Article

# Kitabu cha Danieli - Nambari Themanini na Nne

Kuonekwa kweZvizvarwa Zvina zveAdventism yeRaodhikia: Rwendo kuburikidza neKufananidzira kweBhaibheri uye Kuedzwa kweChiporofita

Author

Jeff Pippenger

Published

February 17, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Izwi rinomiswa pamusoro peuchapupu hwevaviri kana vatatu, uye kushandiswa kwezvinonyangadza zvina zveEzekieri chitsauko 8, sezvizvarwa zvina zveAdventism yeRaodhikia, kune zvapupu zvakati kuti. Muzvinyorwa zvakapfuura zvakacherechedzwa kuti machechi manomwe eZvakazarurwa zvitsauko 2 na3 haana kungomirira chete nhoroondo yaIsraeri yazvino kubva panguva yevapostori kusvikira kumagumo enyika, asiwo kuti machechi manomwe iwayo aimirira nhoroondo yaIsraeri yekare kubva panguva yaMosesi kusvikira panguva yaKristu.

Chechi cheEfeso chaimiririra zvose zviri zviviri kereke yokutanga yechiKristu, uyewo Israeri yekare kubva kuna Mozisi kusvikira panguva yaVatongi. Chechi cheSmirna chaimiririra nguva yokutambudzwa kubva panguva yavadzidzi kusvikira kuna Constantino, mambo weRoma, uyezve nenguva yaVatongi, apo munhu mumwe nomumwe aiita zvakanga zvakarurama mumaziso ake pachake. Chechi chePergamo chaimiririra nguva yokubvumirana nezvisina kufanira kubva kuna Constantino kusvikira paupapapa muna 538, uyewo nguva iyo Israeri yekare yakaramba Mwari ikazvisarudzira mambo, uye ikaramba ichibvumirana noumambo hwevahedheni hwakanga hwakaikomberedza. Chechi yechina yeTiatira, inomiririrwa naJezebheri, ndiyo nguva yokutonga kwoupapa kubva mugore ra538 kusvikira muna 1798, uyewo makore makumi manomwe okutapwa kweIsraeri yekare muBhabhironi.

Machechiya mana wanne awu ghakimirira so mibadwo miwanne ya Adventism, ndipo ghakupereka ukaboni wa kugwiriska ntchito maunyankhasi ghawanne gha Ezekieli ku mibadwo yiwande. Kupanduka kwa 1863, kukimiririka na m’badwo wakwamba wa Israyeli wakale umo kukuwonera mu kupanduka kwa ng’ombe yagolide ya Aroni. M’badwo wakwamba ukusazgapo ulongozgi wakupika ku mpingo wa Efeso, uwo ukuzindikiriska kuti ŵanthu ŵa Chiuta ŵakasile chitemwa chawo chakwamba, ndipo ŵakeneranga kulapa na kuwelera ku chitemwa chawo chakwamba. Mu 1863, chitemwa chakwamba, umo chikimiririka na vyakuzirwa vya William Miller (unenesko wa pa msisi, chomenechomene “nyengo zinkhondi na ziŵiri”), chikayikika kumphepete, ndipo ŵanthu ŵa Chiuta ŵakaphalirika kuti ŵawelere.

> Asi ndine zvandinopikisa pauri, nokuti wakasiya rudo rwako rwokutanga. Naizvozvo rangarira pawakawa uchibva, ugotendeuka, uite mabasa okutanga; kana zvisina kudaro ndichakurumidza kuuya kwauri, uye ndichabvisa chigadziko chemwenje chako panzvimbo yacho, kana usingatendeuki. Zvakazarurwa 2:4, 5.

Vamillerite a va lwile ni Vuprotestanti lebyi fularheleke ripfumelo, lebyi Yeremiya a byeleke a ku i “ntlawa wa vahlekuri,” kutani va rindza hi ku lehisa mbilu leswaku xivono xi ta fika, hikuva loko xi fika a xi nga ka xi nga hembeni. “Ntlawa wa vahlekuri” a wu fanekiseriwa hi muprofeta wa khale loyi a hembeleke muprofeta wa Yuda, loyi a a tise ku tshinya malunghana ni vugandzeri bya vuxisi bya Yerobuwamu.

> Ndzi tiva mintirho ya wena, ni ku tikarhata ka wena, ni ku lehisa mbilu ka wena, ni hilaha u nga kotiki ku tiyisela lava nga homboloka hakona; naswona u ringile lava vulaka leswaku i vaapostola, kasi a hi vona, kutani u va kumile va ri vahembi: naswona u tiyiserile, u ni ku lehisa mbilu, naswona hikwalaho ka vito ra mina u tirhile hi matimba, kambe a wu karhalanga. Nhlavutelo 2:2, 3.

Kereke yechipiri yeSmirna yaimirira nguva yokutambudzwa mukereke yechiKristu yokutanga, yaiva navakafira kutenda vechokwadi pamwe navamwe vakazviunzira kutambudzwa nokuda kwezvikonzero zvisina utsvene zvizere. Yakamirirawo nguva yaVatongi apo munhu mumwe nomumwe muIsraeri yekare aiita chipi nechipi chaiita sechakarurama pamberi pake. Chizvarwa chokupandukira chakatanga muna 1888 chakacherekedza nguva yokutambudzwa kunopesana noMweya weChiporofita, nhume dzakasarudzwa dzenguva iyoyo, noMweya Mutsvene. Chakapinza nguva iyo varume vekare veAdventism yeLaodhikia vakasarudza kuita chipi nechipi chaiita sechakarurama mumaziso avo vamene, sezvinopupurirwa nevarume vakadai saKellogg, Prescott naDaniells.

Vashoma vakatendeka vashoma panguva iyoyo vaifanira kuva muhondo yomweya inouraya norudzi rwavanhu rwaiti maJuda, asi vakanga vasiri. Kunyange hazvo vaiva pazvigaro zvokutungamirira, vaiva vesinagoge raSatani, sezvinopupurirwa noSista White paanoti vamwe vakanga vachitungamirirwa “navatumwa vakanga vadzingwa kudenga.” Vaizviti vakachenjera, asi vakanga vari mapenzi. Pakanga pasina kutongerwa kwakaiswa pamusoro pavakachenjera panguva iyoyo, asi kukurudzirwa kuti vave vakatendeka kusvikira parufu. Muna 1915, mashoko okupedzisira akambotaurwa naSista White aiva okuti, “Ndinoziva wandakatenda kwaari,” nokuti akanga ave akatendeka kusvikira parufu.

> Ndinoziva mabasa ako, nokutambudzika, nokushaiwa, (asi wakafuma,) uye ndinoziva kunyomba kwavanotaura avo vanoti vaJudha, asi vasiri vaJudha, asi vari sinagogi raSatani. Usatya chinhu kana chimwe chezvauchazotambura: tarira, dhiabhori achakandira vamwe venyu mutirongo, kuti muedzwe; uye muchava nokutambudzika kwamazuva gumi: iva wakatendeka kusvikira parufu, uye ndichakupa korona youpenyu. Zvakazarurwa 2:9, 10.

អង្គជំនុំជម្រះនៃពើរគាម៉ុស តំណាងឲ្យការសម្របសម្រួលរវាងសេចក្តីពិត និងកំហុស រវាងសាសនាពហុទេវនិយម និងសាសនាគ្រីស្ទ នៅសម័យអធិរាជ កុងស្តង់ទីន ហើយក៏តំណាងឲ្យការសម្របសម្រួលរបស់អ៊ីស្រាអែលបុរាណដែលបានកើតឡើងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃស្តេចទាំងឡាយផងដែរ។ វាតំណាងឲ្យការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងសេចក្តីពិត និងកំហុស ដែលអាចបង្កើតបានតែកំហុសប៉ុណ្ណោះ។ វាត្រូវបានតំណាងដោយសន្និសីទព្រះគម្ពីរឆ្នាំ 1919 ដែលការបោះពុម្ពសៀវភៅ «The Doctrine of Christ» ត្រូវបាននាំឲ្យកើតមានឡើង ដើម្បីបង្កើតសារអាដវិនទីស្តមួយដែលតំណាងឲ្យដំណឹងល្អក្លែងក្លាយរបស់ប្រូតេស្តង់ដែលបានក្បត់ជំនឿ កាន់តែជិតស្និទ្ធ។ នៅក្នុងជំនាន់ទីបីនៃអាដវិនទីស្ត ទើបការសម្របសម្រួលដ៏ធំៗនៃសេចក្តីពិតបានកើតឡើង។

Hwakanga hwaicho, kutanga muna 1919, ndipo pakatanga kereke kupindirana kwakazobereka Church Manual. Hwakanga hwaicho, kutanga muna 1919, ndipo pakatanga kereke kupindirana kwakaita kuti kutsvagwa kwemvumo yepamutemo kuve kunodiwa muzvikoro zvose zvehutano nezvechitendero. Hwakanga hwaicho hwaakatanga kufambira kuenda kumaBhaibheri emazuva ano akavakirwa paKaturike. Mune iyo nhoroondo ndimo makaitikira kuda kwehutungamiri kumisa ukama nehutongi hwaiva pachena kuti hwaipikisa chiKristu.

Maitiro acho akanga atanga kuchangoberekwa panguva yeHondo yeVagari vemuAmerica, apo hutungamiriri hweRaodhikia hwakapinda muukama hwepamutemo nehurumende yeUnited States, kuti pave nomugumisiro uri nani kuvarume vechidiki vaiva mukereke vaizotorwa nechisimba kuti vapinde muhondo inouraya kupfuura dzose munhoroondo yeAmerica; uye zvakadzokororwa pakutanga kweHondo Yenyika Yokutanga apo mutungamiri weGeneral Conference, A. G. Daniells, akabatana nehurumende yeGermany, achipa mvumo yake kuti Germany itore nechisimba uye imanikidze varume vechidiki kushanda muchiuto, nokutakura zvombo, uye nokusaremekedza Sabata. Chiito ichocho chaDaniells chakakonzera kupatsanuka kwakabudisa mapoka akasiyana-siyana akatsemuka echiitiko cheReform movement yeSeventh-day Adventist, ayo achiripo kusvikira nanhasi.

Ukubekezelelana lokho kwaqhubeka loHitler waseJalimane yamaNazi, kwase kuthi ngemva kwalokho kwaqhubeka ngezizwe ezazenza iSoviet Union, njalo kusagcinwa lanamuhla emibusweni enjengeChina. Ukuyekethisa kwesizukulwane sesithathu ebudlelwaneni baso lokuphathwa kombuso kwakukhonjiswe kusengaphambili ngokuyekethisa kwamakhosi asendulo ako-Israyeli kanye loConstantine, njengokufanekiselwa ebandleni lasePergamos. Lesosikhathi laso samela ukuyekethisa kobuqondisi bebandla laso levangeli lamanga lokuthula lokulondeka, elimelwe nguPrescott encwadini yakhe ethi “The Doctrine of Christ”.

> Ndinoziva mabasa ako nenzvimbo yaunogara, iyo iri pachigaro chaSatani; uye unobatisisa zita rangu, uye hauna kuramba kutenda kwangu, kunyange mumazuva aya maakaurayiwa Antipasi, chapupu changu chakatendeka, pakati penyu, panzvimbo inogara Satani. Asi ndine zvishoma zvandinopikisa mauri, nokuti uriko vane vanobatisisa dzidziso yaBharami, iye akadzidzisa Bharaki kuisa chigumbuso pamberi pavana vaIsiraeri, kuti vadye zvinhu zvakabayirwa kuzvifananidzo, uye kuti vaite upombwe. Zvakazarurwa 2:13, 14.

Upombwe ubu buno butondezya mulimo gwa General Conference mu kwiitikilizya ku matali nga Germany ya Nazi, no Soviet Union, ku kayanda ka kusunga ubwenzi bwa mulimo ubwakukozgana na maboma ghaheni agha kubola, apo ŵakulekerera ŵakugomezgeka mu matali agho awo ŵakasuzgikanga na kuzikizgika kufuma ku maboma ghakupambanapambana agho ŵakajibatana nagho. Vyakurya vyakutambikika ku vikozgo vikaimiranga njira yautesi ya Chiprotestanti chakumuka pa chipulikano na Chikatolika iyo pa nyengo yira yikakhazikiskika chomene mu mayunivesite gha Adventism ya Laodikea, iyo yikazomera kuwusika na ndondomeko za njira zakumuka pa chipulikano, mu vyachisopa kweniso vyaumoyo.

Jesu akaratidza kupera kwechizvarwa chechitatu sezvaakaita pakutanga kwacho, nokuti Akacherekedza kusvika kwechizvarwa chechina nokubudiswa kwebhuku rinonzi, Questions on Doctrine rakabudiswa muna 1957, iro rakaramba zvizere musiyano mukuru weruponeso uripo pakati pechokwadi nemifungo yakatsauka yechiPurotesitendi chakapanduka nechiKatorike. Bhuku iri, chokwadi, rine dzidziso dzakati wandei dzakatsauka, asi pachinokosha rinodzidzisa kuti hazvibviri kurarama uchikunda muna Kristu, kusvikira munhu ashandurwa nenzira inoshamisa paKuuya kweChipiri. Bhuku iri rakaratidza kutanga kwechizvarwa umo varume vakuru makumi maviri nevashanu vaifanira kukotamira zuva. Zvinhu zvematongerwo enyika nezvechitendero zvaidikanwa kuti zvibvumidze kereke yeAdventist yeRaodhikia kugamuchira kunamatwa kweSvondo pamutemo weSvondo waive wava kuda kuuya zvakanga zvasvika.

Nyaraka ya nne ya machukizo ya Ezekieli hutokea wakati wale waaminifu wachache katika sura ya tisa wanapopokea muhuri juu ya vipaji vya nyuso zao, kabla kidogo malaika wa uharibifu hawajaanza kazi yao. Maono huanza katika mstari wa kwanza wa sura ya nane, siku ya tano ya mwezi wa sita, mwaka wa sita. Maono hayo huanza siku moja kabla ya kutekelezwa kwa hukumu juu ya wale wanaolisujudia jua, jambo ambalo ndilo alama ya mamlaka ya upapa, na hesabu ya jina lake ni “666.”

Basa rokuiswa kwezviuru zana namakumi mana nezvina zvakatanga musi wa11 Gunyana, 2001, nekurwiswa kwechikara chepanyika kwakaitwa nenhamo yechitatu yeIslamu. Kurwiswa ikoko kwakatsamwisa ndudzi, uye kwakaratidza kusvika kwemvura yokupedzisira. Asi mvura yokupedzisira yaizongoonekwa chete navaya vaizotungamirirwa kudzokera panheyo dzeAdventism kuti vaone kuti Nhamo nhatu dzeIslamu ichokwadi chenheyo. Panguva iyoyo, vaya vakatungamirirwa kudzokera munzira dzekare dzinotaurwa naJeremia se“zororo” (rinova ndiro mvura yokupedzisira), vaizova varindi vairidza hwamanda yenhamo yechitatu, kana kuti vaizova avo vakaramba kuteerera kurira kwehwamanda, uye nokudaro vachiramba kufamba munzira dzekare.

Ipapo vakazoedzwa nechivi chokupandukira kwababa vavo cha1863. Panguva iyoyo chaiyo, shoko rakasvika reruramo rwaKristu, iro rinonzi “kururamiswa nokutenda muchokwadi”. Raiva shoko reLaodhikia raJones naWaggoner, uye raiva shoko raEzekieri kumapfupa akaoma akafa rakabva ku“mhepo ina”, idzo dziri chiratidzo chechiIslam chenhenda yechitatu (bhiza “rakatsamwa” richitsvaka kusununguka). Vashoma avo vakatendeka vakazobva vazoedzwazve nechivi chokupandukira kwababa vavo cha1888, apo mutumwa ane simba waZvakazarurwa gumi nesere akaburuka pakaparadzwa zvivako zvikuru zveGuta reNew York, uye Zvakazarurwa chitsauko gumi nesere, ndima imwe kusvikira nhatu, zvakazadzikiswa.

Ivo vakaedzwa kubudikidza nekuzivikanwa kweshoko remvura yekupedzisira. Mvura yekupedzisira yakanga iri kuratidzwa kwesimba raMwari sezvazvaive mumazera akapfuura here, kana kuti kuratidzwa kwesimba raMwari kwaingova kwekare chete here? Vashoma vakatendeka vakabva vaedzwawo nokupandukira kwekupanduka kwababa vavo muna 1919. Kuti vashoma vakatendeka vanofamba sei vachipfuura nemiedzo iyo mitatu, ndizvo zvinotema kuti vachagamuchira chisimbiso chaMwari pahuma dzavo here, kana kuti vachazviwana vachikotamira zuva pamwe chete nevakuru makumi maviri navashanu veAdventism yeRaodhikia.

Kumukira kwose kw’amasekuru ane y’Ubwadivantisiti bw’i Lawodikiya gufitanye isano kwabyo kwabigaragariye ku wa 11 Nzeri 2001. Uwo munsi, Yesaya yagaragaje ko ari “umunsi w’umuyaga w’iburasirazuba,” ni wo uranga itangiriro ry’igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso kw’abihumbi ijana na mirongo ine na bane, kandi igihe cyo gushyirwaho ikimenyetso ni igihe runaka kirambuye. Iherezo ry’icyo gihe ryagaragajwe n’intangiriro yacyo, kuko Yesu ahora agaragaza iherezo ry’ikintu akoresheje intangiriro yacyo. Mu migendekere ya nyuma y’igikorwa cyo gushyirwaho ikimenyetso, ibigeragezo byashushanywaga mu ntangiriro y’icyo gihe byongera gusubirwamo.

Nga September 11, 2001, mayeso amene analepheredwa ndi opanduka a Adventizimu wa Laodikea monga ayimiridwa ndi zonyansa zinayi za Ezekieli, ndiponso ndi mipingo inayi yoyamba ya Chivumbulutso chaputala 2 ndi 3, anafika, kusonyeza chiyambi cha njira ya mayeso imene imatsogolera kaya ku chizindikiro cha chilombo, kapena ku chisindikizo cha Mulungu, kwa iwo amene amati ndi a Seventh-day Adventist.

Ubungameli be-Adventism yaseLaodikea bubanjwe ziintambo zobuqhophololo babo, yaye phantse akunakwenzeka ukuba “baqonde” ukuphindwa kokubonakaliswa kwamandla kaThixo njengoko kumelwa ziintshukumo zangaphambili zohlaziyo, kuquka intshukumo yohlaziyo eyazisa i-Adventism ekubeni ibekho. Amadoda amandulo asasaza aza agquma iimfundiso ezimelwe ziingqekembe zikaMiller ngezicwili neengqekembe zobuxoki. Ibhokisi yeBhayibhile kaKing James iye yatyhalelwa kumaxesha olwimi lwakudala, yaza yathatyathelwa indawo ziiBhayibhile zolwimi lwale mihla ezivakaliswa ngesigama somntu wesono.

Dai hazvo zvake vamwe vevarume vekare vaizobvuma kufunga mukana wokuti shoko remvura yokupedzisira harisi shoko rerugare nokuchengeteka, zvaizova pedyo nokusabvira kuti vazive kuti kuratidzwa kwesimba raMwari munhoroondo dzinoera dzakapfuura ndiko kunonyatsoratidza kusimbiswa kwezana namakumi mana nezvina zvuru. Chinotonyanya kuva chakaoma kuti vachizive ndechokuti nhoroondo dzinoera dzinonyatsoratidza kusimbiswa kwezana namakumi mana nezvina zvuru ndidzo nhoroondo dzinoera dzinozadzisa Maraki chitsauko 3, nokuti Maraki chitsauko 3 chinosimbisa kuti nguva dzose panenge paine mutumwa anogadzirira nzira yokuuya kamwe-kamwe kweMutumwa weSungano. Mutumwa iyeye akafananidzirwa nomuporofita Eria, uyo akazivisa nokushinga kuti munhoroondo yake maizova kusina mvura, kunze kwokunge yauya kubudikidza noushumiri hwake.

MaThangatha makumi manomwe aEzekieri vaizoona sechinosekesa kubvuma kuti chirevo chavo chokuti ndivo temberi yaShe chakanga chisina hwaro, uye kuti chaizvoizvo chaimiririra chirevo chevanhu vakanga vachidarikirwa, sezvakangoitawo munda wemizambiringa pawakapiwa avo vanobereka zvibereko zvakafanira munda wemizambiringa. Shoko renhamo yechitatu, nhume inogadzirira nzira, rwiyo rwomunda wemizambiringa, zvose zvinopupurira zvichipikisa tsika nemagariro avakanga vaisa chivimbo chavo mazviri, uye zvinomirira chipingamupinyi chinenge chisingakuririki pakuziva mvura yokupedzisira.

Kukamilika kwa kutiwa muhuri kwa wale mia moja na arobaini na nne elfu kunaonyesha majaribu yale yale kwa wale waliodai “kutambua” wajibu wa Uislamu wa Ole la tatu. “Kuongezeka kwa maarifa” kulikozindua vuguvugu la Wamilleri kulianza mwishoni mwa “nyakati saba” mwaka 1798. “Kuongezeka kwa maarifa” kulikozindua vuguvugu la wale mia moja na arobaini na nne elfu kulianza mwishoni mwa “nyakati saba” za kiishara (miaka mia moja ishirini na sita) mwaka 1989. Katika kipindi cha hiyo miaka mia moja ishirini na sita ya uasi uliokuwa ukiongezeka, Uadventista wa Laodikia umefikia kizazi chake cha nne na cha mwisho.

Chizvarwa chechitatu nechina ndicho chinozadza mukombe wenguva yacho yokuedzwa worudzi kana yevanhu, uye nguva iyoyo yasvika zvino. “Kuwedzera kwezivo” kunobva mubhuku raDhanieri, kunomiririrwa noRwizi Hidhekeri, ndiko zvakare kuzivo kunowedzerwa, apo Zvakazarurwa zvaJesu Kristu zvinosvinudzwa chisimbiso nguva yokuedzwa isati yapera.

Tizatenga sura tatu za mwisho za kitabu cha Danieli katika makala inayofuata.

> “Maḓuvha a khou ṱavhanya u swika ane a ḓo vha na u kanganyisea kukulu na nyonganyonga. Sathane, o ambara zwiambaro zwa muruṅwa, u ḓo fhura, arali zwi tshi konadzea, na vhanangiwa vhaṋe. Hu ḓo vha na midzimu minzhi na mahosi manzhi. Muya muṅwe na muṅwe wa pfunzo u ḓo vha u tshi khou vhudzula. Avho vho neela u hulisa ha nṱhesa kha ‘vhuṱali ha sa vhidzwaho nga ngoho sa sayensi’ a vha nga ḓo vha vharangaphanḓa nga tshenetsho tshifhinga. Avho vho fulufhela kha vhuṱali, kha vhugenius, kana kha thalente a vha nga ḓo ima phanḓa ha mivhundu na vhatevheli nga tshenetsho tshifhinga. A vho ngo tevhela tshedza. Avho vho ḓisumbedza u sa fulufhedzea a vha nga ḓo vhewa tshivhiliro tsha sambi nga tshenetsho tshifhinga. Mushumoni wa u fhedzisela, wo dzikaho, hu ḓo vha hu si na vhanna vhanzhi vhahulwane vho katelwaho. Vha a ḓiḓitika, a vha iti nga Mudzimu, nahone Ene ha nga kona u vha shumisa. Murena u na vhashumeli vha fulufhedzeaho, vhane nga tshifhinga tsha u dzinginyea na u lingwa vha ḓo vhonala khagala. Hu na vha ndeme zwino vho dzumbamaho vhe vha sa athu gwadama nga mangole kha Baala. A vho ngo vha na tshedza tshe tsha vha tshi khou penya nga maanḓa o kuvhanganywaho kha inwi. Fhedzi zwi nga itea uri fhasi ha mbonalo i si yavhuḓi nahone i sa takadzi, hu ḓo dzumbululwa u penya ho kunaho ha mvelo ya ngoho ya Mukriste. Nga masiari ri lavhelesa ṱaḓulu fhedzi a ri vhoni ṋaledzi. Dzi hone, dzo khwaṱhiswa ṱaḓulu, fhedzi iṱo a ḽi koni u dzi khethekanya. Vhusiku ri vhona phaḓalala yadzo ya vhukuma.” Testimonies, volumu 5, 80, 81.

Back to Articles