Article

# ፓንዩም - ቊጽሪ ሃያን ሰለስተ

Waldaa booda inni gowwoomsaan hojjetaa.

Author

Jeff Pippenger

Published

March 20, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

ଦାନିଏଲ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଚବିଶତମ ପଦରେ ପୌରାଣିକ ରୋମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ଶାସନ କରିବାର କାଳକୁ “ସମୟ” ଶବ୍ଦଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି। ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀମୂଳକ ପ୍ରୟୋଗରେ ଗୋଟିଏ “ସମୟ” ୩୬୦ ବର୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୧ ମସିହାର ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୌସେନା ଯୁଦ୍ଧ, ଆକ୍ଟିୟମ୍‌ର ଯୁଦ୍ଧରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ବିଶାଳ ଏବଂ କୌଶଳଗତ ଭାବେ ଅଧିକ ସୁସଂଗଠିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୌସେନା ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମାର୍କ ଆଣ୍ଟୋନି ଏବଂ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପର୍କର କାରଣରୁ ଆକ୍ଟିୟମ୍ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ନୌସେନା ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା। ଏହାର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦାନିଏଲ ୧୧:୪୦ର ପୂରଣରେ ବର୍ଲିନ୍ ପ୍ରାଚୀରର ପତନ ସହିତ, ଏବଂ ପ୍ରକାଶିତ ବାକ୍ୟ ଅଠାରୋ ଅଧ୍ୟାୟର ପୂରଣରେ ୯/୧୧ର ଟୁଇନ୍ ଟାୱାର୍ସ ସହିତ ସମାନ; କାରଣ ଯେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱର ନିଜ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀମୟ ବାକ୍ୟର ପୂରଣ ପାଇଁ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାମାନଙ୍କୁ ବାଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ସମ୍ଭବ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟାପକ ଦର୍ଶକମଣ୍ଡଳୀର ଧ୍ୟାନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପରି ଉପାୟରେ ତାହା କରନ୍ତି।

> Akkuma waliigalteen isaa wajjin godhameen booddee inni gowwoomsaan hojjetta; saba xinnoo wajjinis ol baʼee jabaata. Inni nagaan, iddoowwan gabbatoon bulchiinsa sanaa irra illee ni seena; wanta abboonni isaa hin goone, yookaan abboonni abbootii isaa hin goone ni godha; boojiʼamoo, saamicha, fi qabeenya isaanii gidduutti ni bittinneessa; eeyyee, bara muraasaaf illee malawwan isaa daʼannoowwan jajjaboo irratti ni karoorfata. Daaniʼel 11:23, 24.

Uriyaa Simiiti waliigaltee Roomaa fi Makkaboota gidduu jiruu kan lakkoofsa digdamii sadii keessatti ibsame irratti hubannoo isaa xumuruudhaan, uummata xinnoo kan lakkoofsa sanaa irratti yaada kennuun ibsa isaa xumure.

> “Yeroo kana Roomaanonni saba xiqqoo turan; akkasumas jechi sun akka agarsiisutti, gowwoomsaan yookaan malaan hojjechuu jalqaban. Ka’umsa kana irraa kaasees, aangoo ol’aanaa isa boodarra argatan sanatti ol-ka’iinsa tasgabbaa’aa fi saffisaa ta’een ol ba’an.”

> “[Lakkoofsa afurtamii fi afur caqasame].”

> “Akka sabootni biyyoolee gatii guddaa qabanii fi naannoo badhaadhaa taʼe keessa seenuu saboonni, bara mootummaa Roomaa dura, itti fayyadamaa turan waraanaa fi injifannaa ture. Amma garuu Roomaan waan abbootiin isaanii yookaan abbootiin abbootii isaanii hin goone gochuu qabdi; jechuunis, horata kana karaa nagaatiin fudhachuu. Aadaan kanaan dura matumaa hin dhaga’amne, jechuun mootota mootummaa isaanii akka dhaalaatti Roomaanotaaf dhiisuu, amma jalqabame. Roomaanis karaa kanaan biyyoolee balʼaa hedduu dhuunfatte.

> “Warri akkasitti mootummaa Roomaa jalatti dhufan irraa faayidaa xinnoo miti argatan. Isaan gaarummaa fi laafinaan ilaalaman. Kun akka boojuu fi saamichi isaanii gidduutti hirameetti ture. Isaan diinota isaanii irraa eegaman; gaaddisa aangoo Roomaa jalattis nagaa fi tasgabbiidhaan boqotan.

> “Waggaa xumuraa keeyyata kanaatiif, Bishooppii Niwutoon meeshaalee tilmaamaa jabaattota keessaa, isaaniin mormuun utuu hin ta’in, akka achii irraa baafaman jedhu dhiheessa. Kana Roomonni magaalota isaanii gaara torban irratti ijaarame keessaa, jabina cimaa sana irraa godhan. ‘Yeroof iyyuu tokkoof;’ shakkii malee yeroo raajii, waggaa 360 dha. Waggoonni kun eessaa irraa lakkaa’amuu qabu? Tarii taatee keeyyata itti aanu keessatti mul’ifametti haa ta’u.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 272, 273.

ስሚዝ ቀጽሎ የ31 ዓ.ዓ. ከ.በ. የአክቲየም ጦርነትን የሦስት መቶ ስልሳ ዓመታት መነሻ አድርጎ ይለያል። ስሚዝ ቁጥር ሃያ አምስትን ከጠቀሰ በኋላ የሚከተለውን ይናገራል።

> “Aayaata 23 fi 24tiin, yeroo waligaltee Yihuudootaa fi Roomaa gidduu ture, jechuunis Dh.K.B. 161 irraa gara yeroo Roomaan mootummaa addunyaa guutuu irratti aangoo waliigalaa argattetti gadi buufamneerra. Aayaanni amma nu dura jiru duula cimaa mooticha kibbaa, Gibxii, irratti geggeeffame, akkasumas waraana guddaa fi jabaa gidduutti lolli guddaan tokko uumame ifatti mul’isa. Haalli akkanaa kun yeroo sana seenaa Roomaa keessatti dhugumaan ni raawwatamee? — Eeyyee, ni raawwatame. Waraanni sun waraana Gibxii fi Roomaa gidduu ture; lollichis lola Actium ture. Mee haala walitti bu’iinsa kanaaf sababa ta’an irratti ilaalcha gabaabaa haa fudhannu.”

> “[ମାର୍କ] ଆଣ୍ଟୋନୀ, ଅଗଷ୍ଟସ୍ ସିଜର୍, ଏବଂ ଲେପିଡସ୍ ମିଶି ସେହି ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି-ଶାସନ ଗଠନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜୁଲିଅସ୍ ସିଜରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଶପଥ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଣ୍ଟୋନୀ, ଅଗଷ୍ଟସଙ୍କ ଭଉଣୀ ଅକ୍ଟାଭିଆଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି, ଅଗଷ୍ଟସଙ୍କ ଭାଇଘରାଣୀ ହୋଇଥିଲେ। ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଣ୍ଟୋନୀଙ୍କୁ ମିଶରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ମିଶରର ଦୁରାଚାରିଣୀ ରାଣୀ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରାଙ୍କ ଚାତୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୋହିନୀ ଆକର୍ଷଣର ଶିକାର ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏତେ ପ୍ରବଳ ଆସକ୍ତି ଧାରଣ କଲେ ଯେ, ଶେଷରେ ସେ ମିଶରୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ, କ୍ଲିଓପାଟ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଅକ୍ଟାଭିଆଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ତାଙ୍କ ଲୋଭ ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରଦେଶ ପରେ ପ୍ରଦେଶ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ରୋମର ବଦଳରେ ଆଲେକ୍ସାଣ୍ଡ୍ରିଆରେ ବିଜୟୋତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ରୋମୀୟ ଜନତାଙ୍କୁ ଏତେ ଅପମାନିତ କଲେ ଯେ, ଅଗଷ୍ଟସଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦେଶଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ କରାଇବା କଠିନ ହୋଇନଥିଲା। ବାହ୍ୟତଃ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମିଶର ଓ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଏହା ଆଣ୍ଟୋନୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଥିଲା, ଯିଏ ଏବେ ମିଶରୀୟ କାର୍ଯ୍ୟବ୍ୟବସ୍ଥାର ଶୀର୍ଷସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିବାଦର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ହେଉଛି, ପ୍ରାଇଡୋ କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହିମଧ୍ୟ ରୋମୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର କେବଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିପାରୁନଥିଲେ; କାରଣ ଲେପିଡସ୍ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି-ଶାସନରୁ ପଦଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏବେ ସେହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଗଲା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ସମଗ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବାରୁ, ତାହାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ପାଶା ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।” ଉରିଆ ସ୍ମିଥ, Daniel and the Revelation, 273.

በትንቢታዊ መልኩ የአክቲየም ጦርነት የሰንበት ሕግን ያመለክታል፤ ምክንያቱም ስሚዝ እንደሚገልጸው የአረማዊቷ ሮም “ዓለምአቀፋዊ ግዛት” እንዲመሠረት ያደረጉትን ሦስቱን ጂኦግራፊያዊ እንቅፋቶች ከሦስተኛ ጊዜ ድል መንሣቱን ስለሚወክል ነው። እንደ አረማዊቷ ሮም ሁሉ፣ የጳጳሳዊቷ ሮም ሦስተኛው እንቅፋት ከሮም ከተማ በተወገደ ጊዜ ነበር በ538 የጳጳሳዊቷ ሮም “ዓለምአቀፋዊ ግዛት” የጀመረው። እነዚያ ሁለቱ ምስክሮች ዘመናዊቷ ሮም የመጽሐፍ ቅዱስ ትንቢት ስድስተኛውንና ሰባተኛውን መንግሥታት ሁለቱንም በምታሸንፍበት ቦታና ጊዜ የሰንበት ሕግን ይጠቁማሉ፤ እንዲሁም በዚህ ሂደት ሦስተኛውን እንቅፋቷን ታሸንፋለች፤ እንዲሁም ለአርባ ሁለት ምሳሌያዊ ወራት “ዓለምአቀፋዊ ግዛት” ታቋቋማለች።

> Akkumaas afaan waa gurguddaa fi arrabsoo dubbatu isaaf kenname; ji’oota afurtamii lama itti fufuufis aangoon isaaf kenname. Mul’ata Yohaannis 13:5.

## Roomii Misra Irratti

Waraanni raajii Roomaa Agustosiin Gibxii fi Kileoophaatiraa irratti geggeeffame keessatti humnoonni raajii hojjetan fincila Maarq Antooniitiin kakaafamanii turan; kanaafis, dirqama raajii irraa kan ka’e, humnoonni raajii sun humnoota raajii Seera Dilbataa irratti mul’atan bakka bu’uu qabu.

ଏକ୍ଟିୟମ୍‌ରେ ରୋମ ମିଶରକୁ ବିଜୟ କଲା, ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଏକ ବିଦ୍ରୋହୀ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ଅପବିତ୍ର ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟର ସଂଘବନ୍ଧନରୁ ଗଠିତ ଥିଲା। ଆଣ୍ଟୋନୀ ଓ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରାଙ୍କର ଏହି ସଂଘବନ୍ଧନ ହେଉଛି ଚର୍ଚ୍ଚ ଓ ରାଜ୍ୟର ସଂଯୋଗ। ଏକ୍ଟିୟମ୍‌ରେ, ଅଗଷ୍ଟିନଙ୍କର ରୋମ ଚର୍ଚ୍ଚ ଓ ରାଜ୍ୟର ଏକ ଅପବିତ୍ର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିକୁ ବିଜୟ କଲା।

## Fakkeenya Bineensichaa

ክሊዮፓትራ ከአንቶኒ ጋር የተባበረች የተበላሸች ቤተ ክርስቲያንን ትወክላለች፤ አንቶኒ ደግሞ የሮም ምልክት ነው። ኡርያ ስሚዝ እንዲህ ሲል እንደገለጸው፣ ክሊዮፓትራ በእነርሱ ግንኙነት ላይ ገዥ ነበረች፤ አንቶኒ “ለክሊዮፓትራ፣ ለግብፅ ርኩስ ንግሥት፣ ለተንኮሏና ለማራኪነቷ ሰለባ ሆነ።” በአንቶኒና በክሊዮፓትራ የተወከለው የቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ጥምረት፣ ክሊዮፓትራን በግንኙነቱ ላይ የምትገዛ ኃይል መሆኗን ያመለክታል፤ ስለዚህ በእነርሱ ግንኙነት የተመሰለው የቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ጥምረት፣ በግንኙነቱ ላይ ሴቲቱ ቁጥጥር ያላት ሆኖ ያለ የቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ጥምረት እንደሆነ፣ የአውሬው ምስል ትርጓሜን ያሟላል። አክቲየም በቅርቡ የሚመጣውን የእሑድ ሕግ ይመስል ነበር።

ଅଗୁଷ୍ଟୁସ୍ ସିଘ୍ର ଆସୁଥିବା ରବିବାର ନିୟମ ସମୟରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ପାପାଳ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ମାର୍କ ଆଣ୍ଟୋନି ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥିବୀର ପଶୁର ରିପବ୍ଲିକାନ୍ ଶିଙ୍ଗ, ଏବଂ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟାଣ୍ଟ ଶିଙ୍ଗ। ସିଘ୍ର ଆସୁଥିବା ରବିବାର ନିୟମ ସମୟରେ ଆଣ୍ଟୋନି ଓ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ଏକତ୍ର ହୋଇ ଅଜଗର ପରି କଥା କହନ୍ତି। କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ଓ ଆଣ୍ଟୋନି—ଉଭୟେ ଏକ ଅଜଗର-ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ରବିବାର ନିୟମ ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି—ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଅଜଗର ପରି କଥା କହନ୍ତି।

## Ajjeechota

Giriikis fi Gibxis raajidhaan bifa raajii ajjeechaa ibsanii mul’atu; Antoniis immoo akkasuma bifa raajii ajjeechaa bakka bu’e. Daani’el boqonnaa kudha tok keessatti Gibxis kibba ture; Giriikis immoo dhiha ture. Mootummaan Aleeksaandar bakka afuritti erga qoodameen booddee, Gibxis Ptoleemii Tokkoffaadhaan qabame. Sana booda Ptoleemii Tokkoffaan mootii raajii isa jalqabaa kan kibbaa ta’e; Kiliyoopaatraan immoo bulchituu Ptoleemaawaa isa dhumaa Gibxis keessatti turte. Ptoleemii Maasedoon keessatti dhalate; iddoo dhaloota Aleeksaandar Guddichaas achuma ture.

ମାସିଡୋନ ଉତ୍ତର ଗ୍ରୀସରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜମାନଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷୀୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରୀକ ପୌରାଣିକ ବୀରମାନଙ୍କଠାରୁ ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଗ୍ରୀସର ସହର-ରାଜ୍ୟମାନେ ମାସିଡୋନୀୟମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଗ୍ରୀସର ହେଲେନିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ବର୍ବର ବୋଲି ମନେ କରୁଥିଲେ। ମାସିଡୋନୀୟମାନେ ରାଜତନ୍ତ୍ରାଧୀନ ଥିଲେ, ଏବଂ ଏଥେନ୍ସ, ସ୍ପାର୍ଟା, ଥିବ୍ସ, କୋରିନ୍ଥ ଇତ୍ୟାଦି ପରି ଦକ୍ଷିଣ ସହର-ରାଜ୍ୟମାନେ (ପୋଲେଇସ୍) ଦକ୍ଷିଣ ଓ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରୀସ ଏବଂ ଏଜିଆନ୍ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ପୋଲେଇସ୍‌ମାନଙ୍କରେ ପ୍ରାୟତଃ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ, କୁଳୀନତାନ୍ତ୍ରିକ, କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ପ୍ରକାରର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଉଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ମାସିଡୋନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜବଂଶ (ଆର୍ଗିଆଡ୍‌ସ) ସହିତ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଥିଲା। ତଥାପି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହେଲେନିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ରୋମ ଇତିହାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସେମାନେ ଏହି ହେଲେନିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରୀକ ବୋଲି ଅଭିହିତ କଲେ। କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ଶେଷ ପ୍ଟୋଲେମେଇକ ଶାସିକା ଥିଲେ, ଯିଏ ମାସିଡୋନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ଗ୍ରୀସ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥିବା ଗ୍ରୀକମାନଙ୍କ ଉତ୍ତର ରାଜ୍ୟର ରାଜତନ୍ତ୍ରୀୟ ବଂଶକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲେ।

## Mootii Kibbaa

ክሊዮፓትራ ኣብቲ ንግሥነት ኣሌክሳንደር ናብ ኣርባዕተ ምስ ተኸፈለ ብጶሎሜዎስ ቀዳማይ ዝተጀመረ ንግሥነት ጶሎሜያዊ ናይ መወዳእታ ገዛኢት ነበረት። ኣብ ውግእ ኣክቲየም እቲ ንግሥነት ጶሎሜያዊ፣ ማለት ትኽክለኛው ንጉሥ ደቡብ፣ ፍጻሜኡ በጽሐ። እቲ ዝቕጽል ንጉሥ ደቡብ መንፈሳዊት ግብጺ እዩ ዝኸውን፣ እዚኣ ድማ ኣብ ታሪኽ ናይ ፈረንሳይ ኣብዮት ብኣምላኽ-ክሕደት ዝተመልከተት ፈረንሳይ ተወኪላ ነበረት።

> Reeffa isaanii immoo daandii magaalaa guddittii irratti ni ciisu; isheenis hiika hafuuraatiin Sodoomii fi Gibxii jedhamti, iddoo Gooftaan keenya itti fannifames. Mul’ata 11:8.

Misiraa dhugaa qoodama mootummaa Aleeksaandarii wajjin walqabatee mootii kibbaa isa dhugaa ture; garuu Misiraan hafuuraa karaa amaloota raajii Misiraa tiin, kallattii dhugaa ta’een utuu hin ta’in, akka mootii kibbaatti bakka buufamti.

## Kibbaafi Dhihaa fi Lixaa

ክሊዮፓትራ የመንግሥቱ የመጨረሻዋ የፕቶለሜያዊ ገዥ መሆኗ በትንቢታዊ መልኩ የግሪክ (ምዕራብ) እና የግብፅ (ደቡብ) ሁለት-እጥፍ ኃይል ነበረች፤ ሆኖም ቀጣዩ፣ እና ከዚያም መንፈሳዊው የደቡብ ንጉሥ ፈረንሳይ ይሆናል፤ እርስዋም በራእይ አሥራ አንድ እንደ ግብፅና ሶዶም የተወከለች ሁለት-እጥፍ ኃይል ናት። የሶዶም ርኩሰት ከምዕራቡ ክሊዮፓትራ ርኩሰት ጋር ይጣጣማል፥ የደቡቡም ክሊዮፓትራ ከግብፅ እግዚአብሔር-አልባነት ጋር ይጣጣማል። የደቡብ የመጨረሻው ቀጥተኛ ንጉሥ ሁለት-እጥፍ ባሕርይ ከመጀመሪያው መንፈሳዊ የደቡብ ንጉሥ ጋር ተስማማ።

ኣክቲዩም ጦርነት ናይ ኣንቶኒ ናይ ሮማ ድራጎንን ናይ ክልዮፓትራ ናይ ደቡብን ምዕራብን ድራጎንን ዝተፈጥረ ዘይቅዱስ ሕብረት ነበረ። ኣንቶኒን ክልዮፓትራን ቤተ ክርስቲያንን መንግስትን ይወክሉ፤ ስለዚ ኣክቲዩም ብኣውጉስጦስ ናይ ሮማ ምምላኹ፡ ሮማ ኣብ ልዕሊ ምስሊ እቲ ኣራዊት ዝዓይነቱ ዘይቅዱስ ክልተ-እጥፍ ሕብረት እትስዕር ምምላኽ ከም ዝውክል ይገልጽ። ሰለስተ ሚእቲን ስሳን ዓመታት ድሕሪኡ፣ ንዳንኤል 11፡24 ፍጻመ ክኸውን፣ ቆስጠንጢኖስ ሮማ ናብ ምብራቕን ምዕራብን ከፈላ፣ ሰበይቲ ሮማ ኣብ ምዕራብ ተወዲኣ ሰብኣይ ሮማ ድማ ናብ ምብራቕ ኣንቀሳቐሰ። ኣብ ኣክቲዩም ጦርነት፣ ድሕሪ “ጊዜ” ሰለስተ ሚእቲን ስሳን ዓመታት፣ እቲ ምዕራብን ደቡብን ምምላኽ፣ ድሕሪኡ ዝመጸ ምክፍፋል ምብራቕን ምዕራብን ዝምስል ነበረ። ኣብ ዝቐደመ ግጥም ኣንቶኒ ምብራቃዊት ሮማ ተዋሂቡ ነበረ፣ ኣውጉስጦስ ድማ ምዕራብ፤ ስለዚ ኣክቲዩም ምብራቕን ምዕራብን ኣብ ሓደ ኣከበ፣ ግና ለ“ጊዜ” ጥራይ።

## 31 BC ߋߌ 330

Yesuus yeroo hunda dhuma jalqabaatiin ibsa; kanaaf, moʼichi Actium keessatti bara 31 Dhaloota Kiristoosaan dura argame, mootummaa sana bahaa fi dhihaatti bara 330tti qoodamuu isaa fakkeessa. Actium bara 31 Dhaloota Kiristoosaan dura ture, waggoota 360 bara 330tti xumuraman keessatti omegaa sanaa alfa ture. Bara 31 Dhaloota Kiristoosaan duraas taʼe bara 330n, seera Dilbataa dhihoo dhufu, akkuma lakkoofsa kudha jaha fi afurtama tokkoo Daniel boqonnaa kudha tokko keessatti bakka buʼame, fakkeessu.

## Mallattoo Biraa

ରୋମର ଆଣ୍ଟୋନି, ଦକ୍ଷିଣର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମର କ୍ଲିଓପାଟ୍ରାଙ୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ, ପଶୁର ପ୍ରତିମାର ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ୱିଗୁଣ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତ୍ରିଗୁଣ ମିଳିତ ମୋର୍ଚ୍ଚାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। କ୍ରୁଶ ମଧ୍ୟ ରବିବାର ନିୟମ ସହିତ, ଏବଂ ତେଣୁ ଆକ୍ଟିୟମ ଓ 330 ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ହୁଏ। କ୍ରୁଶରେ, ଯିହୂଦୀମାନେ (ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ କଳିସିଆ) ରୋମ (ରାଜ୍ୟ) ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବାରେ, କଳିସିଆ ଓ ରାଜ୍ୟର ଏକ ଦ୍ୱିଗୁଣ ସଂଯୋଗ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଏ। କ୍ରୁଶରେ ଏହି ସଂଯୋଗର ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ବରବ୍ବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଏ, ଯିଏ ଜଣେ ମିଥ୍ୟା ଖ୍ରୀଷ୍ଟ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ନାମର ଅର୍ଥ “ପିତାଙ୍କ ପୁଅ”। ସତ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ଦକ୍ତା ଭାବେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କଲେ, ବରବ୍ବା ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ଜଣେ ମିଥ୍ୟା ଭବିଷ୍ୟଦ୍ଦକ୍ତା। ରୋମ ଥିଲା ଆଣ୍ଟୋନି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମର କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ଯିହୂଦୀମାନେ ଓ ବରବ୍ବାଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲେ।

መስቀሉ ደግሞ በቀርሜሎስ ተራራ ላይ ከኤልያስ ጋር ይጣጣማል፤ በዚያ ምርጫው እውነተኛ ወይስ ሐሰተኛ ነቢይ ማን እንደሆነ ላይ ነበር። በዚያን ጊዜ ሐሰተኛው ነቢይ የበኣል ነቢያትንና የጣኦት ዐፀድ ካህናትን ያካተተ ሁለት ገጽታ ያለው ምልክት ነበር። በኣል ወንድ አምላክ ነው፤ የዐፀድም ካህናቱ ሴት አምላክ የሆነችውን አስታሮትን ይወክሉ ነበር። በመስቀሉ ዘንድ ያሉት አይሁድ ሴቲቱ አምላክ አስታሮት ነበሩ፤ የሕማማት ሰው ሐሰተኛ ተመሳሳይ የሆነው በርባን ደግሞ ወንዱ አምላክ በኣል ነበር።

ክሊዮፓትራ የደቡብ ንግሥትና የምዕራብ ንግሥት ሁለቱም ነበረች። አንቶኒ የሮም ምስል ነበረ፤ የጁሊየስ ግድያን ለመበቀል በመሐላ የተገናኘው ሶስትዮሽ ግዛታዊ ማህበር አካል ነበረ። የጁሊየስ በሃያ ሦስት ቁስል መሞት በዳንኤል 11 ቁጥር 40 ፍጻሜ 1798 ላይ የተፈጸመውን የጵጵስናውን ገዳይ ቁስል ይወክል ነበር። አጉስጦስ በአክቲየም ያ ገዳይ ቁስል መፈወሱን ይወክላል። አንቶኒና ክሊዮፓትራ ሲሞቱ ቁስሉ ይፈወሳል። አንቶኒና ክሊዮፓትራ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ያለውን የአውሬውን ምስል ይወክላሉ፤ እርሱም ከምድር አውሬውና ከሁለቱ ቀንዶቹ የተዋቀረ ሶስትዮሽ ትንቢታዊ አካል ነው። አንቶኒ አንዱ ክፍል ሲሆን ክሊዮፓትራ ሌሎቹን ሁለት ክፍሎች ትወክላለች። የአንቶኒ ሮም ይሁን ወይም የክሊዮፓትራ ግብፅና ግሪክ፣ በእሑድ ሕግ ጊዜ ከመጽሐፍ ቅዱስ ትንቢት ስድስተኛው መንግሥት ሲያበቃ በአንድነት ይሞታሉ። በትንቢታዊ መልኩ ክሊዮፓትራ ከአንቶኒ ጋር ባላት ግንኙነት አንጻር፣ ቤተ ክርስቲያናዊ ተንኮልና መንግሥታዊ ፖለቲካ ድብልቅ ናት፤ በዚህም የቤተ ክርስቲያን ተንኮል የመንግሥትን ፖለቲካ እያታለለ እና እየተቆጣጠረ ይታያል።

## መቀሚሳ ሞት ተሳልጣነ jechuun

Raajii raajii biraa irratti, hariiroon Kiliyopaatraan Yuliyas Qeesaarii fi Maarqoo Antoonii wajjin qabdu yeroo lama kan hojii amantii waldaa Kiliyopaatraa bulchiinsa mootummaa Impaayera Roomaa wajjin hariiroo keessa jirtu agarsiisa. Inni du’a ishee fakkeenyaa isa jalqabaatti bara 1798 keessatti, raawwii lakkoofsa afurtamaa Daani’el boqonnaa kudha tokkoffaa keessatti, Yuliyasaan dhiifamte; achiis raawwii lakkoofsa afurtamii shanaffaa Daani’el boqonnaa kudha tokkoffaa keessatti, Aaktiyeem irratti gargaaraan tokko illee hin jirin dhuma isheetti ni geessi. Lakkoofsi afurtamaan alfa madaan ishee du’a qabeessa isa jalqabaa kan fayyuuf jiru ta’ee, omegaan lakkoofsa afurtamii shanaffaa immoo iddoo du’a ishee isa lammaffaa fi isa xumuraa itti fudhattudur.

Akkuma aangawwan mootummaa Roomaa afur kan lakkoofsa kudha jaha hanga digdamii lamaatti jiran wajjin, Kiliyoopaaxiraan akka mallattoo Macaafa Qulqulluu hiikoo tokkoo ol qaba; hiikni isaas haala keessaa irratti hundaa’a. Yuliwoos deeggarsi mootummaa yeroo kaafametti bara 1798 keessatti ishee dhiise; booddee madaan ishee du’a fiddu seera Dilbataa irratti fayya, garuu mootummoonni kudhan kan Mul’ata Yohaannis kudha torbaa keessatti ibsaman dhuma irratti ibiddaan ishee balleessu, yeroo isheen du’a ishee lammaffaa fi isa dhumaa qunnamtu.

କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ହେଉଛନ୍ତି ଫାରାଓଙ୍କ ମିଶରର ନାସ୍ତିକତା ଏବଂ ଗ୍ରୀସର ଧାର୍ମିକ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବର ଏକ ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱଭାବ ମିଶରର ରାଜ୍ୟକୌଶଳ ଏବଂ ଗ୍ରୀସର ଚର୍ଚ୍ଚକୌଶଳକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଗ୍ରୀକ ଧାର୍ମିକ ଦର୍ଶନକୁ ଗ୍ରୀକ ଦେବୀ ଆଥେନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ପାର୍ଥେନନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ପ୍ରତିମାରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ଆଥେନା ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ, ଏବଂ ଜଣେ ନାରୀ ଭାବରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ବିପରୀତ ମାନବୀୟ ଶିକ୍ଷାର ଏକ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି।

ዩናይትድ ስቴትስ ያሉት ሁለቱ ቀንዶች ሪፐብሊካኒዝም እና ፕሮቴስታንቲዝም ናቸው፤ እነዚህም በፈረንሳይ በግብጽና በሶዶም በምሳሌነት ተወክለው ነበር። ግብጽ የመንግሥት ጥበብ ናት፣ ሶዶምም የቤተ ክርስቲያን ጥበብ ናት፤ ስለዚህ ሪፐብሊካኒዝም ከግብጽ ጋር ይመሳሰላል፣ ፕሮቴስታንቲዝምም ከሶዶም ጋር። ሪፐብሊካኒዝም ግብጽ ነው፣ ፕሮቴስታንቲዝምም ሶዶምና ግሪክ ነው። የሰው ትምህርት ምልክት የግሪክ አማልክት አቴና ናት፣ ቤተ መቅደሷም ፓርተኖን ነበር፤ ዘመናዊ እኩያዋም በናሽቪል፣ ቴነሲ የሚገኘው የፓርተኖን ቤተ መቅደስ ነው። በዩናይትድ ስቴትስ በእሁድ ሕግ ጊዜ ከሪፐብሊካን ቀንድ ጋር የምትተባበር የተበላሸች ቤተ ክርስቲያን ምልክት በክሊዮፓትራ፣ በአሽታሮት፣ በሰሎሜና በሶዶም ተወክላለች።

Kiliyoophaaxiraan waaqa hin-jiruu jechuun Fara’oonii fi amantii Giriikotaa agarsiisti. Amantiin falaasama waaqa hin-jiruu jedhutti wajjin deemu, waaqeffannaa barnoota Giriikii dha. Yesus yeroo hundumaa dhuma jalqabaatiin ibsa; mukni iddoo biqiltuu keessaa nyaachuun dhowwame immoo mukicha beekumsa gaarii fi hamaa ture; kunis amantii falaasama Giriikii, tan Obboleettiin White “barumsa olaanaa” jettee waamtu, fakkeenya ta’a. Innis amantii ogummaa Giriikii kan Kiliyoophaaxiraan ta’e akka barumsa dhugaa keessatti xuraa’ee fi sobaan bakka bu’eetti wal’aansa guddaa Kiristoosii fi Seexana gidduu jiru keessatti adda baasee cimsaa mul’isa.

ନାଶଭିଲ୍, ଟେନେସିକୁ “ଦକ୍ଷିଣର ଏଥେନ୍ସ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା ଥିଲେ ଦକ୍ଷିଣର ଶେଷ ସାର୍ଥକ ରାଣୀ। ଦକ୍ଷିଣର ସେହି ଶେଷ ରାଣୀ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଆତ୍ମିକ ଦକ୍ଷିଣର ରାଜାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲେ, ଯାହାର ପୂରଣ ନାସ୍ତିକ ଫ୍ରାନ୍ସରେ ହୋଇଥିଲା। ନାସ୍ତିକ ଫ୍ରାନ୍ସ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ପ୍ରତିରୂପ, ଯେଉଁଠାରେ ନାଶଭିଲ୍, ଟେନେସିରେ, “ଦକ୍ଷିଣର ଏଥେନ୍ସ” ଭାବେ, ଦେବୀ ଏଥେନାଙ୍କ ପାର୍ଥେନନ୍ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ପ୍ରତିନିଧିତ ହୋଇଛି। ସେହି ମନ୍ଦିରଟି ନାଶଭିଲ୍‌ର 2500 West Endରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପଚିଶ ସଂଖ୍ୟା ମାଥିଉ ପଚିଶର ତିନୋଟି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତର ବନ୍ଦ ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। “ଦକ୍ଷିଣ” ଏବଂ “ପଶ୍ଚିମ” — ଉଭୟର ରାଣୀ ଭାବେ କ୍ଲିଓପାଟ୍ରା, ଦକ୍ଷିଣର ଏଥେନ୍ସରେ ନିଜ “ଶେଷ” ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

እዚህ ናይ ኣክቲዩም፣ ክሌዎፓትራ፣ ኣውጉስቱስን ኣንቶኒን ግምትታት ምስ ኣቕረብና፣ ናብ ዳንኤል 11 ቍጽሪ 24 ክሳዕ 30 ንምለስ። ምናልባት፣ እቲ ኣብቲ ክፍሊ ዝበለጸ ዘይግልጽ ክፋል እንተሎ፣ “ኣብ ሓደ ጠረጴዛ ሓሶት ይዛረቡ” ዝብል እዩ።

> Mootonni mootumman mootii mootota kanaa lamaan badiisa hojjechuuf ta’a; isaanis minjaala tokko irratti walitti dhufanii soba dubbatu; garuu inni hin milkaa’u; sababiin isaa dhumni amma iyyuu yeroo murtaa’e sanatti ta’a. Daani’el 11:27.

Yeroon lakkoofsa kana keessatti murtaa’e 330 dha; inniis dhuma “yeroo” lakkoofsa digdamii-afurii ti. Yeroon murtaa’e kun Ameerikaa Biyyoota Gamtoomaniif seera Dilbataa bakka bu’a; akkasumas addunyaaf cufamuu yeroo qorannoo namaa bakka bu’a. Seera Dilbataa dura mootota lama, warri garaan isaanii hamaa hojjechuuf ta’e, minjaala tokko irratti walitti soba ni dubbatu. Seera Dilbataa lakkoofsota kudha-jaha fi afurtamii-tokko kan Daani’el boqonnaa kudha-tokko keessatti ibsame dura, mootota lama minjaala tokko irratti soba ni dubbatu; garuu sobni isaanii hin milkaa’u. Mootonni walitti soba dubbatan sun eenyu? Yaada sanaaf deebii kennuu keenya dura, mallattoo tokko tokko isa kanaan dura tartiiba kana keessatti ilaalle isin yaadachiisuu nan barbaada.

Bulchitoonni Roomaa bulchitoonni kun haala isaanii keessatti ilaalaman irratti hundaaʼuun mallattoolee raajii adda addaa bakka buʼu. Isaan bulchitoota Roomaa taʼan iyyuu, akka mallattoo tokkootti buʼuuraan seenaa raajii Yihudaa durii yeroo isaan mootummaa Seleucidotaa jalatti bittaa turan keessaa gara bittaa Roomaatti ceʼan bakka buʼu.

ପୋମ୍ପେୟ ଜଣେ ସେନାପତି ଥିଲେ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନିଜଣ ରୋମୀୟ ଶାସକ ସମସ୍ତେ କାଇସର ଥିଲେ। ଜୁଲିଅସ୍, ଅଗଷ୍ଟସ୍ ସହ ସମ୍ପର୍କରେ, ଦୁଇଟି ତ୍ରିମୁଖୀ ସଂଘର ସହିତ ଦୁଇପ୍ରକାର ତିନିଗୁଣ ଏକତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ—ପ୍ରଥମଟି ଅନୌପଚାରିକ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଔପଚାରିକ। ଏହି ଚାରିଜଣ ଶାସକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ରବିବାର ଆଇନକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି। ପୋମ୍ପେୟ ଗୌରବମୟ ଦେଶକୁ ଜୟ କଲେ; ଜୁଲିଅସ୍, ଯିଏ ତେଇଶଟି ଛୁରିଘାତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ, ସେହି ପ୍ରଥମ ଦୂତ, କାରଣ ସେହି ପ୍ରଥମ କାଇସର; ଏବଂ ସେ ତୃତୀୟ ଦୂତଙ୍କର ପ୍ରତିରୂପ, ଯିଏ ଥିଲେ ଟିବେରିଆସ୍। ଶୂଳରେ ଟିବେରିଆସ୍, ଯାହା ରବିବାର ଆଇନ ଅଟେ, ସେମଧ୍ୟ ତେଇଶ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ, କାରଣ ତେଇଶ ସଂଖ୍ୟା ଏକାତ୍ମତାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ; ଏବଂ ଶୂଳ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ଦିବ୍ୟତାକୁ ଆମ ମାନବତା ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବାରେ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଂଶ ଅଟେ। ତେଣୁ, ଜୁଲିଅସ୍ ଏବଂ ଟିବେରିଆସ୍ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସନ୍ଦେଶ, ଯେଉଁମାନେ ତେଇଶ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ।

ዩሊየስ በሆሊዉድ ታሪኮች ውስጥ ብዙ ጊዜ እንደሚቀረብበት የፍቅር ጀግና ሰው አልነበረም፤ እርሱ ኀይልን ለመጨበጥ የተጣመመ ጨካኝ ሰው ነበር። ጢባርዮስ ከዩሊየስ የባሰ ነበር፤ ምክንያቱም የእርሱ ርኩሰት በጥቅሱ ውስጥ እንኳ ተጠቅሷል፤ የዕብራይስጥ ፊደላት የመጨረሻው ፊደል ሀያ ሁለት ሲሆን የመጀመሪያው ፊደል አንድ ነው። አልፋ ከኦሜጋ ያነሰ ነው፤ የጢባርዮስም ርኩሰት በቁጥር ሀያ ሁለት ተቀምጦአል፤ ይህም የዕብራይስጥ ፊደላት የመጨረሻው ፊደል ነው፤ እናም በዩሊየስና በጢባርዮስ የተወከሉት ሁለቱ ክፉ ሰዎች መካከል አውግስጦስ ነበረ። አውግስጦስ የሮምን ኀይልና ክብር ወደ ከፍተኛው ጫፍ የደረሰ ክብር ይወክላል። ከመጀመሪያውና ከሦስተኛው መልእክት ተቃራኒ እንደመሆኑ በአሥራ ሦስት ፊደል ተወክሏል፤ ይህም የዓመፅ ምልክት ነው። አውግስጦስ መንግሥቱን ያጸናው የአንቶኒንና የክሊዮፓትራን ዓመፅ፣ በሮም ታሪክ ከሁሉ ዝነኛ የሆነውን ዓመፅ፣ በመግታት ነበር።

ଅଗଷ୍ଟସ୍ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ରୋମୀୟ ଶକ୍ତି, ଯିଏ ତୃତୀୟ ବାଧାକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା କରିବା ସମୟରେ ସେ ରବିବାର ଆଇନକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ରୋମୀୟ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ପ୍ରକାଶିତ ବାକ୍ୟ ତେରୋତିଅ ଅଧ୍ୟାୟର ବିଦ୍ରୋହର ବିଆଳିଶି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ମାସ ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ କରେ। ରବିବାର ଆଇନର ପୂର୍ବରେ ରଖାଯାଇଥିବାବେଳେ ପମ୍ପେୟ ଉଭୟ 1798 ଏବଂ 1989 ଅଟନ୍ତି, ଯାହାର ଫଳରେ ପମ୍ପେୟ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 219 ରୁ 217 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର୍ଥ ସିରୀୟ ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ କରୁଥିବା ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନସ୍‌ଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତୀକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ ଏଗାରର ପଦ୍ୟ ଦଶର ପୂରଣରେ। ପରେ ଜୁଲିୟସ୍ ସିଜର୍ ପଦ୍ୟ ଏଗାର ଓ ବାର ସହିତ, ଏବଂ ସୀମାରେଖାର ଯୁଦ୍ଧ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 217 ମସିହାର ରାଫିଆର ଯୁଦ୍ଧ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଜୁଲିୟସ୍ ମଧ୍ୟ ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନସ୍ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ଅଗଷ୍ଟସ୍ ସିଜର୍ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ୟ ପନ୍ଦରର ପାନିଅମ୍‌ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନସ୍ ଅଟନ୍ତି। ପରେ ପଦ୍ୟ ଷୋଳରେ ଟିବେରିଆସ୍ ହେଉଛନ୍ତି ରବିବାର ଆଇନ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମ୍ୟାଗ୍ନସ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ସେ ପମ୍ପେୟ ଅଟନ୍ତି, କାରଣ ଯୀଶୁ ସଦା ଆରମ୍ଭଦ୍ୱାରା ଶେଷକୁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତିତ କରନ୍ତି। ଏହି ପଦ୍ୟଟି ସେଲ୍ୟୁସିଡ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶେଷକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ, ଯାହା ବାଇବେଲ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀର ଷଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ଶେଷକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ସୂଚିତ କରେ।

Afuri hiriiruu mootummaa Roomaa afran sanaa taasisamuu qaban jiru, sararri sunis seenaa dhokataa lakkoofsa afurtamaa bakka buʼa. Sarrarri Makkabiyaa kan lakkoofsa digdamii sadii keessa jiru, seenaa dhokataa lakkoofsa afurtamaa illee ni agarsiisa. Achiis lakkoofsota digdamii afur keessatti, seenaa Roomaa Mootummaa waaqeffataa taʼe yeroo tokkoon—waggaa dhibba sadii fi jahaatamaan—bakka buufameera. Sarrarri seenaa Roomaa kan lakkoofsa digdamii afur irraa jalqabee hamma lakkoofsa soddomaatti bakka buufame, seenaa dhokataa lakkoofsa afurtamaa kan agarsiisu dha. Innis lakkoofsa soddoma tokko keessatti xumurama, yeroo mata-dureen Roomaa waaqeffataa irraa gara Roomaa paaphaasummaaatti jijjiiramutti. Roomaan waaqeffataan amma iyyuu lakkoofsa sana keessa jira; garuu achitti akka mootummaa afuraffaa raajii Macaafa Qulqulluuatti hin bakka buufamu, humna siyaasaa paaphaasummaa bara 538 keessatti teessoo irra kaaʼe taʼee garuu bakka buufama. Bara 538 keessatti paaphaasummaan seera Dilbataa baase; kanaaf lakkoofsi soddoma tokko lakkoofsota kudha jaha fi afurtama tokko waliin walitti hiriira. Lakkoofsi digdamii afur loltuu Actium fi seenaa sarrara sana wajjin walqabatu ni beeksise.

Lakkoofsa digdamaa afurtamii keessatti, Roomaan warra ormaa waggoota dhibba sadii fi jahaatamaaf mootummaa ol’aanaa akka jalqabde adda baafamaa jira; ergasii lakkoofsa digdamaa tokkootii fi soddoma tokko keessatti, Roomaan papaasotaa waggoota kuma tokko fi dhibba lamaa fi jahaatamaaf mootummaa ol’aanaa jalqabdi. Jalqabni fi dhumni sarichaa mallattoo Kiristoos, jechuunis Alfaa fi Omeegaa, ni baatu. Lakkoofsota kana keessatti seenaa Maarqos Antonii, Kileoophaaxiraa fi Awugustus Qeesaar qabna. Lakkoofsa kudha ja’a keessatti Roomaan warra ormaa bara dhaloota Kiristoos dura 65 keessatti mootummaa Seelusiiwwanii mo’ate; achiis bara dhaloota Kiristoos dura 63 keessatti Yihuudaa mo’ate. Gufuun sadaffaan Actium bara dhaloota Kiristoos dura 31 keessatti xumura mootummaa Gibxii adda baase; kunis akkuma gufuuwwan jalqabaa Seelusiiwwanii bara dhaloota Kiristoos dura 65 fakkeeffamanitti. Ammas, mallattoo Isa Duraa fi Isa Dhumaa ni argina. Bara dhaloota Kiristoos dura 65 gufuuwwan sadii keessaa isa jalqabaa ture; innis mo’icha mooticha kaabaa bakka bu’a; bara dhaloota Kiristoos dura 31 immoo gufuuwwan sadii keessaa isa sadaffaa ture; innis mo’icha mooticha kibbaa bakka bu’a. Yihuudaan, akka gufuu giddu galeessaa gufuuwwan sadii keessaa tokkootti, yeroo Poompeeyiin bara dhaloota Kiristoos dura 63 dhufeitti, dallaa Yerusaalem keessa lola keessaa qabdi turte. Gufuun lammaffaan mallattoo fincilaa dha.

በ538 ዓ.ም. ለጳጳሳዊት ሮም ሦስተኛው እንቅፋት ከሮም ከተማ ተወግዶ ወጣ። ይህ እንቅፋት ጎታውያን ነበሩ፤ እዚያም በመጽሐፍ ቅዱስ ትንቢት የተጠቀሰው አምስተኛው መንግሥት ጀመረ፤ በትክክል አራተኛው መንግሥት በተፈጸመበት ስፍራ። እንዲሁም አራተኛው መንግሥት በሦስተኛው እንቅፋቱ ላይ እንደጀመረ፣ የግብፅ መንግሥት ድል ተነሥቶበት ነበር፤ ይህም በሴሉሲድ መንግሥት የመጀመሪያው እንቅፋት ውስጥ እንደ ምሳሌ አስቀድሞ ተመስሎ ነበር። ይህም በቁጥር ሃያ አራት እስከ ቁጥር ሠላሳ ድረስ የሚገኘው ትንቢታዊ ምስክርነት፣ በቁጥር አርባ ስውር ታሪክ ውስጥ ደግሞ ሊገኝ የሚገባ መስመር እንደሚወክል ያሳያል። ስለዚህ ማርክ አንቶኒ፣ ክሊዮፓትራ፣ ጁሊየስ ቄሳር፣ ፖምፔይ እና አውግስጦስ ቄሳር የሚወክሏቸውን የተለያዩ ትንቢታዊ ግንኙነቶች መመርመር እጅግ አስፈላጊ ነው።

Akkasumas kutaan keewwata kutaa kutaa lamaa afur irraa hamma soddomaatti keessaa isa baayʼee ifa hin taane, yeroo isaanii minjaala tokko irratti soba dubbatan sanaa?

> Mootota mootumman mootii hamminaa hojjechuuf in ta’a; maaddii tokko irrattis soba walitti dubbatu; garuu kun hin milkaa’u; yeroo xumuraa garuu yeroo murteeffametti ta’a. Daani’el 11:27.

ኡርያህ ስሚዝ እቶም ክልተ ነገሥታት ማርቅ ኣንቶኒን ኣውጉስጦስ ቄሳርን ከም ዝኾኑ ይለልዮም።

> “Lakkoofsa digdamii torba caqasame”

> “ଆନ୍ଟୋନି ଓ ସିଜର ପୂର୍ବେ ଏକ ମିଳିତ ସମ୍ମିଳନରେ ଥିଲେ। ତଥାପି ମିତ୍ରତାର ଆବରଣ ତଳେ ସେମାନେ ଉଭୟେ ସାର୍ବଭୌମ ଆଧିପତ୍ୟ ପାଇଁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଚକ୍ରାନ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ପରସ୍ପରଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ମିତ୍ରତାର ସେମାନଙ୍କର ଘୋଷଣାମାନେ କପଟୀମାନଙ୍କର କଥନ ଥିଲା। ସେମାନେ ଏକେଇ ଭୋଜନ-ମେଜରେ ବସି ମିଥ୍ୟା କହୁଥିଲେ। ଆନ୍ଟୋନିଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏବଂ ସିଜରଙ୍କର ଭଗିନୀ ଅକ୍ଟାଭିଆ, ଆନ୍ଟୋନି ତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛେଦ କରିଥିବା ସମୟରେ ରୋମର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ସେ କେବଳ ଏହି ଆଶାରେ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେ ଏହା ସିଜର ଓ ଆନ୍ଟୋନିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟର ଏକ ଅଙ୍ଗୀକାର ସାବିତ ହେବ। କିନ୍ତୁ ସେହି ପରାମର୍ଶ ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ। ବିଚ୍ଛେଦ ଘଟିଲା; ଏବଂ ପରେ ଯେ ସଂଘର୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାରେ ସିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଜୟୀ ହେଲେ।” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 276.

ଯେତେବେଳେ ଅକ୍ଟାଭିଆ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ ଯେ ଅନ୍ଟୋନିଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବିବାହ ଏକ ସଂଯୋଗ-ପଣରୂପେ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ସେହି ବୈବାହିକ ଜୋଟକୁ ଚିହ୍ନଟ କଲା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଗାରରେ ହେଲେନିସ୍ଟିକ ଯୁଗର ବେରେନିସଙ୍କ ସେଲ୍ୟୁସିଡ୍ ରାଜା ଆନ୍ଟିଓକସ୍ II ଥିଓସଙ୍କ ସହ ପ୍ରାୟ ଇ. ପୂ. 252 ମସିହାର ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୂପିତ ହୋଇଥିଲା। ବେରେନିସ ଥିଲେ ପ୍ଟୋଲେମି II ଫିଲାଡେଲ୍ଫସଙ୍କ କନ୍ୟା। ଅକ୍ଟାଭିଆ ଓ ବେରେନିସ ରାଜନୈତିକ ବିବାହମାନଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀଗତ ଭାବେ, ସନ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି। ପଞ୍ଚମ ପଦରୁ ଦଶମ ପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ରାଜନୈତିକ ବିବାହର ଇତିହାସକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ମାର୍କ ଆନ୍ଟୋନି ଓ ଅକ୍ଟାଭିଆନ୍, ଯିଏ ପରେ ଅଗୁଷ୍ଟସ୍ ସିଜର୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ସେହି ବିବାହର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟକୁ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ମଧ୍ୟ ବିଭକ୍ତ କରିଦେଲେ।

Bara Biraṇḍisiyam (40 BC) jechuun, waraana mootummaa keessaa dhihaate booddee walitti bu’iinsa Tiriyumviraatii Lammaffaa keessatti uumame furuuf, waliigaltee mariidhaan ga’amte kan Maark Aantoonii fi Oktaaviyaan (boodarra Awugustus) gidduutti taasifame ture. Innis mootummaa Roomaa qooduu (Aantoonii bahaa, Oktaaviyaan dhihaa) kan of keessatti hammate yoo ta’u, gaa’ela Aantoonii fi Oktaaviyaa (obboleettii Oktaaviyaan)tiin cimee mirkanaa’e. Bara 39 BC keessatti yeroo waggaa shanii isa jalqabaa Tiriyumviraatichaa xumurame, Aantoonii dooniiwwan 300 ol ta’an qabatee gara Xaaliyaaniitti imale; jalqaba irratti garuu Biraṇḍisiyamitti bu’uun isaaf hin hayyamamne, kanaaf dhuma irratti Xaarentumitti qubatan. Araarri yeroo dheeraa fudhate, sababa waraanni Aantoonii waraana Oktaaviyaan wajjin loluu hin barbaannee fi akkasumas waraanni Oktaaviyaanis waraana Aantoonii wajjin loluu hin barbaanne irraa madde, erga godhamee booddee, Oktaaviyaan achitti isa qunname. Oktaaviyaanis gahee araarsummaa murteessaa taphatte; Aantoonii akka Oktaaviyaan irratti Sekstus Pompii wajjin deeggartu amansiifte. Isaan Tiriyumviraaticha waggoota shan dabalataaf (hanga 32 BCtti) haaromsan; Aantooniinis dooniiwwan 120 Oktaaviyaaniif kennaan, bakka bu’uuratti loltoota waadaa galaman argachuuf waliigale; garuu loltoota sana Oktaaviyaan boodarra dhowwe.

Bara 32 BC keessatti morkitoota lamaan gidduutti addaan ciccituun ifaan mul’atu uumame. Hariiroon isaanii olola, xiyyeeffannaa Antony gara bahaa (Cleopatra wajjin), fi jabeeffannaa aangoo Octavian dhiha keessatti taasiseen ni hammaate. Octavian, Actium dura, yaada walga’ii araaraa Antony boodarra dhiheesse ni dide.

Kaadhimannaa mootummaa kaabaa (Antiochus) fi mootummaa kibbaa (Ptolemy) gidduutti taasifame keessatti, mootichi kibbaa haadha manaa dhiheesse; kaadhimannaa mootummaa Antony (bahaa) fi Octavian (dhihaa) gidduutti taasifame immoo, haati manaa dhihaa irraa dhihaatte. Kaadhimannaawwan mootummaa lamaan iyyuu kufan; dhuma irrattis kan intala yookaan obboleettii dhiheesse humna kakuu sana cabse irratti injifate.

## Ragaa Sadan

ዱብ ግዜ ምፍጻሜ መንግሥቲ ሴሉኪድ፡ ኣብ ሓደ ጠረጴዛ ሓሶት ዝተነግረሉ ሳልሳይ ኪዳን ነበረ። እዚ ድማ ኣብ ውሽጢ ኣውድ ሓምሻይ ውግእ ሶርያ (202–195 ቅ.ል.ክ.) እዩ ዝተፈጸመ፣ ኣንቲዮኮስ ሳልሳይ ማግኑስ ከኣ ድኻም መንግሥቲ ጶጦለማይ ድሕሪ ሞት ጶጦለማዮስ ራብዓይ ፊሎፓቶር ብ204 ቅ.ል.ክ. ተጠቒሙሉ። ጶጦለማዮስ ሓምሻይ ኤፒፋነስ (ጶጦለማዮስ ሓምሻይ) ከኣ ከም ሕፃን ኣብ ዙፋን ደይቡ (ብዕድመ 5–6 ኣቢሉ)፣ ግብፂ ድማ ትሕቲ ወከልቲ ኣለዉ እንተዀይና፣ ንውሽጣዊ ዕግርግር፣ ህዝባዊ ዓመፃት፣ ከምኡውን ወጻኢ ሓደጋታት ብቐሊሉ እትቃለዕ ነበረት።

Antiochus Magnus yeroo duraanii irraa eegalee injifannoowwan akka Lolaa Paaniyum (200 Dh.K.D.) irratti argateen booda naannolee mootummaa Ptolemaawota keessaa hedduu, jechuunis Coele-Syria, Palaasxiinaa fi Eeshiyaa Xiqqaa weeraree qabatee ture. Gibxii guutummaatti moo’achuudhaaf immoo (kun seensa Roomaa fiduu waan danda’uuf; Roomaanis inni naannolee muraasa irraa akka fagaatu isa irratti dhiibbaa gochaa turte) osoo hin yaalin, akka nama “eegduu” ta’etti waliigaltee gaa’ela diplomasii hordofe. Bara 197/195 Dh.K.D. keessatti, akka kutaa waliigaltee nagaa waraana sana xumureetti, Antiochus Magnus intala isaa xiqqoo Cleopatra I Syra jedhamtu (kan Cleopatra Syra jedhamtees waamamu) mucaa Ptolemaawos Vtiif kaadhimatee, achiis heerumsiise (gaa’elli sun bara 193 Dh.K.D. keessatti Raafiyaatti raawwatame; Ptolemaawos waggaa 16, Cleopatra waggaa 10 ture).

Kun jechuun arjummaa guddaa fakkeessuun dhihaate: Antiiyokus ofii isaa akka michuu fi “eegdota” mooticha dargaggeessaa taʼetti of dhaabe; nagaa mirkaneessaa yeroo taʼu, buʼaa Aasiyaa keessatti argate immoo qabatee tures. Fuudhiinsi sun karaa intala isaatiin Gibxii irratti dhiibbaa al-kallattii hin taane isaaf kenne (inni intalli isaa hidda Seleucid irraa qabduuf amanamtee haftee mana murtii Ptolemaic keessatti sagalee Siiriyaa deeggaru taatee hojjetti jedhee abdate). Garuu malaan sun isa irratti deebiʼe; Kleyoophaatraan abbaa ishee osoo hin taane abbaa manaa ishee fi Gibxii cinaa hiriirtee, toʼannoo yeroo dheeraa Antiiyokus qabu laaffifte. Kun Waliigaltee Brundisium (40 BC) akka fakkeenyatti irra deebiʼa; akkasumas karaa hedduudhaan taateewwan Roomaa wajjin wal qabata.

Akkuma Antony waraanaa dhihaateen booda humnoota wal morkatan hidhuuf Octaviaan (obboleettii Octavian) fuudhe, Antiochus immoo nagaa yeroo muraasaaf turu fi qoodinsa biyyaalessaa sirnaan dhaabuuf gaaʼela intala isaa Ptolemy V wajjin fayyadame (Seleucidonni injifannoowwan isaanii kaabatti qabatanii hafan; Ptolemyn immoo Gibxii kibbaatti qabate).

Antiochus maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii maatii Ptolemy V irratti (hidha maatii tiin) akka eegduu mootummaa dhugaa hin taaneetti hojjete; kunis akkuma Octavian (fi Triumvirate) giddu gala duwwaa aangoo yookaan morkiiwwan keessatti of kaa’anitti fakkaata. Haala lamaan keessatti illee, namni “caalaan jabaataa” (Antiochus/Octavian) karaa firummaa hirmaattuu laafaa ta’e irratti dhiibbaa argachuuf yaale. Qindoominni lamaan kun yeroo gabaabaaf tasgabbii fidan iyyuu, amanamummaa dhokataa dhabamuu irraa kan ka’e yeroo dheeraaf ‘hin milkoofne’—Cleopatra Gibxiin cinaa dhaabatte (kunis Antiochus laaffise), Antony immoo xiyyeeffannaa isaa bahaa irratti (Cleopatra VII) gochuun walitti bu’iinsi isaa Octavian wajjin akka diigamu taasise.

በአስተዳዳሪዎች ሥር ያለ የጴጥሎሜዎስ አምስተኛ እድሜ እንስትና፣ ከዩልዮስ ቄሳር ሞት በኋላ የተከተለውን ያልተረጋጋ ሁኔታ ይመሳሰላል (ይህም ወደ ትሪዩምቪሬቱ መቋቋምና የሥልጣን ግጭቶች እንዲመጡ አመራ)። የበረኒቄ ከአንቲዮክስ ጋር ጋብቻ በዳንኤል ምዕራፍ አሥራ አንድ ውስጥ የሴሉሲድ ንጉሥነት ታሪክ መጀመሪያን አመለከተ፤ እንዲሁም የአንቲዮክስ ማግኑስ ልጅ ከግብፅ ሕፃን ንጉሥ ጋር የተደረገው ጋብቻ፣ የሴሉሲድ ንጉሥነት ፍጻሜን አመለከተ። የማርክ አንቶኒ ከኦክታቪያ ጋር የነበረው ጋብቻ መፍታት፣ የጴጥሎሜያውያን መንግሥት ፍጻሜን አመለከተ። ይሁዳ የእግዚአብሔር የቃል ኪዳን ሕዝብ መሆኑ ፍጻሜውን ያገኘው በመስቀል ላይ ነበር፤ ያ የይሁዳ መንግሥትም በመቃቤያን እና ከሮም ጋር ባደረጉት ቃል ኪዳን ተጀመረ። እነዚህ ሁሉ ትንቢታዊ መስመሮች በዳንኤል ምዕራፍ አሥራ አንድ ትረካ ውስጥ ተወክለዋል፥ ሁሉም ደግሞ ከቁጥር አርባ ስውር ታሪክ ጋር ይጣጣማሉ። ከቁጥር አምስት ጀምሮ ወደ አንቲዮክስ ታላቁ የሚያመራውን የበረኒቄ ስምምነት እናገኛለን፤ ከዚያም በቁጥር ሃያ ሦስት ባለው የመቃቤያን ታሪክ ውስጥ የሚፈጸመውን የልጁ ክሊዮፓትራ ሲራ ስምምነት እናያለን። መቃቤያን በአንቲዮክስ ኤፒፋኔስ ላይ ባነሱት ዓመፅ ምክንያት፣ የሴሉሲድ ሥርወ መንግሥት ከመጨረሻዎቹ አንዱ በመሆኑ፣ የዚህ መስመር ክፍል ሆኑ።

ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଏପିଫାନେସ୍ ସେହି ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଥିଲେ, ଯିଏ ଷଷ୍ଠ ସିରିୟ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଖ୍ରୀ. ପୂ. 168 ମସିହାରେ ଇଜିପ୍ଟରେ ଏଲେକ୍ସାଣ୍ଡ୍ରିଆ ନିକଟରେ ଥିଲେ। ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଏପିଫାନେସ୍ ଇଜିପ୍ଟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏଲେକ୍ସାଣ୍ଡ୍ରିଆକୁ ଦଖଳ କରିବାର ସୀମାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ। ପ୍ଟୋଲେମିକ୍ ଶାସକମାନେ ସହାୟତା ପାଇଁ ରୋମଙ୍କୁ ଆବେଦନ କଲେ। ରୋମ ସେନେଟରୁ ଗୋଟିଏ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଦେଶ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପୋପିଲିଉସ୍ ଲେନାସ୍‌ଙ୍କୁ (କେବଳ ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ—କୌଣସି ସେନାବଳ ବିନା) ପଠାଇଲା; ଆଣ୍ଟିଓକସ୍‌ଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଇଜିପ୍ଟ ଓ ସାଇପ୍ରସ୍‌ରୁ ପଛହଟିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ନଚେତ୍ ରୋମ ସହ ଯୁଦ୍ଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଚିଠିଟି ପାଇଲାପରେ ଓ ନିଜ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ସମୟ ଚାହିଲେ, ପୋପିଲିଉସ୍—ଯିଏ କଠୋର ଓ ଆଧିପତ୍ୟଶୀଳ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ—ନିଜ ପଦଚାରଣ ଲାଠି ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଦଚାରିପାଖରେ ବାଳିରେ ଗୋଟିଏ ବଳୟ ଆଙ୍କିଦେଲେ। ପରେ ସେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ତୁମେ ସେହି ବଳୟରୁ ବାହାରି ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ପୂର୍ବରୁ, ସେନେଟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତର ଦିଅ।”

Hiikni isaa ifa ture; Antiokos gaaffilee Roomaa fudhachuu irratti of hin kennin yoo taʼe malee marsaa sana keessaa bahuu hin dandeenye—waliigaltee malee isa ceʼuunis waraana jechuudha ture. Antiokos dinqisiifamee salphifamee yeroo gabaabaa tokkoaf shakkee ture; ergasii garuu ajajamuuf walii gale, humna isaa Gibxii keessaa baasee, gara Sooriyaatti deebiʼe. Tarkaanfiin dipilomaasii jabaan kun (maqaan humna Roomaa dabalaa dhufe isa deggereen) lolaan malee akka inni of duuba deebiʼu dirqisiise; kunis aangoon Roomaa Baha Galaana Mediteraaniyaa keessatti ol baʼaa dhufuu isaa mulʼise. Kun madda jecha “cirracha irratti sarara kaaʼuu” jedhu keessaa tokko akka taʼe balʼinaan eerama (garuu sirriitti yoo ilaalamu marsaa ture).

Antiokos Epifaanis immoo hubannoo Pirootestaantotaa keessatti humna of ol qabu, kufee fi mul’ata Daani’el boqonnaa kudha tokko lakkoofsa kudha afur keessatti hundeesse ta’eera.

> Yeroo sanaattis namoonni baayʼeen mootii kibbaa irratti ni kaʼu; akkasumas saamtonni saba keetii mulʼata sana jabeessuuf of ol in kaasu; garuu ni kufu. Daaniʼel 11:14.

ଆନ୍ଟିଓକସ୍ IV ଏପିଫାନେସ୍ କ୍ରି.ପୂ. 175–164 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ସେ ତେରୋଟି ସେଲ୍ୟୁସିଡ୍ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଷ୍ଟମ ଥିଲେ। ସେ ହେଲେନିସ୍ଟିକ୍ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଲାଗୁ କରିବାକୁ ଏବଂ ଗ୍ରୀକ ଧାର୍ମିକ ଆଚାର-ବିଚାର ଅଧୀନରେ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଏକୀଭୂତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କ୍ରି.ପୂ. 169 ରେ ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ଲୁଟିଲେ, ଯିହୁଦୀ ଧାର୍ମିକ ଆଚାରଗୁଡ଼ିକୁ (ଖତନା, ସବ୍ବାଥ ପାଳନ, ତୋରାହ ଅଧ୍ୟୟନ) ନିଷିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳି ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। କ୍ରି.ପୂ. 167 ର ଡିସେମ୍ବରରେ ସେ ମନ୍ଦିରଭିତରେ ଥିବା ଯିହୁଦୀ ହୋମବଳି ବେଦୀର ଉପରେ ଏକ ପୌତ୍ତଳିକ ବେଦୀ (ଜ୍ୟୁସ୍‌ଙ୍କ ପାଇଁ) ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଶୂକରକୁ ବଳି ଦେଲେ, ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କଲେ। ଏହି ଅପବିତ୍ରକରଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯିହୁଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହନଶୀଳତାର ଶେଷ ସୀମା ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଏହାକୁ ମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ରତା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସର୍ବାନ୍ତ୍ୟ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ବୋଲି ଦେଖିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ମତ୍ତାଥିୟାସ୍ (ମୋଦେଇନର ଜଣେ ଯାଜକ) ସେଲ୍ୟୁସିଡ୍ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପୌତ୍ତଳିକ ଦେବଦେବୀମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବାର ଆଦେଶକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ଜଣେ ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ ଯିହୁଦୀ ସହିତ ସେହି ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ପରେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ (ଭବିଷ୍ୟତର ମାକ୍କାବୀମାନେ) ସହ ପର୍ବତମାଳାକୁ ପଳାଇଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଉଦ୍ଭୁତ କଲା। ଏହା କ୍ରି.ପୂ. 167–160 ମଧ୍ୟରେ ଗୁରିଲା ଯୁଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ରୋହକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କଲା, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯିହୁଦୀ ଉପାସନାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିବା ଥିଲା, ଏବଂ ଶେଷରେ କ୍ରି.ପୂ. 164 ରେ ଯୁଦାସ୍ ମାକ୍କାବିଉସ୍‌ଙ୍କ ଅଧୀନରେ ମନ୍ଦିରର ପୁନଃଉତ୍ସର୍ଗ (ହାନୁକ୍କା) ହେଲା।

የሴሉሲድ መንግሥት በመጀመሪያውና በመጨረሻው ዘመን ምሥራቅና ምዕራብ ወይም ሰሜንና ደቡብ የሚለይ ክፍፍል ያካተተ በዲፕሎማሲያዊ ጋብቻ የተወከለ አስፈላጊ ስምምነት ነበረ። የሴሉሲድ መንግሥት እየደከመ ሲሄድ አንጢዮኮስ ኤፒፋኔስ የሚነሣው የሮማ ኃይል ምልክት ሆኖ ይታያል፣ እንዲሁም የመቃብያን ቁጣ ዋና ትኩረት ይሆናል። በኋላ በታሪክ ውስጥ ራእዩን የሚመሠርተው የትንቢታዊ ምልክት ሐሰተኛ አምሳያ ይሆናል። በምዕራፍ አሥራ አንድ ቁጥር ሀያ ሁለት ያለው ኃይል፣ የቃል ኪዳኑ አለቃ በተሰበረ ጊዜ ተሰበረ።

> Inni loltoota akka lolaa isaan dura irraa ni swept away ni ta’u; isaanis ni caccabu; eeyyee, bulchaan kakuu illee. Daani’el 11:22.

ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଏପିଫାନେସଙ୍କ ଶାସନ ଖ୍ରୀ.ପୂ. 164 ମସିହାରେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ଶୂଳବିଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ “ଚୁକ୍ତିର ରାଜକୁମାର” “ଭଙ୍ଗିଦିଆଗଲେ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ଘଟଣାର ପ୍ରାୟ ଦୁଇଶତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଶେଷ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଆମେ ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, ସେହିଟା ହେଲା ଯେ, ସେଲ୍ୟୁସିଡ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ—ଉଭୟ—ଏକ କୂଟନୈତିକ ଚୁକ୍ତିମୂଳକ ବିବାହ ସହିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଛଳନା ଐତିହାସିକ ଆଲେଖ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଏପିଫାନେସଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ମାକାବୀୟ ବିଦ୍ରୋହର ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଆମେରିକୀୟ ବିପ୍ଲବର ଏକ ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା। ମାକାବୀମାନଙ୍କ ଇତିହାସରେ, ସେଲ୍ୟୁସିଡ୍ ଶକ୍ତିକୁ ଝାଡି ଫେଲିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସଂଘର୍ଷରେ ରୋମ ସହ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ମିଳିତ ଥିଲା। ଯେ ପଦ୍ୟଟି ସେହି ଚୁକ୍ତିକୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ସେହି ପଦ୍ୟଟି ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଯେ ରୋମ ଛଳନାପୂର୍ବକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା, କିମ୍ବା ଚୁକ୍ତିର ମେଜରେ ମିଥ୍ୟା କହୁଥିଲା।

> Isa boodamee isa wajjin godhame booddee, inni gowwoomsaan hojjetta; sababiin isaas, inni ol baʼee, saba muraasa wajjin jabaataa taʼa. Daaniʼel 11:23.

Dambalii raajii hundinuu kan yeroo dhumaa lakkoofsa afurtamaatti dursee jiran hundi waliigaltee diigame of keessaa qabu. Uuriyaa Smiitiin “warra kakuu qulqulluu dhiisan” jedhu lakkoofsa soddoma irratti yaada kennuun, kan armaan gadii galmeesse:

> “‘Kakuu Ahdichaa irratti dheekkamsa;’ jechuunis, Macaafa Qulqulluu, macaafa kakuu sana. Warri akkasii mootummaa jijjiirraa kana Room keessatti raawwatan. Herulii, Goototaa fi Vaandaalonni, warri Room injifatan, amantii Aariyaanotaa fudhatanii, diina Mana Kiristaanaa Kaatolikii ta’an. Keessumaa gantummaa kana balleessuuf jedhee Justinianus Phaaphaasii mataa Mana Kiristaanaa fi sirreessaa warra gantummaa barsiisan akka ta’u murteesse. Yeroo gabaabaa keessatti Macaafni Qulqulluun akka macaafa balaa qabu, namoonni idilee dubbisuu hin qabneetti ilaalame; garuu gaaffileen wal morman hundinuu gara Phaaphaasiitti dhihaachuu qabu turan. Akkasitti arrabsoon Dubbiin Waaqayyoo irratti kuufame. Mootummoonni Roomiis, kutaan isaanii bahaa kan yeroo sana itti fufee ture, Mana Kiristaanaa Roomii isa kakuu dhiise, gantummaa guddaa ta’e sana wajjin walii galtee qabaatan yookaan harka kennaniiru; kunis ‘gantummaa’ ukkaamsuuf ture. Namni cubbuu sun, Gootota Aariyaanotaa warra yeroo sana Room harka qabatanii turan bara A.D. 538tti injifatamuudhaan, teessoo isaa of tuulummaa guutuu sana irratti ol kaafame.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 281.

ଦାନିଏଲ ଏଗାରର ପଞ୍ଚମ ପଦ ଇତିହାସର ସେହି ରେଖାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦକ୍ଷିଣର ରାଜା ଏକ ସନ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଏକ କୂଟନୈତିକ ବଧୂ ପ୍ରଦାନ କରେ, ଯାହା ପରେ ଉତ୍ତରର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଦକ୍ଷିଣର ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ, 1798 ମସିହାରେ ପାପାଳ ଉତ୍ତରର ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ନେପୋଲିଅନଙ୍କ ଆତ୍ମିକ ଦକ୍ଷିଣର ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧର ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା। ପଞ୍ଚମରୁ ନବମ ପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସନ୍ଧି, ନେପୋଲିଅନଙ୍କ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଟୋଲେଣ୍ଟିନୋ ସନ୍ଧିର ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା, ଯାହା ପୁନି ନେଟୋ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସନ୍ଧି ବାବଦରେ ପୁଟିନଙ୍କ ଦାବିର ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା। ନେପୋଲିଅନଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ, 2014 ମସିହାରେ ଉକ୍ରେନ ବିରୋଧରେ ପୁଟିନଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧର ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା। ଚତୁର୍ଥ ସିରିୟ ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷ କରୁଥିବା ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମାଗ୍ନସଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ, ଦଶମ ପଦରେ 1798 ମସିହାର ନେପୋଲିଅନ ସହ ଏବଂ 2014 ମସିହାର ପୁଟିନ ସହ ମଧ୍ୟ ସମନ୍ୱିତ ହୁଏ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 200 ମସିହାରେ ପଦ ପନ୍ଦରର ପାନିଅମ୍ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମିଶରକୁ ଭୂମିରେ ସାମରିକ ସେନା ବ୍ୟବହାର କରିବା ବିନା ନିଜ ଅଧୀନତାରେ ଆଣିବାର ଗୁପ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଏକ କୂଟନୈତିକ ବିବାହର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମାଗ୍ନସଙ୍କ ସିଂହାସନ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ହେଲା, ଯିଏ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲେ; ଏହାର ପରିଣାମରେ ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ମାଗ୍ନସଙ୍କ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁଅ, ଆଣ୍ଟିଓକସ୍ ଏପିଫାନିସ୍, ସିଂହାସନରେ ଆସିଲେ। ଗ୍ରୀକ ପ୍ରଥା ଓ ଧର୍ମକୁ କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମକ୍କାବୀୟ ବିଦ୍ରୋହକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଯାହା ପଦ ତେଇଶରେ ରୋମ ସହ ହୋଇଥିବା କପଟପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ଧିକୁ ନେଇଗଲା। ପଦ ଚବ୍ବିଶ ପୈଗଣ ରୋମକୁ ପରିଚୟ କରାଏ ଏବଂ ଆଣ୍ଟୋନି ଓ ଆଗୁଷ୍ଟସଙ୍କ ମିଥ୍ୟାର ଭୋଜନ-ମେଜକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ। ପଦ ତିରିଶରେ ପୈଗଣ ରୋମ ପାପାଳ ମଣ୍ଡଳୀ ସହ ସଂଲାପରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଚୁକ୍ତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବାମାନେ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛନ୍ତି।

Vayisota makumi lamaafoorii hanga soddoma raagaa Roomii warra waaqeffattoota tolfamoo ti; vayisota soddomii tokko hanga afurtammoo immoo raagaa Roomii paaphaasotaa dhiheessu. Sararri Daniel boqonnaa kudha tokko, lakkoofsa tokko irraa eegalee hamma lakkoofsa afurtamaatti jiru hundinuu sarara raajii seenaa dhokataa lakkoofsa afurtamaa keessatti hojii irra oolu bakka bu’a. Sararri mootummaa Seleucid, sararri mootummaa Ptolemaic, sararri mootummaa Yihudaa kan Makkabeewwanii, sararri Roomii warra waaqeffattoota tolfamoo, fi sararri Roomii paaphaasotaa hundinuu seenaa bara 1989 irraa kaasee hamma seera Dilbataatti jiru agarsiisu. Sararoonni sana keessaa tokkoon tokkoon isaanii waliigaltee diigame akka qaama guddaa seenaa sanaatti adda baasu.

Inni Raumi mul’ata Daani’el boqonnaa kudha tokkoo hundeessituudha; walii galteen gowwoomsaa raajii Raumiin waaqeffataa fi Raumiin papphaasummaa lamaanuu kan adeemsa irratti argaman ta’anii fi Raumiin yeroo isaanii isa adda addaa fi ifatti addaan baafame keessatti guutummaatti mootummaa ol’aantummaa qabdu ta’uu dura akka raawwataman mallatteeffamanii jiru. Humnoonni lamaanuu yeroo raajii ol’aantummaa isaanii jalqaba akkaataa gufuu isaanii isa sadaffaan mo’ametti jalqabe jechuun mallatteessan. Seerri Dilbataa yeroo dhihoo keessatti Ameerikaa Yunaayitid keessatti dhufu sana dura humnoota lama gidduutti walii galteen gowwoomsaa tokko ni jiraata. Yeroo afur humnoonni lamaan mootota kibbaa fi kaabaa turan; yeroo tokko biyya ulfina qabeettii Yihuudaa fi Raumi gidduutti, yeroo tokko immoo kutaa lama mootummaa sadan bulchitoota Raumi keessaa gidduutti, akkasumas yeroo tokko Raumiin waaqeffataa fi Raumiin papphaasummaa gidduutti. Walii galtee gowwoomsaa lamaan Raumi wajjin wal qabatan keessatti, inni walumaagalatti walii galtee gidduu walakkaa mootummaa Raumi ture; jechuunis, yoo Antonii bahaa ta’e, yoo Agustus dhihaa ta’e, yookaan yoo Raumiin waaqeffataa bahaa fi Raumiin papphaasummaa dhihaa ta’e. Walii galtee gowwoomsaa afur mootota kaabaa fi kibbaa gidduutti, lama mootota bahaa fi dhihaa gidduutti, tokko immoo mootii kaabaa ta’uuf jedhuu fi biyya ulfina qabeettii gidduutti.

Kunoo dhiheessi keenya jalqabaa waaʼee kitaaba Daaniʼelii xumurama. Tartiibni Panium xumura tartiiba waaʼee kitaaba Daaniʼelii taʼa; innis seensa seenaa dhokataa lakkoofsa afurtamaati, isa nuti barruu itti aanutti yeroo itti aanu keessa itti fufnee ilaallu.

Back to Articles