Article

# Ylýas — Altynjy San

On synag

Author

Jeff Pippenger

Published

October 5, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Biz Eliýanyň nyşanly manysy bilen iş salyşyp gelýäris we indi Karmel dagy bilen Sinaý dagynyň taryhlaryny, Protestantizmiň şahasy üçin barha ösüşli synag işini hem-de Protestantizmiň şahasyna paralel gelýän Respublikanizmiň şahasy üçin barha ösüşli syýasy ösüşi görkezmek üçin ulanýarys.

Soňky makala Gadymy Ysraýylyň Gyzyl deňizden geçişinden soň başdan geçiren onunjy we soňky synagyny görkezýän Sanlar kitabynyň on üçünji we on dördünji baplaryndaky gozgalaňy seljerýärdi. Bu taryh Millerit taryhynyň başlangyç hereketi bilen utgaşýar, emma şol bir wagtyň özünde Hudaýyň soňky hereketiniň taryhy bilen hem utgaşýar. Ylham kitaby on dörtde beýan edilen üç perişdäniň hemmesiniň işi başlangyçdaky bir hereket we ahyrdaky bir hereket arkaly ýerine ýetirilýär.

> “Üçünji perişdäniň habarynyň yglan edilmegine goşulýan perişdäniň şöhraty bilen bütin ýer ýüzi ýagtyldylmalydyr. Bu ýerde dünýä möçberindäki gerime we görlüp-eşidilmedik güýje eýe bir iş öňünden habar berilýär. 1840–44-nji ýyllardaky advent hereketi Hudaýyň güýjüniň şöhratly bir beýanydy; birinji perişdäniň habary dünýäniň her bir missionerlik duralgasyna ýetirildi, käbir ýurtlarda bolsa on altynjy asyryň Reformasiýasyndan bäri haýsydyr bir ýurtda şaýatlyk edilen iň beýik dini gyzyklanma boldy; emma bularyň ählisi üçünji perişdäniň soňky duýduryşy astyndaky kuwwatly hereket tarapyndan geçiler.” The Great Controversy, 611.

Başlangyç hereketiniň taryhy bilen ahyrky hereketiň taryhynyň arasynda biz Laodikeýa ýygnagynyň taryhyny görýäris. Öz şöhraty bilen ýeri ýagtylandyrýan perişde aç-açan ýygnak däl-de, bir hereket hökmünde tanadylýar.

> Bu pygamberlikde görkezilen döwürde Babil hakynda şeýle diýilýär: «Onuň günäleri göge ýetdi, Hudaý bolsa onuň etmişlerini ýatlady». Ylham 18:5. Ol öz ýazygynyň ölçegini doldurdy, we onuň üstüne heläkçilik inmek üzre. Emma Hudaýyň henizem Babilde bir halky bar; we Onuň höküm-jezalarynyň gelmeginden öň, bu wepaly adamlar onuň günälerine şärik bolmazlyklary we «onuň belalaryndan paý almazlyklary» üçin ol ýerden çagyrylyp çykarylmalydyr. Şonuň üçin asmandan inip gelýän, ýer ýüzüni öz şöhraty bilen ýagtyldýan we güýçli ses bilen gaty gygyryp, Bablyň günälerini yglan edýän perişde bilen alamatlandyrylan hereket ýüze çykýar. Onuň habary bilen baglanyşyklylykda şeýle çagyryş eşidilýär: «Eý, Meniň halkym, ondan çykyp gaýdyň». Bu yglanlar üçünji perişdäniň habary bilen birleşip, ýer ýüzünde ýaşaýanlara berilmeli iň soňky duýduryşy emele getirýär. «Beýik göreş», 604.

Ähli pygamberleriň hemmesi biri-biri bilen ylalaşýarlar we olaryň ählisi pygamberlikleriň yglan edilen günlerini kesgitleýişlerinden has anyk görnüşde “ahyrky günleri” görkezýärler. Bu hadysanyň bir mysaly hökmünde, Ylham kitabyň on sekizinji babyndaky perişde, Ylham kitabyň onunjy babyndaky perişde arkaly öňden nyşanlanan bolupdyr we şeýle hem şeýledir. Olaryň ikisi-de aşak inenlerinde ýer ýüzüni onuň şöhraty bilen ýagtyldýarlar. White uýajyk ilkinji perişdäni Early Writings kitabynda kesgitleýär.

> “Isa ýer ýüzüniň ýaşaýjylaryny Onuň ikinji gezek peýda bolmagyna taýýarlanmak üçin duýdurmak maksady bilen güýçli bir perişdä tabşyrdy. Perişde gökde Isanyň huzuryndan çykyp gidende, onuň öňünden örän ýagty we şöhratly bir nur öňe düşdi. Maňa onuň wezipesiniň ýer ýüzüni öz şöhraty bilen ýagtyltmakdan hem-de adamlary Hudaýyň geljek gazaby barada duýdurmakdan ybaratdygy aýdyldy.” Irki Ýazgylar, 245.

Ylhamyň on sekizinji babyndaky şol perişde 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda indi. Ol 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda inen perişde arkaly öňünden nusgalanyp görkezilipdi. Işaýa kitabynyň altynjy babynda Işaýa gökdäki ybadathanany we Hudaýyň şöhratyny görýär. Altynjy babyň üçünji aýatynda bütin ýeriň Hudaýyň şöhratyndan doludygyny aýdylýar. Bu, Ylhamyň on sekizinji babyndaky perişde inende bolup geçýär.

> Bundan soň men başga bir perişdäniň gökden inýändigini gördüm; onuň uly ygtyýary bardy, we ýer onuň şöhraty bilen ýagtyldy. Ylham 18:1.

Işaýa kitabynyň altynjy bapynyň üçünji aýaty şol bir taryhy görkezýär.

> Biri beýlekisine gygyrdy we şeýle diýdi: «Mukaddes, mukaddes, mukaddesdir Hökmürowan Reb; bütin ýer ýüzi Onuň şöhratyndan doludur». Işaýa 6:3.

Uayt Waýt Işaýanyň mukaddes ýer baradaky görnüşini Ylhamyň on sekizinji babyndaky hereket bilen birleşdirýär.

> Tagtyň öňündäki serafimler Hudaýyň şöhratyna seredip durkalar, şeýle bir hormat doly haýranlykdan doludyrlar welin, olar özlerine hiç bir pursatlap-da öz-özüne hoşal bolmak bilen ýa-da özlerine, ýa-da biri-birine haýran galmak bilen garamaýarlar. Olaryň alkyşy we şöhraty beýik hem-de ýokary göterilen Serkerdeler Rebbi üçindir; onuň eteginiň şöhraty ybadathanany doldurýar. Olar bütin ýer ýüzüniň onuň şöhraty bilen doljak geljegini görenlerinde, ýeňişli alkyş aýdymy biri-birinden sazyň owazy bilen gaýtalanýar: «Mukaddes, mukaddes, mukaddes, Serkerdeler Rebbidir». Olar Hudaýy şöhratlandyrmak bilen doly kanagatlanýarlar; we onuň huzurynda, onuň makullama ýylgyryşynyň astynda, başga hiç zady islemeýärler. Onuň keşbini götermekde, onuň hyzmatyny etmekde we oňa ybadat etmekde, olaryň iň beýik ymtylyşy doly amala aşýar.

> Işaýa berlen görnüş Hudaýyň halkynyň soňky günlerdäki ýagdaýyny aňladýar. Review and Herald, 1896-njy ýylyň 22-nji dekabry.

Ylhamda onunjy babynda Ýahýa hem-de on sekizinji babynda, şeýle-de Işaýa altynjy babynda we White uýanyň düşündirişlerini hem goşmak bilen, ýeriň Hudaýyň şöhraty bilen ýagtyldylmagynyň bu ähli mysallaryny taryhyň şol bir döwrüne ýerleşdirýärler. 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolup geçen wakalara bütin ýer şaýat boldy. 1863-nji ýylda jemlenen Millerit hereketiniň yzygiderli taryhy, Ylhamda on sekizinji bapdaky güýçli perişdäniň, Ylhamyň onunjy babynda inen perişde bilen baglanyşykly taryh bilen bilelikde inýän döwrüniň nusgasy boldy. Bu açyk başlangyç şertleri goýup, biz indi Sanlar kitabynyň on dördünji babynda görkezilen synag işine dolanarys. Musa, Müsüre gaýdyp gitmegi hem-de Ýeşuwany we Kalebi daşlap öldürmegi isleýän gozgalaňçylaryň hatyrasyna araçyllyk edeninden soň, Hudaý Musanyň araçyllygyny kabul edýär.

> Reb şeýle diýdi: “Men seniň sözüňe görä bagyşladym; ýöne Men diridigime ant içýärin, tutuş ýer ýüzi Rebbiň şöhraty bilen dolar. Çünki Meniň şöhratymy we Müsüriň içinde hem-de çölda eden gudratlarymy görüp, şonda-da häzir şu on gezek Meni synap, sesime gulak asmadyk şol adamlaryň hiç biri atalaryna ant içip wada eden ýurdumy elbetde görmez; Maňa garşy baş galdyranlaryň hiç biri ony görmez. Emma hyzmatkärim Kalepde başga bir ruh bolany we ol Maňa doly eýerendigi sebäpli, Men ony baran ýurduna girizerin; onuň nesli hem şol ýurdy miras alar.” Sanlar 14:20–24.

Mukaddes Kitabyň Sanlar kitabynyň on dördünji babynda beýan edilýän bu taryh gadymy Ysraýyl üçin iň soňky synag bolup, olaryň şowsuzlygy indiki kyrk ýylyň dowamynda çöldäki ölümi özlerine berkidip berdi. Bu taryh Wahýy on sekizinji bap bilen göni baglanyşyklydyr, çünki şol ýerde Hudaý: «Öz ýaşaýşym hakyna kasam edýärin, bütin ýer Rebbiň şöhraty bilen dolar» diýip yglan etdi. Bu Hudaýyň şu taryhy ýazgyda goýýan örän güýçli beýannamasydyr, we muny etmek bilen Ol Sanlar kitabynyň on üçünji we on dördünji baplarynda beýan edilýän taryhyň Wahýy on sekizinji bapdaky perişdäniň gudratly hereketine öňe tarap yşarat edendigini nygtaýar. Wahýy on sekizinji bap Hudaýyň galyndy halkynyň soňuny görkezýändigi sebäpli, Hudaýyň galyndy halkynyň başlangyjy hem Sanlar kitabynda garalýan şu parçada şekillendirilýär.

1840-njy ýylyň 11-nji awgustynda, ikinji «waýyň» Yslam baradaky pygamberliginiň ýerine ýeten pursatynda, öň saýlanan äht halky ýaňy-ýakynda dogrulygy subut edilen Iliýanyň habary bilen synag edildi.

2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda, üçünji betbagtçylyga degişli Yslamyň pygamberliginiň ýerine ýetmeginde, öňki saýlanan äht halky ýaňy-ýakynda dogrudygy subut edilen Ylýasyň habary hökmünde dirileriň höküm edilşiniň başlanmagyny belläp geçdi.

Milleritler döwrüniň Ylýas habary pygamberlik wagtynyň çäginde ýerleşdirilipdi. 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky Ylýas habary bolsa taryhyň gaýtalanmagy çäginde ýerleşdirilipdi. 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabry 1840-njy ýylyň 11-nji awgustynyň taryhyny gaýtalady, çünki bu iki senäniň ikisi hem Yslama degişli bir pygamberligiň ýerine ýetmegini aňladýar, hem-de ikisi hem uýanyň inmegini alamatlandyrýar; bu uýa barada Waýta uýa onuň “Isa Mesihden pes bolmadyk bir şahsdygyny” aýdýar. Waýta uýa Ylhamyň onunjy bapdaky uýa barada aýdyşy ýaly, Ylhamyň on sekizinji bapdaky uýa barada hiç haçan “ol Isa Mesihden pes bolmadyk bir şahsdy” diýip aýtmaýar, emma Ylhamyň on sekizinji bapdaky uýasy ýeri “özüniň” şöhraty bilen nurlandyrýar, hem-de Mukaddes Ýazgylar ýeri nurlandyrýanyň Isa Mesihiň şöhratydygyny açyk görkezýär.

Başlangyçda protestantlaryň synagyny amala aşyran höküm gurady, Eliýa arkaly görkezilen Millerit hereketi boldy. Ahyrda Ýedinji Gün Adwentizminiň synagyny amala aşyrýan höküm gurady, bir ýüz kyrk dört müň arkaly görkezilen Eliýa hereketidir. Eliýanyň nyşanynyň birdan köp manysy bar; ol Milleri we Millerit hereketini aňladýandygyna garamazdan, ol bir ýüz kyrk dört müňi hem aňladýar.

> “Üýtgeşme dagynda Musa Mesihe günäniň we ölümiň üstünden gazanan ýeňşine şaýat boldy. Ol adylaryň direlişinde gabyrdan çykjaklary wekilçilik edýärdi. Ölümi görmän asmana alnyp gidilen Ylýas bolsa, Mesihiň ikinji gelişinde ýerde diri boljaklary we ‘birden, göz açyp-ýumasy salymda, soňky surnaýda’ ‘özgerdiljekleri’ wekilçilik edýärdi; çünki ‘bu pany beden bakylyksyzlygy geýmeli,’ hem-de ‘bu çüýreýän beden çüýremezligi geýmeli.’ 1 Korintoslylar 15:51-53. Isa, ‘ikinji gezek günä üçin däl-de, gutulyş üçin’ geljek wagtynda nähili peýda bolsa, asman nuruna bürenipdi. Çünki Ol ‘Öz Atasynyň şöhratynda mukaddes perişdeler bilen’ geler. Ýewreýler 9:28; Mark 8:38. Halasgäriň şägirtlere beren wadasy indi ýerine ýetipdi. Dagyň üstünde geljek şöhrat patyşalygy kiçeldilen görnüşde görkezildi,—Patyşa hökmünde Mesih, direlen mukaddesleriň wekili hökmünde Musa, hem-de diri alnyp gidilenleriň wekili hökmünde Ylýas.” The Desire of Ages, 412.

Geçip gidilen äht halky ondan ikäniň arasynda onuň köpçüligi ondan azlygyndan has köpdir. Köp adam çagyrylýar, emma az adam saýlanýar. Onunjy synagyň şowsuzlygy Wada edilen Ýer baradaky erbet habaryňmy ýa-da ýagşy habaryňmy ret edilendigine ýa-da kabul edilendigine baglydy. Şeýlelikde, bu ýerde şekillendirilen taryh, öňe barýan synag taryhynda ýeňşiň ýa-da ýeňlişiň şol bir maglumatlary düşündirýän iki usulyýetiň biriniň saýlanyşyna esaslanýandygyny görkezýär.

On iki içalynyň hemmesi Wada Berlen Ýurdy gördüler, emma Wada Berlen Ýurduň nämäni aňladýandygy babatda iki dürli netije çykaryldy. Habarlaryň biri ynsan gorkusy bilen herekete getirildi, beýlekisi bolsa iman bilen. Olaryň biri Hudaýyň ýolbaşçylygyny ret edip, Müsür gulçulygyna dolanmak islegini ýüze çykardy, beýlekisi bolsa Hudaýyň ýolbaşçylygyna bil baglap, Wada Berlen Ýurda tarap öňe gitmek islegini ýüze çykardy.

Millerit hereketinde hem köplük Wawilonyň gulçulygyna gaýdyp barmagy we onuň gyzlary bolmagy saýlady, munuň özi bolsa olaryň birinji perişdäniň pygamberlik habaryny ret etmek baradaky kararynyň ýüze çykmasy boldy. Wepadar Milleritler bolsa 1844-nji ýylyň ýazyndaky birinji lapykeçlikde görnüp duran şowsuzlykdan soň hem birinji perişdäniň pygamberlik habaryna eýermegi saýladylar. Sanlar kitabynyň taryhy şol bir pygamberlik habarynyň iki dürli seljermesini aňladýan on iki içalynyň iki dürli “habaryny” beýan edýär. 1863-nji ýylda Laodikýa Adventizmi bir pygamberlik habaryny kabul etmän, öňden berkidilen bir pygamberlik habaryny ret etdi. 1863-nji ýylda Laodikýa Adventizmi William Milleriň ähli gulluk döwrüniň dowamynda oňa garşy duran Mukaddes Kitap usulyýetine gaýdyp baryp, ony kabul etdi. Pygamberlik habaryny ret eden we gulçulyga gaýdyp barmagy islänler ahyrsoňy çölde ölen Sanlar on dördüň gozgalaňçylary bilen nusgalandyryldy.

On sany alamat hökmünde seredilende, ähli alamatlar ýaly onuň hem birden köp manysy bardyr. Onuň alamatlaýyn manysy ýerleşýän aýatynyň mazmuny arkaly düşünilmelidir. “On” alamat hökmünde yzarlamany aňladyp biler. Ol synagy aňladyp biler. Ol Ýewropanyň patyşalarynyň, Ysraýylyň demirgazyk taýpalarynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň on esse birleşigini aňladyp biler. Smyrna ybadathanasynda Hudaýyň halky on günläp muşakgata duçar bolmalydy.

> Çekecek olduğun şeyleriň hiç birinden gorkma: ine, synalyp görmegiňiz üçin iblis siziň käbiriňizi zyndana taşlar; we on gün muşakgat çekersiňiz: ölüme çenli wepaly bol, men saňa ýaşaýyş täjini bererin. Ylham 2:10.

Taryhçylar Smirnanyň taryhynda Diokletian tarapyndan amala aşyrylan yzarlamany görkezýärler, çünki ol Smirnanyň taryhyndaky iň gazaply yzarlama bolup, on ýyl dowam edipdir. Beýleki taryhçylar Smirnanyň taryhynda on dürli yzarlamany kesgitleýärler. Her niçik hem bolsa, olar Ymamlyk Rimi tarapyndan amala aşyrylypdyr; şol Rim Danyýel ýedinji bapda on şah bilen şekillendirilýär. Şol on patyşa, papalyk bilen zyna eden Ahap arkaly nusgalanan patyşalardy, hem-de Garaňky Asyrlardaky gyrgyny amala aşyrmak üçin papalygyň ulanan yzarlama guraly bolupdylar. “On” Jezebel üçin yzarlamany amala aşyrýan döwlet häkimiýetini aňladýar. Danyýeliň birinji babynda “on” synag döwrüni alamatlandyrýar.

> Ýalbarýaryn, gullaryňy on gün synap gör; bize iýmäge baklag, içmäge-de suw bersinler. Soňra biziň ýüz keşbimize, hem-de patyşanyň naharyndan iýýän ogullaryň ýüz keşbine seniň öňüňde garalsyn; nähili görseň, gullaryňa şoňa görä et. Şeýlelik bilen, ol bu işde olaryň sözüni kabul etdi-de, olary on gün synady. On günüň ahyrynda olaryň ýüz keşbi patyşanyň naharyndan iýen ähli ogullaryňkydan has görmegeý we bedeni taýdan has semiz göründi. Daniel 1:12–15.

Sanlar kitabynyň on dördünji babynda gadymy Ysraýyl belli bir wagtyň dowamynda on synag bilen Hudaýy on gezek gazaplandyrypdy.

> Emma Meniň diridigime ant içýärin, ähli ýer Rebbiň şöhraty bilen dolar. Sebäbi Meniň şöhratymy we Müsürde hem-de çölde eden gudratlarymy gören, indi bolsa Meni on gezek synan we sesime gulak asmadyk şol adamlaryň barysy... Sanlar 14:21, 22.

Gyzyl deňzinden halas edilenden soň onunjy synaga çenli bolan dokuz gozgalaňyň ýa-da başa barmadyk synaglaryň haýsy anyk gozgalaňlary aňladýandygyna düşünmek üçin internetde gözleg etseňiz, gadymy Ysraýylyň şowsuzlyklaryndan haýsysynyň şol on synagyň biri hökmünde bellenmelidigi barada birnäçe tapawutly görnüşe duşarsyňyz. Men, aýratynlykda 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabry bilen gabat getirilendigi görkezilen Gyzyl deňizdäki halas edilişiň şol on synagyň başlangyjydygyny, şonuň üçin hem 1844-nji ýyldan 1863-nji ýyla çenli ýüze çykan synaglary sanamaga başlanmaly ýeriň şoldygyny öňe sürýärin. Danyýel kitaby açylan 1798-nji ýylda başlan we kem-kemden öňe giden bir synag ediş prosesi bardy, şol proses birinji we ikinji perişdäniň habarlarynyň taryhyny öz içine alyp, 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda üçünji perişdäniň gelmegi bilen tamamlandy.

> Minneapoliste Hudaý Öz halkyna täze ýagdaýlarda hakykatyň gymmatly gymmatbaha daşlaryny berdi. Gökden gelen bu nur käbirleri tarapyndan, Ýehudylaryň Mesihi ret edenlerinde görkezen ähli tersligi bilen ret edildi, hem-de “köne serhet nyşanlarynyň” ýanynda durmak hakda köp gürrüň edildi. Emma olaryň köne serhet nyşanlarynyň nämedigini bilmeýändiklerine delil bardy. Wyždana özüni makulladýan subutnama hem-de Sözden getirilýän delillendirme bardy; ýöne adamlaryň aňlary nuryň girmegine garşy berçinlenip, möhürlenipdi, sebäbi olar muny “köne serhet nyşanlaryny” aýyrýan howply ýalňyşlyk diýip karar edipdiler, emma bu köne serhet nyşanlarynyň bir gazyjagyny-da ýerinden gozgamaýardy; tersine, olaryň köne serhet nyşanlaryny nämäniň emele getirýändigi baradaky düşünjeleri ýoýlupdy.

> 1844-nji ýylda wagtyň geçip gitmegi beýik wakalaryň döwri boldy; ol biziň haýran galan gözlerimiziň öňünde asmanda bolup geçýän mukaddes ýeriň arassalanyşyny açdy hem-de ýer ýüzündäki Hudaý halky bilen çözgütli baglanyşyga eýe boldy; [şeýle hem] birinji we ikinji perişdäniň habarlary we üçünjisi peýda boldy, üstünde: “Hudaýyň tabşyryklary we Isanyň imany” diýip ýazylan baýdak ýaýradyldy. Bu habaryň astyndaky möhüm bellikleriň biri Hudaýyň ybadathanasy boldy; ony Onuň hakykaty söýýän halky asmanda gördi, hem-de Hudaýyň kanunyny öz içinde saklaýan Äht sandygy hem göründi. Dördünji tabşyrygyň Sabatynyň nury Hudaýyň kanunyny bozanlaryň ýoluna öz güýçli şöhlelerini saçdy. Erbetleriň ölmez-ýitmez däldigi köne bir möhüm bellikdir. Men köne möhüm bellikleriň sözbaşylygy astyna girip biljek başga hiç zady ýadyma getirip bilemok. Köne möhüm bellikleri üýtgetmek baradaky bu ähli gykylyk bütinleý hyýalydyr.” The 1888 Materials, 518.

1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda üçünji perişde elinde bir habar bilen geldi.

> “Isa Mukaddes ýerde alyp baran gullugyny tamamlap, Iň Mukaddes ýere geçende hem-de Hudaýyň kanunyny özünde saklaýan Ähtiň sandygy öňünde duranda, Ol dünýä üçünji habary bilen başga bir gudratly perişdäni iberdi. Perişdäniň eline bir ýazgy goýuldy, ol gudrat we beýiklik bilen ýere ineninde, adama hiç haçan ýetirilmedik iň elhenç haýbaty özünde jemleýän aýylganç duýduryşy jar etdi.” Early Writings, 254.

1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda Hudaýyň halkynyň iýmelidigi bir pergament elinde bolan bir perişde indi. Şondan soň kesgitlenýän “sütün daşlary” taglymatlary ýa kabul edilip, “iýilmelidi”, ýa-da ret edilip, “iýilmeli däldi”. Üçünji perişde elinde pergament bilen gelende, şol pergamentiň içindäki habar synagdan geçirýän alty hakykaty aňladýardy. Şol alty synag “wagtyň geçmegi” hökmünde kesgitlenip, bu iki müň üç ýüz ýyllyk pygamberligi aňladýardy; höküm, “mukaddes ýeriň tämizlenmegi” hökmünde görkezilipdi; üç perişdäniň habarlary; “Hudaýyň kanuny”; “Sabath”; hem-de “janyň ölmez-ýitmez däldigi” hökmünde görkezilen ölüleriň ýagdaýydy.

Elbetde, şol alty hakykat özara baglanyşyklydy, ýöne olar aýratynlykda ýol görkezijileri hökmünde kesgitlenildi. Käbirleri bu sanawa wagtyň geçmegini goşmak islemezler, emma açyk-aýdyň, köp adamlar 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynyň pygamberligiň hakyky berjaý bolandygyny ret etdiler. Olar şol synagdan geçip bilmediler, bu bolsa, elbetde, soň gelen synaglar bilen göreşmäge olaryň ýoluny baglady. Hudaýyň synag ediş tertibi gaýta-gaýta ilerileýän bir tertip hökmünde ýüze çykaryldy; ol ilkinji berlen synagda ýeňiş gazanmagy talap edýär, şondan soňra bolsa adam indiki synaga gatnaşyp bilýär.

> “Biz Sabat meselesi baradaky nury beýan edip başlanymyzda, Ylham 14:9–12-de beýan edilen üçünji perişdäniň habary barada anyk kesgitlenen düşünjämiz ýokdy. Halkyň öňüne çykanymyzda şaýatlygymyzyň esasy ýüki, beýik ikinji geliş hereketiniň Hudadan bolandygy, birinji we ikinji habarlaryň öňe çykandygy, üçünjisiniň bolsa berilmeli bolandygydy. Biz üçünji habaryň şu sözler bilen tamamlanýandygyny gördük: ‘Ine, mukaddesleriň sabyry şudur: olar Hudaýyň tabşyryklaryny we Isanyň imanyny saklaýarlar.’ Şeýle hem biz, häzirki görşümiz ýaly aýdyňlyk bilen, bu pygamberlik sözleriniň Sabat reformasy barada yşarat edýändigini gördük; emma habarda agzalýan haýwanyň ybadaty nämedigi, ýa-da haýwanyň şekiliniň we nyşanynyň nämedigi barada, bizde anyk kesgitlenen garaýyş ýokdy.

> “Taňry Öz Mukaddes Ruhy arkaly Öz hyzmatkärleriniň üstüne nur saçdy, we bu mesele olaryň aňynda kem-kemden açyldy. Ony ýüze çykarmak, halka-halka baglanyşdyryp barlamak üçin köp okuw we aladaly üns gerek boldy. Üns, alada we üznüksiz zähmet bilen bu iş öňe gitdi, tä habarymyzyň beýik hakykatlary dünýä aýdyň, özara baglanyşykly, kämil bir bitewilik hökmünde berlýänçä.

> Men Elder Bates bilen tanyşlygym barada eýýäm aýdypdym. Men onuň hakykatdan-da hakyky mesihçi jenapdygyny, sypaýy we mähribandygyňy gördüm. Ol maňa edil öz çagasy ýaly näziklik bilen garady. Meniň çykyşymy ilkinji gezek diňläninde, ol çuňňur gyzyklanma görkezdi. Men sözläp bolanymdan soň, ol ýerinden turup şeýle diýdi: “Men ynanmaýan Tomasdyryn. Men görnüşlere ynanamok. Emma eger şu agşam uýanyň gürrüň beren şaýatlygynyň hakykatdan-da bize gelen Hudaýyň sesi bolandygyna ynanyp bilsem, men dünýäde iň bagtly adam bolardym. Ýüregim çuňňur tolgunýar. Men çykyş edýäniň ýürekden sözleýändigine ynanýaryn, ýöne onuň bize gürrüň beren ajaýyp zatlarynyň oňa görkezilendigini düşündirip bilemok.”

> “Nika girenimden birnäçe aý geçenden soň, ärim bilen bilelikde Meýn ştatynyň Topsham şäherinde geçirilen bir maslahata gatnaşdym; şol ýerde ýaşuly Bates hem bardy. Şol wagtda ol meniň görgülerimiň Hudaýdandygyny entek doly ynanan däldi. Ol ýygnak örän uly gyzyklanmanyň döwri boldy. Hudaýyň Ruhy meniň üstümde boldy; men Hudaýyň şöhratynyň bir görgüsine alnandym we ilkinji gezek başga planetalary gördüm. Görgüden çykanymdan soň, gören zatlarymy gürrüň berdim. Şondan soň Ýaşuly B. menden astronomiýany öwrenip-öwrenmändigimi sorady. Men oňa astronomiýa barada hiç wagt seredendigimi ýadymda saklamaýandygymy aýtdym. Ol: ‘Bu Rebden’ diýdi. Men ony mundan öň hiç wagt beýle erkin we şat görmändim. Onuň ýüzi asman nury bilen ýagtyrady, we ol ýygnaga güýç bilen öwüt berdi.” Testimonies, 1-nji tom, 78–80.

Elbetde, bu taglymat synaglarynyň hemmesi özara baglanyşyklydyr, emma olar aýratynlykda bölünip bilinýän synaglardyr, we olar Hudaýyň gullaryna ýuwaş-ýuwaşdan açyldy. Ýedinji günüň Sabatyny berjaý edýän, emma üç perişdäniň habaryny ret edýän köp ybadathanalar bar. Olar höküm çykarma işiniň 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda başlandygy baradaky hakykaty ret edýärler, ýöne şonda-da Sabaty berjaý edýärler. Bu taglymat synaglary özara baglanyşyklydyr, emma olar anyk alty synagy aňladýar.

Astronomiýa bilen doly tanyş bolan deňiz kapitany Jozef Beýtsiň ýaňy-ýakynda görkezilişi ýaly, ol öň ret eden Pygamberlik Ruhuny kabul etdi. 1844-nji ýylyň dekabrynda Ellen Waýt öz ilkinji görnüşini aldy we hereketiň içinde ýedinji synag geldi.

> “Bibliýa siziň geňeşçiňiz bolmalydyr. Ony hem-de Hudaýyň beren şaýatlyklaryny öwreniň; çünki olar hiç wagt Onuň Sözüne garşy gelmeýär. Eger Şaýatlyklar Hudaýyň Sözüne görä geplemese, olary ret ediň. Mesih bilen Beliýar birleşip bilmez.” Selected Messages, book 3, 33.

Uly lapykeçilikden gysga wagt soň, Waýt uýa Mesihiň 1844-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda mukaddes ýerden Iň Mukaddes ýere geçendigini kesgitlän bir makalany makullady. Ol şol neşiri “her bir mukaddese” maslahat berdi.

> “2300 günüň ahyrynda arassalanmaly Mukaddesligiň Mesihiň hyzmatkärlik edýän Täze Iýerusalim Ybadathanasydygyna ynanýaryn. Reb maňa bir ýyldan hem gowrak wagt öň görnüşde görkezdi: Dogan Crosier Mukaddesligiň arassalanmagy we ş.m. babatda hakykat nuryndady; hem-de Dogan C.-nyň 1846-njy ýylyň 7-nji fewralyndaky Day-Star, Extra-da bize beren düşünjesini ýazyp beýan etmegi Onuň islegidi. Men her bir mukaddese şol Extra-ny maslahat bermäge Reb tarapyndan doly ygtyýarlydygymy duýýaryn.” A Word to the Little Flock, 12.

Onuň makullamagy, Krosýeriň Mesiheň Iň Mukaddes Ýere geçişi baradaky beýanyna degişli bolupdy, emma şol makalada birnäçe ýalňyş taglymatlar hem bardy; şolaryň hatarynda mürtädit protestantçylygyň Daniel kitabyndaky “gündelik” diýen düşünjäniň Mesiheň gullugyny aňladýandygy baradaky taglymaty hem bar eken. Şonuň üçin ol ilki 1850-nji ýylda neşir edilen, soňra bolsa Early Writings kitabyna girizilen bir düşündiriş ýazdy. Şol ýerde ol “hökmüň sagady” baradaky gykylygy berenleriň “gündelik” barada dogry garaýşa eýe bolandyklaryny görkezdi.

> “Soň men ‘hemişelik’ (Daniel 8:12) bilen baglanyşyklylykda gördüm welin, ‘gurbanlyk’ sözi ynsan paýhasy tarapyndan goşulypdyr we ol tekste degişli däldir; Reb bolsa onuň dogry düşünjesini höküm sagadynyň çagyryşyny berenlere berdi. 1844-nji ýyldan öň, jebislik bar wagty, tas hemmeler ‘hemişelik’ barada dogry düşünje boýunça birleşipdiler; emma 1844-nji ýyldan bäri ýüze çykan bulaşyklykda başga garaýyşlar kabul edildi, munuň yzyndan hem garaňkylyk we bulaşyklyk geldi.” Early Writings, 74.

Danyýl kitabyndaky “gündelik” baradaky mesele XX asyryň başlarynda Adventizmiň dönük protestantizmiň usulyýetine gaýdyp barmagynyň nyşanyna öwrüldi, we häzirki wagtda “gündelik” barada dogry Millerit düşünjesi Adventizmiň teologlary tarapyndan ret edildi. Bu düşünje, Waýtyň uýa Milleritleriň “gündeligi” butparazlygyň şeýtani güýji hökmünde kesgitlemekde dogry bolandyklaryny açyk-aýdyň görkezendigine garamazdan, ret edildi. Olar “gündelik” baradaky hakykaty diňe bir onuň ylhamly tassyklamasy bilen, ýagny Milleritleriň düşünjesiniň dogrudygyny goldamagy bilen çapraz gelmek arkaly däl, eýsem “gündeligiň” Mesihiň mukaddes ýer hyzmatyny aňladýandygyny öwredýän ýalan taglymatyň “asmadan kowlan perişdeler” tarapyndan getirilendigini onuň göni we anyk beýan etmegine-de aç-açan garşy gelmek arkaly ret etdiler!

> “Şol ýerde Dogan Daniells bardy, onuň aňynda duşman işleýärdi; hem-de seniň aňyňda we Presbyter Preskottuň aňynda asmandan kowlan perişdeler işleýärdiler.” Manuscript Releases, 20-nji tom, 17.

Adwentizmiň häzir öz “ertek naharlarynyň” biri hökmünde ulanýan zadyny onuň çuňňur ret etmegi şeýle derejede berkdi, çünki Daniells bilen Prescott şeýtany güýçleriň nyşany bolan zady (butparazlygy) aldylar-da, şol nyşany Mesihiňkine (Onuň mukaddes öýdäki gullugyna) degişli etdiler. Bu, taglymat boýunça sekizinji synagy emele getirýär.

1863 ýyla alyp barýan taryhda dokuzynjy synag 1850-nji ýylda Habakugyň ikinji tablisasynyň taýýarlanylmagydyr. 1843-nji ýylyň öňdebaryjy çyzgysy 1842-nji ýylda taýýarlanyldy we diňe Mesihiň 1843-nji ýylda dolanjagyny öňünden aýdandygy sebäpli 1843 çyzgysy diýlip atlandyrylýar. Habakugyň ikinji tablisasyny taýýarlamak baradaky buýruk 1850-nji ýylda White uýa berildi. Habakugyň iki tablisasynyň taýýarlanylmagy birinji we ikinji perişdeleriň taryhyny üçünjiniň taryhy bilen baglanyşdyrýar. Onuň agtygynyň onuň durmuşy we işi baradaky terjimehalynda, ol 1850-nji ýylyň çyzgysynyň taýýarlanylmagyna alyp baran wakalaryň umumy synyny berýär. Muny etmek üçin ol White uýanyň degişli belliklerini saýlap alýar we şol umumy syna öz düşündirişini goşýar.

> “Nikols doganyň öýüne gaýdyp gelenimizde Reb maňa bir görnüş berdi hem-de hakykaty tagtalaryň üstünde aýdyň beýan etmelidigini görkezdi; bu bolsa öňki iki habaryň hem tagtalaryň üstünde aýdyň görkezilmegi arkaly, üçünji perişdäniň habary bilen köpleriň hakykaty kabul etmegi üçin karar etmegine sebäp bolar.—Hat 28, 1850.

> “Bu görüşde oňa şeýle-de Jeýms Uaýta neşir etmegi dowam etdirmek üçin gaýrat berjek zat görkezildi:

> Mundan başga-da, men kagyzyň çap edilmeginiň habarçylaryň gitmegi ýaly zerurdygyny gördüm, sebäbi habarçylara özleri bilen alyp gitmek üçin, diňleýänleriň eline berer ýaly häzirki hakykaty özünde jemleýän bir kagyz gerek; şonda hakykat aňdan solup gitmezdi. Şeýle hem, şol kagyz habarçylaryň baryp bilmejek ýerlerine barardy.—Ibid.

> “Täze çyzgynyň üstünde iş derrew başlandy, we Jeýmsiň indiki aýda neşir eden Present Truth sanynda bu barada doganlara habar bermäge mümkinçilik berildi:

> “Çyzgy. Häzirki hakykaty aýdyň görkezmek üçin hasaplanyp düzülen, Danyýel bilen Ýahýanyň görnüşleriniň hronologik çyzgysy häzir Massaçusets ştatynyň Dorçester şäherinden dogan Otis Nikolsuň gözegçiliginde litografiýa edilýär. Häzirki hakykaty öwredýänlere bu çyzgy örän uly kömek berer. Çyzgy barada goşmaça maglumat soňra berler.—Present Truth, November, 1850.”

> 1851-nji ýylyň ýanwar aýynyň ahyryna çenli çyzgy taýýar bolupdy we ol 2 dollara mahabatlandyryldy. Jeýms Waýt ondan örän razy boldy we ony “Hudaýyň üçünji perişdäniň habaryny bermäge çagyranlaryna” mugt hödürledi (Review and Herald, January, 1851). Käbir sahy sadakalar neşir çykdajylaryny ýapmaga kömek edipdi.” Arthur White, Ellen G. White: The Early Years, 1-nji jilt, 185.

1843-nji ýylyň çyzgysy hakynda aýdanda, Waýt uýa onuň Hudaý tarapyndan gönükdirilendigini ýazypdy.

> “Reb maňa 1843-nji ýylyň çyzgysynyň Öz eli bilen gönükdirilendigini, onuň hiç bir böleginiň üýtgedilmeli däldigini görkezdi; sanlaryň hem Onuň isleýşi ýaly bolandygyny. Onuň eliniň käbir sanlardaky bir ýalňyşyň üstünde bolup, ony gizländigini, şonuň üçin-de Onuň eli aýrylýança hiç kimiň ony görüp bilmändigini.” Review and Herald, 1850-nji ýylyň 1-nji noýabry.

Ol 1850-nji ýylda başga bir diagrammany taýýarlamak baradaky buýruk bilen baglanyşykly ýagtylygy ýazga geçirende, ol 1843-nji ýylyň diagrammasy barada berlen şol bir ylahy tassyklamany 1850-nji ýylyň diagrammasyna hem berdi, şol bir wagtyň özünde bolsa şol döwürde taýýarlanylýan beýleki diagrammalaryň Reb tarapyndan kabul edilmeýändigini hem görkezdi. Täze bir diagrammany taýýarlamak baradaky buýruk, täze bir neşiri çap etmek baradaky buýruk bilen utgaşdyrylypdy.

> “Meniň görşüme görä, çyzgy taýýarlamak işi bütinleý nädogry bolupdyr. Ol Dogan Rhodes tarapyndan başlanyp, soňra Dogan Case tarapyndan dowam etdirilipdir. Perişdeleri we şöhratly Isany şekillendirmek üçin gelşiksiz, ýürek bulanýan şekilleri döretmäge we çyzgylary taýýarlamaga serişdeler sarp edilipdir. Men şeýle zatlaryň Hudaýyň nazarynda ýakymsyzdygyny gördüm. Men Dogan Nichols tarapyndan neşir edilen çyzgy işinde Hudaýyň bardygyny gördüm. Men Mukaddes Kitapda bu çyzgy barada pygamberlik bardygyny gördüm, we eger bu çyzgy Hudaýyň halky üçin niýetlenen bolsa, eger ol biri üçin ýeterlik bolsa, onda ol beýlekiler üçin hem ýeterlikdir; we eger birine has uly ölçegde täze çyzgy çekilmegi zerur bolan bolsa, onda beýlekileriň hemmesine hem edil şonça zerurdyr.

> Men gördüm ki, Dogan Case-de başga bir çyzgyny isledýän bimaza, ynjalyksyz, kanagatlanmadyk, nankör bir duýgy bardy. Men gördüm ki, bu reňklenen çyzgylar ýygnaga ýaramaz täsir etdi. Bu, ýygnakda ýeňles, samansow, ýaňsa alyjy bir ruhuň bolmagyna sebäp boldy.

> “Men Hudaý tarapyndan tabşyrylan çyzgylaryň, hatda düşündirişsiz hem, aňa oňat täsir edýändigini gördüm. Çyzgylardaky perişdeleriň şekillendirilişinde ýagty, gözel we asmana mahsus bir zat bar. Aň, tas duýulmazlyk bilen, Hudaýa we asmana tarap ugrukdyrylýar. Emma taýýarlanan beýleki çyzgylar aňy ýigrenç duýgusyna iterýär we ony asmandan has köp ýere gönükdirýär. Perişdeleri şekillendirýän suratlar asman mahluklaryna garanda has köp jyns görnüşine meňzeýär. Men gördüm ki, şol çyzgylar ençeme günler we hepdelerdir Dogan Keýsiň aňyny eýeläpdir; şol wagtda ol Hudaýdan asman hikmetini gözlemeli, Ruhuň merhemetlerinde we hakykatyň biliminde ösüp barýan bolmalydy.

> “Men doganlaryň çykarylmagyna sarp edilip, biderek edilen serişdeleriň brosýuralary we ş.m. neşir edip, hakykaty doganlaryň öňünde aýdyň beýan etmäge sarp edilen bolandygyny gördüm, onda bu örän köp peýda getirip, jynslary halas ederdi. Men dogan ýasamak işiniň gyzzyrma ýaly ýaýrandygyny gördüm.” Manuscript Releases, number 13, 359; 1853.

Ol açyk-aýdyňlykda şeýle diýýär: “Hudaý Nikols doganyň [1850-nji ýyldaky] çyzgysynyň neşir edilmeginde bardy,” hem-de “Mukaddes Kitapda bu çyzgy barada bir pygamberlik [Habakkuk, ikinji bap] bardy.” Şeýle hem ol, “Hudaý tarapyndan buýruk edilen” “çyzgylaryň” [köplük sanda; 1843 we 1850] “hatda düşündirişsiz hem akyla oňaýly täsir edendigini” kesgitledi. Habakkukyň ikinji baby Milleritlere görnüşi tablisalarda (köplük sanda) aýdyň etmegi buýurdy, şeýdip iki çyzgyny okaýan adam Hudaýyň Sözüniň içinde o tarapa-bu tarapa ylgaýardy. Ylahy çyzgylara goşmaça düşündirişler gerek däldi; bu bolsa Uriýa Smitiň 1863-nji ýyldaky galp çyzgysynda bolşy ýaly däldi.

> Reb maňa jogap berip, şeýle diýdi: “Wahyny ýaz, ony tagtalarda aýdyň et, ony okaýan adam ylgap bilsin.” Habakuk 2:2.

Onunjy synag bu makalanyň üns merkezidir. Musanyň Sanlar kitabynyň on dördünji babynda ýatlaýan on synagy barada ýewreý alymlary we beýleki ylahyýatçylar Gyzyl deňzinden halas edilişden tä on içalynyň gozgalaňyna çenli bolan taryhdaky haýsy wakalaryň şol synaglary aňladyp biljekdigi hakynda dürli çaklamalary öňe sürýärler. Şol taryhdaky gozgalaňlar saýlap almak üçin birnäçe görnüşleri berýär, emma onunjy synagyň çölde kyrk ýyllyk kem-kemden ölüm döwrüniň başlangyjyny belleýändigi gürrüňsizdir; şol döwrüň dowamynda jogapkärçilik ýaşyna ýeten gozgalaňçylaryň hemmesi ölýänçä.

Şonuň ýaly-da, käbirleri meniň bu on taglymat synagyny saýlap alşym barada garşy çykyp bilerler, çünki meniň bu ýerde beýan edýänimden has gowy görünýän dürli görnüşler bolup biler. Şeýle-de bolsa, onunjy we iň soňky synag, on içalynyň gozgalaňy nähili aýdyň bolan bolsa, şonça-da aýdyňdyr. Bu, Lewiler 26-daky ýedi wagty ret etmekdi. Bu kesgitlemäni goldaýan birnäçe pygamberlik subutnamalary bar.

Soňky makalada biz Lewiler 26-daky ýedi wagtyň Laodikeýa adventizminiň onunjy we ahyrky şowsuzlygydygyny tassyklaýan şol pygamberlik şaýatlaryny kesgitlemäge başlarys.

> “Haçan-da Hudaýyň güýji nämäniň hakykatdygyna şaýatlyk edýän bolsa, şol hakykat hemişelik hakykat bolup galmalydyr. Hudaýyň beren nuruna garşy gelýän soňraky çaklamalara ýol berilmeli däldir. Adamlar Mukaddes Ýazgylara özleri üçin hakykat ýaly görünýän, emma hakykat bolmadyk düşündirişler bilen çykarlar. Şu wagt üçin hakykaty Hudaý ynanjymyzyň binýady hökmünde bize berdi. Näme hakykatdygyny bize hut Özi öwretdi. Biri çykar, soň ýene biri, Hudaýyň Öz Mukaddes Ruhunyň aýan edişi arkaly beren nuruna garşy gelýän täze nur bilen çykar.”

> Bu hakykatyň berkarar edilmeginde gazanylan tejribäniň içinden geçenlerden henizem ýaşaýan az sanly adam bar. Hudaý olaryň ömrüni, edil resul Ýahýanyň ömrüniň ahyryna çenli edişi ýaly, özleriniň içinden geçen tejribelerini ýaşaýyşlarynyň soňuna çenli gaýtalap-gaýtalap gürrüň bermekleri üçin mähir bilen gorap saklady. Ölümde ýykylyp giden baýdak göterijiler bolsa, öz ýazgylarynyň gaýtadan neşir edilmegi arkaly sözlemelidirler. Maňa şeýle görkezildi: olaryň sesleri hut şeýle eşidilmelidir. Olar şu döwür üçin hakykatyň nämäni emele getirýändigi barada öz şaýatlyklaryny bermelidirler.

> “Imanymyzyň aýratyn nokatlaryna garşy gelýän habary getirýänleriň sözlerini kabul etmeli däldiris. Olar Mukaddes Ýazgylaryň köp sanlysyny bir ýere ýygnap, öz öňe sürýän nazaryýetleriniň töweregine subutnama hökmünde üýşürýärler. Bu geçen elli ýylyň dowamynda gaýta-gaýta edilip gelindi. Mukaddes Ýazgylar Hudaýyň Sözi bolup, hormatlanylmalydygyna garamazdan, eger olaryň şeýle ulanylyşy Hudaýyň şu elli ýylyň dowamynda goldap gelen binýadyndan bir sütünini süýşürýän bolsa, bu uly ýalňyşlykdyr. Şeýle ulanylyşy edýän adam, Hudaýyň halkyna gelen öňki habarlara güýjüni we täsirini beren Mukaddes Ruhuň ajaýyp subut edişini bilýän däldir.” Selected Messages, book 1, 161.

Back to Articles