Article

# Ekitabo kya Danyeri - Ennamba kikumi mu kinaana mu ttaano

Obwakatonda mu Mubiri: Okwatula okw'amaanyi kwa Peetero n'ebivuddeko byakwo

Author

Jeff Pippenger

Published

April 15, 2024

Formats

PDF
Word

Bwe Peetero yaddamu ekibuuzo kya Kristo eky’okubuuza nti abayigirizwa bagamba nti Kristo ye ani, yategeeza nti Yesu ye eyafukibwako amafuta, Kristo, Masiya. Era yagamba nti ye Mwana wa Katonda.

> Awo Yesu bwe yatuuka mu byalo bya Kayisaliya Fulipi, n’abuuza abayigirizwa be ng’agamba nti, Abantu bagamba Mwana w’omuntu ani? Ne bamuddamu nti, Abamu bagamba nti ggwe Yokaana Omubatiza; abalala, Eriya; n’abalala, Yeremiya, oba omu ku bannabbi. N’abagamba nti, Naye mmwe mugamba nti nze ani? Awo Simooni Peetero n’addamu n’agamba nti, Ggwe Kristo, Omwana wa Katonda omulamu. Yesu n’amuddamu n’amugamba nti, W’oli wa mukisa, ggwe Simooni Barayona: kubanga omubiri n’omusaayi tebyakubikkulidde ebyo, wabula Kitammwe ali mu ggulu. Era nange nkugamba nti, Ggwe Peetero, era ku lwazi luno ndizimba ekkanisa yange; n’emiryango gy’Emagombe te girimanyira. Era nkakuwa obusumuluzo bw’obwakabaka obw’eggulu: era kyonna ky’olisiba wansi w’ensi kirisibibwa mu ggulu; era kyonna ky’olisumulula wansi w’ensi kirisumululwa mu ggulu. Matayo 16:13-19.

Omwoyo Omutukuvu, ng'ayita mu Petro, yalaga amazima ag'omusingi aba 144,000 balina okutegeera. Yabikola e Panium, ekyali Kayisaliya Firipo. Panium kye kifo kya yeekaalu ekitukuvu ennyo okusinga ebirala mu kusinza omusota omukulu, kubanga Bugereeki kiyimirira ensi, era mu nnaku ez'enkomerero ensi ye Ekkibiina ky'Amawanga Amagatte, ekiri omukiikirizi gw'omusota ku nsi. "Enzigi z'Emagombe" ye linnya erya yeekaalu ya Pan, katonda w'embuzi ow'Abagereeki. Yeekaalu yazimbibwa mu maaso g'ekinnya ekyalimu ensulo ya Panium. Ensulo ya Panium yawanga amazi mu Mugga Yoludaani, gwe kifaananyi kya Kristo.

Erinnya "Jordan" litegeeza "oyo aserengeta," era omugga ogwo gutandika ekkubo lyagwo mu kitundu eky'ensozi eky'omu bukiikakkono bwa Isiraeri, nga gufuna ensibuko y'agwo enkulu okuva mu nsulo z'amazzi eziri ku Lusozi Hermon, olusozi olusinga obuwanvu mu lunyiriri lw'ensozi lwa Hermon, awali ensulo eyitibwa "gates of hell". Hermon kitegeeza "ekitukuvu" ate "Jordon" kitegeeza "okuserengeta." Omugga Jordan gukulukuta okuva mu bitundu eby'awaggulu eby'oku Lusozi Hermon era guserengeta okuyita mu Kiwonvu kya Jordan Rift, oluvannyuma ne gutuuka ku Dead Sea, nga kye kifo ekisinga wansi mu nsi.

Amazzi agayingira mu Omugga Yorudaani, agatandikira mu essinzizo lya Pan, era mu nkomerero ne gatuuka ku kifo ekisinga wansi ku nsi, galaga okukka wansi kwe yakola Omwana wa Katonda bwe yava ku lusozi olutukuvu olusinga waggulu n’akka okutuuka ku "Nnyanja Eyafu" y’ensi eno, ekifo ekisinga wansi. Okukka kwa Kristo okuva mu ggulu okutuuka mu kufa ku musaalaba kuno nakwo kulaga nti yeyambaza omubiri gw’omuntu eyagwa mu kibi, kubanga olugendo lwe okuva mu ggulu okutuuka ku musaalaba lwafunira amaanyi mu mazzi agava ku "enzigi z’Emagombe."

Ennyanja Enfu si kyokka ekifo ekisinga okuba wansi ku nsi, naye era erimu amazzi agasinze obunnyo ku nsi, emirundi mwenda okusinga ag’ennyanja enkulu. Okufa kwa Kristo ku musalaba, nga kulagirwa mu kifaananyi kya Ennyanja Enfu, kwe yakakasa endagaano ye n’abangi.

> Era ekiweebwayo kyonna eky’emmere kyo onootekamu omunnyo; so tokkiriza omunnyo ogw’endagaano ya Katonda wo okubula mu kiweebwayo kyo eky’emmere: n’ebiweebwayo byo byonna onobiwaayo n’omunnyo. Eby’Abaleevi 2:3.

Mu lugendo okuva ku nsulo z’Olusozi Kerumooni, Omugga Yoludaani guyita mu Nnyanja ya Galiraaya, era eyitibwa n’Ennyanja Tiberiyo n’Ennyanja Kinnereti. Galiraaya kitegeeza 'ekisiba ky’omulyango' oba 'eky’okukyukirako.' Tiberiyo lye linnya ly’omufuzi w’Abaroma eyaddirira Augusto Seeza, era olw’enfaanana y’ennyanja eyo eyitibwa Kinnereti, ekitegeeza 'ennanga' oba 'lyre.' Eky’okukyukirako eky’abantu bonna kyali mu biro Tiberiyo Seeza bwe yafuga era Yesu bwe yasalibwa ku musaalaba, ne buli nnanga ey’omu ggulu ne yeesirika. Obujulizi bw’eby’ensi obw’Omugga Yoludaani obukwatagana n’ 'enzigi z’amagombe,' ze z’e yeekaalu ya katonda w’Abagiriki Pan, buyogera ku bujulizi Petero bwe yalangirira nga asikiriziddwa Omwoyo Omutukuvu.

Okufuuka omuntu kwa Kristo kwali okuggatta obwakatonda n'obuntu, ekyabaawo Omwana wa Katonda ow'obwakatonda bwe yatwala ku ye omubiri gw'obuntu; n'atyo n'aggatta obwakatonda n'obuntu, nga kino kikiikirirwa amazzi okuva mu nsulo ya Pan agayongerako amazzi ku Mugga Yoludaani. Ebyayongeranga amazzi mu nsulo ya Pan byali omusulo, enkuba n'omuzira ebyagwa ku nsozi za Hermon, Hermon ng'akiikirira olusozi 'olutukuvu', lwe Yerusaalemi ey'omu waggulu.

> Oluyimba olw’Okulinnya lwa Dawudi. Laba, bwe bulungi era bwe busanyusa, ab’oluganda okubeeranga wamu mu bumu! Ng’amafuta ag’omuwendo agali ku mutwe, agakulukuta okutuuka ku ndevu, n’endevu za Aaroni; ne gakendeera okutuuka ku musono gw’engoye ze; Ng’omusulo ogw’e Kerumoni, n’omusulo ogwagwa ku nsozi za Sayuuni; kubanga eyo Mukama yalagira omukisa, era obulamu obutaggwaawo. Zabbuli 133:1-3.

“Amafuta ag’omuwendo omungi” agakulukuta ku kirevu kya Alooni gaali amafuta ge baakozesa mu kiseera lwe ye n’abaana be baasiigibwa amafuta okufuulibwa bakabona ba Katonda.

> Era olitwala ku musaayi oguli ku kyoto, n’amafuta ag’okusiiga, n’oliwazako ku Alooni, ne ku byambalo bye, ne ku batabani be, ne ku byambalo by’abatabani be wamu naye: era alitukuzibwa, n’ebyambalo bye, n’abatabani be, n’ebyambalo by’abatabani be wamu naye. Okuva 29:21.

Petro yalaga okwatula okw’okukkiriza kw’abayigirizwa bonna, era mu ngeri eyo yalaga n’okwatula kw’abo 144,000, abagenda okufukibwako amafuta bafuuke bukabona obumu obutumbulwa ng’ekibendera. Amafuta ag’asiiga Alooni gaali nga omusulo ogw’Olusozi Kerumooni era nga n’omusulo ogw’ensozi za Sayuuni. Amafuta n’omusulo bye bubaka obulaga okufukibwako amafuta kw’Omwoyo Mutukuvu.

> Muwulirize, mmwe eggulu, nange nnaayogera; era owulire, ggwe nsi, ebigambo ebiva mu kamwa kange. Okuyigiriza kwange kunaatonnya ng’enkuba, enjogera yange ejja kutontoma ng’omusulo; ng’enkuba entono ku kimera ekitono, era ng’enkuba ennyingi ku muddo: Kubanga ndilangirira erinnya lya Mukama; mumuwe obukulu eri Katonda waffe. Ekyamateeka Ekyokubiri 32:1-3.

Okuyigiriza kwe "omaze" okugwa ku nsozi za Sayuuni, era kwe "mafuta" ag'okusiiga agagatta 144,000, abasaserdooti ba Katonda mu nnaku ez'enkomerero. Okuyigiriza kugwa ng'enkuba, era ne kutuula ng'omaze kubanga "kulangirirwa". Era kulangirirwa kubanga eggulu n'ensi biteekwa okuwa amatwi era okuwulira ebigambo eby'omu kamwa ke, okuyita mu busaserdooti obugattiddwa obubeera ng'ekibendera obulangirira obubaka bw'Okukaaba okw'essaawa ya ttumbi n'Okukaaba Okunene.

> Nga bitone nnyo ku nsozi ebigere by’aleeta amawulire amalungi, alangirira emirembe; aleeta amawulire ag’obulungi, alangirira obulokozi; era agamba eri Sayuuni nti, ‘Katonda wo afuga!’ Abalinzi bo baligulumiza eddoboozi; ne ddoboozi limu baliyimba wamu: kubanga balirabagana amaaso n’amaaso, Mukama bw’anaazayo Sayuuni. Mwenyuke mu ssanyu, muyimbe wamu, mmwe amatongo ga Yerusaalemi: kubanga Mukama asanyusizza abantu be, era anunudde Yerusaalemi. Mukama abikkudde omukono gwe omutukuvu mu maaso g’amawanga gonna; n’ensalo z’ensi zonna zijja kulaba obulokozi bwa Katonda waffe. Isaaya 52:7-10.

Abalinzi b'ennaku ez'enkomerero, abakiwakirirwa Peetero, balangirira obulokozi n'emirembe, era bajja kuba bumu, kubanga bajja kulaba amaso ku maso. Kino kibaawo Mukama bw'azzaayo Sayuuni. Ekigambo ky'Olwebbulaniya ekyahindulwamu ng'"bring again" kitegeeza "reverse." Mukama bw'akyusa Sayuuni, kitegeeza nti Sayuuni yali mu buddu, nga bwe kiragibwa mu kusaasaanyizibwa, era kikyusibwa nga obuddu buggwawo.

> Kubanga bw’ati bw’ayogera Mukama: Bwe gunaaba guwedde emyaka nsanvu e Babulooni, ndibakyalira, ne mbatuukiriza ekigambo kyange ekirungi gye muli, okubaleeta okudda mu kifo kino. Kubanga mmanyi ebirowoozo bye ndowooza ku mmwe, bw’ayogera Mukama, ebirowoozo eby’emirembe so si bya bubi, okubawa enkomerero gye musuubira. Awo mulimpita, ne mugenda ne munsaba, nange ndibawuliriza. Era munnoonya nze, ne munzula, bwe munnoonya nange n’omutima gwammwe gwonna. Era ndizulibwa mmwe, bw’ayogera Mukama; era ndikyusa obuwambe bwammwe, ne mbakuŋŋaanya okuva mu mawanga gonna, ne mu bifo byonna mwe nabagobera, bw’ayogera Mukama; era ndibakomyawo mu kifo mwe nabaleetera okutwalibwa mu buddu. Yeremiya 29:10-14.

Abannabbi bonna boogera ku nnaku ez’enkomerero, era mu nnaku ez’enkomerero abantu be bali mu buwaŋŋanguse obugenda okukomesebwa, okutuukiriza obujulizi bw’obunnabbi.

> Ekigambo ekyajja eri Yeremiya okuva eri Mukama, nti, Bw’ati bw’ayogera Mukama Katonda wa Isirayiri, nti, Wandiika mu kitabo ebigambo byonna bye nkuyogeddeko. Kubanga, laba, ennaku zijja, bw’ayogera Mukama, lwe ndizzaayo abaatwalibwa mu busibe ab’eggwanga lyange Isirayiri ne Yuda, bw’ayogera Mukama: era ndibaleetera okudda mu nsi gye nnawa bajjajjaabwe, ne bagifuga. Yeremiya 30:1-3.

Oluvannyuma lw’ennaku ssatu n’ekitundu nga webase, nga Lazaro bwe yebase ennaku nnya, era Danyeri n’abeera mu kunakuwala okumala ennaku amakumi abiri mu emu, Mikaeri azuukiza abajulizi babiri, abantu be b’ennaku ez’enkomerero, n’abaleeta mu bumu era n’abafukako amafuta ng’ayita mu bubaka obutangazibwa mu nsi yonna. Obubaka obwo bwe “omusulo” ogwa ku Lusozi Kerumooni (olusozi olutukuvu), oguyisa amazzi mu nsulo ya Pan, era ensulo eyo oluvannyuma eyisa amazzi mu Mugga Yoludaani. Okufukibwako amafuta okutuukirizibwa olw’obubaka obwo kuyimirira kufukibwako amafuta kwa Yesu, okulaga ekiseera lwe yafuka Kristo, kwe Peetero yalaga.

Bwe Peteero yalangirira Kristo ng’Omwana wa Katonda, yalaga Kristo ng’Omwana wa Katonda era ng’Omwana w’omuntu, nga bwe kikiikirirwa mu mazzi g’“emiryango gy’amagombe” agayingira mu Omugga Yoludaani. Okwatula kwa Peteero kwava mu kukwatibwako kwa Mwoyo Mutukuvu, era amazima ago—nti Yesu ye Kristo, Oyo Owamafuta, era nti ye Katonda n’omuntu awamu—Yesu yennyini yagalaga ng’amazima aganaabeeramu essinziro ly’okulwanyisa abantu ba Katonda ab’ennaku ez’enkomerero, ab’abo Kristo b’asuubiza nti banaawangula, kubanga “emiryango gy’amagombe” tegiwagula ku mazima gano.

Amazima ge nti nga ku Septemba 11, 2001, nga bwe Yesu yasiigibwa amafuta ku lubatizo lwe, okuteekebwako akabonero kw’abo 144,000 kwatandika, era mu byafaayo ebyo waaliwo okwenyamirwa okwali kugenda okutta abantu be ab’ennaku ez’enkomerero, okutuusa lwe yabazukiza n’abakomyawo okuva mu butwalibwa bwabwe. Omulimu gw’okuzuukizibwa gulimu okugatta abantu be okufuuka ggye ddene ery’amaanyi eririnyisibwa ng’ebbendera. Omulimu ogw’okuzuukizibwa, okutukuza, okugatta n’okulinnyisa, oluvannyuma lw’okufa mu nguudo, gulagiddwa mu nnyiriri za kkumi okutuuka ku kkumi n’ettaano ez’omutwe ogw’ekkumi n’emu ogwa Danyeri, era ne mu bitundu ebirala bya Baibuli. Naye mu nnyiriri za kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi n’ettaano Kristo azze nate n’aleeta abayigirizwa be e Kayisareya Firipi, e Panium, era we eyo we akabonero ka Katonda kateekebwaawo okumala emirembe gyonna.

Wabula nga tumaze okutegeera ennyikivu y'ebikakafu bino, awo tunaasobola okumanya okubikkulirwa kw'amazima okuli mu bujulizi obw'e Kayisaliya Firipi. Mu lunyiriri olw'ekkumi n'omunaana olw'omutwe ogw'ekkumi n'omukaaga ogwa Matayo, erinnya lya Simooni Barjona likyusibwa ne lyitibwa Pita, ekifaananyiriza 144,000 nga bwe kyajulirwa mu kiwandiiko ekyasembyeyo. Okubikkulirwa okw'ebibalo okwasimbibwa mu lunyiriri olwo kutumbula Yesu nga Omubala Ow'ewuunyisa, kubanga si Pita yekka ayinza okutegeerekeka ng'akiimira 144,000, naye era Matayo 16:18 kye kabonero k'ebibalo aka "phi".

Nga tetunnaba kwogerako ku by’obubalo ebigattiddwa ku “phi,” kijjukirizibwe nti “phi” kiri mu kigambo “Philippi,” erinnya ery’okubiri ku mannya abiri g’ekibuga Panium. Ekitundu eky’ekkumi n’omunaana kiraga nti Yesu yayogera ne Peter mu Lwebbulaniya, ne kiwandiikibwa mu Oluyonaani, era oluvannyuma ne kivvuunulwa mu Lungereza. Ebitundu bino ebisatu biraga obulamulizi bwa Kristo ku Kigambo kye. Ekigambo bwe kisuulidwa mu nkola y’obubalo ey’okukuba emirundi ebifo ebyawereddwamu ennamba, kiraga nti erinnya Peter kilingana emitwalo kkumi n’ennya n’enkumi nnya, era kino kinyweza Yesu nga Omubala Ow’ebyewuunyo. Mu kitundu kimu kennyini, Yesu gy’alangirira nti anazimba Ekkanisa ye, Omubala Ow’ebyewuunyo yalamula enkola y’okuvvuunula okukuuma nti amazima agayimiriziddwa mu kitundu eky’ekkumi n’omunaana eky’essuula ey’ekkumi n’omukaaga ganyimiririre akabonero k’obubalo aka “phi.”

> Era nze nkugamba naawe nti ggwe oli Peetero, era ku lwazi luno ndizimba ekkanisa yange; n'enzigi z'amagombe tezijakugirukirira. Matayo 16:18.

Ekkanisa ye tesimbiddwa ku njigiriza yokka nti Yesu ye Kristo, era nti ye Mwana wa Katonda, wabula era ku mazima nti Ye Ekigambo, era Ekigambo kyatonda ebintu byonna era kibifuga byonna, omuli ebibalo, enkozesa y’olulimi, n’ebikolwa by’abantu.

> Mu ye era twafunamu obusika, nga twalondebwawo edda ng'entekateeka y'oyo akola ebintu byonna ng'ekiteeso ky'okwagala kwe bwe kuli. Abefeso 1:11.

Phi, emirundi mingi kiragibwa ng’ennukuta ey’Olugiriki φ (phi), ye omuwendo ogutakyuka mu masamu, ogwa kumpi ne 1.618033988749895. Omuwendo guno gwe bayita ekigero kya zzaabu oba omugattiro ogw’obutukuvu. Omuwendo guno gwe ‘ennamba etali rational’, kitegeeza nti tesobola kulagibwa nga ‘fraction’ eyangu, era okulagibwa kwayo mu desimoolo kugenda mumaaso obutaliko kkomo nga tekiddamu bika bimu.

Omugero gwa zaabu gulina ebintu bingi ebyewuunyisa era gulabikira mu mbeera ez’enjawulo mu eby’ibalo, mu art, mu obuzimbe, mu butonde, ne mu masomo amalala. Gusangibwa emirundi mingi mu bifaananyi bya jiometri nga rectangle, pentagon, ne dodecahedron, we omugero ogw’oludda oluwanvu eri oludda olumpi gwenkanankana ne phi.

Mu by’obukessi n’obuzimbi, ekigero kya zaabu kikkirizibwa nti kireeta empimo ezisanyusa amaaso. Kizze kikozesebwa abakessi n’abakugu mu nteekateeka y’emizimbe mu byafaayo byonna, okuva ku mirembe egy’edda ennyo okutuuka ku Renaissance n’okusingawo, mu kutondawo ebiteekateekeddwa, emizimbe, n’ebikolebwa by’obukessi. Mu bubalo, ekigero kya zaabu kiboneka mu mibalo egy’enjawulo n’ennyiriri, omuli n’ennyiriri ya Fibonacci, gye buli namba ejja eba omugatte gw’enamba ebbiri ezasooka. Nga enamba mu nnyiriri ya Fibonacci bwe ziyongera, ekigero ky’enamba ezigobererana kisemberera phi.

Mu 16:18, tusanga phi ey’ematematika (1.618...). Yesu, Katonda “akola byonna ng’ekiteeso ky’okwagala kwe bwe kiri,” yasalawo okuteeka akabonero ke akalaga nti ye Palmoni, Omuwendo Omw’ekyewuunyo, oba Omuwerengera w’ebyama, mu bifo eby’obunnabbi ebiraga ekisaawe ky’entalo mwe Ekkanisa ye erwana n’enzigi za Gehena mu nnaku ez’enkomerero. Ku kisaawe ky’entalo eky’obunnabbi ekyo, ng’afuga emiwendo, yakiikirira emitwalo kkumi n’ena n’enkumi nnya ne “Peetero”, eyakyusibwa erinnya lye okuva ku “Simooni”, oyo awulira obubaka bw’ejjiba, okufuuka “Peetero”; bwe kityo n’abalambulula ng’abantu be b’endagaano ab’ennaku ez’enkomerero.

“Olwazi” lwe yalonda okuzimbirako Ekkanisa ye, lwe lwazi olw’omusingi, omusingi n’ejjinja erya nsonda ery’ekikulu erya “emirundi musanvu” eryo mu Leviitiko 26, kubanga tewali musingi omutuufu ogutali Kristo. Okuva ku kubatizibwa kwa Kristo, Simooni bwe “yawulira” obubaka bw’ejjiba okutuuka ku musaalaba ogw’Ennyanja Eyafu, mu bbanga ly’ennaku 1,260, emirundi ebiri buli lunaku, waaliwo ekiweebwayo eky’enkya n’eky’akawungeezi, naye okujjako ku lunaku olwasembayo olw’ennaku ezo 1,260, kubanga ku lunaku olwo, ekiweebwayo eky’akawungeezi kyamuva mu ngalo z’akabona, era ku musaalaba Kristo yafa ng’ekiweebwayo kya 2,520.

> Byonna biri mu ntiisa n’obutabanguko. Omusaserodooti ali kumpi okwitta ekiweebwayo; naye ekiso kimuvamu mu mukono gwe ogutalina maanyi, n’omwana gw’endiga abuluka. Ekifaananyi kisosekanye n’ekyafaananyizibwa mu kufa kwa Mwana wa Katonda. Ekiweebwayo ekinene kiweereddwa. Ekubo eriyingira mu Kifo Ekitukuvu Ennyo liguddiddwa. Ekubo eppya era eriramu litegekeddwa eri bonna. Tewakyetaagisa abantu abonoonefu, abali mu nnaku, kulindirira okujja kw’Omusaserodooti Omukulu. The Desire of Ages, 757.

“Olwazi” lwe ajja kuzimbirako Ekkanisa ye lwe luli ejjinja ery’ensinzi lye abazimbi baagaana; ennamba yaalyo ye “enkumi bbiri n’ebikumi bitaano n’amakumi abiri.” Mu lunyiriri olumu olumpi, Kristo yeeyanjula ng’Omwami w’ebintu byonna, era bwe akikola, ayimiridde era ayogera mu nnyiriri kkumi na ssatu okutuuka ku kkumi na ttaano mu ssuula kkumi n’emu mu kitabo kya Danyeri.

> Era nze nkugamba naawe nti ggwe oli Peetero, era ku lwazi luno ndizimba ekkanisa yange; n'enzigi z'amagombe tezijakugirukirira. Matayo 16:18.

Tujja kugenda mu maaso n’okunoonyereza kuno mu kiwandiiko ekiddako.

> ‘Ebintu ebyama bya Mukama Katonda waffe; naye ebyo ebikkuliddwa ffe n’abaana baffe emirembe gyonna.’ Ekyamateeka Eky’okubiri 29:29. Engeri ddala Katonda gye yakola omulimu ogw’okutonda, teyagikubulira bantu; sayansi y’abantu tesobola kuzuula ebyama by’Oyo Ali Waggulu Ennyo. Amaanyi ge ag’okutonda tegategeerekeka nga bwe butategeerekeka obubeerawo bwe.

> Katonda akkirizza amataba g’ekitangaala okufukibwa ku nsi mu byombi mu sayansi ne mu by’obukugu; naye bwe babeeyita bannasayansi ne boogerako ku nsonga zino nga bazitunuulidde mu ndowooza ya bantu yokka, bajja kutuuka ddala ku bikomalirizo eby’okyamu. Kisoboka okuba nga tekirina kabi okulowooza okusinga ku by’ekigambo kya Katonda bye kyabikkulidde, singa ebirowoozo byaffe tebiwakanya bintu ebituufu ebiri mu Ebyawandiikibwa; naye abo abava ku kigambo kya Katonda ne bagezaako okunyonyola ebikolwa bye eby’okutonda nga beesigama ku mateeka ga sayansi, bawoterera ku nnyanja etamanyiddwa nga tebalina mape newaakubadde ekampasi. Emitwe egisinga obukulu, bwe gitalongozebwa n’ekigambo kya Katonda mu kunoonya kwagyo, gibuusabuusa mu kigezo kyagyo eky’okulondoola enkolagana wakati wa sayansi n’Okubikkulirwa. Olw’okuba Omutonzi n’ebikolwa bye byasukkiridde ddala obutegeera bwabwe ne batayinza okubinyonnyola mu mateeka g’obutonde, balaba ebyafaayo bya Baibuli ng’ebitasigika. Abo ababuusabuusa obwesigika bw’ebiwandiiko by’Endagaano Enkadde n’Endagaano Empya, bajja okutwalibwa okweyongerayo ne batuuka n’okubuusabuusa okubeerawo kwa Katonda; era oluvannyuma, nga tebakyalina kyebeesigamyeeko, basigalawo bakubibwa amayengo ku lwazi lw’obutakkiriza.

> Abantu bano bafiiriddwa obutereevu bw’okukkiriza. Wateekwa okubaawo okukkiriza okutereera mu buyinza bwa Katonda obuli mu Kigambo kye Ekitukuvu. Baibuli tekirina kupimibwa ku ndowooza z’abantu ez’essaayansi. Amagezi g’abantu si mulambuzi wa kuwesigika. Ababuusabuusa abasoma Baibuli nga baagala kunonyaako ensobi, bayinza, olw’okutegeera okutakutuukirira ku sayansi oba ku kubikkulirwa, okugamba nti basanze obutakkanya wakati wa byombi; naye bwe bitegeereddwa mu ngeri entuufu, byombi bituukagana bulungi. Musa yawandiika nga akulembeddwamu Omwoyo wa Katonda, ate sayansi y’ettaka nga etegeereddwa bulungi teyinza kulangirira nti waliwo bikuzuuliddwa ebitaayinza kutabaagana n’ebyo bye yawandiika. Amazima gonna, oba mu butonde oba mu kubikkulirwa, gatukagana ne ggalyo kennyini mu ngeri zonna gye gweyolekera.

> Mu Kigambo kya Katonda, waliwo ebibuuzo bingi ebiteekebwa mu maaso, ebyo n’abasomi ab’amagezi agasukkiridde ennyo tebasobola ddala kubiwanukula. Tukubirizibwa okussa obwegendereza ku nsonga zino okulaga nti waliwo bingi, ne mu bintu eby’obulijjo eby’obulamu bwa buli lunaku, ebyo abantu ab’obutegeera obuliko enkomerero, newaakubadde n’amagezi gonna ge beenyumirizaamu, tebasobola kubitegeera mu bujjuvu.

> Naye abasayansi balowooza nti basobola okutegeera ddala amagezi ga Katonda, ebyo by’akoze oba by’asobola okukola. Endowooza eyo esaasanye nnyo nti akomekkerezebwa amateeka ge ye yennyini. Abantu oba bagaana obubeerawo bwe oba basilaamu amaso, era balowooza nti bayinza okunnyonnyola buli kimu, okutuuka n’okunnyonnyola engeri Omwoyo we gy’akolera ku mutima gw’omuntu; era tebakya muwa ekitiibwa erinnya lye so tebakyatya buyinza bwe. Tebakkiriza mu bintu ebisukka obutonde, nga tebategeera mateeka ga Katonda newaakubadde amaanyi ge agataggwaawo okutuukiriza okwagala kwe okuyita mu mateeka ago. Nga bwe kikozesebwa bulijjo, ekigambo ‘amateeka g’obutonde’ kikwata ku ebyo abantu bye basobodde okuzuula ku mateeka agafuga ensi ey’ebintu ebirabika; naye okumanya kwabwe kutono nnyo, era waliwo nnimiro enene nnyo Omutonzi gy’asobola okukoleramu ng’akkiriziganya ne mateeka ge ye yennyini, kyokka nga ebyo byonna biri ddala ebweru w’okutegeera kw’ebitonde ebiriko enkomerero!

> Bangi bayigiriza nti ebintu eby’omubiri birina amaanyi g’obulamu—nti obuyinza obumu buteekebwa mu bintu eby’omubiri, ne bikalekebwa ne bikola nga bisinziira ku maanyi gaabyo agabyo gennyini; era nti emirimu egy’omutonde gikolebwa mu kutegeeraganamu n’amateeka agateekebwawo ddala, mwe Katonda yennyini tasobola kutabulamu. Kino kye sayansi enkyamu, era tekesigamizibwa ku Kigambo kya Katonda. Omutonde muweereza w’Omutonzi we. Katonda tesazaamu mateeka ge, era siwakanya mateeka ago mu kukola kwe; naye buli kiseera agakozesa ng’ebikozesebwa bye. Omutonde awanjagira ku magezi, ku kubeerawo, n’amaanyi ag’akola, ag’akola mu n’okuyitira mu mateeka gaagwo. Mu mutonde mulimu omulimu ogw’ennaku zonna ogwa Kitaffe n’Omwana. Kristo agamba nti, ‘Kitaange akola okutuusa kaakano, nange nkola.’ Yokaana 5:17.

> Abaleevi, mu mwimbo gwabwe oguwandiikiddwa Neemiya, baayimba nti, 'Ggwe, era ggwe wekka, oli Mukama; ggwe wakola eggulu, eggulu ery’amaggulu, n’eggye lyalyo lyonna, n’ensi, n’ebirimu byonna, ... era ggwe obikuuma byonna.' Neemiya 9:6. Ebyo ebikwata ku nsi eno, omulimu gwa Katonda ogw’okutonda gwakomekkerezebwa. Kubanga 'emirimu gyaali gyiwedde okuva ku kutandikibwa kw’ensi.' Abaebbulaniya 4:3. Naye amaanyi ge gakyagenda mu kuwuagira n’okukuuma ebitonde bye. Si lwa nti enkola eyateekebwa mu nkola dda egenda yekka n’amaanyi gaayo agagirimu, kye kireetera omutima okukuba n’okussa ne kuddirira okussa; wabula buli kuwuunya, buli kukuba kw’omutima, kwe bujulizi bw’okufaayo kwe okutuuka wonna kwa Ye mwe 'tuberera, ne tutambula, ne tubeerawo.' Ebikolwa by’Abatume 17:28. Si lwa maanyi gaayo agagirimu nti buli mwaka n’omwaka ensi eweereza ebirungi byayo era ne yeeyongera okutambula okwetooloola enjuba. Omukono gwa Katonda gukulembera amaplaneti ne gabakuumira mu bifo byago mu kutambula kwago okutereevu okuyita mu ggulu. Ye 'abifulumya eggye lyagyo ng’alibalirira: abituuma amannya gaabyo gonna olw’obukulu bw’amaanyi ge; kubanga alina amaanyi mangi; tewali n’akamu akabula.' Isaaya 40:26. Kuyita mu maanyi ge nti ebimera bikulirira, amakoola ne gafuluma n’ebimuli ne byaka. Ye 'afuula essubi okukula ku nsozi' (Zabbuli 147:8), era kubanga ye, ebiwonvu bifuuka ebirumbulukufu. 'Ensolo zonna ez’omu kibira ... zinoonya mmere yaazo eri Katonda,' era buli kirina obulamu, okuva ku buwuka obutono ennyo okutuuka ku muntu, kiba nga buli lunaku kyesigamya ku kulabiririrwa kwe okw’obusaasizi. Mu bigambo ebirungi by’omuyimbi wa Zabbuli, 'Bino byonna bikulindirira.... By’oba obawa babironda: bw’ogugulawo omukono gwo, bajjula ebirungi.' Zabbuli 104:20, 21, 27, 28. Eryo ekigambo kye lifuga ebintu eby’obutonde; agubika eggulu ebire era ategekera ensi enkuba. 'Awa omuzira ng’ebyoya by’endiga: asaasaanya obukoobwe ng’envu.' Zabbuli 147:16. 'Bweyogera, wabaawo ebungi bw’amazzi mu ggulu, era aleetera obwoya bw’amazzi okuva ku nkomerero z’ensi obulinnyirayo; akola okumyansa n’enkuba, era aleeta empewo mu biterekero bye.' Yeremiya 10:13.

> "Katonda ye musingi gw'ebintu byonna. Sayansi entuufu yonna ekwatagana n'emirimu gye; enjigiriza entuufu yonna etutwala mu kugondera obufuzi bwe. Sayansi enggulawo ebyamagero ebiggya eri amaaso gaffe; eyambuka waggulu nnyo, era enyika mu buziba obuggya; naye teva mu kunoonyereza kwayo na kimu kikwakkanya n'okubikkulirwa kwa Katonda. Obutamanya busobola okunoonya okuwagira endowooza ez'obulimba ku Katonda nga bukozesa sayansi ng'ekikakasa, naye ekitabo ky'obutonde n'ekigambo ekiwandiikiddwa biwa omusana ku kimu ne ku kirala. Bwe kityo tutwalibwa okusinza Omutonzi era okuba n'okwesiga okw'amagezi mu Kigambo kye." Patriarchs and Prophets, 113-115.

Back to Articles