Article

# Китоби Юъил ва Калисои Лаъудикияи Адвентистони рӯзи ҳафтум — Шумораи бисту якум

Рақами Бисту Як

Author

Jeff Pippenger

Published

December 31, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

> Ва аз замоне ки қурбонии ҳаррӯза бардошта шавад, ва макруҳоте ки харобӣ меоварад барпо гардад, ҳазору дусаду навад рӯз хоҳад буд. Дониёл 12:11.

Аз 22 октябри соли 1844, татбиқи вақти нубувват дигар татбиқи дурусти пешгӯйӣ нест барои онҳое ки мехоҳанд каломи ростиро дуруст тақсим намоянд. Давраи 1290 сол дар ояти ёздаҳум бояд ҳамчун давраи рамзӣ баъд аз соли 1844 татбиқ гардад, ва ин татбиқ баъд аз 1844, ё даврае бидуни унсурҳои «вақт», бояд фаҳмиши бунёдии ҳақиқатро, чунон ки пеш аз 1844 дарк мешуд, нигоҳ дорад. Рақами 1290 давраи 30-ро ифода мекунад, ки пас аз он 1260 меояд. Фаҳмиш пеш аз 1844 чунин буд, ки сӣ сол аз 508 то 538 давраи омодагӣ барои он буд, ки зиддимасеҳ аз 538 то 1798 ба ҳукмронӣ оғоз намояд.

Гузариши сисолаи мавриди сухани Павлус дар 2 Таслӯникиён мебошад. Павлус ҳеҷ ишорае ба унсури «замон» намеорад, аммо ӯ хусусиятҳои нубувватии онро муайян месозад, ки дар он бутпарастӣ дар он сӣ сол ба папизм ҷой медиҳад. Сипас ҳукмронии папавӣ оғоз ёфт. Фаҳмиши таърихӣ, бидуни ҳеҷ унсури замон, гузариши салтанати чоруми нубуввати Китоби Муқаддасро ба салтанати панҷум муайян мекунад, ки аз паси он нахустини ду хунрезии папавӣ меояд; ва ҳамин тавр он гузариши салтанати шашумро ба иттиҳоди сегонаи аждаҳо, ҳайвон ва пайғамбари козиб, ва хунрезии дувуми папавӣ ба намуна меоварад.

Сӣ соли тайёрӣ, ки аз пайи он як давраи набавӣ меояд, рамзи асосии аҳди Худо бо қавми баргузида аст. Гузариши ду қудрат дар тӯли он сӣ сол, ки пас аз он 1260 соли таъқибот меояд, бо сӣ соли тайёрии Масеҳ, ки пас аз он 1260 рӯзи наҷот меояд, мувофиқат мекунад. Сӣ соли тайёрии зиддимасеҳ нусхаи қалбакии сӣ соли тайёрии Масеҳ буд. Анҷоми он сӣ сол ё қудратёбии Масеҳро ҳангоми таъмиди Ӯ муайян мекунад, ё қудратёбии зиддимасеҳро дар соли 538. Қудратёбии зиддимасеҳ аз дастгирии иқтисодӣ ва низомие омад, ки аз салтанати пешин меомад, ва қудрате ки бар Масеҳ рехта шуд, аз салтанати пешине омад, ки Ӯ сӣ сол пеш онро тарк карда буд.

Танаффус дар ин ду давра бо қувватбахшӣ муайян карда мешавад, ва танаффус дар ин ду давра, ки аз ҷониби Ибром ва Павлус баён шудааст, бо муқоисаи оддӣ шинохта мешавад. Дар тафовути сисолаи Ибром ва Павлус, давраи омодагӣ сӣ соли аввал буд, ки раванди аҳдро ифода мекард, ва он насли Ибромро қувват мебахшид, то пешгӯии бандагиро дар Миср ба иҷро расонанд. Чорсаду сӣ сол боз як тақсимоти рамзии дигар низ дорад, зеро, агар дуруст татбиқ карда шавад, дусаду понздаҳ соли аввалро намояндаи Худо ва Фиръавн ифода мекунанд. Зеро барои Юсуф ва дусаду понздаҳ соли аввал он Фиръавни нек буд, ва барои Мусо ва дусаду понздаҳ соли дуюм он Фиръавни бад буд.

Ин тақсимот ду давраи чорнаслро муайян мекунад. Чор насли аввалро метавон бар чор насли дуюм, сатр бар сатр, татбиқ кард, ва дар ин кор, Юсуф ва Мусо, алфа ва омеғаи нубувватӣ, бо фиръавни алфаи нек ва фиръавни омеғаи бад дар ҳамкорӣ қарор мегиранд. Аз ин баррасии мувозӣ нури бузурге ба даст овардан мумкин аст, аммо ман фақат муайян месозам, ки пешгӯии Абром дар бораи насли чорум ду шоҳиди чор наслро дар давоми 430 сол муайян мекунад. Ин намояндагии дугонаи чор насл дар насабномаҳои Ҳастӣ, бобҳои чор ва панҷ, ёфт мешавад. Вақте ки мо Қобил ва Шисро ҳамчун оғози феҳристи наслҳои хунӣ ба назар мегирем, меёбем, ки аз Шис то Нуҳ ҳашт насл вуҷуд дорад, ва ҳангоме ки он дар миёна тақсим карда мешавад, намояндагии ду давраи чорнаслӣ ба вуҷуд меояд. Ин дар хатҳои ҳаштнаслии ҳар ду, Шис ва Қобил, шинохта мешавад.

Насабномаҳо дар бобҳои чорум ва панҷум бо анҷоми ин насабҳо, ки Нӯҳ аст, нишон дода шудаанд. Нӯҳ рамзи аҳди Худо бо инсоният аст, чунон ки ин бо камонқавс намояндагӣ мешавад. Абром рамзи аҳди Худо бо қавми баргузида аст, чунон ки ин бо хатна намояндагӣ мешавад. Ин ду аҳд ҳамеша бо ҳам пайвастаанд, ва Ҳастӣ 11, ки дар он мо бурҷи Бобилро рост пас аз тӯфони Нӯҳ меёбем, ҳамон ҷост, ки насабномае, ки ба Абром мерасонад, баён карда мешавад. Дар он порча даҳ насл аст, на ҳашт. Дар порчае, ки ба Абром мерасонад, ва дар порчае, ки ба Нӯҳ мерасонад, аҳдҳои Нӯҳӣ ва Иброҳимӣ намояндагӣ шудаанд.

Дар порчаи боби ёздаҳум, ки ба қавми баргузида муроҷиат мекунад, мебинем, ки ду насл аз он наслҳо аз нури бузург саршоранд.

> Ва Эбер сию чор сол умр ба сар бурд, ва Фолаҷро ба дунё овард; ва Эбер баъд аз он ки Фолаҷро ба дунё овард, чорсаду сӣ сол умр ба сар бурд, ва писарон ва духтарон ба дунё овард. Ва Фолаҷ сӣ сол умр ба сар бурд, ва Реуро ба дунё овард. Ҳастӣ 11:16–19.

Ишора ба Эбер нахустин ишора ба вожаи ибронӣ аст, ки баъдан ҳамчун вожаи ибрии «ибрӣ» шинохта мешавад. Дар насабномаи қавми баргузида, яке аз он даҳ насл «ибрӣ» номида шудааст, ки он ҳамон номест, ки қавми баргузида бояд бо он шинохта мешуд. Дар се оят Эбер ва Фолиқ барои нишон додани тафовути нажоди баргузидаи ибрӣ истифода шудаанд. Эбер маънои «гузаштан аз он сӯ» ё «он касе ки мегузарад» дорад ва решаи вожаи «ибрӣ» мебошад. Ибром рамзи онҳост, ки аз Бобил ба Замини Мавъуд мегузаранд. «Фолиқ» маънои «тақсим» ё «ҷудоӣ»-ро дорад, чунон ки дар Ҳастӣ 10:25 зикр шудааст, ки дар айёми Фолиқ «замин тақсим шуд».

Эбер ва Фолек як ҷудоии набавиро намояндагӣ мекунанд барои онҳое ки мехоҳанд каломи ҳақиқатро дуруст тақсим намоянд. Насабномаи Нуҳ ду хатти иборат аз ҳаштро ба вуҷуд овард, ки ду маҷмӯаи иборат аз чаҳор наслро намояндагӣ мекарданд, ҳамон тавре ки 430 сол дар Миср низ чунин аст. Насабномаи Ҳастӣ ёздаҳ бо даҳ ифода меёбад, на бо ҳашт, зеро он насабномаи қавми баргузида аст. Қавми баргузида ба ду гурӯҳи иборат аз панҷ ҷудо мешавад, ва ба ҳамин васила бо масали даҳ бокира мувофиқат мекунад, ки он масали қавми аҳдии Худост.

Дар он насабномаи қавми баргузида, номи Фолиқ ва иҷрои таърихии ӯ ҷудо шудани ду табақаи бокирагони ҳикматманд ё аблаҳро ифода мекунад, маҳз дар ҳамон нуқтаи таърихи Китоби Муқаддас, ки замин назди бурҷи Бобил тақсим шуда буд. Дар рӯйхати даҳгона, Фолиқ рақами панҷ аст, зеро он маркази даҳ мебошад. Эбар, ибронии намунавӣ, ки бо Абром ифода шудааст, бокираи аблаҳеро намояндагӣ мекунад, ки убур мекунад ва бокираи ҳикматманд мегардад, вақте ки он ду табақа ҳангоми нидо дар нисфи шаб ҷудо мешаванд. Эбар, аввалин ибронӣ аз рӯи ном, Абромро намояндагӣ мекунад, ки аввалин ибронӣ аз рӯи аҳд аст. Вақте ки Худованд Абромро аз Бобил берун хонд, ин намунаи паёми нидои нисфи шаб буд, ки ҳамон қувватёбии фариштаи дуюм аст, ки мардону занонро аз Бобил берун мехонад.

Масали даҳ духтар бо Эбер ва Фолак нишон дода шудааст, ки даъвате ба берун омаданро намояндагӣ мекунанд, дуруст пеш аз он ки хатти ҷудокунандаи Фолак дари муҳлати имтиёзро бибандад. Дар робитаи нубувватӣ Эбер баъд аз Фолак 430 сол зист, ва Фолак бошад 30 сол зист. Қадами аввали аҳди сегонаи Абромро Эбер ва Фолак намояндагӣ мекарданд. Абром, чунон ки Эбер ва Фолак, ҳамчун хатти ҷудокунанда миёни ду табақа. Иловаи Павлус ба нубуввати Абром ҳамон иловаи Фолак ба нубуввати Эбер аст. Эбер 400 солро эълон кард, аммо Фолак 430 солро муайян намуд. Пас, Фолак Павлусро намояндагӣ мекард, ва иловаи 30 соли Павлус ба 400 сол, ва хизмати Павлус ин буд, ки Фолаки нубуввати Китоби Муқаддасро муайян созад. «Фолак»-и нубуввати Китоби Муқаддас, ки Павлус муайян кард, ҷудо шудани қавмро аз айнӣ ба рӯҳонӣ намояндагӣ мекард.

Аз Шем то Пелег панҷ насл аст, ва аз Ру то Абром панҷ насл аст.

> Ва ба Абром гуфт: «Бидон яқинан, ки насли ту дар замине, ки аз они онҳо нест, ғариб хоҳад буд, ва ба онҳо хизмат хоҳад кард; ва онҳо эшонро чорсад сол азоб хоҳанд дод». Ҳастӣ 15:13.

> Акнун ба Иброҳим ва ба насли ӯ ваъдаҳо дода шуданд. Намегӯяд: «ва ба наслҳо», гӯё ки дар бораи бисёре бошад, балки ҳамчун дар бораи як нафар: «ва ба насли ту», ки он Масеҳ аст. Ва ман инро мегӯям, ки аҳде, ки пеш аз ин аз ҷониби Худо дар Масеҳ тасдиқ шуда буд, шариате ки пас аз чаҳорсаду сӣ сол омад, онро ботил карда наметавонад, то ки ваъдаро беасар гардонад. Зеро агар мерос аз шариат бошад, пас он дигар аз ваъда нест; аммо Худо онро ба Иброҳим ба воситаи ваъда ато кард. Ғалотиён 3:16–18.

Сисола}

Исо сӣсола буд, ҳангоме ки хизмати Худро оғоз намуд.

> Ва худи Исо, чун ба оғози хизмати худ даромад, тахминан сисола буд, ва, ба гумони мардум, писари Юсуф буд, ки Юсуф писари Элӣ буд. Луқо 3:23.

Юсуф ба хизмат ба фиръавн дар Миср ҳангоме оғоз кард, ки сӣсола буд.

> Ва Юсуф сӣсола буд, вақте ки дар ҳузури фиръавн, подшоҳи Миср, истод. Ва Юсуф аз ҳузури фиръавн берун шуд ва тамоми замини Мисрро тай намуд. Ҳастӣ 41:46.

Ҳизқиёл-пайғамбар ҳангоми оғоз намудани хизмати худ сисола буд, ва хизмати ӯ бисту ду сол давом кард.

> Ва дар соли сиюм, дар моҳи чорум, дар рӯзи панҷуми моҳ, ҳангоме ки ман дар миёни асирон назди наҳри Кебор будам, осмонҳо кушода шуданд, ва ман рӯъёҳои Худоро дидам. Ҳизқиёл 1:1.

Ҳизқиёл дар навиштаҳои худ назар ба ҳар пайғамбари дигар бештар ишораҳои таърихӣ дорад. Дар навиштаҳои Ҳизқиёл сездаҳ ишораи мустақим ба санаҳои муайяншаванда мавҷуд аст, ва бехабар аз он, уламои Китоби Муқаддас ва таърихнигорон тасдиқ мекунанд, ки хизмати ӯ бисту ду солро дар бар гирифтааст, ҳарчанд намедонанд, ки бисту ду рамзи саду чилу чор ҳазор аст.

Подшоҳ Довуд сӣсола буд, ҳангоме ки ба подшоҳӣ оғоз кард, ва ӯ чиҳил сол подшоҳӣ намуд.

> Довуд сисола буд, вақте ки ба подшоҳӣ оғоз намуд, ва чил сол подшоҳӣ кард. Дар Ҳебрӯн бар Яҳудо ҳафт солу шаш моҳ подшоҳӣ кард; ва дар Уршалим сию се сол бар тамоми Исроил ва Яҳудо подшоҳӣ намуд. 2 Подшоҳон 5:4, 5.

Ҳукмронии чилсолаи Довуд рақами рамзӣ аст, ва давраи 40 монанди 430 соли Абром ва Павлус мебошад, зеро ин 40 сол ба ду қисм ҷудо шудааст (7 ва ним ва 33 сол). Ду давраи ҳукмронии чилсолаи Довуд дорои муаммои иловагии нубувватӣ мебошанд, зеро шоҳиди дигари Китоби Муқаддас он ду давраро ҳамчун ҳафт сол ва сию се сол сабт мекунад. Шаш моҳи иловагӣ дар Дуюм Подшоҳон чиро ифода мекунад, ва чӣ гуна 7.5 ва 33 ба 40 баробар мешаванд? Дар он ҷо як ҳампӯшии шашмоҳа вуҷуд дорад, ки бояд ҳақиқати нубувватиро ифода намояд.

> Ва рӯзҳое, ки Довуд бар Исроил подшоҳӣ кард, чиҳил сол буданд: ҳафт сол ӯ дар Ҳебрӯн подшоҳӣ кард, ва сию се сол ӯ дар Ерусалим подшоҳӣ кард. 3 Подшоҳон 2:11.

22 рақами рамзист, ки пайвастшавии Илоҳиятро бо инсоният ифода мекунад, ва хизмати Ҳизқиёл бисту ду сол давом кард. Чордаҳ соли Юсуф ба ду давраи ҳафтсола тақсим мешавад; ҳафтаи аҳди Масеҳ ба ду давраи баробари 1260-рӯза ҷудо мегардад; ва подшоҳии чиҳилсолаи Довуд ба ду давра шикаста мешавад, бо рамзи иловагӣ, ки ин ду давраро ба ҳам мепайвандад.

Исо Паёмбар, Коҳин ва Подшоҳ аст. Дар рӯзҳои охир Ӯ калисои зафарманди Худро чун байрақе баланд хоҳад кард, ва он калисо ба воситаи Масеҳ — Паёмбар, Коҳин ва Подшоҳе ки Илоҳияти Худро бо одамон муттаҳид сохтааст, ифода меёбад; он одамон ба воситаи Ҳизқиёли паёмбар, Юсуфи коҳин ва Довуди подшоҳ намояндагӣ мешаванд. Ин чор рамз се ҷавонмарди сазоворро дар кӯрае намояндагӣ мекунанд, ки ҳафт баробар аз ҳадди муқаррарӣ бештар тафсонида шуда буд; ва он гоҳ чаҳорумин зоҳир шуд, ва Ӯ монанди писари Худо буд. Дар ҷашни ҳайкали тиллоии Набукаднесар тамоми ҷаҳон намояндагӣ мешуд, ва ҳамаи онҳо калисои зафармандро диданд, ки аз як паёмбари инсонӣ, як коҳини инсонӣ ва як подшоҳи инсонӣ таркиб ёфта, аз тарафи шахси чаҳоруми Илоҳӣ нигоҳдорӣ мешуд.

> «Шайтон ҷаҳонро асир гирифтааст. Ӯ рӯзи шанбеи бутпарастонаро ҷорӣ намудааст ва зоҳиран ба он аҳамияти бузург медиҳад. Ӯ саҷдаву эҳтироми ҷаҳони масеҳиро аз рӯзи шанбеи Худованд ба сӯи ин шанбеи бутпарастона рабудааст. Ҷаҳон ба як суннат, ба як ҳукми сохтаи инсон саҷда мекунад. Чунон ки Набукаднесар сурати тиллоии худро дар дашти Дуро барпо кард ва ба ин васила худро боло бардошт, ҳамон тавр Шайтон низ худро дар ин шанбеи козиб боло мебардорад, ки барои он либоси осмониро дуздидааст». Review and Herald, March 8, 1898.

## Рақами чор

Дар сатҳи нубувватӣ, чиҳил як ушри чорсади Абром аст, ва чор як ушри чиҳил. Ҳар гуна хусусияти нубувватие, ки дар адади чор ёфт мешавад, бояд бо рамзияти чиҳил мувофиқат кунад, ва он, дар навбати худ, бояд бо рамзияти чорсад мувофиқат намояд. Дар ин замина, чор бисёр вақт «ҷаҳоншумул»-ро ифода мекунад, ки фаҳмише ошност, аммо ҳамчунин он «як пешравӣ»-ро ифода менамояд ва дар баъзе заминаҳо «нобудии тадриҷӣ»-ро низ.

Чор карнаи аввали ҳафт карнай нобудии тадриҷии Руми Ғарбиро намояндагӣ мекунанд. Руми Шарқӣ дар Константинопол бо таслим шудан ба чор Султони Усмонӣ ба анҷом расид. Сатр бар сатр, Руми Шарқӣ ва Ғарбӣ дар тӯли чор давра, ки бо чор карнай ифода ёфтаанд, тадриҷан фурӯ пошиданд, ва ҳамзамон бо Ислом — карнайҳои панҷум ва шашум — низ ба замин зада шуданд. Якҷо ин ду хат суқути Румро дар тӯли чор насли карнайҳо муайян мекунанд, дар ҳоле ки ҷанги рӯ ба афзоиш бо Ислом ба заволи ниҳоӣ меоварад, вақте ки чор султони Ислом бар подшоҳӣ бартарии олӣ пайдо мекунанд. Таърихи ғарб ва шарқ аз тақсим шудани Империя аз ҷониби Константин дар соли 330 оғоз ёфт.

Чор карнаи Руми Ғарбӣ аз соли 330 оғоз меёбанд, ва карнаи панҷуму шашум қудратеро намояндагӣ мекунанд, ки Руми Шарқиро суқут медиҳанд, ки он Руми Шарқӣ низ дар соли 330 оғоз ёфта буд. Ҳам Руми Шарқӣ ва ҳам Руми Ғарбӣ дар кори бар тахти замин нишонидани қудрати папагӣ дар соли 538 саҳм гузоштанд; бинобар ин, ду хатти Ғарб ва Шарқ тимсоли ду шохи Иёлоти Муттаҳида мебошанд, ки қудрати папагиро дар қонуни якшанбе боз бар тахт менишонанд. Руми Ғарбӣ дар робитаи набавӣ рамзи ҳилагарии калисоӣ аст, ва Руми Шарқӣ рамзи ҳилагарии давлатист.

Дар доираи таърихи суқути Руми ғарбӣ ва шарқӣ, таърихи Руми папавӣ баён шудааст. Аз калисои шогирдон, ки бо Эфсӯс намояндагӣ мешавад, оғоз намуда, се калисои аввал ба калисои чаҳорум мерасанд, ки он папосият аз соли 538 то 1798 мебошад. Дар Ваҳй боби сенздаҳум, папосият ҳамчун ҳукмрон барои 42 моҳ муайян карда мешавад, пас аз он ки захми марговари он аз соли 1798 дар қонуни якшанбе шифо меёбад. «Вақт дигар нахоҳад буд» пас аз соли 1844, бинобар ин чиҳилу ду моҳ рамзи давраи таъқиб аз қонуни якшанбе то замоне аст, ки Микоил бармехезад. Пешқадамон дарк мекарданд, ки калисоҳо, муҳрҳо ва карнайҳо се хатти таърихро намояндагӣ мекунанд, ки мувозӣ бо якдигар ҷараён доранд. Бар хати Руми шарқӣ ва хати Руми папавӣ гузоштани шаҳодати нубувватии Руми ғарбӣ як татбиқи нубувватӣ нест, ки аз ҷониби миллериён истифода шуда бошад, аммо ин усул ба ҳеҷ яке аз фаҳмишҳои устуворшудаи онҳо мухолифат намекунад.

Сатр бар сатр, чор карнаи аввал бояд бар таърихе, ки бо карнаҳои панҷум ва шашум намояндагӣ шудааст, татбиқ карда шаванд; ва сипас хатти се калисои аввал, ки ба давраи таъқиби папавӣ, ки бо калисои чорум намояндагӣ мешавад, мебарад. Чор карнай дар хатти аввал, чор султон дар хатти дуюм, ва чор калисо дар хатти сеюм. Рақами «чор» ҷаҳоншумулро ифода мекунад, вале ҳамчунин вайроншавии тадриҷии ё қудрати шаҳрвандӣ ва ё қудрати динӣ низ ифода менамояд. Он чи ки ин рақам ифода мекунад, аз матн муайян карда мешавад.

Дар замони қонуни якшанбе қудрати папагӣ барқарор мегардад. Бори аввал, вақте ки папагӣ ба қудрат оварда шуд, як давраи сисолаи омодагӣ вуҷуд дошт. Дар чор калисои аввал, калисои чорум папагӣ мебошад, ва калисои аввал шогирдон буданд, ки ҳамчун Эфсӯс тасвир шудаанд. Се насли аввали калисои масеҳӣ ба калисои чоруми Тиотира оварданд, ки онро Изобал намояндагӣ мекунад. Вақте ки шумо ба Тиотира мерасед, дар соли 538, дар Шӯрои Орлеан қонуни якшанбе ба иҷро дароварда шуд, ва ба ин васила қонуни якшанбе дар Иёлоти Муттаҳида муайян карда мешавад, ҳангоме ки захми марговари соли 1798 шифо меёбад.

Таърих аз соли 1798 то қонуни якшанбе дар Иёлоти Муттаҳида бо чор калисои аввал муаррифӣ мешавад. Калисои чоруми Тиатира қонуни якшанбе ва таъқиби папавиро, ки баъд аз он меояд, ифода мекунад. Калисои аввали Эфсӯс, он калисое ки муҳаббати аввали худро аз даст дод, дар анҷоми он вайронии тадриҷии чорқадамӣ, дар қонуни якшанбеи Тиатира, ба поён расид. Насле, ки ба қонуни якшанбеи Тиатира мебарад, насли сеюми Перғомус аст. Тиатира қонуни якшанберо то басташавии муҳлати файз намояндагӣ мекунад, ва Перғомус созишкории насли сеюмро, ки роҳи Тиатираро омода месозад, намояндагӣ мекунад. Насли сеюми Перғомус ва он созишкорие, ки онро ифода мекунад, бори нахуст дар замони Константин ба амал омад, ки вай нахустин қонуни якшанберо дар соли 321 қабул кард. Иёлоти Муттаҳида ҳамчун барраи Эфсӯс оғоз ёфт, аммо вақте ки Тиатираро боз бар тахт менишонад, он мисли аждаҳо сухан мегӯяд.

Нобудшавии тадриҷии Иёлоти Муттаҳида дар чор калисои аввали Ваҳй тасвир шудааст. Нобудшавии тадриҷии салтанати шашуми пешгӯии Китоби Муқаддас дар тӯли чор насл ба амал меояд, ки ба қонуни якшанбе мебаранд, ки дар он ҳайвони заминӣ чун аждаҳо сухан мегӯяд. Насли ниҳоӣ бо аждаҳо намояндагӣ мешавад, ки хазанда аст, чунон ки дар Боғи Адан буд; ва ба ҳамин сабаб ҳам Яҳёи Таъмиддиҳанда ва ҳам Исо насли охирини Исроили қадимро «насли афъиён» номиданд.

Насли чаҳорум ва охирин ё «насли баргузида»-ест, ки саду чилу чор ҳазорро намояндагӣ мекунад, ё ҳамтои он, яъне насли афъӣ. Як табақа сурати Масеҳро ташкил додааст, табақаи дигар сурати ҳайвон — морро. Насли афъӣ дар Каломи Худо чор бор бевосита баён гардидааст. Муҳтавои матн дар ҳар як ишора гуногун аст.

> Аммо чун дид, ки бисёре аз фарисиён ва саддуқиён назди таъмиди ӯ меоянд, ба онҳо гуфт: Эй насли афъиҳо, кист, ки шуморо огоҳ кардааст, то аз ғазаби оянда бигурезед? Матто 3:7.

Агар «насли афъӣ» танҳо баъзе суханони таҳқиромезе мебуд нисбат ба чанд фирқаи мардум, ки Юҳанно онҳоро дӯст намедошт, пас дар бораи ин ибора чизе барои гуфтан намемонд. Аммо ҳар калима дар Каломи Худо муқаддас аст, бинобар ин Юҳанно ба саддуқиён ва фарисиён унвони мушаххасе медод. Он унвон ба таври нубувватӣ аз ҷониби заминаи он порчае муайян карда мешавад, ки дар он ифода шудааст. Дар он порча Юҳанно ҳамчун анҷомдиҳандаи хизмати худ муаррифӣ мешавад, сипас саддуқиён ва фарисиён ба ривоят ворид мегарданд. Дар оятҳои оғозин Юҳанно ҳамчун «овоз дар биёбон»-и Ишаъё муаррифӣ мешавад.

> Дар он рӯзҳо Яҳёи Таъмиддиҳанда омад ва дар биёбони Яҳудия мавъиза намуда, мегуфт: «Тавба кунед, зеро Малакути Осмон наздик аст».

> Зеро ин ҳамон касест, ки дар бораи ӯ пайғамбар Ишаъё гуфтааст:

> Овози нидокунандае дар биёбон: роҳи Худовандро муҳайё кунед, тариқҳояшро рост созед.

> Ва ҳамон Яҳё либосе аз пашми шутур бар тан дошт, ва миёнбанде аз чарм бар камараш; ва хӯрокаш малахҳо ва асали ваҳшӣ буд.

> Пас Ерусалим ва тамоми Яҳудия ва ҳамаи навоҳии гирди Ӯрдун назди вай берун меомаданд, ва дар Ӯрдун аз дасти вай таъмид меёфтанд, ва ба гуноҳҳои худ иқрор мекарданд. Аммо чун дид, ки бисёре аз фарисиён ва саддуқиён назди таъмиди вай меоянд, ба онҳо гуфт: эй насле аз морони афъӣ, кист, ки шуморо огоҳ кардааст, то аз ғазаби оянда бигрезед? Матто 3:2–7.

Насли охирини Исроили қадимро ҳамчун «насли афъиён» меноманд, аз ҷониби пайғамбаре, ки аз биёбон баромада буд. Юҳанно ҳамон пайғамбарест, ки нақши қосиди Малокиро ба ҷо овард, ки роҳро барои Қосиди Аҳд омода сохт; ва ӯ ҳамчунин ҳамон овоз дар биёбон буд, ки Ишаъё ӯро муайян кардааст.

Агар мо «баргҳо»-ро ҳамчун рамз баррасӣ кунем, мебинем, ки онҳо «иқрор»-ро ифода мекунанд. Аввалин ишора ба ин дар бораи Одаму Ҳавво аст, ки ноадолатии худро бо баргҳои анҷир пӯшониданд. Онҳо пеш аз ин либоси нур, либоси адолатро дар бар доштанд, аммо вақте ки он аз байн рафт, дарёфтанд, ки бараҳнаанд — Лудикиёне, ки мепиндоранд ҳамаи он чи ба онҳо лозим аст, ин аст, ки пушти «баргҳои иқрор» пинҳон шаванд, ва ҳама чиз хуб хоҳад буд. Баъдтар дар ин порча, Юҳанно бевосита бар зидди яҳудиёни Лудикиё сухан мегӯяд, ки ба насли Иброҳим такя мекарданд, то онҳоро наҷот диҳад, зеро гумони онҳо фақат баргҳои холии иқрор буд. Либоси шахс нишон медиҳад, ки ӯ кист.

Дарахтон рамзи одамон ва салтанатҳоянд, ва мева, шоха, тухм, хок, об, реша ва, албатта, баргҳо ҳама ба худ рамзҳои муайяни нубувватиро ифода мекунанд; аммо ҳар яке аз ин ҳақиқатҳо ба дигар рамзҳое вобаста аст, ки дар хатҳои гуногуни нубувват, ки аз рамзҳои нубувватие истифода мебаранд, ки «дарахт»-ро ташкил медиҳанд, тасвир ёфтаанд. Албатта, нахустин рамзи нубувватии дарахт он аст, ки он озмоиши ҳаёт ё мамотро ифода мекунад.

Паёми Юҳанно бо либосе ки ӯ мепӯшид ва бо ғизое ки ӯ мехӯрд, муаррифӣ мегардад. Ғизои набавӣ, монанди манна дар ибтидои Исроили қадим, ё Нони Осмонӣ дар охир, бояд хӯрда шавад. Ин ғизо паёми набавии имтиҳонкунандаеро ифода мекунад, ки бояд хӯрда шавад, зеро он ҷисми Масеҳ ва хуни Ӯст. Либосе ки Юҳанно мепӯшид ва ғизое ки ӯ мехӯрд, паём ва фиристодаеро муайян месозад, ки роҳи Масеҳро тайёр кард. Юҳанно намунаи фиристодаи ниҳоиест, ки роҳи Масеҳро тайёр мекунад, ва Ӯ Фиристодаи Аҳд аст, ки ногаҳон ба маъбади Худ меояд дар ҳангоми қонуни якшанбе. Вақте ки ин ба амал меояд, бокирагони аблаҳ, ки ҳамчунин Лоудикиён ва алафҳои бегона мебошанд, насли ниҳоии чаҳоруми касонеро намояндагӣ мекунанд, ки даъво доранд халқи ҳақиқии аҳди Иброҳиманд, чунон ки фарисиён ва саддуқиён низ мекарданд, дар замоне ки Юҳанно аз биёбон зоҳир шуд.

Яҳё либосе аз мӯи шутур мепӯшид ва камарбанде аз чарм дошт, ки ба он васлаке монанди афзори баста шудани юғ пайваст буд, чунон ки ҳайвоноти корӣ бо юғ доранд. Ӯ малах мехӯрд ва, бинобар ин, паёми ӯ аз малах буд, ки дар Навиштаҳо рамзи барҷастаи Ислом аст, ва ӯ паёми худро дар бораи Ислом бо асал омехта мекард.

> Ва хонадони Исроил номи онро «Манн» ниҳоданд; ва он монанди тухми кашнич буд, сафед; ва таъми он мисли кулчаҳое буд, ки бо асал тайёр карда шудаанд. Хуруҷ 16:31.

Манно рамзи Каломи Худост, ва таъми он мисли асал буд, ки анбиё онро ҳамчун таъми паёме, ки ба сурати хӯрдан тасвир ёфтааст, мешиносонанд. Юҳанно паёми Исломро овард, ки онро малахҳо, камарбанди чарми уштур ва мӯйи уштур рамзӣ менамоянд. Ҳам малахҳо ва ҳам уштур ҳар ду рамзҳои Ислом мебошанд. Он паёми Ислом бо маърифати равшанкунандаи Каломи Худо, ки ба сурати «асал» тасвир шудааст, омехта буд.

> Пас Йӯнотон гуфт: «Падарам заминро ба изтироб овардааст; бубинед, илтимос, ки чӣ гуна чашмони ман равшан шудаанд, зеро андаке аз ин асалро чашидам». 1 Подшоҳон 14:29.

Юҳанно на танҳо паёми Исломро намояндагӣ мекард, балки ӯ аз биёбон омад, чунонки Илёс низ омад; ва Юҳанно асал намехӯрд, балки асали ваҳширо мехӯрд, зеро ӯ, ҳамчунин Масеҳ, дар муассисаҳои он рӯзгор, ки асали хоси паёми худро доштанд, тарбия наёфта буд; он паёмро хамиртуруши фарисиён ва саддуқиён намояндагӣ мекард. Юҳанно асалро аз биёбон мехӯрд, зеро ӯ аз ҷониби Рӯҳи Муқаддас берун аз муассисаҳои динии замони худ таълим ёфта буд. Камарбанди маъмулии он давра дорои механизми ҳалқавӣ буд, ки шахс либоси пашми шутурини худро ба он мебаст. Он ҳалқа Юҳанноро намояндагӣ мекунад, ки нуқтаи гардиш аз мақдаси заминӣ ба сӯи мақдаси осмонӣ буд.

> «Паёмбар Юҳанно ҳалқаи пайванддиҳандаи байни ду низоми илоҳӣ буд. Ӯ, ҳамчун намояндаи Худо, ба майдон омад, то муносибати шариат ва паёмбаронро бо низоми масеҳӣ нишон диҳад. Ӯ нури хурдтар буд, ки бояд аз пайи он Нури бузургтар меомад. Зеҳни Юҳанно аз ҷониби Рӯҳулқудс мунаввар гардонида шуда буд, то бар қавми худ нур афшонад; вале ҳеҷ нури дигаре ҳеҷ гоҳ бар инсони суқуткарда ончунон равшан натобидааст ва нахоҳад тобид, мисли он нуре ки аз таълимот ва намунаи Исои Масеҳ сарчашма мегирад. Масеҳ ва рисолати Ӯ фақат ба таври норавшан, чунон ки дар қурбониҳои соягун рамзӣ нишон дода мешуд, дарк гардида буданд. Ҳатто худи Юҳанно низ ҳаёти ояндаи ҷовидонаро тавассути Наҷотдиҳанда комилан дарк накарда буд». The Desire of Ages, 220.

Либоси ҳалқавии Юҳанно маҳз дар ҳамон нуқтаи таъмиди Масеҳ зикр мешавад, ки нуқтаи гардиш буд ва онро он маконе намояндагӣ мекард, ки Юҳанно дар он ҷо таъмид медод. Он макон Байтобара ном дошт, ки маънояш «гузаргоҳи паром» аст, ва маҳз ҳамон ҷоест, ки Исроили қадим, ҳангоме ки аз биёбон мебаромад, ба Замини Мавъуд ворид шуд, ҳамон тавре ки Юҳанно низ чунин карда буд.

Албатта, ҳаракати яксаду чилу чаҳор ҳазор ҳамон чизест, ки Юҳанно онро тасвир мекунад, аммо мо танҳо ишора менамоем, ки вақте Исо таъмид гирифт, ҳамон насл буд, ки Ӯ ва Юҳанно онро «насли афъӣ» номиданд. Исо омад, то шариати Даҳ Аҳкоми Худоро бузург гардонад, ва Ӯ ҳар калимаро дар Китоби Муқаддас илҳом бахшид; пас, вақте Ӯ насли охирини Исроили қадимро насли афъӣ мехонад, Ӯ комилан медонад, ки аҳкоми дуюм довариро, ки дар наслҳои сеюм ва чаҳорум ба иҷро мерасад, муайян мекунад.

Насли сеюм ва чаҳорум доварии тадриҷиро ифода мекунанд, ки дар насли чаҳорум, яъне насли афъизодаҳо, ба поён мерасад. Таъмиди Масеҳ 9/11-ро намунасозӣ мекунад. Насли Лоудикияи Адвентистони Рӯзи Ҳафтум аз ҳамон вақт боз дар насли ниҳоии худ қарор доштааст. Паёми Яҳё ба фарисиён ва саддуқиён ҳамон паёми Лоудикия буд.

> Аммо чун дид, ки бисёре аз фарисиён ва саддуқиён ба назди таъмиди ӯ меоянд, ба онҳо гуфт:

> Эй насли моронҳои заҳрдор, кӣ шуморо огоҳ кардааст, ки аз ғазаби оянда бигурезед?

> Пас самарҳое ба бор оваред, ки лоиқи тавба бошанд; ва дар дили худ нагӯед, ки: «Мо Иброҳимро падари худ дорем».

> зеро ман ба шумо мегӯям, ки Худо қодир аст аз ҳамин сангҳо барои Иброҳим фарзандон бархезонад.

> Ва алҳол табар ҳам бар решаи дарахтон ниҳода шудааст; бинобар ин ҳар дарахте ки меваи нек намеоварад, бурида ва ба оташ андохта мешавад. Ман шуморо бо об барои тавба таъмид медиҳам; аммо Он Касе ки баъд аз ман меояд, аз ман тавонотар аст, ки ман сазовор нестам пойафзоли Ӯро бардорам; Ӯ шуморо бо Рӯҳулқудс ва бо оташ таъмид хоҳад дод. Белаш дар дасти Ӯст, ва хирмани Худро комилан пок хоҳад кард, ва гандуми Худро ба анбор ҷамъ хоҳад овард; аммо коҳро бо оташи хомӯшнашаванда хоҳад сӯзонд.

> Пас Исо аз Ҷалил ба назди Урдун, назди Яҳё меояд, то аз дасти ӯ таъмид ёбад. Матто 3:7–13.

Исо аз Ҷалил омад, ки рамзи нуқтаи гардишест, мувофиқ бо маънои тасмаи миёни Юҳанно ва маънои Байтобара. Он гоҳ кори Юҳанно, ки омода кардани роҳ буд, ба кори Масеҳ, яъне устувор гардондани аҳд, табдил ёфт. Сӣ соли омодагӣ ба анҷом расид ва сею ним соли пеш аз салиб ва пас аз он оғоз ёфт.

Паёми Яҳё ҳушдоре буд аз ғазаби оянда ҳангоми харобии Ерусалим, харобие ки ҳамчунин анҷоми ҷаҳон ва ҳафт балои охиринро таҷассум менамояд. Он паёми ҳушдор дар заминаи ислом қарор дода шуда буд, ва онро марде мерасонд, ки на танҳо паёмовари Малокӣ — он ки роҳро тайёр месозад — ва нидои Ишаъё дар биёбонро ба иҷро расонд, балки инчунин паёми Илёсро низ, зеро либоси Яҳё ба либоси Илёс ҳаммонанд буд, ҳамон гуна ки паёми Яҳё ба паёми Илёс ҳаммонанд буд.

> Ва ӯ ба онҳо гуфт: «Он марде, ки ба пешвози шумо баромада, ин суханонро ба шумо гуфт, чӣ гуна мард буд?» Ва онҳо ба ӯ ҷавоб доданд: «Ӯ марде пашмолуд буд ва камарбанди чармине бар миёнаш баста буд». Ва ӯ гуфт: «Ин Илёс Тишбист». 4 Подшоҳон 1:7, 8.

Агар онҳо аз Юҳанно, на аз Илёс, мепурсиданд: «Ӯ чӣ гуна мард буд?» ба онҳо ҷавоб дода мешуд: «Марде пашмин, ва камарбанди чармин бар миёни худ баста.» Тамоми хизмати шашмоҳаи Юҳанно дар он порчае таҷассум ёфтааст, ки дар он насли ниҳоӣ ва чорум ба таври мушаххас муайян ва таъриф мешавад. Паёми Лаодикия ба онҳо бевосита ба даъвои онҳо, ки қавми аҳди Худо мебошанд, ҳамла мекунад; он онҳоро аз ғазаби оянда, чунон ки бо табаре, ки ба решаҳои дарахтон зада мешавад, тасвир ёфтааст, ҳушдор медиҳад. Дар ин паём ҳамчунин буд, ки Масеҳ раванди имтиҳонеро, ки бо Юҳанно оғоз ёфта буд, ба анҷом хоҳад расонд. Баъдтар дар Матто, Исо низ яҳудиёнро «насли афъӣ» мехонад, ва Ӯ ин андешаро аз мавзӯи Юҳанно дар бораи бурида афкандани дарахт идома дода, мефаҳмонад, ки чаро.

> Ё дарахтро некӯ гардонед ва самари онро некӯ; ё дарахтро фасодзада гардонед ва самари онро фасодзада: зеро дарахт аз самари худ шинохта мешавад. Эй насли афъиён, шумо, ки бад ҳастед, чӣ гуна метавонед суханони некӯ бигӯед? зеро даҳон аз фаровонии дил сухан мегӯяд. Одами нек аз ганҷинаи неки дил чизҳои нек мебарорад; ва одами бад аз ганҷинаи бад чизҳои бад мебарорад. Аммо Ман ба шумо мегӯям, ки барои ҳар сухани ботиле, ки одамон мегӯянд, онҳо дар рӯзи доварӣ ҷавоб хоҳанд дод. Зеро аз суханони худ сафед хоҳӣ шуд, ва аз суханони худ маҳкум хоҳӣ гардид. Матто 12:33–37.

Рӯзи доварӣ, мувофиқи аҳкоми дуюм, дар насли чорум аст. Доварӣ бар паёме асос меёбад, ки мо ба забон меорем, ва он паём аз дилҳои мо бармеояд. Маҳз паёме, ки мо мегӯем, муайян месозад, ки оё мо «насли баргузида»-и Петрус ҳастем ё «насли афъиён». Ҳар яке аз ин ду табақа дар анҷоми раванди озмоиш зоҳир мегардад, он ҷо ки Масеҳ, ҳамчун марди ҷорӯби хирман, хирмани Худро пок месозад. Чунон ки бо равған дар масали даҳ бокира, паём низ ё ба воситаи дили бад, ё дили нек ифода мешавад. Ишораи Масеҳ ҳамчунин меафзояд, ки ин насли афъиён, ки насли чорум ва ниҳоӣ аст, аломате металабад, ва ягона аломате, ки ба онҳо дода мешуд, аломати Юнус буд.

> Пас баъзе аз китобдонон ва фарисиён ҷавоб дода, гуфтанд: «Устод, мехоҳем аз Ту аломате бубинем». Аммо Ӯ ба онҳо ҷавоб дода, гуфт: «Насли шарир ва зинокор аломат металабад; вале ба он ҳеҷ аломате дода нахоҳад шуд, ҷуз аломати Юнуси набӣ. Зеро, чунон ки Юнус се рӯз ва се шаб дар шиками моҳи бузург буд, ҳамон тавр Писари Одам низ се рӯз ва се шаб дар дили замин хоҳад буд. Мардуми Нинве дар доварӣ бо ин насл бархоста, онро маҳкум хоҳанд кард, зеро онҳо аз мавъизаи Юнус тавба карданд; ва инак, бузургтар аз Юнус дар ин ҷост. Маликаи ҷануб дар доварӣ бо ин насл бархоста, онро маҳкум хоҳад кард, зеро ӯ аз канорҳои дуртарини замин омад, то ҳикмати Сулаймонро бишнавад; ва инак, бузургтар аз Сулаймон дар ин ҷост». Матто 12:38–42.

Масеҳ ба яҳудиён ҳамчун насли афъиён ишора кард, ва Ӯ намунаҳои довариро, ҳамчун паёми Юнус ва паёми ҳикмати Сулаймон, ба кор мебарад. Исо аз рӯйи муҳит ва бо ду шоҳид муайян месозад, ки насли афъиён насли чорум аст, зеро дар насли чорум доварӣ ба анҷом мерасад.

Яксаду чор ҳазору чаҳор ҳазор парчам, ё нишонаи айёми охир мебошанд, ҳамчунон ки шариати Худо ва рӯзи шанбе низ ҳастанд. Нишонаи Юнус нишонаи эҳё аст, ки барои яҳудиён дар рӯзгори Масеҳ таъмиди Ӯ буд, вақте ки Рӯҳулқудс нозил шуд ва ба сурати кабӯтар ифода ёфт. Юнус маънои «кабӯтар»-ро дорад. Юнус, Юҳаннои Ваҳйнавис, Дониёл, Юсуф ва Лаъзор намояндаи он яксаду чилу чор ҳазор ҳастанд, ки пас аз сеюним рӯз мурда дар кӯча хобидан эҳё карда мешаванд. Дар он вақт онҳо бояд аз Лоадиқия ба Филаделфия гузаранд ва ба ин васила ҳаштуми аз миёни ҳафт гарданд. Юнус рамзи таъмид аст, зеро ӯ ба об андохта шуд ва вақте ки моҳӣ ӯро фурӯ бурд, ба таври рамзӣ мурд. Баъд аз он ӯ эҳё гардид, чунон ки Юҳанно низ, вақте ки аз равғани ҷӯшон бароварда шуд, ва чунон ки Дониёл, вақте ки аз ғори шерон бароварда шуд, ва чунон ки Юсуф, вақте ки аз чоҳ бароварда шуд, ҳамон тавр ки Лаъзор низ, ки мӯъҷизаи муҳркунанда дар замони Масеҳ буд. Яҳудиён нишонаи Юнусро, ки бо эҳёи Масеҳ ифода ёфта буд, равшантар аз он наметавонистанд бубинанд, ки Адвентизм нишонаи 9/11-ро, ки нишонаи Юнус аст, мебинад.

Мо ин мавзӯъҳоро дар мақолаи оянда идома хоҳем дод.

> «Бори огоҳие, ки алҳол бояд ба қавми Худо, ҳам ба наздикон ва ҳам ба дурдастон расонида шавад, паёми фариштаи сеюм аст. Ва онҳое ки мекӯшанд ин паёмро дарк намоянд, аз ҷониби Худованд ба татбиқи чунин Калом роҳнамоӣ нахоҳанд шуд, ки асосро суст гардонад ва сутунҳои имонеро бардорад, ки Адвентистони рӯзи ҳафтумро он чи имрӯз ҳастанд, гардонидааст. Ҳақиқатҳое ки ба тартиби худ, ҳангоме ки мо дар тӯли хати нубуввате ки дар Каломи Худо ошкор гардидааст пеш мерафтем, кушода мешуданд, имрӯз низ ҳақиқатанд, ҳақиқати муқаддас, ҳақиқати ҷовидонӣ. Онҳое ки дар таърихи пешини таҷрибаи мо он роҳро қадам ба қадам тай намуда, занҷири ҳақиқатро дар нубувватҳо медиданд, барои қабул кардан ва итоат намудани ҳар шуълаи нур омода гардида буданд. Онҳо дуо мекарданд, рӯза медоштанд, меҷустанд ва барои ҳақиқат мисли ганҷҳои ниҳон кофта меҷустанд, ва мо медонем, ки Рӯҳулқудс моро таълим медод ва роҳнамоӣ менамуд. Назарияҳои бисёре пешниҳод мешуданд, ки шабоҳате ба ҳақиқат доштанд, аммо чунон бо навиштаҳои муқаддасе ки нодуруст тафсир ва нодуруст татбиқ шудаанд, омехта буданд, ки ба гумроҳиҳои хатарнок мебурданд. Мо хеле хуб медонем, ки чӣ гуна ҳар нуқтаи ҳақиқат муқаррар гардид ва мӯҳр бар он аз ҷониби Рӯҳи Муқаддаси Худо гузошта шуд. Ва дар тамоми он вақт садоҳое шунида мешуданд: “Ин аст ҳақиқат”, “Ман ҳақиқатро дорам; аз паси ман биёед”. Аммо ҳушдорҳо мерасиданд: “Аз паси онҳо наравед. Ман онҳоро нафиристодаам, вале онҳо давиданд”. (Нигаред ба Ирмиё 23:21.)»

> «Роҳнамоии Худованд равшан буд, ваҳйҳои Ӯ дар бораи он чи ҳақиқат аст, бисёр аҷиб буданд. Нуқта ба нуқта аз ҷониби Худованди Осмон устувор гардонида шуд. Он чи он вақт ҳақиқат буд, имрӯз низ ҳақиқат аст. Аммо овозҳо бас намешаванд, ки шунида шаванд: “Ин ҳақиқат аст. Ман нури нав дорам.” Вале ин нурҳои нави марбут ба хатҳои нубувват дар нодуруст татбиқ кардани Калом ва мардумони Худоро бе лангаре, ки онҳоро нигоҳ дорад, саргардон гузоштан зоҳир мегарданд. Агар донишҷӯи Калом ҳақиқатҳоеро, ки Худо дар роҳнамоии қавми Худ ошкор намудааст, бигирад ва ин ҳақиқатҳоро аз они худ гардонад, онҳоро ҳазм кунад ва ба ҳаёти амалии худ ворид созад, он гоҳ онҳо маҷроҳои зиндаи нур хоҳанд буд. Аммо онҳое ки худро ба омӯзиши назарияҳои нав бахшидаанд, омехтае аз ҳақиқат ва хато доранд, ва пас аз кӯшиши барҷаста нишон додани ин чизҳо, нишон додаанд, ки шамъи худро аз қурбонгоҳи илоҳӣ наафрӯхтаанд, ва он дар торикӣ хомӯш шудааст». Selected Messages, book 2, 103, 104.

Back to Articles