Article

# Ekitabo kya Danyeri - Ennamba amakumi asatu mu nnya

Okubikkulirwa kwa Danyeri: Olugendo olw’obunnabbi mu byafaayo by’ensi n’okusala emisango kwa Katonda

Author

Jeff Pippenger

Published

December 29, 2023

Formats

PDF
Word

Ensulo mukaaga ezasooka mu kitabo kya Danyeri ziyimiririra ebyafaayo by’ekisolo eky’oku nsi ekyogerwako mu kitabo ky’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’asatu. Amerika (ekisolo eky’oku nsi) yatandika ng’obwakabaka obw’omukaaga mu bunnabbi bwa Baibuli mu 1798, mu kiseera obwa Papa (ekisolo eky’omu nnyanja eky’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’asatu) lwe bwafuna ekiwundu eky’okufa eky’obunnabbi, era ne bukomya obufuzi bwabwo ng’obwakabaka obw’okutaano mu bunnabbi bwa Baibuli.

Ebyafaayo by’ensolo eyava mu nsi bye byafaayo by’okulabula ku kusembera kw’okusalirwa omusango kwa Katonda. Ku ntandikwa y’ebyafaayo by’ensolo eyava mu nsi, okusalirwa omusango okw’okunoonyereza kwa Katonda kwatandika, era ku nkomerero y’ebyafaayo by’ensolo eyava mu nsi okusalirwa omusango okw’okutuukiriza kwa Katonda kutandika. Okulabula ku kusembera kw’okusalirwa omusango okw’okunoonyereza kwa Katonda, ku ntandikwa, kweyolekera mu bubaka bw’omumalayika asooka obw’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’enna, obwatuuka ku “kiseera eky’enkomerero” mu mwaka gwa 1798. Okulabula ku kusembera kw’okusalirwa omusango okw’okutuukiriza kwa Katonda, ku nkomerero, kweyolekera mu bubaka bwa bamalayika basatu obw’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’enna, obwatuuka ku “kiseera eky’enkomerero” mu mwaka gwa 1989.

Ku buli "ekiseera eky’enkomerero" ekitundu ky’ekitabo kya Danieri kibikkulibwa. Mu ntandikwa y’ebyafaayo by’ensolo eva mu nsi, mu 1798, essuula omusanvu, omunaana n’omwenda ez’a Danieri zaabikkulibwa. Essuula ezo ziyimiririzibwa ng’ekyolesebwa ky’omugga Ulai. Ku nkomerero y’ebyafaayo by’ensolo eva mu nsi, mu 1989, essuula kkumi, kkumi n’emu ne kkumi n’ebiri ez’a Danieri zaabikkulibwa. Essuula ezo ziyimiririzibwa ng’ekyolesebwa ky’omugga Hiddekel. Buli lwe ekitabo kya Danieri kibikkulibwa, wabaawo omutendera gw’okukemebwa mu mitendera esatu oguleetebwa ku bantu ab’omu mulembe ogwo ababeera balamu mu kiseera ekyo.

> N’agamba nti, Genda, Danyeri: kubanga ebigambo bino byaggaddwawo era byasibiddwa okutuusa ekiseera eky’enkomerero. Abangi banaakuzibwa, ne bafuulibwa balongoofu, ne bagezebwa; naye ababi banaakolanga obubi; tewali n’omu ku babi anategeera; naye ab’amagezi banaategeera. Danyeri 12:9, 10.

Enteekateeka y'okugezesa mu mitendera esatu esinzira ku nkula y'ekigambo mu lulimi lw'Abayudaaya ekivvunulwa ‘amazima’, ekyatondebwa nga bakuŋŋaanya wamu ennukuta ey'olubereberye, ey'ekkumi n'asatu, n'ey'enkomerero mu lukalala lw'ennukuta z'olulimi olwo. Ekigambo ekyo kikiikirira era kirina obuyinza obutonda bwa Katonda. Amazima gonna ag'obunnabbi gazimbiddwa ku kigambo ekyo, era bw'atyo n'enteekateeka y'okugezesa mu mitendera esatu mu Danyeri essuula ey'ekkumi n'ebiri. Ekigambo ekyo tekikiikirira bwokka obuyinza obutonda bwa Katonda, wabula kikiikiriranso Yesu Kristo, ey'ali Amazima, era ey'ali Ow'olubereberye n'Ow'enkomerero, nga bwe kikiikirirwa ennukuta ey'olubereberye n'ey'enkomerero mu lukalala lw'ennukuta z'olulimi lw'Abayudaaya.

Ebyafaayo ebyasooka eby’ekisolo ekyava mu nsi, mu kiseera we watuuka okulabula ku kusemberera kw’okusala omusango okw’okunoonyereza mu kiseera eky’enkomerero mu 1798, biyimiririddwa malaika asooka ow’Okubikkulirwa essuula kkumi n’enya. Obubaka bwa malaika asooka obw’Okubikkulirwa essuula kkumi n’enya bulina ebitundu byonna ebisatu, ebyo bye mazima, era ebyo biyimirira enteekateeka y’okukemebwa ey’ebitundu bisatu eyaasoomooza omulembe gw’abantu bwe yatuuka malaika asooka mu 1798.

> Ne ndaba malayika omulala ng’aguluka mu bbanga ery’eggulu, ng’alina enjiri ey’olubeerera okugigabuulira abo abatuula ku nsi, n’eri buli ggwanga, ne buli kika, n’ennimi zonna, n’abantu bonna; ng’ayogera n’eddoboozi ddene nti, Mutye Katonda, era mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa y’okusalira omusango kwe etuuse; era musinze eyatonda eggulu n’ensi n’ennyanja n’ensulo z’amazzi. Okubikkulirwa 14:6, 7.

Ebyafaayo eby’enkomerero eby’ekisolo ekyava mu nsi, bwe waaliwo okulabula olw’okusembera kw’okusasula kw’omusango ne kutuuka mu biro by’enkomerero mu 1989, biyimiririrwa bamalayika basatu ab’omu Kitabo kya Kubikkulirwa essuula 14. Bamalayika basatu ab’omu Kubikkulirwa essuula 14 bayimira emitendera esatu egy’amazima, era bamalayika abo basatu bayimira enteekateeka y’okugezesebwa ey’emitendera esatu eyasisinkana emulembe ogwaliwo bwe yatuuka omalayika ow’okusatu mu 1989.

> Nange ne ndaba malayika omulala ng’ayita wakati w’eggulu, ng’alina Enjiri ey’olubeerera okugibulirira abo ababeera mu nsi, era eri buli ggwanga, n’ekika, n’olulimi, n’abantu; ng’ayogera n’eddoboozi ddene nti, Mutye Katonda, mumuwe ekitiibwa; kubanga essaawa y’okusalira kwe omusango etuuse: era musinze eyakola eggulu n’ensi n’ennyanja n’ensulo z’amazzi. Era ne gobererawo malayika omulala, ng’agamba nti, Babulooni agudde, agudde, ekibuga ekyo ekikulu, kubanga yawanyisa amawanga gonna wayini ow’obusungu bw’obwenzi bwe. Ate malayika ow’okusatu n’abagoberera, ng’ayogera n’eddoboozi ddene nti, Omuntu yenna asinza ensolo n’ekifaananyi kyayo, era n’akkiriza akabonero kaayo ku kyenyi kye oba ku mukono gwe, oyo ananywanga ku wayini ow’obusungu bwa Katonda, ogwafukiddwa mu kikopo ky’ekiruyi kye nga tegutabanguddwamu; era anaatulugunyizibwa omuliro ne kyasulufa mu maaso g’abamalayika abatukuvu, ne mu maaso g’Omwana gw’endiga. Era omukka ogw’okutulugunyizibwa kwabwe gulinnya emirembe n’emirembe: so tebalina kuwummula olunaku wadde ekiro, abo abasinza ensolo n’ekifaananyi kyayo, ne buli akkiriza okuweebwa akabonero k’erinnya lyaayo. Wano we wali obugumiikiriza bw’abatukuvu: wano we bali abakuuma amateeka ga Katonda, n’okukkiriza kwa Yesu. Okubikkulirwa 14:6-12.

Ekitabo kya Danyeri kizimbiddwa ku musingi gw’obubaka bw’abamalayika basatu. Enteekateeka eyo ye emitendera esatu egy’ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza ‘amazima’, era n’enteekateeka y’okugezesa ey’emitendera esatu egikwatagana nayo; naye enteekateeka y’okugezesa eyo etambulira ku olunyiriri lw’ebyafaayo lw’ensolo eyava mu nsi eyogerwako mu Kitabo ky’Okubikkulirwa essuula ekkumi n’esatu (Amerika), era ne ku olunyiriri lw’ebyafaayo lw’empondo zaayo ebbiri (obufuga bwa repubulika n’obupurotesitanti). Ebyafaayo bya Amerika, okuva mu 1798 ne byeyongereraawo okutuusa ku tteeka lya Sande erirumbawo mangu, bye bimu n’ekiseera ky’ebyafaayo mwe ekkanisa ya Abadiventisti b’Olunaku Olw’omusanvu eriwo. Noolwekyo, ekitabo kya Danyeri kirimu n’enteekateeka eraga ebyafaayo by’Abadiventisti, okuva mu 1798 ne byeyongereraawo okutuusa ku tteeka lya Sande erirumbawo mangu. Mu kukola bwe kityo, ekitabo kya Danyeri kiraga ebyafaayo eby’obunnabbi bimu ebiragiddwa mu Kitabo ky’Okubikkulirwa, era bwe kityo kiweereza ng’omujulizi asooka, aleeta obubaka bw’omujulizi ow’okubiri mu kutuukirizibwa. Okutuukirizibwa kw’ebitabo byombi kukolebwa mu mbeera y’obunnabbi eyo y’emu eyaliwo mu nkolagana wakati w’Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya.

> "Ebyafaayo eby’obulamu, okufa, n’okuzuukirira kwa Yesu, nga Omwana wa Katonda, tebisobola kulagibwa mu bujjuvu awatali bujulizi obuli mu Endagaano Enkadde. Kristo alabisibwa mu Endagaano Enkadde nga bulambulukufu bwe bumu nga bwe mu Endagaano Empya. Eemu eyatula ku Mulokozi agenda okujja, ate endala eyatula ku Mulokozi eyajja mu ngeri bannabbi gye baalagula. Okusobola okusiima entegeka y’okununulwa, Ebyawandiikibwa eby’Endagaano Enkadde biteekwa okutegeerwa bulungi ddala. Omusana ogw’ekitiibwa oguva mu biseera eby’obunnabbi ebyayita gwe guleeta obulamu bwa Kristo n’okuyigiriza kw’Endagaano Empya nga bulambulukufu era nga bulungi. Ebyamagero bya Yesu bikakasa obwa Katonda bwe; naye obujulizi obw’amaanyi ennyo nti ye Mununzi w’ensi busangibwa mu bunnabbi bw’Endagaano Enkadde bwe bugerageranyizibwa n’ebyafaayo by’Endagaano Empya. Yesu yagamba Abayudaaya nti, ‘Munoonyereza Ebyawandiikibwa; kubanga mu byo mulowooza nti mulina obulamu obutaggwaawo, era byebyo ebitestuulira ku nze.’ Mu kiseera ekyo tewali byawandiikibwa birala ebibaddewo okuggyako eby’Endagaano Enkadde; n’oolwekyo okulagira kw’Omulokozi kwa lwatu." Spirit of Prophecy, volume 3, 211.

Ebyafaayo eby’obulamu, okufa, n’okuzukira kwa Yesu, binyonnyola mu bufunze emirimu gya Kristo egy’okukolera abantu, era biba obujulizi eri emitendera esatu, era emitendera egyo esatu ge “mazima.” Ekigambo ky’Olwebbulaniya “amazima,” kikiikirira Yesu, oyo ali owasooka n’owasembayo, entandikwa n’enkomerero, era Alufa ne Omega; ate n’ekigambo kyennyini kirimu ennyukuta eyasooka n’eyasembayo eziraga ekintu kye kimu, kubanga nga Alufa ne Omega, Yesu alaga enkomerero y’ekintu wamu n’entandikwa yaakyo. Obulamu bwa Kristo, okufa kwe n’okuzukira kwe by’amazima, kubanga, awamu n’ebirala, bikiikirizibwa mu mitendera esatu, era omutendera ogwasooka n’ogwasembayo byombi “obulamu,” kubanga “obulamu” n’“okuzukira” byombi “obulamu.” Ennyukuta eya wakati mu kigambo ky’Olwebbulaniya ye ennyukuta eyekkumi n’esatu mu awufabeti, ate kkumi n’esatu akabonero k’obujeemu, era okufa kwa Kristo kwaleetebwa obujeemu bwa Sitaani n’abaana ba Adamu abaayunga ku bujeemu bwe.

Okutegeera Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo mu kitabo ky’Okubikkulirwa kugguddwawo nga katono nnyo nga tekannaggwawo ekiseera ky’okugezesebwa ky’abantu, era ekintu ekikulu mu mazima agagguddwawo mu kiseera ekyo kwe kuba nti Kristo ye “mazima,” Alufa ne Omega, oyo ateeka omukono gwe ng’Alufa ne Omega ku mazima ge yalagira okubaawo mu Kigambo kye. Mukyala White bwe yawandiika nti, “Ebyafaayo eby’obulamu, okufa n’okuzuukira kwa Yesu, nga eby’Omwana wa Katonda, tebiyinza kulagibwa bulambulukufu nga tewali bujulizi obuli mu Endagaano Enkadde. Kristo alabisibwa mu Endagaano Enkadde nga bulungi bwe alabisibwa mu Endagaano Empya,” akakasa, eri abo abaliraba, nti obubaka bw’abamalayika abasatu obuli mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’enna (obutegekeddwa ku maddaala g’emu asatu, “obulamu, okufa n’okuzuukira”), “tebusobola kulagirwa bulambulukufu nga tewali bujulizi obulimu” mu kitabo kya Danyeri.

Era alaga nti ekitabo kya Danyeri kijuliriza ku Babulooni "egenda okujja", ate ekitabo ky'Okubikkulirwa kijuliriza ku Babulooni "eyazze" mu ngeri gye yalobelerwa mu kitabo kya Danyeri. Era, apulikeeshoni eraga nti "okusobola okusiima" ekitabo ky'Okubikkulirwa, ekitabo kya Danyeri "kikakata okutegeerwa mubujuvu", kubanga "ye musana ogw'ekitiibwa" oguva mu kitabo kya Danyeri "ogulaga obulamu bwa Kristo n'enjigiriza" z'ekitabo ky'Okubikkulirwa "nga bitegeerekeka obulungi era nga birungi."

Ebigambo bye bisobola era okutegeerekebwa nga bilaga nti "eby’amagero ga Yesu" ebiragiddwa mu kitabo ky’Okubikkulirwa "bikakasa obwaKatonda bwe; naye obukakafu obusinga amaanyi obulaga nti ye Omulokozi w’ensi busangibwa" nga "obunabbi obuli mu kitabo kya Danieri bugerageranyizibwa ne byafaayo by’ekitabo ky’Okubikkulirwa." Era kiyinzika okumanya nti bwe "Yesu yagamba Abayudaaya nti, Munoonyese mu Byawandiikibwa; kubanga mu byo mulowooza nti mulina obulamu obutaggwaawo, era bye bino ebinjulirira Nze," nti eri Abayudaaya ab’omu mwoyo leero, ekitabo kya Danieri kye kijulira Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo, era obubikkulirwa obwo, obusumuluddwa katono nga tekunnaggala ekiseera ky’okugezesebwa, mubwo musangibwa obulamu obutaggwaawo.

Ekitabo kya Danyeri kiraga amazima ag’obunnabbi agatwalibwa mu butuukirivu mu kitabo ky’Okubikkulirwa. Kitongozeddwa ku mitendera esatu egyakiikirirwa ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza ‘amazima’, era n’olwekyo ekitabo kennyini kiyimirira ng’okukemebwa eri ekizukulwana ekiribaawo mu kiseera we nsonga zino zisumululwamu okuva mu kusibibwa era ne zikkulirwa. Yesu Mwennyini, ng’Alufa ne Omega, asimbibwako butereevu mu bigambo eby’oluberyeberye ddala n’omutwe ogwasooka ogw’ekitabo ky’Okubikkulirwa. Ebiwandiiko bino biraze era nti Danyeri omutwe ogwasooka gulina enteekateeka y’obunnabbi n’ebikula ebifaanagana n’obubaka bw’om Malaika omusooka obuli mu Okubikkulirwa omutwe ogwa kkumi n’ena.

Obubaka bwa malaika asooka n’Essuula esooka eya Danyeri, byombi biraga enkola y’okukemebwa ey’emitendera esatu, nga kye kabonero ka Alufa ne Omega. Essuula litandika nga Babulooni ya ddala ewangula Yuda ya ddala, era ekitabo kitwala okutuuka ku lutalo olusembayo wakati wa Babulooni ne Yuda olulabisiddwa mu nnyiriri mukaaga ez’enkomerero ez’Essuula kkumi n’emu eya Danyeri. Mu nnyiriri ezo Babulooni ey’omwoyo ewangulibwa Yuda ey’omwoyo, nga Mikaeri bw’ayimirira era ekiseera ky’okugezesebwa ky’abantu kiggwaawo. Nnyiriri ezo ziyimirira nga enkomerero y’ebyafaayo eby’obunnabbi eby’olutalo wakati wa Babulooni ne Yuda. Mu nnyiriri ezo, okuwonyebwa kw’ekiwundu ekitta kulabisibwa.

Ebitundu ebitegeeza engeri omuwundu ogw’okufa bwe guwonyezebwa bitandika ku kitundu eky’amakumi ana eky’essuula kkumi n’emu mu Danyeri, ekitandikira ku bigambo nti, "Era mu kiseera eky’enkomerero." "Ekiseera eky’enkomerero" mu kitundu kino kiyimirira omwaka gwa 1798, lwe paapasi yafuna omuwundu gw’okufa. Oluvannyuma ebitundu bino bitubuulira engeri omuwundu ogw’okufa gye guwonyezebwa, nga paapasi ewangula: esooka omulabe waayo, kabaka w’amaserengeta (the Soviet Union), eky’okubiri munnaayo, ettaka ery’ekitiibwa (the United States), n’eky’okusatu omulumbibwa we, Misiri (the United Nations). Mu kitundu eky’amakumi ana mu etaano paapasi (kabaka w’obukiikakkono) eituuka ku nkomerero yaayo nga tewali amuyamba. Olugero olw’okuwonyezebwa kw’omuwundu ogw’okufa ogwa paapasi mu bitundu bino lwatandika n’okugwa kwa paapasi mu 1798, era luggwaawo n’okulinnyuka n’okugwa kwayo okwasembayo. Ebitundu ebiri wakati w’olutandikwa lw’omutundu guno n’oluggalawo lwagwo biraga obujeemu obuli mu makkati.

Ekigambo mu Lwebbulaniya ekitegeeza "amazima" kyatondebwa nga bayunga wamu ennukuta esooka, ennukuta ey’ekkumi n’esatu, n’ennukuta esembayo mu alifubeti ya Lwebbulaniya. Ekkumi n’esatu ye nnamba esimbolera obujeemu, era n’ebyafaayo ebiri wakati w’asoose n’owasembayo. Mu kitundu eky’enkomerero eky’obunnabbi mu kitabo kya Danyeri, olutalo olumu olwo luyimiririzibwa nga bwe lwayimiririzibwa mu bigambo ebyasooka ddala eby’ekitabo. Ebigambo ebyo biyingiza essuula esooka, mwe tusangayo enkola y’okukemebwa ey’ebitundu bisatu, egye ye "amazima". Ate mu kitundu eky’enkomerero tusangayo bitundu ebisatu bimu, kubanga kitandika n’okugwa okusooka kw’Obwapaapa ne kiggwa n’okugwa okwasembayo kw’Obwapaapa, era wakati mwo mulimu obujeemu bw’ennaku ez’enkomerero.

Mu nnyiriri mukaaga ezisembayo ez’Essuula ey’ekkumi n’emu eya Danyeri, mulimu omujulirwa ow’okubiri ogw’amazima, kubanga obuyinza obwasooka obw’eby’ettaka Obwa Papa bwe bwetaaga okuwanguza (Kabaka w’amaserengeta) kye kabonero k’amaanyi g’eddiragoni, era bw’otyo n’ekisembayo ku busatu obw’eby’ettaka (Misiri). Okuwangula mu bitundu bisatu okwetagisa olw’okuwonyebwa kw’ekiwundu eky’okufa, kutandika ne Kabaka w’amaserengeta, ng’akabonero k’amaanyi g’eddiragoni ag’obutakkiriza nti waliwo Katonda; ate ekisembayo ku busatu obwo, ekiyimiririrwa Misiri, kye kabonero ekikulu mu Bayibuli eky’obutakkiriza ekigattibwa n’eddiragoni. Mu mazima, ekigambo ekiyindiddwa ng’ “amaserengeta” mu lunyiriri amakumi ana mu kitundu kino kye “Negeb,” era ebiseera ebimu kiyindiddwa ng’ “Misiri.” Ebiziyiza bisatu bino birina obubonero bw’amazima, kubanga ekiziyiza ekisooka kye kimu ne ekisembayo. Obuyinza obuli wakati ye ttaka ery’ekitiibwa (Amerika). Amerika ye gye guleetebwa obujeemu bw’etteeka lya Ssande, era akabonero ka Amerika bwe yatandika kaali amakoloni kkumi n’asatu.

Akabonero ka Alufa ne Omega kalimu wonna mu kitabo kya Danieri, era kawa obujulizi nti, bwe kakuŋŋaanyizibwa wamu n’Ekitabo ky’Okubikkulirwa, kakakasa obwa Katonda bwa Yesu Kristo. Mu ngeri y’Essuula ey’ekkumi n’ebiri eya Danieri, n’enteekateeka y’okugezebwa ey’ebitundu bisatu ey’oberawo mu mulembe ekitabo bwe kiggulwawo; okugaana okubikkulirwa kw’entegeka y’ekitabo kya Danieri, kiba kubeera mu abo abalambikiddwa ng’ababi. Mu ngeri y’Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’ena, okugaana okubikkulirwa kw’entegeka y’ekitabo kya Danieri, kiba kubeera mu abo abalambikiddwa ng’abasinza ensolo n’ekifaananyi kyayo.

Ekitabo ky’Okubikkulirwa kiraga nti nga katono nga ekiseera ky’okusaasirwa kiggalibwa, Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo kujja kusumululwa, era mu Okubikkulirwa kwa Yesu Kristo mulimu n’okusumululwa kw’enteekateeka y’ekitabo kya Danyeri.

> Nga abantu baamussaamu ekitiibwa olw'obuvunaanyizibwa bw’eggwanga n’ebyama by’obwakabaka ebyalina obufuzi obw’ensi yonna, Danyeri naye yateekebwako Katonda ekitiibwa ng’Omubaka we, era n’aweebwa okubikkulirwa kungi ku byama eby’emyaka egigenda okujja. Obunnabbi bwe obw’ewuunyisa, nga bwe yabuwandiika mu essuula 7 okutuuka ku 12 mu kitabo ekiyitibwa erinnya lye, tebyategeerwa bulungi ddala wadde ye nnabbi yennyini; naye nga tannaggwaako emirimu egy’obulamu bwe, yawaweebwa okukakasa okw’omukisa nti ‘mu nkomerero y’ennaku’—mu kiseera eky’okuggwaawo kw’ebyafaayo by’ensi eno—alikkirizibwa nate okuyimirira mu mugabo gwe n’ekifo kye. Teyaweebwa kutegera byonna ku byo Katonda bye yabikkula ku kigendererwa kye ekitukuvu. ‘Ggalawo ebigambo, era osibe akabonero ku kitabo,’ bwe yalagirwa ku byawandiiko bye eby’obunnabbi; ebyo byalina okusibibwa ‘okutuusa ku biro eby’enkomerero.’ ‘Genda mu nzira yo, Danyeri,’ malayika n’alagira nate omubaka omwesigwa wa Yehova; ‘kubanga ebigambo biggaliddwa era bisibiddwa okutuusa ku biro eby’enkomerero.... Ggwe, genda mu nzira yo okutuusa enkomerero lw’eneeba: kubanga onoowummula, era oyimirire mu mugabo gwo ku nkomerero y’ennaku.’ Danyeri 12:4, 9, 13.

> Nga tunaatera okutuuka ku nkomerero y’ebyafaayo by’ensi eno, obunnabbi obuwandiikiddwa Daniyeri busaba okufaayo kwaffe okw’enjawulo, kubanga bukwatagana n’ebiro byennyini bye tubeeramu. Ebyo biteekwa okuggatibwako enjigiriza eziri mu kitabo ekisembayo mu Byawandiikibwa eby’Endagaano Empya. Sitaani aleese bangi okukkiriza nti ebitundu eby’obunnabbi mu bye yawandiika Daniyeri ne Yokaana Omulabyisi tebisoboka kutegeerwa. Naye ekisuubizo kirabikira ddala nti omukisa omw’enjawulo guggoberera okunoonyereza ku bunnabbi buno. ‘Aba magezi bajja kutegeera’ (olunyiriri 10), kyayogerwa ku byolesebwa bya Daniyeri ebyali bya kuggulwawo mu nnaku ez’oluvannyuma; era ku Kubikkulirwa kwe Kristo kwe yawa omuddu we Yokaana okukulembera abantu ba Katonda mu mirembe gyonna, ekisuubizo kye nti, ‘Omukisa guli ku oyo asoma, n’abo abawulira ebigambo by’obunnabbi buno, era ne bakwata ebyo ebiwandiikiddwa omwo.’ Okubikkulirwa 1:3. Bannabbi n’Abakabaka, 547.

Nga ayogera ku biseera eby'omu maaso eri mulembe gwe, Sister White yagamba nti, "nga bwe tusembera okuggwa kwa byafaayo by'ensi eno," "abagezi balitegeera," nti "obunnabbi obuwandiikiddwa Daniyeri busaba okussaako obwegendereza obw'enjawulo, kubanga bikwatagana n'ebiseera ddala bye tulimu." "Okubikkulirwa kungi kw'ebyama eby'ebiseera ebigenda okujja. Obunnabbi bwe obw'ekitalo, nga bwe yabuwandiika mu emitwe musanvu okutuuka ku kkumi n'ebiri egy'ekitabo ekiyitibwa erinnya lye," binaabikkululwa "mu nnaku ez'oluvannyuma."

Bwe kisumululwa ekitabo kya Danyeri, kireeta enteekateeka y’okutukuza ey’emitendera esatu, ey’ekezesa abantu abaliwo mu kiseera Empologoma ey’ekika kya Yuda bw’ewa abantu be ekitabo kya Danyeri. Mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi, Sista White atutegeeza nti omalayika eyakka okuva mu ggulu “te yali muntu mulala wabula Yesu Kristo yennyini.” Mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi, omalayika yalina mu mukono gwe akatabo nga kaguddwawo, Yokaana n’alagirirwa okukatwala n’okukalya. Ekitabo ekyo kyasumululwa Empologoma ey’ekika kya Yuda, atali mulala wabula Yesu Kristo yennyini; n’olwekyo ekitabo Yokaana lye yalagirirwa okulya kyali akatabo ka Danyeri.

> Empologoma ey’ekika kya Yuda ye eyasumulula ebisiba by’ekitabo, n’awa Yokaana okubikkulirwa kw’ebirina okubaawo mu nnaku zino ez’ekkomerero.

> Danyeri yayimirira mu mugabo gwe okuwa obujulizi bwe, obwali busibiddwa okutuusa ku biro eby’enkomerero, ekiseera lwe kyandilangirirwa obubaka bw’omumalaika asooka eri nsi yaffe. Ebintu bino bya bukulu obutagererwa mu nnaku zino ez’enkomerero; naye ng’ekiri nti ‘abangi balyoke batukuze, ne batangale, ne bakebwe,’ ‘ababi balikola obubi; so tewali wa babi alitegeera.’ Mazima ddala kino! Ekibi kwe kumenya etteeka lya Katonda; era abo abagaana okukiriza omusana ogukwata ku tteeka lya Katonda tebagenda kutegeera okulangirirwa kw’obubaka bw’abamalayika abasatu—asooka, ow’okubiri, n’ow’okusatu. Ekitabo kya Danyeri kiggulwawo mu Kubikkulirwa kwa Yokaana, era kitutwala okutuuka ku biseera eby’enkomerero mu byafaayo by’ensi eno.

> "Ab'oluganda baffe banaateeka mu mutima nti tuli wakati mu bulabe bw'ennaku ez'oluvannyuma? Musome Okubikkulirwa nga mukigatta ne Danyeri. Muyigirize bino." Testimonies to Ministers, 115.

Okugaana okubikkulwa kw’enteekateeka y’ekitabo kya Danyeri, nga kati kiguddwawo, kubeera mu abo abamanyiddwa ng’ababi. Essuula mukaaga ez’asooka ez’ekitabo kya Danyeri zissaawo enteekateeka ey’obunnabbi eraga ebyafaayo eby’obunnabbi eby’Obwadiventisiti, ensolo eyava mu nsi, emyaka amakumi musanvu egy’ekifaananyi egiri mu Isaya essuula amakumi abiri mu ssatu, ennyanga ebbiri z’Obupurotesitanti n’enkola ya Repubulika, ebyafaayo eby’obunnabbi eby’obubaka bw’Omulayika ogw’olubereberye n’ogw’okubiri, n’ebyafaayo eby’obubaka bw’Abalayika basatu. Essuula mukaaga ez’enkomerero ez’ekitabo kya Danyeri zirambulula obubaka obunnabbi obuggulwawo ku ntandikwa n’enkomerero y’ebyafaayo byonna ebyo ebyayogeddwako mu kusooka.

Essuula emu eya Danyeri ye ebyafaayo by’okutambula kw’omumalaika asooka, mu ntandikwa y’ebyafaayo by’ensolo ey’ettaka. Essuula emu okutuuka ku ssatu biri ebyafaayo by’okutambula kw’omumalaika ow’okusatu, mu nkomerero y’ebyafaayo by’ensolo ey’ettaka. Essuula ennya kuteekwa okugattibwa ne ssuula emu nga entandikwa, ate n’essuula etaano ne mukaaga biteekwa okugattibwa n’essuula emu okutuuka ku ssatu ng’enkomerero. Okweyongera kw’amagezi okuli mu ssuula musanvu, munaana ne mwenda kuteekwa okugattibwa ne ssuula emu ng’ebyafaayo eby’entandikwa. Okweyongera kw’amagezi okuli mu ssuula kkumi, kkumi n’emu ne kkumi n’ebiri kuteekwa okugattibwa n’essuula emu okutuuka ku ssatu ng’ebyafaayo eby’enkomerero.

Olunyiriri ku lulunyiriri, enkola eno eraga nti ebitandiko by’ebyafaayo by’ensolo ey’ensi biri mu essuula esooka, ey’okuna, ey’omusanvu, ey’omunaana n’ey’omwenda. Enkola eno era eraga nti enkomerero y’ebyafaayo by’ensolo ey’ensi eri mu amasuula okuva ku essuula esooka okutuuka ku essuula ey’okusatu, mu essuula ey’okutaano n’ey’omukaaga, era okuva ku essuula ey’ekumi okutuuka ku essuula ey’ekkumi n’ebiri. Bwe kityo, ekitabo kya Danyeri kiragibwa ng’ekitandiko n’enkomerero by’ensolo ey’ensi.

Entandikwa y’ekisolo eky’ensi olwo esobola okumanyibwa nga Danyeri essuula esooka, kubanga essuula ennya eriyita waggulu ku ssuula emu (olunyiriri ku lunyiriri). Ensuula musanvu, munaana ne mwenda nazo zijja okuyita waggulu ku ssuula emu. Kale, entandikwa y’ebyafaayo by’ekisolo eky’ensi erabikira mu Danyeri essuula esooka.

Era kye kimu ne ku nkomerero y’ensolo ey’ensi. Enkomerero y’ebyafaayo by’ensolo ey’ensi elagibwa mu mitwe emu okutuuka ku ssatu, ate ne mitwe etaano, mukaaga, kkumi, kkumi n’ogumu ne kkumi na bbiri giteekebwa waggulu ku mitwe esatu egyasooka (olunyiriri ku lunyiriri), bw’otyo enkomerero y’ebyafaayo by’ensolo ey’ensi elagibwa mu mitwe esatu egyasooka egy’ekitabo kya Danyeri.

Essuula esooka ekiikirira okutandika, ate essuula okuva ku esooka okutuuka ku essatu zikiikirira enkomerero; era enteekateeka ey’emu n’oluvannyuma essatu eraga nti enteekateeka ey’obunnabbi ey’ekitabo kya Danyeri yeemu ddala ng’enteekateeka ey’obunnabbi ey’abamalayika basatu mu Okubikkulirwa kkumi n’ena. Eyo, nga bwe kiri mu Danyeri, omalayika omusooka akiikirira ebyafaayo eby’enjawulo, naye era ye kimu kya kusatu eky’ebyafaayo by’abamalayika basatu. Mu kiseera kye kimu, bwe kutegeera kuno bwe kukakasa era ne kussaamu amaanyi okwegatta kw’essatu n’emu, kuba era ye enteekateeka y’ekigambo ekitegeeza ‘mazima’ mu Lwebbulaniya, ekikiikirira si Kristo yekka n’obusobozi obw’okutonda bwa Katonda, naye era enkola y’ebigezo n’okutukuza mu mitendera esatu, egiragirwamu mu Danyeri essuula esooka, era nate mu Danyeri essuula okuva ku esooka okutuuka ku essatu.

Yesu, oyo ye mazima, ye era Owasooka n’Owasemba, era mu ngeri eyo ebyafaayo by’entambuza y’amalayika asooka biddamu mu bujjuvu mu byafaayo by’abamalayika basatu; noolwekyo mu bunnabbi kikkirizibwa okuteeka essuula essatu ez’asooka eza Danyeri waggulu ku Danyeri essuula emu, kubanga entandikwa bulijjo eraga enkomerero. Ekitabo kya Danyeri ne kiba “akatabo akatono” ak’omu mukono gw’amalayika, kubanga “akatabo akatono” aka Danyeri kasobola okuyimirizibwa mu bujjuvu mu Danyeri essuula emu.

Tujja okugenda mu maaso n’okuyiga kwaffe ku Ekitabo kya Danyeri mu kiwandiiko ekiddako.

> Mu abo abaali banoonyezebwa abakungu abaali beetegekera okutuukiriza ekiragiro kya kabaka, waaliwo ne Daniyeri ne banne. Bwe baabagamba nti, ng’ekiragiro bwe kiri, nabo balina okuttibwa, Daniyeri, mu magezi n’okutegeera, n’abuuza Arioyuki, omuduumizi w’abakuumi ba kabaka, nti, ‘Lwaki ekiragiro ekiva ku kabaka kyamangu bwe kityo?’ Arioyuki n’amunnyonnyola engeri kabaka gye yalemererwa amagezi olw’ekirooto kye ekyewuunyisa, era n’engeri gye yalemererwa okufuna obuyambi okuva eri abo mwe yali atadde obwesige obujjuvu okumala ebbanga. Bwe yakiwulira, Daniyeri, ng’ateeka obulamu bwe mu ngalo, n’agenda mu maaso g’kabaka n’asaba okuweebwa ekiseera, alyoke asabe Katonda we amubikkulire ekirooto n’okunnyonnyola kwakyo.

> Ku kusaba kuno, kabaka yakkiriza. Awo Danyeri n’agenda mu nnyumba ye, n’ategeeza ekyo eri Hananiya, Misayeri, ne Azaliya, banne. Wamu ne baasabira amagezi eri Ensulo y’omusana n’obumanyi. Okukkiriza kwabwe kwali kw’amaanyi mu kumanya nti Katonda ye yabateeka gye baali, nti baali bakola omulimu gwe era nga batuukiriza obuvunaanyizibwa bwabwe. Mu biseera eby’okutetenkana n’obulabe baakyukira gy’ali okufuna obukulembeze n’okukuumibwa, era yeeyayolesa ng’Omuyambi aliwo ennaku zonna. Kati, n’emitima egyennyamivu, ne beewaayo nate eri Omulamuzi w’ensi yonna, nga bamwegayirira ababawa okulokolebwa mu kiseera kino eky’ekyetaago eky’enjawulo. Era tebaasaba bwereere. Katonda gwe baali bassaamu ekitiibwa, kati naye yabassaamu ekitiibwa. Omwoyo wa Mukama n’atuula ku bo, era Danyeri mu ‘kwolesebwa kw’ekiro’ n’ategeezebwa ekiroto kya kabaka n’amakulu gaakyo.

> "Ekikolwa ekisooka kya Danyeri kyali okwebaza Katonda olw’okubikkulirwa kwe yamuwa. 'Atukuzibwe erinnya lya Katonda emirembe n’emirembe,' n’ayogerera waggulu; 'kubanga amagezi n’amaanyi ge: era ye kyasuula ebiseera n’emirembe: aggyawo bakabaka, n’ateekaawo bakabaka: awa amagezi ab’emagezi, n’obumanyi eri abo abamanyi okutegeera: abikkula eby’omunda n’ebyekyama: amanyi ebiri mu kizikiza, era omusana gubeera naye. Nkuwebaza era nkutendereza, Ai Katonda wa bajjajja bange, gwe ompadde amagezi n’amaanyi, era omaze okummanyisa kaakano kye twasabanga gy’oli: kubanga kaakano omaze okututegeeza ensonga ya kabaka.'" Prophets and Kings, 493, 494.

Back to Articles