Article

# Пониум — Рақами панҷ

Ғоратгарони қавми ту: сарбаландшавӣ ва суқути Рум дар нубувват

Author

Jeff Pippenger

Published

March 5, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Китоби Дониёл як ривояти аҷиби нубувватиро мекушояд, ки дар он усули такрор ва тавсеа бофта шуда, аз миёни рӯъёҳояш — аз ҳайкали филиззии боби 2 то бархӯрдҳои мураккаби подшоҳии боби 11 — чун риштае мегузарад. Дар дохили ин чорчӯб, як далели қобили таваҷҷуҳ падид меояд: ҷанги Актиум дар соли 31 то милод, ки бо суқути Миср дар соли 30 то милод ба авҷ расид, ҳамчун иҷрошавии сарнавиштсози Дониёл 11:25, 26 қарор дорад ва оғози бартарии 360-солаи Руми бутпарастро нишон медиҳад.

Дониёл 11 аз зуҳур ва суқути империяҳо пас аз марги Искандари Мақдунӣ дар соли 323 то милод оғоз меёбад. Аммо то ояти 14 тағйире ба амал меояд. Тақрибан соли 200 то милод, ҳангоме ки Антиохуси III (Магнус) барои Ҷанги Паниум бар зидди шоҳи кӯдак Птолемейи V омода мешуд, Рум дахолат кард, на ҳамчун як тамошобини одӣ, балки ҳамчун «ғоратгарони қавми ту». Рум, ки дар миёни ошӯбҳои эллинистӣ аз таъмини захираи гандуми Миср нигарон буд, нуфузи худро дар ҷараёни Ҷанги дуюми Мақдунӣ (200–197 то милод) ба кор андохт ва барои нақши пешгӯишудаи худ замина фароҳам сохт.

## Ҳукмронии Рум бар яҳудиён

Ба соли 63 то милод пеш гузарем, ва ояти 16 ҳангоми он иҷро мегардад, ки Помпей ба Ерусалим ҳамла оварда, ба Қудси Ақдос дохил мешавад ва ҳукмронии Румро бар «замини ҷалол» барқарор месозад. Аз ин ҷо, оятҳои 17 то 22 пайдарпайии шахсиятҳои Румро пайгирӣ мекунанд: юришҳои шарқии Помпей, фатҳҳо ва қатли Юлий Қайсар дар соли 44 то милод, ҳукмронии Август Қайсар, ки бо андозситонӣ маъруф аст (дар Луқо 2:1 ёд шудааст) ва дар соли 14 баъди милод ба анҷом мерасад, ва Тиберий, ки дар соли 31 баъди милод ба маслуб шудани Масеҳ назорат мекард, вақте ки «мири аҳд» шикаста шуд. Хати нубувват аз Помпей дар Ерусалим то Титус дар Ерусалим дар соли 70 баъди милод, хати бартарияти Румро бар қавми Худо баён мекунад.

Аз оғози он ки як генерали Рум маъбадро палид гардонид, то анҷоме ки генерали дигари Рум маъбадро вайрон кард, имзои Алфа ва Омега аён мегардад. Ин хатти таърихӣ, ки бо палидгардонӣ оғоз ёфта, бо вайронӣ анҷом меёбад, инчунин палидгардонӣ ва вайрон шудани Он Якеро дар бар мегирад, ки дар бораи Худ гуфт: «Ин маъбадро вайрон кунед, ва Ман онро дар се рӯз барпо хоҳам кард». Ҳақиқат аз ҳарфи аввал, сездаҳум ва охирини алифбои ибронӣ таркиб ёфтааст, ва хатте, ки аз Помпей оғоз шуда, бо Титус анҷом меёбад, вайроншавии миёнаи маъбадро низ дар бар мегирад, ки он ба воситаи салиби миёна аз миёни се салибе, ки маҳз дар миёнаи ҳафтае барпо шуданд, ки Масеҳ барои устувор гардонидани аҳд омада буд, муаррифӣ мешавад. Оятҳои шонздаҳ то бисту ду хатти нубувватиро ифода мекунанд, ки имзои ҳақиқатро бар худ дорад. Дар дохили таърихе, ки ин оятҳо ифода мекунанд, чанд хатти муҳими нубувватӣ вуҷуд дорад, аммо мавзӯи асосии ин хатт ҳукмронии Рум бар яҳудиён аст.

## Эътилофҳо ва Аҳдномаҳо

Ояти 23 «такрор мекунад ва васеъ мегардонад», ба солҳои 161–158 пеш аз милод бозгашта, замоне ки яҳудиён таҳти роҳбарии Яҳудо Маккавӣ бо Рум аҳду паймон бастанд (1 Маккабиён 8). Ин стратегияи вижаи Румро дар бунёди империя равшан месозад — фатҳ ба воситаи аҳдномаҳо ва иттиҳодҳо, усуле, ки аз пешгузаштагонаш фарқ дошт. Ояти 24 ин марҳиларо ба анҷом мерасонад ва ишора мекунад, ки Рум «аз қалъаҳо тадбирҳои худро пешгӯӣ хоҳад кард, ҳатто то муддате».

> Ва баъд аз аҳде ки бо ӯ баста шавад, ӯ бо фиреб амал хоҳад кард; зеро ки баромада, бо қавми андак пурзӯр хоҳад шуд. Ӯ ба осоиштагӣ ҳатто ба ҷойҳои серҳосилтарини вилоят дохил хоҳад шуд; ва он чиро ба ҷо хоҳад овард, ки падаронаш накарда буданд, ва падарони падаронаш низ; ғанимат, тороҷ ва сарватро дар миёни онҳо пароканда хоҳад сохт; инчунин тадбирҳои худро бар зидди қалъаҳои мустаҳкам то замоне пешбинӣ хоҳад кард. Дониёл 11:23, 24.

## Барои замоне

Калимае, ки ба «бар зидди» тарҷума шудааст, метавонад ҳамчун калимаи «аз» фаҳмида шавад. Рум тадбирҳои худро «аз» пешгӯӣ мекунад. Калимаи «аз» дар оят ба шаҳри Рум, дили сиёсӣ ва низомии империя, ҳамчун пойгоҳи стратегияҳои он ишора мекунад. «Замон» ба таври нубувватӣ 360 сол аст, ки аз замоне оғоз меёбад, ки Миср дар соли 30 то милод баъд аз Аксиум суқут мекунад, ва дар соли 330, вақте ки Константин Румро ба хотири Константинопол тарк мекунад, ба анҷом мерасад.

Оятҳои 25 ва 26 маҳз ба худи Актиум тамаркуз мекунанд.

> Ва ӯ қувват ва шуҷоати худро бар зидди подшоҳи ҷануб бо лашкари бузурге барангезад; ва подшоҳи ҷануб барои ҷанг бо лашкари бисёр бузург ва пурзӯр барангехта хоҳад шуд; вале ӯ истода натавонад монд, зеро бар зидди ӯ дасисаҳо хоҳанд андешид. Оре, онҳое ки аз ҳиссаи таоми ӯ мехӯранд, ӯро ҳалок хоҳанд кард, ва лашкараш чун сел хоҳад гузашт; ва бисёре кушта афтода хоҳанд шуд. Дониёл 11:25, 26.

Соли 31 то милод, Октавиан, ки Румро ҳамчун «подшоҳи шимол» намояндагӣ мекард, нерӯҳои худро бар зидди Мисри Клеопатра, яъне «подшоҳи ҷануб», дар як бархӯрди азими баҳрӣ сафарбар намуд. «Лашкари бисёр бузург ва пуриқтидор»-и Антоний ва Клеопатра суст гардид ва ба василаи «ҳилаҳо» (тактикаҳои Агриппа) ва хиёнатҳо — ҷудо шудани ҳампаймонони Антоний ва ақибнишинии Клеопатра дар миёни ҷанг — барҳам хӯрд. То соли 30 то милод, Миср ба як вилояти Рум табдил ёфт ва ҳукмронии бечунучарои Руми бутпараст оғоз гардид. Ин давраи 360-сола, аз соли 30 то милод то 330, бо бартарии Рум, ки дар қалъаи аслии он мутамарказ буд, мувофиқат мекунад, то он даме ки кӯчиши Константин он қалъаро «ба замин афканд», чунон ки Дониёл 8:11 пешгӯӣ мекунад.

> Бале, вай худро ҳатто то Сарвари лашкар бузург гардонид, ва ба воситаи ӯ қурбонии ҳамешагӣ бардошта шуд, ва макони муқаддасгоҳи ӯ фурӯ андохта шуд. Дониёл 8:11.

Вақте ки Константин шаҳри Румро ба хотири шаҳри Константинопол канор гузошт, ӯ дар шаҳри Рум як холигии қудратро боқӣ монд, ки барои калисои папагӣ боз буд, то курсии ҳокимиятеро, ки шаҳри Рум намояндагӣ мекард, ишғол намояд. Ин амал ояти дуюми Ваҳй боби сездаҳро ба иҷро расонд.

> Ва он ҳайвоне ки ман дидам, монанди паланг буд, ва пойҳояш мисли пойҳои хирс, ва даҳонаш мисли даҳони шер; ва аждаҳо қудрати худро, ва тахти худро, ва ихтиёри бузург ба ӯ дод. Ваҳй 13:2.

Дар китоби Дониёл 8, ду вожаи гуногуни ибронӣ, ки ҳар ду ба «мабад» тарҷума шудаанд, саргузашти маъбадро дар китоби Дониёл аз ҳам фарқ мегузоранд. Китоби Дониёл ҷанги миёни Масеҳ ва Шайтонро нишон медиҳад, чунонки ин ҷанг дар намояндагони заминии Масеҳ ва Шайтон тасвир шудааст. Бобил, намояндаи заминии Шайтон, дар оғози китоби Дониёл Уршалимро фатҳ мекунад, ва Уршалим дар ояти чилу панҷуми боби ёздаҳум Бобилро фатҳ мекунад. Подшоҳиҳое, ки бо шаҳри Уршалим ва шаҳри Бобил намояндагӣ шудаанд, «мабадҳои қувват» мебошанд. Шаҳрҳои Бобил ва Уршалим ҳар ду маъбадҳои қувватанд, ва ҳар дуи онҳо дар дохили шаҳр маъбадҳои худро доранд. Маъбади Пантеон дар шаҳри Рум аст, ва маъбад дар Уршалим дар ривояти нубувватӣ ҳамтои он мебошад. Бобил ва шаҳри Рум тақаллубҳои Уршалим мебошанд.

Дар Дониёл 8, ду вожаи ибронӣ ҳастанд: «miqdash» дар ояти 11, ки дар он шохи хурд (Руми бутпараст) «ҷои маъбади худро» (шаҳри Рум)-ро сарнагун мекунад, вақте ки Константин дар соли 330 кӯч мебандад. Вожаи дигар «qodesh» аст дар оятҳои 13, 14, ки дар он муқаддасгоҳи Худо пас аз 2300 рӯз интизори поксозӣ мебошад. Ҳарчанд ҳар ду вожа ҳамчун «муқаддасгоҳ» тарҷума мешаванд, «miqdash» метавонад ё қалъаи Худо ё қалъаи бутпарастонро ифода кунад, дар ҳоле ки «qodesh» дар Китоби Муқаддас танҳо барои ифода кардани муқаддасгоҳи Худо истифода мешавад.

Дар Дониёл 11:31 «мақдаси қувват» (шаҳри Рум) палид карда мешавад, зеро варварҳо ва вандалҳо ҷангро ба шаҳри Рум меоваранд. «Бозуҳо» дар ин оят аз Кловис дар соли 496 оғоз ёфтанд ва то он даме идома карданд, ки Руми папавӣ то соли 538, ҳангоме ки остроготҳо аз шаҳр ронда шуданд, ба таври комил ба қудрат расид.

Хати нубувватӣ аз Актиум фаротар аз соли 330 тӯл мекашад. «Киштиҳои Киттим»-и ояти 30 вандалҳоро таҳти роҳбарии Генсерик муайян мекунанд, ки дар соли 455 Румро ғорат карданд ва фурӯпошии Руми Ғарбиро нишон доданд. Сипас Руми папавӣ бармехезад ва аз соли 538 то 1798 ҳукм меронад; барои 1260 сол, то он даме ки генерали Наполеон Бертье бо дастгир кардани Пий VI «захми марговар»-ро расонд. 360 соли Руми бутпараст, аз 30 пеш аз милод то 330, инъикоси 1260 соли Руми папавӣ аст; ҳар яке вақте оғоз меёбад, ки монеаи сеюм (Миср, остготҳо) фурӯ меафтад.

«Подшоҳи шимол»-и муосир дар ояти 40 зуҳур мекунад. Дар соли 1989, папство, ки пинҳонӣ бо ИМА-и Рейган иттиҳод дошт (рамзаш аробаҳо, киштиҳо ва саворагон мебошанд), СССР-ро, яъне «подшоҳи ҷануб» (атеизм/коммунизм), сарнагун мекунад. Ояти 41 нишон медиҳад, ки папство «замини зебо»-ро тасхир мекунад, яъне ИМА-и протестантиро ба ИМА-и католикӣ табдил медиҳад; дар ҳоле ки оятҳои 42 ва 43 нишон медиҳанд, ки Созмони Милали Муттаҳид, ки бо Миср намояндагӣ мешавад, ба иттиҳоди сегонае таслим мегардад, ки аз Созмони Милали Муттаҳид (аждаҳо), Ватикан (ваҳшӣ) ва Иёлоти Муттаҳида (пайғамбари козиб) иборат аст ва ҷаҳонро ба сӯи Армагеддон раҳнамун месозад. Ояти 45 анҷоми ин қудратро пешгӯӣ мекунад, «ва ёваре нахоҳад дошт»; захми он дар ояти чилу як шифо ёфтааст, аммо сарнавишташ то ояти чилу панҷ мӯҳр шудааст.

Аксиум дар соли 31 то м. дар маркази оятҳои 25 ва 26 қарор дорад ва салтанати 360-солаи Румро аз маъбад-қалъаи он оғоз мекунад. Бо дарназардошти ояти чордаҳум ҳамчун қайд, достони Руми бутпараст аз ояти шонздаҳум то гузариш ба Руми папагӣ дар ояти сию як, хатти комили Руми бутпараст мебошад. Он хат ба се қисм ҷудо мешавад. Оятҳои шонздаҳум то бисту дуюм хатти ҳукмронии Рум бар Исроили қадим мебошанд. Оятҳои бисту сеюм ва бисту чаҳорум он амали бунёди империяро муайян мекунанд, ки Рум ҳангоми фатҳ кардан ба воситаи иттиҳодҳо ва аҳдномаҳо дар якҷоягӣ бо қудрати ҳарбӣ ба кор мебурд. Аз ояти бисту чаҳорум то ба охирин ибора дар ояти сию як хатте аз ду қисм тасвир мешавад, ки давраеро ифода мекунад, ки дар он Рум худро баланд бардошт, ва пас аз он суқуте фаро расид.

«Замони муайяншуда» анҷоми 360 сол дар соли 330 мебошад. Оятҳои бисту ҳафтум то ба ибораи охирини ояти сию якум, ки муайян месозад қудрати папавиро—ки ҳамчун макрӯҳи вайронкунанда намояндагӣ шудааст—кай дар соли 538 бар тахт нишонда шуд, таърихи Руми бутпараст дар доираи давраи сесаду шаст соли ҳукмронии олист, ки баъдан аз паси он дусаду ҳашт соли суқути тадриҷӣ меояд.

Бинобар ин, «вақт»-и ояти бисту чорум дар соли 31 пеш аз милод, бо ҳамроҳ шудани подшоҳи ҷануб ба қаламрави подшоҳи шимол, оғоз меёбад ва дар соли 330, бо тақсим шудани подшоҳи шимол ба шарқ ва ғарб, анҷом меёбад. Аз соли 330 то 538 Руми бутпараст тадриҷан пароканда мешавад. Муайянсозиҳои гуногуни нубувватӣ, ки бо марҳилаҳои гуногуни заволи Руми бутпараст вобастаанд, ҳамон такягоҳҳои нубувватӣ мебошанд, ки ба донишҷӯи нубувват имкон медиҳанд Каломи нубувватии Худоро бишиносад. Дар иҷрои ояти чордаҳуми Дониёл ёздаҳ, Рум рӯъёро устувор мегардонад, ва яке аз роҳҳое, ки он айнан ҳамин корро мекунад, тавассути суқути худи он аст. Оят мегӯяд: «ва низ ғоратгарони қавми ту худро баланд хоҳанд кард, то рӯъёро барқарор намоянд; аммо онҳо суқут хоҳанд кард».

Вақте ки Рум аз ҷониби киштиҳои Киттим мавриди ҳамла қарор мегирад ва баъд аз он ба ҷануб ҳамла мекунад, он на мисли аввалин буд ва на мисли охирин, зеро аз ҳамин ҷо ба баъд суқути қудрати Рум тасвир мешавад. Чор карнаи аввали ҳафт карнаи Ваҳй, ки дар боби ҳашт омадаанд, ба таври мушаххас он чор қудрати бузургро тавсиф мекунанд, ки дар ниҳоят Руми Ғарбиро то соли 476 ба поён расониданд. Рӯъё замоне барқарор мегардад, ки ғоратгарони қавми ту худро боло мебардоранд ва суқут мекунанд. Рӯъёи нубувватӣ бар чаҳорчӯби суқути Рум тасвир шудааст. Руми бутпарасти Ғарбӣ аз соли 330 то 538 суқут кард. Руми папавӣ дар соли 1798 суқут кард. Дар таърихи карнаи панҷум ва шашум Руми Шарқӣ дар соли 1453 ба дасти туркони усмонӣ суқут кард. Ин се суқут бахше аз он рӯъё мебошанд, ки ба воситаи ғоратгарони қавми ту барқарор мешавад.

Оят чунин мегӯяд: «ҳамчунин ғоратгарони қавми ту барои устувор сохтани рӯъё худро боло хоҳанд бардошт; вале онҳо суқут хоҳанд кард». Аз соли 31 то милод то соли 330 Рими бутпараст дар бартарии худ бар ҷаҳон «худро боло бардошт». Аз 330 то 538 Рими бутпараст суқут кард, то барои он омода гардад, ки марди гуноҳ дар маъбади Худо нишинад ва худро Худо эълон намояд. Аз 538 то 1798 қудрати папавӣ «худро боло бардошт», ва дар 1798 он суқут кард. Аз соли 31 то милод то 330 Рими Ғарбӣ «боло бардошта шуд», зеро он маркази империяи Рум буд, ва аз 330 то 476 он суқут кард. Дар 330 Константин боло бардошт, ки Константинопол маркази Рими Шарқӣ буд, ва дар 1453 Рими Шарқӣ суқут кард. Давраҳои намояндагиҳои гуногуни Рум ҳар яке дорои марҳилае мебошанд, ки дар он Рум худро боло мебардорад, ва баъдан марҳилае, ки суқути онро нишон медиҳад, зеро «ғоратгарони қавми ту барои устувор сохтани рӯъё худро боло хоҳанд бардошт; вале онҳо суқут хоҳанд кард».

Калимаи ибронӣ, ки ҳамчун «роҳзанон» тарҷума шудааст, дурусттар аст, ки ҳамчун «шиканандагон» тарҷума гардад, зеро он ба маънои аслии реша — рахна кардан ё халалдор сохтан — наздиктар мутобиқат мекунад, на ба маънои маҳдуди «роҳзанон» (ки дуздиро мефаҳмонад). Ин истилоҳ онҳоеро дар назар дорад, ки ҳудудҳо, қонунҳо ё аҳдҳоро мешикананд, на танҳо молҳоро медузданд. Дар пешгӯии Китоби Муқаддас Рум ҳамон шикананда аст, ҳарчанд дар ояти чордаҳ он ҳамчун «роҳзанон» тарҷума шудааст. Дар боби дуюми Дониёл Рум подшоҳии оҳанин аст, ва сипас дар боби ҳафтум ҳайвони чорум низ Рум аст.

> Пас аз ин, ман дар рӯъёҳои шабона дидам, ва инак ҳайвони чорум, даҳшатнок ва саҳмгин, ва бағоят пурзӯр; ва дандонҳои бузурги оҳанин дошт: вай мехӯрд ва пора-пора мекард, ва бақияро бо пойҳои худ поймол менамуд; ва аз ҳамаи ҳайвонҳое ки пеш аз вай буданд, фарқ мекард; ва даҳ шох дошт. Дониёл 7:7.

Ҳайвони чорум, ки Рум аст, дандонҳои «оҳанин» дорад, зеро ҳамон подшоҳии чорумест, ки дар боби дуюм ба сурати оҳан тасвир шудааст. Дар ояти ҳафтум ҳайвони чоруми Рум «пора-пора мекунад», ва ҳангоме ки пора-пора мекунад, «бо поҳои худ бақияро поймол намуд». Ҳайвони Рум подшоҳии оҳанин аст, ва хусусияти пора-пора кардану поймол намудани бақия амали таъқибро ифода мекунад. Таъқибе, ки бар Исроили қадим оварда шуд, як «аломат» буд.

> Ва ҳамаи ин лаънатҳо бар ту хоҳанд омад, ва туро таъқиб хоҳанд кард, ва ба ту хоҳанд расид, то он даме ки ҳалок шавӣ; зеро ки ба овози Парвардигор Худои худ гӯш надодӣ, то аҳкоми Ӯ ва фароизи Ӯро, ки ба ту амр фармудааст, риоя намоӣ. Ва онҳо бар ту барои аломат ва барои аҷоибот хоҳанд буд, ва бар насли ту то абад. Зеро ки Парвардигор Худои худро бо шодмонӣ ва бо хурсандии дил, аз барои фаровонии ҳама чиз, хизмат накардӣ; бинобар ин душманони худро, ки Парвардигор бар зидди ту хоҳад фиристод, дар гуруснагӣ, ва дар ташнагӣ, ва дар урёнӣ, ва дар эҳтиёҷи ҳама чиз хизмат хоҳӣ кард; ва ӯ юғи оҳанин бар гардани ту хоҳад гузошт, то даме ки туро несту нобуд кунад. Парвардигор бар ту халқе аз дур хоҳад овард, аз канори замин, ки мисли уқоб ба парвоз мешитобад; халқе ки забонашро нахоҳӣ фаҳмид; халқе бо чеҳраи сахт, ки на ба пири солхӯрда эътино хоҳад кард, ва на ба ҷавон раҳм хоҳад намуд. Такрори Шариат 28:45–50.

Лаънатҳое, ки бар Исроили қадим бар асари исёни онҳо фурӯ оварда шуданд, «нишона ва аҷоиб, ва бар насли ту то абад» мебошанд. Лаънат мебоист бар онҳо ба воситаи «қавме бо чеҳраи сахт» оварда шавад. Ҳайвони дандонҳои оҳаниндор, ки дар боби ҳафтум «реза-реза мекунад ва бақияро поймол месозад», ҳамон подшоҳии чаҳорум низ ҳаст, ки аз тақсимшавии подшоҳии Искандар бармеояд; ва ҳамон тавр ки дар Мусо, дар китоби Такрори Шариат, он подшоҳӣ қавмест, ки Исроили қадим забони онро намефаҳмид. Подшоҳии Рум дар боби ҳаштуми Дониёл қавме бо чеҳраи сахт ва қавмест, ки ба забони дигар сухан мегӯяд.

> Ва ҳоло, ки он шикаста шуд, дар ҳоле ки ба ҷои он чорто бархостанд, аз он халқ чор подшоҳӣ бармехезанд, аммо на бо қудрати ӯ. Ва дар замони охири подшоҳии онҳо, ҳангоме ки осиён ба ҳадди камол расанд, подшоҳе бо симои сахт ва фаҳмандаи суханони печида бармехезад. Дониёл 8:22, 23.

«Ғоратгарон (вайронкунандагони) қавми ту» рӯъёро устувор мегардонанд; онҳо худро боло мебардоранд ва фурӯ меафтанд. Подшоҳии чаҳоруми оҳанин — Руми бутпараст буд, ки ҳангоми худро боло бардоштан ба таври олӣ ҳукмронӣ мекард, аммо суқути ниҳоии он ба хусусияти нубувватие табдил ёфт, ки рӯъёро устувор мегардонад. Онҳо вайронкунандагонанд, зеро халқи Худоро ба василаи озор ва таъқиб поймол мекунанд.

Мо ин омӯзишро дар мақолаи навбатӣ идома хоҳем дод.

Back to Articles