Article

# The Book of Daniel - Number One-Hundred and Fifty-Eight

Ang Aklat ni Daniel - Bilang Isandaan at Limampu't Walo

Unveiling the Vision: Understanding the Days of Mourning in Daniel

Pagbubunyag ng Pangitain: Pag-unawa sa mga Araw ng Pagdadalamhati sa Aklat ni Daniel

Author

Jeff Pippenger

Published

March 25, 2024

Formats

PDF
Word

> In the third year of Cyrus king of Persia a thing was revealed unto Daniel, whose name was called Belteshazzar; and the thing was true, but the time appointed was long: and he understood the thing, and had understanding of the vision. In those days I Daniel was mourning three full weeks. I ate no pleasant bread, neither came flesh nor wine in my mouth, neither did I anoint myself at all, till three whole weeks were fulfilled. And in the four and twentieth day of the first month, as I was by the side of the great river, which is Hiddekel. Daniel 10:1–4.

> Sa ikatlong taon ni Cyrus na hari ng Persia, isang bagay ang ipinahayag kay Daniel, na ang pangalang itinawag sa kaniya ay Belteshazzar; at ang bagay ay tunay, datapuwa’t ang takdang panahon ay mahaba; at kaniyang naunawaan ang bagay, at nagkaroon siya ng pagkaunawa sa pangitain. Nang mga araw na yaon, akong si Daniel ay nagdadalamhati nang tatlong buong linggo. Hindi ako kumain ng tinapay na mainam, ni laman ni alak ay pumasok sa aking bibig, ni nagpahid man ako ng langis, hanggang sa naganap ang tatlong buong linggo. At sa ikadalawampu’t apat na araw ng unang buwan, samantalang ako’y nasa tabi ng malaking ilog, na siyang Hiddekel. Daniel 10:1-4.

During the symbolic three and a half days of Revelation chapter eleven, when the two witnesses are dead in the street, a “thing” is revealed to Belteshazzar. He had previously understood the “vision” (mareh), for in chapter nine, Gabriel had already come and given him understanding of the vision.

Sa panahon ng simbolikong tatlo at kalahating araw sa kabanata labing-isa ng Pahayag, nang ang dalawang saksi ay patay sa lansangan, isang "bagay" ang inihayag kay Belteshazzar. Dati na niyang naunawaan ang "pangitain" (mareh), sapagkat sa kabanata siyam ay dumating na si Gabriel at ipinagkaloob sa kanya ang pag-unawa sa pangitain.

> Yea, whiles I was speaking in prayer, even the man Gabriel, whom I had seen in the vision at the beginning, being caused to fly swiftly, touched me about the time of the evening oblation. And he informed me, and talked with me, and said, O Daniel, I am now come forth to give thee skill and understanding. At the beginning of thy supplications the commandment came forth, and I am come to show thee; for thou art greatly beloved: therefore understand the matter, and consider the vision. Daniel 9:21–23.

> Oo, samantalang ako’y nagsasalita sa panalangin, maging ang lalaking si Gabriel, na nakita ko noong una sa pangitain, na pinalipad nang mabilis, ay humipo sa akin sa oras ng handog sa hapon. At ipinabatid niya sa akin, at nakipag-usap sa akin, at sinabi, O Daniel, ngayo’y lumabas ako upang bigyan ka ng katalinuhan at pag-unawa. Sa pasimula ng iyong mga pagsusumamo ay lumabas ang utos, at ako’y naparito upang ipakita sa iyo; sapagkat ikaw ay lubhang minamahal: kaya’t unawain mo ang bagay, at pagbulay-bulayan mo ang pangitain. Daniel 9:21-23.

The “man Gabriel, whom” Daniel “had seen in the vision at the beginning,” is referencing the “chazon,” vision of prophetic history, which was referring to Gabriel interpreting the vision of the kingdoms of Bible prophecy for Daniel in chapter eight. But the “vision,” which Daniel was then to consider in chapter nine, was the “mareh,” vision of the appearance. Gabriel then provides the historical breakdown of the twenty-three hundred year prophecy for Daniel.

Ang “lalaking si Gabriel, na” nakita ni Daniel “sa pangitain nang pasimula,” ay tumutukoy sa “chazon,” ang pangitain ng makahulang kasaysayan, na tumutukoy kay Gabriel na nagpapaliwanag kay Daniel ng pangitain tungkol sa mga kaharian ng hula ng Bibliya sa ikawalong kabanata. Ngunit ang “pangitain,” na dapat nang isaalang-alang ni Daniel sa ikasiyam na kabanata, ay ang “mareh,” pangitain ng anyo. Pagkaraan ay ibinigay ni Gabriel kay Daniel ang makasaysayang paghahati-hati ng hula ng dalawang libo at tatlong daang taon.

Chapter nine, was fulfilled in the first year of Darius. When Belteshazzar states that he “had understanding of the vision,” in “the third year of Cyrus,” he had understood the “mareh,” vision for two years. What Belteshazzar came to understand in “those days” of mourning was the “thing,” that is the Hebrew word “dabar,” and it was long, for the time appointed was twenty-five hundred and twenty years.

Ang ika-siyam na kabanata ay natupad sa unang taon ni Darius. Nang ipahayag ni Belteshazzar na “nagkaroon siya ng pagkaunawa sa pangitain,” sa “ikatlong taon ni Cyrus,” naunawaan na niya ang pangitaing “mareh” sa loob ng dalawang taon. Ang naunawaan ni Belteshazzar sa “mga araw na iyon” ng pagdadalamhati ay ang “bagay,” iyon ay ang salitang Hebreo na “dabar,” at ito’y mahaba, sapagkat ang takdang panahon ay dalawang libo’t limandaan at dalawampung taon.

Daniel had already understood some of the “thing,” for he was accomplishing the Leviticus twenty-six prayer in chapter nine, and that is the prayer of the “thing.” There was increased light upon the “seven times,” that Belteshazzar came to understand during the twenty-one days of mourning, and the increase of light on the “seven times,” during those days of mourning, typified the increased light upon the “seven times” in 1856. The Millerites also previously knew of the “seven times,” for they had proclaimed it, but there was added light that was to test them at the very point in their history when they transitioned from the Philadelphian to Laodicean movement.

Naunawaan na ni Daniel ang ilang bahagi ng “bagay,” sapagkat isinagawa niya sa kabanata siyam ang panalangin ng Levitico dalawampu’t anim, at iyon ang panalangin ng “bagay.” Nagkaroon ng nadagdag na liwanag ukol sa “pitong panahon” na naunawaan ni Belteshazzar sa loob ng dalawampu’t isang araw ng pagdadalamhati, at ang nadagdag na liwanag ukol sa “pitong panahon” sa mga araw na iyon ng pagdadalamhati ay sumagisag sa nadagdag na liwanag ukol sa “pitong panahon” noong 1856. Alam din ng mga Millerita noon pa man ang “pitong panahon,” sapagkat ipinahayag nila iyon, ngunit may idinagdag na liwanag na susubok sa kanila sa mismong punto ng kanilang kasaysayan nang sila’y lumipat mula sa kilusang Filadelfiano patungo sa Laodiceano.

Belteshazzar’s days of mourning parallel the prophetic history of when the Philadelphian movement transitioned to the Laodicean movement in 1856, and then to the Laodicean Adventist church in 1863. Both Belteshazzar’s and the Millerite’s history of the increased light upon the “seven times,” aligns with the transition of the Laodicean movement of the third angel unto the Philadelphian movement of the one hundred and forty-four thousand, and in the days of mourning, which is during the tarrying time, when increased light upon the “seven times,” was to be revealed.

Ang mga araw ng pagdadalamhati ni Belteshazzar ay kaayon ng makahulang kasaysayan nang ang kilusang Filadelfia ay lumipat tungo sa kilusang Laodicea noong 1856, at pagkatapos ay tungo sa iglesyang Adventistang Laodicea noong 1863. Kapwa ang kasaysayan ni Belteshazzar at ng mga Millerita hinggil sa nadagdagang liwanag ukol sa “pitong panahon” ay umaayon sa paglipat ng kilusang Laodicea ng ikatlong anghel tungo sa kilusang Filadelfia ng isang daan at apatnapu’t apat na libo, at sa mga araw ng pagdadalamhati, na nasa panahon ng paghihintay, kung kailan ang nadagdagang liwanag ukol sa “pitong panahon” ay ihahayag.

Belteshazzar represents both a messenger and a movement. In the days of his mourning the messenger is to understand the “thing,” which is Truth, and he is then to present the “thing” to a movement, when Michael resurrects the two witnesses in 2023.

Si Belteshazzar ay kumakatawan kapwa sa isang sugo at sa isang kilusan. Sa mga araw ng kanyang pagdadalamhati, ang sugo ay nararapat na maunawaan ang "bagay," na siyang Katotohanan, at saka niya ihaharap ang "bagay" sa isang kilusan, kung kailan muling bubuhayin ni Michael ang dalawang saksi sa 2023.

The Hebrew word “mareh” (vision of Christ’s appearance), that Daniel is identified as understanding in verse one, is presented four times in Daniel’s last vision. Twice it is translated as “vision,” and twice as “appearance.” The first time Daniel employs the word in verse one, he is identifying that he understood the “vision,” but the other three references identify Daniel experiencing the vision. In verse six, Christ’s face was “as the ‘appearance’ of lightning.”

Ang salitang Hebreo na “mareh” (pangitain ng kaanyuan ni Cristo), na sa talatang uno ay tinukoy na nauunawaan ni Daniel, ay inilalahad nang apat na ulit sa huling pangitain ni Daniel. Dalawang ulit itong isinalin bilang “pangitain,” at dalawang ulit bilang “kaanyuan.” Sa unang paggamit ni Daniel ng salitang ito sa talatang uno, ipinahayag niyang naunawaan niya ang “pangitain,” ngunit ang iba pang tatlong pagtukoy ay naglalarawan kay Daniel na nararanasan ang pangitain. Sa talatang anim, ang mukha ni Cristo ay gaya ng “kaanyuan” ng kidlat.

> And in the four and twentieth day of the first month, as I was by the side of the great river, which is Hiddekel; Then I lifted up mine eyes, and looked, and behold a certain man clothed in linen, whose loins were girded with fine gold of Uphaz: His body also was like the beryl, and his face as the appearance of lightning, and his eyes as lamps of fire, and his arms and his feet like in colour to polished brass, and the voice of his words like the voice of a multitude. And I Daniel alone saw the vision: for the men that were with me saw not the vision; but a great quaking fell upon them, so that they fled to hide themselves. Therefore I was left alone, and saw this great vision, and there remained no strength in me: for my comeliness was turned in me into corruption, and I retained no strength. Daniel 10:4–8.

> At sa ikadalawampu't apat na araw ng unang buwan, samantalang ako'y nasa tabi ng malaking ilog, na Hiddekel; nang magkagayo'y itinaas ko ang aking mga mata at tumingin, at narito, isang lalaking nakadamit ng lino, na ang mga baywang ay nabibigkisan ng dalisay na ginto ng Uphaz: ang kaniyang katawan ay tulad din sa batong berilo, at ang kaniyang mukha ay gaya ng anyo ng kidlat, at ang kaniyang mga mata ay tulad ng mga ilawang apoy, at ang kaniyang mga bisig at ang kaniyang mga paa ay tulad sa kulay ng pinakintab na tanso, at ang tinig ng kaniyang mga salita ay gaya ng tinig ng karamihan. At akong si Daniel lamang ang nakakita ng pangitain; sapagkat ang mga lalaking kasama ko ay hindi nakakita ng pangitain; ngunit isang matinding panginginig ang dumapo sa kanila, anupa't nagsitakas sila upang magkubli. Kaya't naiwang mag-isa ako, at nakita ko ang dakilang pangitaing ito, at wala nang nanatiling lakas sa akin: sapagkat ang aking karilagan ay naging kabulukan sa akin, at wala akong nalabi pang lakas. Daniel 10:4-8.

There is another Hebrew word translated as “vision,” that we will address after we set forth some characteristics of the Hebrew word “mareh.” In the previous verses it is the word “appearance,” that is the Hebrew word “mareh.” The same word is translated as “vision” in verse sixteen. In verse sixteen, the vision of Christ has made Daniel sorrowful.

May isa pang salitang Hebreo na isinalin bilang “pangitain,” na tatalakayin natin matapos nating ilahad ang ilang katangian ng salitang Hebreo na “mareh.” Sa mga naunang talata, ang ginamit ay ang salitang “kaanyuan,” na siyang salitang Hebreo na “mareh.” Ang gayunding salita ay isinalin bilang “pangitain” sa talatang labing-anim. Sa talatang labing-anim, ang pangitain tungkol kay Cristo ay nagpahapis kay Daniel.

> And, behold, one like the similitude of the sons of men touched my lips: then I opened my mouth, and spake, and said unto him that stood before me, O my lord, by the vision my sorrows are turned upon me, and I have retained no strength. Daniel 10:16.

> At, narito, ang isang tulad sa wangis ng mga anak ng mga tao ay humipo sa aking mga labi; saka binuksan ko ang aking bibig at nagsalita, at sinabi ko sa nakatayo sa harap ko, O aking panginoon, dahil sa pangitain ay sumapit sa akin ang aking mga pighati, at wala akong nalalabing lakas. Daniel 10:16.

The Hebrew word translated as “sorrows,” means a hinge, and the “vision” of Christ’s appearance that Daniel saw in the verse turned a hinge. A “hinge” in prophecy represents a turning point.

Ang salitang Hebreo na isinalin bilang “sorrows” ay nangangahulugang bisagra, at ang “pangitain” tungkol sa pagpapakita ni Cristo na nakita ni Daniel sa nasabing talata ay pumihit sa isang bisagra. Sa hula, ang “bisagra” ay kumakatawan sa isang punto ng pagliko.

> “There are lessons to be learned from the history of the past; and attention is called to these, that all may understand that God works on the same lines now that He ever has done. His hand is seen in His work and among the nations now, just the same as it has been ever since the gospel was first proclaimed to Adam in Eden.

> May mga aral na dapat matutuhan mula sa kasaysayan ng nakaraan; at sa mga ito ay ibinabaling ang pansin, upang maunawaan ng lahat na ang Diyos ay gumagawa sa gayunding paraan ngayon gaya ng Kaniyang lagi nang ginagawa. Ang Kaniyang kamay ay nakikita sa Kaniyang gawain at sa gitna ng mga bansa sa kasalukuyan, gaya rin ng lagi, magmula pa nang unang ipinahayag ang ebanghelyo kay Adan sa Eden.

> “There are periods which are turning points in the history of nations and of the church. In the providence of God, when these different crises arrive, the light for that time is given. If it is received, there is spiritual progress; if it is rejected, spiritual declension and shipwreck follow. The Lord in His word has opened up the aggressive work of the gospel as it has been carried on in the past, and will be in the future, even to the closing conflict, when Satanic agencies will make their last wonderful movement.” Bible Echo, August 26, 1895.

> May mga kapanahunan na humuhudyat ng pagbaling sa kasaysayan ng mga bansa at ng iglesya. Sa pangangasiwa ng Diyos, pagdating ng iba’t ibang krisis na ito, ang liwanag para sa panahong yaon ay ipinagkakaloob. Kung ito’y tinatanggap, nagkakaroon ng pag-unlad na espirituwal; kung ito nama’y itinatakwil, sumusunod ang pag-urong na espirituwal at pagkalubog. Inilahad ng Panginoon sa Kanyang salita ang masikhay na gawain ng ebanghelyo, kung paano ito isinagawa noong nakaraan, at kung paano ito isasagawa sa hinaharap, hanggang sa pangwakas na tunggalian, kung kailan ang mga ahensiyang makasatanas ay gagawa ng kanilang huling kagila-gilalas na pagkilos. Bible Echo, Agosto 26, 1895.

Verse sixteen represents a turning point in the history that Belteshazzar is representing. It is a turning point for both the Republican horn (the nation) and the Protestant horn (the church). It represents a crisis, and it represents the point where special light for that history is given. The turning point for Daniel occurred when Daniel had been “touched,” the second time of three times. Daniel would be touched three times, and the second time he was touched, was a turning point for Daniel, and that turning point was the second of three times which Daniel saw the “mareh” vision.

Ang talata labing-anim ay kumakatawan sa isang punto ng pagbabago sa kasaysayang kinakatawan ni Belteshazzar. Ito ay isang punto ng pagbabago kapuwa para sa Republikang sungay (ang bansa) at sa Protestanteng sungay (ang iglesya). Ito ay kumakatawan sa isang krisis, at ito rin ang puntong ibinibigay ang natatanging liwanag para sa kasaysayang iyon. Ang punto ng pagbabago para kay Daniel ay naganap nang si Daniel ay “nahipo,” sa ikalawa sa tatlong ulit. Si Daniel ay mahihipo nang tatlong ulit, at ang ikalawang ulit na siya ay nahipo ay isang punto ng pagbabago para kay Daniel, at ang puntong iyon ng pagbabago ay ang ikalawa sa tatlong ulit na nakita ni Daniel ang pangitaing “mareh.”

> And, behold, one like the similitude of the sons of men touched my lips: then I opened my mouth, and spake, and said unto him that stood before me, O my lord, by the vision my sorrows are turned upon me, and I have retained no strength. Daniel 10:16.

> At, narito, ang isang tulad sa wangis ng mga anak ng mga tao ay humipo sa aking mga labi; saka binuksan ko ang aking bibig at nagsalita, at sinabi ko sa nakatayo sa harap ko, O aking panginoon, dahil sa pangitain ay sumapit sa akin ang aking mga pighati, at wala akong nalalabing lakas. Daniel 10:16.

We will address the three touches shortly. The first of the four times the word “mareh” is employed by Daniel, was his testimony that he understood the vision, and the final three references identify his experience when he actually saw the appearance. The third time he identifies the vision of the appearance is verse eighteen, where he is touched for the third time.

Sa ilang sandali, tatalakayin natin ang tatlong paghipo. Ang una sa apat na pagkakataong ginamit ni Daniel ang salitang “mareh” ay ang kanyang patotoo na naunawaan niya ang pangitain, at ang huling tatlong pagbanggit ay tumutukoy sa kanyang karanasan nang nakita niya mismo ang anyo. Ang ikatlong pagtukoy niya sa pangitain ng anyo ay nasa talatang labing-walo, kung saan siya’y hinipo sa ikatlong pagkakataon.

> Then there came again and touched me one like the appearance of a man, and he strengthened me. Daniel 10:18.

> At muling dumating at humipo sa akin ang isa na gaya ng anyo ng isang lalaki, at pinalakas niya ako. Daniel 10:18.

At the second touch, in verse sixteen, which is the second reference to the “marah” vision, his strength is gone, but at the third touch, his strength is restored. In verses ten, sixteen and eighteen Daniel is touched. In verse six, Daniel sees the appearance of Christ, and then Gabriel, and in verse ten, Gabriel touches Daniel for the first time.

Sa ikalawang paghipo, sa talatang labing-anim, na siyang ikalawang pagtukoy sa pangitaing “marah,” nawala ang kaniyang lakas; ngunit sa ikatlong paghipo, naibalik ang kaniyang lakas. Sa mga talatang sampu, labing-anim, at labing-walo ay hinipo si Daniel. Sa talatang anim, nakita ni Daniel ang anyo ni Cristo, at pagkatapos ay si Gabriel, at sa talatang sampu, hinipo ni Gabriel si Daniel sa unang pagkakataon.

> Then I lifted up mine eyes, and looked, and behold a certain man clothed in linen, whose loins were girded with fine gold of Uphaz: His body also was like the beryl, and his face as the appearance of lightning, and his eyes as lamps of fire, and his arms and his feet like in colour to polished brass, and the voice of his words like the voice of a multitude. And I Daniel alone saw the vision: for the men that were with me saw not the vision; but a great quaking fell upon them, so that they fled to hide themselves. Therefore I was left alone, and saw this great vision, and there remained no strength in me: for my comeliness was turned in me into corruption, and I retained no strength.

> Pagdaka’y itiningin ko ang aking mga mata at tumingin, at narito, isang lalaking nararamtan ng lino, na ang kaniyang mga balakang ay nabibigkisan ng dalisay na ginto ng Uphaz: Ang kaniyang katawan naman ay gaya ng berilo, at ang kaniyang mukha ay gaya ng anyo ng kidlat, at ang kaniyang mga mata ay gaya ng mga ilawang apoy, at ang kaniyang mga bisig at ang kaniyang mga paa ay parang kintab ng pinakintab na tanso, at ang tinig ng kaniyang mga salita ay gaya ng tinig ng karamihan. At akong si Daniel lamang ang nakakita ng pangitain: sapagkat ang mga lalaking kasama ko ay hindi nakakita ng pangitain; ngunit isang malaking panginginig ang sumapit sa kanila, anupat sila’y nagsitakas upang magkubli. Kaya’t ako’y naiwang nag-iisa, at nakita ko ang dakilang pangitaing ito, at walang lakas na nanatili sa akin: sapagkat ang aking anyo ay nabago sa akin na naging kasiraan, at wala akong natirang lakas.

> Yet heard I the voice of his words: and when I heard the voice of his words, then was I in a deep sleep on my face, and my face toward the ground. And, behold, an hand touched me, which set me upon my knees and upon the palms of my hands. And he said unto me, O Daniel, a man greatly beloved, understand the words that I speak unto thee, and stand upright: for unto thee am I now sent. And when he had spoken this word unto me, I stood trembling. Then said he unto me, Fear not, Daniel: for from the first day that thou didst set thine heart to understand, and to chasten thyself before thy God, thy words were heard, and I am come for thy words. But the prince of the kingdom of Persia withstood me one and twenty days: but, lo, Michael, one of the chief princes, came to help me; and I remained there with the kings of Persia. Now I am come to make thee understand what shall befall thy people in the latter days: for yet the vision is for many days. Daniel 10:5–14.

> Nguni’t narinig ko ang tinig ng kaniyang mga salita: at nang marinig ko ang tinig ng kaniyang mga salita, ako’y nahulog sa mahimbing na pagkakatulog na ang aking mukha ay nakayuko sa lupa. At, narito, isang kamay ang humipo sa akin, na nag-angat sa akin upang ako’y mapasatuhod at mapasandal sa mga palad ng aking mga kamay. At sinabi niya sa akin, O Daniel, lalaking lubhang minamahal, unawain mo ang mga salitang aking sinasabi sa iyo, at tumayo kang matuwid: sapagka’t sa iyo ako ngayo’y sinugo. At nang masalita niya sa akin ang salitang ito, ako’y tumayong nanginginig. Nang magkagayo’y sinabi niya sa akin, Huwag kang matakot, Daniel: sapagka’t mula sa unang araw na iyong inilagak ang iyong puso upang umunawa, at upang magpakumbaba sa harap ng iyong Dios, ang iyong mga salita ay dininig, at ako’y naparito dahil sa iyong mga salita. Nguni’t ang prinsipe ng kaharian ng Persia ay sumalangsang sa akin sa loob ng dalawampu’t isang araw: nguni’t, narito, si Miguel, isa sa mga pangunahing prinsipe, ay naparito upang tulungan ako; at ako’y nanatili roon kasama ng mga hari ng Persia. Ngayo’y naparito ako upang ipaunawa sa iyo kung ano ang sasapit sa iyong bayan sa mga huling araw: sapagka’t ang pangitain ay ukol pa sa maraming araw. Daniel 10:5–14.

Then in verse sixteen, Daniel is touched a second time, when he sees the vision of Christ.

Pagkatapos, sa talatang ikalabing-anim, si Daniel ay hinipo sa ikalawang pagkakataon, nang makita niya si Cristo sa pangitain.

> And when he had spoken such words unto me, I set my face toward the ground, and I became dumb. And, behold, one like the similitude of the sons of men touched my lips: then I opened my mouth, and spake, and said unto him that stood before me, O my lord, by the vision my sorrows are turned upon me, and I have retained no strength. For how can the servant of this my lord talk with this my lord? for as for me, straightway there remained no strength in me, neither is there breath left in me. Daniel 10:15–17.

> At nang masalita niya sa akin ang gayong mga salita, ay itinitig ko ang aking mukha sa lupa, at ako'y napipi. At, narito, may isang gaya ng wangis ng mga anak ng mga tao na humipo sa aking mga labi: nang magkagayo'y ibinuka ko ang aking bibig, at nagsalita, at sinabi ko sa kanya na nakatayo sa harap ko, O panginoon ko, sa pamamagitan ng pangitain ay dinaig ako ng aking mga kapanglawan, at wala nang lakas na naiwan sa akin. Sapagkat paanong makapagsasalita ang lingkod ng panginoon kong ito sa panginoon kong ito? sapagkat tungkol sa akin, pagdaka'y walang lakas na naiwan sa akin, ni wala nang hiningang natira sa akin. Daniel 10:15–17.

Then Daniel is touched for the third time, at the appearance of Gabriel, not Christ.

At muling dumating ang isa na tulad ng anyo ng tao at hinipo ako, at pinalakas niya ako, at sinabi niya, O taong lubhang minamahal, huwag kang matakot: kapayapaan nawa ang sumaiyo; magpakalakas ka, oo, magpakalakas ka. At nang siya’y nagsalita sa akin, ako’y pinalakas, at sinabi ko, Magsalita ang aking panginoon; sapagkat pinalakas mo ako. At sinabi niya, Nalalaman mo ba kung bakit ako naparito sa iyo? At ngayo’y babalik ako upang makipaglaban sa prinsipe ng Persia; at pagka ako’y nakaalis, narito, darating ang prinsipe ng Gresya. Ngunit ipakikita ko sa iyo ang nakatala sa Kasulatan ng Katotohanan; at walang sinumang tumitindig na kasama ko sa mga bagay na ito, kundi si Michael na inyong prinsipe. Daniel 10:18-21.

> Then there came again and touched me one like the appearance of a man, and he strengthened me, And said, O man greatly beloved, fear not: peace be unto thee, be strong, yea, be strong. And when he had spoken unto me, I was strengthened, and said, Let my lord speak; for thou hast strengthened me. Then said he, Knowest thou wherefore I come unto thee? and now will I return to fight with the prince of Persia: and when I am gone forth, lo, the prince of Grecia shall come. But I will show thee that which is noted in the scripture of truth: and there is none that holdeth with me in these things, but Michael your prince. Daniel 10:18–21.

> Si Daniel ay hinipo nang tatlong beses, at sa una at ikatlong pagkakataon ay hinipo siya ng anghel na si Gabriel. Sa ikalawang pagkakataon, hinipo siya ni Cristo. Gumamit si Daniel ng iisang salitang Hebreo nang apat na beses, subalit sa una sa apat na beses na iyon, sa talata uno, ipinahayag niya na naunawaan niya ang "pangitain". Mahalaga ang pag-unawa sa isang katotohanan, subalit hindi ito katumbas ng pagdanas ng katotohanan, gaya ng naranasan niya sa iba pang tatlong pagkakataon.

Daniel is touched three times, and the first and third time he is touched by the angel Gabriel. The second time he is touched, it is by Christ. Daniel employed the same Hebrew word four times, but the first of the four times, in verse one, he was stating that he understood the “vision.” Understanding a truth is important, but it is not the same as experiencing the truth, as he did the other three times.

Nang matapos ang mga araw ng pagluluksa ni Daniel, ipinagkaloob sa kaniya ang isang karanasan ng pangitain, na bago pa man matapos ang mga araw ng kaniyang pagluluksa ay nauunawaan na niya. Ang karanasang ito ay binubuo ng tatlong hakbang, na kinakatawan ng tatlong paghipo. Ang una at ang huling paghipo ay isinakatuparan ni Gabriel, at ang panggitnang paghipo ay isinakatuparan ni Cristo. Ang una at ang huling mga paghipo ay ang una at ang huling mga titik ng alpabetong Hebreo. Sa ikalawang hakbang na iyon, kinikilala ni Daniel ang kaniyang kalagayan bilang isang mapaghimagsik na makasalanan kaugnay ng kaniyang Panginoon, at kaya’t ang panggitnang paghipo ay kumakatawan sa paghihimagsik, gaya ng kinakatawan ng ikalabintatlong titik ng alpabetong Hebreo.

When Daniel’s days of mourning concluded he was given an experience of the vision, which he had an understanding of before the days of his mourning concluded. The experience is made up of three steps, represented by three touches. The first and the last touches were accomplished by Gabriel, and the middle touch was by Christ. The first and the last touches, were the first and last letters of the Hebrew alphabet. In that second step, Daniel recognizes his condition as a rebellious sinner in relation to his Lord, and thus the middle touch represents rebellion, as represented by the thirteenth letter of the Hebrew alphabet.

Ngunit si Pedro ay hindi na inaalintana ang mga bangka o ang kargamento. Ang himalang ito, higit sa alinmang nasaksihan niya kailanman, ay para sa kaniya isang pagpapamalas ng kapangyarihan ng Diyos. Kay Jesus ay nakita niya ang Isa na pinaiilalim ang buong kalikasan sa Kanyang kapangyarihan. Ang presensiya ng pagka-Diyos ay naghayag ng sarili niyang kawalang-kabanalan. Ang pag-ibig sa kaniyang Panginoon, ang kahihiyan dahil sa sarili niyang kawalan ng pananampalataya, ang pasasalamat sa pagkababa-loob ni Cristo, at higit sa lahat, ang damdamin ng kaniyang karumihan sa harap ng walang hanggang kadalisayan, ay lubos na bumalot sa kaniya. Samantalang ang kaniyang mga kasama ay inaayos ang huli sa lambat, nagpatirapa si Pedro sa paanan ng Tagapagligtas, na nagsasabi, 'Lumayo Ka sa akin; sapagkat ako ay isang taong makasalanan, O Panginoon.'

> “But Peter was unmindful now of boats or lading. This miracle, above any other he had ever witnessed, was to him a manifestation of divine power. In Jesus he saw One who held all nature under His control. The presence of divinity revealed his own unholiness. Love for his Master, shame for his own unbelief, gratitude for the condescension of Christ, above all, the sense of his uncleanness in the presence of infinite purity, overwhelmed him. While his companions were securing the contents of the net, Peter fell at the Saviour’s feet, exclaiming, ‘Depart from me; for I am a sinful man, O Lord.’

> Ang gayunding presensiya ng kabanalang maka-Diyos ang siyang nagpatumba sa propetang Daniel na tila patay sa harap ng anghel ng Diyos. Sinabi niya, “Ang aking kaanyuan ay nagbago sa akin tungo sa kabulukan, at wala akong natirang lakas.” Kaya, nang mamasdan ni Isaias ang kaluwalhatian ng Panginoon, siya’y sumigaw, “Sa aba ko! sapagkat ako’y napahamak; sapagkat ako’y isang tao na may maruruming labi, at tumatahan ako sa gitna ng isang bayang may maruruming labi; sapagkat nakita ng aking mga mata ang Hari, ang Panginoon ng mga hukbo.” Daniel 10:8; Isaias 6:5. Ang sangkatauhan, kasama ang kahinaan at kasalanan nito, ay iniharap na kasalungat sa kasakdalan ng pagka-Diyos, at nadama niya na siya’y lubos na kapos at di-banal. Gayon nga ang naging kalagayan ng lahat ng pinagkalooban na masilayan ang kadakilaan at kamahalan ng Diyos.

> “It was the same presence of divine holiness that had caused the prophet Daniel to fall as one dead before the angel of God. He said, ‘My comeliness was turned in me into corruption, and I retained no strength.’ So when Isaiah beheld the glory of the Lord, he exclaimed, ‘Woe is me! for I am undone; because I am a man of unclean lips, and I dwell in the midst of a people of unclean lips: for mine eyes have seen the King, the Lord of hosts.’ Daniel 10:8; Isaiah 6:5. Humanity, with its weakness and sin, was brought in contrast with the perfection of divinity, and he felt altogether deficient and unholy. Thus it has been with all who have been granted a view of God’s greatness and majesty.

> "Ibinulalas ni Pedro, 'Lumayo ka sa akin; sapagkat ako ay isang taong makasalanan;' gayunma'y kumapit siya sa mga paa ni Jesus, nadaramang hindi siya maaaring mawalay sa Kanya. Sumagot ang Tagapagligtas, 'Huwag kang matakot; mula ngayon ay mamimingwit ka ng mga tao.' Pagkaraan lamang na masilayan ni Isaias ang kabanalan ng Diyos at ang sarili niyang di-karapat-dapatan ay ipinagkatiwala sa kaniya ang banal na mensahe. Pagkaraan lamang na si Pedro ay napaakay sa pagtalikod sa sarili at sa pagsandig sa kapangyarihang banal ay tinanggap niya ang tawag sa kaniyang gawain para kay Cristo." The Desire of Ages, 246.

> “Peter exclaimed, ‘Depart from me; for I am a sinful man;’ yet he clung to the feet of Jesus, feeling that he could not be parted from Him. The Saviour answered, ‘Fear not; from henceforth thou shalt catch men.’ It was after Isaiah had beheld the holiness of God and his own unworthiness that he was entrusted with the divine message. It was after Peter had been led to self-renunciation and dependence upon divine power that he received the call to his work for Christ.” The Desire of Ages, 246.

> Ang "marah" na pangitain ay ang pangitain ng pagpapakita ni Cristo, ngunit ang anghel na si Gabriel naman ay tinutukoy ng ikalawa at ikaapat na pagkakataong ginamit ni Daniel ang nasabing salita. Ang unang pagkakataon ay isang pahayag na naunawaan ni Belteshazzar ang pangitain, ngunit ang huling tatlo ay nagsasaad na si Daniel ay naranasan ang pangitain. Sa tatlong pagkakataong naranasan ni Daniel ang pangitain, siya rin ay hinipo.

The “mareh” vision is the vision of Christ’s appearance, but the angel Gabriel is represented by the second and fourth time Daniel employed the word. The first time was a statement that Belteshazzar understood the vision, but the last three represent Daniel experiencing the vision. The three times Daniel experiences the vision, he is also touched.

Ang pangitaing “mareh” ay ang pangitain ng pagpapakita ni Cristo, ngunit ang anghel na si Gabriel ay kinakatawan ng ikalawa at ikaapat na pagkakataong ginamit ni Daniel ang salita. Ang unang pagkakataon ay isang pahayag na naunawaan ni Belteshazzar ang pangitain, ngunit ang huling tatlo ay kumakatawan kay Daniel na nararanasan ang pangitain. Sa tatlong pagkakataong nararanasan ni Daniel ang pangitain, siya ay hinipo rin.

The first time he was touched by Gabriel was after he had seen the appearance of the glorified Christ, and the experience left him in “a deep sleep on my face, and my face toward the ground.” The vision had produced a separation, for those who had been with him “saw not the vision; but a great quaking fell upon them, so that they fled to hide themselves.” In the first disappointment, Jeremiah “sat alone, because of God’s hand,” and in Belteshazzar “there remained no strength” “for” his “comeliness was turned in me into corruption, and” he “retained no strength.”

Paghipo sa kanya ni Gabriel sa unang pagkakataon, ibinangon niya si Daniel sa kanyang mga tuhod at sa mga palad ng kanyang mga kamay. Pagkatapos, inatasan niya si Daniel na unawain ang mga salitang kanyang winika at tumayo; at gayon nga ang ginawa ni Daniel, bagaman siya’y nanginginig. Pagkaraan nito, ibinigay ni Gabriel kay Daniel ang isang paglalahad ng mga naganap sa loob ng dalawampu’t isang araw ng pagluluksa ni Daniel. Ipinahayag niya na, matapos makipagbuno sa mga hari ng Persia sa loob ng dalawampu’t isang araw, si Miguel ay bumaba mula sa langit upang makibaka, at pagkatapos ay dumating si Gabriel upang sagutin ang mga panalangin ni Daniel at ipaliwanag kay Daniel “ang mangyayari sa iyong bayan sa mga huling araw.” Nang bumaba si Miguel mula sa langit, sinugo si Gabriel upang ipaliwanag kay Daniel ang mga huling araw.

Once Gabriel touched him for the first time, Gabriel then sat Daniel upon his knees and the palms of his hands. He then commanded Daniel to understand the words he spoke and stand up, which he did, though he was trembling. Gabriel then provides Daniel a breakdown of what has occurred during the twenty-one days of Daniel’s mourning. He identified that after struggling with the kings of Persia for the twenty-one days, that Michael came down out of heaven to engage in the battle, and then Gabriel came to answer Daniel’s prayers and explain to Daniel “what shall befall thy people in the latter days.” When Michael came down out of heaven Gabriel was sent to explain the last days to Daniel.

Ibinigay kay Daniel ang paliwanag ni Gabriel sa katapusan ng dalawampu't isang araw ng pagdadalamhati, na, sa 'line upon line' na aplikasyon ng kabanata labing-isa ng Pahayag, ay kumakatawan sa sandaling si Ezekiel, sa kabanata tatlumpu't pito, ay dalawang ulit inutusan na magpahayag ng hula sa mga butong patay, upang ibangon ang dalawang propeta mula sa kanilang mga libingan. Nangyayari ito kapag bumababa si Miguel mula sa langit at muling binubuhay ang katawan ni Moises, habang tumatangging makipag-ugnayan kay Satanas sa aklat ni Judas. Si Daniel ay mahihipo pa nang makalawa pagkaraang ibinigay ni Gabriel sa kanya ang pangkalahatang paglalahad hinggil sa mga araw ng pagdadalamhati.

Gabriel’s explanation was given to Daniel at the end of the twenty-one days of mourning, which, in the line upon line application of Revelation chapter eleven, represents when Ezekiel in chapter thirty-seven is twice commanded to prophesy to the dead bones, in order to raise the two prophets out of their graves. It occurs when Michael comes down out of heaven and resurrects the body of Moses, while refusing to interact with Satan in the book of Jude. Daniel is still going to be touched twice more after Gabriel had given him the overview of the days of mourning.

Nang matapos si Gabriel, si Daniel ay "itinungo ang kaniyang mukha sa lupa, at siya'y naging pipi," at si Cristo Mismo nama'y "hinipo" ang "mga labi" ni Daniel, at saka si Daniel ay "binuka" ang kaniyang "bibig, at nagsalita, at sinabi niya sa nakatayo sa harap ko, 'O aking panginoon, dahil sa pangitain ang aking mga dalamhati ay dumating sa akin, at wala na akong natitirang lakas. Sapagka't paano makapagsasalita ang lingkod ng aking panginoon na ito sa aking panginoon na ito? sapagka't tungkol sa akin, pagdaka'y nawala ang lahat kong lakas, at wala na ring hiningang naiwan sa akin.'"

After Gabriel finished, Daniel, “set his face toward the ground, and he became dumb”, and then Christ Himself “touched” Daniel’s “lips,” and then Daniel “opened” his “mouth, and spake, and said unto him that stood before me, O my lord, by the vision my sorrows are turned upon me, and I have retained no strength. For how can the servant of this my lord talk with this my lord? for as for me, straightway there remained no strength in me, neither is there breath left in me.”

Pagkatapos magsalita ni Gabriel, si Daniel ay “ibinukod ang kaniyang mukha sa lupa, at siya’y napipi”; at pagkaraan, si Cristo Mismo ay “humipo” sa “mga labi” ni Daniel, at saka “ibinuka” ni Daniel ang kaniyang “bibig, at nagsalita, at nagsabi doon sa nakatayo sa harap ko, O panginoon ko, dahil sa pangitain ang aking mga kapanglawan ay sumapit sa akin, at wala na akong nalabing lakas. Sapagkat paanong makapagsasalita ang lingkod ng panginoon kong ito sa panginoon kong ito? sapagkat tungkol sa akin, pagdaka’y wala nang lakas na nalabi sa akin, ni may hininga mang natira sa akin.”

The experience of seeing and speaking with Christ humbles Daniel into the dust. He was dumb, and would have remained so if Christ had not touched his lips, as Isaiah’s lips had been touched by the coal from the altar.

Ang karanasan ng pagkakita at pakikipag-usap kay Cristo ay nagpakumbaba kay Daniel hanggang sa alabok. Siya ay naging pipi, at nanatili sanang gayon kung hindi hinipo ni Cristo ang kaniyang mga labi, gaya ng paghipo ng baga mula sa dambana sa mga labi ni Isaias.

We will continue this study in the next article.

Ipagpapatuloy natin ang pag-aaral na ito sa susunod na artikulo.

> “As Isaiah beheld this revelation of the glory and majesty of his Lord, he was overwhelmed with a sense of the purity and holiness of God. How sharp the contrast between the matchless perfection of his Creator, and the sinful course of those who, with himself, had long been numbered among the chosen people of Israel and Judah! ‘Woe is me!’ he cried; ‘for I am undone; because I am a man of unclean lips, and I dwell in the midst of a people of unclean lips: for mine eyes have seen the King, the Lord of hosts.’ Verse 5. Standing, as it were, in the full light of the divine presence within the inner sanctuary, he realized that if left to his own imperfection and inefficiency, he would be utterly unable to accomplish the mission to which he had been called. But a seraph was sent to relieve him of his distress and to fit him for his great mission. A living coal from the altar was laid upon his lips, with the words, ‘Lo, this hath touched thy lips; and thine iniquity is taken away, and thy sin purged.’ Then the voice of God was heard saying, ‘Whom shall I send, and who will go for Us?’ and Isaiah responded, ‘Here am I; send me.’ Verses 7, 8.

> Ang makalangit na panauhin ay inutusan ang naghihintay na sugo, "Humayo ka, at sabihin mo sa bayang ito, Makinig nga kayo, ngunit huwag ninyong unawain; at magsitingin nga kayo, ngunit huwag ninyong mapagwari. Patabain mo ang puso ng bayang ito, at pabigatin mo ang kanilang mga tainga, at ipikit mo ang kanilang mga mata; baka sila’y makakita sa pamamagitan ng kanilang mga mata, at makarinig sa pamamagitan ng kanilang mga tainga, at makaunawa sa pamamagitan ng kanilang puso, at magbalik-loob, at mapagaling." Mga talata 9, 10.

> “The heavenly visitant bade the waiting messenger, ‘Go, and tell this people, Hear ye indeed, but understand not; And see ye indeed, but perceive not. Make the heart of this people fat, And make their ears heavy, and shut their eyes; Lest they see with their eyes, and hear with their ears, And understand with their heart, And convert, and be healed.” Verses 9, 10.

> Maliwanag ang tungkulin ng propeta; dapat niyang itaas ang kaniyang tinig sa pagtutol laban sa namamayaning mga kasamaan. Ngunit nangangamba siyang pasimulan ang gawaing iyon nang walang anumang katiyakan ng pag-asa. “Panginoon, hanggang kailan?” kaniyang itinanong. Talata 11. Wala bang isa man sa Iyong bayang hinirang na kailanma’y makauunawa, magsisi, at gumaling?

> “The prophet’s duty was plain; he was to lift his voice in protest against the prevailing evils. But he dreaded to undertake the work without some assurance of hope. ‘Lord, how long?’ he inquired. Verse 11. Are none of Thy chosen people ever to understand and repent and be healed?

> Ang pasanin ng kanyang kaluluwa alang-alang sa naliligaw na Juda ay hindi niya dadalhin nang walang kabuluhan. Ang kanyang misyon ay hindi magiging lubusang walang bunga. Gayunman, ang mga kasamaan na dumarami sa maraming salinlahi ay hindi maaalis sa kanyang kapanahunan. Sa buong buhay niya kailangan siyang maging matiyaga at matapang na guro—isang propeta ng pag-asa gayundin ng kapahamakan. Kapag natupad sa wakas ang banal na layon, lilitaw ang ganap na bunga ng kanyang mga pagsisikap, at ng pagpapagal ng lahat ng tapat na mensahero ng Diyos. Maliligtas ang isang nalalabi. Upang ito’y maisakatuparan, ang mga mensahe ng babala at pagsusumamo ay dapat iparating sa mapaghimagsik na bansa, wika ng Panginoon: “Hanggang sa ang mga lunsod ay masira at walang maninirahan, At ang mga bahay ay walang tao, At ang lupain ay lubos na tiwangwang, At papalayuin ng Panginoon ang mga tao, At magkaroon ng malaking pagkatiwangwang sa gitna ng lupain.” Talata 11, 12.

> “His burden of soul in behalf of erring Judah was not to be borne in vain. His mission was not to be wholly fruitless. Yet the evils that had been multiplying for many generations could not be removed in his day. Throughout his lifetime he must be a patient, courageous teacher—a prophet of hope as well as of doom. The divine purpose finally accomplished, the full fruitage of his efforts, and of the labors of all God’s faithful messengers, would appear. A remnant should be saved. That this might be brought about, the messages of warning and entreaty were to be delivered to the rebellious nation, the Lord declared: ‘Until the cities be wasted without inhabitant, And the houses without man, And the land be utterly desolate, And the Lord have removed men far away, And there be a great forsaking in the midst of the land.’ Verse 11, 12.

> Ang mabibigat na kahatulang sasapit sa mga hindi nagsisisi,—digmaan, pagkatapon, pang-aapi, ang pagkawala ng kapangyarihan at karangalan sa gitna ng mga bansa,—ang lahat ng ito ay darating upang yaong sa mga ito’y makababatid ng kamay ng Diyos na nasaktan ay maakay sa pagsisisi. Ang sampung lipi ng hilagang kaharian ay di maglalaon at pangangalatin sa mga bansa, at ang kanilang mga lunsod ay maiiwang ilang; ang mga hukbong maninira ng mga bansang kaaway ay paulit-ulit na dadagsa at mananalasa sa kanilang lupain; maging ang Jerusalem, sa wakas, ay mabubuwal, at si Juda ay dadalhing bihag; gayon man, ang Lupang Pangako ay hindi mananatiling lubos na pinabayaan magpakailanman. Ang katiyakan ng makalangit na panauhin kay Isaias ay ito: ‘Sa loob niya’y may ikasampung bahagi, At ito’y babalik, at kakainin: Gaya ng puno ng teil, at ng roble, Na ang ubod ay nasa kanila, kapag inihulog nila ang kanilang mga dahon: Gayon din, ang banal na binhi ang magiging ubod niyon.’ Talata 13.

> “The heavy judgments that were to befall the impenitent,—war, exile, oppression, the loss of power and prestige among the nations,—all these were to come in order that those who would recognize in them the hand of an offended God might be led to repent. The ten tribes of the northern kingdom were soon to be scattered among the nations and their cities left desolate; the destroying armies of hostile nations were to sweep over their land again and again; even Jerusalem was finally to fall, and Judah was to be carried away captive; yet the Promised Land was not to remain wholly forsaken forever. The assurance of the heavenly visitant to Isaiah was: ‘In it shall be a tenth, And it shall return, and shall be eaten: As a teil tree, and as an oak, Whose substance is in them, when they cast their leaves: So the holy seed shall be the substance thereof.’ Verse 13.

> "Ang katiyakang ito ng pangwakas na katuparan ng layunin ng Diyos ay nagbigay ng lakas ng loob sa puso ni Isaias. Ano kung maghanay ang mga kapangyarihang makalupa laban sa Juda? Ano kung ang sugo ng Panginoon ay maharap sa pagsalungat at pagtutol? Nakita na ni Isaias ang Hari, ang Panginoon ng mga hukbo; narinig niya ang awit ng mga serapin, 'Ang buong lupa ay puno ng Kanyang kaluwalhatian;' taglay niya ang pangako na ang mga mensahe ni Jehova para sa tumatalikod na Juda ay sasamahan ng nakakukumbinsing kapangyarihan ng Espiritu Santo; at ang propeta ay pinatapang para sa gawaing nasa harap niya. Talata 3. Sa buong mahabang at napakahirap niyang misyon, dala-dala niya ang alaala ng pangitaing ito. Sa loob ng animnapung taon o higit pa ay tumindig siya sa harap ng mga anak ng Juda bilang isang propeta ng pag-asa, na lalong tumatatag at lalo pang tumatapang sa kanyang mga hulang hinggil sa darating na tagumpay ng iglesia." Mga Propeta at mga Hari, 307-310.

> “This assurance of the final fulfillment of God’s purpose brought courage to the heart of Isaiah. What though earthly powers array themselves against Judah? What though the Lord’s messenger meet with opposition and resistance? Isaiah had seen the King, the Lord of hosts; he had heard the song of the seraphim, ‘The whole earth is full of His glory;’ he had the promise that the messages of Jehovah to backsliding Judah would be accompanied by the convicting power of the Holy Spirit; and the prophet was nerved for the work before him. Verse 3. Throughout his long and arduous mission he carried with him the memory of this vision. For sixty years or more he stood before the children of Judah as a prophet of hope, waxing bolder and still bolder in his predictions of the future triumph of the church.” Prophets and Kings, 307–310.

> "Ang katiyakang ito ng pangwakas na katuparan ng layunin ng Diyos ay nagbigay ng lakas ng loob sa puso ni Isaias. Ano kung maghanay ang mga kapangyarihang makalupa laban sa Juda? Ano kung ang sugo ng Panginoon ay maharap sa pagsalungat at pagtutol? Nakita na ni Isaias ang Hari, ang Panginoon ng mga hukbo; narinig niya ang awit ng mga serapin, 'Ang buong lupa ay puno ng Kanyang kaluwalhatian;' taglay niya ang pangako na ang mga mensahe ni Jehova para sa tumatalikod na Juda ay sasamahan ng nakakukumbinsing kapangyarihan ng Espiritu Santo; at ang propeta ay pinatapang para sa gawaing nasa harap niya. Talata 3. Sa buong mahabang at napakahirap niyang misyon, dala-dala niya ang alaala ng pangitaing ito. Sa loob ng animnapung taon o higit pa ay tumindig siya sa harap ng mga anak ng Juda bilang isang propeta ng pag-asa, na lalong tumatatag at lalo pang tumatapang sa kanyang mga hulang hinggil sa darating na tagumpay ng iglesia." Mga Propeta at mga Hari, 307-310.

Back to Articles