Article

# Wa Nane ni miongoni mwa Wale Saba - Nambari Moja

Roma Mbili za Miller

Author

Jeff Pippenger

Published

September 13, 2023

Formats

PDF
Word

William Miller aliweka msingi wa ujumbe wake wa kinabii katika mfumo wa nguvu mbili zinazosababisha ukiwa, ambazo alizitambua kwa usahihi kuwa Roma ya kipagani na Roma ya kipapa.

> "William Miller, alipotumia hermeneutiki yake, aliona katika vifungu mbalimbali vya maandiko ya apokaliptiki dhamira inayojirudia ya mzozo kati ya watu wa Mungu na maadui zao. Katika uchambuzi wake wa nguvu zilizowatesa watu wa Mungu katika enzi zote aliunda dhana ya machukizo mawili, ambayo yalifafanuliwa kama upagani (chukizo la kwanza) unaowakilisha nguvu ya kutesa iliyo nje ya kanisa, na Upapa (chukizo la pili) unaowakilisha nguvu ya kutesa iliyo ndani ya kanisa. Ilikuwa ni dhamira ya machukizo mawili iliyotambulisha tafsiri zake nyingi za kinabii zilizofuata." P. Gerard Damsteegt, Misingi ya Ujumbe na Utume wa Waadventista Wasabato, 22.

Wanatheolojia wa Uadventista wanatambua ukweli kwamba mfumo wa Miller wa matumizi ya kinabii ulijikita katika nguvu mbili za uharibifu za upagani na upapa, ijapokuwa wanaliona hilo tu kama uchambuzi wa historia ya wafuasi wa Miller, na si kama kweli aliyopewa na Mungu.

> Mungu alimtuma malaika wake kuugusa moyo wa mkulima ambaye hakuamini Biblia, ili amwongoze kuchunguza unabii. Malaika wa Mungu walimtembelea mara kwa mara yule mteule, ili kuongoza akili yake na kumfungulia ufahamu wake kuhusu unabii ambao siku zote umekuwa wa giza kwa watu wa Mungu. Alipewa mwanzo wa mnyororo wa ukweli, naye akaongozwa kutafuta kiungo baada ya kiungo, hata akalitazama Neno la Mungu kwa mshangao na kuvutiwa. Akaona hapo mnyororo mkamilifu wa ukweli. Neno hilo ambalo alikuwa amelidhania halikuwa limevuviwa na Mungu sasa likamfungukia mbele ya macho yake katika uzuri na utukufu wake. Akaona kwamba sehemu moja ya Maandiko hueleza nyingine, na wakati kifungu kimoja kilipokuwa kimefungika kwa ufahamu wake, alipata katika sehemu nyingine ya Neno kile kilichokifafanua. Aliliheshimu Neno takatifu la Mungu kwa furaha na kwa heshima ya kina na kicho. Maandishi ya Awali, 230.

"Malaika wake" ametambuliwa moja kwa moja kuwa Gabrieli na Dada White.

> Maneno ya malaika, 'Mimi ni Gabrieli, nisimamaye mbele za Mungu,' yanaonyesha kwamba anashika nafasi ya heshima kuu katika mabaraza ya mbinguni. Alipokuja na ujumbe kwa Danieli, akasema, 'Hakuna anayesimama pamoja nami katika mambo haya, ila Mikaeli [Kristo] Mkuu wenu.' Danieli 10:21. Kuhusu Gabrieli, Mwokozi ananena katika Ufunuo, akisema kwamba 'Aliituma na kuionyesha kwa mtumishi Wake Yohana kwa njia ya malaika Wake.' Ufunuo 1:1. Na kwa Yohana malaika akatangaza, 'Mimi ni mtumishi mwenzako pamoja nawe na ndugu zako manabii.' Ufunuo 22:9, R.V. Wazo la ajabu—kwamba malaika anayesimama wa pili kwa heshima baada ya Mwana wa Mungu ndiye aliyeteuliwa kufunua makusudi ya Mungu kwa wanadamu wenye dhambi. The Desire of Ages, 99.

Wazo la ajabu—kwamba malaika anayefuata kwa heshima baada ya Mwana wa Mungu ndiye aliyechaguliwa kufunua makusudi ya Mungu—liliingia akilini mwa William Miller. Si Gabrieli tu, bali malaika wengi waliongoza uelewa wake wa unabii “ambao daima umekuwa giza kwa watu wa Mungu.” Gabrieli na malaika wengine walimwongoza Miller kupitia Biblia kwa mfuatano kuanzia Mwanzo na kuendelea. Hivyo akaongozwa hadi kwa unabii wa muda mrefu zaidi katika Biblia, ambao ni “mara saba” (miaka elfu mbili mia tano ishirini) ya Mambo ya Walawi ishirini na sita, muda mrefu kabla ya kuongozwa hadi siku elfu mbili mia tatu za Danieli sura ya nane na aya ya kumi na nne.

> Kisha nilijitolea kwa maombi na kwa kusoma Neno. Niliazimia kuweka kando mawazo yangu yote ya awali, kulinganisha Maandiko na Maandiko kwa kina, na kufuatilia masomo yake kwa njia ya kawaida na ya kimfumo. Nilianza na Mwanzo, nikisoma mstari kwa mstari, nikisonga mbele si kwa kasi zaidi ya kadiri maana ya vifungu mbalimbali ilivyofunuliwa, kiasi cha kuniacha huru bila mkanganyiko kuhusu mafumbo au mkinzano wowote. Kila nilipopata jambo lisiloeleweka wazi, desturi yangu ilikuwa kulilinganisha na vifungu vyote vinavyohusiana; na kwa msaada wa CRUDEN, nilichunguza maandiko yote ambayo ndani yake yalipatikana maneno muhimu yoyote yaliyomo katika sehemu yoyote isiyoeleweka. Kisha, kwa kulipa kila neno uzito wake unaostahili katika mada ya maandishi, ikiwa mtazamo wangu ulipatana na kila kifungu kinachohusiana katika Biblia, jambo hilo liliacha kuwa tatizo. Kwa njia hii niliendeleza masomo ya Biblia, katika usomaji wangu wa kwanza wa Biblia, kwa takribani miaka miwili, nami nikaridhika kabisa kwamba Biblia ni mfasiri wake yenyewe. Niliona kwamba kwa kulinganisha Maandiko na historia, unabii wote, kadiri ulivyotimizwa, ulitimizwa kwa maana halisi; kwamba taswira mbalimbali, sitiari, mifano, fananisho, n.k. za Biblia, ziliwekwa wazi ama katika muktadha wao wa karibu, au maneno yaliyotumika kuyaelezea yalifafanuliwa katika sehemu nyingine za Neno, na, yalipofafanuliwa hivyo, yanafaa kueleweka kwa maana halisi kulingana na ufafanuzi huo. Hivyo nikaridhika kwamba Biblia ni mfumo wa kweli zilizofunuliwa, zilizotolewa kwa uwazi na urahisi kiasi kwamba "msafiri, ajapokuwa mjinga, hahitaji kukosea ndani yake.' ...

> "Kutokana na utafiti zaidi wa Maandiko, nilihitimisha kwamba nyakati saba za utawala wa Mataifa zilipaswa kuanza wakati Wayahudi walipoacha kuwa taifa huru, katika utekwa wa Manase, ambao wanakronolojia bora waliuweka kuwa mwaka K.K. 677; kwamba siku 2300 zilianza pamoja na majuma sabini, ambayo wanakronolojia bora waliyapanga kuanzia mwaka K.K. 457; na kwamba siku 1335, zikianzia na kuondolewa kwa kile cha kila siku, na kusimamishwa kwa chukizo la uharibifu, Danieli sura ya saba, aya ya kumi na moja, zilipaswa kuhesabiwa kuanzia kusimikwa kwa utawala wa Upapa, baada ya kuondolewa kwa machukizo ya kipagani; na kwamba, kwa mujibu wa wanahistoria bora nilioweza kushauriana nao, mwanzo huo unapaswa kuelezwa kuwa takribani mwaka B.K. 508. Kwa kuhesabu vipindi vyote hivi vya kinabii kuanzia tarehe mbalimbali zilizotolewa na wanakronolojia bora kwa matukio ambayo kwa wazi ndiyo yanayotakiwa kuwa mwanzo wa hesabu, vyote vingekomea pamoja, takribani B.K. 1843. Hivyo, mwaka 1818, mwisho wa masomo yangu ya miaka miwili ya Maandiko, nilifikia hitimisho zito kwamba, takribani baada ya miaka ishirini na mitano tangu wakati huo, mambo yote ya hali yetu ya sasa yangehitimishwa..." William Miller's Apology and Defense, 6, 12.

Kanuni ya kutajwa kwa mara ya kwanza inaweka kwamba jambo la kwanza kutajwa ndilo la muhimu zaidi, na jambo la kwanza kutajwa katika Ufunuo sura ya kwanza mstari wa kwanza ni mchakato wa mawasiliano ambao Baba hutumia anapompa Yesu ujumbe, ambaye naye humpa malaika Wake, kisha huyo humpa nabii ambaye huandika na kuutuma kwa makanisa. Wakati Waadventista walipokataa kazi na uvumbuzi wa William Miller, hawakukataa tu misingi yao, bali pia walikataa mchakato wenyewe wa mawasiliano uliomwongoza Miller kufikia uelewa wake, na wakaukataa mchakato ambao ndiyo njia ya pekee kwa wanadamu kuelewa Ufunuo wa Yesu Kristo unaofunguliwa muda mfupi kabla ya kufungwa kwa mlango wa rehema.

Miller aliongozwa kuelewa kwamba nyakati saba za Mambo ya Walawi zilianza mwaka 677 K.K. Haikuwa hadi mwaka 1856 ndipo Bwana alimtumia Hiram Edson kubainisha kwamba kutawanywa kwa nyakati saba kulifanyika pia dhidi ya makabila kumi ya kaskazini ya Israeli. Bwana alikuwa akijaribu kukuza uelewa wa nyakati saba kwa kuafikiana na ugunduzi wa msingi wa Miller kuhusu nyakati saba, lakini ukienda mbali zaidi ya huo. Lakini mwaka 1856 nuru iliyowasilishwa na Hiram Edson ilikoma kwa namna ya ajabu, kwa kuwa makala ya nane katika mfululizo huo iliishia kwa maneno ya James White, ambaye wakati huo alikuwa Mhariri wa Review and Herald, "Itaendelea." Ilikusudiwa "kuendelea" lakini si hadi baada ya tarehe 11 Septemba, 2001, wakati Bwana alipowaongoza watu wake kwenye "njia za kale" na hatimaye kwenye mfululizo wa makala usiokamilika uliotungwa na Hiram Edson.

Kwa sasa hatuzungumzii uasi ulioanza muda mfupi baada ya kukata tamaa kuu, bali kuonyesha tu kwamba, ijapokuwa Miller aliongozwa kwenye “mara saba” za Mambo ya Walawi ishirini na sita, ni wazi kwamba Bwana alikusudia kuongeza uelewa wa awali wa hizo mara saba kuliko uelewa wa msingi wa Miller kuhusu somo hilo. Alimchagua Hiram Edson, yuleyule mtumishi kutoka katika historia hiyo hiyo ambaye hapo awali alikuwa amemchagua kumpa maono ya Kristo akiingia katika Patakatifu pa Patakatifu tarehe 23 Oktoba, 1844.

Hii ndiyo sababu nilitumia maneno ya mwanatheolojia Mwadventista kutambua kwamba mfumo wa matumizi yote ya kinabii ya Miller ulijengwa juu ya uelewa wake wa mamlaka mbili za kuharibu ambazo katika kitabu cha Danieli zinawakilishwa kama “ya kila siku” (upagani), ambayo daima inahusishwa aidha na “maasi” au “chukizo,” vyote vikiwakilisha vipengele tofauti vya mamlaka ya kuharibu ya upapa. Uelewa wa msingi wa Miller kuhusu mamlaka za Kirumi umeongezeka sana tangu historia anayoiwakilisha.

Malaika wa Mungu, akiwemo Gabrieli, walimwongoza Miller kwenye uelewa alioutangaza. Uelewa huo ulihusisha unabii alioutangaza, kanuni za ufafanuzi wa Kibiblia alizotumia, na pia mfumo uliomruhusu kupanga unabii huo kwa usahihi. Miller alipewa mfumo uliobainisha kwamba nguvu mbili za kuleta ukiwa zinazotajwa katika Danieli ni Rumi ya kipagani na Rumi ya kipapa. Future for America iliongozwa kwenye mfumo wa nguvu tatu za kuleta ukiwa za joka, mnyama na nabii wa uongo.

> Na nikaona roho tatu najisi walio kama vyura wakitoka kinywani mwa yule joka, na kinywani mwa yule mnyama, na kinywani mwa yule nabii wa uongo. Kwa maana hao ni roho za mashetani, watendao miujiza, watokao kwenda kwa wafalme wa dunia na wa ulimwengu wote, ili kuwakusanya kwa ajili ya vita ya siku ile kuu ya Mungu Mwenyezi. Ufunuo 16:13, 14.

Mfumo wa Future for America umejengwa juu ya kazi ya Miller, lakini unakwenda zaidi ya pale kazi yake ilipoishia. Uadventista uliacha mfumo wake na ukarudi kwenye teolojia ya Uprotestanti uliopotoka na ya Roma. Mstari uleule wa unabii unaendelezwa katika kitabu cha Ufunuo, uliokuwa umeanza katika kitabu cha Danieli.

> "Ufunuo ni kitabu kilichotiwa muhuri, lakini pia ni kitabu kilichofunguliwa. Kinaandika matukio ya ajabu yatakayofanyika katika siku za mwisho za historia ya dunia hii. Mafundisho ya kitabu hiki ni dhahiri, si ya kifumbo wala yasiyoeleweka. Ndani yake mstari uleule wa unabii umechukuliwa tena kama ilivyo katika kitabu cha Danieli. Baadhi ya unabii Mungu ameurudia, hivyo kuonyesha kwamba unapaswa kupewa umuhimu. Bwana harudii mambo yasiyo na umuhimu mkubwa." Manuscript Releases, juzuu ya 9, uk. 8.

Miller hakuweza kuelewa unabii wa Kitabu cha Ufunuo, kwa kuwa mlolongo wa upagani na upapa ambao umetambuliwa kwa uthabiti sana katika Kitabu cha Danieli umepanuliwa katika Kitabu cha Ufunuo ili kujumuisha mamlaka ya kutesa inayofuata itakayojitokeza katika jukwaa la historia ya kinabii.

> Kupitia upagani, na kisha kupitia Upapa, Shetani alitumia nguvu zake kwa karne nyingi katika jitihada ya kuwafuta kutoka duniani mashahidi wa Mungu walio waaminifu. Wapagani na wafuasi wa Upapa walichochewa na roho ileile ya joka. Walitofautiana tu kwa kuwa Upapa, ukijifanya kumtumikia Mungu, ulikuwa adui hatari na mkatili zaidi. Kupitia wakala wa Ukatoliki wa Kirumi, Shetani aliliteka ulimwengu. Kanisa linalodai kuwa la Mungu likasombwa likaingia katika safu za udanganyifu huu, na kwa zaidi ya miaka elfu moja watu wa Mungu waliteseka chini ya ghadhabu ya joka. Na Upapa ulipopokonywa nguvu na kulazimishwa kuacha mateso, Yohana akaona nguvu mpya ikitokea ili kutoa mwangwi wa sauti ya joka, na kuendeleza kazi ileile ya ukatili na ya kufuru. Nguvu hii, ya mwisho itakayopiga vita dhidi ya kanisa na sheria ya Mungu, iliwasilishwa na mnyama mwenye pembe kama za mwana-kondoo. Wanyama waliomtangulia walikuwa wameinuka kutoka baharini, lakini huyu alitokea kutoka katika nchi, ikiashiria kuinuka kwa amani kwa taifa linalowakilishwa. “Pembe mbili kama za mwana-kondoo” zinawakilisha vyema tabia ya Serikali ya Marekani, kama inavyoonyeshwa katika kanuni zake mbili za msingi, Ujamhuri na Uprotestanti. Kanuni hizi ndizo siri ya nguvu na ustawi wetu kama taifa. Wale wa kwanza waliopata hifadhi katika fukwe za Amerika walifurahi kwamba walikuwa wamefika katika nchi iliyo huru kutokana na madai ya majivuno ya upapa na udhalimu wa utawala wa kifalme. Wakaazimia kuanzisha serikali juu ya msingi mpana wa uhuru wa kiraia na wa kidini.

> Lakini mchoro mkali wa kalamu ya kinabii unafunua mabadiliko katika mandhari hii ya amani. Mnyama mwenye pembe kama za mwanakondoo ananena kwa sauti ya joka, na “hutumia mamlaka yote ya yule mnyama wa kwanza mbele yake.” Unabii unatangaza kwamba atawaambia wakaao juu ya nchi kwamba watengeneze sanamu ya yule mnyama, na kwamba “awafanya wote, wadogo na wakubwa, matajiri na maskini, walio huru na walio watumwa, wapokee alama katika mkono wao wa kuume, au katika vipaji vya nyuso zao; na kwamba mtu yeyote asiweze kununua wala kuuza, isipokuwa yule aliye na ile alama, au jina la yule mnyama, au hesabu ya jina lake.” Hivyo, Uprotestanti unafuata nyayo za Upapa. Ishara za Nyakati, Novemba 1, 1899.

Kwa Miller, mnyama wa bahari na mnyama wa nchi wa Ufunuo kumi na tatu waliwakilisha Roma ya kipagani ikifuatiwa na Roma ya kipapa. Miller pia alijaribu kutumia mfumo wake wa tafsiri katika Ufunuo kumi na saba, lakini uponyaji wa jeraha la mauti la upapa, nafasi ya kinabii ya Marekani na Umoja wa Mataifa vilikuwa nje ya mfumo wa kimungu aliokuwa amepewa na malaika. Kwake, mnyama aliyepanda kutoka katika nchi katika Ufunuo kumi na tatu alikuwa upapa.

Miller alikuwa mjumbe aliyepaswa kutumiwa kuondoa joho la Uprotestanti kutoka mikononi mwa waliodai kuwa Waprotestanti waliokuwa wametoka katika Enzi za Giza. Kipindi ambacho Marekani ingenena kama joka, wakati Ujamhuri ungegeuka kuwa demokrasia na Uprotestanti ulioasi ungeungana na serikali iliyoasi na kurudia muungano wa kanisa na serikali, ambao ni taswira ya upapa, bado kilikuwa jambo la wakati ujao katika siku zake. Kwa sababu hiyo, alijaribu kuweka kitabu cha Ufunuo ndani ya mfumo wa kimungu aliokuwa amepewa na malaika.

Alichaguliwa kuelewa ongezeko la maarifa lililoletwa mwaka 1798, wakati maono ya Mto Ulai ya Danieli sura ya nane na tisa yalipofunuliwa. Future for America ilikusudiwa kuelewa maono ya Mto Hidekeli ya Danieli sura za kumi hadi kumi na mbili, ambayo yalifunuliwa mwaka 1989, wakati ambapo, kama ilivyoelezwa katika Danieli kumi na moja, aya ya arobaini, nchi zilizowakilisha Umoja wa Kisovyeti wa zamani zilifagiliwa mbali na upapa na Marekani.

Mfumo uliotolewa na malaika kwa Future for America ulijengwa juu ya utambuzi na matumizi ya unabii katika muktadha wa muungano wa mara tatu wa joka, mnyama na nabii wa uongo.

> "Nuru ambayo Danieli alipokea kutoka kwa Mungu ilitolewa hasa kwa siku hizi za mwisho. Maono aliyoyaona kando ya mito Ulai na Hidekeli, mito mikuu ya Shinari, sasa yako katika mchakato wa kutimia, na matukio yote yaliyotabiriwa hivi karibuni yatatokea." Ushuhuda kwa Wahudumu, 112.

Wamillerite waliwasilisha ujumbe wa malaika wa kwanza na wa pili, wakitangaza kufunguliwa kwa hukumu. Future for America inawasilisha ujumbe wa malaika wa tatu.

> Mimi nilipanda, Apolo akamwagilia; lakini Mungu ndiye aliyekuza. Basi, si yeye apandaye kitu, wala yeye amwagiliaye; bali Mungu anayeleta ukuaji. Basi, apandaye na amwagiliaye ni mmoja; na kila mtu atapokea thawabu yake kwa kadiri ya kazi yake mwenyewe. Kwa maana sisi ni watenda kazi pamoja na Mungu; ninyi ni shamba la Mungu, ninyi ni jengo la Mungu. Kwa kadiri ya neema ya Mungu iliyopewa mimi, kama mjenzi mkuu mwenye hekima, nimeweka msingi, na mwingine anajenga juu yake. Lakini kila mtu na aangalie jinsi anavyojenga juu yake. Maana msingi mwingine hakuna mtu awezaye kuuweka kuliko ule uliokwisha kuwekwa, ambao ni Yesu Kristo. 1 Wakorintho 3:6-11.

Ili kuwasilisha kwa usahihi ujumbe wa malaika wa tatu, ni lazima pia uwasilishe ujumbe wa malaika wa kwanza na wa pili, kwa kuwa tumejulishwa kwamba haiwezi kuwepo ujumbe wa tatu bila ule wa kwanza na wa pili. Ujumbe wa kwanza na wa pili ndio msingi, na ule wa tatu ndio kilele; lakini ujumbe wa tatu kamwe hautakana wala kupingana na wa kwanza na wa pili. Ukifanya hivyo si ujumbe wa kweli.

> "Ujumbe wa kwanza ulitolewa mwaka 1843, na wa pili mwaka 1844, na sasa tuko chini ya tangazo la ujumbe wa tatu; lakini ujumbe wote watatu bado lazima utangazwe. Ni muhimu sasa kama ilivyokuwa wakati wowote uliopita kwamba ujumbe huo urudiwe kwa wale wanaotafuta ukweli. Kwa kalamu na kwa sauti tunapaswa kulitoa tangazo hilo, tukionyesha mpangilio wa ujumbe huo, na matumizi ya unabii yanayotufikisha kwenye ujumbe wa malaika wa tatu. Haiwezekani kuwa na wa tatu bila wa kwanza na wa pili. Ujumbe huu tunapaswa kuupeleka kwa ulimwengu katika machapisho na katika hotuba, tukionyesha katika mlolongo wa historia ya kinabii mambo yaliyokuwapo na yatakayokuwapo." Ujumbe Ulioteuliwa, kitabu cha 2, 104, 105.

Kuna mtazamo mzuri sana kuhusu historia ya Wamileraiti na historia yetu. Wamileraiti walikuwa mwanzo na sisi ni mwisho. Waliwasilisha na kuishi ujumbe wa malaika wa kwanza na wa pili. Sisi tunawasilisha malaika wa tatu. Ujumbe wao usiotiwa muhuri (maono ya Ulai) unapatikana katika sura mbili za kitabu cha Danieli, na wetu (maono ya Hiddekel) unapatikana katika sura tatu. Walitambua ole wa kwanza na wa pili, na waliishi katika utimilifu wa ole wa pili. Sisi tunatambua na tunaishi katika utimilifu wa ole wa tatu. Mfumo wao wa matumizi ya unabii ulikuwa Roma ya kipagani (joka) na Roma ya kipapa (mnyama). Mfumo wetu wa matumizi ya unabii ni Roma ya kisasa kama mnyama wa sehemu tatu.

Tunapoanza kuzingatia tabia ya Roma ya Kipapa katika sura ya kumi na saba ya Ufunuo, akiwa wa nane aliye wa wale saba, yafaa kuzingatia kile ambacho Wamileraiti walielewa kuhusu Roma wakati wa historia ya msingi. Malaika wa tatu atakuwa na nuru ya ziada, lakini nuru hiyo haitawahi kupingana na ukweli uliothibitishwa.

Danieli sura ya pili, ya saba, ya nane, ya kumi na moja na ya kumi na mbili zinaitambua Roma miongoni mwa mamlaka nyingine. Tunazingatia awamu mbili za Roma kabla ya 1798; ya kipagani na ya kipapa kama mfumo wa matumizi ya kinabii ya Miller. Miller na waanzilishi wanatambua kwamba "wanyang'anyi wa watu wako" katika Danieli sura ya kumi na moja, aya ya kumi na nne, ni Roma.

> Na katika nyakati zile wengi watainuka dhidi ya mfalme wa kusini; pia wanyang’anyi wa watu wako watajikuza ili kutimiza maono; lakini wataanguka. Danieli 11:14.

Kuna angalau mambo mawili muhimu ya kuzingatia katika aya hii. Neno “maono” katika aya hii ni mojawapo ya maneno mawili ya Kiebrania katika kitabu cha Danieli yanayotafsiriwa kama “maono.” Mojawapo ya maneno ya Kiebrania yanayotafsiriwa “maono” ni châzôn, nalo linamaanisha ndoto, au unabii, au maono. Neno châzôn hutambulisha historia ya kinabii, au kipindi cha wakati, na hupatikana mara kumi katika kitabu cha Danieli na daima hutafsiriwa kama “maono.”

Neno lingine la Kiebrania ambalo pia linatafsiriwa kama "maono" ni mar-eh' na linamaanisha mwonekano. Neno mar-eh' linabainisha mwonekano mmoja, wakati fulani. Neno la Kiebrania mar-eh' linapatikana mara kumi na tatu katika kitabu cha Danieli, nalo limetafsiriwa kama "maono" mara sita, mara nne kama "uso," mara mbili kama "mwonekano" na mara moja kama "wa kupendeza."

Waporaji wa watu wako wanawakilisha Roma, na hivyo basi mada ya kinabii ya Roma ndiyo inayoweka msingi wa "maono" ya kinabii katika kitabu cha Danieli. Kwa sababu hii, ni muhimu kuelewa umuhimu wa Roma kama ishara ya kinabii.

Mantiki ya kinabii inadai kwamba neno "maono" linalowakilisha historia ya kinabii ni "maono" yale yale yanayoshughulikiwa katika kitabu cha Ufunuo, kwa kuwa uvuvio wa Mungu unatambua kwamba Danieli na Ufunuo ni kitabu kilekile, kwamba vinakamilishana, kwamba vinaletana hadi ukamilifu, na kwamba mstari uleule wa unabii ulioko katika Danieli umechukuliwa katika Ufunuo. Mambo hayo yaliyowekwa wazi katika Roho ya Unabii tayari yamejumuishwa katika mfululizo huu wa makala, kwa hiyo sitayarudia tena. Nitaongeza hoja nyingine ambayo pia tumeijumuisha kutoka kwa Dada White. Hoja hiyo ni kwamba vitabu vyote vya Biblia hukutana na kutamatika katika kitabu cha Ufunuo. "Maono" ya historia ya kinabii (châzôn) yanayopatikana katika Danieli na yaliyothibitishwa kupitia mada ya kinabii kuhusu Roma, yanawakilisha maono ya historia ya kinabii katika Biblia yote. Vitabu vyote vya Biblia hukutana na kutamatika katika Ufunuo, na Mungu hajipingani Mwenyewe. Kamwe! Ukidhani kwamba Amefanya hivyo, basi unaelewa vibaya kitu fulani. Neno hilo hilo la Kiebrania (châzôn) pia limetafsiriwa kuwa "maono" katika kitabu cha Mithali.

> Pasipo maono, watu huangamia; bali ashikaye sheria, heri yake. Mithali 29:18.

Hilo ndilo jambo la kwanza la kuzingatia kuhusu aya hiyo. Ikiwa tutaielewa Roma vibaya, basi hatutaweza kuweka wazi maono ya historia ya kinabii. Ukweli huo kimsingi unafafanua juhudi za Wajesuiti na wengine katika historia yote ambao wameingiza teolojia bandia ili kuharibu mada ya kinabii kuhusu Roma. Tunapozingatia uelewa wa msingi kuhusu Roma, tunapaswa kuliweka akilini.

> Wale wanaochanganyikiwa katika uelewa wao wa neno, wanaoshindwa kuona maana ya mpinga Kristo, bila shaka watajiweka upande wa mpinga Kristo. Hakuna wakati sasa kwetu kujiambatanisha na ulimwengu. Danieli amesimama katika fungu lake na mahali pake. Unabii wa Danieli na ule wa Yohana unapaswa kueleweka; kila mmoja unaufafanua mwingine. Unauletea ulimwengu ukweli ambao kila mtu anapaswa kuuelewa. Unabii huu unapaswa kuwa ushuhuda ulimwenguni. Kwa kutimizwa kwake katika siku hizi za mwisho, utajieleza. Mkusanyiko wa Kress, 105.

Ikiwa utashindwa kuelewa maana ya Mpinga Kristo (Roma) utaungana na Roma, na onyo hili linatolewa katika muktadha wa kuweza au kushindwa kuelewa vitabu vya Danieli na Ufunuo. Wamileraiti walijenga uelewa wa msingi wa Uadventista juu ya utambuzi wao wa Roma. Waliaelewa kwamba Roma iliwakilishwa na mamlaka mbili za kuleta ukiwa, kwamba zote mbili zilikuwa awamu za Roma, lakini hawakuwa katika hatua ya historia ya kuiona Roma kama muungano wa sehemu tatu kama inavyowakilishwa katika kitabu cha Ufunuo. Hivyo Danieli ni msingi unaowakilishwa na Wamileraiti, na Ufunuo ni jiwe la kilele linalowakilishwa na Future for America. Kuna hoja nyingine kutoka Danieli sura ya kumi na moja, aya ya kumi na nne, ambayo tungependa kuitambua.

Miller na waasisi walielewa kwamba sanamu ya ndoto ya Nebukadneza iliwakilisha falme nne za Babeli, Umedi-Uajemi, Ugiriki na Roma. Hawakuweza kuona zaidi ya ufalme wa nne, kwa kuwa walielewa kwamba Roma ya Kipapa ilikuwa tu awamu ya pili ya Roma na hivyo kwamba ufalme wa nne ulikuwa umekwisha mwaka 1798. Kwa mtazamo wao wa kihistoria ishara ya kinabii pekee iliyobaki ilikuwa Kurudi kwa Pili kwa Kristo, ambapo jiwe lililokatwa kutoka mlimani lingeugonga miguu ya ile sanamu. Wafuasi wa Miller walitambua tofauti za kinabii kati ya Roma ya Kipagani na Roma ya Kipapa, lakini kwa kulazimika kuoanisha 1798 na kurudi kwa Kristo hawakuweza kuona zaidi ya falme nne.

> Tumefika wakati ambapo kazi takatifu ya Mungu inawakilishwa na miguu ya ile sanamu ambamo chuma kilichochanganywa na udongo wa tope. Mungu ana watu, watu walioteuliwa, ambao utambuzi wao lazima utakaswe, ambao hawapaswi kujitia unajisi kwa kujenga juu ya msingi kwa kuni, majani na mabua. Kila mtu aliye mwaminifu kwa amri za Mungu ataona kwamba sifa bainishi ya imani yetu ni Sabato ya siku ya saba. Kama serikali ingeheshimu Sabato kama Mungu alivyoamuru, ingesimama katika nguvu za Mungu na katika kutetea ile imani iliyokabidhiwa mara moja kwa watakatifu. Lakini wanasiasa wataunga mkono sabato bandia, na watachanganya imani yao ya kidini na ushikaji wa zao hili la upapa, wakiliweka juu kuliko Sabato ambayo Bwana ameifanya takatifu na kuibariki, akiitenga kwa ajili ya mwanadamu ili aishike iwe takatifu, iwe ishara kati Yake na watu Wake hata kwa vizazi elfu. Mchanganyiko wa kanisa na serikali unawakilishwa na chuma na udongo. Muungano huu unadhoofisha nguvu zote za makanisa. Huku kuvikwa kwa kanisa mamlaka ya serikali kutaleta matokeo mabaya. Wanadamu wamekaribia kupita mpaka wa uvumilivu wa Mungu. Wamewekeza nguvu zao katika siasa, na wameungana na upapa. Lakini wakati utafika ambapo Mungu atawaadhibu wale waliobatilisha sheria Yake, na kazi yao ya uovu itawarudia wenyewe. Ufafanuzi wa Biblia wa Waadventista Wasabato, juzuu ya 4, 1168.

Ufunuo sura ya kumi na saba ndio utambulisho wa mwisho wa falme za unabii wa Biblia, na unaonyesha kwamba falme saba zimeanguka na kwamba ufalme wa nane ni muungano wa sehemu tatu wa Roma ya kisasa. Ikiwa rejejeo la kwanza kuhusu falme za unabii wa Biblia ni Danieli sura ya pili, na kwa hakika ndivyo ilivyo; basi rejejeo la mwisho linapaswa kuonyeshwa na rejejeo la kwanza. Je, falme nne za Danieli sura ya pili zinawezaje kukubaliana na falme nane katika Ufunuo sura ya kumi na saba?

Basi kumbukeni tunapoendelea, Wamileriti hawakuweza kuona matukio ya kinabii yaliyo nje ya historia yao. Ujumbe waliouelewa na kuutangaza ulitambua Kurudi kwa Kristo mara ya pili kama alama muhimu inayofuata katika historia ya kinabii. Lakini ikiwa ufahamu wa Wamileriti kwamba Roma ni ishara inayoweka msingi wa maono ya historia ya kinabii, na pia Danieli sura ya pili, vyote ni kweli za msingi za Wamileriti, hili linawezaje kuafikiana na falme nane za Ufunuo sura ya kumi na saba?

Ikiwa hauna uhakika iwapo sanamu ya Danieli sura ya pili ni ya msingi, unachohitaji kufanya ni kuzingatia chati za waanzilishi za 1843 na 1850. Zote mbili zinaonyesha sanamu ya Danieli sura ya pili. La muhimu pia ni kwamba Ellen White anabainisha kuwa chati zote mbili zilitengenezwa kwa maelekezo ya Mungu na kwa mpango Wake.

> "Nimeona kwamba chati ya 1843 ilielekezwa kwa mkono wa Bwana, na kwamba haipaswi kubadilishwa; kwamba tarakimu zilikuwa kama Alivyotaka; kwamba mkono Wake ulikuwa juu yake na ukaficha kosa katika baadhi ya tarakimu, ili mtu yeyote asiweze kuliona, mpaka mkono Wake ulipoondolewa." Early Writings, 74, 75.

Kuhusu chati ya mwaka 1850, alisema:

> Niliona kwamba Mungu alihusika katika uchapishaji wa chati uliofanywa na Ndugu Nichols. Niliona kwamba kulikuwa na unabii kuhusu chati hii katika Biblia, na ikiwa chati hii imekusudiwa kwa watu wa Mungu, ikiwa inamtosha mmoja, inamtosha mwingine pia, na kama mmoja alihitaji chati mpya iliyotayarishwa kwa ukubwa mkubwa zaidi, basi wote wanaihitaji vilevile. Manuscript Releases, juzuu ya 13, ukurasa 359.

Kuna methali ya kale duniani isemayo, "Kosa lina njia nyingi, lakini kweli ina njia moja tu." Kuna makosa kadhaa mbalimbali yaliyotumiwa kuwazuia watu watambue kwamba Roma ya kisasa katika Ufunuo sura ya kumi na saba ni kichwa cha nane kilicho cha wale saba. Moja ya makosa hayo ambayo hutumiwa na wanatheolojia wa Uadventista ni uwakilishi potofu wa falme za historia. Sirejelei hapa falme za unabii wa Biblia; haya ni maainisho mawili tofauti. Falme za unabii wa Biblia hujengeka juu ya utajo wa kwanza katika Danieli sura ya pili, lakini kulikuwa na falme za historia zilizotangulia Babeli. Ellen White anatambulisha wazi ni zipi zilikuwa falme za historia, lakini wanatheolojia wa Uadventista hupuuzia ushuhuda uliovuviwa na kuunda mfuatano wa falme za historia unaofifisha uelewa kwamba Roma daima hutokea kama kichwa cha nane na ni cha wale saba. Hata hivyo, ni Roma inayothibitisha maono.

Wanatheolojia wa Uadventista na Uprotestanti uliopotoka wanapendekeza kwamba falme katika historia zilikuwa Misri, Ashuru, Babeli, Umedi na Uajemi, Ugiriki, Roma na kadhalika. Dada White anatujulisha kwamba kuna ufalme wa tatu katika historia, ambao wao huchagua kuuacha. Je, wanaacha ufalme huo, au wanaacha Roho ya Unabii? Vyote viwili.

> Historia ya mataifa ambayo, moja baada ya jingine, yameishi katika wakati uliowekwa na mahali palipowekwa kwao, bila kujua yakitoa ushuhuda kwa ile kweli ambayo yenyewe hayakujua maana yake, inatunenea. Kwa kila taifa na kwa kila mtu wa leo Mungu amewapangia nafasi katika mpango Wake mkuu. Leo, watu na mataifa wanapimwa kwa timazi lililo mkononi mwa Yeye asiyekosea. Wote, kwa hiari yao wenyewe, wanaamua hatima yao, na Mungu anatawala juu ya yote kwa ajili ya kutekeleza makusudi Yake.

> Historia ambayo yule MIMI NIKO Mkuu ameweka wazi katika Neno Lake, akiunganisha kiungo baada ya kiungo katika mlolongo wa kinabii, kuanzia umilele uliopita hadi umilele ujao, inatuambia tulipo leo katika mwendo wa nyakati, na kile kinachoweza kutarajiwa katika wakati ujao. Yote ambayo unabii umetabiri kuwa yatatimia, hadi wakati wa sasa, yameandikwa kwenye kurasa za historia, na tunaweza kuwa na hakika kwamba yote ambayo bado hayajatokea yatatimizwa kwa wakati na utaratibu wake.

> Upinduliwaji wa mwisho wa tawala zote za kidunia umetabiriwa waziwazi katika neno la kweli. Katika unabii uliotamkwa wakati hukumu kutoka kwa Mungu ilipotolewa juu ya mfalme wa mwisho wa Israeli, ujumbe huu ulitolewa: ‘Hivi ndivyo asemavyo Bwana Mungu; Ondoa kilemba, na vua taji: ... umwinue aliye chini, na umshushe aliye juu. Nitapindua, nitapindua, nitapindua; wala haitakuwapo tena, hata atakapokuja yeye ambaye haki ni yake; nami nitampa yeye.’ Ezekieli 21:26, 27.

> Taji lililoondolewa kutoka Israeli lilipokelewa mfululizo na falme za Babeli, Umedi na Uajemi, Ugiriki, na Roma. Mungu asema, ‘Halitakuwa tena, hata atakapokuja yeye ambaye ni haki yake; nami nitampa.’

> Wakati huo umekaribia. Leo dalili za nyakati zinatangaza kwamba tumesimama kwenye kizingiti cha matukio makuu na yenye uzito. Kila kitu katika dunia yetu kiko katika msukosuko. Unabii wa Mwokozi kuhusu matukio yatakayotangulia kuja Kwake unatimia mbele ya macho yetu: 'Nanyi mtasikia habari za vita na matetesi ya vita.... Taifa litaondoka kupigana na taifa, na ufalme kupigana na ufalme; na kutakuwa na njaa, na tauni, na matetemeko ya ardhi, katika sehemu mbalimbali.' Mathayo 24:6, 7.

> Wakati uliopo ni kipindi cha shauku kubwa kwa wote walio hai. Watawala na wanasiasa, watu wanaoshika nyadhifa za kuaminika na mamlaka, wanaume na wanawake wenye kufikiri kutoka tabaka zote, wamekazia mawazo yao juu ya matukio yanayotokea karibu nasi. Wanafuatilia mahusiano yenye mvutano na kutotulia yanayokuwapo miongoni mwa mataifa. Wanaona ukali unaokumba kila nyanja ya mambo ya kidunia, na wanatambua kwamba kuna jambo kubwa na la maamuzi liko karibu kutokea, kwamba dunia iko ukingoni mwa mgogoro mkubwa wa kutisha.

> Malaika sasa wanazuia upepo wa ugomvi, ili usivume mpaka ulimwengu uonywe juu ya maangamizi yake yajayo; lakini dhoruba inajikusanya, tayari kuikumba dunia; na Mungu atakapowaamuru malaika wake waachilie ule upepo, patakuwa na hali ya ugomvi ambayo hakuna kalamu inayoweza kuielezea.

> Biblia, na Biblia peke yake, hutoa mtazamo sahihi wa mambo haya. Hapa hufunuliwa matukio makuu ya mwisho katika historia ya ulimwengu wetu, matukio ambayo tayari yanatupa vivuli vyao mbele, sauti ya kukaribia kwao ikisababisha dunia kutetemeka na mioyo ya watu kuzimia kwa hofu. Elimu, 178-180.

Sehemu hii ina nuru nyingi kwa wakati wetu, lakini ninachotaka kuonyesha ni kwamba Dada White anaonyesha wazi kuwa ufalme wa kihistoria uliotangulia Babeli ulikuwa Israeli, si Ashuru. Mfuatano wa falme za kihistoria unaotumiwa na wanateolojia huiacha Israeli nje kama ufalme wa kihistoria, licha ya nguvu na utukufu uliimarishwa wakati wa utawala wa Mfalme Sulemani, na licha ya ushuhuda wa moja kwa moja wa uvuvio kupitia Ezekieli na Ellen White kwamba taji la Israeli lilihamishiwa Babeli.

Tukitumia ufafanuzi uliovuviwa kwa falme za historia, tunagundua kwamba Israeli inapaswa kuhesabiwa miongoni mwa falme hizo. Israeli, Ashuru na Misri ni falme za historia zilizotangulia ufalme wa kwanza wa unabii wa Biblia, ambao ulikuwa Babeli. Hivyo basi, ufalme wa nne wa "historia" ulikuwa Babeli, wa tano ulikuwa Umedi-Uajemi, wa sita ulikuwa Ugiriki, wa saba ulikuwa Roma ya kipagani, na wa nane ulikuwa Roma ya kipapa, ambayo ni ya wale saba kwa kuwa inawakilisha awamu ya pili ya Roma ya kipagani. Katika hesabu ya falme za historia, Roma ya kipapa ni ya nane, na ni ya wale saba.

Katika Danieli sura ya saba tunazo falme za unabii wa Biblia zinazowakilishwa na wanyama. Babeli ndiyo simba aliyefuatiwa na dubu wa Umedi na Uajemi. Ufalme wa tatu ulikuwa Ugiriki kama chui, kisha Roma kama yule mnyama "wa kutisha na wa kuogofya" aliyekuwa na "meno ya chuma." Mnyama huyo wa kutisha, kwa kuafikiana na sanamu ya Danieli sura ya pili, ni Roma, ufalme wa nne wa unabii wa Biblia.

Wamileraiti walielewa kwamba ufalme wa nne ulikuwa Roma, kwa hiyo wakatambua kwamba sifa za mnyama wa kutisha ni za Roma, na wakazihusisha tu sifa zote za kinabii za mnyama huyo na ufalme wa nne. Waliona tofauti kati ya Roma ya kipagani na Roma ya kipapa katika kifungu hicho, lakini hawakuweza kuona ufalme wa tano wa unabii wa Biblia, kwa kuwa walitumia kwa usahihi kutajwa kwa mara ya kwanza kwa falme za unabii wa Biblia kama rejea yao. Hata hivyo, utofauti kati ya Roma hizo mbili umo katika kifungu hicho, jambo linaloturuhusu kuzingatia utofauti kati ya Roma hizo mbili kuwa unawakilisha falme mbili. Lakini hili si jambo tunalolizingatia.

> Hivyo akasema, Mnyama wa nne atakuwa ufalme wa nne juu ya nchi, utakaokuwa tofauti na falme zote, utameza dunia yote, utaikanyaga chini, na kuivunja vipande vipande. Na zile pembe kumi za ufalme huu ni wafalme kumi watakaoinuka; na mwingine atainuka baada yao; naye atakuwa tofauti na waliomtangulia, naye atatiisha wafalme watatu. Naye atanena maneno makuu kinyume cha Aliye Juu, na atawatesa watakatifu wa Aliye Juu, na atawaza kubadili majira na sheria; nao watatiwa mikononi mwake hata wakati, na nyakati, na nusu ya wakati. Lakini hukumu itakaa, nao wataondoa enzi yake, ili iteketezwe na kuharibiwa hata mwisho. Danieli 7:23-26.

Ufalme wa nne katika Danieli sura ya pili ni Roma. Pembe kumi zinawakilisha falme kumi zinazowakilisha ufalme wa Roma ya kipagani, na kabla ya Roma ya kipapa kuchukua udhibiti wa dunia mwaka 538, falme tatu kati ya hizo zingeondolewa, au kung’olewa. Kisha "pembe ndogo" ya aya ya nane yenye "macho kama macho ya mwanadamu, na kinywa kinachosema mambo makuu," ingeinuka. Ikiwa tunazo pembe kumi katika ufalme wa nne na tatu zinaondolewa ili "pembe ndogo" ichukue nafasi ya zile pembe tatu, basi pembe tatu zinapoondolewa hubaki pembe saba, na ile pembe ndogo ndiyo ya nane, kwa kuwa Roma daima hujitokeza ya nane na ni ya zile saba. Kuna nuru nyingi kuhusu Roma katika awamu zake mbili katika sura hii, lakini hapa tunatoa tu shahidi wa pili kwamba, kinabii na pia kihistoria, Roma hujitokeza ya nane na ni ya zile saba.

Katika sura ya nane tunapata upanuzi wa sura ya saba. Sura hii tena inazitambua falme za unabii wa Biblia lakini inaacha kuutaja ufalme wa kwanza wa Babeli, kwa kuwa wakati Danieli alipokea maono ya sura ya nane, mwisho wa Babeli ulikuwa umekaribia sana. Katika sura hiyo, Umedi na Uajemi unawakilishwa na kondoo dume mwenye pembe mbili. Ugiriki unawakilishwa na mbuzi dume mwenye pembe moja, ambayo ilivunjika, na kutoka katika ile pembe iliyovunjika zikatokea pembe nne. Kisha "pembe ndogo" inafuata baada ya Ugiriki, na tena pembe hiyo ndogo inawakilisha Roma. Ijapokuwa Roma haikuwa mzawa wa moja kwa moja wa milki ya Ugiriki, kifungu hicho kinaionyesha pembe ndogo kana kwamba inatoka katika mojawapo ya zile pembe nne zilizoinuka katika ufalme wa Kigiriki baada ya pembe ya kwanza, iliyomwakilisha Aleksanda Mkuu, kuvunjika. Roma haikuwa mzao wa Wayunani, lakini ilianza kuuteka ulimwengu kutoka eneo la Ugiriki, na kwa maana hiyo, ilitoka katika mojawapo ya zile pembe nne.

Kwa hiyo, katika sura ya nane tunapata ushuhuda wa pili wa sura ya saba. Umedi na Uajemi ulikuwa na pembe mbili, Uyunani ulikuwa na moja, na baada ya hapo pembe nyingine nne. Hiyo inakuwa pembe saba kabla ya ile ya Roma, kwa kuwa pembe ndogo ilitoka katika mojawapo ya pembe nne za Uyunani. Mbili pamoja na moja pamoja na nne ni saba; kisha Roma, ile pembe ndogo, ni ya nane, nayo ni ya wale saba. Inafaa kutambua kwamba kifungu hiki kinachoonyesha kwamba Roma hutoka katika mojawapo ya pembe za Kiyunani ni mojawapo ya hoja kuu za kinabii ambazo Miller na wenzake wa kazi walilazimika kukabiliana nazo katika historia yao.

Waprotestanti wa historia hiyo walisisitiza kwamba pembe ndogo ya Rumi isingeweza kuwa Rumi, kwa kuwa unabii unaonyesha kwamba pembe ndogo ilitokea kutoka moja ya zile pembe nne za Kiyunani. Kwa hiyo walidai kwamba pembe ndogo ilimwakilisha Antioko Epifane, mmoja wa wafalme wa Seleukidi waliotawala baada ya kugawanywa kwa milki kufuatia kifo cha Aleksanda Mkuu. Mjadala katika historia ya Wamileraiti kuhusu jambo hili ulikuwa mkubwa kiasi kwamba kwenye chati ya 1843 waliweka hoja dhidi ya mafundisho ya Kiprotestanti, hoja iliyojengwa juu ya ukweli kwamba Danieli aliona pembe ndogo ikitoka katika mojawapo ya zile pembe nne za Kiyunani, na hivyo isingeweza kuwa Rumi, kwa kuwa Rumi haikutokana na Yunani. Hoja hiyo iliathiri vifungu vyote katika Danieli vinavyoitaja Rumi. Msimamo wa Kiprotestanti ulijumuisha kwamba 'wanyang'anyi wa watu wako' katika aya ya kumi na nne ya Danieli kumi na moja walipaswa kuwa Antioko Epifane. Kwa hiyo Wamileraiti waliweka kwenye chati ambayo Dada White aliitambua kuwa 'iliyoelekezwa na mkono wa Bwana na haipaswi kubadilishwa,' rejeo kuhusu Antioko Epifane likieleza kwa nini asingeweza kuwa ule ufalme wa nne. Je, ni Rumi inayothibitisha maono ya historia ya kinabii, au ni mfalme wa Seleukidi aliyekufa zaidi ya miaka mia moja kabla ya Kristo kuzaliwa ndiye aliyewakilisha nguvu iliyosimama dhidi ya Kristo wakati wa kusulubiwa kwake?

Swali linaloweza kuulizwa ni, kwa nini Danieli alionyeshwa Roma ikitoka katika mojawapo ya pembe za Kiyunani, ikiwa Roma haikutokana moja kwa moja na Uyunani? Jibu ni kwamba mwanzo wa kuinuka kwa Roma hadi kupata mamlaka ulianzia katika eneo hilo ambalo hapo awali lilikuwa eneo la Kiyunani, lakini kwa nini unabii uliwasilishwa kwa namna iliyoruhusu mkanganyiko huo?

Angalau jibu moja, zaidi ya umuhimu wa kutambua mahali ambapo Roma ilianza kuibuka, ni kwamba fumbo la Roma daima kuibuka ya nane na kuwa miongoni mwa wale saba linapatiwa jibu kwa Roma kuhusishwa na eneo la Ugiriki, ili kuhifadhi hoja ya fumbo kwamba Roma ni miongoni mwa wale saba. Fumbo hilo ni muhimu kiasi hicho, ingawa Wamileraiti hawangeweza kamwe kuelewa wazo hilo kutokana na nafasi yao ya kihistoria. Jambo kwamba marejeo yote yaliyo kwenye si chati ya 1843 tu bali pia ya 1850 ni michoro ya masuala yanayoshughulikiwa moja kwa moja katika Neno la kinabii la Mungu, isipokuwa rejeleo moja linalosisitiza kwamba Antiochus Epiphanes si nguvu iliyosimama dhidi ya Kristo, hufanya nyongeza hiyo kwenye chati kuwa muhimu sana. Ni kusikitisha kiasi gani kwamba Uadventista ulipoacha misingi yake, wanajikuta leo wakifundisha kwamba nguvu ya aya ya kumi na nne ya Danieli kumi na moja ni Antiochus Epiphanes na si Roma! Sasa wanafundisha kile ambacho Wamileraiti walikipinga kwa nguvu kiasi kwamba waliwakilisha mabishano hayo kwenye chati ya 1843!

Falme za historia zinabainisha kwamba Roma inainuka ya nane na ni miongoni mwa zile saba. Ile "pembe ndogo" katika sura ya saba inayosema "maneno makuu dhidi ya Aliye Juu Sana" inainuka ya nane na ni miongoni mwa zile saba. Pembe za sura ya nane zinabainisha kwamba Roma inainuka ya nane na ni miongoni mwa zile saba.

Katika makala inayofuata tutachunguza jinsi Roma ya kisasa, kama inavyowakilishwa katika Ufunuo sura ya kumi na saba, hujitokeza kama ya nane na ni mmoja wa wale saba. Kisha tutarejea Danieli sura ya pili na kubaini kwa nini falme nne za Danieli sura ya pili, ambazo ndizo kutajwa kwa mara ya kwanza kwa falme katika unabii wa Biblia, zinapatana na falme nane za Ufunuo sura ya kumi na saba.

Back to Articles