Article

# Panium - Nambari ya Kumi na Saba

Neno na Maono: Mistari Miwili ya Unabii wa Danieli na Kufunguliwa kwa Mihuri ya Ufunuo

Author

Jeff Pippenger

Published

February 22, 2026

Formats

PDF
Word

Tarehe 18 Julai 2020 sikitiko la kwanza la harakati ya wale mia moja arobaini na nne elfu lilitokea. Lilijitokeza ndani ya “historia iliyositirika” ya aya ya arobaini ya Danieli sura ya kumi na moja. Sikitiko hilo lilitokea ndani kabisa ya “historia” hiyo iliyositirika—historia iliyoanza kwa kusambaratika kwa Umoja wa Kisovyeti mnamo 1989. Aya ya arobaini na moja inawakilisha sheria ya Jumapili nchini Marekani, ambayo pia inawakilishwa katika aya ya kumi na sita ya sura hiyo hiyo. “Kufunguliwa” kwa kweli zinazounda “historia iliyositirika” ya aya ya arobaini mnamo 2023 kunawasilishwa na Danieli katika sura ya kumi na mbili. Sura ya kumi hadi kumi na mbili ni maono yale yale, na maono hayo huanza kwa kubainisha kwamba Danieli anawakilisha “wenye hekima” wanaoelewa ujumbe wa unabii wa ndani na wa nje; ujumbe huo humo umeonyeshwa kama “neno” na “maono.”

> Katika mwaka wa tatu wa Cyrus, mfalme wa Uajemi, jambo lilifunuliwa kwa Daniel, ambaye aliitwa Belteshazzar; na jambo hilo lilikuwa la kweli, lakini wakati uliowekwa ulikuwa mrefu; naye akalielewa jambo hilo, na alikuwa na ufahamu wa maono hayo. Daniel 10:1.

## Maono Mawili

Maneno "jambo" na "maono" yanawakilisha maono ya ndani na ya nje ya unabii, naye Danieli anawakilisha watu wanaoelewa yote mawili, kwa kuwa maneno yote mawili, "jambo" na "maono", "yalifunuliwa" kwa Danieli katika sura ya kumi. Katika sura hiyo, siku ya ishirini na mbili, maono ya Kristo katika patakatifu "yalifunuliwa" kwa Danieli. Neno la Kiebrania linalotafsiriwa kama "jambo" hutafsiriwa kama "suala" katika sura ya tisa, nalo pia huwasilishwa huko likihusishwa na "maono".

> Mwanzo wa maombi yako, amri ilitoka, nami nimekuja kukuonyesha; kwa maana wewe ni mpendwa sana; basi fahamu jambo hilo, na uzingatie maono. Danieli 9:23.

Neno "thing" katika sura ya kumi ni neno lilelile linalotafsiriwa kuwa "matter" katika aya ya ishirini na tatu ya sura ya tisa. Katika maono ya mwisho ya Danieli ya sura ya kumi hadi kumi na mbili, "thing" ya sura ya kumi na moja na "matter" ya sura ya kumi vyote vinaunganishwa na "the vision." "The vision" ni neno la Kiebrania, "mareh," na humaanisha "mwonekano." Danieli anatambua "maono" mawili katika kitabu chake, ijapokuwa mojawapo ya hayo "maono" mawili limewasilishwa kwa jinsia ya kike, na tena kwa jinsia ya kiume. Danieli, katika aya ya kwanza ya sura ya kumi, anawakilisha wale wanaoelewa "the vision" ya mwonekano, na pia wanaoelewa "matter" au "thing." Katika sura ya nane Danieli anatambua "maono" mawili yaliyounganishwa kila kimoja na kingine. Katika Kiingereza neno "vision" linapatikana mara nane katika sura hiyo, na mojawapo ya maneno ya Kiebrania yanayotafsiriwa kuwa "vision" ni "mareh," na jingine ni "chazon." Mareh humaanisha "mwonekano," na chazon humaanisha "ndoto, ufunuo au tamko la kinabii." Muktadha wa sura ya nane unaweka wazi kwamba wakati neno "mareh" linapotafsiriwa kuwa "vision" linawakilisha "mwonekano wa Kristo."

Kwa mfano, ni “mareh,” au “maono ya kuonekana,” katika Danieli 8:14, ikimaanisha kwamba tarehe 22 Oktoba, 1844 Kristo angeonekana ghafla hekaluni katika utimilifu wa Mjumbe wa Agano wa Malaki sura ya tatu, jambo ambalo Dada White alisema lilitimia tarehe 22 Oktoba, 1844. Dada White anapotambua kwamba yule malaika wa Ufunuo sura ya kumi aliyeshuka na kuweka mguu mmoja juu ya nchi na mwingine juu ya bahari alikuwa “si mwingine ila Yesu Kristo mwenyewe,” alikuwa akitambua alama ya njia katika unabii ambamo Kristo huonekana. Huo ni mmojawapo wa maonekano yake mengi. Alijitokeza katika ufufuo wa Musa kulingana na Yuda. Huko alionekana kama Mikaeli, malaika mkuu, lakini hata hivyo lilikuwa ni kuonekana kwa kinabii. Maono ya mareh katika sura ya nane pia hutafsiriwa kuwa “kuonekana,” sanjari na maana yake.

> Ikawa, nilipoona maono hayo, mimi, naam, mimi Danieli, nikatafuta maana yake, ndipo, tazama, akasimama mbele yangu mmoja mfano wa mwanadamu. Danieli 8:15.

Muktadha hapa unaonyesha kwamba aliyekuwa na ‘kuonekana kama mwanadamu’ alikuwa ni malaika Gabrieli, na neno ‘kuonekana’ ni mareh—yaani kuonekana kwa Kristo katika maono ya mareh—kwa kuwa, kama vile Kristo anawakilishwa na Mikaeli, malaika mkuu, na pia na yule malaika hodari wa Ufunuo sura ya kumi, Kristo katika unabii anaweza kubadilishanwa na ishara za kimfano za malaika, na hata wanadamu. Iwe ni Gabrieli katika aya hiyo, au Kristo katika Ufunuo kumi, au kama Mikaeli malaika mkuu, kila mmoja wao anawakilisha ujumbe; na kwa sababu hii Dada White analinganisha malaika wa Ufunuo na ujumbe wanaouwakilisha pamoja na watu wanaoutangaza ujumbe unaowakilishwa na hao malaika. Kweli hii ni muhimu mno kiasi kwamba, ndani ya aya tatu za kwanza za sura ya kwanza ya Ufunuo—aya tatu zinazotangaza kuondolewa muhuri kwa Ufunuo wa Yesu Kristo—kabla tu mlango wa rehema kufungwa, kwa kuwa ‘wakati umekaribia’, mchakato wa mawasiliano wa Mungu kwa mwanadamu unatambuliwa mahsusi kuwa ni ujumbe kutoka kwa Baba, uliotolewa kwa Mwana, ambaye kisha anamkabidhi ujumbe huo malaika, ambaye naye anaupeleka kwa mwanadamu, ambaye naye kwa upande wake anaupeleka kwa makanisa. Kila hatua ya mchakato huo wa mawasiliano ni takatifu na yenye utakatifu, na huo utakatifu uliowekwa wakfu unawakilishwa katika alama za njia za kinabii ambamo Kristo hujitokeza kama Yeye Mwenyewe, au kupitia malaika, mwanadamu, au ujumbe. Anapojihusisha moja kwa moja katika alama ya njia, hiyo ni ‘mareh’, ‘maono ya kuonekana’.

> Ufunuo wa Yesu Kristo, alioupewa na Mungu, awaonyeshe watumwa wake mambo ambayo hayana budi kuwako upesi; naye akatuma kwa mkono wa malaika wake, akamjulisha mtumwa wake Yohana; ambaye alilishuhudia neno la Mungu, na ushuhuda wa Yesu Kristo, na yote aliyoyaona. Heri asomaye, na wao waisikiao maneno ya unabii huu, na kuyashika yaliyoandikwa humo; kwa maana wakati u karibu. ... Akaniambia, Usiyatie muhuri maneno ya unabii wa kitabu hiki; kwa maana wakati u karibu. Adhalimu na azidi kuwa adhalimu; na mchafu na azidi kuwa mchafu; na mwenye haki na azidi kufanya haki; na mtakatifu na azidi kutakaswa. Ufunuo 1:1-3; 22:10, 11.

Katika sura ya nane, “chazon” ni neno lingine la Kiebrania linalotafsiriwa kuwa “maono.” Kuhusiana na “mwonekano,” maono ya “marah” yanabainisha alama ya njia, na maono ya “chazon” yanabainisha kipindi cha kinabii. Kuna uwiano wa kimungu katika maneno mawili yanayotafsiriwa kuwa “maono” katika sura ya nane, kwa maana neno la Kiebrania “mareh” pia linatumiwa na Danieli katika umbo lake la kike, yaani “marah.” Kuhusu “chazon” Danieli analiwakilisha kwa njia mbili, lakini si kwa kupitia tofauti ya kiume na ya kike, bali kwa maneno mawili yanayotambulisha maana ileile; na kwa kufanya hivyo, yanatanuka kwa kasi isiyo ya kawaida.

Chazon humaanisha maono, au kauli ya ufunuo, au unabii; na neno linalotafsiriwa kwa Kiingereza kama “matter” au “thing” ni neno la Kiebrania “dabar” ambalo humaanisha “neno.” Ikieleweka kwamba maono ya “chazon” pia yanawakilishwa na Danieli kwa neno “dabar,” basi kwa pamoja yanawakilisha ujumbe wa kinabii wa Neno la Mungu. Danieli siku zote hutofautisha “dabar” au “chazon” na “mareh.” Unapotazamwa katika kiwango cha kinabii, “ujumbe wa kinabii wa Neno la Mungu,” kama unavyowakilishwa na “dabar” na “chazon,” unapounganishwa na maono ya “marah” ya kuonekana kwa Kristo, hapo unakuwa na alama takatifu za historia ya kinabii ya Neno la Mungu. Kisha ukiongeza “marah,” umbo la kike la neno “mareh,” katika mfululizo wa maana za maono katika Danieli, unapata maono ya kioo cha kuangalia ya kuhesabiwa haki kwa imani.

Katika maono ya mwisho ya Danieli, yanayowakilishwa na sura tatu za mwisho za kitabu chake, Danieli anawakilisha watu wa siku za mwisho wanaoelewa “maono ya kinabii” ya “Neno la Mungu,” na utakatifu wa alama takatifu za njia zinazounda harakati ya marekebisho ya mia moja arobaini na nne elfu, kwa kuwa hao ndio wafuatao Mwana-Kondoo kokote aendako katika Neno lake takatifu la kinabii. Nao wanapomfuata Mwana-Kondoo, Yeye huwaongoza kwenye maono ya kioo cha kujiangalia yaliyo katika Danieli 10:7, ambako ama hukimbilia kujificha chini ya upotoshi, ambako huzikwa milele, au hunyenyekezwa mavumbini, wakahesabiwa haki na kutiwa uwezo wa kutoa ujumbe wa kinabii wa siku za mwisho.

Gabrieli anamwamuru Danieli “kuelewa” yote mawili, yaani “jambo” na “maono.” Neno la Kiebrania linalotafsiriwa “kuelewa” humaanisha “kufanya utambuzi wa kiakili.” Danieli, ambaye anamwakilisha wewe na mimi, msomaji mpendwa, aliagizwa aelewe tofauti na ubainishaji uliopo kati ya “jambo” na “maono.” Maono ya “chazon” yanawakilisha mstari wa nje wa historia ya kinabii, na maono ya “mareh” yanawakilisha kuonekana kwa Kristo. Maneno “jambo” na “kitu” yanatafsiri neno la Kiebrania “dabar,” ambalo humaanisha “neno.” Yesu ndiye “dabar,” kwa kuwa Yeye ndiye Neno. “Kitu” na “jambo,” vyote vikiwa “dabar,” vimewasilishwa katika uhusiano na maono ya mwonekano.

Dabar, ambalo ni jambo na kitu, pia ni maono ya chazon ya sura ya nane, nalo linawakilisha maono ya historia ya kinabii. Kila mojawapo ya aina hizo za uwakilishi (chazon, dabar, jambo na kitu) hutambulisha mstari wa nje wa unabii, na mareh, pamoja na umbo lake la kike, marah, huwakilisha mstari wa ndani wa unabii. Watu wa Mungu wa siku za mwisho, wanaowakilishwa katika aya ya kwanza ya Danieli kumi, wanaelewa mistari yote miwili ya historia ya kinabii, wa ndani na wa nje. Katika Kitabu cha Ufunuo, mstari wa ndani unawakilishwa na makanisa saba, na mstari wa nje unawakilishwa na mihuri saba.

Wakati Danieli alipoona maono ya Kristo baada ya kufunga kwa siku ishirini na moja, aliona umbo la kike la maono ya “mareh.” “Mareh” ni “mwonekano,” na Danieli alipoona Kristo, aliona maono ya “marah”; na ijapokuwa “mareh” humaanisha mwonekano, umbo la kike la neno hilo hilo humaanisha “kioo.” Dada White anatufahamisha kwamba maono ambayo Danieli aliona ndiyo yale ambayo Yohana aliona, na Yohana aliona maono hayo wakati Kristo alikuwa katika patakatifu pa mbinguni.

> Wakati wa ziara ya Gabrieli, nabii Danieli hakuweza kupokea mafundisho zaidi; lakini miaka michache baadaye, akitamani kujua zaidi kuhusu mambo ambayo bado hayakuwa yameelezwa kikamilifu, akaazimia tena kutafuta nuru na hekima kutoka kwa Mungu. 'Katika siku zile mimi, Danieli, nilikuwa nikiomboleza majuma matatu kamili. Sikula mkate mtamu, wala nyama wala divai havikuingia kinywani mwangu, wala sikujipaka mafuta kabisa.... Kisha nikainua macho yangu, nikaangalia, na tazama, mtu fulani aliyekuwa amevaa kitani, viuno vyake vimefungwa kwa dhahabu nzuri ya Ufazi. Mwili wake nao ulikuwa kama berili, na uso wake kama kuonekana kwa umeme, na macho yake kama taa za moto, na mikono yake na miguu yake kama rangi ya shaba iliyosuguliwa, na sauti ya maneno yake kama sauti ya umati.'

> Si mwingine ila Mwana wa Mungu mwenyewe alimtokea Danieli. Maelezo haya yanafanana na yale yaliyotolewa na Yohana wakati Kristo alifunuliwa kwake kisiwani Patmo. Bwana wetu sasa anakuja pamoja na mjumbe mwingine wa mbinguni kumfundisha Danieli yale yatakayotokea katika siku za mwisho. Maarifa haya yalitolewa kwa Danieli na yakaandikwa kwa uvuvio kwa ajili yetu, ambao mwisho wa dunia umetujilia.

> Kweli kuu zilizofunuliwa na Mkombozi wa ulimwengu zimekusudiwa kwa wale wanaoutafuta ukweli kama vile mtu atafutavyo hazina zilizofichwa. Danieli alikuwa mtu mzee. Maisha yake yalikuwa yamepita katikati ya vishawishi vya ikulu ya kipagani, akili yake ikiwa imelemewa na shughuli za himaya kuu; ilhali anajitenga na hayo yote ili kuitesa nafsi yake mbele za Mungu, na kutafuta maarifa ya makusudi ya Aliye Juu Sana. Na kwa kuitikia maombi yake ya kusihi, nuru kutoka mabaraza ya mbinguni ikafunuliwa kwa ajili ya wale watakaoishi katika siku za mwisho. Basi, kwa bidii iliyoje tunapaswa kumtafuta Mungu, ili afungue ufahamu wetu tuelewe kweli zilizoletwa kwetu kutoka mbinguni. Review and Herald, Februari 8, 1881.

## Wale 144,000

Danieli anaelewa “jambo” na “maono,” naye anatambulishwa kama Danieli na pia kama Belteshaza. Kubadilishwa kwa jina katika unabii kunawakilisha uhusiano wa agano, hivyo Danieli anawakilisha watu wa mwisho wa agano ambao ni mia na arobaini na nne elfu, wanaojaribiwa kwa maono ya Kristo ndani ya hekalu. Jaribio hilo husababisha mgawanyiko kati ya makundi mawili ya waabuduo.

> Na mimi, Danieli, peke yangu nikaona maono; kwa maana wale watu waliokuwa pamoja nami hawakuyaona maono; bali tetemeko kuu liliwaangukia, hata wakakimbia ili kujificha. Danieli 10:7.

Danieli anabainisha moja kwa moja jaribio la pili na la hekalu linalohusishwa na watu wa Mungu wa nyakati za mwisho; jaribio ambalo linajengeka juu ya kumwona Kristo katika patakatifu pa mbinguni. Maono ya aya ya saba ni umbo la kike la maono ya mareh, yanayowakilishwa kama maono ya marah. Ukiitikia maono ya Kristo ya hekalu kama yanavyowakilishwa na mwitikio wa Danieli, “jambo” la kinabii na “maono” ya kinabii “yatafunuliwa” kwako.

Ikiwa unaitikia maono yale yale ya hekalu la Kristo kwa kukimbia na kujificha, unaingia katika giza la milele. Jaribio la hekalu, ambalo ni jaribio la pili kati ya hatua tatu za injili ya milele, hutanguliwa na jaribio la kwanza na la msingi. Swali la kupima misingi linawakilishwa katika aya ya kumi na nne ya Danieli kumi na moja, ambapo Roma inawakilishwa kama ‘wanyang’anyi wa watu wako’ wanaoyathibitisha ‘maono’.

## Wakati Uko Karibu

Siku tatu na nusu baada ya kuvunjika kwa matumaini kulikotokea tarehe 18 Julai 2020, tarehe 31 Desemba 2023 mihuri ya ufunuo wa Yesu Kristo ilianza kufunguliwa, kwa maana "wakati ulikuwa umekaribia."

> Heri yeye asomaye, na wale wasikiao maneno ya unabii huu, na kuyashika yaliyoandikwa humo; kwa kuwa wakati umekaribia. ... Naye akaniambia, Usiitie muhuri maneno ya unabii wa kitabu hiki; kwa kuwa wakati umekaribia. Ufunuo 1:3; 22:10.

“Wakati” unaobainisha kufunguliwa kwa muhuri wa Ufunuo wa Yesu Kristo unarejelewa mwanzoni mwa Kitabu cha Ufunuo; na mwishoni mwa kitabu hicho, tamko lilelile linaongeza tamko la Omega juu ya tamko la Alfa.

Ufunuo wa Yesu Kristo huondolewa muhuri kabla tu ya kufungwa kwa mlango wa rehema. Siku ya ishirini na mbili, baada ya mfungo wa siku ishirini na moja, kile "kitu", ambacho pia ni "jambo", ambacho pia ni dabar, yaani Neno, ambacho pia ni maono ya chazon ya historia ya kinabii ya nje, kilifunuliwa kwa Danieli alipoyashuhudia maono ya kioo, marah, ya Kuhani Mkuu wa mbinguni katika Patakatifu pa Patakatifu.

Danieli anawakilisha wale walio na uzoefu wa maono ya kioo, na ambao pia wanaelewa madhihirisho ya kinabii ya Kristo, pamoja na historia ya nje inayowakilishwa na maono ya chazon. Maono ya marah yanamwakilisha Kristo kama alama ya njia ya kinabii, na fomu ya kike ya neno hilo hilo inawakilisha uzoefu unaotokana na kutazama utukufu wa Mungu, kama inavyowakilishwa na Danieli, Yohana, Isaya, Dada White na manabii wengine.

Katika hatua hii, maono ya nje ya chazon yanawakilisha jaribio la msingi, na maono ya mareh ya kuonekana kwa Kristo katika mlolongo wa kinabii wa matukio ndio jaribio la Hekalu. Je, Kristo ameonekana katika Patakatifu pa Patakatifu, ndani ya Patakatifu pa Patakatifu pako mwenyewe? Huko ndiko Uungu huunganishwa na ubinadamu. Hili ndilo jaribio ambalo lazima lipitwe kabla kipindi cha rehema hakijafungwa katika kipimo cha lakmusi. Kipimo cha lakmusi kinachodhihirisha tabia ni maono ya kioo cha marah.

Tarehe 31 Desemba 2023, jaribio la nje la msingi lilianza kuhusu maneno ya mstari wa kumi na nne, ‘wanyang’anyi wa watu wako’, na Papa wa sasa alipoingizwa rasmi tarehe 8 Mei 2025, ‘maono’ ya mstari wa kumi na nne yakathibitishwa. Jaribio la msingi likahamia katika jaribio la hekalu. Tangu tarehe 9 Mei 2025 jaribio la hekalu limekuwa likiendelea. Kufufuka kwa mashahidi wawili tarehe 31 Desemba 2023 kulionyeshwa katika mstari wa kumi na moja wa Ufunuo kumi na moja, na ufufuo ulioanza tarehe hiyo ulitokea ndani ya kipindi cha Vita vya Ukraine vilivyoanza mwaka 2014 na vikakithiri mwaka 2022. Mistari ya nje na ya ndani ya unabii iliungana katika historia hiyo. Tarehe 31 Desemba 2023, kazi ya kuweka msingi ilikuwa ikiendelea, kazi iliyowakilishwa kwa mfano na historia ya 1798 hadi 1840, na pia ya 1840 hadi 1844, na pia ya 19 Aprili 1844 hadi 22 Oktoba 1844.

Danieli 11:11 iliingia katika historia kama mstari wa nje wa unabii, na ikaunganishwa na ileile historia ambayo ndiyo mstari wa ndani wa Ufunuo 11. Mwaka 2014, Vita vya Ukraine vilianza, kama ilivyowakilishwa kwa mfano na vita vya Rafia mnamo 217 K.K. Mwaka 2015, yule mfalme wa nne, tajiri sana, wa aya ya pili ya Danieli 11, alisimama na kutangaza nia yake ya kuwania wadhifa wa urais. Tangazo hilo liliwakasirisha mno wafuasi wa utandawazi wenye mawazo ya joka, waliowakilishwa kama himaya ya Ugiriki.

Ufunuo sura ya kumi na moja, aya ya kumi na moja, ulibainisha tarehe 31 Desemba 2023 kuwa wakati ambapo mashahidi wawili walifufuliwa. Hivyo, kipindi cha kuanzia tarehe 18 Julai 2020 hadi tarehe 31 Desemba 2023 kikaeleweka kuwa “jangwa” la kinabii. Mwishoni mwa “kipindi cha jangwa,” mnamo Julai 2023, sauti ilianza kulia, na kisha, siku elfu moja mia mbili na sitini kamili baada ya utabiri wa Nashville ulioshindikana uliotolewa tarehe 18 Julai 2020, Simba wa kabila la Yuda akaanza kufungua mihuri ya Neno Lake la kinabii. Kufunguliwa kwa Neno la Mungu la kinabii daima husababisha mchakato wa majaribu wa hatua tatu, kama ilivyoainishwa katika Danieli sura ya kumi na mbili.

> Wengi watatakaswa, watafanywa weupe, na kujaribiwa; lakini waovu watatenda uovu; wala hakuna miongoni mwa waovu atakayeelewa; bali wenye hekima wataelewa. Danieli 12:10.

Katika Ufunuo sura ya kumi na tisa, bibi-arusi anajiandaa, kisha anapewa vazi jeupe. Mavazi hayo meupe yanaashiria kwamba bibi-arusi yuko tayari, na jambo hilo hutokea katika Ufunuo sura ya kumi na tisa, wakati madirisha ya mbinguni yanafunguliwa. Kabla bibi-arusi hajafanywa mweupe kwa vazi la haki ya Kristo, kwanza anatakaswa.

Tarehe 31 Desemba 2023, mtihani wa misingi ulianza kuwatakasa watakaokuwa safi. Kutakaswa huko kunatimizwa kwa kuongezeka kwa maarifa, kwa maana Simba wa kabila la Yuda ndipo akaanza kuondoa mihuri ya ufunuo wa mwisho kuhusu Yeye Mwenyewe. Ufunuo huo unajumuisha kwamba Yeye ndiye msingi wa pekee unaoweza kuwekwa. Kuukataa ukweli wa msingi unaobainisha kwamba Roma ndiyo "waporaji wa watu wako" ni kuukataa msingi wa pekee unaoweza kuwekwa.

Mchakato wa kujaribiwa ulianza tarehe 31 Desemba 2023, na papo hapo ukaleta utenganisho wa makundi mawili. Simba wa kabila la Yuda sasa ameufungua muhuri, akidhihirisha kwamba utimilifu wa kihistoria wa aya ya kumi na nne ulikuwa tarehe 8 Mei 2025, na kwa kufanya hivyo aliuthibitisha utambuzi wa Miller wa Roma kuwa ishara inayoasisi maono ya nje ya unabii. Trump aliporejea mwaka 2024, alitimiza aya ya kumi na tatu ya Danieli kumi na moja; kisha, katika aya inayofuata, tunaweka alama mwaka 2025 kwa kuchaguliwa kwa Papa Leo. Wote wawili, Trump na mwenziwe Mpinga-Kristo, waliapishwa mwaka 2025.

Tarehe tunazotambua katika harakati hii kimsingi ni mtazamo wa nyuma uliotakaswa. Tunautambua wakati wa mwisho kuwa ni mwaka 1989, kisha urasmishaji wa ujumbe ulikuwa mwaka 1996. Wakati wa 9/11 ujumbe uliorasimishwa ulitiwa nguvu. Katika uwasilishaji wa Vibao vya Habakuki mwaka 2012, uliomalizika Januari 2013, misingi iliwekwa.

Mnamo tarehe 18 Julai 2020, kulitokea kukatishwa tamaa kwa mara ya kwanza; kisha mnamo Julai 2023, sauti ikaanza kupaza sauti nyikani; na mnamo tarehe 31 Desemba 2023, kuondolewa mihuri ya Ufunuo wa Yesu Kristo kulianza, na mtihani wa kwanza wa msingi wa nje ukaanza.

Tarehe 8 Mei 2025, jaribio la pili la ndani la hekalu lilianza. Jaribio la tatu la lakmusi liko mbele tu. Hapo patadhihirishwa iwapo nafsi ina mafuta ya ujumbe yanayowakilishwa na jaribio la kwanza, la nje, na mafuta yanayoandamana na jaribio la pili, la ndani. Majaribio haya yanawakilisha la nje, kisha la ndani, kisha uzoefu.

Mstari wa ndani wa unabii unajumuisha alama za njia za awali nilizozitaja. Kila moja ya alama hizo za njia inalingana na alama za njia sawia katika historia ya Wamileraiti. Mwaka 1798 kama wakati wa mwisho unalingana na mwaka 1989, nao pia ni wakati wa mwisho. Hapo Simba wa kabila la Yuda alilifungua Neno Lake, kwa kuwa Yeye ndiye Neno. Wakati Uadventista ulipotimiza jukumu la nabii asiye mtii katika uasi wa msingi wa Yeroboamu kwa kurudi kula pamoja na nabii mwongo wa Betheli, ulirudia hoja za Uprotestanti ulioanguka zilizotumiwa dhidi ya utambuzi wa William Miller wa nyakati saba. Kwa sababu hii, hawaelewi kikamilifu, ikiwa wanaelewa hata kidogo, kwa nini 1863 ni alama ya mwisho ya njia kwa harakati ya alfa ya malaika wa kwanza na wa pili.

Kwa sababu hii, kwao haina maana yoyote kwamba ni miaka 126, ishara ya 1,260, ishara ya “jangwa” linaloenea katika historia kutoka 1863 hadi wakati wa mwisho mnamo 1989. Mwisho wa miaka arobaini Yoshua aliongoza harakati hiyo kuingia katika Nchi ya Ahadi. Mnamo 1989 Bwana alianza kazi ya kuiongoza harakati yake ya omega kutoka katika “jangwa” lililodumu kutoka 1863 hadi 1989, kama vile alivyokuwa ameitoa harakati ya alfa kutoka katika “jangwa” lililodumu kutoka 538 hadi 1798.

Mnamo 1989, maono ya Mto Hiddekel yanayowakilisha sura tatu za mwisho za Danieli yaliondolewa muhuri, kama vile maono ya Mto Ulai yanayowakilisha sura za 7, 8 na 9 za Danieli yalivyoondolewa muhuri mnamo 1798. Miaka mia mbili na ishirini baada ya kuchapishwa kwa Biblia ya Mfalme Yakobo, William Miller alichapisha kwa mara ya kwanza ujumbe wake uliotegemea maono ya Ulai, hivyo akiufanya ujumbe huo kuwa rasmi mnamo 1831; vivyo hivyo, ujumbe wa Hiddekel ulichapishwa kwa mara ya kwanza mnamo 1996, miaka mia mbili na ishirini baada ya 1776, chimbuko la nchi tukufu ya Marekani.

Urasimishaji wa ujumbe uliofanywa na Miller, miaka mia mbili na ishirini baada ya Toleo la Mfalme Yakobo, unamtambua William Miller kuwa mjumbe mtakatifu wa kwanza kabisa aliye tumia unabii wa Biblia, wa Agano la Kale na Agano Jipya, ili kuleta uamsho na matengenezo. Biblia ni ya Kimungu, nayo iliunganika na kibinadamu baada ya miaka mia mbili na ishirini ili kuleta ujumbe wa Ulai.

Yesu ni Alfa na Omega, naye ni Neno la Mungu; kwa hivyo kuchapishwa kwa Toleo la Biblia la Mfalme Yakobo mwaka 1611 kunaweka Yesu katika mwaka 1611 na pia katika mwaka 1831. Kristo huonekana wakati wa mwisho kama Simba wa kabila la Yuda; na wakati ujumbe unaporasimishwa, Yeye ni Alfa na Omega, na Neno. Uhusiano wa Miller na mwanzo unatambuliwa kwamba mwanzo na mwisho vyote viwili vinasisitiza uchapishaji wa ujumbe. Kipindi cha 1776 hadi 1996 kinabeba sifa zilezile, ingawa kwa namna tofauti.

Ujumbe wa Hidekeli ni ujumbe wa sheria ya Jumapili nchini Marekani, kama inavyoainishwa katika Danieli sura ya kumi na moja, mstari wa arobaini na moja. Mwaka 1776 na kuchapishwa kwa Tamko la Uhuru vinawakilisha hatua ya kuanzia ya kipindi cha miaka mia mbili na ishirini kilichoishia kwa chapisho ambalo, kwa majaliwa ya Mungu wala si kwa makusudi, lilibeba kichwa Time of the End. Katika mwaka huohuo, 1996, tulikabidhiwa shirika la huduma lenye jina la Future for America. Ujumbe wa nchi ya uzuri, yaani Marekani, ulirasimishwa kwa uhusiano wa moja kwa moja kati ya mwanzo na mwisho wa unabii huo. Kila alama kuu ya njia katika historia ya Wamileriti imerudiwa kwa kufuata mfumo wa mwongozo uliowekwa na mfano wa wanawali kumi. Vipindi vyote viwili vya miaka mia mbili na ishirini vina mwanzo na mwisho vilivyopewa alama na chapisho.

Ujumbe na mbinu za Miller zilithibitishwa na kutiwa nguvu kwa utimilifu wa ole wa pili wa Uislamu. Kilichotumiwa na Bwana kuutia nguvu ule ujumbe kilikuwa ni kanuni ya Miller ya siku kuwa mwaka, na kanuni iliyotia nguvu ule ujumbe na ile mbinu wakati wa 9/11, ambapo kushuka kwa malaika wa Ufunuo kumi na nane kulirudia kushuka alilolifanya tarehe 11 Agosti, 1840, kama kunavyowakilishwa katika sura ya kumi ya Ufunuo. Hao malaika wawili wanawakilisha mwonekano wa kinabii wa Kristo akiwa malaika. Kanuni iliyo ya msingi kwa harakati ya 9/11 kama vile kanuni ya siku kuwa mwaka ilivyokuwa kwa harakati ya 11 Agosti, 1840 ni kwamba historia ya Wamilleraiti inarudiwa katika historia ya wale elfu mia arobaini na nne.

Wakati utimilifu wa unabii wa Uislamu kuhusu ole la tatu ulipotimia katika historia ya omega na ya malaika wa tatu, na ukalingana na utimilifu wa unabii wa Uislamu kuhusu ole la kwanza na la pili uliotimia katika historia ya alfa—ya malaika wa kwanza na wa pili—kanuni kwamba historia ya Wamileraiti inarudiwa katika historia ya wale mia moja arobaini na nne elfu ilithibitishwa kwa uthabiti sawa na jinsi kanuni ya Miller ya siku kwa mwaka ilivyothibitishwa kuhusiana na ole la kwanza na la pili katika Ufunuo sura ya tisa. Wengine ambao huenda wanafahamu unabii wa wakati wa miaka mia tatu tisini na moja na siku kumi na tano uliobainishwa katika Ufunuo 9:15, wanaweza kukosa hoja yangu ya awali. Niruhusuni nifafanue.

Ole wa kwanza na wa pili yameambatana na historia ya malaika wa kwanza na wa pili, na historia ya ole wa tatu imeambatana na historia ya malaika wa tatu. Hoja hapa ni kwamba sehemu ya kuanzia ya kipindi cha miaka mia tatu tisini na moja na siku kumi na tano kilichoainishwa katika historia ya ole wa pili inapatikana katika historia ya ole wa kwanza. Kuna utabiri wa miaka mia moja hamsini katika historia ya ole wa kwanza wa Ufunuo sura ya tisa, na siku ile kipindi hicho cha kinabii kinapomalizika, utabiri wa miaka mia tatu tisini na moja na siku kumi na tano unaanza. Matabiri hayo mawili yanaunganisha moja kwa moja ole wa kwanza na wa pili, hivyo wakati utabiri kuhusu Uislamu ulipotabiriwa, kwa msingi wa kanuni ya siku kwa mwaka, utabiri huo ulikuwa utabiri wa ole wa kwanza na wa pili wa Uislamu; huo utabiri ndio uliothibitisha mbinu na ujumbe wa Miller katika historia ya malaika wa kwanza na wa pili.

Wakati historia hiyo ilipohitimika tarehe 22 Oktoba 1844, tarumbeta ya saba ilianza kupigwa, na tarumbeta hiyo ya saba ndiyo ole wa tatu, na pia ndiyo siri ya utauwa, ambayo ni Kristo ndani yenu, tumaini la utukufu. Tarumbeta hiyo ni ujumbe wa onyo wa nje na wa ndani. Kwa sababu hiyo, unabii wa miaka 2,520 unahusishwa na mapumziko ya mwaka wa saba kwa nchi, ambayo yanajumuisha Yubilei. Tarehe 22 Oktoba 1844 tarumbeta ya saba ilianza kupigwa katika kutimia kwa unabii wa miaka 2,520 na wa miaka 2,300.

> Lakini katika siku za sauti ya malaika wa saba, atakapoanza kupiga baragumu, siri ya Mungu itakamilika, kama alivyowatangazia watumishi wake manabii. Ufunuo 10:7.

Tarehe 22 Oktoba 1844 ilikuwa Siku ya Upatanisho, na baragumu la Yubilei lilipaswa kupigwa katika Siku ya Upatanisho. Tangu wakati huo, tunaishi katika historia ya malaika wa tatu, na pia katika historia ya ole wa tatu, ambao ni tarumbeta ya saba. Tarehe 11 Agosti 1840, malaika mwenye nguvu wa Ufunuo kumi alishuka kuuangaza ulimwengu kwa utukufu wake, kama vile malaika wa Ufunuo kumi na nane alivyofanya wakati wa 9/11.

Kuanzia 2012 hadi Januari 2013, mfululizo uitwao Meza za Habakuki uliandaliwa, na ukawekwa sambamba na kuchapishwa kwa chati ya waanzilishi ya 1843 mnamo Mei 1842. Ndipo misingi ya harakati hiyo ikawekwa, iwe ni harakati ya alfa ya malaika wa kwanza na wa pili, au harakati ya malaika wa tatu; meza mbili za Habakuki zilishikamanishwa ndani ya historia na ujumbe. Utabiri ulioshindikana wa Julai 18, 2020 ulienda sambamba na Aprili 19, 1844, na wakati wa kukawia katika mfano ulikuwa umeanza.

Kipindi cha jangwani cha siku 1,260 kilimalizika wakati wa kufunguliwa kwa muhuri mnamo tarehe 31 Desemba 2023. Ni vyema kukumbuka kwamba Kristo alilisafisha mara mbili Hekalu Lake kutokana na unajisi wake wa kufuru, kama Dada White anavyouita. Alifanya hivyo mwanzoni na mwishoni mwa Huduma Yake, akiyafanya hayo masafisho mawili kuwa usafishaji wa Alfa na Omega.

Dada White anaoanisha waziwazi usafishaji wa kwanza wa Hekalu na 9/11 na “sauti ya kwanza,” ambayo anaibainisha kuwa mistari mitatu ya kwanza ya Ufunuo sura ya kumi na nane. Kisha anaitambua “sauti nyingine” ya mstari wa nne kuwa usafishaji wa pili wa Hekalu, na pia sheria ya Jumapili. Tarehe 19 Aprili 1844 ilikuwa usafishaji wa kwanza wa Hekalu kwa wafuasi wa Miller, na tarehe 22 Oktoba 1844 ilikuwa wa pili. Katika miaka arobaini na sita kuanzia 1798 hadi 1844, Hekalu la wafuasi wa Miller lilijengwa, na fraktali ya ujenzi wa Hekalu la Wamiller katika historia ya mavunjiko mawili ya matumaini inapatikana, ambayo yote yanawakilisha usafishaji wa Hekalu. Historia hiyo inahusu Hekalu.

Kuanzia Julai 18, 2020 hadi Desemba 31, 2023, wanawali walilala usingizi katika kipindi cha kusubiri. Watakapoamka, wataamka ili kutekeleza wajibu wao wa kuweka msingi na kulisimamisha hekalu. Tangu wakati huo, Kristo, kama Simba wa kabila la Yuda, amekuwa akifunua nuru ya kinabii iliyokuwa imetiwa muhuri, na nuru ya kinabii inapofunguliwa daima huleta mchakato wa majaribu wa hatua tatu unaokomea katika kipimo cha lakmusi ambapo tabia hudhihirishwa, bali haiendelezwi kamwe. Katika kipimo cha lakmusi wanawali waaminifu watapokea umwagiko wa Roho Mtakatifu unaozidi kila dhihirisho la nguvu za Mungu miongoni mwa watu wa Mungu lililowahi kurekodiwa. Kutakuwa na ongezeko la nuru ambalo halijawahi kushuhudiwa. Hivyo basi, nitawasilisha mstari mwingine wa kihistoria unaothibitisha ulinganifu wa historia ya Wamileraiti na ile ya wale mia moja na arobaini na nne elfu.

> Lakini wewe, Ee Danieli, funga maneno, na utie muhuri kitabu, hata wakati wa mwisho; wengi watapita huku na huku, na maarifa yataongezeka. Naye akasema, Enenda zako, Danieli; kwa kuwa maneno hayo yamefungwa na kutiwa muhuri hata wakati wa mwisho. Wengi watatakaswa, watafanywa weupe, na kujaribiwa; bali waovu watafanya maovu; wala hakuna katika waovu atakayefahamu; bali wenye hekima watafahamu. Danieli 12:4, 9, 10.

Tutaendelea na mambo haya katika makala ijayo.

## Upekee

Elon Musk alidai tarehe 21 Februari 2026 kwamba "sasa tuko katika 'singularity'".

## Upeo wa Kiteknolojia

Upekee wa kiteknolojia (mara nyingi huitwa tu ‘upekee’) ni hatua ya wakati wa baadaye inayodhaniwa, ambapo maendeleo ya kiteknolojia—yanayoendeshwa kimsingi na akili bandia—yanakuwa ya kasi na yenye nguvu kiasi kwamba yanaharakishwa kupita uwezo wa udhibiti na uelewa wa binadamu, na hivyo kusababisha mabadiliko yasiyotabirika na ya kina katika ustaarabu wa kibinadamu. Wazo kuu ni mlipuko wa akili: mara tu tunapounda mfumo wa AI ulio mwerevu kuliko wanadamu werevu zaidi (mara nyingi huitwa Akili Bandia ya Juu Sana au ASI), mfumo huo unaweza kujibuni upya na kujiboresha kwa kasi zaidi kuliko kikundi chochote cha wanadamu kingewahi kufanya. Hii huunda mzunguko rejelezi wa kujiboresha ambamo uwezo huzidi mara dufu tena na tena ndani ya vipindi vifupi sana (siku → saa → dakika), na kufanya maendeleo zaidi yawe ya mlipuko na yasiyowezekana kwa ‘wanadamu kabla ya upekee’ kuyatabiri au kuyaongoza kwa namna yenye maana. Neno ‘upekee’ limeazimwa kutoka katika fizikia na hisabati, ambako katika ‘shimo jeusi’, upekee ni nukta ambayo mvuto unakuwa usio na ukomo na sheria zetu za sasa za fizikia hushindwa kutumika—hatuwezi kuona wala kutabiri yanayotokea nje ya upeo wa matukio.

Kadhalika, upekee wa kiteknolojia huonwa kama ‘upeo wa tukio’ katika historia: tunaweza kutabiri mienendo hadi wakati huo, lakini zaidi ya hapo, mustakabali huwa fiche kwa akili za kibinadamu zisizoongezewa uwezo.

## Historia kwa Ufupi na Wanafikra Wakuu

Miaka ya 1950—Mbegu za awali huonekana katika kazi ya mwanahisabati John von Neumann (aliyekuwa akizungumzia kasi inayoharakishwa ya mabadiliko ya kiteknolojia) na mwanahisabati/mtaalamu wa kriptolojia I. J. Good (ambaye mwaka 1965 alielezea "mlipuko wa akili" utakaotokea mara tu mashine zitakapobuni mashine bora zaidi).

1993—Mtaalamu wa sayansi ya kompyuta na mwandishi wa hadithi za kisayansi Vernor Vinge aliieneza dhana ya kisasa kupitia insha yake iitwayo The Coming Technological Singularity. Alitabiri kwamba tungeunda akili inayomshinda mwanadamu wakati fulani kati ya 2005–2030, baada ya hapo "enzi ya mwanadamu" ingeisha (kwa maana kwamba wanadamu pasipo msaada hawangekuwa tena akili tawala).

2005—Mvumbuzi na mtabiri wa mustakabali Ray Kurzweil analifanya wazo hilo lijulikane kwa hadhira kuu kupitia kitabu chake, “The Singularity Is Near.” Anahoji kwamba singularity itawasili takriban mwaka 2045, ikichochewa na ukuaji wa kielelezo wa uwezo wa uchakataji wa kompyuta (kufuata Sheria yake ya Matokeo Yanayoharakishwa), pamoja na nanoteknolojia, bioteknolojia, na violesura vya ubongo-na-kompyuta. Ameishikilia ratiba hii kwa uthabiti, na hivi karibuni ameithibitisha upya AGI 2029 na singularity takriban 2045.

## Utabiri wa Mlolongo wa Matukio (kufikia mapema mwaka 2026)

Utabiri umefupika kwa dhahiri katika miaka michache iliyopita kutokana na maendeleo ya kasi sana katika mifano mikubwa ya lugha, mifumo ya hoja, na sheria za uskalishaji: Mitazamo yenye uthubutu mkubwa/ya muda wa karibu (2026–2027): Baadhi ya viongozi mashuhuri wa AI (k.m., Dario Amodei wa Anthropic, Elon Musk) wametangaza hadharani kwamba akili kuu au kitu ambacho kwa utendaji ni sawa na kichocheo cha singularity kinaweza kujitokeza mapema kama mwaka 2026 au ndani ya miaka 1–3.

Viwango vya kati vya tafiti za wataalamu bado vinakongamana karibu na miaka ya 2040–2050 kuhusu kufikiwa kwa kiwango kamili cha akili ya juu kupita/upekee.

## Makundi mawili ya matokeo yanayowezekana

Mtazamo wa kiutopia/wa matumaini → utele uliokithiri, kutokomezwa kwa magonjwa na umaskini, umilele wa kivitendo kupitia kupakia fahamu au nanotiba, wanadamu kuungana na Akili Bandia (transhumanismu), kutatua matatizo ya kisayansi yaliyokuwa hayawezekani kutatuliwa hapo awali ndani ya dakika.

Dystopiki / pesimistiki → upotevu wa uwakala/udhibiti wa kibinadamu, kutokuwiana (AI hufuata malengo yasiyo sambamba au yenye uadui kwa maadili ya kibinadamu), kusambaratika kwa uchumi na jamii, au hata hatari za uwepo kwa ubinadamu.

Upekee si tu “akili bandia iliyoendelea sana”; bali ni wakati ambapo mageuzi ya kiteknolojia yanapovuka vikwazo vya kasi ya kibiolojia ya binadamu na kuwa mchakato wa kujitegemea usiodhibitika. Iwapo hilo litatokea mwaka 2026, 2030, 2045, au kamwe halitatokea, bado linabaki kuwa miongoni mwa maswali yaliyo wazi yenye athari kubwa zaidi katika historia ya binadamu kwa wakati huu.

## Wakati wa Mwisho - 1989

Ulimwengu Uliounganishwa Unaanza

Mabadiliko kutoka uchakataji wa kompyuta uliojitenga hadi uchakataji wa kompyuta uliounganishwa. Tim Berners-Lee alipendekeza World Wide Web katika CERN (1989). Utafiti wa kibiashara wa mitandao ya neva unapanuka (matumizi ya kijeshi + ya kitaaluma), Intel 80486 inaanza kusafirishwa—nguvu ya uchakataji ya kompyuta binafsi inapanda kwa kasi, ARPANET inapitia mabadiliko kuelekea kile kinachokuja kuwa Intaneti ya kisasa. Kabla ya hayo, uchakataji wa kompyuta ulikuwa wenye nguvu lakini kwa kiasi kikubwa ulikuwa umefungika katika vitengo vilivyotenganishwa. Baada ya 1989, uchakataji wa kompyuta unakuwa wenye mwelekeo wa mtandao. Mitandao ya neva mwaka 1989 ilikuwa katika hatua za awali, ilizuiliwa na uwezo wa vifaa, na kwa kiasi kikubwa ilikuwa mifumo ya miundo iliyoongezewa kanuni—lakini jeshi na maabara za utafiti tayari zilikuwa zikijaribu mifumo ya ujifunzaji kwa ajili ya kulenga shabaha, uongozaji, na uainishaji wa ishara. Huu ulikuwa tabaka la msingi kwa kila kilichofuata baadaye.

## Ujumbe Uliorasimishwa - 1996

Mlipuko wa Kibiashara wa Intaneti

Wavuti unakuwa wa umma, wa kibiashara, na wa kimataifa. Netscape na vita vya vivinjari; Amazon na eBay zikithibitisha kwamba biashara mtandaoni inafanya kazi. Google inaanzishwa (kama BackRub katika Chuo Kikuu cha Stanford, 1996), na kupokelewa kwa Windows 95 kunaharakisha matumizi ya kompyuta kwa watumiaji binafsi. Mwaka 1996 ndipo Intaneti ilipoacha kuwa ya kitaaluma na ikawa ya kiuchumi. Miundombinu iliyoanzia 1989 sasa inafikia kiwango cha soko la watumiaji. Enzi ya dot-com haikuhusu tovuti - ilikuwa kuhusu udijitalishaji wa biashara. Kipindi hiki kilibadili biashara, matangazo, ugunduzi wa taarifa, na mitindo ya mawasiliano.

## Ujumbe Uliotiwa Nguvu - 9/11, 2001

Enzi ya Rununu + Jukwaa inaanza

Ubadilishaji wa vyombo vya habari kuwa dijitali + miundomsingi ya awali ya wingu + muunganisho wa bendi pana wa kudumu. Apple yazindua iPod (ikolojia ya kidijitali inayobebeka inaanza), Wikipedia yazinduliwa (mfano wa jukwaa la maarifa ya pamoja), uchukuaji wa bendi pana unapaa, Amazon inaanza kimyakimya kujenga kile kitakachokuwa AWS. Baada ya 11 Septemba, teknolojia ya ufuatiliaji inapata kasi kwa kiwango kikubwa, miundomsingi ya uchanganuzi wa data inakua kwa haraka. Hapa ndipo panapowekwa mwanzo wa uchakataji wa wingu, ikolojia za majukwaa, utawala wa maudhui ya kidijitali, miundomsingi ya uunganisho wa kudumu, na misingi ya mitandao ya kijamii na simu mahiri.

## Msingi Uliowekwa - Vibao vya Habakuki - 2012, 2013

Uvumbuzi Mkubwa wa Ujifunzaji wa Kina

Kuzaliwa kwa akili bandia ya kisasa

Huu ndio wakati wa mgeuko mkuu ambapo mitandao ya neva iliacha kuwa ya majaribio na ikawa yenye nguvu kivitendo—daraja halisi kati ya enzi ya 2001 ya “jukwaa/wingu” na mlipuko wa 2023 wa “AI jeneretivu”. Septemba 2012: AlexNet (mtandao wa neva wa mkunjo wa kina) inashinda mashindano ya ImageNet kwa pengo kubwa—ikiipiku kwa mbali algoriti zote za awali. Tukio hili moja linatambuliwa kwa ujumla katika utafiti wa AI kuwa ndilo wakati ambao ujifunzaji wa kina wa kisasa ulizaliwa. 2012: Timu ya Geoffrey Hinton inathibitisha kwamba mitandao ya neva ya kina, inayofundishwa kwenye GPU, inaweza kujifunza vipengele vya kihierarkia kiotomatiki. 2013: Google yanunua kampuni ya Hinton (DNNresearch). Sekta inaelekeza ghafla mabilioni katika ujifunzaji wa kina. Maendeleo ya GPU ya NVIDIA (CUDA) yanakuwa kiwango sanifu cha vifaa kwa AI. Zana za data kubwa (Spark 1.0 ilitolewa mwaka 2013) zinakomaa sambamba na haya, na kuwezesha seti kubwa mno za data zinazohitajika kwa ujifunzaji wa kina.

## Ufunguaji wa Mihuri - 2023

Akili Bandia Inayozalisha Inavuka Kizingiti

Akili bandia inakuwa ya kufikika, yenye kutumika, na yenye kuleta mabadiliko makubwa ya kiuchumi. Si tu “mitandao ya neva iliyo bora zaidi.” Huu ndio wakati ambapo akili bandia huandika msimbo, hutokeza picha, huendesha kazi za ofisini kwa njia ya kiotomatiki, huongeza kwa kiwango kikubwa kazi za kufikiri, na kwa mara ya kwanza akili bandia huacha kuwa ya kazi maalumu na kuwa zana ya kiakili ya matumizi ya jumla.

## 2026 - Upekee?

- 1989 kama kuondolewa kwa muhuri wa wakati wa mwisho wenyewe (kuanza kwa uunganishaji wa kimtandao, msingi wa mtiririko wa maarifa ulimwenguni kote; kufungamanishwa kwake na kuanguka kwa USSR kama alama ya njia ya kipindi cha mwisho cha rehema kwa Waadventista).

- 1996 kama urasimishaji wa ujumbe (wavuti ya kibiashara hupanua kwa kiasi kikubwa uchumi wa taarifa, ikiifanya biashara na ugunduzi kuwa wa kidijitali).

- 2001 kama uwezeshaji wa ujumbe (majukwaa, wingu, na upatikanaji wa kila wakati huweka msingi wa mfumo ikolojia wa kidijitali kwa maarifa ya pamoja na ya rununu).

- 2012/2013 kama uwekaji wa msingi wa akili ya kweli (uvumbuzi mkuu katika ujifunzaji wa kina hufanya uelewa wa mashine kuwa wa kivitendo na unaoweza kupanuliwa).

- 2023 kama kilele cha kufunguliwa kwa mihuri (akili bandia jeneretivu inavuka kizingiti na kuingia katika utambuzi wa madhumuni ya jumla, ikirahisisha upatikanaji wa uundaji wa maarifa na wa hoja za kimantiki, na kuleta mvurugiko).

Mwendelezo huu ni maridadi: kila hatua hujengwa kwa kujilimbikiza juu ya iliyotangulia, na mwendelezo huo unahama kutoka uunganisho → ubiasharishaji → mfumo-ikolojia → akili → utambuzi.

2012/2013 ndiyo nukta muhimu ya mgeuko; wakati ambapo mitandao ya neva ilithibitisha uwezo wa ujifunzaji wa kihierarkia na kiotomatiki (ushindi wa AlexNet/ImageNet, kazi ya Hinton ikathibitishwa, na upanuzi kwa kutumia GPU ukawezekana), jambo lililofanya mlipuko wa kizalishi wa mwaka 2023 kuwa usioweza kuepukika. Bila mgeuko wa usanifu wa 2012, miundo ya Transformer (2017) pamoja na upanuzi mkubwa mno yasingeweza kutoa uwezo wa kijumla wa kiwango cha ChatGPT.

Back to Articles