala, tekirina nnyo kye kikola oba bakkiriza oba tebakkiriza ekitangaala ekipya, ne bekwattira eng ero ezisanyusa ez’obulimba omulabe z’akozesa okubakyamya emyoyo. Bwe kityo amagezi gaabwe gafufutwamu ekizikiza olw’ensobi, ne bawukana ne ggulu.

> Bonna banaasalirwa omusango nga kyesigamiziddwa ku kitangaala kye baweebwa. Mukama atuma ababaka be n’obubaka bw’obulokozi, era abo abawuulira ajjakubavunaanyiza olw’engeri gye bakwatiramu ebigambo by’abaweereza be. Abo abanoonya amazima mu bwesimbu banaakola okwekenneenya n’obwegendereza, mu kitangaala ky’Ekigambo kya Katonda, ku njigiriza ezibaleetedwayo. Ebikolwa by’Abatume, 231, 232.

Waliwo "enjigiriza" eziba "amazima g'Enjiri," era zirina okunoonyerezebwako. Bimu, (singa si byonna), biba "amazima ag'okugezesa." Sabata ky'ekimu ku "mazima ag'okugezesa" ag'ennyangu okutegeera. Waliwo enjigiriza entuufu n'ez'obulimba. Ezimu ku njigiriza entuufu ziwa ekigezo eri abo abaziwulira. Waliwo era n'engeri y'amazima eyaweereddwayo ku kiseera eky'enjawulo. Amazima ago bayitibwa "amazima ag'obudde buno."

> Mu Kigambo kya Katonda mulimu amazima ag’omuwendo amangi, naye ekisibo kaakano kyetaaga ‘amazima ag’omukiseera’. Ndabye obulabe bw’ababuulizi okuleka ensonga ez’amaanyi ez’amazima ag’omukiseera ne banywerera ku nsonga ezitayamba kuggatta ekisibo newaakubadde okutukuza emmeeme. Setaani wano anakozesa buli mukisa ogusoboka okulemesa omulimu guno.

> Naye ensonga nga ekifo ekitukuvu, mu nkwatagana n’ennaku enkumi bbiri n’ebikumi bisatu, amateeka ga Katonda n’okukkiriza kwa Yesu, zisaanira bulungi ddala okunnyonnyola entambuza ey’Okudda kwa Yesu ey’edda era okulaga ekifo kye tulimu kaakano, okunyweza okukkiriza kw’ababuusabuusa, era okuwa obukakafu ku biseera eby’omu maaso eby’ekitiibwa. Bino, mbirabye emirundi mingi, ze nsonga ezisinga obukulu abatume kwe basaanidde okubirambirako. Ebyawandiiko Ebyasooka, 63.

Abadiventisiti emirundi mingi bakozesa ekiwandiiko kino okwewala ekyo kye kigamba ddala. Bagamba nti byonna ebyetaagisa okuteekebwako essira mu bubaka bwaffe obw'“mazima agaliwo kaakano” bye: ekifo ekitukuvu, ennaku 2300, amateeka, n’okukkiriza kwa Yesu. Bateekaayo ensonga eno okwewala ebyalambikibwa ku nsonga zino ennya.

Ekigendererwa ky’amazima amakulu ennya gano kwe kuba nti gaateekebwawo “bulungi ddala okunnyonnyola entambuza y’Adiventizimu ey’edda, ne kulaga embeera yaffe eriwo kaakano, okunyweza okukkiriza kw’ababuusabuusa, era okuwa obukakafu ku biseera eby’omu maaso eby’ekitiibwa.” Enyigiriza ennya z’amazima ag’ekiseera zino zaategekebwa okulaga nti entandikwa ya Adiventizimu (entambuza y’Adiventizimu ey’edda) eyolesa enkomerero ya Adiventizimu (embeera yaffe eriwo kaakano). Ezo enyigiriza ennya ez’ensingi “zaateekebwawo bulungi ddala” okunnyonnyola ensonga nti enkomerero eyolekebwa entandikwa. Ng’okusinziira ku kyawandiiko kino ekyasikirizibwa, kino kye “amazima ag’ekiseera” ekyo “ekisibo kye kyetaaga kaakano.”

Isirayiri ey’edda ye ntandikwa ya Isirayiri, ate Isirayiri ey’ekiseera kino ye nkomerero. Isirayiri w’omubiri ey’edda yali ekifaananyi ky’Abadiventisi b’Olunaku olw’omusanvu okuva ku kiseera ky’enkomerero mu 1798 okutuusa ku tteeka lya Sande. Nga Kristo tannajja omulundi ogwasooka, Bayudaaya tebaalaba "amazima ag’omu kiseera", kubanga baali bapofu, mu mbeera ya Lawodikiya, olw’okwesigamira ku mpisa n’ennono zaabwe.

> Tweyagala okutegeera ekiseera mwe tubeera. Tetukitegeera bulungi. Era tetukikwatiza mu mitima gyaffe mu bujjuvu. Omutima gwange gukankana mu nze bwe ndowooza ku mulabe gwe tulina okusisinkana, era n’engeri gye tutategese bulungi okumusisinkana. Ebizibu n’okukemebwa eby’abaana ba Isirayiri, n’engeri y’emitima gyabwe nga tennaba kujja Kristo omulundi ogwasooka, binnyonnyoleddwa mu maaso gange emirundi n’emirundi okulaga ekifo abantu ba Katonda kye balimu mu byebiyitamu nga tennaba kudda Kristo omulundi ogwokubiri—nga omulabe yaanoonya buli mukisa okutwala obufuzi ku birowoozo by’Abayudaaya, era leero anoonya okuzimiriza ebirowoozo by’abaweereza ba Katonda, baleme okusobola okutegeera amazima ag’omuwendo. Obubaka Obulondemu, ekitabo eky’okubiri, omuko 406.

Okusinziira ku nsibuko yaffe egiddako, Abayudaaya baali babuze okulaba "amazima agasookera ddala ga Katonda," era ago amazima agasookera ddala eri Abayudaaya gaali ebyafaayo eby'okununulwa okuva e Misiri. Ebyafaayo eby'okwo okununulwa bye byali amazima gaabwe agasookera ddala; era ky'ekyali amazima kye baalagirwa okuyigiriza abaana baabwe mu bika byabwe byonna. Baalemererwa, era n'Adventism nayo bwe kityo. Okusobola okulaga amazima eri Abayudaaya abazibe amaso, Yeesu yateeka amazima mu nsengeka.

> Mu biro by’Omulokozi, Abayudaaya baali babisseeko nnyo amayinja ag’omuwendo ag’amazima n’obusenyu bw’obuwangwa n’engero, okutuusa ne kiba nti tekyasoboka kwawula amazima okuva mu bulimba. Omulokozi yajja okuggyawo obusenyu bw’emizizo n’ensobi ezibadde okunywererwako okumala ebbanga ddene, era n’okussa amayinja ag’omuwendo g’Ekigambo kya Katonda mu musingi gw’amazima. Omulokozi yandikoze ki singa ajja gye tuli kati nga bw’ajja eri Abayudaaya? Yandibadde ateekwa okukola omulimu ogufaanagana n’ogwo mu kuggyawo obusenyu bw’obuwangwa n’emmikolo. Abayudaaya baanyiiga nnyo bwe yakola omulimu guno. Baali tebaakyalaba amazima ag’olubereberye aga Katonda, naye Kristo n’agaddayo mu maaso. Omulimu guno guli ku ffe: okuggyamu eby’amazima eby’omuwendo eby’a Katonda mu mizizo n’ensobi.

> Amazima ag’ekitiibwa gaziikiddwa we tebalabika, era olw’ensobi n’okukkiriza okw’obusamize gaafuuse nga tegakyaka era nga tegasikiriza. Yesu azuula omusana gwa Katonda, era aleeta obung’aanya obw’obulungi bw’amazima mu kitiibwa ky’amazima kyonna eky’obwakatonda. Amagezi g’abesimbu gajjudde okusiima. Emitima gyabwe gisikirizibwa mu kwagala okutukuvu eri oyo eyaggya eby’omuwendo eby’amazima n’abiraga eri okutegeera kwabwe.

> "Abayudaaya baategeera ekitundu ky'amazima, era baayigiriza ekitundu eky'Ekigambo kya Katonda; naye tebaategeera obuwanvu n'obugazi bw'etteeka lya Katonda obw'okutuuka wala. Kristo yagyawo ebikunkumuka by'ennono, n'alaga essenza entuufu n'omutima gw'ebigendererwa bya Katonda. Bwe yakola bwe bityo, ne banyiiga ennyo ne bava mu buyinza bw'okwefuga. Ne basasanya amawulire ag'obulimba okuva mu kibuga okutuuka mu kirala nti Kristo azikiriza omulimu gwa Katonda. Naye ng'Yesu ng'aggyaawo enkola enkadde, yazzaawo amazima ag'enkadde, ng'agateeka mu nkolagana y'amazima. Yagagatta wamu, n'afuula enkola y'amazima eyatuukiridde era etereganye bulungi. Guno gwe gwali omulimu Omulokozi waffe gwe yakola; kale kati ffe tunaakola ki? Tetukolenga mu kukwatagana ne Kristo? Tugenda kufugibwa amawulirize? Tuleke endowooza zaffe ez'okwefumiitiriza okutukweka omusana gwa Katonda? Tulina okusoma n'obwegendereza, okuwulira n'okutegeera, era n'okuyigiriza n'ab'abalala ebyo bye tuyize. Tulemererenga bulijjo okuba n'enjala ey'Omugaati gw'obulamu, era bulijjo tunoonye amazzi ag'obulamu n'omuzira ogwa Lebanoni, tulyoke tusobole okukulembera abantu eri amazzi ag'obulamu amannyogoga agava ku nsulo y'amazima." Review and Herald, June 4, 1889.

Mu kujja kwe okusooka Yesu "yaddamu n'ateekawo amazima ag'edda, ng'agateeka mu nteekateeka y'amazima. Yagafaananyiriza era n'agagatta wamu, n'akola enteekateeka y'amazima eyetukiridde era eyekwatagana bulungi." Yesu yakozesa ebyafaayo eby'olutandikwa lw'Isirayiri ey'edda okuddamu okuteekawo amazima ag'edda, era n'abikola ng'agafaananyiriza (ku mitwe) n'agagatta wamu (mu kuliganya, olunyiriri ku lunyiriri). Yabikola n'okugenderera okusumulula Abayudaaya okuva mu migenzo n'ennono ebyali bibaziba amaso. Ebyafaayo ebyo byali eby'enkomerero by'Isirayiri ennamaddala.

ObuAdiventisiti buli mu kuddamu ebyafaayo eby’enkomerero ya Isirayiri ey’edda; ate n’enteekateeka mwe tuteekamu amazima okuggya obuzibe bw’amaaso bwa Layodikiya obuva mu nnono n’empisa etuukirizibwa kaakano nga bwe kyali Kristo bwe yakolagananga n’Abayudaaya. “Amazima ag’edda” gateekwa okuteekebwa mu “nteekateeka” y’amazima, okuleeta wamu eminnyiriri gy’obunnabbi n’eminnyiriri emirala gy’obunnabbi, “olunyiriri ku linyiriri” mu bwenkanankana, nga kigendereddwaamu okuyinza okununuula omuntu ow’e Layodikiya mu buzibe bw’amaaso bwe. Kristo ye kyokulabirako kyaffe mu bintu byonna.

Waliwo eby’amazima mu Bayibuli ebimanyibwa ng’enjigiriza, era “waliwo eby’amazima bingi ebyewuunyisa,” naye waliwo ne “amazima ag’ekiseera kino” ag’aba ekigezo eri abantu b’omulembe ogubeera gulamu mu kiseera lwe amazima gano gabikkulirwa. Okusinziira ku bw’obunnabbi, kino kiba mu mulembe ogw’okuna mu by’Abadiventisti, era “amazima ag’ekiseera kino” “ag’ekigezo eri omulembe guno” te kyali kigezo eri emirembe egyasooka mu by’Abadiventisti.

> Mu Ebyawandiikibwa mulimu ebintu ebimu eby’amaanyi okutegeera; era, ng’okwogera kwa Peetero bwe kugamba, abatayigiriziddwa n’abatali bamalirivu babikonkona ne beereteeza okuzikirira kwabwe. Mu bulamu buno tuyinza obutayinza kunnyonnyola amakulu g’ekitundu kyonna eky’Ebyawandiikibwa; naye tewali nsonga ey’omugaso mu mazima ag’omu nkola ejja kusigala ng’efukiddwako ekyama. Bwe kinaatuuka ekiseera, mu kutegeka kwa Katonda, ensi erigezebwa ku mazima ag’ekiseera ekyo, emitima gijja kukubirizibwa Omwoyo gwe okunoonya Ebyawandiikibwa, n’okusiiba n’okusaba, okutuusa nga bitundu ku bitundu byazuuliddwa ne bikwataganiziddwa ne bifuuka enjegere entuufu. Buli mazima agakwata ddala ku bulokozi bw’emmeeme gajja kunyonyolebwa bulungi ennyo okutuusa nga tewali alina kukyama oba okutambula mu kizikiza.

> Nga bwe twagoberedde olunyiriri lw'obunnabbi, amazima agabikkuliddwa ag'ebbanga lyaffe galabiddwa mu lwatu era gannyonnyoledwa obulungi. Tuli abavunaanyizibwa ku mikisa gye tusanyukirako ne ku musana ogumuliikiriza ekkubo lyaffe. Abo abaabeerawo mu mirembe egyayita baali abavunaanyizibwa ku musana ogwakirizibwa okubamuliikirira. Amagezi gaabwe gaakozesebwa nnyo ku nsonga ez'enjawulo ez'Ebyawandiiko Ebitukuvu ezaabagezesa. Naye tebaategeera amazima ge ffe tutegeera. Tebaalina buvunaanyizibwa ku musana gwe tebaalina. Baali balina Bayibuli, nga naffe bwe tulina; naye ekiseera eky'okubikkululwa kw'amazima ageenjawulo agakwata ku eby'okuggalawo mu byafaayo by'ensi eno kiri mu mirembe egisembayo egiribeerawo ku nsi.

> “Amazima ag’enjawulo gatereezeddwa okutuukana n’embeera z’emirembe nga bwe gyabaddewo. Amazima ag’omu kiseera kino, agagezesesa abantu b’emulembe guno, tegaali kigezo eri abantu b’emirembe egy’edda ennyo. Singa ekitangaala ekikaka kati ku ffe mu nsonga ya Ssabatto ey’ekiragiro eky’okuna kyaweebwa eri abantu b’emirembe egy’edda, Katonda yandibabazizza obuvunaanyizibwa olw’ekitangaala ekyo.” Obujulizi, Voliyumu ey’okubiri, 692, 693.

Eri abo abayinza okwagala okugaanira nti waliwo emirembe ennya mu byafaayo by’Obudiventisiti, mbasaba mutunuulire ebipande bya Habakkuku. Enkola ennyangu nnyo y’okutegeera kino kwe kumanya nti erinnya Lawodikiya litegeeza abantu abasalirwa omusango. Entandikwa y’Obudiventisiti yalangirira okuggulibwa kw’omusango, era n’enkomerero y’Obudiventisiti yalangirira okuggalibwa kw’omusango. Okuggalibwa kw’omusango kubeerawo mu mulembe ogw’okusatu n’ogw’okuna.

> Toleeteranga ekifaananyi ekyasongosebwa, newakubadde ekifaananyi ky'ekintu kyonna ekiri mu ggulu waggulu, newakubadde ekiri ku nsi wansi, newakubadde ekiri mu mazzi wansi w'ensi: Tolina kukinanamira, newakubadde okukikuweereza: kubanga nze Mukama Katonda wo ndi Katonda omuyivu, nga nsasula ebyonoono bya bajjajja ku baana okutuuka ku kisanja eky'okusatu n'eky'okuna eky'abo abankyawa; era nkola ekisa eri enkumi z'abo abanjagala era abakuuma ebiragiro byange. Okuva 20:4-6.

Ku nkomerero y’okusala omusango, omulembe ogw’ekisembayo ogw’obwadiventisi obw’e Lawodikiya (abantu abasalirwa omusango) gulisalirwa omusango era ne gisuulibwa okuva mu kamwa kya Mukama, nga bwe byagwira Isirayiri ey’edda mu kuzikirira kwa Yerusaalemi. Enjigiriza za Bayibuli ze mazima, era waliwo n’amazima agagezesa era waliwo n’amazima ag’omulembe guno. Amazima ag’omulembe guno bulijjo guba mazima agagezesa, naye galaga amazima agagezesa agategekeddwa okusaanira omulembe oguliwo kati. Wabula ekituufu ky’ensonga eno ky’asinga okuba nti amazima gonna agava mu Kigambo kya Katonda ge tulonda okugaanira, gakyuse okuba amazima agagezesa ge twalemwa.

Yesu ye Kigambo kya Katonda, era ye mazima. Yamutegeeza Pilato nti ensonga lweyajja mu nsi yali "okuwa obujulizi ku mazima," era nti buli awulira eddoboozi lye, "ali wa mazima." Ekigambo "amazima" Yesu ne Pilato kye baayogerako kiva mu kigambo eky’Olwebbulaniya ekivvuunulwa "amazima" era kisangibwa emirundi 127 mu Endagaano Enkadde. Ekigambo ekyo eky’Olwebbulaniya (H571) kivvuunulwa mu bigambo eby’enjawulo eby’Olungereza, naye kivvuunulwa emirundi 92 nga "amazima" mu Endagaano Enkadde. Kye kimu ku bigambo ebirina amaanyi agasukkiridde, mu mitendera mingi.

Ekyigambo ekivvuunulwa nga ‘amazima’ mu Endagaano Enkadde kirimu ennukuta z’Olwebbulaniya ssatu, era mu nnukuta z’Olwebbulaniya buli nnuukuta erina ensobanuro yaayo; bwe kityo, ekigambo ekikolebwa okuva mu nnukuta kikuŋŋaanya ensobanuro za buli nnuukuta ne kivaamu ensobanuro ey’enkomerero ey’ekigambo. Ekigambo ‘amazima’ kikolebwa okuva mu nnukuta z’Olwebbulaniya ssatu: nnuukuta esooka mu lukalala lw’ennukuta z’Olwebbulaniya, nnuukuta ey’omu katikati, ne nnuukuta esembayo mu lukalala lw’ennukuta z’Olwebbulaniya. ‘Amazima’ mu Endagaano Enkadde kiyimirirwa ennukuta esooka n’eyasembayo mu lukalala lw’ennukuta, nga waliwo n’ennukuta emu wakati!

Kino kye kisobanuro ky’etteeka erya Baibuli eriyitibwa “etteeka ly’okusooka okwogerwako.” Ensonga bwe etanjulibwa omulundi ogusooka, ekyo kye ky’okulabirako ekisinga obukulu ku kigambo. Ekigambo ekyo kye nsigo, era kirimu DNA yonna eyetagisa okuleeta enkuru yonna. Eky’okulabirako eky’okubiri ekisinga obukulu mu “tteeka ly’okusooka okwogerwako” kye ky’okulabirako ekyasembayo, kubanga awo we zisibirwa wamu enkuru zonna ezivudde wakati w’entandikwa n’enkomerero. “Mu Okubikkulirwa ebitabo byonna bya Baibuli bisisinkana era bimalira awo,” era Okubikkulirwa kye kitabo ekyasembayo mu Baibuli.

Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza ‘amazima’ kye tukirowoozaako kitandikira ku nnukuta ‘Aleph’; ennukuta ey’ekkumi n’esatu ye ‘Mem’, ate ey’amakumi abiri mu bbiri era eyasembayo ye ‘Tav’. Mazima ddala, wabaawo enjawukana entono entono mu ntegeera y’amakulu g’ennukuta zino okusinziira ku mukugu w’ennimi gw’obuuza, naye ennyonnyola ez’awamu zituyamba nnyo.

א (Aleph): Ennukuta esooka mu nteekateeka y’ennukuta z’Olulimi Olwebbulaniya, era emirundi mingi bagigatta n’obumu, era eyimirira Obwakatonda n’obutaggwaawo, ng’akabonero akalaga okukwatagana wakati wa Katonda n’obutonzi.

מ (Mem): Ennukuta ey’ekkumi n’esatu mu alifubeti y’Oluyudaaya era emirundi mingi efaananyizibwa n’amazzi.

ת (Tav): Ennukuta esembayo mu alfabeeti y’Olwebbulaniya, era kitegeeza "mark" oba "sign." Bulijjo kigattibwa n’endowooza ey’okumaliriza oba "seal" y’okutonda. Mu Lwebbulaniya ery’edda, ennukuta Tav yali n’endabika ya omusaalaba.

Ekigambo ky’Olwebbulaniya ekivvunulwa ng’“amazima” kye tulowoozaako kikolebwaamu ennukuta ssatu, ez’awamu ziyimirira enjiri ey’olubeerera. Kiki? Kino kyangu okukitegeera singa oteegeera nti obubaka bwa bamalayika abasatu bwe bu enjiri ey’olubeerera. Kitegeerekeka bulungi kubanga ebisobanuro by’ennukuta zino ssatu biyimirira obubaka bwa bamalayika abasatu.

Omalayika asooka mu Kitabo ky’Okubikkulirwa essuula kkumi na nnya amanyisa enjiri ey’olubeerera ddala, era agamba ensi yonna nti “Mutye Katonda” era mumugulumize nga musinza Omutonzi. Ekitegeeza kya (Aleph), eyasooka mu nnukuta ssatu ezo, kwe kino: “Katonda Omutukuvu, ow’olubeerera; era nga ye Omutonzi w’abantu bonna, Katonda gwe abantu balina okumutyanga mu butya obw’ekitiibwa era ne bamusinza.”

Aleph kiyimirira obubaka bw’omulayika ow’olubereberye.

Obubaka bwa malayika ow’okubiri buyita abantu okuva mu Babulooni, bulaga ekiseera Mwoyo Omutukuvu lw’ayiikibwa era bulambulula okujeemera kwa Babulooni. Ekitegeeza kya (Mem) kigattibwa n’amazzi (akabonero ak’okuyiikibwa kwa Mwoyo Omutukuvu), era (Mem) ye namba ey’ekkumi n’esatu mu nnyiriri y’ennukuta; nga ennamba ey’ekkumi n’esatu emanyiddwa ng’akabonero k’okujeemera, kino kirambulula Babulooni. Mem ekiimira obubaka bwa malayika ow’okubiri.

Malaika ow’okusatu alabula abantu okwewala okufuna akabonero k’ekisolo, era alambulula ebika bibiri by’abasinza n’obusungu bwa Katonda. Okutegeezebwa kwa (Tav) kwe nti kiyimirira "akabonero" (akabonero k’ekisolo); kiyimirira akasindikizo k’obutonde (akasindikizo ka Katonda). Ennyukuta yennyini efaanana ng’omusaalaba. Tav eyimirira obubaka bwa malaika ow’okusatu.

> Akasayinwa ka Katonda omulamu, akateekebwa mu mitwe gy’abantu be, kye ki? Kye kabonero abalayika basobola okusoma, naye maaso g’abantu tegasobola; kubanga malayika omuzikiriza alina okulaba akabonero kano ak’okununulibwa. Omutima ogutegeera gulabye akabonero k’omusalaba ogwa Kalivari mu batabani n’abawala ba Mukama abatwaliddwa okufuuka abaana be. Ekibi eky’okumenya amateeka ga Katonda kiggiddwaawo. Bambadde olugoye lw’embaga y’obugole, era bagondera era beesigwa eri ebiragiro bya Katonda byonna.

> "Mukama tajja kusonyiwa abo abamanyi amazima singa tebagondera ebiragiro bye mu bigambo n'ebikolwa." Maranatha, 243.

Ekigambo mu lulimi Olwebbulaniya ekivvuunulwa ng’‘amazima’ kirimu ennukuta ssatu, era buli n’emu erina ekisobanuro kyaayo. Ebisobanuro ebisatu ebyo era bye bisobanuro by’obubaka bw’abamalayika abasatu. Era bye bisobanuro by’obubaka bw’omumalayika asooka, kubanga obubaka bw’omumalayika asooka bwali bubaka ku ntandikwa ey’Adiventizimu, ate obubaka bw’omumalayika owasatu bwe bubaka ku nkomerero ey’Adiventizimu. Olwokuba Yesu ayoleka enkomerero ng’agiraga okuva ku ntandikwa, omumalayika asooka alina obubonero bwonna obw’obunnabbi obw’obubaka bw’omumalayika owasatu. Mu ngeri eyo, ebisobanuro by’ennukuta essatu z’Olwebbulaniya bifuuka obubonero, si bwa bubaka bw’omumalayika owasatu bokka, wabula era bwa bubaka bw’omumalayika asooka.

Yokaana mu Kitabo ky’Okubikkulirwa yategeezebwa okuwandiika ebintu ebyaliwo mu kiseera ekyo, era mu kukikola yandibadde mu bbanga limu awandiika n’ebigenda okuba mu biseera eby’omu maaso. Yawandiika eby’entandikwa okulaga enkomerero. Mu ngeri entegeerekeka ddala, Abadiventisi b’Olunaku olw’Omusanvu balagiddwa okuyiga n’okulangirira obubaka bw’Abamilerite, obwo obwa malayika asooka. Nga tuyiga era nga tulangirira amazima ago n’ebyafaayo ebyo, tunaabeera tulangirira obubaka bwa malayika ow’okusatu era tuddamu ebyafaayo eby’omalayika asooka.

> "Katonda tatuwa bubaka bupya. Tusaanidde okulangirira obubaka obwatufulumya okuva mu amakanisa amalala mu 1843 ne 1844." Review and Herald, Janwali 19, 1905.

> Obubaka bwonna obwategeezebwa okuva mu 1840 okutuuka mu 1844 buteekwa okulangirirwa n’amaanyi kaakano, kubanga waliwo abantu bangi abafiiriddwa ekkubo. Obubaka buno buteekwa okugenda mu makanisa gonna. Manuscript Releases, Voliyumu 21, 437.

> "Amazima ge twafuna mu 1841, '42, '43 ne '44 kati galina okwekenneenyebwa era n'okulangirirwa." Manuscript Releases, voliyumu 15, 371.

> Okulabula kuzze: Tewali kya kukkirizibwa kuyingira ekinaatabangula omusingi gw’okukkiriza gwe tubadde tuzimbirako okuva lwe obubaka bwajja mu 1842, 1843, ne 1844. Nali mu bubaka buno, era okuva olwo mbadde nnyimiridde mu maaso g’ensi, ng’omwesigwa ku kitangaala Katonda kye y’atuwadde. Tetuteekateeka kuggyawo ebigere byaffe ku pulatifoomu mwe byateekebwa nga buli lunaku twanoonyanga Mukama mu kusaba okunywevu, nga tunoonyanga ekitangaala. Olowooza nti nandyinza okusuula ekitangaala Katonda kye yampa? Kiteekwa okuba ng’Ejjinja ery’emyaka gyonna. Kibadde kinnondera ekkubo okuva lwe Katonda yampa. Review and Herald, Epreli 14, 1903.

Obubaka bw’omalayika asooka n’ebyafaayo mwe bwaweebwa bifaananyiriza era biraga ebyafaayo byaffe eby’omu kiseera kino—nga waliwo obulabula obumu obw’obunnabbi. Ebyafaayo byombi ebyo era biyimiririzibwa mu nnukuta ssatu ez’akozesebwa omukugu w’ennimi wa Katonda okutonda ekigambo “amazima.” Era ekigambo ekyo “amazima” kiyimirira Enjiri ey’olubeerera.

Ebyafaayo by’aba Millerites ku ntandikwa ya Adventism biyimirira omulayika ow’okusooka, n’ebyafaayo ku nkomerero ya Adventism biyimirirwa omulayika ow’okusatu, bifaanagana, naye birimu enjawulo ezimu.

Omulayika asooka alanga okuggulwawo kw’okusala omusango, ate omulayika ow’okusatu alanga okuggala kw’okusala omusango. Enteekateeka ey’obunnabbi mwe ebyafaayo by’Obwadiventisiti byeyoleseza y’emu ku ntandikwa yaabyo era ne ku nkomerero yaabyo. Ku mabbali gombi—ku ntandikwa ne ku nkomerero—kisoboka okulaga nti bigoberera emitendera esatu egy’abamalayika basatu nga batuuka mu byafaayo. Era abo bamalayika basatu be z’ennukuta ssatu ezo. N’oolwekyo, obugobererane bw’ebintu eby’obunnabbi ku ntandikwa n’okuggwa kwa Obwadiventisiti bussiddwa ku emitendera esatu egy’abamalayika basatu, emitendera egyo nga gy’obubonero obulaga ekkubo era obubonero obwo buyimirirwamu ne z’ennukuta ezo ez’Olwebbulaniya ezikolawo ekigambo “amazima.”

Alufa ye entandikwa y’Obudiventisiti, Omega ye enkomerero y’Obudiventisiti, ate ennyukuta ey’omu wakati, nga ye nnyukuta ey’ekkumi n’esatu, bw’otyo eraga obujeemu bw’Obudiventisiti okuva ku ntandikwa yabwo okutuuka ku nkomerero yabwo.

Tulagirizibwa ku w’ali ekkubo lya Katonda:

> Ekkubo lyo, Ayi Katonda, liri mu watukuvu: ani ali Katonda omukulu ng'Katonda waffe? Zabbuli 77:13.

Mu Weema ey'Okusisinkaanirangamu tusanga nti ekkubo lya Katonda liyitamu emitendera esatu egy'emu ne gy'obubaka bwa bamalayika basatu. Mu luggya, okutya Katonda kutwala omuntu okuwaayo ekiweebwayo era n'okufuna okulangirirwa omutuukirivu. Mu Ekitukuvu, okutukuzibwa kuyimirizibwa mu bulamu bw'okusaba obulagirwamu ku ekyoto ky'obubaane, mu bulamu bw'okwiga obulagirwamu ku mmeeza y'emigaati egy'okulaga, era mu bulamu bw'okuweereza obulagirwamu ku ttabaaza. Ekitukuvu Ennyo kiyimirira okusala omusango. Bwe tulina okutya Katonda nga bwe kulagirwa mu bubaka bwa malayika asooka, tunoonya okulangirirwa omutuukirivu ku bigere by'Omusalaba, mu luggya. Bwe tulangirirwa abatukirivu (tufuulibwa abatukirivu) tutambula mu buggya bw'obulamu obutukuziddwa (okukula mu butukuvu) nga bwe kuyimiriziddwa mu Ekitukuvu. Ekitukuvu kiyimirira omulimu gw'Omukristaayo nga bwe gwakolebwa Abamillerites mu bbanga ly'obubaka bwa malayika ow'okubiri ng'awerekerwa Okukaaba okw'ettumbi ly'ekiro. Nga tulangiriddwa abatukirivu era nga tutukuziddwa, tuba bategekeddwa olw'okusalirwa omusango nga bwe kiyimiririddwa mu Ekitukuvu Ennyo. Emitendera esatu egy'ekitukuvu, nga giyimirira okusinga ebyalala ebigambo ebisatu eby'eby'eddiini okuli okulangirirwa omutuukirivu, okutukuzibwa n'okugulumizibwa, era nga giyimirira n'obubaka bwa bamalayika basatu, era nga giyimirira n'obubaka bwa malayika asooka, era nga giyimirira n'ennukuta ssatu ezikozesebwa okufuula ekigambo 'amazima'.

Mu luggya lw’ekifo ekitukuvu, tusangayo emitendera esatu gyonna. Omutendera ogwasooka ogw’okuyingira mu kifo ekitukuvu gulina okulaga omutendera ogw’enkomerero ogw’ekifo ekitukuvu, nga bwe omalayika asooka afaanagana n’omalayika ow’okusatu. Omutendera ogwasooka mu luggya kwe okuttibwa kw’ekiweebwayo, ekiraga okulangirirwa obutuukirivu. Omutendera ogw’okubiri kwe ekibya eky’okunaabirangamu, mwe baggyiramu amasavu (ekibi) ne batukuza ekiweebwayo nga tekunnatuuka ku mitendera egy’enkomerero. Amazzi ag’ekibya eky’okunaabirangamu ge kimu ku bimenyetso by’omutendera ogw’okubiri. Omutendera ogw’okusatu ye kiweebwayo ekyokebwa ekyennyini, ekyagerageranya Kristo ku musaalaba aw’okusala omusango kwatuukirizibwa. Emitendera esatu gya ngeri emu giri mu mutendera ogwasooka ogw’ekifo ekitukuvu, nga bwe giri mu bubaka bw’omalayika asooka. Ensonga y’Alpha ne Omega eri munda mu kifo ekitukuvu, nga bwe eri mu bubaka bw’abamalayika basatu, era nga bwe eri mu nnukuta ezikola ekigambo "amazima."

Obunnabbi obw’emyaka 2300 bulina entegeka emu kennyini. Obunnabbi buno bwatandika n’ebiragiro bisatu era ne bukoma ku kutuuka kw’obubaka bw’omulayika ow’okusatu nga October 22, 1844. Obunnabbi buno buteeka mu maaso ennyiriri etaano z’obunnabbi, era ebyafaayo eby’omu ntandikwa y’obunnabbi obw’emyaka 2300 biyimirira ebyafaayo eby’enkomerero eby’a buli emu ku nnyiriri ezo etaano. Ku ntandikwa n’enkomerero y’obunnabbi obw’emyaka 2300 obujjuvu, waliwo ebiragiro bisatu, era bukoma n’obubaka busatu.

Entandikiriro y’obunnabbi mu 457 BC yabeerawo mu biseera eby’okutawaana, era ne wateekebwawo enteekateeka ez’okukkiriza Abayudaaya okuddaayo ne bazimba nate yeekaalu n’ekibuga. Nga bwe kyakwatagana n’ebyalagulwa, oluvannyuma lw’emyaka 49 okuva ku mulimu ogwatandikibwa mu 457 BC, gwakomekkerezebwa mu biseera eby’okutawaana. Entandikiriro y’emyaka 49 eraga enkomerero y’emyaka 49.

Omwaka gwa 457 BC gwe guwaako entandikwa y’obunnabbi obulaga okusiigibwa kwa Kristo amafuta mu kubatizibwa kwe. Okusiigibwa kwe amafuta kwalaga entandikwa y’omulimu gwe ogw’okukuŋaanya abantu babeere abatuuze ba Yerusaalemi Empya, so si Yerusaalemi Eyakadde, nga bwe Isirayiri ey’edda yakuŋanyizibwa okuddamu okuzimba Yerusaalemi wa ddala mu mwaka gwa 457 BC.

Omwaka gwa 457 BC era gulaga entandikwa y’obunnabbi obulambulula ekiseera Kristo lwe yandibambibwa. Mukyala White agattanya ebyafaayo by’Omusalaba n’Okusuulibwa essuubi Okukulu ogw’e Okitobba 22, 1844, era agattanya n’ebyafaayo eby’okuyita mu Nnyanja Emyufu n’Okusuulibwa essuubi Okukulu. Mu 457 BC kwaliko okusuulibwa essuubi ekyaafaananyiriza okusuulibwa essuubi kw’Abebbulaniya ku Nnyanja Emyufu, Okusuulibwa essuubi Okukulu kw’Abadiventisiti, okusuulibwa essuubi kw’Abayigirizwa ku musalaba ne kwa Ezeera mu 457 BC.

> "Ezeera yali asuubira nti abantu bangi bandikomawo e Yerusaalemi, naye omuwendo ogw’abaaddamu okuyita gwali mutono nnyo ne gutamya essuubi. Abangi abaali bafunye amayumba n’ettaka tebaalina kwegomba kuwaayo ssaddaaka ku bintu bino. Baayagalira okubeera mu mirembe n’obuwummuufu, era ne basiima nnyo okusigalayo. Okulabirako kwabwe kwafuuka kiziyiza eri abalala, abandyabadde basalawo okwegatta n’abo abaali basonga mu maaso mu kukkiriza." Prophets and Kings, 612.

Omwaka gwa 457 BC gulaga okutandika kw’obunnabbi obulaga obudde Isirayiri ey’edda lwe yandiyawukanyizibwa ku Katonda, era enjiri n’etwalibwa eri Abaamawanga, nga bwe kulaga okukoma kw’ebbanga ery’enjawulo ery’okukebera ery’emyaka 490 erya Isirayiri ey’edda. Noolwekyo, 457 BC gulaga okutandika kw’ebbanga lyabwe ery’okukebera, ate 34 AD gulaga okukoma kw’ebbanga eryo, nga kyekifaananyi ekiraga nti ebbanga ery’okukebera ery’Abadiventisi lyatandika mu 1844 era limalirizibwa ku Tteeka lya Ssande.

Mu bunnabbi bw’emyaka 2300 mulimu n’obunnabbi obulala obutono obw’omu munda obw’ebbanga, naye buli kimu kirina omukono gwa Alpha ne Omega. Ebitandikwa byabyo biraga enkomerero zaabyo.

Kikulu okumanya nti Isirayiri ey’edda yaafuulibwa abakuumi b’amateeka ga Katonda, era nti Isirayiri ey’omu kiseera kino yaafuulibwa si b’abakuumi b’amateeka ge bokka, wabula era n’abakuumi b’obunnabbi bwe. Bwe Mukama yayingira mu ndagaano ne Isirayiri ey’edda, yabafuula abakuumi b’Ebiragiro Ekkumi, nga bwe byawandiikibwa ku mapeesa g’amayinja abiri. Lwe yayingira mu ndagaano ne Isirayiri ey’omu kiseera kino mu byafaayo bya Millerite, yabafuula abakuumi b’ekigambo kye eky’obunnabbi, nga bwe kyayolesebwa ku mapeesa abiri ga Habakkuku agaalagirwa ku bipande bya payoniya eby’omwaka 1843 n’eby’omwaka 1850. Entandikwa ya Isirayiri ey’edda eraga entandikwa ya Isirayiri ey’omu kiseera kino.

> Mukama yayita abantu be Isirayiri, n’ababagulula okuva mu nsi, alyoke abakwase obuvunaanyizibwa obutukuvu. Yabafuula abakuumi b’amateeka ge; era yateekateeka okuyita mu bo okukuuma mu bantu obumanyi bwe. Okuyita mu bo, omusana ogw’eggulu gwateekwa okumurika mu bifo eby’ekizikiza eby’ensi, era eddoboozi lyateekwa okuwulirwa nga liyita amawanga gonna okukyuka okuva mu kusinza ebifaananyi kwabwe okuweereza Katonda omulamu era ow’amazima.

> Singa Abaebbulaniya baasigala beesigwa ku byebakkwasibwa, bandibadde obuyinza mu nsi. Katonda andibadde omulwanirizi waabwe, era andibakuzizza okusinga amawanga amalala gonna. Amaanyi ge n’amazima ge gaandilabikira mu bo, era bandiyimiridde nga bagondera obufuzi bwe obujjudde amagezi n’obutukuvu, nga ekyokulabirako eky’okusinga kw’obufuzi bwe ku buli ngeri ey’okusiinza ebifaananyi. Naye tebaakuuma endagaano yaabwe ne Katonda. Baagoberera empisa ez’okusiinza ebifaananyi ez’amawanga amalala; era mu kifo ky’okufuula erinnya ly’Omutonzi waabwe ettenderezebwa mu nsi, baaliswaza.

> Naye ekigendererwa kya Katonda kiteekwa okutuukirizibwa. Okumanya ky’ayagala kiteekwa okuweebwa eri ensi yonna. Katonda yaleeta omukono ogw’okunyigiriza ku bantu be, n’abasaasaanya ng’abawambe mu mawanga. Mu kubonyaabonyezebwa, bangi ku bo baawenenya ebibi byabwe ne banoonya Mukama. Bwe batyo baasaasaana mu nsi z’ab’amawanga agataamanyi Katonda, ne basasaanya okumanya ku Katonda ow’amazima.

> Mu kiseera kino, Katonda ayitidde Ekkanisa ye, nga bwe yayita Isirayiri ey’edda, okuyimirira ng’ekitangaala mu nsi. Nga akozesa ekitala eky’amaanyi eky’amazima—obubaka bw’Abamalayika abasatu: asooka, ow’okubiri, n’ow’okusatu—yayawula abantu okuva mu makkanisa ne okuva mu nsi, okubaleeta mu kusembera okutukuvu gy’ali. Y’abafuula abaterekeddwamu amateeka ge, era n’abassizza mu mikono gyabwe amazima amanene ag’obunnabbi ag’omu kiseera kino. Nga bwe kyali n’ebigambo ebitukuvu ebyaweebwa Isirayiri ey’edda, bino bye buvunaanyizibwa obutukuvu obyetaaga okutuusibwa eri ensi.

> Obunnabbi bulangirira nti malaika asooka ajja okulangirira eri ‘buli ggwanga, n’ettuka, n’ennimi, n’abantu.’ Okulabula kwa Malaika ow’okusatu, okw’ekitundu ku bubaka obusatu obwo bumu, era nga kwe bubaka bw’essera lino, kujja okusasanyizibwa mu nsi yonna nga tekukendeera. Ekibendera ekyawandiikiddwako, ‘Ebiragiro bya Katonda n’okukkiriza kwa Yesu,’ kigenda kuwanikibwa waggulu. Amaanyi g’obubaka obusooka n’obw’okubiri gajja okunywezebwa mu bw’okusatu. Mu bunnabbi kiragibwa ng’amalaika ng’aluuka wakati mu ggulu ng’alangirira n’eddoboozi eddene, era kijja okukwata okwegendereza kw’ensi yonna.

> Obulabula obutitisa ennyo obusinga obwogereddwa eri abantu abafa buli mu bubaka bw’omulayika owokusatu. Kiteekwa okuba ekibi ekikambwe nnyo ekiyita wansi obusungu bwa Katonda obutagattiddwa na kisa. Naye abantu tebalekeddwa mu kizikiza ku nsonga eno ey’ekikulu; okulabula okw’okugaana okusinza ekisolo n’ekifaananyi kyakyo kugenda okuweebwa ensi yonna nga tekunnabaawo okukyalira kw’amasango ga Katonda, abantu bonna balyoke bamanye lwaki amasango gano gatuusibwa, era babeere n’omukisa ogw’okuponyawo. Signs of the Times, January 25, 1910.

Okukolebwa kw’amabawo abiri mu kutuukiriza Habakkuku essuula ey’okubiri kwali okutuukirizibwa kw’ebunnabbi ebyenjawulo.

> Nja kuyimirira ku kifo kyange eky’okukuuma, ne nnyimirira ku munara, ne nkebera okuwulira kye anaagamba, n’eky’ nnaaddamu nga nnenenyezebwa. Awo Mukama n’anziramu, n’agamba nti, Wandiika okwolesebwa, okikole okitegeerekeka bulungi ku bibao, alyoke adduke oyo asoma. Kubanga okwolesebwa kulindirira ekiseera ekiweereddwa; naye ku nkomerero kugenda okwogera, tekulimba; newankubadde kulwawo, kikulindirire; kubanga kirijja ddala, tekiryalwawo.

> Laba, omwoyo gwe ogweyegulumiza teguli butuufu mu ye; naye omutuukirivu aliba mulamu olw’okukkiriza kwe. Abakkuku 2:1-4.

Okutondebwa kwombi—kwa chati ya 1843 ey’abakulembeze abaasooka n’eya 1850—kwali okutuukirira kw’obunnabbi. Okunoonyereza ku Bipande bya Habakkuku kuwayo obukakafu obumala ku kino. Naye ekitundu ky’Ebyawandiikibwa mu Habakkuku kituusaako omugaso omukulu ku nsonga eno mu kukubaganya ebirowoozo kwaffe.

> "Ndabidde nti chaati ya 1843 yakulemberwa omukono gwa Mukama, era nti tekirina kukyusibwa; nti ennamba zaali nga bwe yayagala; nti omukono gwe gwali ku zo ne gukisa ensobi mu nnamba ezimu, nga tewali asobola okugiraba, okutuusa omukono gwe lwe gwaggyibwawo." Early Writings, 74, 75.

Oluvannyuma lwa 1843 Mukama yalagira okukola echati endala, naye nti echati esooka (eya 1843) tekirina kukyusibwa okujjako lwa kusikirizibwa.

> Nalaba nti amazima galina okulabikibwa obulungi ku bipande, nti ensi n’obujjuvu bwayo bya Mukama, era nti eby’okukozesa ebyetaagisa tebigwanira kukuumibwa wabula bikozesebwe okulambulula ekyo. Nalaba nti ekyapa ekikadde kyali kiragirirwa Mukama, era nti tewali nnamba yaakikyusibwako okuggyako olw’okusikirizibwa. Nalaba nti ennamba z’ekyapa zaali nga Katonda bwe yayagala zibeere, era omukono gwe gwali waggulu ne gukisa ensobi mu nnamba ezimu, okutuusa lwe yaggya omukono gwe tewali yagisobola kulaba. Spalding ne Magan, 2.

Nga abeera ne ow’oluganda Nichols (eyatondawo olupapula olulaga obunnabbi olw’omwaka gwa 1850), mu kiseera kye yakolanga olwo olupapula, Mukyala White yagamba nti yalaba olupapula olwa 1850 mu Baibuli.

> “Nalaba nti Katonda yali mu kufulumizibwa kwa chaati eya Ow’oluganda Nichols. Nalaba nti mu Bayibuli mulimu obunnabbi obukwata ku chaati eno, era ssinga chaati eno yateekebwawo eri abantu ba Katonda, ssinga emala omu, emala n’omulala; era ssinga wabaawo omu ayetaaga chaati empya eyasiigwako langi ku kipimo ekinene, bonna bagyetaaga mu ngeri y’emu.” Manuscript Releases, Voliyumu 13, 359.

Habakkuku yali alagidde nti, “Wandiika okwolesebwa, okukifuula okulambulukufu ku bibawo.” Ebibawo bibiri bya Habakkuku byali akabonero k’endagaano Katonda gye yakola n’Adiventizimu bwe yabafuula abatereezi b’ebitegeezebwa by’obunnabbi bye, nga bwe yakola bwe yayingira endagaano ne Isirayiri ey’edda n’abawa ebibawo bibiri by’amateeka wamu n’obuvunaanyizibwa obw’okubeera abatereezi b’amateeka. Naye Habakkuku alambulula ebika bibiri by’abasinza ku nsonga ezikwata ku bibawo ebyo ebyali biteekwa okufuula okwolesebwa okulambulukufu: ekimu kye ky’abo ab’emmeme zaabwe ezigulumiziddwa era teziyimiridde bulungi; n’ekirala kye ky’abatuukirivu, abaaliba balamu olw’okukkiriza kwabwe.

Obubaka bwa Abakkuki bulaga nti abo abatuukirivu babeera balamu olw’okukkiriza okusinziira ku Kigambo ky’obunnabbi, nga bwe kiyolekedwa ku mabbawo abiri; era bwe kityo abo abatali batukirivu bagaanye ebitandikwa by’Obu-Adiventisiti. Ensonga gye njagala kuleeta esinziira ku kyawandiikibwa kye twalowoozaako edda katono. Kigamba nti:

> Naye ensonga nga ekifo ekitukuvu, mu nkwatagana n’ennaku enkumi bbiri n’ebikumi bisatu, amateeka ga Katonda n’okukkiriza kwa Yesu, zisaanira bulungi ddala okunnyonnyola entambuza ey’Okudda kwa Yesu ey’edda era okulaga ekifo kye tulimu kaakano, okunyweza okukkiriza kw’ababuusabuusa, era okuwa obukakafu ku biseera eby’omu maaso eby’ekitiibwa. Bino, mbirabye emirundi mingi, ze nsonga ezisinga obukulu abatume kwe basaanidde okubirambirako. Ebyawandiiko Ebyasooka, 63.

Tukamaze okuddamu okukebera amazima gano gonna aga nnya: ekifo ekitukuvu, ennaku 2300, ebiragiro bya Katonda, n’okukkiriza kwa Yesu. Twateeka amazima gano gonna aga nnya mu nteekateeka ey’amazima eyabaliriziddwa bulungi ddala “okunnyonnyola entambula eyayitawo ey’Adiventi n’okulaga ekifo kyaffe kye tuli kati.” Eyo nteekateeka ye “tteeka ery’okusooka okwogerebwako,” ye akasaini ka Alufa ne Omega, era ye nteekateeka ey’amazima; kubanga ekigambo “amazima” kirimu akasaini ke kennyini nga ke kamu n’ako akalabika mu mazima gonna aga nnya agayitibwa “amazima ag’omu kiseera kino,” agateekebwawo okunnyonnyola entandikwa y’ObuAdiventisi.

Singa tewali kirala, kino kitegeeza nti ekigambo ekivunulwa nga 'amazima' kye tukebera kye omusingi gw'enjiri ey'olubeerera, era kye omusingi gw'obubaka bw'okulabula obw'enkomerero, era kye omusingi gw'obubaka bw'omumalaika ow'okusatu, era kiri ekitundu kinene eky'Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo.

Obubaka obulabula obw’enkomerero, obulabikiddwa ng’Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo mu nnyiriri ssatu ezisooka ez’omu ssuula esooka ey’Okubikkulirwa, bukakasibwa omulundi ogw’okubiri ku nkomerero y’Okubikkulirwa. Enkomerero y’Okubikkulirwa ejjulira ku nnyiriri ezisooka ez’Endagaano Enkadde era n’ennyiriri ez’enkomerero ez’Endagaano Enkadde. Nga tuyambiddwako ebiwandiikiddwa bino ebina, era nga tukozesa etteeka ery’obwakatonda ery’okussa olunyiriri lw’obunnabbi ku lunyiriri, tusobola okutegeera nti obubaka obulabula obw’enkomerero bukwata ku nkolagana y’Omutonzi n’ebitonde bye. Bukwata ku maanyi ge ag’okutonda. Bukwata ku ngeri amaanyi ago ag’okutonda bwe gatuusibwa eri ekkanisa ye. Bukwata ku kikula ky’Obwakatonda ekigatta enkomerero n’entandikwa. Kye kibaka ekituuka nga okuggwaawo kw’ekiseera eky’okugezesebwa kutuuse kumpi, era n’okusingawo. Bwe bitunuliddwa wamu, byonna bikwata ku maanyi ga Katonda ag’okutonda! Ate era okusooka okwogerwa ku maanyi ago g’okutonda kuli ku ntandikwa y’Olubereberye essuula esooka, okuva ku nnyiriri esooka okutuuka ku ssuula ey’okubiri olunyiriri olusatu.

> Ku lubereberye Katonda yatonda eggulu n’ensi. Era ensi yali terina mufaananyi, era nga telimu kintu; n’ekizikiza kyali ku maaso g’amatafunda g’amazzi. Era Omwoyo wa Katonda yatambulira ku maaso g’amazzi.

> Awo Katonda n’agamba nti, Wabeewo omusana: ne wabaawo omusana. Katonda n’alaba omusana nga mulungi: Katonda n’awawula omusana n’ekizikiza. Katonda n’ayita omusana Olunaku, n’ekizikiza n’akiyita Ekiro. Ne wabaawo akawungeezi, ne wabaawo enkya, olunaku olwasooka.

> Katonda n’agamba nti, Wabeewo eggulu wakati w’amazzi, litawule amazzi okuva ku mazzi. Katonda n’akola eggulu, n’atawula amazzi agali wansi w’eggulu okuva ku mazzi agali waggulu w’eggulu; era ne kiba bwe kityo. Katonda n’alituuma Eggulu. Era obudde ne bwaba akawungeezi, ne kumakya, olunaku olw’okubiri.

> Ne Katonda n’agamba nti: Amazzi agali wansi w’eggulu gakuŋŋaanyizibwe mu kifo kimu, n’ettaka eddrye lirabike; ne kibeera bwe kityo. Katonda n’ayita ettaka eddrye Ensi; n’ayita okukuŋŋaanyizibwa kw’amazzi Ennyanja; ne Katonda n’alaba nga kirungi. Katonda n’agamba nti: Ensi ezaalemu omuddo, n’ebimera ebibala ensigo, n’omuti ogw’ebibala ogubala ebibala ng’okika kyagwo, ensigo yaagwo nga eri munda mwagwo, ku nsi; ne kibeera bwe kityo. Ne ensi ne ezaala omuddo, n’ebimera ebibala ensigo ng’okika kyabyo, n’omuti ogubala ebibala, ensigo yaagwo nga eri munda mwagwo, ng’okika kyagwo; ne Katonda n’alaba nga kirungi. N’akawungeezi n’enkya ne bibaawo, olunaku olw’okusatu.

> Katonda n’agamba nti, Mu ggulu mubeerawo ebitangaala ebyawulawo olunaku okuva mu kiro; era bibeere obubonero, n’ebiseera, n’ennaku, n’emyaka. Era bibeere ebitangaala mu ggulu okutangaza ku nsi; ne kiba bwe kityo. Katonda n’akola ebitangaala bibiri ebinene; ekitangaala ekinene okufuga olunaku, n’ekitangaala ekitono okufuga ekiro; era n’akola n’emmunyeenye. Katonda n’abiteeka mu ggulu okutangaza ku nsi, era okufuga olunaku n’ekiro, n’okuwawula ettangaala okuva mu kizikiza; Katonda n’alaba nti kirungi. Olweggulo n’olw’enkya ne biba olunaku olw’okuna.

> Era Katonda n’agamba, Amazzi galeete mu bungi ebisolo ebinyikira ebirina obulamu, n’ebinyonyi ebibuuka waggulu w’ensi mu bbanga ery’eggulu eliggulawo. Era Katonda n’atonda ebisolo ebikulu eby’omu mazzi, n’ebisolo byonna ebirina obulamu ebinyikira, ebyaleetebwa amazzi mu bungi, buli nga bwe bika byabyo, ne buli kinyonyi ekirina ebiwaawaatiro buli nga bwe kika kyakyo; era Katonda n’alaba ng’ekyo kirungi. Era Katonda n’abiwa omukisa, n’agamba nti, Mubeere n’ebibala, mweyongere, mujjuze amazzi mu nnyanja, n’ebinyonyi byeyongere ku nsi. Era akawungeezi n’enkya ne biba olunaku olw’okutaano.

> Awo Katonda n’agamba nti, Ensi ezaalenga ebitonde ebiramu mu kika kyaabyo: ente, n’ebikambambula, n’ensolo ez’ensi mu kika gyaazo; ne kiba kityo. Awo Katonda n’akola ensolo ez’ensi mu kika gyaazo, n’ente mu kika kyaazo, n’ebintu byonna ebikambambulira ku nsi mu kika kyaabyo; ne Katonda n’alaba nga kirungi. Awo Katonda n’agamba nti, Tukkole omuntu mu kifaananyi kyaffe, ng’afaananaffe; era bafugenga ebyennyanja eby’omu nnyanja, n’ebinyonyi eby’omu bbanga, n’ente, n’ensi yonna, n’ebikambambula byonna ebikambambulira ku nsi. Awo Katonda n’atonda omuntu mu kifaananyi kye; mu kifaananyi kya Katonda n’amutonda; omusajja n’omukazi n’abatonda. Awo Katonda n’abawa omukisa, era Katonda n’abagamba nti, Muzaalenga, mweyongere, mujjuze ensi, mugiwambe; era mufugenga ebyennyanja eby’omu nnyanja, n’ebinyonyi eby’omu bbanga, n’ekiramu kyonna ekitembera ku nsi. Awo Katonda n’agamba nti, Laba, mbawadde buli kimera ekireeta ensigo ekiri ku maaso g’ensi yonna, n’omuti gwonna ogulimu ekibala ky’omuti ekireeta ensigo; gubeere mmere gyammwe. Era eri ensolo zonna ez’ensi, n’eri buli kinyonyi eky’omu bbanga, n’eri buli kikambambula ku nsi ekirimu obulamu, mpadde buli kimera ekiragala okubeerera mmere; ne kiba kityo. Awo Katonda n’alaba byonna bye yali akoze; laba, byali birungi nnyo. Akawungeezi n’enkya byali olunaku olw’omukaaga. Bw’atyo eggulu n’ensi ne bimalizibwa, n’eggye lyabyo lyonna. Era ku lunaku olw’omusanvu Katonda n’amaliriza omulimu gwe gwe yali akoze; era n’awummula ku lunaku olw’omusanvu mu mulimu gwe gwonna gwe yali akoze. Era Katonda n’awa omukisa olunaku olw’omusanvu, n’olitukuza; kubanga ku lunaku olwo mw’awummulira mu mulimu gwe gwonna Katonda gwe yatonda n’akola. Olubereberye 1:1-2:3.

Ennyiriri ezasooka zikiikirira obujulizi bwonna obw'okutonda, nga ziraga nti ekigambo kya Katonda kirina obuyinza obw'okutonda.

> Ensi yonna etye Mukama; abatuuze bonna ab’ensi yonna bamutye. Kubanga yayogera ne kibaawo; yalagira ne kiyimirira nga kikakamu. Zabbuli 33:8-9.

Obuyinza obw’okutonda obwo bwennyini obwatonda ensi bukozesebwa Kristo okukyusa abantu.

> Amaanyi ag'okutonda agayita ensi okubaawo gali mu Kigambo kya Katonda. Ekigambo kino kiwa amaanyi; kizaala obulamu. Buli kiragiro kisubizo; bwe kikkirizibwa ng'omuntu asalawo, ne kiwanirizibwa mu mmeeme, kituusa n'akyo obulamu bwa Oy'Ataggwawo. Kikyusa obutonde bw'omuntu era kiddamu okutonda emmeeme mu kifaananyi kya Katonda.

> Obulamu obuweereddwa bwe butyo bukuumibwa mu ngeri y'emu. 'Ku buli kigambo ekiva mu kamwa ka Katonda' (Matayo 4:4) omuntu alibeera mulamu. Okuyigiriza, 126.

Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo kissaamu amaanyi ku ngeri ekigambo kya Katonda gye kituusibwa eri abantu. Kiva eri Kitaawe, ne kituuka eri Omwana, ne kiweebwa malaika, ne kituuka eri nnabbi, n’awandiika obubaka buno n’abusindikira amakanisa. Enkola y’okuweerezebwa kw’obubaka eyateekebwawo ku ntandikwa n’aw’enkomerero w’ekitabo ky’Okubikkulirwa eragererwa ne mu luguudo olulinnya Yakobo lwe yalaba, nga bamalayika balulinnya ne balusalako. Era eragererwa n’emisuwo ebiri egya zaabu eza Zekaliya ezireeta amafuta mu watukuvu. Enkola y’okwogeragana wakati wa Katonda n’omuntu kye kyogerwako mu bunnabbi bwa Bayibuli, era obubaka obusindikibwa bulimu amaanyi ag’okutonda agaakola eggulu n’ensi. Mu nkola y’okwogeragana eyo mu mutwe ogusooka ogw’Okubikkulirwa, kitegeerekeka nti obubaka obuleetebwa eri amakanisa bulimu amaanyi agukyusa omuntu ow’e Laodikiya okufuuka ow’e Firadelifiya.

Obanga tutunuulira entandikwa oba enkomerero ya Endagaano Enkadde oba Endagaano Empya, obubaka bubeera bumu. Katonda aweereza obubaka olw’okulabula okw’enkomerero, era mulimu amaanyi g’okutonda ga Katonda bwe buwulirwa era bukuumibwa abo abawuulira. Obubaka obutuukiriza kino busimbiddwa mu nteekateeka entukuvu ey’Alefa ne Omega. Entandikwa, wakati, n’enkomerero. Enyukuta ssatu eza Olwebbulaniya ezigattibwa okufuula ekigambo “amazima” ze Njiri ey’obutaggwaawo; era enyukuta ezo n’ebitegeeza byazo, n’ekigambo kye zivaamu bwe zigattiddwa wamu, bikiikirira ensonga entongole era n’oyo mwennyini ey’ali Alefa ne Omega. Bissaako obunene ku maanyi ge g’okutonda. Amagambo asatu agasembayo mu ebyafaayo eby’okutonda, buli kamu katandika n’ennyukuta ezo ssatu mu lulagiriro olufuula ekigambo “amazima”.

Ebigambo bisatu eby’omukomerero gw’ennyanjulayo y’okutonda bitandikira ku nnukuta ssatu ez’awamu zikola ekigambo "amazima." Ebigambo bisatu eby’enkomerero by’olunyiriri bitandikira ku nnukuta א (Aleph), מ (Mem), ne ת (Tav) mu ntegeka. Ebigambo ebyo bisatu bivunulwa nga "Katonda," "yatonda" ne "yakola." Ebigambo bino bisatu buli kimu bitandika n’ennukuta א (Aleph), מ (Mem), ne ת (Tav) mu ntegeka eyo, ekyongerayo okukakasa obutuukirivu n’enteekateeka y’ennyanjulayo y’okutonda. Enkola eno emanyiddwa abannyonnyozi Abayudaaya ng’akabonero ak’eby’ennimi ak’awuniikiriza mu kyawandiiko kya Kibeeru.

Olugero lw’okutondebwa lutandikira ku bigambo “mu kusooka” era luggwa ku bigambo bisatu ebikiikirira Alufa ne Omega, okutandika n’okukoma, eyasooka n’eyasemba. Amaanyi g’okutonda agalabikiddwa mu bujulizi bw’Olubereberye gatandikira era gakoma n’omukono gw’omukugu mu nnimi ow’ekitalo.

Okusooka kw’ekintu okulaga okusembayo kwaakyo kye nnabbi Yokaana kye yassaako omwoyo nnyo, bwe yawandiika ebyo ebyaliwo mu biro ebyo, mu kiseera kye kimu nga yawandiika n’ebigenda okubaawo.

Obubaka bw’okulabula obw’okusembayo bwa Eriya, nga bwe buweereddwayo ku nkomerero y’Endagaano Enkadde, bulaga ensonga emu ey’obunnabbi, mu mbeera y’ekizibu ky’etteeka lya Sande n’okusembera kw’ebikolimo musanvu eby’enkomerero.

‘Etteeka ly’okusooka okwogerwako’ n’ebintu byonna bye liyimirira ye ‘ensengeka’ mwe ‘amazima ag’obudde buno’ gateekebwamu. Ensengeka eyo ye ‘etteeka ly’okusooka okwogerwako,’ era kye kimu ku bikula bya Katonda.

Mu kitabo kya Danyeri, ekiraga entandikwa y’Obudiventisiti, n’ekitabo ky’Okubikkulirwa, ekiraga enkomerero y’Obudiventisiti, tusanga okufaananagana okw’ewuunyisa bwe tukiraba nga tukozezza enkola ey’okusooka okulaga enkomerero. Ekitabo kya Danyeri lyanjula omutindo gumu ogwa Yesu bwe likozesa erinnya Palmoni, eritegeeza omubalirira w’ebyama ey’ewuunyisa. Danyeri era amwanjula Yesu nga Mikaeri, malayika omukulu. Yokaana naye akozeesebwa okukola kye kimu nga Danyeri, era amulambulula si ng’omukugu mu mibalo, newaakubadde omukulembeze w’abamalayika, wabula ng’omukugu w’olulimi. Bwe tutunuulira Yesu nga omukugu w’ennukuta, tuteekwa okutunuulira Zabbuli 119, essuula erisinga obuwanvu mu Bayibuli.

Zabbuli 119 yazimbiddwa mu ngeri egoberera ennukuta, kitegeeza nti ennukuta esooka mu buli kibiina ky’olunnyiriri munaana eba nga yeemu. Olukalala lw’ennukuta z’Olwebbulaniya lulina ennukuta amakumi abiri mu bbiri, kale ne wabaawo ebitundu amakumi abiri mu bbiri eby’olunnyiriri munaana. Buli kitundu kitandikira ku nnukuta mu mpangiriro y’olukalala lw’ennukuta, era oluvannyuma buli lunyiriri ku munaana olwateekeddwa ku nnukuta eyo lutandikira ku nnukuta eyo. Ku nnukuta buli emu wabaawo olunnyiriri munaana, kale munaana emirundi amakumi abiri mu bbiri (ennukuta z’Olwebbulaniya) bigyamu olunnyiriri 176. Zabbuli eno esimbira ku kugondera Katonda ali Katonda w’enteekateeka (ky’ensonga empangiriro egoberera ennukuta), so si wa butabanguko.

Omulamwa omulala omusinga obukulu mu Zabbuli 119 gwe guno: amazima agazito nti Ekigambo kya Katonda kimala ddala. Waliwo ebigambo munaana ebikozesebwa mu Zabbuli yonna okwogerako ku Kigambo kya Katonda: amateeka, ebijjulirwa, obulagirizi, ebiragiro ebyateekebwawo, ebiragiro, emisango, ekigambo, n’obukwakkulizo. Mu kumpi buli olunyiriri, Ekigambo kya Katonda kyogerwako. Zabbuli 119 tekakasa kyokka obutonde bw’Ebyawandiikibwa Ebitukuvu, naye era ekakasa nti Ekigambo kya Katonda kiraga obutonde bwa Katonda ye mwennyini. Mutunuule ku bintu bino ebiraga obutonde bwa Katonda nga bwe biteekeddwamu mu Zabbuli 119:

1. Obutuukirivu (ennyiriri 7, 62, 75, 106, 123, 138, 144, 160, 164, 172)

2. Obwesigwa (olunyiriri 42)

3. Obwesimbu (ennyiriri 43, 142, 151, 160)

4. Obwesigwa (olunyiriri 86)

5. Obutakyuka (olunyiriri 89)

6. Obutaggwaawo (ennyiriri 90, 152)

7. Ekitangaala (olunyiriri 105)

8. Obulongoofu (olunyiriri 140)

Zabbuli eno etandika n’emikisa ebbiri. Balina omukisa abo abataliiko kya kunenyezebwa mu makubo gaabwe, abatambulira mu mateeka ga Katonda, abakuuma ebiragiro bye era abamunoonya n’omutima gwonna. Ebyo bye by’okuyigiriza eri ffe mu Zabbuli eno ennene. Ekigambo kya Katonda kimala okutufuula ab’amagezi, okutendeka mu butuukirivu, era okututegeka okukola buli mulimu omulungi (2 Timoseewo 3:15–17).

Kale ddala, Zabbuli 119 kye kitundu ku nsonga etannamalirizibwa bulungi mu nsi y’eddiini. Ekwatagana n’okumanya olunyiriri oluli wakati mu Bayibuli n’essuula eri wakati mu Bayibuli. Bw’onoonya ku mutimbagano, ojja kusanga empaka ez’enjawulo ezissa essira ku Bayibuli gy’okozesa, n’ebirala bwe bityo. Ekizibu ku buli ndowooza mu mpaka ezo kwe kuba nti ensobanuro y’ekiri wakati mu Bayibuli, oba olunyiriri oba essuula, erina okuteekebwawo omuwandiisi wa Bayibuli, so si musomi oba anenya Bayibuli.

Baibuli eyigiriza nti buli kintu kirina entandikwa n’enkomerero. Buli kintu kirina ekiseera kyakyo.

> Buli kintu kirina ekiseera kyakyo, era ekiseera eri buli kigendererwa wansi w’eggulu: Ekiseera eky’okuzalibwa, n’ekiseera eky’okufa; ekiseera eky’okusimba, n’ekiseera eky’okujjula ebyasimbibwa. Omubuulizi 3:1, 2.

Waliwo ekiseera eky’okuzaalibwa n’ekiseera eky’okufa, naye waliwo n’obulamu obubeerawo wakati w’entandikwa n’enkomerero y’obulamu bwaffe. Okuzaalibwa ke akaseera katono ddala, era n’okufa ke akaseera katono ddala. Obulamu bwe bubeera wakati, era bubaamu ebyafaayo bingi ennyo ebikwatagana n’abwo okusinga ekiseera kye tuzaalibwa n’ekiseera kye tufa.

Eky’awakati mu “tteeka ly’okusooka okwogerwako” emirundi mingi kiba kirina obujulizi bungi okusinga entandikwa n’enkomerero. Okunoonya olunyiriri lumu oba essuula emu mu Baibuli n’oyita nti ye wakati kwe kutalabirako obujulizi bwa Baibuli, newankubadde entandikwa n’enkomerero ziba bipimo by’akaseera; eky’awakati emirundi mingi kiba ebbanga ly’ekiseera. Kale, entandikwa, enkomerero n’awakati bijja kukwatagana wamu, newankubadde emirundi mingi akabonero k’ekkubo kye kimu ddala ku nkomerero kiba nga kivuganya n’entandikwa.

Yesu yalaga nti Yokaana Omubatiza ye Eriya, era bombi balaga ennyiriri y’eby’obwannabbi emu; naye Eriya yatulugunyizibwa omukazi omubi (Yezabele) eyagezaako okumussiba mu nkomyo n’okumutta, naye teyalituukiriza. Yokaana, eyali akabonero ka Eriya, yanoonyebwa omukazi omubi (Herodiya) okumussiba mu nkomyo n’okumutta, era n’abikola. Eriya ne Yokaana babonero ebisobola okukyusaganyizibwa, naye balina ebitundu eby’obwannabbi ebimu ebiba nga by’enjawulo, kyokka nga biringanirana. Eriya teyafa, Yokaana yafa. Okutegeera nti obubonero bw’ekkubo obw’obwannabbi obukwataganako emirundi mingi buba nga bwenjawulo kibakkiriza abo abagala okulaba nti wakati mu Bayibuli kwe Zabbuli 118.

Bwe tukozesa etteeka ly’okusooka okwogerebwako nga bwe tulitegezezza, tufuna nti entandikwa y’ekitundu eky’awakati kya Bayibuli ye Zabbuli 117, essuula empimpi ennyo mu Bayibuli erimu obulunyiriri bubiri. Zabbuli 117 eriggobererwa essuula 118, ery’omu wakati gwa Bayibuli, ate essuula 118 eriggobererwa 119, essuula eriwanvu ennyo mu Bayibuli era eriggalaawo ekitundu eky’awakati kya Bayibuli. Omukugu mu nnimi ow’ekitalo alaga entandikwa n’essuula empimpi ennyo, era n’ategeeza enkomerero n’essuula eriwanvu ennyo. Biri essuula bbiri ez’enjawulo ddala. Entandikwa ye mbuto, ate enkomerero we kimera ekikula ddala kitukirira, we obujulizi bwonna obuli wakati busibibwa wamu. Mutunuulire Zabbuli 117.

> Mutendereze Mukama, mmwe amawanga gonna; mumutendereze, mmwe abantu bonna. Kubanga ekisa kye eky'ekisaasira gye tuli kinene; n'amazima ga Mukama gagumawo emirembe gyonna. Mutendereze Mukama. Zabbuli 117:1, 2.

Ekigambo kye twerowoozaako ekizimbiddwa ku nnukuta ssatu, kyahindulwa ng’ “mazima” mu olunyiriri olw’okubiri, era kiyimirira entandikwa y’ekitundu eky’akati mu Bayibuli (ekitundu eky’akati mu Bayibuli kye Zabbuli 117–119). Enkomerero y’ekitundu eky’akati ye Zabbuli 119. Zabbuli 118 ye wakati w’ekitundu eky’akati. Zabbuli 118 etudde wakati w’amasuula agampimpi ennyo n’agawanvu ennyo mu Bayibuli, ate essuula eya mpimpi ennyo, nga ye entandikwa, eteeka mu maaso ekigambo “mazima” ekizimbiddwa ku nnukuta ssatu eziraga emitendera esatu egy’Enjiri ey’obutaggwaawo, era ze nsisiseko y’okutegeera amazima. Eyo nsisiseko nga y’ensonga ey’omusingi eraga enkula y’obuntu bwa Kristo nga Ye Alpha ne Omega.

Ekkomerero eky’akatikati, nga kye mutwe 119, kye kitundu ekitegekeddwa mu ngeri y’ennyukuta za alfabeeti, nga kiteekeddwa wakati mu Baibuli, era kisimbira ku mukugu mu nnimi ey’ewuunyisa. Emirundi ennya mu mutwe 119 ekigambo kye kimu kivvunulwa ng’amazima.

> Era toggyawo ddala ekigambo eky'amazima mu kamwa kwange; kubanga nsuubidde mu biramuzi byo. Olunyiriri 43.

> Obutuukirivu bwo butuukirivu obw'obutaggwaawo, n'etteeka lyo ge mazima. Olunyiriri 142.

> Oli kumpi, Ayi Mukama; era ebiragiro byo byonna by'amazima. Olunyiriri 151.

> Ekigambo kyo kye mazima okuva ku lubereberye; era buli nsala yo ey’obutuukirivu eyimirira emirembe gyonna. Olunyiriri 160.

Amazima agali mu nniriri zino ge tteeka mu bubaka bw’obunnabbi bwa Bayibuli eriraga enkomerero okuva ku ntandikwa; era amazima ago galaga nti Alufa ne Omega ateese omukono gwe mu katikati wa Bayibuli, nga bwe yakoze ku ntandikwa ne ku nkomerero. Omukono gw’ow’olubereberye n’ow’enkomerero gwe “framework” ogw’okwanjula obubaka bw’okulabula obwasembayo bw’omumalayika ow’okusatu. Ekyasembayo mu kitundu eky’awakati kirimu enniriri ennya ezikozesa ekigambo ekivunulwa “amazima,” newaakubadde eky’okuna ku zo kivunulwa bwokka nga “kituufu.” Olunyiriri olusembayo ku ezo ennya lulaga nti, “okuva ku ntandikwa,” ekigambo kye “kituufu.”

Mu kusooka, mu ennyonnyola y’okutondebwa mu kitabo ky’Entandikwa essuula 1 n’eya 2, ekigambo “truth” newankubadde nga tekyawandiikiddwa butereevu kiyimirizibwa mu bigambo ebisatu eby’enkomerero by’ennyonnyola y’okutondebwa, kubanga buli kigambo kitandika n’ennukuta, mu lunyiriri, ezikolawo ekigambo “truth.” Mu kusooka waaliwo Ekigambo, era mu Ye ebintu byonna byatondebwa, era obujulizi bw’okutondebwa mu Entandikwa butandika n’ebigambo, “Mu kusooka,” era bukoma n’ebigambo ebisatu ebiyimirira amazima agakwataniddwa n’ekintu ekiranga Kristo ekisobanuddwa mu Isaaya ng’obukakafu nti Ye Katonda omu yekka.

Ekitundu ekyawakati mu Bayibuli (Zabbuli 117-119) kitandika mu Zabbuli 117 nga kyesigama ku mazima nti entandikwa eyimirira enkomerero, nga kkozesa ekigambo "amazima". Ekigambo kino kizimbiddwa ku nnukuta ssatu eziraga Enjiri ey'olubeerera n'obubaka bw'abamalayika abasatu, era ne ziraga enkomerero y'ebyafaayo by'Okutonda. Enkomerero y'ekitundu ekyawakati mu Bayibuli kwe kwanjula kw'ennukuta okwakoleddwa omukugu mu nnimi eyewuunyisa, okulaga nti ebikubikkulibwa kaakano ebikwata ku mize gye bigenderagana n'enyonnyola y'ekigambo "obubikkulirwa", kubanga Obubikkulirwa bwa Yesu Kristo bubaka obwategekeddwa okulaga ekitundu ku mize gya Kristo ekitaamanyiddwa bulungi okutuusa kaakano, singa ne kyabadde kimanyiddwa. Obubikkulirwa buno bukwatagana n'emigongo gy'ebyafaayo by'endagaano, kubanga ebyafaayo by'endagaano birimu obujulizi bw'okugezaako kwa Katonda okwekubikkula ng'ayita mu mannya nga ebyafaayo bya Yye byeyongera okubikkulibwa.

> "Emisingi eminene gy’etteeka, egy’obutonde bwa Katonda yennyini, giteekeddwamu mu bigambo bya Kristo ebyayogerwa ku lusozi. Buli azimba ku gyo abeera azimba ku Kristo, Ejjinja ery’emyaka gyonna. Mu kuwaniriza ekigambo, tufuna Kristo. Era bokka abawaniriza bw’atyo ebigambo bye be bazimba ku Ye. 'Tewali muntu ayinza kuteeka musingi omulala okujjako ogwateekebwawo, ogwo gwe Yesu Kristo.' 1 Abakkolinso 3:11. 'Tewali linnya lirala wansi w’eggulu, ly’awaweebwa mu bantu, mwe tuteekwa okulokolebwa.' Ebikolwa 4:12. Kristo, Ekigambo, okubikkulirwa kwa Katonda,—okulabika kw’empisa ze, etteeka lye, okwagala kwe, n’obulamu bwe,—ye musingi gwokka gwe tuyinza okuzimbirako obuntu obunaayimirira." Olusozi lw’Emikisa, 148.

Waliwo ddala ebirala bingi eby’okukwatako ku mazima gano, naye tukoma wano.

Back to Articles