Article

# Panium - Namba Musanvu

Okubikkulibwa kwa Danyeri 11: Ennyiriri z’obunnabbi okuva mu mwaka gwa 1989 okutuuka ku tteeka lya Sande

Author

Jeff Pippenger

Published

March 15, 2025

Formats

PDF
Word

Tukola ku kukuŋŋaanya wamu emirundi gyonna gy’obunnabbi mu Danieri essuula kkumi n’emu, nga bikwatagana n’ebyafaayo ebikise eby’olunyiriri amakumi ana, oluyimirira 1989 okutuusa ku tteeka lya Ssande mu Amerika. Okuyitibwa kwaffe nga abayizi b’obunnabbi kwe kukwata mu ngeri entuufu ekigambo eky’amazima.

> Kolerera nnyo okulaga eri Katonda nga okukkirizibwa, ng’omukozi atalina kweswala, ng’agabanya bulungi ekigambo eky’amazima. 2 Timoseewo 2:15.

Danyeri essuula ey’ekkumi n’emu esobola okugabanyizibwa mu mirongo kkumi gy’obunnabbi. Olunyiriri 1 okutuuka ku 4 luyimirira omurongo gumu gw’obunnabbi. Olunyiriri 5 okutuuka ku 9 luyimirira omurongo ogw’okubiri. Olunyiriri 10 luyimirira omurongo ogw’okusatu. Olunyiriri 11 ne 12 luyimirira omurongo ogw’okuna. Olunyiriri 13 okutuuka ku 15 luyimirira omurongo ogw’okutaano. Olunyiriri 16 okutuuka ku 22 luyimirira omurongo ogw’omukaaga. Olunyiriri 23 ne 24 luyimirira omurongo ogw’omusanvu. Olunyiriri 24 okutuuka ku 31 luyimirira omurongo ogw’omunaana. Olunyiriri 31 okutuuka ku 40 luyimirira omurongo ogw’omwenda, ate omurongo ogw’ekkumi era ogw’enkomerero guli mu lunyiriri 40 okutuuka ku 45. Emirongo gino kkumi gireetebwa wamu, omurongo ku murongo.

> Ani gw’anaasomesa obumanyi? Era ani gw’anaaleetera okutegeera enjigiriza? Abo abaayawuliddwa ku amata, era abaaggyiddwa ku mabeere.

> Kubanga ekiragiro ku kiragiro, ekiragiro ku kiragiro; olunyiriri ku lunyiriri, olunyiriri ku lunyiriri; wano katono, n’eyo katono:

> Kubanga n’emimwa egy’okusitazisa n’olulimi olulala ajja okwogera eri abantu bano. Abo be yagamba nti, Kino kwe kuwummulirako kwe muyinza okuleetera abakoowu okuwummula; era kino kye kuzza amaanyi: naye tebaayagala kuwulira.

> Naye ekigambo kya Mukama kyali eri bo ekiragiro ku kiragiro, ekiragiro ku kiragiro; olunyiriri ku linyiriri, olunyiriri ku linyiriri; wano katono, era wali katono; balyoke bagende, ne bagwa emabega, ne bamenyeka, ne bagwira mu mitego, ne bakwatibwa. Isaaya 28:9-13.

Buli ku layini ez’obunnabbi kkumi zikwatagana ddala, naye mu layini buli emu wabaawo omulamwa omwawulwa ogusobola okutegeerekeka. Newankubadde layini buli emu elina omulamwa ogusinga obukulu, layini zino zirina obujulizi obusinga kubumu. Ntegeka kulambulula omulamwa buli gumu oguli mu layini kkumi ezo.

## Olunyiriri olusooka

> Nange mu mwaka ogwasooka ogwa Darayo Omumedi, nze nnayimirira okumukakasa era okumunyweza. Kati nnaakutegeeza amazima. Laba, mu Buperusi walijja okuyimirira bakabaka basatu; n’ow’okuna aliba omugagga ennyo okusinga bonna; era olw’amaanyi ge agava mu bugagga bwe alikubiriza abantu bonna okulwana ne obwakabaka bwa Bugiriki. Era kabaka omuzira aliyimirira, anafuga n’obuyinza obukulu ennyo, era alikola nga bw’ayagala. Naye bwe anaayimirira, obwakabaka bwe bunaamenyeka, era bunaagabanibwa mu njuyi ennya z’eggulu; so si eri abaana be, era tebuliba nga bwe yali n’obuyinza bwe yafugiranga; kubanga obwakabaka bwe bunaaggyibwawo ne buweebwa abalala abatali abo. Danyeri 11:1-4.

Omwaka ogwasooka ogwa Darius gulaga enkomerero y’emyaka nsanvu, bwe kityo ne gutegeeza ekiseera eky’obunnabbi eky’enkomerero. Mu lunyiriri olw’okusatu, Aleksanda Omukulu asimba obwakabaka bwe obw’ensi yonna, ate mu lunyiriri olw’okuna obwakabaka bwe bwali bugenda kuggyibwawo era bugabanyizibwe mu mpewo ennya. Okukozesa Darius ng’ekiseera ky’enkomerero mu 1989 kutukkiriza okubala bakabaka abaakiikiriddwa mu lunyiriri olw’okubiri. Bw’agamba Gabuliyeri mu lunyiriri olwasooka nti, “Era mu mwaka ogwasooka ogwa Darius,” abadde agoberera ku kye yategeeza Danyeri ku ntandikwa y’ekyolesebwa, ekyatandika mu ssuula kkumi.

> Mu mwaka ogw’okusatu ogwa Cyrus kabaka wa Peresiya, ekigambo kyabikkulirwa eri Danyeri, erinnya lye lyayitibwa Belteshazzar; era ekigambo kyali kya mazima, naye ekiseera ekyateekebwawo kyali kiwanvu; era yategeera ekigambo, era n’ategeera ekyolesebwa. Danyeri 10:1.

Akabonero akakiikirira "ekiseera eky’enkomerero" kalimu ebifaananyi bibiri. "Ekiseera eky’enkomerero" eky’olunyiriri lw’obunnabbi lwa Musa kyali okuzaalibwa kwa Alooni, era oluvannyuma lw’emyaka esatu Musa n’azaalibwa. Alooni ne Musa bakiikirira obubonero obubiri bw’"ekiseera eky’enkomerero" mu byafaayo byabwe, era bafaananyiriza okuzaalibwa kwa Yokaana Omubatiza n’okuzaalibwa kwa Yesu emyezi mukaaga oluvannyuma. "Ekiseera eky’enkomerero" mu 1798 kyalambiddwa n’okuwambibwa kwa Papa wa Ruumi, eyaddirira n’afa mu buwambike mu 1799. Okuva ku "mwaka ogusooka ogwa Darayo Omumeedi" okutuuka ku "mwaka ogw’okusatu ogwa Kuulo, kabaka wa Pasiya"; Darayo ne Kuulo bakiikirira "ekiseera eky’enkomerero" mu 1989, kubanga bannabbi bonna boogera nnyo ku nnaku ez’enkomerero okusinga ku nnaku ze baabeeramu.

> Kale ebyo byonna byabagwawo okuba eby’okulabirako; era byawandiikibwa okutulabula ffe, abatuuseko enkomerero z'ensi. 1 Abakkolinso 10:11.

Darius ne Cyrus bakiikirira Ronald Reagan ne George Bush omukulu mu 1989. Bombi baali bapulezidenti mu mwaka ogwo. Olunyiriri olusooka olw’Essuula ey’ekkumi n’emu luteeka ekyolesebwa mu mwaka ogw’okusatu ogwa Cyrus, ekyo ekiikirira George Bush omukulu eyaddirira Reagan nga bwe Cyrus yaddirira Darius. Olunyiriri olw’ebiri lugamba nti bakabaka basatu banaayimirira ate ow’okuna aba mugagga nnyo okusinga bonna. “Ekiseera eky’enkomerero” ekyasembayo mu Essuula ey’ekkumi n’emu kitandika mu 1989, era kiraga nti oluvannyuma lwa George Bush omukulu bakabaka basatu banaayimirira, bwe kityo ne kilambulula bapulezidenti abasatu abaddirira Bush omukulu. Abo bakabaka basatu be ba Bill Clinton, George Bush omuto, Barak Obama; ate oluvannyuma omupulezidenti omugagga ennyo, Donald Trump, “mu maanyi ge” era “ng’ayita mu bugagga bwe anasitula bonna okulwanyisa obwakabaka bwa Bugereeki.”

Ekitundu eky’okusatu kireeta mu maaso Aleksanda Omukulu era kifaanaanyiriza omukulembeze ow’enkomerero w’Obumu bw’Amawanga, agattana n’Obwa Paapa mu nnaku ez’enkomerero, naye ng’Obwa Paapa bwe butuuka ku nkomerero yaabwo, naye naye atuuka ku nkomerero ye. Obumu bw’Amawanga bwe obwakabaka okw’omusanvu obukiikirirwa ng’abakabaka kkumi mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’omusanvu, era omukago gw’abakabaka abo kkumi gakkiriziganya okuwa obwakabaka bwaabwe obw’omusanvu eri ensolo ey’Obwa Paapa okumala essaawa emu mu bufaananyi.

> Era amayembe kkumi ge walaba be bakabaka kkumi, abatannafuna bwakabaka; naye banaafuna obuyinza ng’abakabaka okumala essaawa emu wamu n’ensolo. Bano balina omutima gumu, era banaawaayo obuyinza bwabwe n’amaanyi gaabwe eri ensolo. Bano balirwana n’Omwana gw’Endiga, n’Omwana gw’Endiga alibawangula; kubanga ye Mukama w’abaami, era Kabaka w’abakabaka; n’abo abali naye bayitiddwa, era balondebwa, era beesigwa. Okubikkulirwa 17:12-14.

Abakabaka abo ekkumi bakiikiriddwa mu nnyiriri ey’okusatu n’ey’okuna era n’ebyafaayo eby’okuyimuka n’okugwa kwa Alekisanda Omukulu eyatuukiriza ennyiriri ezo mu kyasa eky’okuna. Bugereeki bwe bwakabaka obusatu mu obunnabbi bwa Bayibuli era kye kifaananyi ky’ejjoka, ekitundu ekimu ku bisatu mu mukago ogw’ensatu ogw’ejjoka, ekisolo n’nnabbi ow’obulimba. Ku musaalaba obubaka nti "Kabaka w’Abayudaaya" bwawandiikibwa mu Oluwebbulayo, Olulatini n’Olugeleeki; nga bukiikirira Abayudaaya, Abarooma n’abalala abangi okuva mu mawanga amalala abaaliba mu Yerusaalemi ku Paska. Abagereeki bakiikirira ejjoka, Abarooma bakiikirira ekisolo, ate Abayudaaya be baali nnabbi ow’obulimba.

Ebirinyiriri ebisooka bina mu Essuula ey’ekkumi n’emu biraga enkomerero y’amaanyi g’omusota ag’ensi agakola obwenzi n’amaanyi g’obwa Papa, nga ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu kiggwa. Olunyiriri olw’okusatu n’olw’okuna bulambulula okusituka n’okugwa okw’enkomerero okw’okulabikibwa okwasembayo kw’amaanyi g’omusota ag’ensi. Ebirinyiriri bino biteekagana ku birinyiriri mukaaga eby’enkomerero ebiraga enkomerero y’ekisolo ekola obwenzi ne bakabaka b’ensi. Entandikwa n’enkomerero y’Essuula ey’ekkumi n’emu biraga ebyafaayo mwe abalabe ba Katonda batuukira ku nkomerero nga tewali ayamba. Ebirinyiriri ebisooka bina bwe bikkiriziganya ne birinyiriri mukaaga eby’enkomerero, mu ngeri eyo bitwala ekifaananyi ky’Ebiragiro Ekkumi, nga waliwo olubawo olw’ebiragiro bina eby’asooka n’olubawo olw’ebiragiro mukaaga ebyasigaddeko, era ne bikiikirira ekigezo ku nnamba kkumi.

Ennyiriri ennya ezasooka ziyimirira okutandikira okulaga enkomerero, era ne zinyweza obubaka ng’obutandikira ku ‘ekiseera ky’enkomerero’ mu 1989. Ennyiriri ezo ziyimirira ekiseera okuva mu 1989 okutuuka ku kuggalwaawo kw’ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu, bwe zityo ne ziteeka mu bufunze obubaka bw’enyiriri mukaaga ezisembayo, eziraga okweyongera kw’obumanyi okwabikkululwa mu 1989, era ne zitegeeza ebintu ebikwatagana n’okuggalwaawo kw’ekiseera ky’okugezesebwa kw’abantu.

Ebyawandiikibwa bino bituwa omusingi gw’obunnabbi ogutuyamba okutegeera nti okuva mu 1989 waagenda okubaawo omugatte gwa ba Pulezidenti munaana, nga ow’omunaana ali wa mu basanvu abaasooka; era bwe kityo ne kisibira wamu ekitundu ky’Ebyawandiikibwa n’ekyama ky’okuba nti ow’omunaana wa mu basanvu, ekintu ky’obunnabbi ekiba amazima agasaanira ekiseera mu nnaku ez’enkomerero.

Omulamwa ogusobola okutegeezebwa okuva mu bintundu bino kwe kuzikirizibwa okw’enkomerero kw’obuyinza bw’omuggwa obukola obwenzi n’omukazi omwenzi ow’e Ttuulo. Omukazi omwenzi akola obwenzi n’abassekabaka bonna b’ensi, naye nga bwe Bufalansa obw’edda bwafuuka omubereberye w’Ekkanisa Katoliki Clovis bwe yawaayo Nnamulondo ye eri Obwa Papa mu 496, bwe kityo era ekisolo ekyava mu nsi eky’Amerika ey’Obumu kijja kuba ky’okusooka mu bassekabaka okukola obwenzi n’omukazi omwenzi mu kiseera ky’etteeka lya Sande. Nga bwe kiri mu bintundu mukaaga eby’oku nkomerero, ebitundu bina ebyasooka bilambulula era binyweza amaanyi gasatu gonna ag’atwala ensi e Alamagedoni; naye omulamwa mu bitundu ebyasooka bina gwe buyinza bw’omuggwa, obuyimiriziddwa Bugereeki ne Aleksanda Omukulu.

Reagan yatandika omugendo gwa bapulezidenti munaana ogw’atuuse kati ku ow’enkomerero ku bo munaana. Omupulezidenti ow’omunaana aliteekawo ekifaananyi ky’ensolo era alikakamiza etteeka ery’okuwummula ku Sande mu United States, nga era alikwataganya endagaano emumufuula omukulembeze w’Amawanga Amagatte, era mu kiseera ekyo kennyini Amawanga Amagatte galyingira mu mukago ogw’ekkanisa n’eggwanga ogw’ensi yonna, nga beekweka mu linnya ly’okumalawo entalo ezikyeyongera ez’Obusiraamu obwa bannamaddala.

Okukyuka kwa United States, ekisolo ekivudde mu nsi mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’asatu, okuva okuba obwakabaka obw’omukaaga bw’obunnabbi bwa Bayibuli okutuuka okufuuka omutwe gw’obwakabaka obw’omusanvu bw’obunnabbi bwa Bayibuli, nga mu kiseera kimu okumaliriza omukago ogutali mu mateeka n’obwakabaka obw’omunaana bw’obunnabbi bwa Bayibuli, kulagibwa okuva ku olunyiriri olusooka olulaga 1989, okuyita mu bapulezidenti abatuusa ku tteeka lya Ssande mu United States, era amangwago ne kulambulula kabaka omuzira ayimirira. Oyo kabaka omuzira ye Trump, ng’addira obukulembeze ku Amawanga Amagatte, ge kaakano ali mu nkola y’okugimenyaamenya ng’ayetegekera okuteeka mu nkola ebiragiro bye.

## Olunyiriri olw'okubiri

Olunyiriri olw’okutaano okutuuka ku lw’omwenda luyimirira okwogerwako okusooka n’okunnyonnyola ku kimu ku kimu olutalo wakati w’abakabaka ab’obukiikakkono n’ab’obukiikaddyo, kino kye essuula lyonna lyesigamako ng’omusingi omukulu ogw’obunnabbi. Olunyiriri olw’okutaano luteekawo omulamwa gw’ekitundu kino.

> Era kabaka ow’amaserengeta aliba wa maanyi, era n’omu ku bakungu be aliba wa maanyi okumusinga, era anafuga; obufuzi bwe buliba obukulu nnyo. Danyeri 11:5.

Ptolemy I Soter ne Seleucus I Nicator bakiikiriddwa mu olunyiriri. Bombi baali eky’okuna ku “Diadochi” (kitegeeza omusika) b’obwakabaka bwa Alekisanda. Seleukosi ye “kabaka ow’amambuka” asooka mu ssuula kkumi n’emu, era nga bwe kikkirizibwa mu Roma ey’abapagani, Roma ey’epapa ne Roma ey’omu kiseera kino—Seleukosi yateekebwawo nga kabaka ow’amambuka ow’obunnabbi oluvannyuma lw’obuwanguzi busatu obukulu oba eby’ensonga eby’enkizo: okuddamu okufuga Babulooni mu 312 BC, Olutalo lwa Ipsus mu 301 BC, n’Olutalo lwa Corupedium mu 281 BC. Ebyo byawangula abalabe be abakulu, byagaziya obwakabaka bwe, era byanyweza obufuzi bwe mu kitundu.

Olunyiriri olw’okubiri lutandika nga lulambulula bakabaka ab’Obukiikakkono n’Amaserengeta, nga lubateekawo enjawulo okuva mu basikira abalala bonna (Diadochi) b’obwakabaka bwa Aleksanda obwagabanyizibwamu. Era lutandika nga lulaga nti kabaka ow’Obukiikakkono afuna obuyinza bwokka oluvannyuma lw’obuwanguzi busatu. Oluvannyuma, mu byafaayo by’entalo z’okulwanirira obufuzi ebyagolokoka oluvannyuma lw’okufa kwa Aleksanda, mu nnyiriri mukaaga okutuuka ku mwenda, londa ekiseera ekiggwa n’okutemberezebwa ku ntebe kwa kabaka ow’Obukiikakkono olw’awanguddwa kabaka ow’Amaserengeta. Kino kye kisooka ku mirundi esatu mu mutwe ogw’ekkumi n’emu kabaka ow’Amaserengeta gy’awangulira kabaka ow’Obukiikakkono. Emirundi esatu egyo giwa obujulizi busatu obuli munda mu mutwe guno, obukakasa bulungi ebimanyiriro ebyalaga entambula y’ebyafaayo egitwala okutuuka mu kuwanguza kwa kabaka ow’Amaserengeta ku kabaka ow’Obukiikakkono.

> Era kabaka w’amaserengeta aliba n’amaanyi, era n’omulangira omu ku balangira be; naye oyo alifuna amaanyi okumusinga, era alifuga; obufuzi bwe bujja kuba bunene nnyo. Era mu nkomerero y’emyaka baligatta wamu; kubanga muwala wa kabaka w’amaserengeta alijja eri kabaka w’obukiika obwa kkono okukola endagaano; naye tajja kuuma amaanyi g’omukono, era naye tajja kuyimirira, newaakubadde omukono gwe; naye alijja kuweebwayo, n’abo abaamuleeta, n’oyo eyamuzala, n’oyo eyamunyweza mu biro bino. Naye okuva ku mutabi gw’emmizi gye aliyimirira omu mu kifo kye; alijja n’eggye, era alyingira mu kigo kya kabaka w’obukiika obwa kkono, n’abalwanyisa, era n’abawangula. Era alitwala e Misiri bakatonda baabwe ng’ebyeminyago, wamu n’abalangira baabwe, n’ebintu byabwe eby’omuwendo eby’efeza n’ezaabu; era alimala emyaka mingi okusinga kabaka w’obukiika obwa kkono. Awo kabaka w’amaserengeta aliyingira mu bwakabaka bwe, era alidda mu nsi ye. Danyeri 11:5-9.

Okutuukirizibwa okw’ebyafaayo kw’eminnyiriri kuweereza ng’ekifaananyi ekirabirwako eky’okutuukirizibwa okw’obunnabbi kw’emiaka 1,260 egy’obufuzi bwa Papa, ng’ebyo byalambikibwa mu minnyiriri 31 okutuuka ku 40, era ne kuweereza ng’ekifaananyi ky’obunnabbi eky’okutuukirizibwa kw’olunyiriri 11, olwasooka okutuukirizibwa mu 217 BC ku Lutalo lwa Raphia. Abo bajulizi basatu balaga obubonero bw’Olutalo lwa Yukureini, mwe Putin, kabaka ow’enkomerero ow’amaserengeta, anaawangula ku magye ge bakozesa mu kifo kya kabaka ow’obukiikakkono owa Papa.

Omulamwa gw’olunyiriri olw’okubiri lw’ebyafaayo eby’obunnabbi kwe kulaga engeri ekiwundu ekitta gye kyatuusibwa ku bwa Papa mu 1798, nga kiragiddwa mu emitundu egy’okutaano okutuuka ku mwenda n’olutalo lwa Raphia oluli mu mutundu ogw’ekkumi n’emu. Kabaka w’amaserengeta, ye Misiri, ye obuyinza bw’eddiragoni.

> Omwana w’omuntu, teeka amaaso go ku Farawo kabaka w’e Misiri, yogerera obunnabbi ku ye ne ku Misiri yonna: yogera, ogambe nti, Bw’ati ayogera Mukama Katonda; Laba, ndi ku ggwe, Farawo kabaka w’e Misiri, ensolo ennene ey’omu mazzi ekiri wakati mu migga gye, ey’agambye nti, Omugga gwange gwange, era nze nnagukolera olwange. Ezekyeri 29:2, 3.

Ebyokulabirako ebisatu ebiraga kabaka w’amaserengeta ng’awangula kabaka w’obukiikakkono mu essuula kkumi n’emu bikwatagana wamu okulaga okugwa okwasembayo kwa kabaka w’obukiikakkono mu olunyiriri lw’amakumi ana mu ttaano.

> Era alisimba weema z’amayumba ge wakati w’amayanja ne ku lusozi olutukuvu olw’ekitiibwa; naye alituuka ku nkomerero ye, so tewaliba n’amuyamba. Danyeri 11:45.

Waliwo ennyiriri ssatu mu ssuula kkumi n’emu eziraga kabaka w’obukiikaddyo ng’awangula kabaka w’obukiikakkono, naye bwe kabaka w’obukiikakkono atuuka ku nkomerero ye nga tewali amuyamba, tekirabika bulungi. Wabula ekitabo ky’Okubikkulirwa kiraga nti amaanyi g’omusota ge gamusuula wansi nga galya ennyama ye era ne gamyokya n’omuliro. Bwe tumanya amaanyi g’omusota nga bwe galagiddwa mu Okubikkulirwa, tulaba abakabaka abategeerekeka okuba mu maanyi g’omusota era nga bakola nga kabaka w’obukiikaddyo, abagenda okuzikiriza kabaka w’obukiikakkono mu olunyiriri lwa amakumi ana mu ttaano. Waliwo abajulizi basatu ab’obutereevu mu ssuula, bonna nga bawa obujulizi ku kutuukirizibwa okutuukirivu ddala nga bwe kulabikiddwa mu kukwatagana kw’ebitabo bya Danyeri n’Okubikkulirwa.

Kabaka w’omu Bukiikakkono ow’obupapa ow’omulembe guno atuuka ku nkomerero ye ng’atewali amuyamba mu olunyiriri amakumi ana mu ttaano, era Ekitabo ky’Okubikkulirwa kiraga engeri obuyinza bwa Papa bwe bukoma mu mikono gy’obuyinza bw’eddagoni.

> N'amayembe ekkumi ge walaba ku nsolo, gano galikyawa omukazi omumalaaya, era galimuzikiriza ne gamwambula, ne galirya ennyama ze, ne gamuyokya n'omuliro. Kubanga Katonda yateeka mu mitima gyabwe okutuukiriza okwagala kwe, era n'okukkanya, n'okuwa ensolo obwakabaka bwabwe, okutuusa ebigambo bya Katonda lwe binaatuukirizibwa. Okubikkulirwa 17:16, 17.

Abakabaka kkumi bateekako omuliro ku kabaka w’obwa Paapa ow’e Mmambuka era balya ennyama ye. Abakabaka b’ennaku ez’enkomerero be obuyinza bw’omusota.

> Bakabaka, abakulembeze, n’abagavana beeteekeko akabonero ka Anti-Kristo, era balagibwa ng’ejjoka eddene erigenda okulwana n’abatukuvu—abo abakwatanga amateeka ga Katonda era abalina obukkiriza bwa Yesu. Mu bukyayi bwabwe eri abantu ba Katonda, beeraga nga nabo balina omusango ogw’okulondawo Balaba mu kifo kya Kristo. Testimonies to Ministers, 38.

Bakabaka kkumi be obuyinza bw’omusota omukulu, era obukiikirirwa n’obwakabaka bwa Bugereeki ne Alekisanda. Bakabaka abo be bakabaka b’obukiikaddyo, kubanga bakiikirirwa Falaawo, kabaka wa Misiri. Balirya ennyama ye, kubanga nabo be “embwa” ez’obunnabbi, omuwandiisi wa Zabuli aziyita “olukiiko lw’ababi.”

> Kubanga embwa zinzingiridde; ekibiina ky’abo abakola ebibi kyanzingiza; baamfumita emikono gyange n’ebigere byange. Nsobola okubala amagumba gange gonna; bantunuulira ne bantunuulira nnyo. Bagabana engoye zange wakati waabwe, era ne basuula eddoboozi ku kyambalo kyange. Zabbuli 22:16-18.

Mu olunyiriri lw’amakumi ana mu ttaano, obwa Paapa buyitibwa Kabaka w’obukiikakkono, era obwa Paapa buyimiririddwa Yezeberi mu kkanisa e Tiyatira.

> Naye kyennina ku ggwe ebimu, kubanga okkiriza oyo omukazi Yezeberi, eyeeyita nnabbi omukazi, okuyigiriza n’okukyamiza abaddu bange okukola obwenzi, n’okulya ebiweereddwayo eri ebifaananyi. Era nammuwa ebbanga alyoke yeenenye obwenzi bwe; naye teyeenenya. Laba, ndimusuula ku kitanda, n’abo abakola obwenzi naye ndibasuula mu kubonaabona okunene, wabula bwe beenenya ebikolwa byabwe. Okubikkulirwa 2:20-22.

Omusango gwa Jezebel gutuukirizibwa nga embwa zimulya.

> Era ne ku Yezebali Mukama yayogera ng'agamba nti, Embwa zijja kulya Yezebali ku bbugwe wa Yezireeri. 1 Bassekabaka 21:23.

Embwa ze Loma ey’obupagani, obuyinza bw’ejjoka, kubanga Loma ey’obupagani ye yabamba Kristo ku musalaba.

> Mu kubonyaabonyezebwa kwa Kristo ku musaalaba obunnabbi bwatuukirira. Emitwalo gy’emyaka emabega nga tannasibitibwa ku musaalaba, Omulokozi yali alagudde dda engeri gy’anaakwatibwamu. Yagamba nti, "Embwa zinsikidde; olukiiko lw’ababi lunsirisise; baantimba emikono gyange n’ebigere byange. Nnyinza okubala amagumba gange gonna; bantunuulira, banzirira amaaso. Bagabana engoye zange wakati wabwe, era ku kyambadde kyange basuula ebibalo." Zabuli 22:16-18. Obunnabbi obukwata ku ngoye ze bwatuukirizibwa nga tewali kuteesa newankubadde kwetabangamu okuva eri mikwano oba abalabe b’Oyo eyasibitibwa. Abaserikale abaamussa ku musaalaba be baaziweereddwa engoye ze. Kristo yawulira okuwakana kw’abasajja nga bagabana engoye ezo wakati wabwe. Ekanzu ye yali elukiddwa mu luzi lumu okuva ku ntikko okutuuka wansi, nga teriko ntungo yonna, ne bagamba nti, "Tetugitayule, wabula tusuule ebibalo ku yo tulabe eribeera ya ani." The Desire of Ages, 746.

Abakabaka kkumi, abali embwa, era be olukiiko lw’ababi, era be Buyonaani ne Misiri, nabo balimwokya omulaya n’omuliro.

> Era omuwala w'omukabona yenna, bw'aneeyonoona ng'afuuka malaaya, aba ayonoona kitaawe; anaayokebwa n'omuliro. Leviticus 21:9.

Abakabaka kkumi bawokya omulaya n’omuliro kubanga yeeyita kabonakazi naye mulaya.

> Awo olulituuka ku lunaku olwo nti Ttuulo alibulirwa emyaka nsanvu, ng’ennaku ez’obwakabaka bwa kabaka omu bwe ziri: era emyaka ensanvu bwe giriggwaako, Ttuulo aliyimba ng’omwenzi. Kwata ennanga, oyite mu kibuga, ggwe omwenzi eyabulirwa; koona obulungi, yimba ennyimba nnyingi, olyoke ojjukirwe. Awo olulituuka emyaka ensanvu bwe giriggwaako nti Mukama alikyalira Ttuulo, era alidda eri empeera ye, era alyenda n’obwakabaka bwonna obw’omu nsi ku maaso g’ensi. Isaaya 23:15–17.

Mu minnyiriri etaano okutuuka ku mwenda, n’eminnyiriri amakumi asatu mu gumu okutuuka ku amakumi ana, tufunamu obujulirwa nti obuyinza bwa Papa bugenda okutuuka ku nkomerero mu mikono gy’obuyinza bw’ejjoka. Ensonga eno eri mu kutuukirizibwa kakati mu lutalo mu Yukureini. Obujulirwa busatu buno bututegeeza nti, bwe kabaka w’obukiikakkono anatuuka ku nkomerero nga tewali amuyamba mu nnyiriri amakumi ana mu ttaano, ejjoka lijja kulya ennyama ye era lijja okumwotya omuliro. Okusinziira ku bujulirwa busatu buno, ensibuko y’ekikolwa ky’ejjoka erijja okubeeramu endagaano eyamenyebwa.

Mu lunyiriri olw’okutaano okutuuka ku olw’omwenda, olutalo lwa Siriya olw’okubiri lwaggwa n’endagaano mu 253 BC. Olutalo lwatandika mu 260 BC, era nga wayiseewo emyaka musanvu mu Lutalo lwa Siriya olw’okubiri, wakolebwa endagaano y’emirembe ng’ekyakozesebwa bwe kyali kabaka ow’obukiikaddyo okuwa kabaka ow’obukiikakkono muwala we, alyoke amuwase, era emirembe lireetebwe mu mukago ogw’obufumbo. Awo emyaka musanvu oluvannyuma lw’obufumbo, mu 246 BC, kabaka ow’obukiikakkono n’asazaamu omugole ow’obukiikaddyo, n’amuzza mu kifo kye omukyala we ow’olubereberye gwe yali asazewo bwe yawasa omumbejja w’e Misiri. Ensonga eyavaako kabaka ow’obukiikaddyo okutabaaza obwakabaka obw’obukiikakkono n’okukwata kabaka waabwo, yali endagaano eyamenyebwa.

Endagaano eyamenyebwa eyo yafaananyiriza Endagaano eya Tolentino eyamenyeka mu 1797, eyawa Napoleon ekisindika okutwala Papa mu busibe mu 1798, nga bwe yakola Ptolemy eri Seleucus mu 246 BC. Bwe yaddayo Ptolemy III e Misiri ng’ava mu buwanguzi bwe ku Bwakabaka bwa Seleucid obwa mu Bukiikakkono obwa Seleucus II, yaleetayo obugagga bungi nnyo, okutuusa Abamisiri ne bamuwa eriittulo “Euergetes” (litegeeza “Omugabi”) olw’okubazzaawo “bakatonda baabwe abaatwalibwa mu busibe” oluvannyuma lw’emyaka mingi.

> Naye okuva ku mutabi oguva mu mizi gye walijja omu, aliyimirira mu kifo kye; alijja n’eggye, n’ayingira mu kigo kya kabaka w’amambuka, n’alwanyisa ku bo, n’aabawangula. Era anaatwala mu busibe e Misiri bakatonda baabwe, awamu n’abakungu baabwe, ne bibya byabwe eby’omuwendo eby’effeeza n’eby’azaabu; era anaabeerawo emyaka mingi okusinga kabaka w’amambuka. Danyeri 11:7, 8.

Mu 1798, Napoleon bwe yakwata Papa n’amusiba, yannyaga eby’obugagga bya Vatikaani n’abitwala e Bufalansa, nga bwe kyafaananyizibwa Ptolemy III, eyatwala eby’obugagga era n’atwala ne Seleucus II e Misiri, we Seleucus II yagwa ku mbalaasi n’afa. Kino kyafaananyiriza Napoleon ng’aggyawo obwa-Papa ku nsolo mu 1798, era n’okufa kwa Papa mu 1799. Obwa-Papa mu Kubikkulirwa ekkumi n’omusanvu ye mukazi ayebagala ku nsolo, era okuwangulibwa kwa Seleucus, okusibwa kwe, n’okufa kwe okwamuddirira ng’agudde ku mbalaasi, bifaananyiriza Napoleon ng’aggyawo obuyinza obw’obufuzi obw’ensi obw’obwa-Papa (obukiikirirwa ng’ensolo mu Kubikkulirwa ekkumi n’omusanvu).

> Awo n’atwala mu Mwoyo mu ddungu: ne ndaba omukazi ng’atudde ku nsolo ensunsuzi, ejjudde amannya ag’okutukana, erina emitwe musanvu n’empondo kkumi. ... Era malayika n’aŋŋamba nti, Lwaki weewuunya? Naawe ndikutegeeza ekyama eky’omukazi, n’ey’ensolo emutikka, erina emitwe musanvu n’empondo kkumi. ... Era omukazi gwe walaba ye kibuga ekyo ekikulu, ekifuga abakabaka b’ensi. Okubikkulirwa 17:3, 7, 18.

Ekitundu eky’okutaano okutuuka ku eky’omwenda kimanyisa entalo eziri wakati wa kabaka w’Obukiikakkono ne kabaka w’Obukiikaddyo mu essuula ey’ekkumi n’emu. Ekitundu eky’okutaano kiwa obukakafu obusibira Loma okutegeerekeka ng’oyo kabaka w’Obukiikakkono, kubanga kiraga nti kabaka w’Obukiikakkono ajja kuwangula ebitundu ebisatu eby’ensi nga tannaba kufuga mu buyinza obusinga. Ebitundu bino bitaddewo enteekateeka y’obunnabbi eraga ekiseera kabaka w’Obukiikakkono lw’afugamu naye n’aggwaawo. Kino kye kisinziiro era n’obusuubize bw’essuula ey’ekkumi n’emu. Omulamwa gw’olunyiriri luno kwe kiwundu ekitta ekya kabaka w’Obukiikakkono ow’obwa Papa, oba nga bwe kigambibwa mu kitundu eky’amakumi ana mu ttaano, “ajja kuggwawo, nga tewali amuyamba.” Amazima gano ge mazima ag’omu kiseera mu nnaku ez’enkomerero.

Tujja okugenda mu maaso mu kiwandiiko ekiddako.

Back to Articles