Article

# Ekitabo kya Danyeri - Ennamba kkumi na mwenda

Ekitegeeza eky'obunnabbi eky'ekigambo 'ssaawa' mu Kitabo kya Danyeri

Author

Jeff Pippenger

Published

December 14, 2023

Formats

PDF
Word

Ekigambo “essaawa” ekisangibwa mu Byawandiikibwa eby’Endagaano Enkadde kyokka mu kitabo kya Danyeri, bulijjo kigattibwa n’ekika kyonna ky’okusala omusango. Mu essuula ey’okusatu kikiikirira etteeka lya Sande, nga okuteeka essira ku kabonero akulabirwako Shadraki, Mesaki ne Abeduneego.

Mu ssuula ey’okuna kiyimirira okutuuka kw’okulabula kw’obubaka bw’omumalaika ow’olubereberye mu mwaka gwa 1798. Bwe kikozeseddwa omulundi ogw’okubiri mu ssuula ey’okuna, kyayimirira okuggulibwawo kw’omusango ogw’okunonyereza nga 22 Octoba 1844. Mu ssuula ey’okuna, enkozesa ebbiri z’ekigambo ‘essaawa’ ziyimirira ebyafaayo by’obubaka bw’omumalaika ow’olubereberye n’ow’okubiri okuva mu 1798 okutuuka mu 1844. Ebyafaayo ebyo bye byafaayo by’okudduuma musanvu kw’enkuba mu Kubikkulirwa essuula 10. Okudduuma musanvu kw’enkuba kuyimirizibwa olw’enkozesa emirundi ebiri ey’ekigambo ‘essaawa’ mu ssuula ey’okuna, era bwe kityo kuyimirira n’ebyafaayo by’omumalaika owa ssatu okuva mu 1989 okutuuka ku tteeka lya Sande erijja mu bbanga ttono.

Mu essuula ettaano, ekigambo ‘ssaawa’ era kiyimirira etteeka erya Sande, naye essira liri ku nkomerero y’obwakabaka obwa mukaaga mu obunnabbi bwa Bayibuli, United States, nga bwe kifaananyizibwa enkomerero y’obwakabaka obwasooka mu obunnabbi bwa Bayibuli, Babulooni. Mu essuula esatu, essira lyali ku kabonero mu ssaani y’omuliro, naye mu essuula ettaano essira liri ku kugwa kwa Belshazzar n’okusala omusango okumukwatako okw’enjawulo, newaakubadde mu nkomerero Daniyeri ayingira mu mboozi ng’ayimirira akabonero.

Ku tteeka lya Ssande, "essawa" ey’okutukuza kwa Nebuchadnezzar n’okufa kwa Belshazzar biyimiririrwa. "Essawa" eyayimiririrwa ng’okuggulawo omusango mu ssuula ey’okuna eraga okuggulawo omusango ogw’enoonya nga October 22, 1844, era eraga n’okuggulawo omusango ogutuukirizibwa ku tteeka lya Ssande. Oba okuggulawo ebitabo by’omusango mu yeekaalu ey’eggulu nga October 22, 1844, oba okutandika kw’omusango gwa Katonda oguleetebwa ku abo abagaanye obulokozi, mu kutandika kw’omusango ogutuukirizibwa ku tteeka lya Ssande, okulabula ku buli omu ku misango egyo egiri okusembera kuyimiririrwa mu Daniel essuula ey’okuna olw’okukozesebwa okusooka kw’ekigambo "essawa," ate okutandika ddala kw’omu ku bika byombi by’omusango kuyimiririrwa olw’okukozesebwa okw’okubiri kw’ekigambo "essawa" mu ssuula ey’okuna.

Mu nsengeka y’ennimi, ekigambo “essaawa” nga Danyeri bw’akikozesa kituumibwa “polysemy”. “Polysemy” kitegeeza ekigambo ekirina amategeeza mangi agayinza okukung’anizibwa wansi w’omutwe gumu. Emirundi etaano Danyeri mwe akozesa ekigambo “essaawa”, byonna bikwata ku kusalira omusango, naye buli mu byo ayogera ku njuyi ez’enjawulo ez’okusalira omusango kwa Katonda, oba okw’okusasula, kwe bayita okusalira omusango okussa mu nkola, oba okusalira omusango okunonyerezebwako kwa Katonda mwe asalawo ani anaalokolebwa oba ataalokolebwa. Woba nga kwe kusalira omusango okunonyerezebwako okw’atandika nga 22 Ogw’ekkumi, 1844, oba okusalira omusango okussa mu nkola okutandika ku tteeka lya Sande eriri kumpi okutuuka, byombi bigendera mumaaso mu ngeri ey’eyongera. Okusalira omusango kwa Katonda okw’okusasula, oba okw’okussa mu nkola, kutandika ku tteeka lya Sande era ne kweyongera obungi n’obuzito, ne kumaliriza ku kuggalwawo kw’ebbanga ery’okugezesa abantu n’ebikolimo omusanvu eby’oluvannyuma.

Danyeri essuula ey’okutaano ekozesa ekigambo "sawa" okulaga okusala omusango kwa Katonda okussa mu nkola, nga kulabikira mu kufa kwa Belshazzar, n’enkomerero y’eggwanga lye yafuganga.

> Mu ssaawa eyo nyini ne zivaayo engalo z’omukono gw’omuntu, ne ziwandiika mu maaso g’ekikondo ky’ettabaaza ku kisasi ky’olubajja mu lubiri lwa kabaka; ne kabaka n’alaba ekitundu ky’omukono oguwandiika. Danyeri 5:5.

Okutuukirizibwa kw’okusala omusango kutandika ku etteeka lya Ssande, era ekyo kikiririrwa ne mu kutukuza kwa Nebukadduneeza ekifaananyi ekya zaabu, naye "essaawa" eyo eyogerako ennyo ku kulokolebwa kw’abantu ba Katonda mu kiseera eky’ekizibu ekinene ekireetebwa ku etteeka lya Ssande. Okutuukirizibwa kw’okusala omusango ku mwenzi w’e Ttuulo, era n’a ku Amawanga Amagatte g’Amerika, kutandika ku etteeka lya Ssande, kwe "essaawa" ey’akabonero k’okusala omusango mu kitabo kya Danyeri.

> Era ne mpulira eddoboozi eddala okuva mu ggulu nga ligamba nti, Muvemo, abantu bange, mulemenga okwetaba mu bibi bye, era mulemenga okufuna ku bibonerezo bye. Kubanga ebibi bye bituuse okutuuka mu ggulu, era Katonda ajjukidde eby’obujeemu bye. Mumusasule nga bw’abasasudde mmwe, era mumudize emirundi ebiri ng’okukola kwe bwe kuli; mu kikopo kye yajjuzizza, mujjuze mumuwe emirundi ebiri. Nga bwe yeekulumbazza era n’abeerera mu buggagga, bwe bumu mumuwe okubonaabona n’ennaku; kubanga agamba mu mutima gwe nti, Ntuula nga nnabagereka, so si mwandu, era siriraba nnaku. Ky’ensonga lwaki ebibonerezo bye bijja mu lunaku lumu: okufa, okukungubaga, n’enjala; era anaayokebwa ddala mu muliro; kubanga wa maanyi nnyo Mukama Katonda amusalira omusango. Era bakabaka b’ensi, abaakola naye obwenzi era abaabereera naye mu buggagga, bajjakumulirira era bakungubage ku lulwe, bwe balaba omukka ogw’okwokebwa kwe, nga bayimiridde wala olw’entiisa ey’okubonaabona kwe, nga bagamba nti, Zinsanze, zinsanze, ekibuga ekyo ekikulu Babulooni, ekibuga eky’amaanyi! kubanga mu ssaawa emu okusalirwa kwo omusango kutuuse.

Eteeka erya Sande mu Amerika, eryo ly’entandikwa y’okutuukirizibwa kw’omusango era liyeyongera buvuddemu, litandika mu “essaawa” abaana ba Katonda abakyali mu Babulooni lwe bayitibwa okuvaamu olw’ekibendera. Ye “essaawa” omusango gutuuka ku “ekibuga ekyo ekinene, Babulooni.” Omusango gwe, oguyimirizibwa ekigambo “essaawa,” gukwata ku kiseera we endiga za Katonda endala ziyitibwa okuva mu Babulooni.

> Era ku lunaku olwo walibaawo omuzi gwa Yese, oguliyimirira ng’ekibendera eky’abantu; amawanga galigunoonya, era okuwummula kwe kuliba kwa kitiibwa. Era kijja okuba nti ku lunaku olwo Mukama aliddayo okunyonnyola omukono gwe omulundi ogw’okubiri okununula abasigaddewo mu bantu be okuva e Asuliya, n’e Misiri, ne e Pathrosi, ne e Kuusi, ne e Elamu, ne e Sinayiri, ne e Hamasi, ne okuva ku bizinga eby’ennyanja. Era aliyimusa ekibendera eri amawanga, era anaakuŋŋaanya abasuulibwa b’e Isirayiri, n’akuŋŋaanya wamu abasaasaanyizibwa ba Yuda okuva mu njuyi ennya z’ensi. Isaaya 11:10-12.

Mukama yayita abantu okuva e Babulooni mu kutambuza kwa Malayika asooka mu 1844, ate obubaka bwa Malayika ow'okubiri ogwo mu byafaayo bujja kuddamu mu nnaku ez'enkomerero, bwe 'Mukama alongera nate omulundi ogw'okubiri okununula abaasigalira abantu be.' Abaasigalira abantu be b'ayita 'nate' okuvaayo, si bo 'akabonero,' kubanga 'akabonero' ye 'omuzi gwa Yese,' ayimirira ng' 'akabonero' gwe 'b'amawanga banoonya.' Olw'omulundi ogw'okubiri, Katonda ajja okuyita amawanga okuva e Babulooni.

Ajjakukikola okusooka n'okukuŋŋaanya "abagobeddwa ba Isirayiri," aba "abasaasaanyizibwa ba Yuda," era abajja "okuva mu njuyi ennya z'ensi," bwe banaakuŋŋaanyizibwa wamu ku nkomerero y'ennaku ssatu n'ekitundu ez'okugalamira nga bafudde mu kkubo ky'Okubikkulirwa omutwe ogw'ekkumi n'emu, ekiyita mu kiwonvu kya Ezekyeri eky'amagumba agafu n'agakalu.

"‘Ssaawa’ lwe ‘okusalira omusango okw’okutuukiriza’ kw’atandikira ku ‘Babulooni’ ekyo ‘ekibuga ek’amaanyi,’ yeeyo ‘ssaawa’ ey’ ‘enkankano ennene’ eya Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu. Okusalira omusango okw’okutuukiriza kwa Katonda kutandika mu ‘ssaawa’ eyo, kubanga mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu waliwo abantu enkumi musanvu abaattibwa mu ‘ssaawa’ ey’enkankano. Enkumi musanvu ezo zaayimiririzibwa ‘abasajja ab’amaanyi ennyo’ ba Nebuchadnezzar, abaafa nga basuula Shadrach, Meshach ne Abednego mu ttanu ly’omuliro eryayokebwa ‘emirundi musanvu’ okusinga obulijjo. Mu Nkyukakyuka y’e Bufalansa ‘enkumi musanvu’ zaayimiririzanga ab’obwakabaka b’e Bufalansa, oba abasajja bayo ab’amaanyi. Si Belshazzar yekka yattibwa mu ssuula etaano, naye n’eggye lye lyazikirizibwa. ‘Ssaawa’ y’etteeka lya Sande etandika okutulugunyizibwa okuyimiririzibwa abantu ba Katonda nga basuulibwa mu ttanu ly’omuliro, naye era eba akabonero akatandikirawo okw’okusalira omusango okw’okutuukiriza kwa Katonda ku kibuga ekikulu Babulooni."

Era ye "ssaawa" ey’ekikankano ekinene ekyogerwako mu Okubikkulirwa essuula ey’ekkumi n’emu, nga mu kiseera ekyo amagumba ag’aali gafudde, ensolo eva mu buziba obutakoma gy’eyatta mu luguudo, gaayimusibwa ne gatwalibwa mu ggulu ng’ekibendera. Era eyo yennyini "ssaawa" mwe waavugibwa ekkondeere ery’omusanvu, eryo erya "Wee" ey’okusatu. Ekkondeere ery’omusanvu kye "Wee" ey’okusatu, era ekigendererwa ky’ekkondeere eryo ery’enkomerero si kuleetera kusalirwa omusango bokka abo abawaliriza okusinza ku Ssande, naye era okusunguwaza amawanga. "Wee" ey’okusatu, ekkondeere ery’omusanvu, n’okusunguwazibwa kw’amawanga, byonna obubonero ebiyogera ku mulimu gw’obunnabbi gw’Obuyisiramu, era byonna bissiddwa mu "ssaawa" ey’ekikankano ekinene.

> Ne bawulira eddoboozi eddene okuva mu ggulu libagamba nti, Mujje wano waggulu. Ne bayambuka mu ggulu ku kire; era abalabe baabwe ne babalaba. Era mu ssaawa eyo yennyini ne wabaawo musisi omunene, n'ekitundu eky'ekkumi eky'ekibuga ne kigwa, era mu musisi abantu enkumi musanvu ne battibwa; abo abasigalawo ne batya nnyo, ne bawa ekitiibwa eri Katonda ow'eggulu. Kibonoobono eky'okubiri kiweddewo; era, laba, eky'okusatu kijja mangu. Era malayika ow'omusanvu n'afuuyira ekkondeere; ne wabaawo amaloboozi amanene mu ggulu nga agamba nti, Obwakabaka bw'ensi zino bufuuse obwakabaka bwa Mukama waffe ne bwa Kristo we; era alifuga emirembe n'emirembe. Era abakadde amakumi abiri mu bana abaatuula mu maaso ga Katonda ku ntebe zaabwe ne bagwa amaaso gaabwe wansi, ne basinza Katonda, nga boogera nti, Tukwebaza, Ai Mukama Katonda Omuyinza w'ebyonna, oliwo, eyaliwo, era ojja; kubanga otutte obuyinza bwo obukulu, era ofugidde. Era amawanga ne asunguwala, n'obusungu bwo buzze, n'ekiseera ky'abafu eky'okusalirwako omusango, era owa empeera abaddu bo bannabbi, n'abatukuvu, n'abo abatya erinnya lyo, abatono n'abakulu; era ozikirize abo abazikiriza ensi. Okubikkulirwa 11:12-18.

Amafupa agafu ga Ezeekyeri galinnya ‘waggulu mu ggulu mu kire; era abalabe baabwe’ balaba ‘bo’ mu ‘ssaawa’ lwe ebivuga bya Nebukadduneeza bitandika okukuba, ate malaya wa Ttuulo atandika okuyimba, era Isiraeri omujeemu atandika okuzina. Isiraeri omujeemu akiikirira nnabbi w’obulimba, kabaka Nebukadduneeza ye jjoka, ate malaya wa Ttuulo ye ensolo. Okuzina kulabiriziddwa ku banabbi ba Bbaali n’abanabbi b’ekibira mu ebyafaayo bya Eriya. Kwalabirizibwako era mu kuzina kwa Saloomi, muwala wa Kerodiya. Bbaali ye katonda w’obulimba omusajja, ate Astaroti (banabbi b’ekibira) ye katonda omukazi. Wamu bakiikirira okuggatta kwa ekkanisa (omukazi) ne gavumenti (omusajja). Wamu bakiikirira nnabbi w’obulimba w’Amerika. Saloomi alaga nti nnabbi w’obulimba ye muwala wa Loma, nga ekifaananyi kye kwe kuggatta kwa ekkanisa ne gavumenti mu Amerika.

> Olw’ekyo mu kiseera ekyo Abakaludaaya abamu ne basembera, ne balumiriza Abayudaaya. Ne boogera ne bagamba kabaka Nebukadduneeza nti, Ee kabaka, obeere mulamu emirembe gyonna. Ggwe, ee kabaka, ofulumizza etteeka nti buli muntu anaawulira eddoboozi ly’amakondeere, n’endere, n’ennanga, n’essakibati, n’episaluteri, ne ddulasimera, n’ebivuga eby’enjawulo byonna, anaagwa wansi asinze ekifaananyi eky’azaabu: era atagwa wansi n’asinza, ateekwa okusuulibwa wakati mu nnuuniro ly’omuliro ogwaka nnyo. Waliwo Abayudaaya abamu b’otadde okulabirira emirimu egy’essaaza erya Babulooni, Shadrach, Meshach, ne Abednego; abantu bano, ee kabaka, tebakussaako kitiibwa: tebawereza bakatonda bo, so tebasinza ekifaananyi eky’azaabu kye wassaawo. Danyeri 3:8-12.

Mu "essaawa" eyo, abalabe ba Sadiraki, Mesaki ne Abeduneego baalaba nti bagaanye akabonero k'ekisolo, era ne baasaba kabaka atuukirize ekibonerezo ekirambikiddwa. Mu "essaawa" eyo, etteeka lya Ssande, okukankana okulumba ekisolo ekiva mu nsi (ekikankano ky'ensi), obusungu n'ekiruyi kya Nebukadduneeza bubikkulibwa.

> Awo Nebukadduneeza, ng’ali mu busungu n’ekiruyi, n’alagira baleete Sadraki, Meesaki, ne Abeduneego. Awo ne baleeta abo abasajja mu maaso ga kabaka. Danyeri 3:13.

Okutulugunyizibwa okukolebwa ku bajulizi ba Katonda ababiri (Saduraki, Mesaki ne Abeduneego), kukolebwa nga bwe bagaana okufukamira, oba nga bwe kibalambulula mu Kubikkulirwa ekitundu eky'ekkumi n'emu—bayimirira ku bigere byabwe.

> Awo oluvannyuma lw’ennaku ssatu n’ekitundu, Omwoyo ogw’obulamu okuva eri Katonda ne gubayingiramu, ne bayimirira ku bigere byabwe; n’entiisa ennene n’egwa ku abo abaabalabanga. Ne bawulira eddoboozi eddene okuva mu ggulu libagamba nti, Mujje wano waggulu. Ne bambuka mu ggulu mu kire; n’abalabe baabwe ne babalaba. Okubikkulirwa 11:11, 12.

Nga bagaana okukutama, bayimirira ku bigere byabwe ng’eggye ery’amaanyi erya Ezekyeri. Bayimirira bwe bafuna ne bulyoka babuulira obubaka bw’akasiggo obuwakanya okuzimbibwa kw’okwegatta kwa kkanisa ne gavumenti mu United States, ne bulabula ku tteeka lya Sande eriri kumpi okujja, era ne bulambika nti okusalira omusango ogw’okuddiza kwa Katonda wali kumpi okutuukirizibwa mu Islamu ogw’Ekikaba eky’okusatu. Obubaka bw’Okukaaba kw’ettumbi buyimiririrwa mu "kyama" ekyabikkulirwa Daniyeri mu essuula ey’okubiri, era abantu ba Katonda abe’nkomerero bwe batereera mu "mazima" ago, tebayinza era tebagenda kunyeganyezebwa olw’okunyeganyega kw’ensi okuli kumpi okutuuka.

> Omulimu oguli e Battle Creek gukolebwa mu nteekateeka y’emu. Abakulembeze mu ddwaaliro ly’obujjanjabi beeyungudde n’abatakkiriza, nga babakkiriza okubeerako mu nkiiko zaabwe, mu ngeri etono oba ennyo; naye kiba ng’okugenda okukola nga bazibye amaaso. Tebalina obusobozi bw’okutegeera okulaba ekigenda okututuukako essaawa yonna. Waliwo omwoyo gw’obweraliikirivu, ogw’entalo n’okuyiika kw’omusaayi, era omwoyo ogwo gunaayongerera okutuusa ku nkomerero y’ebiro. Ate amangwago abantu ba Katonda bwe banaabanga bamaze okuteekebwako akabonero mu birowoozo byabwe—tekiri kabonero oba akabonero akirabika, naye kwe okuteekalira mu mazima, mu magezi era n’omu mwoyo, bwe batyo ne batayinza kukankanyizibwa—amangwago abantu ba Katonda bwe banaabanga bamaze okuteekebwako akabonero era ne bategekererwa enkankanyizo, ejja. Mazima ddala, kitandikiddewo dda. Ebibonerezo bya Katonda kati biri ku nsi, okutulabula, tulyoke tutegeere ekigenda okujja. Manuscript Releases, voliyumu 10, 252.

Okuteekebwako akasanyizo kulaga akabonero akusooka obutalabika eri abantu, naye oluvannyuma ne kiboneka eri bonna. Bwe abantu ba Katonda bakkiriza obubaka obw’okukaaba mu ttumbi ly’ekiro, obulabiddwa ng’ ‘ekyama’ ekyabikkulirwa Daniyeri mu ssuula ey’okubiri, baba bakkirizza ‘ekyama’ ky’ekifaananyi ky’ensolo ekituusa ku kabonero k’ensolo, ekireeta okusala omusango kwa Katonda, okutuukirizibwa okuyita mu Obusiraamu. Kino kibaawo mu kiseera we ‘omwoyo ogw’obutassuubira, ogw’entalo n’okuyiwa omusaayi’ gukulaakulana. Ekiseera ekyo kye kino kati. Kibaawo nga abakulembeze b’Abadiventisti tebalaba olw’obuzibe bw’amaaso bwa Lawodikiya. Mu nkola y’okuteekebwako akasanyizo, egamalizibwa ku Okukaaba mu ttumbi ly’ekiro, akasanyizo kateekebwa ku mitwe gy’abawulu ab’amagezi, naye tekalabika. Saderaki, Meesaki ne Abeduneego bakiikirira abo abaakakkana mu mazima, nga bwe kirabikira mu kwogerezagana kwabwe ne Nebukadduneeza.

> Nebuchadnezzar n’ayogera n’abagamba nti, Kituufu, mmwe Shadrach, Meshach ne Abednego, temuweereza bakatonda bange, so temusinza ekifaananyi eky’azaabu kye nnateekawo? Kaakano bwe munaaba mweteeseteese, nga bwe muwulira eddoboozi ly’ekkondeere, endere, ennanga, sakkubuti, saliteri ne ddulasima, n’ebika byonna by’eby’omuziki, mugwe wansi musinze ekifaananyi kye nnakoze; kiba kirungi; naye bwe mutasinza, munaasulibwa mu ssaawa eyo nyini wakati mu kinuula ky’omuliro ekaka ennyo; era ani y’oyo Katonda anaabalokola mu mikono gyange? Shadrach, Meshach ne Abednego ne baddamu ne bagamba kabaka nti, Ai Nebuchadnezzar, tetwetaaga kukuddamu ku nsonga eno. Bwe kibeera bwe kityo, Katonda waffe gwe tuweereza asobola okutulokola mu kinuula ky’omuliro ekaka ennyo, era alitulokola okuva mu mukono gwo, ai kabaka. Naye bwe kitaba kityo, kimanyike gy’oli, ai kabaka, nti tetuja kuweereza bakatonda bo, so tetujja kusinza ekifaananyi eky’azaabu kye wasimba. Danyeri 3:14-18.

Oluvannyuma, abasatu ab’ekitiibwa baliraga akabonero ka Katonda akalabika. Abo bokka abaasooka okubeeramu akabonero ak’omu akatalabika be banaatwaliramu omugabo mu kulabisa akabonero ka Katonda mu kiseera lwe kirina okulabika.

> Awo Nebukadduneeza n’ajjula obusungu bungi, n’ekifaananyi ky’obuso bwe ne kikyuka eri Sadraki, Mesaki ne Abeduneego; n’ayogera, n’alagira nti bakongezemu omuliro mu essuunyo emirundi musanvu okusinga bwe kyakongezebwangako bulijjo. Era n’alagira abasajja ab’amaanyi ennyo ab’omu ggye lye basibe Sadraki, Mesaki ne Abeduneego, babasuule mu essuunyo ery’omuliro eriyaka. Awo abo basajja ne basibibwa nga bambadde amakooti gaabwe, n’ebyambalo byabwe eby’awansi, n’enkofiira zaabwe, n’ebyambalo byabwe ebirala byonna, ne basuulibwa wakati mu essuunyo ery’omuliro eriyaka. Awo olw’okuba ekiragiro kya kabaka kyali kya bupumpu, era essuunyo ne liyaka nnyo, ekikoola ky’omuliro ne kitta abo abasajja abaabayimusa Sadraki, Mesaki ne Abeduneego. Naye bano basatu, Sadraki, Mesaki ne Abeduneego, ne bagwa nga basibiddwa wakati mu essuunyo ery’omuliro eriyaka. Awo kabaka Nebukadduneeza n’amangala nnyo, n’ayimirira mangu, n’ayogera, n’agamba ab’oku lukiiko lwe nti, Tetwasuula basajja basatu nga basibiddwa wakati mu muliro? Ne baddamu ne bagamba kabaka nti, Mazima, ayi kabaka. N’addamu n’agamba nti, Laba, ndaba abasajja bana nga basumuluddwa, batambulira wakati mu muliro, so tebalina kabi; era endabika ey’ow’okuna eringa Omwana wa Katonda. Danyeri 3:19-25.

Abajulizi ababiri, abakiikirirwa Shadrach, Meshach ne Abednego, oluvannyuma batumbulibwa ng’ebbendera, era oluvannyuma ekikomo kijja okulabibwa.

> Omulimu gwa Mwoyo Omutukuvu kwe kukkiriza ensi olw’ekibi, olw’obutuukirivu, n’olw’okusalirwa omusango. Ensi esobola okulabulwa yokka nga eraba abo abakkiriza amazima, batukuziddwa okuyita mu mazima, nga bakolera ku misingi egy’ewaggulu era egy’etukuvu, nga balaga mu ngeri ey’ewaggulu ekkomo eriraga okuwawula wakati w’abo abakuuma ebiragiro bya Katonda n’abo abayinyirira ebiragiro ebyo wansi w’ebigere byabwe. Okutukuza kwa Mwoyo Omutukuvu kulaga obuwukana wakati w’abo abalina akasiyizo ka Katonda n’abo abakuma olunaku lw’okuwummulako olw’obulimba. Ekigezo bwe kijja, kijja kulabibwa bulungi kye kiba akabonero k’ensolo. Kye kuli okukuuma Ssande. Abo, nga bawulidde amazima, ne bakyeyongera okulaba olunaku luno nga lutukuvu, bateekeddwako omukono gw’omusajja w’ekibi eyalowooza okukyusa ebiseera n’amateeka. Bible Training School, 1 Desemba 1903.

Mu kiseera ky'etteeka lya Ssande, Amerika ejja kutunuulira Amawanga Amagatte okusobola okutuukiriza omulimu gw'obunnabbi gwe yateekebwako. Alirimba ensi ng'ayita mu byamagero by'akola, nga kyeraga mu muzina gwa Salome. Nga akola omuzina gwe ogw'obulimba, omukyala omwenzi ow'e Ttuulo ajja kuba ayimba ennyimba ze, ate ekibiina ky'abavugyi b'ebyuma by'omuziki kya Nebukadduneeza kijja kuzannya omuziki. Amerika ejja kutwala obukulembeze mu kuwaliriza ensi okukkiriza oluyimba, era evuunamire mu maaso g'ekifaananyi.

> Era ne ndaba ekisolo ekirala nga kijja waggulu okuva mu nsi; nga kirina emayembe abiri ng’omwana w’endiga, era ne kyogera ng’ekiyoka. Era akozesa obuyinza bwonna obw’ekisolo ekyasooka mu maaso gaakyo, era akoleesa ensi n’abo abagirimu okusinza ekisolo ekyasooka, ek yalina ek iwundu eky’okufa ne kiwonyezebwa. Era akola ebyamagero ebikulu, okutuusa n’okuleeta omuliro okuva mu ggulu okugwa ku nsi mu maaso g’abantu, era alimba abo abatuula ku nsi ng’akozesa ebyo ebyamagero bye yafuna obuyinza okukola mu maaso g’ekisolo; ng’agamba abo abatuula ku nsi nti bakole ekifaananyi eky’ekisolo, ekyalina ek iwundu eky’ekitala, naye ne kyawonya ne kiba bulamu. Era yafuna obuyinza okuwa omwoyo ekifaananyi eky’ekisolo, okuba nti ekifaananyi eky’ekisolo kyogere, era n’akola nti bonna abagaana okusinza ekifaananyi eky’ekisolo battibwe. Era akoleesa bonna, abato n’abakulu, ab’agagga n’abaavu, ab’eddembe n’abaddu, okuteekebwako akabonero ku mukono gwabwe ogwa ddyo, oba ku olumuli lwabwe: era nga tewali asobola kugula oba okutunda wabula oyo alina akabonero, oba erinnya ly’ekisolo, oba ennamba y’erinnya lye. Wano we wali amagezi. Oyo alina okutegeera alibalire ennamba y’ekisolo; kubanga ye nnamba y’omuntu; era ennamba yaalyo ye 666. Okubikkulirwa 13:11-18.

Misiri mu nnaku ez’enkomerero eyimirira mu kifo ky’ensi yonna (nga olwo efugibwa Amawanga Amagatte), naye waliwo “Woe” (akabonero ka Buisilamu) eyalangiriddwa ku abo (United States) abaddukira e Misiri okufuna obuyambi. Bwe basuulibwa abasatu ab’ekitiibwa mu kyoto ky’omuliro ne bafuuka ekibendera eri ensi yonna, ekyoto ekyo si kya Nebuchadnezzar ddala.

> Kabi eri abo abaserengeta e Misiri okufuna obuyambi; ne beesigamira ku mbalaasi, ne beesiga amagaali ag’okulwana, kubanga ga mungi; era ne beesiga abavugi b’embalaasi, kubanga ba maanyi nnyo; naye tebateeka maso gaabwe ku Mutukuvu wa Isirayiri, so tebanonya Mukama! Naye era ye wa magezi, era alireeta akabi, so tajja kuddayo ku bigambo bye; naye alyimuka alwanyise ennyumba y’abakola ebikolwa bibi, n’okuyamba kw’abo abakola obutali butuukirivu. Kale Abamisiri bantu, si Katonda; era embalaasi zaabwe za mubiri, si Mwoyo. Bwe Mukama anaayanjula omukono gwe, oyo ayamba anagwa, n’oyo ayambibwa anagwa wansi, era bonna baligwawo wamu. Kubanga bw’ati Mukama yayogera gyendi: Nga empologoma n’empologoma ento bwe zireekaana ku munyago gwazo, bwe bayitibwa abalinzi b’endiga abangi okumulwaanyisa, tezititiirwa ddoboozi lyabwe, so tezeefuula ntono olw’akalakaana kaabwe; bw’atyo Mukama ow’eggye anaserengeta okulwanirira olusozi Sayuuni n’olusozi lwagwo. Ng’ebinyonyi bwe bibuuka, bw’atyo Mukama ow’eggye alikuuma Yerusaalemi; ng’agikuuma era aligimununula; era ng’ayitira waggulu aligikuuma. Muddayo eri oyo b’abaana ba Isirayiri bajeemulidde nnyo. Kubanga ku lunaku olwo buli muntu alisuula ebifaananyi bye eby’effeeza n’ebifaananyi bye eby’azaabu, ebyo emikono gyammwe bye byabakolera okubafuukira ekibi. Awo Omuwasuli anagwa n’ekitala, si kya musajja wa maanyi; era n’ekitala, ekitali kya musajja omutono, kirimulya; naye anaadduka okuva mu kkitala, n’abavubuka be balikankanyizibwa. Era anasituka adduke mu kigo kye olw’entiisa, n’abakungu be batye ekibendera, bw’ayogera Mukama, omuliro gwe guli e Sayuuni, n’ekyoto kye kiri e Yerusaalemi. Isaaya 31:1-9.

Yerusaalemi kye kikoomi ensi ejja okutunuukira, era ejja kulaba abasajja bana nga batambuliramu.

> Awo Nebukadduneeza n’asemberera ku kamwa k’ettanu ly’omuliro ogwokya ennyo, n’ayogera, n’agamba nti, Shadrach, Meshach, ne Abednego, mmwe abaddu ba Katonda Ali Waggulu Ennyo, muvengamu, mujje wano. Awo Shadrach, Meshach, ne Abednego ne bava wakati w’omuliro. Abakungu, abagavana, n’abaduumizi b’eggye, n’abo ab’oku lukiiko lw’kabaka bwe baakuŋŋaana wamu, ne balaba abasajja bano, omuliro nga tewalina buyinza ku mibiri gyabwe, so tewaali n’ennviiri n’emu ku mitwe gyabwe eyayokebwa, so ebyambalo byabwe tebyakyuka, so n’omukka gw’omuliro tegwayitako ku bo. Awo Nebukadduneeza n’ayogera, n’agamba nti, Yeebazibwe Katonda wa Shadrach, Meshach ne Abednego, eyatumye malayika we, n’alokola abaddu be abaamwesiga, ne bakyusa ekigambo kya kabaka, ne bawaayo emibiri gyabwe, baleme okuweereza newaakubadde okusinza katonda yenna okujjako Katonda waabwe bokka. Danyeri 3:26-28.

Nebukadduneeza n’alyoka n’assaawo ekiragiro ekirala. Ekiragiro ekyo kifaananyiriza ekiragiro eky’enkomerero mu nnaku ez’oluvannyuma. N’ateekaawo ekiragiro eky’okutta; ate nga mu kigezo kye eky’amaanyi agatono okutumbula Katonda w’eggulu, mu mazima kiba kifaananyi ky’obunnabbi eky’ekiragiro eky’okutta ekiri ku nkomerero y’ensi. Nebukadduneeza, nga akiikirira kabaka ku nkomerero y’ensi, afuuka akafaananyi ka bassekabaka kkumi b’omusota omukulu abakola obwenzi ne mukazi omwenzi owa Ruumi. Ekiragiro ekiddako mu nteekateeka ey’obunnabbi kye kiragiro eky’okutta, era newaakubadde Nebukadduneeza yali alangirira ekiragiro eky’omulembe gwe, mu mazima yali akiikirira ekiragiro eky’enkomerero eky’okwegatta okw’abasatu mu nnaku ez’oluvannyuma. Ekyo kye kiragiro eky’okutta ekissibwa mu nkola oluvannyuma lw’okuggala kw’ekiseera ky’okugezesebwa, naye tekatuukirizibwa ku bantu ba Katonda.

> Noolwekyo nteeka ekiragiro nti: abantu bonna, amawanga gonna n’ennimi zonna, oyo anoogera ekigambo kyonna ekibi ku Katonda wa Sadraki, Mesaaki ne Abeduneego, anaatemaatibwa mu bitundu, n’amayumba ge gafuulibwe olubabiro lw’obusu; kubanga tewali Katonda mulala ayinza okuwonya bw’ati. Awo kabaka n’abayimusa Sadraki, Mesaaki ne Abeduneego mu kitundu kya Babulooni. Danyeri 3:29, 30.

Kati tuteeka mu byawandiiko ebimala okuva mu emitwe esatu egyasooka gya Danyeri, okusobola okutandika okwekenneenya emitwe egy'okuna n'egy'okutaano, egigobererwa enteekateeka y'obunnabbi eyitibwa "okuddamu n'okugaziya". Danyeri omutwe ogw'okuna alambulula 1798 n'entandikwa y'ekisolo ekyava mu nsi, ate Danyeri omutwe ogw'okutaano alambulula etteeka lya Ssande, n'enkomerero y'ekisolo ekyava mu nsi nga kyogera ng'omusota. Emitwe gino gyombi gissibwe wamu "olunyiriri ku linyiriri" n'emitwe esatu egyasooka, okuzimbira ku nteekateeka y'obubaka bw'abamalayika abasatu. Olw'ensonga eyo, tusooke tulambulule bulungi enkola ya "olunyiriri ku linyiriri".

Tujja okugenda mu maaso mu kiwandiiko ekiddako.

> Belshazzar yali aweereddwa emikisa mingi egy’okumanya n’okukola okwagala kwa Katonda. Yalaba jjajja we Nebuchadnezzar agobebwa mu bantu. Yalaba amagezi mwe kabaka omwenyumiriza yeenyumiriranga nga gaggibwawo Oyo eyagamuwa. Yalaba kabaka ng’agobeddwa mu bwakabaka bwe, era n’afuulibwa munna w’ebisolo eby’omu nsiko. Naye okwagala kwa Belshazzar okwesanyusa n’okwekitiriza kwaggyawo mu bwongo bwe amasomo ge yalina obutawerabira; era n’akola ebibi ebifaanagana n’ebyaleeta ebibonerezo eby’amaanyi ku Nebuchadnezzar. Yasaanyawo emikisa gye yamuweerwa mu kisa, ng’alekerawo okukozesa ebyali mu mukono gwe okumanyagana n’amazima. ‘Nkole ki nsobole okulokolebwa?’ kyali ekibuuzo kabaka omukulu naye omutali magezi kye yayitako nga takikifaako. Bible Echo, April 25, 1898.

Back to Articles