Article

# Kitaaba Daani’el — Lakkoofsa Dhibba Tokkoof Saddeettamii Shan

Waaqummaa Fooniin Mul’ate: Itti Fufinsaa Isaa Keessatti Ibsa Gad Fagoo Qabduu Pheexirosii fi Hiika Isaa

Author

Jeff Pippenger

Published

April 15, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

ଯେବେ ପେତ୍ର କ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ—ଶିଷ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯେ କ୍ରୀଷ୍ଟ କିଏ—ତାହାର ଉତ୍ତର ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେ ଚିହ୍ନିତ କଲେ ଯେ ଯୀଶୁ ଅଭିଷିକ୍ତଜନ, କ୍ରୀଷ୍ଟ, ମେସିହା ଅଟନ୍ତି। ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଲେ ଯେ ସେ ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଟନ୍ତି।

> Yesus gara daangaa Qiisaariyaa Filiphoos bira gaʼetti bartoota isaa gaafatee akkana jedhe: “Ilmi namaa ani eenyu akka taʼe namoonni maal jedhu?” Isaanis deebisanii, “Gariin kee Yohaannis Cuuphaa dha jedhu; gariin immoo Eliyaas; kaan ammoo Ermiyaas yookaan raajota keessaa tokko dha jedhu” jedhan. Innis isaanii, “Isin garuu ani eenyu akka taʼe maal jettu?” jedhe. Simoon Pheexiros immoo deebisee akkana jedhe: “Ati Kiristoos, Ilma Waaqa jiraataa ti.” Yesusis deebisee isaatiin akkana jedhe: “Simoon Bar Yoonaa, ati eebbifamaa dha; kun sitti hin mulʼifne foonii fi dhiigatu, garuu Abbaan koo inni mootummaa samii keessa jiru sitti mulʼiseera. Anis sittan jedhu, ati Pheexiros; kattaa kana irrattis waldaa koo nan ijaara; karrawwan siʼoolis ishee irratti hin moʼatan. Furtuu mootummaa samii siifan kenna; waan ati lafa irratti hiitu hundinuu mootummaa samii keessatti ni hidhama; waan ati lafa irratti hiiktu hundinuu mootummaa samii keessatti ni hiikama.” Maatewos 16:13–19.

Phexiros karaa hafuura qulqulluutiin dhugaan bu’uuraa namoonni kuma dhibba tokkoo fi afurtamii afur hubachuu qaban dhihaate. Inni kana Paanniyoomitti, jechuunis Qisaariya Filiphisitti, godhe. Paanniyoom iddoowwan mana qulqullummaa waaqeffannaa jawwee keessaa isa hunda caalaa qulqulluu dha; sababiin isaas Giriik addunyaan bakka bu’a, addunyaanis guyyoota dhumaatti Mootummoota Gamtoomanii dha, inni immoo bakka bu’aa lafa irraa kan jawwee ti. “Balballi ibiddaa” jechuun maqaa mana qulqullummaa Paan, waaqa re’ee kan Giriikii ti. Manni qulqullummaa sun holqa Burqaa Paanniyoom qabdu dura ijaarame. Burqaan Paanniyoom laga Yordaanos soosa ture; inni immoo mallattoo Kiristoos ti.

Maqaan “Yordaan” jedhu “kan gadi bu’u” jechuudha; innis imala isaa naannoo tulluuwwan Kaaba Israa’el keessatti jalqaba; madda isaa isa guddaa burqaawwan Tulluu Hermon irraa fudhata; kunis gaara olka’aa keessatti fiixee olaanaa sarara gaarotaa Hermon keessaa isa guddaadha, bakka burqaan “karrawwan si’oolii” jedhamee waamamu argamutti. Hermon jechuun “qulqulluu” jechuudha; “Yordaan” immoo “gadi bu’uu” jechuudha. Laga Yordaan lafa olka’aa Tulluu Hermon irraa yaa’ee, Sulula Caccabaa Yordaan keessa gadi bu’aa deemuun, dhuma irratti Galaana Du’aa, isa iddoo lafa fuula lafaa irratti hundumaa keessaa gadi aanaa ta’etti, ga’a.

Bishaaniin Yordaanos laga guutan, kan mana qulqullummaa Paan irraa maddan, fi dhuma irratti iddoo lafaa keessaa isa gadi aanaa taʼeetti gahan, gad buʼuu Ilmi Waaqayyoo gaara qulqulluu isa hundumaa ol taʼe irraa gad buʼee “galaana duʼaa” addunyaa kanaa isa gadi aanaa taʼeetti buʼe sana ni bakka buʼu. Kiristoos samii irraa hamma duʼa fannoo gad buʼuun Isaa immoo akkasumas inni foon nama kufee of irratti fudhate jechuunis ni bakka buʼa; sababiin isaas, imalli isaa samii irraa gara fannoo sanaatti Bishaanii “karrawwan siʼoolii” irraa maddaniin guutamaa ture.

Garbichi Duʼaa iddoo lafaa irratti isa hundumaa gadi aanaa qofa utuu hin taʼin, bishaan lafa irra jiru keessaa isa hundumaa soogidda baayʼee qabudha; galaana irraa harka sagal caalaa soogidda qaba. Duuti Kiristoos fannoo irratti, isa Garbicha Duʼaatiin fakkeenyeffame, iddoo Inni kakuu Isaa namoota baayʼeetti mirkaneesseedha.

> Aarsaa nyaata keetii hundumaa soogiddaan mi'eessi; soogiddi kakuu Waaqayyo keetii aarsaa nyaata keetii keessaa akka hir'atu hin eeyyamin; aarsaa kee hundumaattis soogidda dhiheessi. Lewwoota 2:13.

Madda burqaawwan Tulluu Herimoon irraa kaʼee, lagni Yordaanos Galaana Galiilaa keessa darba; inni kunis Haroo Xibariyosii fi Haroo Kinneret jedhamuunis ni beekama. Galiil jechuun “hinqaa” yookaan “bakka garagalchaa” jechuu dha. Xibariyosiin maqaa bulchaa Roomaa isa Awugusxos Qeesaar booddee mootummaa qabatee ti; akkasumas sababii bifa haroo sanaatiin Kinneret jedhama; kunis “kirar” yookaan “liiraa” jechuu dha. Bakki garagalchaa ilmaan namootaaf taʼe yeroo Xibariyos Qeesaar mootummaa qabatee turee fi Yesuus fannifamee turetti dha; yeroo sanattis liiraan hundi samiidhaa ni calʼise. Dhugaa-baatuun teessuma lafaa lagicha Yordaanosii “balballoma siʼoolii” wajjin walqabatee jiru, isa jechuun mana qulqullummaa waaqa Giriikii Paan, dhugaa-baatuu Phexros hafuura Qulqulluutiin kakaʼee labsaa ture ni dubbata.

Dhufaatii Kiristoos walitti makamuummaa waaqummaa fi namummaa ture; kunis yeroo Ilmi Waaqayyoo inni Waaqummaa qabu foon namaa of irratti fudhate, akkasuma waaqummaa namummaa wajjin walitti makuun, akkuma bishaanonni burqaa Paan lagaa Yordaanos sooranitti fakkeeffamee ibsame. Wanti burqaa Paan soore immoo fixee, rooba, fi cabbii gaarran Hermoon irratti bu’an ture; Hermoonis gaara “qulqulluu” kan bakka bu’uudha, innis Yerusaalem isa ol jiru dha.

> ଦାଉଦଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗୀତ। ଦେଖ, ଭାଇମାନେ ଏକତାରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବସିବା କେତେ ଭଲ ଓ କେତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ! ସେହିଟା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଢାଳା ଅମୂଲ୍ୟ ଅଭିଷେକ ତେଲ ସଦୃଶ, ଯାହା ଦାଢ଼ୀ ଉପରେ ବହିଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ଆହରୋଣଙ୍କର ଦାଢ଼ୀ ଉପରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରର କିନାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାମିଲା; ହେର୍ମୋନର ଶିଶିର ସଦୃଶ, ଏବଂ ସିଓନର ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅବତରିତ ଶିଶିର ସଦୃଶ; କାରଣ ସେଠାରେ ସଦାପ୍ରଭୁ ଆଶୀର୍ବାଦ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନନ୍ତଜୀବନ, ଆଜ୍ଞା କଲେ। ଗୀତସଂହିତା 133:1–3.

“Dibanni gati-jabeessaan” sun harma Aaron irra bu’e sun, yeroo innii fi ilmaan isaa luboota Waaqayyoo ta’anii dibamanitti zayita ittiin fayyadaman ture.

> Ati dhiiga isa iddoo aarsaa irra jiru keessaa, fi zayita dibataa keessaa fudhadhu; Aroonii fi uffata isaa irratti, ilmaan isaa fi uffata ilmaan isaa isa wajjin jiran irrattis facaasi; innis qulqulleeffama, uffanni isaas, ilmaan isaas, uffanni ilmaan isaa isa wajjin jiranis akkasuma. Baʼuu 29:21.

Pheexiros ari’atamaa bartoota hunda ibse; akkasumas kana gochuudhaan, ari’atamaa warra dhibba tokkoo fi afurtamii afur kuma, warra lubummaa tokko ta’een dibamanii akka mallattoo ol kaafamanii jiranis ibse. “Zayitiin” Aaroniin dibe sun, akka fixee Tulluu Heremooniitti, akkasumas akka fixee tulluuwwan Xiyoonitti ture. “Zayitiin” fi “fixeen” ergaa dibamuu Hafuura Qulqulluu bakka bu’u dha.

> Yaa samiiwwan, dhaggeeffadhaa, anis ni dubbadha; yaa lafaas, dubbii afaan koo dhaga’i. Barsiisni koo akka bokkaa ni rooba; dubbiin koos akka fixeensaa ni bu’a; akka bokkaa salphaa biqiltuu laaftuu irratti, akka rooba cimaanis margaa irratti: ani maqaa Waaqayyoo nan labsaa; ulfina Waaqa keenyaaf kennaa. Keessa Deebii 32:1–3.

“Fixeen” jechuun “barsiisa” isa tulluuwwan Xiyoon irratti bu’uudha; innis “zayita” dibataa kan warra kuma dhibba afurtamii afur ta’an, warra guyyoota dhumaa keessatti luboota Waaqayyoo ta’an, tokko taasisu dha. Barsiisichi akka roobaa ni bu’a, akka fixeenaattis ni lixa; sababiin isaas inni “labsama” waan ta’eef. Inni ni labsama; sababiin isaas samii fi lafti dubbii afaan Isaa dhaga’uuf gurra kennuu qabu, karaa lubummaa tokkummaa qabduun, isheenis alaabaa ergaawwan Iyya Barii Halkan Walakkaa fi Iyya Guddaa labsitu taate keessatti.

> Akkam miiljaa isa oduu gaarii fidu, isa nagaa labsu, isa waan gaarii himu, isa fayyina lallabu, isa Xiyooniin, “Waaqni kee ni mootummaa!” jedhuu tulluuwwan irratti baayʼee bareeddu! Warri eegduu kees sagalee isaanii ol in fuudhu; sagalee tokkoon walumaagalatti ni faarfatu; yeroo Waaqayyo Xiyoon deebisee fidutti, isaan ija wal arguudhaan ni argu. Yaa iddoowwan diigaman Yerusaalem, gammachuudhaan dhoʼaa baʼaa, walumaan faarfadhaa; sababiin isaas Waaqayyo saba isaa jajjabeesseera, Yerusaalem immoo bitee bilisa baaseera. Waaqayyo irree isaa qulqulluu saboota hundumaa ija duratti mulʼiseera; fi handaara lafaa hundumtuu fayyina Waaqa keenyaa ni argu. Isaayaas 52:7–10.

Eegdonni guyyoota dhumaa, kan Phexiroosiin bakka bu’an, fayyinaa fi nagaa labsu; isaanis tokko ta’u, sababiin isaanii walitti ijaan ijaatti walii galanii ni argu. Kunis yeroo “Gooftaan Xiyoon deebisee fidu” taʼa. Jechi Ibrootaa “deebisee fidu” jedhamee hiikame hiika “garagalchuu” qaba. Gooftaan Xiyoon yeroo garagalchu, jechuun Xiyoon bittinnaa’uun boojiʼamtee turte jechuu dha; boojiʼamni sunis yeroo dhaabatu keessatti garagalchiinsi sun taʼa.

> Kun Waaqayyo akkana jedhaatii; waggoonni torban kudhan Baabilonitti xumuraman booddee ani isin nan ilaala; dubbii koo gaarii isa isinitti dubbadhe nan raawwadha; isin gara iddoo kanaatti akka deebitan nan godha. Ani yaada ani isin irratti yaadu beekaatii, jedha Waaqayyo; yaada nagaa ti malee hamminaa miti; gara dhuma abdachiisaa taʼetti isin geessuuf. Yeroo sanatti isin na waammattu; deemtaas, natti kadhattu; anis isinan dhagaʼa. Isin na barbaaddus, yeroo garaa keessan guutuudhaan na barbaaddanitti, na argattu. Ani isin irraa nan argama, jedha Waaqayyo; boojiʼamuu keessan irraas isin nan deebisa; saba hundumaa keessaa fi iddoowwan hundumaa ani isin itti ariʼetti irraa isin walitti nan qaba; jedha Waaqayyo; iddoo ani isin boojiʼamanii irraa geeffamaniitti isin nan deebisa. Ermiyaas 29:10–14.

Raajonni hundi raagota yeroo dhumaa irratti dubbachaa jiru; yeroo dhumaa keessattis sabni Isaa boojiʼamummaa keessaa jira, boojiʼamummaan sunis akka ragaan raajii raawwatamuuf deebifamee haqamuu qaba.

> Dubbiin Waaqayyoo Yeremiyaasiif dhufe akkana jedhee: Waaqayyo Gooftaan Israa’el akkana jedha, “Dubbii ani siitti dubbadhe hunda macaafa keessatti ofii keetiif barreessi. Kunoo, guyyoonni ni dhufu, jedha Waaqayyo, ani boojuu saba koo Israa’elii fi Yihudaa deebisee nan fida, jedha Waaqayyo; aniis gara biyya abbootii isaanii kenneefitti akka deebi’anii ishee dhaalan nan godha.” Yeremiyaas 30:1–3.

Guyyaa sadii fi walakkaa erga rafanii booddee, akkuma Alaazaar guyyoota afur rafee turetti, akkasumas Daani’el guyyoota digdamii tokkoof gaddetti turetti, Miikaa’el dhugaa-baatota lamaan, warra saba Isaa isa bara dhumaa ta’an du’aa kaasa; tokkummaattis isaan fidee, ergaa addunyaa mara irratti maxxanfamee ba’uunis isaan dibata. Ergaan sun “fixee” Tulluu Hermoon (tulluu qulqulluu) ti; inni burqaa Paan soora, burqaan sunis sana booda Lagaa Yordaanos soora. Dibamni ergaa sanaan raawwatamu dibama Yesuus kan yeroo Inni Kiristoos ta’e mallatteesse kan Phexros adda baase sana ni bakka bu’a.

yeroo Phexiros Kiristoosiin Ilma Waaqayyoo taʼee adda baase, inni Kiristoosiin yeroo tokkootti Ilma Waaqayyoo fi Ilma namaa taʼee bakka buʼe; kunis akkuma bishaanota “karrawwan siʼoolii” laga Yordaanos sooranitti fakkeeffamee mulʼate. Ibsiin afaan Phexirosiif kenname hafuura qulqulluudhaan dhalate; dhugaan sunis—Yesuus Kiristoos isa taʼuu isaa, Isa Dibame taʼuu isaa, akkasumas inni Waaqaa fi nama lamaanuu taʼuu isaa—dhugaa Yesuus isa guyyoota dhumaa saba Waaqayyoo irratti geggeeffamu lola keessatti xiyyeeffannaan irratti qabsaaʼamu taʼee adda baase dha; namoonni kunis, akkuma Kiristoos abdachiisetti, injifatan taʼu; sababiin isaas “karrawwan siʼoolii” dhugaa kana irratti hin moʼatan.

Dhugaan isaa akka taʼe, Fulbaana 11, 2001 irratti, akkuma Yesus cuuphaa Isaa irratti dibame, chaappaan nama dhibba afurtamii afur kuma irratti kaaʼamuu jalqabe; seenaa sana keessattis abdii kutachuu tokko ni jiraata ture; innis hanga Inni isaan duʼaa kaasee boojiʼamummaa isaanii deebisee geeddarutti saba Isaa warra bara dhumaa ni ajjeesa ture. Adeemsi duʼaa kaʼumsaa saba Isaa gara waraana guddaa tokkootti tokkoomsuu, kan mallattoo ol kaafame taʼee ol kaafamu ni dabalata. Hojii duʼaa kaasuu, qulqulleessuu, tokkoomsuu fi ol kaasuu, duʼa daandiiwwan irratti taʼe sana booddee, lakkoofsa kudhan irraa hamma kudha shaniitti boqonnaa kudha tokkoo Daaniʼel keessatti, akkasumas kutaa Macaafa Qulqulluu biroo keessatti ni fakkeeffama. Garuu lakkoofsa kudha sadii irraa hamma kudha shaniitti Kiristoos ammas bartoota Isaa gara Qisaariyaa Filiphoos, gara Paaniyumitti fideera; achittis chaappaan Waaqayyoo bara baraaf ni maxxanfama.

Yeroo nuti gadi fageenya dhugaawwan kanaa hubannutti qofa, mul’atawwan dhugaa dhugaa-baatuu Qeesariya Fiiliphhoos keessa jiran beekuu dandeenya. Lakkoofsa kudha jahaa keessaa lakkoofsa kudha saddeet keessatti, maqaan Simoona Barjoonaa gara Pheexiroositti jijjiirama; kunis akkuma barruu dhiheenya kana keessatti duraan ibsameetti, kuma dhibba afurtamii afurii fi kuma afurtamii afurii sana ni bakka bu’a. Mul’anni herregaa lakkoofsa kana keessatti hundeeffame Yesuusin akka Lakkoofsisaa Dinqisiisaa ta’e guddisee mul’isa; jechuunis, Pheexiroos kuma dhibba afurtamii afurii fi kuma afurtamii afurii bakka bu’uu qofa osoo hin taane, Maatewos 16:18 illee mallattoo herregaa “phi” dha.

“phi” ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଗଣିତ ବିଷୟକ ଆଲୋଚନାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ଯେ “phi” ଶବ୍ଦଟି Panium ନଗରର ଦୁଇଟି ନାମମଧ୍ୟରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ “Philippi” ର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ। ଅଠାରତମ ପଦ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ଯୀଶୁ ପେତ୍ରଙ୍କୁ ଇବ୍ରୀୟ ଭାଷାରେ କହିଥିଲେ; ସେଥିକି ଗ୍ରୀକ ଭାଷାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ପରେ ଇଂରାଜୀକୁ ଅନୁବାଦ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ତିନିଟି ପଦକ୍ରମ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ନିଜ ବାକ୍ୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ସଂଖ୍ୟାଙ୍କିତ ଅବସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଗୁଣ କରିବାର ଗଣିତୀୟ ପ୍ରଣାଳୀ ସହ ବିଚାର କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଚିହ୍ନିତ କରେ ଯେ Peter ନାମଟି ଏକ ଲକ୍ଷ ଚୁଆଳିଶି ହଜାର ସମାନ ହୁଏ; ଏହାଦ୍ୱାରା ଯୀଶୁଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ସଂଖ୍ୟାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ସେହି ଏକେଇ ପଦରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୀଶୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଯେ ସେ ନିଜ କଳିସିଆକୁ ନିର୍ମାଣ କରିବେ, ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ସଂଖ୍ୟାକର୍ତ୍ତା ଅନୁବାଦ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏପରିଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ ଯେ, ଷୋଡ଼ଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଅଠାରତମ ପଦରେ ପ୍ରତିନିଧିତ ସତ୍ୟ “phi” ର ଗଣିତୀୟ ପ୍ରତୀକକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବ।

> Ani siinis sittillee, Ati Phexros; kattaa kana irrattis waldaa koo nan ijaara; karrawwan siʼoolis ishee irratti hin moʼatan. Maatewos 16:18.

Waldaan isaa mootummaa barsiisa Yesuus Kiristoos taʼuu isaa qofa irratti, akkasumas Inni Ilma Waaqayyoo taʼuu isaa irratti qofa hin ijaaramne; garuu akkasumas dhugaa Inni Dubbiicha taʼuu isaa irratti, fi Dubbiichi waan hundumaa, herrega, naahwii fi hojiiwwan namootaa dabalatee, akka uumee fi toʼatu irratti ijaarameera.

> Isa keessatti nus dhaala arganneerra; akka yaada isa fedhii mataa isaa keessaa murteesseen waan hunda hojjetu sanaatti dursee murtaa’anii. Efesoon 1:11.

Phi, kan yeroo baay’ee qubee Giriikii φ (phi) jedhuun bakka buufamu, dhaabbataa herregaa tilmaamaan 1.618033988749895 wajjin wal qixxaata. Lakkoofsi kun ratio warqee yookaan proportion waaqayyoo jedhamee beekama. Inni “lakkoofsa irraantoo” dha; jechuunis, kutaa salphaadhaan ibsamuu hin danda’u, ibsi deesimaalii isaas irra deddeebiin malee daangaa hin qabneen itti fufa.

Faaydaan warqee warqee (golden ratio) amaloota ajaa’ibsisaa hedduu qaba; akkasumas haala garaa garaatiin keessatti herregaa, aartii, ijaarsa, uumamaa, fi dameewwan biroo keessatti mul’ata. Innis yeroo baay’ee bocaawwan ji’oomeetirii keessatti argama; akka fakkeenyaatti reektaangiloota, peentaagoonota, fi dodeekaahidiroonota keessatti, bakka reeshiyoon dheerina cinaacha dheeraa gara cinaacha gabaabaatti jiru phi wajjin walqixa ta’etti.

Aartii fi arkiteekchara keessatti, reeshiyoon warqee jedhamu saamiinsa ija namaatti tolu uuma jedhamee amanama. Innis hojiiwwan ogummaa suuraa fi ijaarsaa keessatti seenaa guutuu keessatti, mootummaa durii irraa kaasee hanga yeroo Renaissance fi isa sanaa boodaaatti, qindoomina, gamoo, fi hojiiwwan aartii qopheessuuf artistoota fi arkiteektotaatiin hojii irra ooleera. Herrega keessatti, reeshiyoon warqee jedhu walqixxaattoo fi tarreewwan herregaa garaagaraa keessatti ni mul’ata; isaan keessaa tokko tarree Fibonacci ti, keessatti tokkoon tokkoon jechi walitti qabama jechoota isa dura jiran lamaa ta’e. Akkuma jechoonni tarree Fibonacci baay’achaa deemanitti, reeshiyoon jechoota walitti aananii gara phi ni dhiyaata.

Keeyyata 16:18 keessatti, herreega phi (1.618…) argina. Yesus, Waaqayyo “akka gorsa fedha Isaa ofii isaatti wantoota hundumaa hojjetu,” mallattoo Isaa kan ta’uu Palmonii, Lakkofsa Dinqisiisaa, yookaan Lakkaayaa Iccitootaa ta’uu isaa, lafa-qaqqabummaa raajii keessatti kan guyyoota dhumaa keessatti wal’aansoo waldaa Isaa fi karrawwan ibiddaa gidduutti adda baasu keessa kaa’uuf murteesse. Iddoo wal’aansoo raajii sana irratti, to’annoo Isaa kan lakkoofsotaatiin, dhibba tokkoo fi afurtamii afurii kuma “Pheexiroos” jedhuun bakka buuse; innis maqaan isaa “Simoon” irraa, isa ergaa gugee dhaga’u, gara “Pheexiroos”tti jijjiirame; kanaanis dhibba tokkoo fi afurtamii afurii kuma akka saba kakuu Isaa kan guyyoota dhumaa ta’anitti mallatteesse.

“Inni” inni Inni mana isaa irratti Waldaa Isaa ijaaruuf filate, kattaa hundee, hundee fi golee guddaa “yeroo torba” Leewwota digdamii ja’a keessaa ti; sababiin isaas hundeen dhugaan Kiristoos malee hin jiru. Cuuphaa Kiristoos irraa jalqabee, yeroo Simoon ergaa gugee “dhaga’e” sanaa hamma fannoo Galaana Du’aatti, guyyoota kuma tokkoo fi dhibba lamaa fi jaatamaaf, guyyaa tokko keessatti yeroo lama, aarsaan ganamaa fi galgalaa ni ture; garuu guyyaa dhumaa guyyoota kuma tokkoo fi dhibba lamaa fi jaatamaa irratti akkas hin turre; sababiin isaas guyyaa sana aarsaan galgalaa harka lubaa jalaa miliqe, fi fannoo irratti Kiristoos akka aarsaa kumni lamaa fi dhibbi shan lamaatamaatti du’e.

> “Hundi jechuun naasuu fi jeequmsa qofa. Lubni aarsaa dhiheessuuf miidhamaa qaluu gahee jira; garuu billaan harka isaa humna dhabe irraa kufa, hoolaanis baqatti. Fakkeenyi dhugaa isaa Waaqayyoo Ilma du’a keessatti wal qunname. Aarsaan guddaan dhiyaateera. Karaan iddoo hundumaa irra caalaa qulqulluu ta’etti banameera. Karaan haaraan fi jiraataan hundumaaf qophaa’eera. Ammas namummaan cubbamaa fi gaddaan guutame dhufaatii lubicha ol aanaa eeggachuu hin barbaachisu.” The Desire of Ages, 757.

“Dhagaa” inni Inni waldaa Isaa irratti ijaaru, dhagaa hundee ijaartoonni gatanii dha; lakkoofsi isaas “kuma lama dhibba shan fi digdama” dha. Kiristoos lakkoofsa gabaabaa tokko keessatti ofii Isaa akka Gooftaa waan hundumaa ta’eetti dhiheessa; yeroo akkas godhus, Inni boqonnaa kudha tokkoffaa kan Daani’el keessaa keeyyata kudha sadii hamma kudha shaniitti dhaabatee dubbachaa jira.

> Anis siifis sitti jedhas, Ati Phexros; dhagaa kana irrattis waldaa koo nan ijaara; karrawwan si’oolis ishee hin mo’atan. Maatewos 16:18.

Nuti barnoota kana barruu itti aanu keessatti ni itti fufna.

> “‘ଅପ୍ରକାଶିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଆମ ପ୍ରଭୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର; କିନ୍ତୁ ଯେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଓ ଆମ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ସଦାକାଳ ପାଇଁ।’ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବରଣ 29:29। ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟକୁ ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେ କଥା ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିନାହାନ୍ତି; ମାନବ ବିଜ୍ଞାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ବୁଝିପାରେନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରି ଅଗମ୍ୟ।”

> "Waaqayyo ifa baayʼee akka lolaa tokkootti saayinsii fi aartii lamaan keessatti addunyaarratti dhangalaʼu ni eeyyameera; garuu namoonni ofiin saayinsawota jechuun himatan yeroo dhimmawwan kana irratti ilaalcha namaa qofa irraa kaʼanii dubbatan, shakkii tokko malee xumura dogoggoraa irra ni gaʼu. Yoo yaad-rimeewwan keenya dhugaa keessaa Caaffata Qulqullaaʼoo keessatti argaman faallessan hin taane, waan Dubbii Waaqayyoo mulʼise caalaa tilmaamuun cubbuu hin taʼu; garuu warri Dubbii Waaqayyoo dhiisanii hojiiwwan inni uume qajeelfamoota saayinsii irratti hundaaʼanii ibsuuf barbaadan, akka namoota kaartaa fi kompaasii hin qabne galaana hin beekamne irratti yaaʼanii warra kaanii ti. Sammuuwwan gurguddoon illee, yoo qorannoo isaanii keessatti Dubbii Waaqayyootiin hin qajeelfamne, hariiroo saayinsii fi mulʼataa hordofanii adda baasuuf yaalan keessatti ni dogoggoru. Uumaanii fi hojiiwwan Isaa hubannaa isaanii irraa baayʼee ol waan taʼaniif, seerota uumamaatiin isaan ibsuun waan isaan hin dandeenyeef, seenaa Macaafa Qulqulluu akka amanamaa hin taaneetti ilaalu. Warri amanamummaa galmeewwan Kakuu Moofaa fi Kakuu Haaraa shakkan, tarkaanfii tokko dabalanii jiraachuu Waaqayyoo illee ni shakku; achiis, erga ankiroo isaanii dhaban booda, akka warra kattaawwan amanamummaa-dhabuu irratti rukutamanii asii fi achi raafamanitti hafaniiru."

> “Namoonni kun salphina amantii dhabaniiru. Abjuun dhaabbataa taʼe tokko aangoo Waaqummaa Dubbii Qulqulluu Waaqayyoo irratti jiraachuu qaba. Macaafni Qulqulluun yaada namootaa isa saayinsii irratti hundaaʼeen qoramuu hin qabu. Beekumsi namaa qajeelfama amanamaa hin taane dha. Namoonni shakkitoota taʼan, falmii qofaaf jechuun Macaafa Qulqulluu dubbisan, hubannoo guutuu hin taaneen saayinsii yookaan mulʼata keessaa tokko irratti hundaaʼuudhaan, isaan gidduutti wal faallessuu jiraachuu himachuu dandaʼu; garuu sirriitti yoo hubatame, isaan wal-simannaa guutuu keessa jiru. Museen geggeessaa Hafuura Waaqayyootiin barreesse; yaadni sirrii ji’oolojii immoo wanta ibsa isaa wajjin walitti araaramuu hin dandeenye akka argannootti dhiheessu hin dandaʼu. Dhugaan hundi, uumama keessatti taʼe yookaan mulʼata keessatti, mulʼatawwan isaa hundumaa keessatti ofii isaa wajjin wal-simu.”

> “Dubbii hedduun Dubbiin Waaqayyoo keessatti kaafamu; isaanis hayyoonni baayʼee gadi fagoo taʼan illee gonkumaa deebisuu hin dandaʼan. Xiyyeeffannaan mata-dureewwan kana irratti kennamu, wantoota idilee jireenya guyyaa guyyaa keessatti argaman keessaa illee, sammuu daangeffamaan, ogummaa of tuulan isaanii guutuu wajjin, guutummaatti hubachuu hin dandeenye baayʼee akka jiru nu argisiisuuf.”

> “Garuu namoonni saayinsii akka isaan ogummaa Waaqayyoo, waan Inni hojjete yookaan hojjechuu danda’u hubachuu danda’an yaadu. Yaadni Inni seerota Isaa mataatiin daangeffame jedhu baayʼinaan babalʼatee jira. Namoonni yookaan jiraachuu Isaa ni morman yookaan ni tuffatu, yookaan waan hundumaa ibsuuf yaalu; hojii Hafuurri Isaa garaa namaa irratti hojjetus illee; kanaafis maqaa Isaa kana booda hin kabajan yookaan humna Isaa hin sodaatan. Isaan waan uumama ol taʼe hin amanan; seerota Waaqayyoo yookaan humna Isaa daangaa hin qabne, seerota sanaan fedha Isaa raawwachuuf hojjetu hin hubatanii jiru. Akka yeroo baayʼee itti fayyadamaatti, jechi ‘seerota uumamaa’ jedhu waan namoonni seerota addunyaa qaamaa bulchan ilaalchisee argachuu dandaʼan of keessatti qabata; garuu beekumsi isaanii akkam daangeffamaa dha, dirreen immoo Uumaan seerota Isaa ofii wajjin waliigaltee keessatti itti hojjechuu dandaʼu, taʼus hubannoo uumamota daangaa qabaniif guutummaatti ol taʼe, akkam balʼaa dha!”

> “ହଳେ ଅନେକେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି ଯେ ପଦାର୍ଥରେ ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତି ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି—ଅର୍ଥାତ୍ କିଛି ଗୁଣ ପଦାର୍ଥକୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ, ଏବଂ ପରେ ଏହାକୁ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥାଏ; ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସ୍ଥିର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ, ଯାହାରେ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରି ପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହା ମିଥ୍ୟା ବିଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଏହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରକୃତି ତାହାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସେବିକା। ଈଶ୍ୱର ନିଜର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ରଦ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକର ବିରୁଦ୍ଧରେ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିରନ୍ତର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ସାଧନରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି ଏକ ବୁଦ୍ଧି, ଏକ ସନ୍ନିଧି, ଏକ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦିଏ, ଯାହା ତାହାର ନିୟମଗୁଡ଼ିକରେ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ପ୍ରକୃତିରେ ପିତା ଏବଂ ପୁତ୍ରଙ୍କର ନିରନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟ କହନ୍ତି, ‘ମୋର ପିତା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।’ ଯୋହନ 5:17।”

> ଲେବୀୟମାନେ, ନହେମିୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ରଗୀତରେ, ଏପରି ଗାଇଥିଲେ, ‘ତୁମେ, କେବଳ ତୁମେ ମାତ୍ର, ପ୍ରଭୁ; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ, ସ୍ୱର୍ଗମଣ୍ଡଳର ସ୍ୱର୍ଗ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାସହିତ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ତାହାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; … ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରୁଛ।’ ନହେମିୟା 9:6। ଏହି ଜଗତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। କାରଣ ‘ଜଗତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମୟରୁ କାର୍ଯ୍ୟମାନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।’ ଇବ୍ରୀୟ 4:3। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବେମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିରଖିବାରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅଛି। ଏମିତି ନୁହେଁ ଯେ, ଏକଥର ଗତିଶୀଳ କରାଯାଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିଜ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଆପେଆପେ କାମ କରୁଥାଏ ବୋଲି ନାଡ଼ୀସ୍ପନ୍ଦନ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ପରେ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଆସେ; ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ୱାସ, ହୃଦୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ପନ୍ଦନ, ସେହି ଜଣଙ୍କ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଯତ୍ନର ପ୍ରମାଣ, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଆମେ ବଞ୍ଚୁ, ଚଳନ କରୁ, ଏବଂ ଆମର ସତ୍ତା ରହିଛି।’ ପ୍ରେରିତ 17:28। ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ପୃଥିବୀ ତାହାର ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବାରେ ଅବିରତ ରହେ—ଏହା କୌଣସି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିର କାରଣରୁ ନୁହେଁ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ହସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ ଏବଂ ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ ସେମାନଙ୍କ ସୁସଂଖଳିତ ଗତିଯାତ୍ରାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରଖେ। ସେ ‘ସଂଖ୍ୟା ଗଣି ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ବାହାର କରନ୍ତି; ନିଜ ବଳର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ପରାକ୍ରମରେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁକୁ ନାମଧାରେ ଡାକନ୍ତି; ଏକଟିମଧ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ।’ ଯିଶାୟ 40:26। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରାହିଁ ଉଦ୍ଭିଦଜୀବନ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ପତ୍ର ଫୁଟେ ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ମଞ୍ଜୁଳିତ ହୁଏ। ସେ ‘ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଘାସ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି’ (ଗୀତସଂହିତା 147:8), ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପତ୍ୟକାମାନେ ଫଳବତୀ ହୁଅନ୍ତି। ‘ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ପଶୁ … ଈଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ନିଜ ଭୋଜନ ଖୋଜନ୍ତି,’ ଏବଂ ସର୍ବନ୍ୟୁନ କୀଟପତଙ୍ଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ବିଧାନମୟ ଯତ୍ନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଗୀତକାରଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ, ‘ଏମାନେ ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି…. ତୁମେ ଯାହା ଦିଅ, ସେମାନେ ତାହା ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତୁମେ ନିଜ ହସ୍ତ ଖୋଲ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତୁଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।’ ଗୀତସଂହିତା 104:20, 21, 27, 28। ତାଙ୍କ ବଚନ ତତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ସେ ଆକାଶକୁ ମେଘରେ ଆବୃତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ବର୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ‘ସେ ଉନ ପରି ହିମ ଦିଅନ୍ତି; ସେ ଛାଇ ପରି ପାଳକୁ ଛିଟାଇଦିଅନ୍ତି।’ ଗୀତସଂହିତା 147:16। ‘ସେ ନିଜ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଆକାଶରେ ଜଳର ପ୍ରଚୁରତା ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ପୃଥିବୀର ସୀମାସମୂହରୁ ବାଷ୍ପ ଉଦ୍ଗମ କରାନ୍ତି; ସେ ବର୍ଷାସହିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଭଣ୍ଡାରରୁ ପବନକୁ ବାହାର କରନ୍ତି।’ ଯିରିମିୟା 10:13।

> “Waaqayyo hundumaa irratti hundee dha. Saayinsiin dhugaan hundinuu hojii Isaa wajjin walii gala; barumsi dhugaan hundinuu mootummaa Isaaaf ajajamuutti nama geessa. Saayinsiin dinqiiwwan haaraa ilaalcha keenyaaf bana; ol kaatee balali’a, gadi fageenya haaraas qoratti; garuu qorannoo ishee keessaa waan mul’ata waaqayyoo wajjin wal faallessu tokko illee hin fiddu. Wallaalummaan ilaalchota sobaa Waaqa irratti qabaman saayinsiitti dhimma ba’uun deeggaruuf yaaluu danda’a; garuu kitaabni uumamaa fi Dubbiin barreeffame wal irratti ifa ni kennu. Akkasitti Uumaa waaqeffachuufii fi Dubbii Isaa irratti amanamummaa hubannaa qabu qabaachuuf ni geggeeffamna.” Patriarchs and Prophets, 113–115.

Back to Articles