Article

# The Book of Daniel - Number Fifty

Ang Aklat ni Daniel - Bilang Limampu

Unlocking the Prophetic Mysteries of Daniel 8: Palmoni’s Revelation

Pagbubukas ng mga Propetikong Hiwaga ng Daniel 8: Ang Pahayag ni Palmoni

Author

Jeff Pippenger

Published

January 14, 2024

Formats

PDF
Word

In Daniel chapter eight, Daniel is given a vision of the kingdoms of Bible prophecy, and thereafter he hears a heavenly dialogue represented by a question and an answer.

Sa ikawalong kabanata ng Daniel, ipinagkaloob kay Daniel ang isang pangitain hinggil sa mga kahariang tinutukoy sa propesiya sa Bibliya, at pagkaraan nito ay kaniyang narinig ang isang makalangit na diyalogo na ipinahayag sa anyo ng isang tanong at isang sagot.

> Then I heard one saint speaking, and another saint said unto that certain saint which spake, How long shall be the vision concerning the daily sacrifice, and the transgression of desolation, to give both the sanctuary and the host to be trodden under foot? And he said unto me, Unto two thousand and three hundred days; then shall the sanctuary be cleansed. Daniel 8:13, 14.

> Nang magkagayo’y narinig ko ang isang banal na nagsasalita, at ang isa pang banal ay nagsabi sa banal na yaong nagsasalita, Hanggang kailan ang pangitain tungkol sa palaging handog, at sa pagsalangsang ng pagkatiwangwang, na kapuwa ang santuario at ang hukbo ay ibinibigay upang yurakan? At sinabi niya sa akin, Hanggang sa dalawang libo at tatlong daang araw; kung magkagayo’y malilinis ang santuario. Daniel 8:13, 14.

The first twelve verses represent the vision, and verses thirteen and fourteen identify another vision. As with the two different Hebrew words that are both translated as “take away,” and the two different Hebrew words that are both translated as “sanctuary,” in Daniel chapter eight there are also two different Hebrew words, that are both translated as “vision.”

Ang unang labindalawang talata ay kumakatawan sa pangitain, at ang mga talatang labintatlo at labing-apat ay tumutukoy sa isa pang pangitain. Tulad ng dalawang magkaibang salitang Hebreo na kapwa isinasalin bilang “take away,” at dalawang magkaibang salitang Hebreo na kapwa isinasalin bilang “sanctuary,” sa ikawalong kabanata ng Daniel ay mayroon ding dalawang magkaibang salitang Hebreo na kapwa isinasalin bilang “vision.”

When it comes to the two words translated as “take away,” the theologians of Adventism argue that the words should both be understood to mean “remove.” When it comes to the two words translated as “sanctuary,” the theologians of Adventism argue that the words should both be understood to mean “God’s sanctuary”, and when it comes to the two words translated as “vision,” the theologians of Adventism, once again, gloss over the distinctions between the two words. The distinction was important enough to Daniel, that he purposely used two very different Hebrew words, so we should identify and uphold the distinction. The word “vision,” in verse thirteen is the Hebrew word “chazon,” and it means a dream, revelation, or oracle—a vision.

Pagdating sa dalawang salitang isinasalin bilang “take away,” iginigiit ng mga teologo ng Adbentismo na ang dalawang salita ay kapwa dapat ipakahulugan bilang “alisin.” Pagdating sa dalawang salitang isinasalin bilang “sanctuary,” iginigiit ng mga teologo ng Adbentismo na ang dalawang salita ay kapwa dapat ipakahulugan bilang “santuwaryo ng Diyos,” at pagdating sa dalawang salitang isinasalin bilang “vision,” muli, ipinagwawalang-bahala ng mga teologo ng Adbentismo ang mga pagkakaiba sa pagitan ng dalawang salita. Sapat na kahalaga ang pagkakaibang iyon para kay Daniel, kaya sinadya niyang gumamit ng dalawang lubhang magkaibang salitang Hebreo; kaya nararapat nating kilalanin at ipagtibay ang pagkakaibang iyon. Ang salitang “vision” sa talatang labintatlo ay ang salitang Hebreo na “chazon,” at ang kahulugan nito ay panaginip, pahayag, o orakulo—isang pangitain.

The word “vision,” occurs ten times in Daniel chapter eight, but it represents two different Hebrew words. “Chazon,” that is located in verse thirteen, is also found in verse one, then twice in verse two, of course verse thirteen, and one time in verses fifteen, seventeen and twenty-six. Seven of the ten times the word “vision” occurs in Daniel chapter eight, it is the word “chazon,” simply meaning “a vision”.

Ang salitang “vision” ay lumilitaw nang sampung ulit sa kabanata 8 ng Daniel, ngunit kinakatawan nito ang dalawang magkaibang salitang Hebreo. Ang “chazon,” na nasa talata 13, ay matatagpuan din sa talata 1, pagkatapos ay dalawang ulit sa talata 2, siyempre sa talata 13, at tig-iisang ulit sa mga talatang 15, 17, at 26. Sa pito sa sampung pagkakataon na lumitaw ang salitang “vision” sa kabanata 8 ng Daniel, ang salitang ginamit ay “chazon,” na payak na nangangahulugang “isang pangitain.”

The other three times the word “vision” occurs in Daniel chapter eight, it is the Hebrew word “mareh,” meaning a view; or an appearance. In chapter eight, the Hebrew word “mareh,” is also translated one time not as “vision,” but as “appearance,” thus identifying more perfectly the meaning of the word. Why did Daniel use two different Hebrew words, that are so close in meaning that the translators would treat them as the same word? Does it matter?

Sa iba pang tatlong beses na lumitaw ang salitang "vision" sa ikawalong kabanata ng Daniel, ang katumbas nitong Hebreo ay "mareh," na ang kahulugan ay isang tanaw o isang kaanyuan. Sa ikawalong kabanata, ang salitang Hebreo na "mareh" ay minsan ding isinalin, hindi bilang "vision," kundi bilang "appearance," kaya't lalong ganap na natutukoy ang kahulugan ng salita. Bakit gumamit si Daniel ng dalawang magkaibang salitang Hebreo na halos magkapareho ang kahulugan kaya't itinuturing ng mga tagapagsalin na iisang salita lamang ang mga ito? May kabuluhan ba ito?

> “Every principle in the word of God has its place, every fact its bearing. And the complete structure, in design and execution, bears testimony to its Author. Such a structure no mind but that of the Infinite could conceive or fashion.” Education, 123.

> Ang bawat simulain sa Salita ng Diyos ay may kani-kaniyang kinalalagyan; ang bawat katotohanan ay may kaukulang kabuluhan. At ang ganap na kayarian, sa disenyo at sa pagsasakatuparan, ay nagpapatotoo sa May-akda nito. Walang isip kundi yaon lamang sa Walang-hanggan ang makabubuo o makahuhubog ng gayong kayarian. Education, 123.

The answer to the second question is Yes, that it really does matter why Daniel made the distinction, so it therefore becomes the responsibility of the student of prophecy to seek to understand the first question, which asks why Daniel made the distinction. The distinctions he made concerning the word translated as “sanctuary,” and the word translated as “take away,” have eternal consequences, so why would anyone expect less of an importance with the word translated as “vision?” “Every fact” has “its bearing” “in the word of God,” and impacts the prophetic “structure,” and the fulfillment of the prophecy when it is “executed.”

Ang sagot sa ikalawang tanong ay Oo, na tunay na mahalaga kung bakit ginawa ni Daniel ang pagkakaibang iyon, kaya nagiging pananagutan ng mag-aaral ng propesiya na sikaping maunawaan ang unang tanong, na nagtatanong kung bakit ginawa ni Daniel ang pagkakaibang iyon. Ang mga pagkakaibang ginawa niya ukol sa salitang isinalin bilang "sanctuary," at sa salitang isinalin bilang "take away," ay may mga kahihinatnang walang hanggan, kaya bakit aasahan ninuman ang mas mababang kahalagahan kaugnay ng salitang isinalin bilang "vision"? "Bawat katunayan" ay may "kani-kaniyang saysay" "sa salita ng Diyos," at nakaaapekto sa propetikong "balangkas," at sa kaganapan ng propesiya kapag ito ay "isinasakatuparan."

As we begin to consider the word “vision,” in chapter eight, a “fact” that has “bearing” on Daniel’s testimony, is who it was that answered the question of Daniel eight, verse thirteen with, “Unto two thousand and three hundred days; then shall the sanctuary be cleansed.”

Sa pagsisimula nating isaalang-alang ang salitang “pangitain,” sa kabanata walo, isang “katotohanan” na may “kaugnayan” sa patotoo ni Daniel ay kung sino ang sumagot sa tanong na nasa Daniel walo, talatang labing-tatlo, nang ganito: “Hanggang sa dalawang libo at tatlong daang araw; kung magkagayo’y lilinisin ang santuwaryo.”

There are four facts that have a direct “bearing” upon Daniel chapter eight, which I intend to address. One is that the vision of the Ulai River has been identified as a prophecy for the last days, and it is also the symbol of the “knowledge” of the book of Daniel which was “unsealed” at the “time of the end” in 1798.

Apat na katotohanan ang may tuwirang “kaugnayan” sa ikawalong kabanata ng aklat ni Daniel, na aking nilalayong talakayin. Ang una ay ito: ang pangitain sa Ilog Ulai ay kinilala bilang isang propesiya para sa mga huling araw, at ito rin ang sagisag ng “kaalaman” ng aklat ni Daniel na “inalisan ng selyo” sa “panahon ng wakas” noong 1798.

> “There is need of a much closer study of the Word of God. Especially should Daniel and the Revelation have attention as never before in the history of our work. We may have less to say in some lines, in regard to the Roman power and the papacy, but we should call attention to what the prophets and the apostles have written under the inspiration of the Spirit of God. The Holy Spirit has so shaped matters, both in the giving of the prophecy, and in the events portrayed, as to teach that the human agent is to be kept out of sight, hid in Christ, and the Lord God of heaven and His law are to be exalted.

> Kailangan ang higit na masusing pag-aaral ng Salita ng Diyos. Lalo na ang aklat ni Daniel at ang Apocalipsis ay nararapat bigyan ng pansin sa antas na hindi pa naganap kailanman sa kasaysayan ng ating gawain. Maaaring mas kaunti ang ating sasabihin sa ilang aspekto hinggil sa kapangyarihang Romano at sa Papasiya, ngunit nararapat nating itawag ang pansin sa mga sinulat ng mga propeta at ng mga apostol sa ilalim ng inspirasyon ng Espiritu ng Diyos. Gayon hinubog ng Banal na Espiritu ang mga bagay-bagay, maging sa pagkakaloob ng propesiya at sa mga kaganapang inilalarawan, upang ituro na ang taong kasangkapan ay dapat ipanatiling nakalingid, nakatago kay Cristo, at ang Panginoong Diyos ng langit at ang Kanyang kautusan ang siyang dapat dakilain.

> “Read the book of Daniel. Call up, point by point, the history of the kingdoms there represented. Behold statesmen, councils, powerful armies, and see how God wrought to abase the pride of men, and lay human glory in the dust. God alone is represented as great. In the vision of the prophet He is seen casting down one mighty ruler and setting up another. He is revealed as the monarch of the universe, about to set up His everlasting kingdom—the Ancient of days, the living God, the Source of all wisdom, the Ruler of the present, the Revealer of the future. Read and understand how poor, how frail, how short-lived, how erring, how guilty, is man in lifting up his soul unto vanity.

> Basahin ang aklat ni Daniel. Balik-tanawin, isa-isa, ang kasaysayan ng mga kahariang inilarawan doon. Masdan ang mga estadista, ang mga kapulungan, ang makapangyarihang mga hukbo, at tingnan kung paanong kumilos ang Diyos upang ibaba ang kapalaluan ng mga tao at ilugmok sa alabok ang kaluwalhatian ng tao. Ang Diyos lamang ang ipinakikitang dakila. Sa pangitain ng propeta ay nakikita Siyang ibinabagsak ang isang makapangyarihang pinuno at nagtatalaga ng panibago. Ipinahahayag Siya bilang Hari ng sansinukob, na malapit nang itatag ang Kanyang walang hanggang kaharian—ang Matanda sa mga Araw, ang Diyos na buhay, ang Bukal ng lahat ng karunungan, ang Namumuno sa kasalukuyan, ang Nagpapahayag ng hinaharap. Basahin at unawain kung gaano kadukha, kahina, kaikli ang buhay, kadaling maligaw, at kung gaano makasalanan ang tao kapag itinataas niya ang kanyang kaluluwa sa kawalang-kabuluhan.

> “The Holy Spirit through Isaiah points us to God, the living God, as the chief object of attention—to God as revealed in Christ. ‘Unto us a child is born, unto us a son is given: and the government shall be upon His shoulder: and His name shall be called Wonderful, Counsellor, The mighty God, The everlasting Father, The Prince of Peace’ [Isaiah 9:6].

> Sa pamamagitan ni Isaias, itinuturo tayo ng Espiritu Santo sa Diyos, ang buhay na Diyos, bilang pangunahing tuon ng ating pansin—sa Diyos ayon sa pagkakahayag kay Cristo. “Sa atin ay ipinanganak ang isang bata, sa atin ay ibinigay ang isang anak: at ang pamamahala ay maaatang sa Kaniyang balikat: at ang Kaniyang pangalan ay tatawaging Kamangha-mangha, Tagapayo, Makapangyarihang Diyos, Walang-hanggang Ama, Prinsipe ng Kapayapaan” [Isaias 9:6].

> “The light that Daniel received direct from God was given especially for these last days. The visions he saw by the banks of the Ulai and the Hiddekel, the great rivers of Shinar, are now in process of fulfillment, and all the events foretold will soon have come to pass.

> Ang liwanag na tuwirang tinanggap ni Daniel mula sa Diyos ay ibinigay lalo na para sa mga huling araw na ito. Ang mga pangitaing nakita niya sa mga pampang ng Ulai at ng Hiddekel, ang mga dakilang ilog ng Shinar, ay ngayo’y natutupad, at di maglalaon ay magaganap na ang lahat ng mga pangyayaring ipinagpauna.

> “Consider the circumstances of the Jewish nation when the prophecies of Daniel were given. The Israelites were in captivity, their temple had been destroyed, their temple service suspended. Their religion had centered in the ceremonies of the sacrificial system. They had made the outward forms all-important, while they had lost the spirit of true worship. Their services were corrupted with the traditions and practices of heathenism, and in the performance of the sacrificial rites they did not look beyond the shadow to the substance. They did not discern Christ, the true offering for the sins of men. The Lord wrought to bring the people into captivity, and to suspend the services in the temple, in order that the outward ceremonies might not become the sum total of their religion. Their principles and practices must be purged from heathenism. The ritual service ceased in order that heart service might be revived. The outward glory was removed that the spiritual might be revealed.

> Isaalang-alang ang kalagayan ng bansang Hudyo nang ibinigay ang mga propesiya ni Daniel. Ang mga Israelita ay nasa pagkabihag, ang kanilang templo ay nawasak, at ang paglilingkod sa templo ay napahinto. Ang kanilang relihiyon ay nakatuon sa mga seremonya ng sistemang paghahandog. Ginawa nilang ang panlabas na mga anyo ang pinakamahalaga, samantalang nawala na sa kanila ang diwa ng tunay na pagsamba. Ang kanilang mga paglilingkod ay narungisan ng mga tradisyon at mga gawi ng paganismo, at sa pagsasagawa ng mga ritwal ng paghahandog ay hindi sila tumingin lampas sa anino tungo sa tunay na bagay. Hindi nila napagkilala si Cristo, ang tunay na handog para sa mga kasalanan ng mga tao. Kumilos ang Panginoon upang dalhin ang bayan sa pagkabihag at upang ipatigil ang mga paglilingkod sa templo, upang ang panlabas na mga seremonya ay huwag maging kabuuan ng kanilang relihiyon. Ang kanilang mga prinsipyo at mga gawi ay kailangang dalisayin mula sa paganismo. Tumigil ang serbisyong ritwal upang manumbalik ang paglilingkod ng puso. Inalis ang panlabas na kaluwalhatian upang mahayag ang espirituwal.

> “In the land of their captivity, as the people turned unto the Lord with repentance, He manifested Himself unto them. They lacked the outward representation of His presence; but the bright beams of the Sun of Righteousness shone into their minds and hearts. When they called unto God in their humiliation and distress, visions were given to His prophets which unfolded the events of the future—the overthrow of the oppressors of God’s people, the coming of the Redeemer, and the establishment of the everlasting kingdom.” Manuscript Releases, volume 16, 333–335.

> Sa lupain ng kanilang pagkabihag, nang ang bayan ay bumaling sa Panginoon na may pagsisisi, ipinahayag Niya ang Kanyang sarili sa kanila. Wala silang panlabas na kapahayagan ng Kanyang presensya; ngunit ang maningning na mga sinag ng Araw ng Katuwiran ay nagsabog ng liwanag sa kanilang mga isipan at mga puso. Nang sila’y tumawag sa Diyos sa kanilang pagpapakumbaba at kapighatian, ipinagkaloob sa Kanyang mga propeta ang mga pangitain na nagbunyag ng mga pangyayari sa hinaharap—ang pagbagsak ng mga mang-aapi ng bayan ng Diyos, ang pagdating ng Manunubos, at ang pagtatatag ng walang-hanggang kaharian. Manuscript Releases, tomo 16, 333-335.

The “fact” that the vision of the Ulai River was given for the last days demands that a student of prophecy makes the effort to understand what it has foretold of the events represented in the vision. The prophetic “matters” associated with the vision of the Ulai River were “shaped” by the “Holy Spirit” “both in the giving of the prophecy, and in the events portrayed.” What was happening with a prophet when they receive a vision, as well as the events of prophecy the prophet identifies are to be studied, with the knowledge that both are a prophetic representation of what will be fulfilled in the last days. The previous passage emphasizes that we should recognize that Daniel was in the captivity of the “seven times.”

Ang "katotohanan" na ang pangitain hinggil sa Ilog Ulai ay ibinigay para sa mga huling araw ay nangangailangan na ang isang mag-aaral ng propesiya ay magpakasikap na maunawaan kung ano ang ipinahula nito tungkol sa mga pangyayaring kinakatawan sa pangitain. Ang mga propetikong "bagay" na kaugnay ng pangitain hinggil sa Ilog Ulai ay "hinubog" ng "Espiritu Santo" "kapwa sa pagkakaloob ng propesiya, at sa mga pangyayaring inilalarawan." Ang nagaganap sa isang propeta kapag siya ay tumatanggap ng isang pangitain, gayundin ang mga pangyayaring propetiko na tinutukoy ng propeta, ay dapat pag-aralan, na may kaalamang ang kapuwa ay isang propetikong paglalalarawan ng mga bagay na matutupad sa mga huling araw. Binibigyang-diin ng naunang talata na dapat nating kilalanin na si Daniel ay nasa pagkabihag ng "pitong panahon."

Daniel represents those who recognize their captivity at the conclusion of the three-and-a-half days of Revelation eleven, who then turn to the Lord with repentance, fulfill the Leviticus twenty-six prayer, separate the precious from the vile, and then the Lord fulfills his promise to gather those who have been scattered, as he manifests Himself unto them. Their “chief object of attention,” then is “God as revealed in Christ.”

Si Daniel ay kumakatawan sa mga kumikilala sa kanilang pagkabihag sa pagtatapos ng tatlo't kalahating araw ng Pahayag labing-isa, na pagkatapos ay bumabaling sa Panginoon na may pagsisisi, ginaganap ang panalangin ng Levitico dalawampu't anim, at hinihiwalay ang mahalaga sa hamak; at saka tinutupad ng Panginoon ang Kaniyang pangako na tipunin ang mga nangalat, habang ipinakikita Niya ang Kaniyang sarili sa kanila. Ang kanilang "chief object of attention," kung gayon, ay ang "Diyos ayon sa pagkakahayag kay Cristo."

The “bearing” of the vision of the Ulai River, and how it contributes to the “structure” of the prophetic message which was “designed” by Christ, is the first “fact” we have briefly considered, and the passage cited identifies that our chief object should be the revelation of God, as “revealed in Christ.” In Daniel chapter eight, Christ is not presented as He was by Isaiah, when Isaiah identified that Christ’s “name shall be called Wonderful, Counsellor, The mighty God, The everlasting Father, The Prince of Peace.” In Daniel chapter eight, God is revealed in Christ as Palmoni, meaning the Wonderful Numberer, or the Numberer of Secrets.

Ang "kabuluhan" ng pangitain sa Ilog Ulai, at kung paano ito nakapag-aambag sa "balangkas" ng mensaheng propetiko na "idinisenyo" ni Cristo, ang unang "katunayan" na bahagya nating tinalakay; at tinutukoy ng siniping talata na ang ating pangunahing layon ay dapat ang paghahayag ng Diyos, gaya ng "nahayag kay Cristo." Sa kabanata walo ng Daniel, si Cristo ay hindi iniharap gaya ng ipinakilala Siya ni Isaias, nang ipinahayag ni Isaias na ang "kanyang pangalan ay tatawaging Kamangha-mangha, Tagapayo, Makapangyarihang Diyos, Walang-hanggang Ama, Prinsipe ng Kapayapaan." Sa kabanata walo ng Daniel, ang Diyos ay nahayag kay Cristo bilang Palmoni, na ang ibig sabihin ay ang Kamangha-manghang Tagapagbilang, o ang Tagapagbilang ng mga Lihim.

That “fact” demands that the “bearing” of the name “Palmoni” must be sought for, along with how that name contributes to the “structure” and “design” of the prophecy. A third “fact” in Daniel chapter eight, that should be recognized, is that it is in that chapter that the central doctrinal pillar of the Millerite movement is set forth. Miller’s brightest jewel was found in verse fourteen, and we should seek to understand the “bearing” that “fact” has upon the vision of the Ulai River, that is now in the process of fulfillment.

Ang "katunayang" iyon ay nangangailangan na saliksikin ang "kabuluhan" ng pangalang "Palmoni", gayundin kung paano ang pangalang iyon ay nag-aambag sa "istruktura" at "disenyo" ng propesiya. Ang ikatlong "katunayan" sa kabanata walo ng Daniel, na nararapat kilalanin, ay na sa kabanatang iyon inilalahad ang sentral na haliging doktrinal ng kilusang Millerite. Ang pinakamaningning na hiyas ni Miller ay natagpuan sa talatang labing-apat, at dapat nating pagsikapang maunawaan ang "kabuluhan" na taglay ng "katunayang" iyon kaugnay ng pangitain ng Ilog Ulai, na ngayo’y nasa proseso ng katuparan.

In Miller’s dream, when the casket was placed upon the table in the center of his room, it shone with the brightness of the sun, but in the last days the casket is larger and shines ten times brighter than it shone when initially placed upon Miller’s table. What is it about the vision of the Ulai River, that includes the central pillar to the Millerite movement, that increases the light of that doctrine by ten times in the last days? What is revealed in the last days that was not revealed at the time of the end in 1798? What are “the events” of the vision of the Ulai River, which Sister White says “are now in the process of fulfillment?”

Sa panaginip ni Miller, nang ilagay ang kahon sa mesa sa gitna ng kanyang silid, ito’y nagniningning taglay ang kaliwanagan ng araw; ngunit sa mga huling araw ang kahon ay mas malaki at nagniningning nang sampung ulit na higit kaysa noong unang ilagay ito sa mesa ni Miller. Ano ang nasa pangitain ng Ilog Ulai, na kinapapalooban ng pangunahing haligi ng kilusang Millerita, na nagpapasidhi sa liwanag ng doktrinang iyon nang sampung ulit sa mga huling araw? Ano ang ibinubunyag sa mga huling araw na hindi ibinunyag sa panahon ng kawakasan noong 1798? Ano ang mga “kaganapan” ng pangitain ng Ilog Ulai, na ayon kay Sister White ay “nasa proseso na ng katuparan”?

If we candidly bring these first three facts together (the vision of the Ulai, Christ revealed as Palmoni and the central doctrinal pillar), we should be willing to accept a simple premise that will impact our study of the vision of the Ulai River. Those combined facts inform those who wish to see that the message that was unsealed in 1798 was a message that was “hung upon time.” Without the element of predictive time prophecy Miller’s message would not have existed.

Kung buong-tapat nating pag-uugnayin ang tatlong unang katunayang ito (ang pangitain sa Ulai, si Cristo na inihayag bilang Palmoni, at ang pangunahing haliging doktrinal), dapat tayong maging handang tanggapin ang isang payak na saligan na makaaapekto sa ating pag-aaral ng pangitain sa Ilog Ulai. Ipinababatid ng mga pinag-isang katunayang iyon sa mga nagnanais makakita na ang mensaheng naalisan ng tatak noong 1798 ay isang mensaheng "nakasalalay sa panahon." Kung wala ang elementong panghula ng propesiyang may takdang panahon, hindi sana umiral ang mensahe ni Miller.

The fourth “fact” that has bearing on this chapter is that the Millerites presented a message based upon prophetic time. To emphasize this fact, God was revealed in Christ, in verse thirteen and fourteen as the Wonderful Numberer (Palmoni). The idea that the vision consisted of only identifying October 22, 1844, as the conclusion of the twenty-three hundred days of verse fourteen, is to throw cold water on the revelation of God being revealed through Christ as Palmoni.

Ang ikaapat na “katunayan” na may kaugnayan sa kabanatang ito ay na ang mga Millerites ay nagharap ng isang mensaheng nakabatay sa panahong propetiko. Upang bigyang-diin ang katunayang ito, ang Diyos, na nahayag kay Cristo, ay ipinakilala sa talatang labintatlo at labing-apat bilang ang Kahanga-hangang Tagabilang (Palmoni). Ang kaisipan na ang pangitain ay binubuo lamang ng pagtukoy sa Oktubre 22, 1844, bilang katapusan ng dalawang libo at tatlong daang araw sa talatang labing-apat, ay pagbubuhos ng malamig na tubig sa pahayag ng Diyos na nahayag sa pamamagitan ni Cristo bilang Palmoni.

The theologians of Adventism have diligently worked to bury the significance of the question of verse thirteen of Daniel chapter eight in order to produce the flavor in their dish of fables, that they have determined will keep the unlearned with the itching ears, from being concerned about the truths connected with the central pillar of Adventism.

Ang mga teologo ng Adbentismo ay masikap na nagpagal upang ilibing ang kabuluhan ng katanungang nasa talatang labing-tatlo ng ikawalong kabanata ng Daniel, upang bigyan ng lasa ang kanilang putaheng yari sa mga alamat, isang lasang ipinasiya nilang magpanatili sa mga mangmang na nangangati ang mga tainga na huwag mag-ukol ng pansin sa mga katotohanang kaugnay ng sentral na haligi ng Adbentismo.

> “The scripture which above all others had been both the foundation and central pillar of the Advent faith was the declaration, ‘Unto two thousand and three hundred days; then shall the sanctuary be cleansed.’ [Daniel 8:14.] These had been familiar words to all believers in the Lord’s soon coming. By the lips of thousands was this prophecy repeated as the watchword of their faith. All felt that upon the events therein foretold depended their brightest expectations and most cherished hopes. These prophetic days had been shown to terminate in the autumn of 1844. In common with the rest of the Christian world, Adventists then held that the earth, or some portion of it, was the sanctuary. They understood that the cleansing of the sanctuary was the purification of the earth by the fires of the last great day, and that this would take place at the second advent. Hence the conclusion that Christ would return to the earth in 1844.

> Ang Kasulatan na, higit sa alinman, ay naging saligan at sentral na haligi ng pananampalataya ng mga Adventista ay ang pahayag, “Hanggang sa dalawang libo at tatlong daang araw; kung magkagayo’y lilinisin ang santuwaryo.” [Daniel 8:14.] Pamilyar na mga salitang ito sa lahat ng sumasampalataya sa malapit nang pagdating ng Panginoon. Sa labi ng libu-libo ay paulit-ulit na binibigkas ang hulang ito bilang hudyat ng kanilang pananampalataya. Batid ng lahat na sa mga pangyayaring ipinahula roon nakasalalay ang kanilang pinakamaliwanag na mga inaasahan at pinakamamahal na mga pag-asa. Naipakitang nagwawakas ang mga araw na propetiko na ito sa taglagas ng 1844. Gaya ng paniniwala ng iba pang bahagi ng sanlibutang Kristiyano, noon ay pinanghahawakan ng mga Adventista na ang daigdig, o ilang bahagi nito, ang santuwaryo. Inakala nila na ang paglilinis ng santuwaryo ay ang pagpapadalisay sa daigdig sa pamamagitan ng mga apoy ng huling dakilang araw, at na ito’y magaganap sa ikalawang pagdating. Kaya’t ang naging konklusyon ay magbabalik si Cristo sa daigdig noong 1844.

> “But the appointed time had passed, and the Lord had not appeared. The believers knew that God’s Word could not fail; their interpretation of the prophecy must be at fault; but where was the mistake? Many rashly cut the knot of difficulty by denying that the 2300 days ended in 1844. No reason could be given for this, except that Christ had not come at the time they expected him. They argued that if the prophetic days had ended in 1844, Christ would then have returned to cleanse the sanctuary by the purification of the earth by fire; and that since he had not come, the days could not have ended.

> Ngunit ang itinakdang panahon ay lumipas, at ang Panginoon ay hindi nagpakita. Nalalaman ng mga mananampalataya na ang Salita ng Diyos ay hindi maaaring mabigo; ang kanilang pagpapakahulugan sa propesiya ang dapat na may kamalian; ngunit saan naroon ang pagkakamali? Marami ang padalus-dalos na pinutol ang buhol ng suliranin sa pamamagitan ng pagtatanggi na ang 2300 araw ay nagtapos noong 1844. Walang maibigay na dahilan para rito, maliban na si Cristo ay hindi dumating sa panahong inaasahan nila siya. Ipinangatuwiran nila na kung ang mga araw ng propesiya ay nagtapos noong 1844, si Cristo sana’y bumalik upang dalisayin ang santuwaryo sa pamamagitan ng pagdadalisay sa daigdig sa pamamagitan ng apoy; at yamang hindi siya dumating, hindi maaaring nagwakas ang mga araw.

> “To accept this conclusion was to renounce the former reckoning of the prophetic periods. The 2300 days had been found to begin when the commandment of Artaxerxes for the restoration and building of Jerusalem went into effect, in the autumn of B. C. 457. Taking this as the starting-point, there was perfect harmony in the application of all the events foretold in the explanation of that period in Daniel 9:25–27. Sixty-nine weeks, the first 483 of the 2300 years, were to reach to the Messiah, the Anointed One; and Christ’s baptism and anointing by the Holy Spirit, A. D. 27, exactly fulfilled the specification. In the midst of the seventieth week, Messiah was to be cut off. Three and a half years after his baptism, Christ was crucified, in the spring of A. D. 31. The seventy weeks, or 490 years, were to pertain especially to the Jews. At the expiration of this period, the nation sealed its rejection of Christ by the persecution of his disciples, and the apostles turned to the Gentiles, A. D. 34. The first 490 years of the 2300 having then ended, 1810 years would remain. From A. D. 34, 1810 years extend to 1844. ‘Then,’ said the angel, ‘shall the sanctuary be cleansed.’ All the preceding specifications of the prophecy had been unquestionably fulfilled at the time appointed. With this reckoning, all was clear and harmonious, except that it was not seen that any event answering to the cleansing of the sanctuary had taken place in 1844. To deny that the days ended at that time was to involve the whole question in confusion, and to renounce positions which had been established by unmistakable fulfillments of prophecy.

> Ang pagtanggap sa konklusyong ito ay pagtalikod sa dating pagtutuos ng mga panahong propetiko. Natuklasang nagsimula ang 2300 araw nang ang utos ni Artajerjes para sa pagpapanumbalik at pagtatayo ng Jerusalem ay ipinairal, sa taglagas ng B. C. 457. Kung ito ang kinuha bilang panimulang punto, nagkaroon ng ganap na pagkakatugma sa paglalapat ng lahat ng mga pangyayaring inihula sa pagpapaliwanag ng panahong iyon sa Daniel 9:25-27. Animnapu’t siyam na linggo, ang unang 483 ng 2300 taon, ay aabot hanggang sa Mesiyas, ang Pinahiran; at ang bautismo ni Cristo at ang Kaniyang pagpapahid ng Espiritu Santo, A. D. 27, ay ganap na tumupad sa itinakda. Sa kalagitnaan ng ikapitumpung linggo, ang Mesiyas ay mapuputol. Pagkaraan ng tatlo’t kalahating taon mula sa Kaniyang bautismo, si Cristo ay ipinako sa krus, sa tagsibol ng A. D. 31. Ang pitumpung linggo, o 490 taon, ay nauukol lalo na sa mga Hudyo. Sa katapusan ng panahong ito, tinatakan ng bansa ang pagtanggi nito kay Cristo sa pamamagitan ng pag-uusig sa Kaniyang mga alagad, at ang mga apostol ay bumaling sa mga Hentil, A. D. 34. Yamang natapos na noon ang unang 490 taon ng 2300, may natitirang 1810 taon. Mula A. D. 34, ang 1810 taon ay umaabot hanggang 1844. ‘Kung magkagayo’y,’ sabi ng anghel, ‘ang santuwaryo ay lilinisin.’ Ang lahat ng naunang pagtutukoy ng hula ay hindi mapag-aalinlanganang natupad sa takdang panahon. Sa pagtutuos na ito, lahat ay maliwanag at magkakatugma, maliban sa hindi nakita na naganap noong 1844 ang anumang pangyayaring tumutugon sa paglilinis ng santuwaryo. Ang itanggi na ang mga araw ay nagtapos sa panahong iyon ay magbabalot sa buong usapin ng kalituhan, at magiging pagtalikod sa mga posisyong naitatag na sa pamamagitan ng di-mapagkakamalang katuparan ng propesiya.

> “But God had led his people in the great Advent movement; his power and glory had attended the work, and he would not permit it to end in darkness and disappointment, to be reproached as a false and fanatical excitement. He would not leave his word involved in doubt and uncertainty. Though many abandoned their former reckoning of the prophetic periods, and denied the correctness of the movement based thereon, others were unwilling to renounce points of faith and experience that were sustained by the Scriptures and by the witness of the Spirit of God. They believed that they had adopted sound principles of interpretation in their study of the prophecies, and that it was their duty to hold fast the truths already gained, and to continue the same course of Biblical research. With earnest prayer they reviewed their position, and studied the Scriptures to discover their mistake. As they could see no error in their reckoning of the prophetic periods, they were led to examine more closely the subject of the sanctuary.” The Great Controversy, 409, 410.

> Ngunit pinangunahan ng Diyos ang Kaniyang bayan sa dakilang kilusang Adbentista; ang Kaniyang kapangyarihan at kaluwalhatian ay umantabay sa gawaing iyon, at hindi Niya pahihintulutang magwakas iyon sa kadiliman at pagkadismaya, upang mapintasan bilang isang huwad at panatikong pag-aalab. Hindi Niya iiwan ang Kaniyang salita na nababalot ng pag-aalinlangan at kawalang-katiyakan. Bagaman marami ang tumalikod sa dati nilang pagtutuos ng mga panahong propetiko, at itinanggi ang pagiging wasto ng kilusang nakabatay doon, ang iba nama’y hindi maaatim na itakwil ang mga punto ng pananampalataya at karanasang pinagtitibay ng Kasulatan at ng patotoo ng Espiritu ng Diyos. Pinaniniwalaan nila na kanilang pinanghawakan ang mga wastong simulain ng pagpapakahulugan sa kanilang pag-aaral ng mga propesiya, at na tungkulin nilang panghawakan nang matatag ang mga katotohanang natamo na, at ipagpatuloy ang gayunding landas ng pagsasaliksik sa Banal na Kasulatan. Sa mataimtim na panalangin, muling siniyasat nila ang kanilang paninindigan, at pinag-aralan ang Kasulatan upang matuklasan ang kanilang pagkakamali. Yamang hindi nila makita ang kamalian sa kanilang pagtutuos ng mga panahong propetiko, sila’y inakay upang suriin nang lalong masinsinan ang paksa ng santuwaryo. Ang Dakilang Paglalaban, 409, 410.

We have been informed by Sister White, in the same passage where the vision of the Ulai River is identified, that there “is need of a much closer study of the Word of God.” The theologians will present the subject of “prophetic periods” in the previous passage from The Great Controversy, as if the “prophetic periods” Sister White is limiting her commentary to, is the five prophecies that are represented within the twenty-three hundred year prophecy. After all, they claim, four of those prophecies are specifically addressed in the passage. But a “much closer study” of the subject demonstrates that the term “prophetic periods” in the plural, in Sister White’s writings more accurately refers to the two prophecies that were to be fulfilled on October 22, 1844.

Ipinabatid sa atin ni Sister White, sa gayunding sipi kung saan tinukoy ang pangitain ng Ilog Ulai, na may “pangangailangan ng lubhang masusing pag-aaral ng Salita ng Diyos.” Ilalahad ng mga teologo ang paksa ng “mga panahong propetiko” sa naunang sipi mula sa The Great Controversy, na para bang ang “mga panahong propetiko,” na doon niya nililimitahan ang kaniyang komentaryo, ay ang limang propesiya na kinakatawan sa loob ng propesiya ng dalawang libo’t tatlong daang taon. Sapagkat, wika nila, apat sa mga propesiyang iyon ay partikular na tinalakay sa nasabing sipi. Subalit ang isang “lubhang masusing pag-aaral” ng paksa ay nagpapakita na ang katawagang “mga panahong propetiko,” sa anyong maramihan, sa mga sulatin ni Sister White, ay higit na tumpak na tumutukoy sa dalawang propesiyang matutupad noong Oktubre 22, 1844.

There are five specific time prophecies that Gabriel identified for Daniel that are part of the twenty-three hundred years. The first identifies forty-nine years, when the “streets and walls would be built in troublous times.” The second was Christ’s baptism after four hundred and eighty-three years from the starting point of 457 BC. The third was His crucifixion, the fourth identified when the gospel would go to the Gentiles at the end of the four hundred and ninety-years that were set apart especially for the Jewish nation, and the fifth, and only the fifth, time prophecy, ended on October 22, 1844. The previous four time prophecies ended well before 1844. So, what does Sister White actually mean when she uses the expression “prophetic periods” in the plural, that were to end in 1844?

May limang tiyak na hula hinggil sa panahon, na tinukoy ni Gabriel para kay Daniel, na bahagi ng dalawang libo at tatlong daang taon. Ang una ay tumutukoy sa apatnapu’t siyam na taon, kung kailan “muling itatayo ang mga lansangan at ang pader sa mga panahong masalimuot.” Ang ikalawa ay ang bautismo ni Cristo, pagkaraan ng apat na raan at walumpu’t tatlong taon mula sa panimulang taon na 457 BK. Ang ikatlo ay ang Kaniyang pagkapako sa krus; ang ikaapat ay tumukoy kung kailan aabot ang ebanghelyo sa mga Hentil, sa katapusan ng apat na raan at siyamnapung taon na natatanging inilaan para sa bansang Judio; at ang ikalima, at tanging ang ikalima, na hula hinggil sa panahon ay nagwakas noong Oktubre 22, 1844. Ang naunang apat na hula hinggil sa panahon ay nagwakas na matagal bago ang 1844. Kaya, ano ang talagang ibig sabihin ni Sister White kapag ginagamit niya ang pariralang “mga panahong propetiko,” sa pangmaramihan, na dapat magwakas noong 1844?

Addressing the first disappointment of the Millerites she identifies the answer to that question:

Sa pagharap sa unang kabiguan ng mga Milerita, tinutukoy niya ang kasagutan sa katanungang iyon:

> “I saw the people of God joyful in expectation, looking for their Lord. But God designed to prove them. His hand covered a mistake in the reckoning of the prophetic periods. Those who were looking for their Lord did not discover this mistake, and the most learned men who opposed the time also failed to see it. God designed that His people should meet with a disappointment. The time passed, and those who had looked with joyful expectation for their Saviour were sad and disheartened, while those who had not loved the appearing of Jesus, but embraced the message through fear, were pleased that He did not come at the time of expectation. Their profession had not affected the heart and purified the life. The passing of the time was well calculated to reveal such hearts. They were the first to turn and ridicule the sorrowful, disappointed ones who really loved the appearing of their Saviour. I saw the wisdom of God in proving His people and giving them a searching test to discover those who would shrink and turn back in the hour of trial.

> Nakita ko ang bayan ng Diyos na nagagalak sa pag-asa, na naghihintay sa kanilang Panginoon. Ngunit itinakda ng Diyos na subukin sila. Tinakpan ng Kanyang kamay ang isang pagkakamali sa pagtutuos ng mga panahong propetiko. Hindi natuklasan ng mga naghihintay sa kanilang Panginoon ang pagkakamaling ito, at ang pinakamaalam na mga lalaking tumutol sa panahong itinakda ay hindi rin ito nakita. Itinakda ng Diyos na maranasan ng Kanyang bayan ang isang pagkadismaya. Lumipas ang panahon, at yaong mga naghintay na may masayang pag-asa sa kanilang Tagapagligtas ay nalungkot at nanglupaypay, samantalang yaong mga hindi inibig ang pagpapakita ni Jesus, kundi niyakap ang mensahe dahil sa takot, ay natuwa na Siya ay hindi dumating sa panahong inaasahan. Ang kanilang pagpapahayag ng pananampalataya ay hindi nakaapekto sa puso ni nakapaglinis sa buhay. Ang paglipas ng panahon ay lubhang angkop upang ibunyag ang gayong mga puso. Sila ang unang tumalikod at nang-uyam sa mga nalulungkot at nadismayang tunay na umiibig sa pagpapakita ng kanilang Tagapagligtas. Nakita ko ang karunungan ng Diyos sa pagsubok sa Kanyang bayan at sa pagbibigay sa kanila ng isang sumusuring pagsubok upang matuklasan ang mga aatras at tatalikod sa oras ng pagsubok.

> “Jesus and all the heavenly host looked with sympathy and love upon those who had with sweet expectation longed to see Him whom their souls loved. Angels were hovering around them, to sustain them in the hour of their trial. Those who had neglected to receive the heavenly message were left in darkness, and God’s anger was kindled against them, because they would not receive the light which He had sent them from heaven. Those faithful, disappointed ones, who could not understand why their Lord did not come, were not left in darkness. Again they were led to their Bibles to search the prophetic periods. The hand of the Lord was removed from the figures, and the mistake was explained. They saw that the prophetic periods reached to 1844, and that the same evidence which they had presented to show that the prophetic periods closed in 1843, proved that they would terminate in 1844.” Early Writings, 235–237.

> Nilingap ni Jesus at ng buong hukbo ng langit, na may habag at pag-ibig, ang mga yaong may matamis na pag-asang nanabik na makita Siya na iniibig ng kanilang mga kaluluwa. Ang mga anghel ay nasa paligid nila, upang alalayan sila sa oras ng kanilang pagsubok. Ang mga nagpabaya na tanggapin ang makalangit na mensahe ay iniwan sa kadiliman, at nag-alab laban sa kanila ang poot ng Diyos, sapagkat ayaw nilang tanggapin ang liwanag na ipinadala Niya sa kanila mula sa langit. Ang mga tapat na yaon, bagaman nabigo at hindi maunawaan kung bakit hindi dumating ang kanilang Panginoon, ay hindi iniwan sa kadiliman. Muli silang inakay sa kanilang mga Bibliya upang saliksikin ang mga panahong propetiko. Inalis ng Panginoon ang Kaniyang kamay mula sa mga bilang, at naipaliwanag ang kamalian. Nakita nila na ang mga panahong propetiko ay umaabot hanggang 1844, at na ang gayunding mga katunayang kanilang iniharap upang ipakitang ang mga panahong propetiko ay nagwakas noong 1843, ay nagpapatunay na magtatapos ang mga iyon noong 1844. Early Writings, 235-237.

The “prophetic periods” were the “prophetic periods” that “reached to 1844,” which the Millerites had initially believed reached to 1843. The “prophetic periods” that reached to 1844, were three prophetic periods,” and all are represented upon Habakkuk’s tables. One of the three periods simply “touches” 1844, and the other two reach to October 22, 1844. The thirteen hundred and thirty-five days reached to the very first day of 1844, when the first disappointment of the Millerites arrived, and the tarrying time of both Habakkuk chapter two, and of the parable of the ten virgins in Matthew twenty-five began.

Ang mga "panahong propetiko" ay ang mga "panahong propetiko" na "umabot sa 1844," na sa pasimula ay inakala ng mga Millerita na umabot sa 1843. Ang mga "panahong propetiko" na umabot sa 1844 ay tatlong panahong propetiko, at ang lahat ay kinakatawan sa mga talahanayan ni Habacuc. Ang isa sa tatlong panahong ito ay payak na "dumampi" sa 1844, at ang dalawa pa ay umabot hanggang ika-22 ng Oktubre, 1844. Ang isang libo't tatlong daan at tatlumpu't limang araw ay umabot hanggang sa mismong unang araw ng 1844, nang dumating ang unang pagkadismaya ng mga Millerita, at nagsimula ang panahon ng pag-antala ng kapuwa Habacuc kabanata dalawa at ng talinghaga ng sampung dalaga sa Mateo dalawampu't lima.

The twenty-three hundred days of Daniel chapter eight, verse fourteen reached to October 22, 1844, and the twenty-five hundred and twenty years, of the “seven times” against the southern kingdom of Judah ended there as well. Palmoni introduces himself as the Wonderful Numberer in verse thirteen of Daniel eight, and the prophetic “structure” and “design” that he then set forth included at least ten interconnected time prophecies.

Ang dalawang libo at tatlong daang araw sa Daniel kabanata walo, talatang labing-apat, ay umabot hanggang sa Oktubre 22, 1844, at ang dalawang libo at limandaang dalawampung taon ng "pitong panahon" laban sa katimugang kaharian ng Juda ay nagtapos din doon. Ipinakilala ni Palmoni ang kaniyang sarili bilang ang Kamangha-manghang Tagabilang sa talatang labintatlo ng Daniel kabanata walo, at ang propetikong "balangkas" at "disenyo" na kaniyang inilahad noon ay naglaman ng hindi bababa sa sampung magkakaugnay na propesiya ukol sa panahon.

We will begin to consider these truths further in the next article.

Magsisimula tayong higit pang isaalang-alang ang mga katotohanang ito sa susunod na artikulo.

> “Christ gave to the world a lesson that should be engraved on mind and soul. ‘This is life eternal,’ he said, ‘that they might know thee the only true God, and Jesus Christ, whom thou hast sent.’ But Satan works on human minds, saying, Do this or that action, and ye shall be as gods. By deceptive reasoning he led Adam and Eve to doubt God’s word, and to supply its place with a theory that led to transgression and disobedience. And his sophistry is doing today what it did in Eden. When Christ came to our world, he selected humble fishermen as the foundation of his church. To these disciples he tried to explain the nature of his kingdom and mission. But their limited comprehension imposed a restraint upon him. They had been receiving the sayings of the scribes and Pharisees, and therefore much of what they believed was untrue. And though Christ had many things to say to them, they were unable to hear much of what he longed to communicate.

> Ibinigay ni Cristo sa sanlibutan ang isang aral na dapat na nakaukit sa isip at kaluluwa. 'Ito ang buhay na walang hanggan,' aniya, 'na makilala nila ikaw, ang tanging tunay na Diyos, at si Jesucristo na iyong sinugo.' Ngunit kumikilos si Satanas sa isip ng tao, na nagsasabing, Gawin ninyo ito o yaon, at kayo'y magiging gaya ng mga diyos. Sa pamamagitan ng mapanlinlang na pangangatwiran, inakay niya sina Adan at Eva na pagdudahan ang salita ng Diyos, at ipalit dito ang isang teorya na naghatid sa pagsalangsang at pagsuway. At ang kanyang mapanlinlang na pangangatwiran ay ginagawa ngayon ang tulad ng ginawa nito sa Eden. Nang pumarito si Cristo sa ating sanlibutan, pinili niya ang mga mapagkumbabang mangingisda bilang saligan ng kanyang iglesia. Sa mga alagad na ito sinikap niyang ipaliwanag ang katangian ng kanyang kaharian at misyon. Ngunit ang kakulangan ng kanilang pag-unawa ay naging hadlang sa kanya. Sapagkat matagal na nilang tinatanggap ang mga aral ng mga eskriba at mga Pariseo, kaya’t marami sa kanilang pinaniwalaan ay hindi totoo. At bagaman marami pa sanang nais sabihin sa kanila si Cristo, hindi nila kayang pakinggan ang marami sa kanyang hinahangad na ipahayag.

> “Christ finds the religionists of this time so full of erroneous sentiments that there is no room in their minds for the truth. With the education given, teachers mingle the sentiments of infidel authors. Thus they have sown tares in the minds of the youth. They give utterance to sentiments that should not be presented to young or old, never thinking of what kind of seed they are sowing, or of the harvest they will have to garner as the result.” Review and Herald, July 3, 1900.

> Nasusumpungan ni Cristo ang mga relihiyoso sa panahong ito na labis na puno ng mga maling kaisipan, anupa’t wala nang puwang sa kanilang mga isipan para sa katotohanan. Sa edukasyong ibinibigay, inihahalo ng mga guro ang mga kaisipan ng mga di-mananampalatayang may-akda. Sa gayon ay naihasik nila ang mga pangsirang damo sa mga isipan ng kabataan. Nagpapahayag sila ng mga kaisipang hindi kailanman nararapat iharap sa bata man o sa matanda, at hindi kailanman iniisip kung anong uri ng binhi ang kanilang inihahasik, ni ang pag-ani na kakailanganin nilang tipunin bilang bunga nito. Review and Herald, Hulyo 3, 1900.

Back to Articles