Article

# Ìwé Jóẹ́lì àti Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea - Nọ́mbà Mẹ́tàlá

Nọ́mbà Mẹ́tàlá

Author

Jeff Pippenger

Published

December 18, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí, a ń dojú kọ àmì àsọtẹ́lẹ̀ ti 1863. A ti ń dojú ìfẹ́sùn wa sí Kádéṣì ti Bíbélì gẹ́gẹ́ bí àmì ìṣọ̀tẹ̀ Ísírẹ́lì àtijọ́ sí “ìsinmi” náà, èyí tí ó mú ikú wọn wá lórí àkókò kan tí ó parí ní Kádéṣì, nípa bẹ́ẹ̀ tí ó fi ń ṣàfihàn ìkọ̀sílẹ̀ “àwọn ọ̀nà àtijọ́” ti Jeremiah ní 1863 nígbà tí a kọ “àkókò méje” ti Lefitiku ogún-mẹ́fà sílẹ̀.

Nípa lílépa ìmọ́lẹ̀ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Kadesh àti 1863, a ti ń dá mọ̀ àwọn ìdánwò mẹ́wàá tí ó dé títí kan Kadesh. A ti dá àwọn ìdánwò mẹ́ta àkọ́kọ́ náà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdánwò manna. Àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí lè jẹ́ aṣojú gẹ́gẹ́ bí àwọn iṣẹ́ ìyanu tàbí àwọn ìdánwò, àti ìsinmi Sábáàtì, níwọ̀n bí ó ti jẹ́ ìdánwò àkọ́kọ́ nínú àwọn ìdánwò mẹ́wàá náà, bá ìdánwò kẹwàá mu, èyí tí Pọ́ọ̀lù fi dájú gidigidi nínú Heberu gẹ́gẹ́ bí “ìsinmi.” Àwọn ìdánwò mẹ́wàá náà ní ìsinmi alpha àti ìsinmi omega.

Kò sí ìtànkálẹ̀ bí akẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ṣe fẹ́ túmọ̀ sí “ìsinmi” náà tí àwọn Heberu kọ̀ ní Kadeṣi—nítorí pé ní ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, gbogbo “ìsinmi” (ìlà lé ìlà) ń tọ́ka sí “ìsinmi àti ìtutù” tí í ṣe òjò ìkẹyìn. Kadeṣi jẹ́ ààmì pàtàkì jùlọ ti ìkọ̀sílẹ̀ ìhìnrere òjò ìkẹyìn àti pẹ̀lú ìrírí òjò ìkẹyìn, nítorí pé ìdìdí tí a ṣe lé àwọn ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà lórí ní Kadeṣi jẹ́ ìmúlẹ̀ sínú òtítọ́ ní ìmọ̀ ọgbọ́n àti ní ti ẹ̀mí pẹ̀lú.

> “Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí a bá fi èdìdì dì àwọn ènìyàn Ọlọ́run sí iwájú orí wọn—kì í ṣe èdìdì tàbí àmì kankan tí a lè fi ojú rí, bí kò ṣe ìmúlẹ̀ sínú òtítọ́, ní ti ọgbọ́n àti ní ti ẹ̀mí pẹ̀lú, kí a má bà a lè yí wọn kúrò—lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí a bá ti fi èdìdì dì àwọn ènìyàn Ọlọ́run tí a sì ti mú wọn tán fún ìmìtìtì, yóò dé. Lóòótọ́, ó ti bẹ̀rẹ̀ tẹ́lẹ̀; àwọn ìdájọ́ Ọlọ́run ti wà lórí ilẹ̀ nísinsìnyí, láti kìlọ̀ fún wa, kí a lè mọ ohun tí ń bọ̀.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1161.

Láti fìdí múlẹ̀ “nínú òtítọ́” “nípa ọgbọ́n” dúró fún gbigba ìlànà ìtúmọ̀ “ìlà lórí ìlà” gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan ṣoṣo tí a yà sí mímọ́ nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ọ̀nà tó hàn gbangba yìí ni a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà tó tọ́ ní August of 1840, nígbà tí “ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn dá wọn lójú nípa ìtóótọ́ àwọn ìlànà ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Miller àti àwọn alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ gbà, a sì fún ìṣipopada dídé náà ní ìmúnilára àgbàyanu.” “Ìmúnilára àgbàyanu” náà dúró fún ìfarahàn agbára Ẹ̀mí Mímọ́ tí ó rán ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ká ayé ní ọdún 1840.

Àwọn tí wọ́n kópa nínú iṣẹ́ tí ó ṣàfihàn “ìtẹ̀síwájú àgbàyanu” ni a fún ní agbára láti ṣe iṣẹ́ náà gan-an nípa agbára Ẹ̀mí Mímọ́. Ẹ̀mí Mímọ́ fi agbára Rẹ̀ hàn nínú àwọn nìkan tí wọ́n ti gba ọ̀nà mímọ́ náà. Ẹ̀mí Mímọ́ fi agbára Rẹ̀ hàn nínú àwọn nìkan tí wọ́n ti gba ọ̀nà mímọ́ náà.

Ìdásílẹ̀ sínú òtítọ́ ní ọ̀nà ọgbọ́n-ìmọ̀ jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà ọ̀nà ẹ̀kọ́ “ìlà lórí ìlà”; àti “ìtẹ́wọ́gbà” ọ̀nà ẹ̀kọ́ “ìlà lórí ìlà” yìí ni a ṣàfihàn sí ọmọ Laodicea gẹ́gẹ́ bí ṣíṣí ilẹ̀kùn ọkàn sílẹ̀ fún ìwọlé Òjíṣẹ́ sí Laodicea nínú ẹni Ẹ̀mí Mímọ́. Ìtẹ́wọ́gbà ọ̀nà mímọ́ yìí mú agbára Ẹ̀mí Mímọ́ wá sínú ọkàn àwọn tí wọ́n ń dá sílẹ̀ sínú òtítọ́ ní ọ̀nà ọgbọ́n-ìmọ̀. Ìtẹ́wọ́gbà ọ̀nà náà ń mú ìrírí ẹ̀mí jáde tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn. Ìlò ọ̀nà ẹ̀kọ́ Bíbélì ti “ìlà lórí ìlà,” nígbà tí a bá darapọ̀ mọ́ ìgbàgbọ́, ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí dídá sílẹ̀ sínú òtítọ́ ní ọ̀nà ọgbọ́n-ìmọ̀; àti òtítọ́ náà (ìránṣẹ́) tí ọ̀nà ẹ̀kọ́ náà ń mú jáde, kò lè yà sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ Jésù, ẹni tí í ṣe Ọ̀rọ̀ náà. Láti gba ìránṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ ni láti gba Ẹ̀mí Mímọ́ sínú ọkàn rẹ. Nítorí náà, dídá sílẹ̀ sínú òtítọ́ ní ọ̀nà ọgbọ́n-ìmọ̀ ń mú ìrírí ẹ̀mí tí ó gba èdìdì ìtẹ́wọ́gbà Ọlọ́run jáde.

Kadeṣi ni ìdánwò ìkẹyìn fún Ísírẹ́lì àtijọ́. Àwọn ẹ̀ka méjì àwọn olùmù wáìnì nínú ìwé Joẹli ni a yà sọ́tọ̀, a sì fi ìyàtọ̀ hàn láàárín wọn lórí ìpìlẹ̀ ìkọ̀sílẹ̀ tàbí ìtẹ́wọ́gbà ìhìn iṣẹ́ òjò àìpẹ́, èyí tí Joẹli pè ní “wáìnì tuntun” ní ìyàtọ̀ sí wáìnì tí ó ti ru, tí ẹ̀ka kejì ń mu. “Wáìnì tuntun” Joẹli ni “ìsinmi” ti Pọ́ọ̀lù nínú Hébérù orí kẹta àti kẹrin. Ó tún jẹ́ ohun tí “àwọn ọ̀mùtí Éfúráímù” ti Aísáyà kọ̀ láti “gbọ́”—sí “ẹni tí ó sọ pé, ‘Èyí ni ìsinmi, èyí tí ẹ fi lè mú ẹni tí ó rẹ̀ sinmi; èyí sì ni ìtura’: síbẹ̀ wọn kò fẹ́ gbọ́. Ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ Olúwa wà fún wọn ní àṣẹ lé àṣẹ lórí, àṣẹ lé àṣẹ lórí; ìlà lé ìlà lórí, ìlà lé ìlà lórí; níhìn-ín díẹ̀, níbẹ̀ díẹ̀; kí wọn lè lọ, kí wọn sì ṣubú sẹ́yìn, kí a sì fọ́ wọn, kí a dẹkùn mú wọn, kí a sì dì wọ́n mú.”

A ti mọ̀ pé ìṣọ̀tẹ́ ọmọ màlúù wúrà ti Áárónì dúró fún ‘méjì’ nínú àwọn ìdánwò mẹ́wàá tí ń parí ní Kádéṣì. Pípín ìdánwò náà sí ìdánwò méjì bá àkókò ìdánwò òjò ìkẹ́yìn mu, èyí tí a ṣàfihàn rẹ̀ nípa “ìdánwò àwòrán ẹranko náà,” èyí tí í ṣe ìdánwò tí ń pinnu àyànmọ́ àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Ìfihàn orí kẹtàlá ń tọ́ka sí ‘ìṣọ̀tẹ́’ nítorí pé nọ́ńbà ‘kẹtàlá’ dúró fún ìṣọ̀tẹ́.

Orí náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ẹranko òkun ti póòpù, ààmì àkọ́kọ́ ti ìṣọ̀tẹ̀ lórí ilẹ̀-ayé, gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì ṣe dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí agbára tí ń sọ ọ̀rọ̀ ńlá-ńlá sí Ọ̀gá-ògo Jùlọ. Ìṣọ̀tẹ̀ yẹn ni ìṣọ̀tẹ̀ ẹranko ilẹ̀-ayé tẹ̀ lé, ìyẹn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ẹni tí ó sì tún fi ipa mú gbogbo ayé láti tẹ̀ lé àpẹẹrẹ ìṣọ̀tẹ̀ wọn. Àpẹẹrẹ fún ìṣọ̀tẹ̀ kẹta nínú orí náà wà nínú àkọ́kọ́ àwọn ìṣọ̀tẹ̀ mẹ́ta náà, èyí tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ẹranko òkun, ààmì Fátíkànì. Nínú ẹsẹ̀ kọkànlá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ń sọ̀rọ̀ bí dragoni, bẹ́ẹ̀ ni ó sì dá ère kan fún ẹranko náà sílẹ̀—ère Fátíkànì. Láti ẹsẹ̀ kejìlá lọ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà fi ipa mú ayé láti ṣe bákan náà. Ìṣọ̀tẹ̀ Árónì ní ojú méjì, ó ń ṣojú fún ìṣọ̀tẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, lẹ́yìn náà sì ni ìṣọ̀tẹ̀ gbogbo ayé nígbà tí a bá fi ipa mú ère Fátíkànì ti ayé.

Ìṣọ̀tẹ̀ Áárónì ń dá ìgbà méjèèjì mọ̀, èyí tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ìbọ̀rìṣà nígbà tí Mósè kò sí níbẹ̀, tí ìbọ̀rìṣà sì tún tẹ̀ lé e nígbà tí Mósè wà níbẹ̀. Mósè ti ń gba Òfin náà, nítorí náà ó dúró fún Òfin Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí ojú-ìpín nínú ìṣọ̀tẹ̀ náà. Ìdánwò tí àwòrán wúrà Áárónì ti ọmọ màlúù-ẹranko ṣojú fún ni ìdánwò ọdún 1863.

Ó jẹ́ ìdánwò òfin Ọjọ́-ìsinmi àkọ́kọ́, tí ó ń ṣojú ìlà ìpínyà láàárín ìyè àti ikú. Ó jẹ́ ìlà ìpínyà láàárín Ilẹ̀ Ìlérí tàbí ikú nínú aginjù, ìlà ìpínyà láàárín àmì ẹranko náà tàbí èdìdì Ọlọ́run, ìlà ìpínyà láàárín ayànmọ́ Ṣebna ará Laodicea tàbí Eliakimu ará Filadelfia. Àwọn ìdánwò mẹ́ta àkọ́kọ́, tí mánà ń ṣàpẹẹrẹ, ń ṣàfihàn àríyànjiyàn nípa Sábáàtì tàbí Ọjọ́-ìsinmi àkọ́kọ́, gẹ́gẹ́ bí ìdánwò kẹwàá náà ṣe rí pẹ̀lú. Ìlà ìpínyà nínú ìṣọ̀tẹ́ ọmọ màlúù wúrà Áárónì, tí ó ń ṣojú fún ìdánwò karùn-ún àti kẹfà pẹ̀lú—ni òfin Ọjọ́-ìsinmi àkọ́kọ́ náà.

Ìdánwò kẹrin ni omi ní Massah, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “ìdánwò,” àti Meribah, tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “àsíá Jèhófà,” ó sì wà nínú Exodus 17:1–7, níbi tí a ti dá a mọ̀ ní tààrà gẹ́gẹ́ bí “dídán Olúwa wò.”

> Gbogbo ìjọ àwọn ọmọ Israẹli sì kúrò ní aginjù Sínì, lẹ́yìn ìrìnàjò wọn, gẹ́gẹ́ bí àṣẹ Olúwa, wọ́n sì dó sí Refidimu: omi kò sì sí níbẹ̀ fún àwọn ènìyàn láti mu. Nítorí náà àwọn ènìyàn bá Mósè jà, wọ́n sì wí pé, Fún wa ní omi kí a lè mu. Mósè sì wí fún wọn pé, Èéṣe tí ẹ fi bá mi jà? èéṣe tí ẹ fi ń dán Olúwa wò? Òùngbẹ omi sì ń gbẹ àwọn ènìyàn níbẹ̀; àwọn ènìyàn sì kùn sí Mósè, wọ́n sì wí pé, Èéṣe tí ìwọ fi mú wa gòkè wá kúrò ní Ejibiti, láti fi pa wa àti àwọn ọmọ wa àti ẹran wa nípa òùngbẹ?

> Mósè sì ké sí Olúwa, ó ní, Kí ni èmi yóò ṣe sí àwọn ènìyàn yìí? wọ́n ti fẹ́rẹ̀ẹ́ setán láti sọ mí ní òkúta.

> Oluwa sì wí fún Mósè pé, “Máa lọ síwájú àwọn ènìyàn náà, kí o sì mú díẹ̀ nínú àwọn àgbà Israelì lọ pẹ̀lú rẹ; ọ̀pá rẹ náà, èyí tí o fi lu odò náà, mú un ní ọwọ́ rẹ, kí o sì lọ. Wò ó, èmi yóò dúró níwájú rẹ níbẹ̀ lórí àpáta ní Hórébù; ìwọ yóò sì lu àpáta náà, omi yóò sì jáde nínú rẹ̀, kí àwọn ènìyàn lè mu.” Mósè sì ṣe bẹ́ẹ̀ ní ojú àwọn àgbà Israelì.

> Ó sì pe orúkọ ibẹ̀ náà ní Mása, àti Méríbà, nítorí ìjà tí àwọn ọmọ Israẹli bá a jà, àti nítorí pé wọ́n dán Olúwa wò, ní wí pé, “Ṣé Olúwa wà láàárín wa, tàbí kò sí?” Eksodu 17:1–7.

Ìdánwò tí “Massah” dúró fún, àti àsíá tí “Meribah” dúró fún, jẹ́ álífà àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó pàdé òmégà àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀ nígbà tí Mósè lu Àpáta kan náà ní ìgbà kejì. Èyí túmọ̀ sí i pé ìkẹrin nínú àwọn ìbínú mẹ́wàá náà ni a ṣàfihàn ní Kádéṣi, nítorí Kádéṣi kejì ni ibi tí Mósè ti lu Àpáta náà nínú ìṣọ̀tẹ̀. Èyí fi hàn pé Kádéṣi, gẹ́gẹ́ bí àmì, ní ìdánwò omi tí ó mú àsíá jáde.

Ìdánwò omi tí ń mú àsíá jáde ni ìdánwò ìhìn iṣẹ́ òjò àkẹ́yìn. Ọdún 1863 ni ibi tí a ti yẹ kí a gbé àsíá sókè, ṣùgbọ́n, háà; 1863 jẹ́ Kádẹṣi àkọ́kọ́ nìkan, Kádẹṣi kejì sì wà ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Màsàh àti Mèríbà dúró fún ìdánwò ìkẹyìn fún ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì náà, díẹ̀ kí a tó gbé wọn sókè gẹ́gẹ́ bí àsíá ní òfin Ọjọ́ Àìkú. Kì í ṣe àṣẹ Róòmù, tàbí àṣẹ àwọn Júù, ni ó ṣètò ikú Kristi. Aṣẹ náà ni a ti fún ní àṣẹ nínú ìgbìmọ̀ Ọ̀run ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ayé ṣáájú àgbélébùú. Mósè lo ọ̀pá rẹ̀, ọ̀pá tí Ọlọ́run tìkára Rẹ̀ fi àmì òróró yàn, láti lu Àpáta náà—ṣùgbọ́n lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo. Àpáta náà gẹ́gẹ́ bí ìmísí ṣe sọ ni a dúró fún nípasẹ̀ àwọn ìhìn iṣẹ́ ọdún 1840 sí 1844, tí wọ́n jẹ́ àwọn òtítọ́ ìpilẹ̀ àtijọ́ tí ń ṣojú ọ̀nà àwọn olódodo. Nínú ìdánwò tí Màsàh ṣàpẹẹrẹ, omi tí ń gbà là ni omi tí ó ti inú Àpáta àwọn ọ̀nà àtijọ́ jáde. Omi náà ń dánwò, ó sì ń mú kí ẹgbẹ́ méjì hàn; ọ̀kan fún àmì ẹranko náà, èkejì fún èdìdì Ọlọ́run, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú èdìdì Ọlọ́run lórí àwọn tí a gbé sókè gẹ́gẹ́ bí àsíá, gẹ́gẹ́ bí Mèríbà ṣe ṣàpẹẹrẹ.

Tẹ́ńpìlì náà ti parí kí ìlànà kẹta ti Atasasẹsì tó dé, èyí sì fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé tẹ́ńpìlì Mílàráítì tí Kristi gbé dìde ní ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin láti 1798 títí dé 1844, ti parí kí áńgẹ́lì kẹta tó dé, ẹni tí ìbọ̀wọ̀lú ìlànà kẹta dúró fún. Àwọn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin ni a fi èdìdì di díẹ̀ ṣáájú òfin Sọ́ńdè, níbi tí a ó sì gbé wọn sókè gẹ́gẹ́ bí àsíá ẹbọ àkọ́so èso àkọ́kọ́ ti Pẹ́ńtíkọ́sì, gẹ́gẹ́ bí i ti ọjọ́ ìgbàanì. Mása àti Mẹ́ríbà ṣe ìdánimọ̀ ìdánwò omi tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ ìfẹ̀ṣẹ̀mulẹ̀ Ẹkún Òru Àárín nínú ìtàn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti ti kẹta.

Iṣẹ́ ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn ni a tún ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ìṣọ̀kan tẹ́ńpìlì méjì. A tún ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìgbéyàwó, níbi tí ọkùnrin kan àti obìnrin kan, tàbí tẹ́ńpìlì abo àti tẹ́ńpìlì akọ, ti darapọ̀ tí wọ́n sì di ẹran ara kan. Kristi gbé tẹ́ńpìlì Millerite kalẹ̀ fún ète láti mú wọn wọ inú tẹ́ńpìlì Ọ̀run Rẹ̀ níbi tí wọn yóò ti rí “ìsinmi,” èyí tí a ṣàfihàn nínú ìtàn ọdún 1844 gẹ́gẹ́ bí Sábáàtì ọjọ́ keje.

Nígbà tí a bá fi òye yìí nípa Massa àti Meribah, gẹ́gẹ́ bí ìdánwò kẹrin, sí àárín ìdánwò ìṣípayá kan tí ó tún ṣojú fún ìdánwò mẹ́ta, tí òfin Ọjọ́-ìsinmi sì tẹ̀lé e gẹ́gẹ́ bí ìdánwò karùn-ún àti ìdánwò kẹfà—lẹ́yìn náà, o lè rí i, ṣùgbọ́n kìkì bí o bá fẹ́ rí i, pé ìdánwò manna onípele-mẹ́ta ni ìdánwò àkọ́kọ́, tí ìdánwò kan sì tẹ̀lé e, èyí tí ó ṣáájú ìdánwò onípele-méjì kẹta ti ọmọ màlúù wúrà Áárónù. A ṣojú fún Massa àti Meribah papọ̀, nítorí pé inú ìfẹ̀rọ̀ṣẹ́ angẹli kejì nìkan ni “ìmúpọ̀ méjì” àsọtẹ́lẹ̀ wà. Àwọn ìdánwò mẹ́ta àkọ́kọ́ ti manna ni ìfẹ̀rọ̀ṣẹ́ angẹli àkọ́kọ́. Ìdánwò Massa àti Meribah ni ìfẹ̀rọ̀ṣẹ́ angẹli kejì, ìṣọ̀tẹ̀ Áárónù sì ni ìfẹ̀rọ̀ṣẹ́ angẹli kẹta.

Ìdánwò karùn-ún ni ìdánwò ẹgbọrọ màlúù wúrà ti Áárónì, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìfihàn ìbọ̀rìṣà nígbà tí àwọn ọlọ̀tẹ̀ rò pé ìṣọ̀tẹ̀ àìlásọ wọn ti fara pamọ́ kúrò lọ́dọ̀ Ọlọ́run.

> Nígbà tí àwọn ènìyàn sì rí i pé Mósè pẹ́ láti sọ̀kalẹ̀ láti orí òkè náà, àwọn ènìyàn kó ara wọn jọ sọ́dọ̀ Áárónì, wọ́n sì wí fún un pé, Dìde, ṣe àwọn ọlọ́run fún wa, tí yóò máa lọ níwájú wa; nítorí ti Mósè yìí, ọkùnrin tí ó mú wa gòkè wá láti ilẹ̀ Ejibiti, a kò mọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ sí i. Áárónì sì wí fún wọn pé, Ya àwọn yẹtí wúrà tí ó wà ní etí àwọn aya yín, ti àwọn ọmọkùnrin yín, àti ti àwọn ọmọbìnrin yín kúrò, kí ẹ sì mú wọn tọ̀ mí wá. Gbogbo àwọn ènìyàn sì ya àwọn yẹtí wúrà tí ó wà ní etí wọn kúrò, wọ́n sì mú wọn tọ Áárónì wá. Ó sì gbà wọ́n lọ́wọ́ wọn, ó sì fi irin iṣẹ́ ọnà mọ́ wọn dá a, lẹ́yìn tí ó ti ṣe e di ọmọ màlúù tí a yo. Wọ́n sì wí pé, Àwọn wọ̀nyí ni ọlọ́run rẹ, Ísírẹ́lì, tí ó mú ọ gòkè wá láti ilẹ̀ Ejibiti. Nígbà tí Áárónì sì rí i, ó kọ pẹpẹ kan sí iwájú rẹ̀; Áárónì sì kéde, ó sì wí pé, Ọ̀la ni àjọ̀dún fún Olúwa.

> Wọ́n sì dìde ní kùtùkùtù ní ọjọ́ kejì, wọ́n sì rú ẹbọ sísun, wọ́n sì mú ẹbọ àlàáfíà wá; àwọn ènìyàn náà sì jókòó láti jẹ àti láti mu, wọ́n sì dìde láti ṣeré. Exodus 32:1–6.

Ìdánwò kẹfà ni apá kejì ìṣọ̀tẹ̀ ọmọ màlúù wúrà náà, nígbà tí Mósè padà láti gbà Àwọn Òfin Mẹ́wàá. Mósè béèrè pé, “Ta ni ó wà níhà Olúwa?” ọ̀pọ̀ jùlọ dúró ní ìfaradà, tàbí wọ́n bá àwọn abọ̀rìṣà rìn, wọ́n sì fihàn ìṣọ̀tẹ̀ kan náà ní gbangba níwájú alárinà náà.

Ìdánwò karùn-ún àti kẹfà fi àpẹẹrẹ hàn ní kedere, wọ́n sì bá òfin Ọjọ́-ìsinmi mu. Èlíjà lórí Òkè Kámẹ́lì béèrè ìbéèrè tí ó jọ èyí tí Mósè béèrè. “Ẹ yan lónìí ẹni tí ẹ̀yin yóò sìn,” ń tọ́ka sí ìdánwò òfin Ọjọ́-ìsinmi. Àmì-àpẹẹrẹ ìdánwò ère ẹranko náà ń tọ́ka sí òfin Ọjọ́-ìsinmi. Ìpín àwọn ọmọ Léfì nínú ìtàn Áárónì àti ìpín àwọn ẹ̀yà méjìlá nínú ìtàn àwọn ọmọ màlúù wúrà méjì ti Jèróbóámù, ń fi ìpín àwọn ọlọ́gbọ́n àti aṣiwèrè hàn ní òfin Ọjọ́-ìsinmi. Àwọn Laodísea ni àwọn wúńdíá aṣiwèrè, gẹ́gẹ́ bí Sister White ti jẹ́rìí sí, nítorí náà ìpín àwọn wúńdíá ní òfin Ọjọ́-ìsinmi ni ìpín àwọn Laodísea àti Filadẹ́lfíà. Ìdánwò karùn-ún àti kẹfà, tí wọ́n jẹ́ ìdánwò kan tí ó ní apá méjì, bá òfin Ọjọ́-ìsinmi mu, èyí tí ó túmọ̀ sí pé wọ́n bá 1863, àti Kadesh mu.

Àwọn orí kejìlélọ́gbọ̀n àti kejìlélọ́gbọ̀n-dín-lọ́gbọ̀n ti Eksodu ni a mú ṣẹ ní ọjọ́ kan náà gan-an, ní ààárín wákàtí díẹ̀ péré, ọjọ́ náà sì jẹ́ àpẹẹrẹ 1863 àti Kádéṣi. Nínú orí kejìlélọ́gbọ̀n-dín-lọ́gbọ̀n, Mósè béèrè láti rí ògo Ọlọ́run. Nítorí náà, a rí Mósè nínú ìbínúkún karùn-ún àti kẹfà tí a ń yí padà sí ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì [144,000]. Mósè kan náà náà wà ní Kádéṣi, ó sì ń lu Àpáta náà ní ìgbà kejì, nípa bẹ́ẹ̀ ó ń ṣojú fún ẹ̀ka kan tí Àpáta náà fọ́, èyí tí wọ́n kọ̀ láti ṣubú lé lórí. Àpáta náà jẹ́ ìránṣẹ́ ọ̀rọ̀ kan, nítorí náà àwọn ààmì méjì ni ti Mósè ní Kádéṣi, ọ̀kan ń fi ògo Ọlọ́run hàn, èkejì sì ń kọ Àpáta náà.

> “Ẹ jẹ́ kí àwọn tí ń dúró gẹ́gẹ́ bí àwọn olùṣọ́ Ọlọ́run lórí ògiri Sioni jẹ́ ọkùnrin tí ó lè rí àwọn ewu kí wọ́n tó dé ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn,—àwọn ọkùnrin tí ó lè fi òtítọ́ yà sí ẹ̀sùn, òdodo sí àìṣòdodo.

> “A ti fi ìkìlọ̀ náà wá: Kò sí ohun kankan tí a gbọ́dọ̀ jẹ́ kí ó wọlé tí yóò mú ìpìlẹ̀ ìgbàgbọ́ náà rú, èyí tí a ti ń kọ́ lé lórí láti ìgbà tí ìhìnrere náà ti dé ní 1842, 1843, àti 1844. Èmi wà nínú ìhìnrere yìí, àti láti ìgbà náà ni mo ti ń dúró níwájú ayé, ní òtítọ́ sí ìmọ́lẹ̀ tí Ọlọ́run ti fi fún wa. A kò ní yọ ẹsẹ̀ wa kúrò lórí pẹpẹ tí a gbé wọn lé, bí a ti ń wá Olúwa lọ́jọ́ dé ọjọ́ pẹ̀lú àdúrà àtọkànwá, tí a sì ń wá ìmọ́lẹ̀. Ṣé ẹ rò pé èmi lè fi ìmọ́lẹ̀ tí Ọlọ́run ti fi fún mi sílẹ̀ bí? Ó ní láti dà bí Àpáta Àìnípẹ̀kun. Ó ti ń tọ́ mí sóna láti ìgbà tí a ti fi í fún mi.” Review and Herald, April 14, 1903.

Ọ̀kan lára àwọn ààmì “Mósè ní Kádéṣi” ni pé ó fi ọ̀pá lu Àpáta náà; ọ̀pá náà jẹ́ ààmì àṣẹ. Ní ìgbà àkọ́kọ́, àṣẹ Ọlọ́run ni í ṣe é; ní ìgbà kejì, àṣẹ ènìyàn ni. Ìpín ènìyàn tí Mósè dúró fún ní Kádéṣi kejì ni a ṣe àfihàn wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọ̀mùtí Éfírámù, tí wọ́n fi àṣẹ ẹ̀kọ́-ìsìn wọn (ọ̀pá) kọlu ìhìn iṣẹ́ òjò àkẹ́yìn, èyí tí í ṣe ìhìn iṣẹ́ àwọn ipa-ọ̀nà àtijọ́ láti 1840 sí 1844.

> “Gbogbo àwọn ìránṣẹ́ tí a fi fúnni láti ọdún 1840–1844 ni a gbọdọ̀ mú kí wọ́n ní agbára báyìí, nítorí pé ọ̀pọ̀ ènìyàn ló ti pàdánù ìtọ́kasí wọn. Àwọn ìránṣẹ́ náà gbọdọ̀ lọ sí gbogbo àwọn ìjọ.

> “Kristi wi pé, ‘Alábùkún ni ojú yín, nítorí wọ́n ń ríran; àti etí yín, nítorí wọ́n ń gbọ́. Nítorí lóòótọ́ ni mo sọ fún yín, pé ọ̀pọ̀ àwọn wòlíì àti àwọn olódodo ti fẹ́ láti rí àwọn nǹkan wọ̀nyí tí ẹ̀yin ń rí, ṣùgbọ́n wọn kò rí wọn; àti láti gbọ́ àwọn nǹkan wọ̀nyí tí ẹ̀yin ń gbọ́, ṣùgbọ́n wọn kò gbọ́ wọn’ [Matthew 13:16, 17]. Alábùkún ni àwọn ojú tí wọ́n rí àwọn nǹkan tí a rí ní ọdún 1843 àti 1844.

> “A ti fi ìránṣẹ́ náà hàn. Kò sì yẹ kí ìdádúró kankan wà nínú títún ìránṣẹ́ náà sọ, nítorí àwọn àmì àkókò náà ń ṣẹ; iṣẹ́ ìparí gbọ́dọ̀ jẹ́ kí a ṣe é. Iṣẹ́ ńlá kan ni a ó ṣe ní àkókò kúkúrú. Láìpẹ́, nípa ìpinnu Ọlọ́run, a ó fi ìránṣẹ́ kan hàn tí yóò gbòòrò sí igbe rara. Nígbà náà ni Dáníẹ́lì yóò dúró ní ipò rẹ̀, láti jẹ́rìí rẹ̀.” Manuscript Releases, volume 21, 437.

Ìdánwò àkọ́kọ́ ti mànáà jẹ́ ìdánwò mẹ́ta. Èyí tí ó kẹ́yìn nínú àwọn ìdánwò mẹ́wàá náà ni ìdánwò áńgẹ́lì kẹta. Àkọ́kọ́ àti èyí tí ó kẹ́yìn jọ ń ṣàpẹẹrẹ “ìsinmi” gẹ́gẹ́ bí àmì ìdánwò náà. Ìdánwò àkọ́kọ́ jẹ́ ìdánwò mẹ́ta, tí ń ṣàpẹẹrẹ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ tí áńgẹ́lì kejì tẹ̀ lé, ṣùgbọ́n ìdánwò kẹrin, níbi tí ìdìdì àti gbígbé sókè gẹ́gẹ́ bí àsíá ti jẹ́ aṣojú, ni a fi Massa àti Meribah ṣàpẹẹrẹ. Áńgẹ́lì kẹta, tí ìdánwò karùn-ún àti ẹ̀ẹ̀fà ṣàpẹẹrẹ, ni ìdánwò kẹta, èyí tí ó tẹ̀ lé ìdánwò kejì ti Massa àti Meribah, àti ìdánwò àkọ́kọ́ ti mànáà.

Ìbínújẹ́ ní Taberah tí a gbé kalẹ̀ nínú Nọ́ńbà 11:1–3 ni ìdánwò keje. Àwọn ẹsẹ̀ tí wọ́n ṣàfihàn ìdánwò iná ti ìgbàgbọ́ tí “Taberah” dúró fún, èyí tí ó túmọ̀ sí ‘ibi ìjóná,’ ni àwọn ẹsẹ̀ tí ó ṣáájú wọn ti tẹ̀ lé, tí ń ṣe àfihàn ìrìnàjò àwọn ènìyàn Ọlọ́run nípasẹ̀ aginjù. Àìsùúrù tí a fihàn nínú orí kẹwàá ni a fi wé ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000] tí wọ́n ń tẹ̀lé Ọ̀dọ́-Àgùntàn ní ibikíbi tí Ó bá lọ. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tí wọ́n ní sùúrù àwọn ènìyàn mímọ́, ṣùgbọ́n Ísírẹ́lì àtijọ́ ń fihàn àìsùúrù nínú orí kẹwàá, èyí tí ó yọrí sí ìpọ́njú iná wọn nínú orí kọkànlá.

> Wọ́n sì kúrò ní orí òkè Olúwa ní ìrìn-àjò ọjọ́ mẹ́ta: àpótí májẹ̀mú Olúwa sì ń lọ níwájú wọn ní ìrìn-àjò ọjọ́ mẹ́ta náà, láti wá ibi ìsinmi fún wọn. Àwọsánmà Olúwa sì wà lórí wọn lọ́sàn-án, nígbà tí wọ́n jáde kúrò ní àgọ́. Ó sì ṣe, nígbà tí àpótí náà ń gbéra lọ, ni Mose máa ń wí pé, Dìde, Olúwa, kí a sì tú àwọn ọ̀tá rẹ ká; kí àwọn tí ó kórìíra rẹ sì sá níwájú rẹ. Nígbà tí ó sì bá balẹ̀, ó máa ń wí pé, Padà, Olúwa, sọ́dọ̀ ẹgbẹẹgbẹ̀rún púpọ̀ ti Israẹli. Nọ́mbà 10:33–36.

Ẹsẹ̀ tí ó tẹ̀lé eleyi ṣàfihàn ìṣọ̀tẹ̀ Tábẹ́rá.

> Nígbà tí àwọn ènìyàn náà sì ń kùn-ún, kò dùn mọ́ Olúwa: Olúwa sì gbọ́ ọ́; ìbínú rẹ̀ sì ru; iná Olúwa sì jó láàárín wọn, ó sì run àwọn tí ó wà ní ìpín òkèèrè ibùdó náà. Àwọn ènìyàn náà sì ké sí Mose; nígbà tí Mose sì gbàdúrà sí Olúwa, iná náà sì kú. Ó sì pe orúkọ ibẹ̀ náà ní Taberah: nítorí iná Olúwa jó láàárín wọn. Númérì 11:1–3.

Ìbínú tí ó tẹ̀ lé ìfihàn iná náà, ni ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ sí oúnjẹ ẹran, èyí sì ni ìdánwò kẹjọ. A rí èyí nínú Numbers 11:4–34. Ẹ̀dùn ọkàn ní Taberah ń ṣàpẹẹrẹ ìwà àdáyébá ti ìṣẹ̀dá gíga tí ó ti bàjẹ́, àìní sùúrù, àti ìṣọ̀tẹ̀ ti ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ sí àwọn ìkòkò ẹran ilẹ̀ Ejibiti ń ṣàpẹẹrẹ ìṣẹ̀dá ìsàlẹ̀. Iná náà ń ṣàpẹẹrẹ ìwẹ̀nùmọ́ nípasẹ̀ iná ti Òjíṣẹ́ Májẹ̀mú náà nínú Malaki orí kẹta, nítorí ní ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, Taberah túmọ̀ sí ibi ìjona, àti ibi ìjona nínú Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run wà ní Malaki mẹ́ta níbi tí iná ti ń mú ẹ̀yà aláìsùúrù kan jáde tí a ti yàn láti wẹ̀nù kúrò, àti ẹ̀yà onísùúrù kan tí a ń sọ di mímọ́ gẹ́gẹ́ bí ọrẹ tí a gbé sókè.

Àwọn tí Mósè dúró fún nínú àdánwò ìlọ́po méjì ti ẹ̀dá gíga àti ẹ̀dá ìsàlẹ̀ ti Taberah ni ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà, àwọn tí wọ́n ti fìdí múlẹ̀ nínú òtítọ́ ní ti ọgbọ́n-inú, bẹ́ẹ̀ sì ni ní ti ẹ̀mí pẹ̀lú. Ọgbọ́n-inú ń dá ẹ̀dá gíga náà mọ̀, àti ní ti ẹ̀mí ó ń ṣàpẹẹrẹ ìṣọ̀kan Ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ènìyàn. Ìwà-Ọlọ́run lè bá ènìyàn ṣọ̀kan nìkan nígbà tí a ti kàn ẹ̀dá ìsàlẹ̀ mọ́ àgbélébùú, tí ó sì ti kú. Láti fìdí múlẹ̀ nínú òtítọ́ ní ti ọgbọ́n-inú àti ní ti ẹ̀mí ń ṣàpẹẹrẹ ìrírí jíjẹ́ ẹni tí a fi èdìdì dì. Iná Taberah ń ṣàpẹẹrẹ ìyàtọ̀ ìkẹyìn láàárín alikama àti èpò nínú iṣẹ́ Kristi ní gbígbé tẹ́ńpìlì ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà dìde.

Ìdánwò kẹ́sàn-án ni ìṣọ̀tẹ̀ Míríàmù àti Áárónì tí a rí nínú Numbers 12. Ìmúnibínú náà kò yàtọ̀ sí ìmúnibínú Kórà, Dátánì àti Ábírámù, tàbí Minneapolis, ní 1888. Ọ̀ràn náà kì í ṣe pé a kọ ìhìn Ọlọ́run nìkan, bí kò ṣe pé a kọ àyànfẹ́ Ọlọ́run nípa aṣáájú.

Ìdálẹ́bi àwọn aṣáájú tí wọ́n kọ̀ kì í ṣe ìránṣẹ́ náà nìkan, ṣùgbọ́n tí wọ́n tún kọ ojiṣẹ́ náà, ṣáájú ìdánwò kẹwàá. Aṣáájú náà farahàn gẹ́gẹ́ bí àwọn apẹ̀yìndà ní ìsàlẹ̀kẹsẹ̀ ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú, èyí tí í ṣe ìdánwò kẹwàá. Òfin Ọjọ́ Àìkú bá àgbélébùú mu, àti lójú ọ̀nà sí àgbélébùú, èyí tí í ṣe òfin Ọjọ́ Àìkú, àwọn aṣáájú náà yan Barabbas, Kristi èké kan, nítorí “bar” túmọ̀ sí ‘ọmọ’ “abba” sì túmọ̀ sí ‘baba.’ Nígbà tí wọ́n ń sún mọ́ àgbélébùú (òfin Ọjọ́ Àìkú) tàbí Kadesh, àwọn aṣáájú náà ń fi ìpẹ̀yìndà pípé hàn nípa yíyan Kristi àròpò kan, wọ́n sì tún ń sọ tààrà sí àwọn aláṣẹ ìjọba pé wọn kò ní ọba mìíràn bí kò ṣe Késárì.

Ìdánwò keje, kẹjọ àti kẹsàn-án ń fi ìlànà ìdìdì-mímú hàn, ṣùgbọ́n àpèjúwe náà jẹ́ ti àwọn wúńdíá aṣiwèrè. Ìdánwò kẹwàá nínú àwọn ìdánwò wọ̀nyí ni ìṣọ̀tẹ̀ àkọ́kọ́ ti Kadeṣi, tí ń ṣàpẹẹrẹ ọdún 1863. Láti ọdún 1846 ni a mú àwọn Hébérù wá sí Sinai láti gba Òfin náà. Àwọn tábìlì méjì ti Àwọn Òfin Mẹ́wàá jẹ́ àmì ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú Ọlọ́run pẹ̀lú Ísírẹ́lì àtijọ́ gidi, àti àwọn tábìlì méjì ti Hábákùkù jẹ́ àmì ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú Ísírẹ́lì ẹ̀mí òde-òní. A gbé tábìlì kejì kalẹ̀ ní ọdún 1850, àti gẹ́gẹ́ bí Ísírẹ́lì àtijọ́ ti jẹ́jẹ̀é láti pa Òfin mọ́, ní ọdún 1856 ni a mú ìdánwò ìkẹyìn wá, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn aṣàwákiri tí wọ́n ṣèbẹ̀wò sí Ilẹ̀ Ìlérí. Èrò ọ̀pọ̀ ènìyàn tí wọ́n dé sí lórí rẹ̀ ní ọdún méje láti 1856 títí dé 1863 ni pé aginjù Laodíkea ni ibi tí wọ́n fẹ́ kú sí.

Àkókò láti ọdún 1844 sí 1863 ni a fi àkókò tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìrìbọmi ní Òkun Pupa ṣàpẹẹrẹ, tí ó sì parí pẹ̀lú ìrìbọmi mìíràn ní Odò Jọdani, ní ibi kan náà gangan tí Jesu yóò di Kristi, nígbà tí Johanu ṣe ìrìbọmi fún un ní ìgbà tí ó yá. Ìrìbọmi ní Òkun Pupa fi ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú hàn pẹ̀lú Ísírẹ́lì àtijọ́. Ìbáṣepọ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbéyàwó kan tí ní àkókò kan náà dá ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́wàá sílẹ̀. Lẹ́yìn náà ni a mú wọn wá sí Sinai, wọ́n sì ṣe ìlérí láti pa òfin Rẹ̀ mọ́, ṣùgbọ́n wọn kò ṣe bẹ́ẹ̀, lẹ́yìn náà wọ́n sì kùnà nínú ìdánwò kẹ́wàá àti ìkẹyìn ní ìṣọ̀tẹ̀ àkọ́kọ́ ti Kadeṣi. Lẹ́yìn ogójì ọdún, àti lẹ́yìn ìṣọ̀tẹ̀ kejì àti tí ó tóbi jù lọ ní Kadeṣi, wọ́n wọ Ilẹ̀ Ìlérí náà nípa jíjẹ́ ìrìbọmi sínú Odò Jọdani.

Gbogbo àwọn àmì-ọ̀nà ìrìbọmi ni a so pọ̀ mọ́ májẹ̀mú náà. Ìtàn omega àti Kadesh kejì bá ìtàn Kadesh àkọ́kọ́ àti alpha mu. Ìṣọ̀tẹ̀ omega ti Mose pọ̀ ju ìṣọ̀tẹ̀ gbogbo orílẹ̀-èdè kan lọ nínú ìṣọ̀tẹ̀ alpha ti Kadesh. Omega máa ń tóbi jù lọ nígbà gbogbo. Àwọn ìṣọ̀tẹ̀ méjèèjì náà papọ̀ ṣàpẹẹrẹ ìṣọ̀tẹ̀ àwọn ẹni tí ó kọ́ ẹ̀kọ́ àti àwọn tí kò kọ́ ẹ̀kọ́ ti Isaiah, tí wọ́n kọ̀ láti wọ inú ìsinmi ìhìnrere òjò ìkẹ́yìn náà.

Àwọn ìrìbọmi mẹ́ta wà (Òkun Pupa, Odò Jọ́dánì àti Odò Jọ́dánì), àkọ́kọ́ jẹ́ ti Mósè, ìkẹyìn sì jẹ́ ti Kristi; nítorí náà Mósè ni alfa, Kristi sì ni omega. Lẹ́tà tí ó wà láàrín lẹ́tà àkọ́kọ́ àti lẹ́tà kejìlélógún nínú alífábẹ́ẹ̀tì Hébérù, ìyẹn lẹ́tà kẹtàlá, nígbà tí a bá so ó mọ́ lẹ́tà àkọ́kọ́, tí a sì tún so lẹ́tà àkọ́kọ́ náà mọ́ lẹ́tà ìkẹyìn àti lẹ́tà kejìlélógún, yóò dá ọ̀rọ̀ Hébérù náà “òtítọ́” sílẹ̀. Ìrìbọmi àárín ni Odò Jọ́dánì àti Kádéṣì. Ìrìbọmi àkọ́kọ́ ní Òkun Pupa ni a tẹ̀lé pẹ̀lú ìrìbọmi ní Jọ́dánì. Ṣùgbọ́n ìrìbọmi àkọ́kọ́ ní Jọ́dánì ni a sún síwájú fún ogójì ọdún títí di ìbẹ̀wò kejì sí Kádéṣì àti ìrìbọmi gidi ní Jọ́dánì. Ìrìbọmi kẹta, tí ó dúró fún àkókò ìbẹ̀wò fún àwọn Júù, ti dé nígbà tí Kristi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ Rẹ̀ ti fífi májẹ̀mú náà múlẹ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Dáníẹ́lì orí kẹsàn-án àti ẹsẹ̀ kejìdínlọ́gbọ̀n, ó sì jẹ́ wákàtí ìdájọ́ fún Ísírẹ́lì àtijọ́.

Ìrìbọmi àkọ́kọ́ ní Òkun Pupa ni ìránṣẹ́ angẹli àkọ́kọ́, àti ìbẹ̀wò méjì sí Kádéṣi dúró fún “ìmúlẹ̀mẹ́jì”, nítorí ní ìbẹ̀wò àkọ́kọ́ sí Kádéṣi àti Odò Jọ́dánì ni a ti ṣàfihàn ìṣọ̀tẹ̀ àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run, àti ní Kádéṣi kejì ni a ti fi ìṣọ̀tẹ̀ ìdarí hàn gbangba. Kádéṣi àti àwọn ìbẹ̀wò méjèèjì dúró fún ìmúlẹ̀mẹ́jì ìránṣẹ́ angẹli kejì níbi tí a ti ń fi ẹ̀yà méjì hàn, àti pé a ń ṣojú àwọn ẹ̀yà méjèèjì pẹ̀lú àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè àti pẹ̀lú ìdarí náà. Ìrìbọmi Kristi ni ìránṣẹ́ angẹli kẹta nígbà tí a yà àlìkámà kúrò lọ́dọ̀ èpò búburú gẹ́gẹ́ bí a ti ya Ísírẹ́lì àtijọ́ kúrò lọ́dọ̀ ìyàwó Kristẹni tí Kristi fẹ́ ní wákàtí ìdájọ́ Ísírẹ́lì àtijọ́.

Àkókò láti 1844 sí 1863 ni Òkun Pupa títí dé ìṣọ̀tẹ̀ àkọ́kọ́ ní Kádéṣì. 1844 ni ìrekọjá Òkun Pupa, 1846 ni màná, àmì ìdánwò Sábáàtì tí àwọn White borí ní 1846 nígbà tí wọ́n ṣe ìgbéyàwó. Ní 1849 Olúwa na ọwọ́ Rẹ̀ jáde ní ìgbà kejì láti kó àwọn ènìyàn Rẹ̀ jọ. Ó ti kó wọn jọ ní àkókò ìròyìn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ nígbà tí èkínní àwọn tábìlì Habakuku dé sínú ìtàn, a sì ṣe tábìlì kejì náà fún ète kan náà.

Tẹ́bù omega ti ọdún 1850 ní láti kó ènìyàn jọ kí ó sì dán wọn wò, nítorí èyí ni tẹ́bù alpha ti ọdún 1843 ṣe. Áńgẹ́lì kìn-ín-ní ní tẹ́bù kan, áńgẹ́lì kẹta náà sì ní tẹ́bù kan pẹ̀lú, nítorí ẹni kìn-ín-ní ni alpha, ẹni kẹta sì ni omega. “Àwọn tẹ́bù méjì” jẹ́ àwọn àmì-ọ̀nà ti áńgẹ́lì kìn-ín-ní àti ti kẹta—kì í ṣe ti kejì. Àkókò wòlíì ti “àwọn tẹ́bù” bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú tẹ́bù tí ó ní àṣìṣe, ó sì parí pẹ̀lú tẹ́bù tí kò ní àṣìṣe kankan. Ìtàn tí ó wà láàárín àwọn tẹ́bù méjèèjì ni ìtàn áńgẹ́lì kejì, níbi tí a ti fi àtẹ náà sí apá kan títí di ọdún 1850.

Lẹ́yìn tí ọdún 1843 parí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹrin, 1844, a fi àtẹ ìlà 1843 sílẹ̀ nítorí pé nígbà náà ó ti sọ ọdún 1843 ní àṣìṣe. Láti ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹrin, 1844 títí di 1850 kò sí tábìlì Hábákúkù. Nínú ìtàn áńgẹ́lì kejì, kò sí àtẹ ìlà, Bábílónì sì ṣubú. Álífà jẹ́ tábìlì, Òmégà jẹ́ tábìlì, àárín náà sì ni ìṣubú Bábílónì; ààmì ìṣọ̀tẹ̀ kan tí a fi mọ́ àkókò tí kò sí tábìlì. Àkókò ìtàn àwọn tábìlì Hábákúkù ru ààmì òtítọ́.

A fi 1850 hàn gẹ́gẹ́ bí òkè Sinai àti fífúnni ní Òfin. A ṣe ìrántí ìṣẹ̀lẹ̀ náà pẹ̀lú Pẹ́ńtíkọ́stì, nígbà tí a gbé àkàrà ìgbọ̀ sókè méjì sókè. Ìlànà gbígbé àkàrà ìgbọ̀ sókè ni a ṣàfihàn nípasẹ̀ títẹ àti gbígbé tábìlì náà lárugẹ ní May, 1842, àti ìtàn ọdún 1849 nígbà tí a pèsè àwòrán kejì, àti 1850 nígbà tí ó wà lójúṣe. Àkókò náà ni a ṣàpẹẹrẹ nínú ìlà Kristi gẹ́gẹ́ bí àádọ́ta ọjọ́ láti àjíǹde Rẹ̀ títí dé Pẹ́ńtíkọ́stì, àkókò kan tí a pín sí ogójì ọjọ́ tí mẹ́wàá sì tẹ̀ lé.

Ní ọdún 1849, Kristi ń na ọwọ́ rẹ̀ jáde ní ìgbà kejì, àti ní 1850 tábìlì kejì ti Hábákúkù wà lélò, ìlànà ìdánwò tí ó ń darí lọ sí Kádéṣì sì tẹ̀síwájú. Ní ọdún 1856, èyí tí ó jẹ́ ìkẹyìn nínú àwọn ìdánwò mẹ́wàá ti Ísírẹ́lì àtijọ́ dé nígbà tí a tẹ ìmọ̀lẹ̀ tuntun jáde lórí ìṣípayá àsọtẹ́lẹ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ ti Míllà nínú ìwé ìròyìn ìṣipopada náà. Fún ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ẹgbẹ̀rún méjì lọ́nà ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún, láti 1856 títí dé 1863, àwọn amí wọ ilẹ̀ náà lọ láti ṣàwárí rẹ̀. Ní 1863 wọ́n yan olórí tuntun kan láti mú wọn padà sí Ejibiti.

A ó tẹ̀síwájú nínú àwọn òtítọ́ wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.

> “Nínú ìran kan tí a fi fún mi ní Bordoville, Vermont, ní December 10, 1871, a fi hàn mí pé ipò ọkọ mi ti jẹ́ èyí tí ó ṣòro gidigidi. Ìkànsí ìtọ́jú àti iṣẹ́ ti wà lórí rẹ̀. Àwọn arákùnrin rẹ̀ nínú iṣẹ́ ìránṣẹ́ ìhìn rere kò ní àwọn ẹrù wọ̀nyí láti rú, wọn kò sì mọyì iṣẹ́ rẹ̀. Ìkànsí àìdá tí ó wà lórí rẹ̀ nígbà gbogbo ti da a láàmú ní ti ọpọlọ àti ní ti ara. A fi hàn mí pé ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run jọra, ní àwọn ọ̀nà kan, sí ti Mósè pẹ̀lú Ísírẹ́lì. Àwọn oníkùnsínú wà sí Mósè nígbà tí wọ́n wà nínú ipò àìlera, bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn oníkùnsínú ti wà sí i.” Testimonies, volume 3, 85.

Back to Articles