Article

# Ekitabo kya Danyeri - Ennamba amakumi ana mu musanvu

Okubikkula enjigiriza ezikyamya: Okwekenneenya okw’amaanyi ku Danyeri essuula 8 n’eby’okukalubya eri ensomesa y’eddiini ey’Abadiventisti

Author

Jeff Pippenger

Published

January 11, 2024

Formats

PDF
Word

Bwe ennyanga entono eya Loma eyimiririddwa mu bitundu eby’omwenda okutuuka ku kkumi n’ebiri mu Danyeri essuula munaana, kiba kabonero akayonoonese, kubanga kaba kabonero ak’omuntu ayambala ebyambalo eby’omukazi nga musajja oba eby’omusajja nga mukazi, ng’akyukaakyuka wakati w’obusajja n’obwakazi. Kikyenderanira n’okutegeera kw’Abamillerite nti Loma yayimiririrwamu mu bitundu bibiri: ekisooka kye byobufuzi eby’Obuloma, n’ekyokubiri kye by’ekkanisa eby’Obuloma; naye olw’okukyukaakyuka kw’obusajja n’obwakazi mu bitundu ebyo, ennyanga entono ebeera ebweru w’omulirirwano ogw’ebyafaayo n’ogw’obunnabbi (eyonoonese). Naye buli kimu ku bitundu bino ebina kiyimirira ebyafaayo ebikwatagana nnyo n’ebyobufuzi eby’Obuloma oba n’eby’ekkanisa eby’Obuloma. Loma ey’abapagani yanyigirizanga buli eyagaana obuyinza bwayo obw’Empaaya, naye obunyigirize bwa Loma ey’obupapa (enkazi) obuli mu kitundu eky’ekkumi, bukolekedde ddala ku ggulu.

Mu ntegeera y’Abamillerite nti Roma ye yali obwakabaka obw’okuna era obw’enkomerero, okukyukakyuka okuva ku gavumenti okudda mu kkanisa, ne ku gavumenti ne ku kkanisa nate, tekwandibadde nsonga gye baalowozangako nnyo. Baali balabye okusakanikirana kw’ebyuma n’emmata mu bigere by’ekifaananyi mu kitabo kya Danyeri, essuula ey’okubiri, ne bakiraba nga kyalaga emitendera ebiri egy’Obwakabaka bwa Roma, nga tebalowooza ku kunnyonnyola mpolampola ey’ebyafaayo egassaawo obwakabaka obw’okuna n’obw’okutaano. Bategeerera bwe bumu ne ku essuula ey’omusanvu, we waliwo empondo eyogeranga ebigambo ebikulu okumusoomooza Oyo Ali Waggulu Ennyo, nga empondo ssatu zaaggyibwamu ku mpondo kkumi ezasooka ez’ekisolo kya Roma. Wadde nga Miller yandiba nga yakkiriza okukyukakyuka kw’obusajja n’obukazi mu olunyiriri olw’omwenda okutuuka ku olw’ekkumi n’ebiri, kino tewandibadde kya mugaso nnyo mu ntegeera ye nti obwakabaka obw’okuna bwe bwa Roma. Mu ntegeera y’Abamillerite, obwakabaka obw’okuna bwaggwa mu 1798, era ekintu eky’obunnabbi ekyaddirira kyali Okujja okw’okubiri kwa Kristo.

Ennyanga ey’obuwala eraga omukazi akola obwenzi bw’omwoyo awamu n’ennyanga ey’obusajja, era eyimirizibwa mu nnyiriri ekkumi n’ekkumi n’ebiri.

> Era ne likula nnyo okutuukira ddala ku ggye ery’omu ggulu; ne lisuula ku nsi abamu ku ggye n’ebimu ku emmunyeenye, ne libinyirira. Danyeri 8:10.

Obutulugunya obw’obuyinza bw’obupapa bwali buwerekeze ku Bukristaayo (eggye ery’omu ggulu), era mu lunyiriri olw’ekkumi n’ebiri Loma ey’obupapa (ekikazi) efuna amaanyi okutuukiriza omulimu gwaayo ogw’obutemu ng’ayita mu kyonoono ky’okukola obwenzi n’abakabaka b’e Yolopa.

> Era eggye lyamuwebwa olw’obujeemu okulwanyisa ekiweebwayo ekya buli lunaku; ne lyasuula amazima ku ttaka; ne lyakola, ne lyagenda bulungi. Danyeri 8:12.

‘Host’ eri mu lunyiriri eryo kiyimirira amaanyi g’amagye agaweebwa Obwapapa “against the daily.” Ekigambo “against” kitegeeza “from.” Okuva eri bassekabaka ab’obuhedeni ab’e Bulaaya (Roma ey’obuhedeni), abaakiikirirwa “the daily,” obuyambi bw’amagye (an host) bwaweebwa Obwapapa olw’obujeemu. Okuyunga Ekkanisa ne Gavumenti, nga Ekkanisa y’efuga enkolagana eyo, kye “obujeemu.” Wayini ey’obujeemu obwo ye musaayi gw’Abakristaayo. Awo bwe Obwapapa bwafuna okuddukanya amagye ga Roma ey’obuhedeni, Roma ya Papa (“it”) “yasuula amazima mu ttaka; n’ekolera, era n’efuna omukisa.”

Mu Danyeri essuula 11, olunyiriri 31, okuwaayo kw’amagye eri Roma ey’obwapapa nako kulagiddwa:

> Era amaanyi ge galimuyimirira ku ludda lwe, ne gayonoona awatukuvu aw’amaanyi, ne gaggyawo ekiweebwayo ekya buli lunaku, ne gateeka ekikolerwa eky’ennyinyala ekireeta okuzikirira. Danyeri 11:31.

Olunyiriri luno lulambulula okukyuka okw’ebyafaayo okuva e Roma ey’Abapagani okutuuka e Roma ey’obwa Papa. Mu lunyiriri, ‘emikono’ kitegeeza abakabaka b’e Yooropa abaayatandika okuyimirira ku ludda lw’obwa Papa, nga batandikira ku Clovis, kabaka w’Abafalanku (Bufalansa), mu mwaka 496. Abo abayitibwa ‘emikono’ era baatobya ‘ekifo ekitukuvu eky’amaanyi’ (ekibuga Roma) okuyitira mu ntalo eziyitiridde okuva mu kyasa eky’okuna okutuuka mu mwaka 538. Era ‘emikono’ baaggyawo okuwakanya kw’Abapagani okwali kuziyiza okweyongera waggulu kw’obwa Papa, era mu mwaka 508, okuwakanya kw’Abapagani kwali kuwedde.

Ekigambo ekivvunulwa nga "take away", kye kigambo ky’Olwebbulaniya "sur" era kitegeeza "okujjawo". "Amagye" gatteeka "ekivve ekireeta obuzikiriza" (obufuzi bwa Papa) ku ntebe y’obufuzi bw’ensi mu mwaka gwa 538. Mu Daniel essuula 8, olunyiriri 12 bwe kiraga nti "eggye" lyaweebwa eri "little horn" ey’obukyala, kino kikkiriziganya n’obujulizi bw’olunyiriri 31 olw’essuula 11. Ekitabo ky’Okubikkulirwa nacyo kiwa obujulizi ku mazima gimu mu ssuula 13.

> Era ensolo gye nnalaba yali ng’engo, amagulu gaayo nga amagulu g’eddubu, n’akamwa kaayo nga akamwa k’empologoma; ne ddalagooni n’amuwa obuyinza bwe, n’entebe ye, n’obuyinza obunene. Okubikkulirwa 13:2.

Sister White ategeeza mu lwatu nti ekisolo eky’olunyiriri olw’okubiri kye Papasiya, era nti omusota oguli mu olunyiriri olwo ye Loma ey’obupagani. Loma ey’obupagani yawa Papasiya ebintu bisatu: "amaanyi ge, n’entebe ye, n’obuyinza obukulu."

Obuyinza bw’amagye bwaweebwa Roma ey’obupagani, nga kutandika ne Clovis mu mwaka gwa 496. “Entebe” ey’okufugirako, yaweebwa obwa Papa mu mwaka gwa 330, bwe Kayisaali Konstantino yasengulira ekibuga kye ekikulu e Konstantinopoli, n’asigaza ekibuga kye ekikulu eky’edda, Roma, mu buyinza bw’ekkanisa ya Papa. Mu mwaka gwa 533, Kayisaali Yustiniyano yalagira nti Papa ye mutwe gw’ekkanisa era ye alongoosa abalebera mu by’eddiini, n’awa Papa ow’e Roma obuyinza bwe obukulu. Olunyiriri olw’ekkumi n’ebiri mu ssuula munaana eya Danyeri, lulaga ekiseera lwe “eggye” lyawaebwa, era amazima ago ag’obunnabbi gasimbiddwa ku bujulizi bungi. Okuviira ddala mu kiseera ekyo (nga kutandika mu mwaka gwa 496), obwa Papa ne bukulaakulana.

Kyagenda kweyongera "okukola" era ne "okuganjula" okutuusa ku nkomerero y'ekiruyi ekyali ku bwakabaka obw'amambuka bwa Isirayiri, ekyaggwa mu 1798, era Obwa Papa ne bufuna ekiwundu eky'okufa.

> Era kabaka alikola ng’okwagala kwe bwe kuli; era alyeeyimusa, era alyeekulumbaza okusinga buli katonda, era anaayogera ebigambo ebyewuunyisa ku Katonda ow’abakatonda, era alibeera mu buwanguzi okutuusa nga ekiruyi kinaatuukirizibwa: kubanga ekyo ekyasalibwawo kijja kukolebwa. Danyeri 11:36.

Olunyiriri olw’ekkenda mu Ssuula ey’Omunaana, lulaga Loma ey’obusajja (Loma ey’obupagani), era lukiikirira enteekateeka y’okuwangula ey’ebitundu bisatu gye Loma ey’obupagani yatuukiriza, era nga y’eraga ebifo ebisatu eby’ensi ebyandibadde biwanguddwa, Loma ey’ePapa esobole okuteekebwawo ku nnamulondo y’ensi, nga bwe kiragibwa olw’ennyanga essatu ezaggibwawo mu mizi mu Ssuula ey’Omusanvu. Ebyokuwangula eby’ebitundu bisatu byombi eby’a Loma ey’obupagani n’eya Papa, byakiikirira ebiziyiza ebisatu eby’eby’ettaka eby’a Loma y’omu biro bino, mu nnyiriri 40 okutuuka ku 43 ez’e Danieli essuula 11. Ate mu Ssuula ey’Omunaana, olunyiriri 11, ennyanga entono ey’obusajja (Loma ey’obupagani) ereetebwa mu kifaananyi nate. Mu lunyiriri olwo, entegeera entukuvu ya kakafu nnyo, okutuusa nti abasajja abenyooma abafuga Yerusaalemi baawalirizibwa okuyingiza obulimba bungi obw’eddiini okuzimba essinziro lyabwe ery’eky’obufere.

> Weewaawo, yeekulisa okutuuka ddala eri omulangira w’eggye, era ku lulwe ekiweebwayo kya buli lunaku ne kyaggibwawo, n’ekifo ky’ekitukuvu kye ne kyasuulibwa wansi. Danyeri 8:11.

Nga tutandika okukwatako ensimbi enkopi n’amayinja ag’omuwendo ag’obulimba agaleteddwa mu Adiventisimu okuva mu 1863, kigwanidde okulabibwa nti Adiventisimu yeenyumirizaamu obukugu bbiri obw’omu by’eddiini, nga bubeera ensise gye ekozesamu okunyweza enjigiriza z’ObuProtesitanti obuvuddemu ku mazima n’ObuKatoliki. Ebyo abannyonnyozi b’eddiini b’Adiventisimu ab’omu kiseera kino bye bagamba bya nti: be bannanyini bukugu mu byafaayo bya Bayibuli, oba be bannanyini bukugu mu nnimi za Bayibuli. Engeri gye bateeka mu nkola olunyiriri lw’Ebyawandiikibwa eraga nti Ekigambo ky’obunnabbi kibafuuse ng’ekitabo ekikasiddwa, era kiraga nti okweyita kwabwe okuba ab’amagezi mu nnimi za Bayibuli si kirala wabula kulabika kw’obufalisaayo okw’omu kiseera kino.

Okusooka, balabiririra okukyusakyuuka kw’obulili okuli ku linyanga lito mu nnyiriri 9 okutuuka ku 12. Singa baali ddala abakugu mu lulimi Olwebbulaniya, tebandibadde bagaana, wadde okukendeeza ku mazima nti Daniyeri mu bugendererwa yakozesa okukyusakyuuka kw’obulili mu nnyiriri ezo. Olunyanga olutono luyimirizibwa mu bulili bwombi, era obulili obwo bukyusakyuuka nga buva wano ne budda awo mu nnyiriri ezo. Abanonyereza ku ddiini bagerageza okukisa amazima ago mu ffujjo n’ensimbi za bulimba, kubanga kiraga bulungi nti olunyiriri 11 lulaga Roma ey’abapagani, si Roma ya Papa. Weewaawo bagumiriza nti olunyanga olutono olw’olunyiriri 11 ye Papa, ate mu mazima lwo lulaga Roma ey’abapagani.

Bwe kikkirizibwa nti ku nnyiriri ennya ezikwata ku mpembe entono, ebbiri ziri mu ngeri ey’obusajja ate ebbiri mu ngeri ey’obuwala, kiba kyangu okuteekamu amazima g’ebyawandiikibwa nti omukazi mu bunnabbi bwa Bayibuli ayimirira Ekkanisa, ate omusajja ayimirira obuyinza bwa gavumenti. Okumanya kino kikkiriza buli ayagala okulaba nti empembe entono ey’olunyiriri olw’ekkumi n’emu ye Loma ey’obusajja (Loma ey’Abapagani), so si Loma ey’obuwala (Loma ey’Obwapapa).

Ekyawandiiko ekyo kale kitegeerekebwa nga kiyigiriza nti Loma ey’obupagani (ye) yeeyagulumiza n’okutuuka okwenkanankanya n’Omulangira w’eggye, nga bwe yakola Loma ey’obupagani lwe yamutwala n’amussa ku musaalaba e Kalivari. Ssi kyokka nti Loma ey’obupagani yeeyagulumiza okulwanyisa Kristo ku musaalaba, wabula ekyawandiiko kigamba nti ku lulwe (Loma ey’obupagani) "ekiweebwayo eky’obwabulijjo kyaggibwawo."

Mu kitabo kya Danyeri mulimu ebigambo bibiri eby’Olwebbulaniya ebivvunulwa byombi nti “okuggyawo.” Ebigambo bye “sur” ne “rum”. Ebigambo byombi bikozesebwa mu buweereza bw’ewatukuvu. “Sur” kitegeeza okuggyawo oba okuggya, era bwe baaggyangawo evvu ku kyoto mu watukuvu, ekigambo ekyakozesebwanga okulaga okuggibwawo kw’evvu kye “sur”. Ekigambo “rum” kitegeeza okuyimusa waggulu n’okugulumiza, era bwe kabona ewatukuvu yali alina okuyimusa ekiweebwayo ekikubisibwa, yali “rum” (okuyimusa) ekiweebwayo. Mu lunyiriri olw’ekkumi n’emu, Roma ey’Abapagani (“ekya bulijjo”) yandibadde “rum” (okuggyawo) obupagani nga eyimusa waggulu era ng’egulumiza eddiini y’obupagani.

Loma ey'obupagani yandiyimusa era n'egulumiza eddiini y'obupagani. Abasomi b'eddiini ba Abadiventisiti abalanga nti balina obukugu mu nnimi za Bayibuli balondawo okutwala buli we wabaawo "take away" mu kitabo kya Danyeri ng'ekitegeeza "remove". Baleemererwa okukkiriza eng eri Danyeri gy'awandiika ey'enjawulo era ey'obulambulukufu, era bwe batyo ne beeteeka waggulu wa nnabbi Danyeri.

Abasomi b’eddiini abeyisa nti bamanyi ennimi za Baibuli baleeta ensonga okutegeeza lwaki Danyeri yayagala okutegeeza ekintu kye kimu, nga n’akozesa ebigambo bibiri eby’enjawulo. Bawa okunoonyereza okwawanvu era okunyogovu ku bigambo okuwagira ebyo bye bagamba eby’obulimba. Abasomi b’eddiini abeyisa nti bamanyi ebyafaayo bya Baibuli bagamba nti okukozesa okw’ekyamu kusinzira ku kumanya nti mu biseera eby’enjawulo eby’ebyafaayo ekigambo kye kimu kisobola okutegeeza ekirala; n’olwekyo, Danyeri bwe yakozesa ebigambo bibiri eby’enjawulo, omukugu mu byafaayo yekka y’ayinza okumanya ddala kye yayagala okutegeeza. Kikulu nnyo okuzuula enkola bbiri ez’ekyamu zino kubanga zikozeebwa emirundi mingi abasomi b’eddiini abagezaako okwekweka okuva mu nkola ya "layini ku layini".

> Weewaawo, yeekulisa okutuuka ddala eri omulangira w’eggye, era ku lulwe ekiweebwayo kya buli lunaku ne kyaggibwawo, n’ekifo ky’ekitukuvu kye ne kyasuulibwa wansi. Danyeri 8:11.

Ekigambo ekivunuddwa nga "okuggyibwawo" mu lunyiriri olwo kitegeeza "okulinnyisa n’okukuza". Tekitegeeza kuggyawo. Ensonga eno ereeta obutategerekeka n’obutakkanya eri abayigirize b’eddiini b’Abadiventisti, kubanga ebiteeso byabwe tebigumira mu kukebera okutono ku lunyiriri olwo bwe wateekebwako ennyinnyonnyola entuufu y’ekigambo Daniyeri kye yakozesa. Bagamba nti ejjembe ekitono eky’olunyiriri olwo ye Ruma ey’obwa Papa, era olwo olunyiriri lusomebwa nti "ku lulwe" (Ruma ey’obwa Papa) "ekya buli lunaku kyaggyibwawo."

Bo ddala tebalina buzibu kuteekamu ekigambo ekyongereddwako, ekyo Sister White agamba mu lwatu nti kyongereddwako olw’amagezi g’abantu era tekikwata ku kyawandiiko.

> Awo ne ndaba ebikwata ku ‘eky’abulijjo’ (Danyeri 8:12) nti ekigambo ‘ekiweebwayo’ kyongerwako olw’amagezi g’abantu era tekiri mu mwandiko, era nti Mukama yawa abo abaalangirira obubaka bw’essaawa ey’okusalira omusango entegeera entuufu ku kyo. Ebyawandiikibwa ebyasooka, 74.

Bakitwala nti “eky’obulijjo” kye buweereza bwa Kristo mu kifo ekitukuvu, bw’atyo “ssaddaaka ey’obulijjo” ewagira endowooza nti “eky’obulijjo” kye mulimu gwa Kristo ogw’okuwaayo ssaddaaka mu kifo ekitukuvu eky’omu ggulu. Naye okusikirizibwa kulaga nti ekigambo “ssaddaaka” “tekiri mu kiwandiiko.”

Bwe abatamivu ba Efulayimu bategeeza nti "ekya buli lunaku" kye kuweereza kwa Kristo mu Watukuvu, olwo olunyiriri lwandisomeddwa nti, "ekya buli lunaku kyaggyibwawo naye" (Loma ey'obwa Paapa), oba lwandisomeddwa nti, "mu buyinza bwa Paapa, okuweereza kwa Kristo mu Watukuvu kwaggyibwawo." Mazima ddala bayigiriza obulimba buno. Basimbirira ku nti okuyita mu kizikiza ky'obufuzi bwa Paapa okutegeera okw'amazima ku kuweereza kwa Kristo mu Watukuvu kwaggyibwawo mu mitima gy'abantu.

Naye ekigambo ekivvuniddwa “okuggyawo” tekitegeeza kuggyawo, wabula kitegeeza okutumbula era okutendereza. Singa abo abeeyita abakugu mu nnimi za Bayibuli bandikozezza obutuukirivu ku makulu g’ekigambo ky’Olwebbulaniya “rum” ku kyawandiikibwa ekyo, entuvvuunulwa yaabwe yandyetagisa okugamba nti, “mu buyinza bwa Papa, obuweereza bwa Kristo mu Watukuvu bwatumbulwa ne bwatenderezebwa.” Lwali ddi obukulembeze bwa Papa lwe bwatumbula ne bwatendereza Kristo?

Bagezaako okuyisa amakulu g’ekigambo ky’Olwebbulaniya "sur" ku kigambo ky’Olwebbulaniya "rum." Danyeri akozezza ekigambo "sur", ekitegeeza okuggyawo, nga akigatta ku "ekya bulijjo" mu byawandiiko ebirala ebiri, naye mu olunyiriri olw’ekkumi n’emu, Danyeri yalonda ekigambo "rum" ekitegeeza okuyimusa n’okukuza. Si kyokka nti engano ezikwata ku lunyiriri luno za busirusiru olw’okukyamiza amakulu g’ekigambo ekyavvunulwa nga "okuggya," naye tewaaliiko kaseera konna we obuweereza bwa Kristo mu Watukuvu bwaggibwawo ku bantu mu ngeri yonna.

> Naye oyo, kubanga abeerawo emirembe gyonna, alina obwakabona obutakyusibwa. Kyava asobola okulokola ddala abo abajja eri Katonda okuyita mu ye, kubanga abeera mulamu emirembe gyonna okubasabirira. Abaebbulaniya 7:24, 25.

Okugamba, nga bwe bakola abayigirize eby’eddiini b’Abadiventisiti, mu kaweefube w’okunyweza okukozesa kwabwe okutali kwa mazima ku lunyiriri olwo, nti waaliwo ekiseera mwe Obupaapaali bwakozesa amaanyi agamu okuggyaawo okusabirira kwa Kristo mu Watukuvu, kikontana n’amagezi!

Naye abakyeyigiriza b’eddiini tebayigiriza nti olunyiriri lulaga nti Obupapa bwatumbula era ne bugulumiza obuweereza bwa Kristo mu Watukuvu. Beewala amakulu g’ebigambo bya Danyeri, n’obulagirizi bwa Ellen White obwakwatibwako Omwoyo Omutukuvu, ne bayigiriza bye basalawo okuyigiriza newankubadde obujulizi bw’ebigambo bya Danyeri.

> Weewaawo, yeekulisa okutuuka ddala eri omulangira w’eggye, era ku lulwe ekiweebwayo kya buli lunaku ne kyaggibwawo, n’ekifo ky’ekitukuvu kye ne kyasuulibwa wansi. Danyeri 8:11.

Abannyonnyozi b’eddiini bayigiriza nti ennyiriri eyo kitegeeza nti, “mu buyinza bwa Papa, obuweereza bwa Kristo mu Weema entukuvu bwaggyibwawo,” era okuggibwawo kw’obuweereza bwa Kristo mu Weema entukuvu mu birowoozo by’abantu kuwagirizibwa olw’ensonga nti nga kikwatagana n’okuggibwawo okwo, ekifo ky’ekitukuvu kya Kristo “kyasuulibwa wansi.” Tewali nnyiriri n’emu mu Kigambo kya Katonda eraga nti Ekitukuvu eky’omu ggulu—ewo Kristo akolerayo obutabaganya bwe—kyaakaba kisuuliddwa wansi. Era tewali na kitundu kya Baibuli kiraga nti ggulu lenkalakalira—“ekifo eky’ekitukuvu kye”—lyaakaba lisuuliddwa wansi. N’ate, abannyonnyozi b’eddiini beeteeka waggulu wa nnabbi Danyeri, kubanga bawaliriza nti “ekifo eky’ekitukuvu kye” ekiri mu nnyiriri eyo kitegeeza Ekitukuvu kya Katonda, newakubadde nga Danyeri ayigiriza ekivuganya ddala ekyo.

Abo abeeyita abakugu mu lulimi Olwebbulaniya bagumira nti mu olunyiriri olwo ekigambo ky’Olwebbulaniya "rum," kyetaagisa kitegeerekebwa nga kirina amakulu g’ekigambo ky’Olwebbulaniya "sur." Era bagumira nti ekigambo ky’Olwebbulaniya "miqdash" kyetaagisa kitegeerekebwa ng’ekigambo ky’Olwebbulaniya "qodesh." "Miqdash" ne "qodash" bivvunulwa byombi nga "ekifo ekitukuvu" mu kitabo kya Danyeri, naye birina amakulu ag’enjawulo. "Miqdash" kiyimirira ekifo ekitukuvu kyonna, oba ekya Katonda oba ekya bapagani. Ekigambo ekyo kigazi ekikwata ku bifo ebitukuvu byonna, naye "qodesh" kikozesebwa mu Baibuli yokka okulaga ekifo ekitukuvu kya Katonda.

Danyeri yamanya enjawulo wakati w’ensinzizo ey’abapagani n’ensinzizo ya Katonda. Singa Danyeri yabadde agenda okulaga ensinzizo ey’abapagani, yandikozesa ekigambo "miqdash." Kinkwasa nnyo nti abo abagambibwa nti bakugu mu lulimi lw’Olwebbulaniya tebakwata ku nsonga nti mu minnyiriri ennya egiddirira, Danyeri akozesa ebigambo byombi emirundi esatu. Engeri Danyeri gy’akozesa ebigambo byombi eby’Olwebbulaniya, ebyo byombi ebivunulwa "ensinzizo," eraga amakulu Danyeri ge yali agenderedde ategeerekebwe.

> Era yeeyongera okwekulumbazza okutuuka ne ku muduumizi w’eggye; era ku lulwe ekiweebwayo ekya buli lunaku kyaggibwawo, n’ekifo eky’obutukuvu kye ne kisuulibwa wansi. Era eggye ne limuweebwa okulumba ekiweebwayo ekya buli lunaku olw’ebyonoona; ne lisuula amazima wansi, era ne likola ne lyeegasa. Awo ne mpulira omutukuvu omu ng’ayogera, omutukuvu omulala n’agamba oyo omutukuvu eyali ayogera nti, ‘Okubonekerwa okw’ekikwata ku kiweebwayo ekya buli lunaku, n’okujeemera okuleeta okuzikirira, okutuusa ekitukuvu n’eggye byombi okukandagirirwa wansi w’ebigere, kunaabanga okumala bbanga ki?’ N’aŋŋamba nti, ‘Okutuusa ennaku enkumi bbiri mu bikumi bisatu; olwo ekitukuvu kiritukuzibwa.’ Danyeri 8:11-14.

Mu kitundu kennyini ky’Ebyawandiikibwa ekirimu ensibuko y’obwadiventisiti, Danyeri akozesa ebigambo bibiri eby’enjawulo mu Lwebbulaniya, ebyombi bitapululwa nga ‘sanctuary’. Mu nnyiriri kkumi n’asatu ne kkumi n’ennya, Danyeri yasalawo okukozesa ekigambo ky’Olwebbulaniya ekitegeeza ‘sanctuary’, ekikozesebwa mu Byawandiikibwa kyokka okulambulula ekifo ekitukuvu kya Katonda; naye mu nnyiriri kkumi n’emu, Danyeri yakozesa ekigambo ky’Olwebbulaniya ekya bulijjo ekisobola okutegeeza ekifo ekitukuvu kya Katonda, oba essabo ery’abapagani.

Singa Daniyeri yandibadde ayagala okulaga nti "ekitukuvu" ekiri mu lunyiriri olw'ekkumi n'emu kye kitukuvu kya Katonda, yandikozesezza ekigambo gimu ky'Olwebbulaniya kye yakozesa emirundi ebiri mu nnyiriri ssatu eziddako. Kya lwatu ddala nti Daniyeri yali akola obuwawule wakati w'ekitukuvu ky'abapagani mu lunyiriri olw'ekkumi n'emu, n'ekitukuvu kya Katonda mu lunyiriri olw'ekkumi n'asatu n'olw'ekkumi n'enna! Naye abanywi b'ekitamiiza ba Efulayimu bagamba nti "ekifo eky'ekitukuvu kye" ekyasuulibwa wansi mu lunyiriri olw'ekkumi n'emu, kyali ekifo eky'ekitukuvu kya Katonda, newaakubadde nga beewala ekigambo "ekifo".

Bayigiriza nti obwa Paapa bwaggyaawo obuweereza bwa Kristo obw'okwegayirira era ne bwasuula wansi amazima g'ewatukuvu ery'omu ggulu. Naye Danyeri yategeeza bulungi nti ekigambo 'ewatukuvu' mu luyiriri lwa kkumi n'emu si ewatukuvu lya Katonda, wabula ewatukuvu ly'abapagani. Era yategeeza bulungi nti si 'ewatukuvu' lyasuulibwa wansi, wabula 'ekifo' ky'ewatukuvu lye.

Nga bagaana okukkiriza enkyukakyuka ezikolebwa nga kigendererwa mu njogera ey’obusajja n’obukazi mu olunyiriri olw’omwenda okutuuka ku kkumi n’abiri, abateesi b’eddiini ab’emulembe baatwala ennyonnyola ya “ekya buli lunaku” eyava mu Protesitanti abajeemu, ne batandika okuzimba omusingi ku musenyu gw’obwegerezerezo bw’abantu, ennono n’empisa. Bwe batuuka ku lunyiriri olw’ekkumi n’emu, ne bagaana n’amagezi agateereddwamu Omwoyo Omutukuvu aga Sister White agaayolesa nti okutegeera kwa Miller ku “ekya buli lunaku” ng’obupagani kwali kituufu, ne batandika okukozesa obukodyo bw’okukyamya n’obwegerezerezo okulwanirira okwagala kwabwe ku njigiriza y’eddiini eya Kaatoliki ne Protesitanti.

Bakyusa Loma y’Abapagani ne bagifula Loma ey’ObuPpapa mu olunyiriri, era bannyigiriza amakulu g’ekigambo ‘okuggyawo’ ku kigambo ekitegeeza ‘okulinnyula waggulu n’okugulumiza’. Bategeeza akabonero ka Setaani ‘the daily’ ng’akabonero ka Katonda, era ne basimbirira nti yeekaalu y’Abapagani ye yeekaalu ya Katonda, nga beewala okwogera butereevu ku ‘kifo’ ky’ekitukuvu. Ate ‘abatasoma’ (nga Isaaya bw’abalambulula), abajja kutegeera yekka singa ‘abasomi’ babagamba nti bwe kiri, bakkiriza essowani y’engero z’obulimba, ne beewetera okuzikirira.

Tujja okugenda mu maaso n’okwekenneenya okweyongera kw’obumanyi okwayimiririzibwa ng’amajjinja ag’omuwendo mu kirooto kya Miller mu kiwandiiko ekiddako.

> Omutume Pawulo atulabula nti, “abamu banaava mu kukkiriza, bawuliriza emyoyo egy’okulimba n’enjigiriza za badayimooni.” Kino kye tuyinza okusuubira. Ebigezo byaffe ebikulu ennyo bijja okuva ku kibiina ky’abo abaali bawagira amazima, naye ne bakivuddeko ne bafuuka ab’ensi, ne bakinyigiririra mu bigere byabwe mu bukyayi n’okunyooma. Katonda alina omulimu gwe yawadde abaddu be ab’esiigwa okukola. Okulumba kw’omulabe kusaanidde okuddizibwaamu n’amazima g’ekigambo kye. Obulimba busaanidde okubikkulibwa, enneyisa yaabwo entuufu erabisibwe, era omusana gw’amateeka ga Yakuwa gusaanidde gumasamase mu kizikiza ky’empisa eky’ensi. Tusanidde okwanjula ebyo ekigambo kye by’ekisaba. Tetujja kubalibwa nga tetulina musango singa tusuulirayo obuvunaanyizibwa buno obukakafu. Naye nga tulwanirira amazima, tuleme okwewozaako ffe bennyini, ne tutonda akatujju kubanga tuyitiddwa okutikka okunyoomebwa n’okulyazamirwa. Tuleme okwesonyiwa ffe bennyini, naye tulwanire nnyo amateeka g’Oyo Ali Waggulu Ennyo.

> Agamba omutume nti, ‘Ekiseera kirijja lwe tebaligumira okuyigiriza okutereevu; naye, nga bagoberera okwegomba kwabwe, balikuŋaanya abayigiriza abangi, kubanga beegomba okuwulira ebyo byebayagala; era balikyusa amatu gaabwe okuva ku mazima, ne bakyukira engero ez’obulimba.’ Ku buli ludda tulaba abantu nga batwalibwa mangu mu buwaŋŋanguse olw’ebirowoozo eby’obulimba by’abo abaggyamu amaanyi ekigambo kya Katonda; naye bwe babaleetera amazima, bajjuzibwa obutagumiikiriza n’obusungu. Naye okukubiriza kw’omutume eri omuddu wa Katonda kwe kugamba, ‘We kuume mu byonna, ggumira obubonoobono, kola omulimu gw’omubuulizi w’Enjiri, okakase ddala okuweereza kwo.’ Mu mulembe gwe, abamu baava mu nsonga ya Mukama. Awandiika nti, ‘Demas yandese, kubanga yayagalira ensi eno ey’omu kiseera kino;’ era nate agamba nti, ‘Aleksanda omukolese w’ekikomo yankola bubi bungi: Mukama amusasule ng’emirimu gye bwe giri: era naawe omwegendereko; kubanga yawakanya nnyo ebigambo byaffe.’

> Bannabbi n’abatume baayitamu ebigezo ebifaanaganako eby’okuwakanyizibwa n’okunyoomerwa, era n’Omwana gw’endiga wa Katonda ataliiko kamogo yagezebwa mu nsonga zonna nga ffe bwe tugezebwa. Yagumiikiriza okuwakanyizibwa kw’abayonoonyi okumuvuganya ye kennyini.

> Buli kulabula okw’omu kiseera kano kuteekwa okuweebwa mu bwesigwa; naye, ‘omuddu wa Mukama tabeeranga wa kulwana, naye abeere n’empisa nnungi eri abantu bonna, asobole okuyigiriza, omugumiikiriza; mu bukkakkamu ng’abuulira abo abawakanya.’ Tuteekwa okusiima n’okukuuma mu bwegendereza ebigambo bya Katonda waffe, tulyoke tutayonoonebwa olw’enkola z’obulimba ez’abo abaava mu kkiriza. Tuteekwa okuziyiza omwoyo gwabwe n’okukosa kwabwe nga tukozesa ekyokulwanyisa kye kimu Omwami waffe kye yakozesa bwe yateereddwaako omulangira w’ekizikiza—‘Kiwandiikiddwa.’ Tuyige okukozesa ekigambo kya Katonda n’obukugu. Okukubiriza kwekuno, ‘Weeyongere okwekenneenya, olyoke okwatirwe obukkirizibwa eri Katonda, omukozi atetaaga okwenyooma, alongoosa bulungi ekigambo ky’amazima.’ Kiteekwa okubaawo omulimu ogw’amaanyi, n’okusaba okw’amaanyi, n’okukkiriza, okusisinkana obukyamu obuziringirize bw’abayigiriza ab’obulimba n’abalyazaayaza; kubanga, ‘mu nnaku ez’oluvannyuma ebiseera eby’akabi bijja okujja. Abantu bajja kuba baagala be bo bokka, abayayi, baweewaana, b’amalala, bavuma, abatawuliriza bazadde baabwe, abatamwebaza, abatalina butukuvu, abatalina kisa kya buzaaliranwa, abamenya endagaano, abalumiriza mu bulimba, abatalina kwefuga, abakambwe, abanyooma abo abakola obulungi, abajeemu, abakambwe mu mutwe, ab’emitima egyeyekulumbaza, abaagala eby’okwesanyusa okusinga abaagala Katonda; nga balina ekifaananyi ky’obutukuvu, naye bagaana amaanyi gaakyo: abo weewalenga.’ Ebigambo bino biraga engeri y’abantu be baddu ba Katonda balisanga. ‘Abalumiriza mu bulimba,’ ‘abanyooma abo abakola obulungi,’ bajja kulumba abo abeesigwa eri Katonda waabwe mu mulembe guno oguyonoonese. Naye omubaka wa Eggulu ateekwa okulaga omwoyo ogwalabikira mu Mukama waffe. Mu kweetoowaza n’okwagala ateekwa okukola olw’obulokozi bw’abantu.

> Paulo ayongerayo okwogera ku abo abawakanya omulimu gwa Katonda, ng’abagerageranya n’abasajja abaali balwana n’ab’eesigwa mu biseera bya Isiraeri ey’edda. Agamba nti: ‘Kati nga Jannes ne Jambres baayimirira Musa, ne bano nabo bwe batyo bawakanya amazima; basajja ab’emitima egyonoonese, abagaanibwa mu by’okukkiriza. Naye tebagenda kusonga wala: kubanga obusirusi bwabwe bujja kwolesebwa eri abantu bonna, nga n’obwabwe bwe bwali bweyolesa.’ Tutegeera nti ekiseera kijja nga obusirusi obw’okulwana ne Katonda bujja kwolesebwa. Tuyinza okulindirira mu bukkakkamu, nga tugumiikiriza era nga twesiga, newaakubadde bangi batwogera bubi era ne batunyooma; kubanga ‘tewali kyama ekitalyolesebwa,’ era abo abassaamu Katonda ekitiibwa naye anabassaamu ekitiibwa mu maaso g’abantu n’abamalayika. Tuyitiddwa okugabana mu okubonaabona kw’abalongoosa eddiini. Kiwandiikiddwa nti, ‘Okunyooma kw’abo abaakunyooma kwagwa ku nze.’ Kristo ategeera ennaku zaffe. Tewali n’omu ku ffe ayitiddwa okwetikka omusaalaba yekka. Omubonabona owa Kalivari akwatibwa mu mutima olw’ennaku zaffe, era nga bwe yabonaabona ng’agezebwa, asobola n’okuyamba abo abali mu nnaku n’okugezesebwa lwa ye. ‘Mazima ddala, bonna abagala okubeera mu butuukirivu mu Kristo Yesu bajja okubonaabonyezebwa. Naye abantu ababi n’abalimbalimba bajja kweyongera okuba bubi nnyo, nga balimbisa era ne balimbibwa. Naye ggwe guma mu ebyo bye wayiga.’ Review and Herald, January 10, 1888.

Back to Articles