Article

# Róòmù Fi Ìran Múlẹ̀ - Nọ́ńbà Mẹ́tàlá-dín-lọ́gún

Ìyàsọ́tọ̀ Ìkẹyìn ti 144,000: Ìdánwò Àsọtẹ́lẹ̀ ti Àwòrán Ẹranko náà

Author

Jeff Pippenger

Published

September 24, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Àwọn tí a pè láti wà láàárín ẹgbẹ̀rún ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì náà wà nísinsin yìí nínú ìlànà ìyàsọ́tọ̀ wọn tó gbẹ̀yìn, àti pé ìlànà náà jẹ́ ìlànà ìdánwò tí ó dá lórí ìṣèdá àwòrán ẹranko náà. Ìlànà ìdánwò náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ilé Ọlọ́run, nítorí ìdájọ́ máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ilé Ọlọ́run ní gbogbo ìgbà; lẹ́yìn náà, agbo mìíràn ti Ọlọ́run ni a dojú kọ pẹ̀lú ìlànà ìdánwò kan náà pátápátá. Bóyá àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ, tí ó sì ní ìtóbi jùlọ, nínú ìṣèdá àwòrán ẹranko náà ni pé ó ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀mejì: àkọ́kọ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, lẹ́yìn náà ní ìyókù ayé. Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, èyí túmọ̀ sí i pé àwòrán ẹranko náà nínú ayé ni ìfihàn ìkẹyìn ti àwòrán ẹranko náà, nítorí náà, irú-àpẹẹrẹ èyíkéyìí ti àwòrán ẹranko náà tí ó ti wá ṣáájú àwòrán ẹranko náà nínú ayé, iboji lásán ni tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ohun gidi náà.

Ìdájọ́ bẹ̀rẹ̀ ní ilé Ọlọ́run ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kẹsán, ọdún 2001. Ọjọ́ náà ni a ti fi August 11, 1840 ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀ tẹ́lẹ̀, nígbà tí áńgẹ́lì Ìfihàn orí kẹwàá sọ̀kalẹ̀ wá pẹ̀lú ìwé kékeré kan tí ó ṣí sílẹ̀ ní ọwọ́ Rẹ̀. Nígbà tí áńgẹ́lì orí kẹwàá náà sọ̀kalẹ̀ wá, ó kéde pé ìdájọ́ Pùròtẹ́sítáǹtì ti bẹ̀rẹ̀ nígbà náà. Ẹnikẹ́ni tí Ọlọ́run bá fẹ́ dájọ́, ó kọ́kọ́ kìlọ̀ fún un, àti pé ìmúdájú ọ̀nà Miller ní fífi mọ àkókò, fi ìwọ̀n sí i lórí àwọn ìṣirò rẹ̀ nípa ìdájọ́ Ìbòjípadà Kejì. Ìdánwò àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì ti bẹ̀rẹ̀ láti August 11, 1840, àti ní ọdún 1844 àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì ti di àwọn ọmọbìnrin Róòmù. Àkókò láti 1840 sí 1844 jẹ́ àpẹẹrẹ àkókò láti ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kẹsán, ọdún 2001, títí dé òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́.

Àwọn àkókò méjèèjì wọ̀nyẹn ni a tún ṣàfihàn láti ìgbà ìrìbọmi Jesu nígbà tí Ẹ̀mí Mímọ́ sọ̀kalẹ̀ títí dé orí àgbélébùú. Gbogbo àwọn àkókò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyẹn ni a ti ṣe àpẹẹrẹ wọn nínú ọdún ọgọ́rùn-ún méjìdínlógún tí a yàn fún ayé àwọn ènìyàn ṣáájú ìkún-omi. Ìfẹ̀hónúhàn ìkìlọ̀ máa ń wà ní gbogbo ìgbà tí ó ń tọ́ka sí ìdájọ́ ìtàn pàtó náà. Àwọn ìtàn mímọ́ wà pẹ̀lú tí wọ́n sì ń sọ̀rọ̀ nípa àkókò pàtó yìí ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Noa waasu fún ọgọ́rùn-ún ọdún méjìdínlógún, lẹ́yìn náà ìdájọ́ ìkún-omi dé. Kristi waasu fún ẹgbẹ̀rún ọjọ́ kan, igba méjì, àti ọgọ́ta ọjọ́, lẹ́yìn náà ìdájọ́ àgbélébùú dé. Ìhìnrere ìkìlọ̀ Johanu Oníbatisiti ni a fi agbára múlẹ̀ ní ìrìbọmi Kristi, lẹ́yìn náà a sì darí Jesu lọ sí aginjù fún ogójì ọjọ́. Àwọn ogójì ọjọ́ wọ̀nyí, àti àwọn ìdánwò mẹ́ta tí ó tẹ̀ lé e ní òpin ogójì ọjọ́ náà, kọ́ni pé nígbà tí a bá ti fi agbára fún ìhìnrere náà, gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìsàlẹ̀kalẹ̀ ààmì mímọ́ kan hàn, irú bí Ẹ̀mí Mímọ́ ní ìrìbọmi Rẹ̀, àti ìsàlẹ̀kalẹ̀ àwọn angẹli méjèèjì ti Ìfihàn orí kẹwàá àti kejìdínlógún—ìlànà ìdánwò kan ti bẹ̀rẹ̀. Nígbà tí ààmì ọ̀run bá sọ̀kalẹ̀, ìhìnrere ìdájọ́ tí a kéde fún àwọn tí wọ́n jẹ́ kókó-ọrọ̀ ìdájọ́ ní àsìkò náà ni a fi agbára múlẹ̀, ẹgbẹ́ pàtó tí a sì ń ṣe ìdájọ́ rẹ̀ wà ní àsìkò kan pàtó tí kò ní parí títí di ìpipade àkókò oore-ọ̀fẹ́ wọn.

Ìlà Jesu fi àkókò méjì ti ìjẹ́rìí hàn. Èkínní ni ìjẹ́rìí tirẹ̀ fún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta ọjọ́; lẹ́yìn náà sì ni ìjẹ́rìí rẹ̀ níwájú àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀ fún ẹgbẹ̀rún kan mìíràn, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta ọjọ́ títí digbà tí wọ́n sọ Stefanu ní òkúta.

> “Nígbà náà ni áńgẹ́lì náà wí pé, ‘Yóò sì mú májẹ̀mú náà dúró ṣinṣin pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan [ọdún méje].’ Fún ọdún méje lẹ́yìn tí Olùgbàlà ti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òjíṣẹ́ Rẹ̀, a ní láti máa wàásù ìhìnrere náà ní pàtàkì fún àwọn Júù; fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ nípasẹ̀ Kristi tìkára Rẹ̀; lẹ́yìn náà sì nípasẹ̀ àwọn aposteli. ‘Ní àárín ọ̀sẹ̀ náà ni yóò mú ẹbọ àti ọrẹ dákẹ́.’ Dáníẹ́lì 9:27. Ní ìgbà orísun omi ọdún A. D. 31, a fi Kristi, ẹbọ tòótọ́ náà, rúbọ lórí Kalfárì. Nígbà náà ni aṣọ ìkélé tẹ́ńpìlì náà ya sí méjì, èyí tí ó fihàn pé ìmímọ́ àti ìtumọ̀ iṣẹ́ ẹbọ náà ti kúrò. Àkókò náà ti dé fún ẹbọ àti ọrẹ ayé láti dáwọ́ dúró.”

> “Ọ̀sẹ̀ kan náà—ọdún méje—parí ní A. D. 34. Nígbà náà nípasẹ̀ sísọ Stífénù ní òkúta ni àwọn Júù fi di ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí ìhìnrere lédèkẹ́yìn; àwọn ọmọ-ẹ̀yìn tí a túká sí òkè òkun nítorí inúnibíni “ń lọ káàkiri, wọ́n ń wàásù ọ̀rọ̀ náà” (Acts 8:4); àti pé láìpẹ́ lẹ́yìn náà, Sọ́ọ̀lù onínúnibíni yí padà, ó sì di Pọ́ọ̀lù, aposteli sí àwọn Kèfèrí.” The Desire of Ages, 233.

Ìran Nóa, Kristi, àwọn Millerite àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000] gbogbo wọn ń jẹ́rìí sí àkókò kan nígbà tí a fi ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ kan dán ẹgbẹ́ olùgbọ́ kan pàtó wò. Ìfúnni ní agbára sí ìránṣẹ́ náà ń fi ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìdánwò kan hàn, èyí tí yóò sì parí pẹ̀lú ìpipadé àǹfààní àdúrà ẹgbẹ́ olùgbọ́ pàtó náà. Nínú ìlà àsọtẹ́lẹ̀ Jésù, a ṣe ìdánimọ̀ àkókò méjì ti ẹ̀rí. Àwọn àkókò ẹ̀rí méjèèjì wọ̀nyí ń ṣe àpẹẹrẹ àwọn ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ méjì tí angẹli tí ó sọ̀ kalẹ̀ ní September 11, 2001 dúró fún, ẹni tí ó mú Ìfihàn 18:1–3 ṣẹ, tí ohùn kejì inú ẹsẹ̀ kẹrin àti síwájú nínú orí kejìdínlógún sì tẹ̀ lé e lẹ́yìn náà.

> “Nítorí náà nínú iṣẹ́ ìkẹyìn fún ìkìlọ̀ ayé, a ṣe àwọn ìpè méjì tí ó yàtọ̀ síra sí àwọn ìjọ. Ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kejì ni pé, ‘Bábílónì ti ṣubú, ti ṣubú, ìlú ńlá yẹn, nítorí ó ti mú kí gbogbo orílẹ̀-èdè mu nínú wáìnì ìbínú àgbèrè rẹ̀.’ Àti nínú igbe ńlá ti ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta, a gbọ́ ohùn kan láti ọ̀run tí ń wí pé, ‘Ẹ jáde kúrò nínú rẹ̀, ẹ̀yin ènìyàn mi.’” Review and Herald, December 6, 1892.

Àkókò àkọ́kọ́ ni ìdájọ́ tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ilé Ọlọ́run, lẹ́yìn náà ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó ń bọ̀ láìpẹ́ ni àkókò ìdájọ́ kejì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkìlọ̀ láti jáde kúrò ní Bábílónì. Ìlà Kristi láti ìrìbọmi Rẹ̀ títí dé orí àgbélébùú dúró fún September 11, 2001 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti àkókò láti òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà títí dé ibi tí a ti fi ipá mú gbogbo orílẹ̀-èdè láti gba Ọjọ́ Àìkú gẹ́gẹ́ bí Ọjọ́ Ìjọsìn Àgbáyé ni àkókò tí ó parí nígbà tí orílẹ̀-èdè ìkẹyìn pátápátá bá tẹrí ba.

Àkókò náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òfin ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ó sì parí nígbà tí orílẹ̀-èdè ìkẹyìn bá tẹrí ba fún agbára papacy. Ìbẹ̀rẹ̀ àkókò kejì fi òpin sí àkókò kìn-ín-ní, àwọn méjèèjì sì ní àwọn òfin ọjọ́ Àìkú tí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ tẹ́lẹ̀ nínú ẹ̀rí Róòmù. Òfin ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ ní ọdún 321 ni a mú wá nípasẹ̀ àṣẹ Róòmù aláìsìn. Òfin ọjọ́ Àìkú tí a mú wá nípasẹ̀ àṣẹ ìjọ papal ni ọdún 538 dúró fún. Òfin ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni 321, òfin ọjọ́ Àìkú tí a sì fi agbára múlẹ̀ lórí orílẹ̀-èdè ìkẹyìn ni 538. Òfin ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà samisi dídé ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ náà, èyí tí a ń kéde nígbà náà nípasẹ̀ àsíá tí a dá pọ̀ láti ara àwọn àtìlẹ́yìn Ísírẹ́lì.

Àmì-àfihàn náà ni ọdún 321, ó sì ń tọ́ka sí ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìdánwò gbogbo orílẹ̀-èdè lórí ọ̀ràn Ọjọ́ Àìkú. Àkókò náà parí nígbà tí orílẹ̀-èdè ìkẹyìn bá tẹrí ba fún Róòmù, ìṣẹ̀lẹ̀ náà sì ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àmì-àfihàn ọdún 538. Àkókò láti ọdún 321 títí dé 538 ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àkókò láti orí àgbélébùú títí dé ìsọ́ Sítéfánù ní òkúta. Bí wọ́n ti ń sọ Sítéfánù ní òkúta, ó rí Kristi tí ó dúró nínú ibi mímọ́ ọ̀run, èyí tí ń ṣàpẹẹrẹ ìgbà tí Míkáẹ́lì yóò dìde ní ìparí àkókò àánú fún aráyé.

Ọjọ́ kẹ́kọ̀ọ́kanlá, oṣù Kẹsàn-án, ọdún 2001, ṣàmì dídé ìkìlọ̀ àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta àkọ́kọ́ ti orí kejìdínlógún, a sì fi ààmì rẹ̀ hàn pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ tí wòlíì obìnrin Ellen White gbé kalẹ̀, ẹni tí ó sọ pé nígbà tí àwọn ilé ńlá ńlá ti Ìlú New York bá wó lulẹ̀ nípasẹ̀ ìfọwọ́kan láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run, àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí gan-an ni yóò ṣẹ. A tún fi ààmì rẹ̀ hàn pẹ̀lú Patriot Act, èyí tí ó jẹ́ àmì fún àwọn tí wọ́n fẹ́ láti rí i; pé ìlànà òfin Gẹ̀ẹ́sì tí ó jẹ́wọ́ pé ènìyàn jẹ́ aláìlẹ́bi títí a ó fi fi ẹ̀rí mú un jẹ̀bi, ni a yà sí apá kan nítorí òfin Róòmù, èyí tí ó jẹ́wọ́ pé ènìyàn jẹ̀bi títí a ó fi fi ẹ̀rí hàn pé aláìlẹ́bi ni í ṣe.

Ofin Patriot Act samisi ìbẹ̀rẹ̀ ìdájọ́ fún Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea. Àkókò náà parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea wọ̀nyẹn tí wọ́n lè borí kọjá àkókò ìwẹ̀nùwẹ̀nù yẹn ní àṣeyọrí, yóò sì wá kéde ìhìn-ìkìlọ̀ ti ẹsẹ̀ kẹrin orí kẹtàlá [18], èyí tí ó parí pẹ̀lú orílẹ̀-èdè ìkẹyìn tí ó foríbalẹ̀ fún Róòmù. Àkókò náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ó sì parí pẹ̀lú òfin Ọjọ́ Àìkú ìkẹyìn.

Bí a bá ṣàì lóye òtítọ́ náà pé àwòrán méjì wà fún ẹranko náà tí a fi ẹlẹ́rìí ju méjì lọ dá wọn mọ̀, nígbà náà a ó sì ṣàì lóye iṣẹ́ tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípa àwọn ẹsẹ̀ mẹ́ta àkọ́kọ́ ti Ìfihàn orí kejìdínlógún, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2001, àti iṣẹ́ tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ẹsẹ̀ kẹrin ti orí kejìdínlógún.

Nígbà tí a bá lo ìdánimọ̀ tààrà tí Sister White ṣe nípa ìsọ̀kalẹ̀ áńgẹ́lì Ìfihàn orí kẹtàlá [18] ní ọdún 1888, àti bí ó ṣe fi áńgẹ́lì kan náà sípò ní àsìkò ọjọ́ iwájú, a rí i pé 1888 jẹ́ àpẹẹrẹ 2001. Áńgẹ́lì Ìfihàn náà, ẹni tí ó fi ògo Rẹ̀ tàn ayé náà mọ́lẹ̀, sọ̀kalẹ̀ wá ní àwọn ìpàdé Minneapolis ní ọdún 1888, ó sì tún ṣe bẹ́ẹ̀ nígbà tí àwọn ilé ńláńlá ìlú New York wó lulẹ̀.

Àkókò láti ìrìbọmi Kristi títí dé orí agbelebu, àti àkókò láti August 11, 1840 títí dé October 22, 1844, àti àkókò ọdún ọgọ́rùn-ún méjìdínlógún Noa, ń pèsè ẹlẹ́rìí mẹ́ta sí àkókò ìdájọ́. Ọdún 1888 ń pèsè ẹlẹ́rìí sí ìfarahàn ìṣọ̀tẹ̀ tí a kọ sílẹ̀ ní àwọn ìpàdé Minneapolis, Noa sì ń tọ́ka sí ìyọkúrò Ẹ̀mí Mímọ́ kúrò lórí àwọn tí wọ́n kọ ìfẹ̀hónúhàn náà. Ìṣọ̀tẹ̀ àwọn ènìyàn ayé ìṣáájú ìkún omi, pẹ̀lú ìṣọ̀tẹ̀ àwọn aṣáájú ìjọ ní 1888, méjèèjì bá ìtàn Kora, Datani àti Abiram mu nínú ìtàn Mose, èyí tí angẹli náà sọ fún Arabinrin White pé a tún ń ṣe ní Minneapolis.

Láti ìgbà Ofin Patriot títí dé òfin Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ó ṣojú àkókò ìdánwò fún Adventism Ọjọ́ Keje ti Laodicea. Ìṣọ̀tẹ̀ sí ìfẹ̀hónúhàn ìkìlọ̀ tí ń kéde ìdájọ́ wọn fi ìyọkúrò Ẹ̀mí Mímọ́ hàn, nítorí náà, ìtàjáde ìtanrànṣẹ́ alágbára sórí àwọn wúńdíá òmùgọ̀ búburú nínú ìtàn náà. Àkíyèsí ìṣọ̀tẹ̀ náà dojú kọ́ ojúṣẹ́ àyànfẹ́ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú Noa, Mósè, Àwọn Àgbà Jones àti Waggoner, àti dájúdájú Arabinrin White. Ìṣọ̀tẹ̀ sí ìfẹ̀hónúhàn ìkìlọ̀ àti sí ojúṣẹ́ ìtàn náà dá lórí “òróró” nínú ìtàn àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá.

Àwọn tí ń gbé ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ náà kalẹ̀, ń ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí pé wọ́n ní “òróró,” èyí tí í ṣe ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ náà pẹ̀lú. Nítorí náà, ìyàtọ̀ tó wà láàárín àwọn ẹ̀yà méjèèjì ni a mú jáde nípasẹ̀ ìlò tó péye ti àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí àwọn tí ó wà nínú ìṣípò àńgẹ́lì kìíní àti kejì gbà gẹ́gẹ́ bí òfin ìtumọ̀ Miller, àti pẹ̀lú àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ìṣípò àńgẹ́lì kẹta gbà.

Nítorí náà, ìdánwò tí a ṣe aṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “dídá àwòrán ẹranko náà,” gbọ́dọ̀ jẹ́ ìdánwò tí ó ní í ṣe pẹ̀lú bí a ṣe dá àwòrán ẹranko náà sílẹ̀ nínú ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run.

Láti Ofin Patriot ní ọdún 2001, èyí tí Òfin Blair ní 1888 ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, èyí tí Ìkéde Òmìnira ní 1776 sì ṣàpẹẹrẹ, èyí tí ìrìbọmi Kristi ṣàpẹẹrẹ, èyí tí ó ṣàpẹẹrẹ Ọjọ́ Kẹjọlá, Oṣù Kẹjọ, 1840, gbogbo wọn ń fi òtítọ́ náà múlẹ̀ pé ìlànà ìdánwò ti ìdájọ́ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìkìlọ̀ ìkìlọ̀ tí a fún ní agbára, èyí tí a gbọ́dọ̀ mú láti ọwọ́ áńgẹ́lì náà, lẹ́yìn náà kí a sì jẹ ẹ́.

Ẹ̀kọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ń dá Amẹ́ríkà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́ṣà àwọn ènìyàn rẹ dàrú ọ̀pọ̀lọpọ̀ kókó nínú ọgbọ́n-ìṣàlàyé wọn, àwọn kókó wọ̀nyẹn sì sábà máa jẹ́ àwọn ẹ̀rí-ẹsẹ̀ tí ó ta ko o jùlọ fún ìdásílẹ̀ àwọn èròjà nínú ìṣèdá àwòrán ẹranko náà. Ọ̀nà kan láti fi ṣàfihàn òtítọ́ pé ìdánwò yìí jẹ́ ti ìwà àsọtẹ́lẹ̀ ni láti lo àwọn òfin ìpìlẹ̀ ti àsọtẹ́lẹ̀ láti fi hàn òtítọ́ kan tí a lè lóye nìkan bí o bá gba Róòmù gẹ́gẹ́ bí àmì tí àwọn ọlọ́ṣà àwọn ènìyàn rẹ dúró fún.

Àpèjúwe yìí ni a fà jáde láti inú àwọn ìlà márùn-ún ti ìtàn nínú Adventism, níbi tí àríyànjiyàn kan nípa Róòmù gẹ́gẹ́ bí ààmì ti wáyé. Ní báyìí a wà nínú ìkẹyìn, tàbí ẹ̀kẹfà nínú àwọn ìtàn àríyànjiyàn wọ̀nyí, àti pé àríyànjiyàn náà ní báyìí jẹ́ gẹ́gẹ́ bí àríyànjiyàn tí a ṣàfihàn lórí àwòrán 1843.

Ó rọrùn láti rí òtítọ́ yìí bí o bá lo àwọn òfin àsọtẹ́lẹ̀ ní ọ̀nà tó tọ́. Òfin àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó yẹ kí a lò ni pé àwọn ààmì ní ìtumọ̀ ju ọ̀kan lọ, àti pé ìtumọ̀ tí wọ́n ń lò nínú ẹsẹ̀ kan ni ẹsẹ̀ náà fúnra rẹ̀ ni yóò fi ìdí múlẹ̀. Ọba Síríà náà, Antiochus III Magnus, ṣẹ ìjà tí ó wà nínú ẹsẹ̀ kẹwàá ti orí kọkànlá Danieli, ó sì ṣẹ ìjà Raphia nínú ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá, ó sì ṣẹ ìjà Panium nínú ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Àríyànjiyàn Millerite tí a ṣàfihàn lórí àtẹ Millerite controversy represented upon the 1843 chart was that the false Protestant view identified that the “robbers” was Antiochus Epiphanes, while also upholding the truth that the “robbers” were a symbol of Rome.

Àwọn ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ni a kọ́kọ́ mú ṣẹ ní inú ìtàn Antiochus III Magnus, nítorí náà àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí, àti àtúnṣe ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn tí ó tẹ̀ lé wọn, ń pèsè ẹlẹ́rìí méjì fún ìmúṣẹ àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, nítorí gbogbo àwọn wòlíì sọ̀rọ̀ ní kedere síi nípa àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ju àwọn ọjọ́ tí wọ́n gbé ayé wọn lọ.

Pẹ̀lú òfin tí a ti fi múlẹ̀ yẹn nípa ibi tí a gbọ́dọ̀ fi ẹ̀rí wòlíì kan sí, a tún ní Arábìnrin White ẹni tí ó kọ sílẹ̀ tààrà pé “púpọ̀ nínú ìtàn tí ó ti ṣẹlẹ̀ ní ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ yìí [Daniel chapter eleven] ni a ó tún ṣe.” Antiochus III Magnus dúró fún Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ọmọ-ogun aṣojú Romu póòpù. Àwọn Púrótẹ́sítàǹtì jiyàn pé àwọn ọlọ́ṣà ti ṣe àpẹẹrẹ Antiochus mìíràn, nígbà tí àwọn Millerite mọ̀ pé Romu ni. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, apá kan ń dá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́ṣà, apá kejì sì ń dìmọ́ òtítọ́ ìpilẹ̀ náà.

Bí ìlànà tí ń fi hàn pé àwọn àmì ní ìtumọ̀ ju ọ̀kan lọ, tí ìtumọ̀ náà sì gbọ́dọ̀ dá lórí àyíká tí a ti lò wọ́n, bá rí bẹ́ẹ̀, nígbà náà dídámọ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́ṣà náà, bá ìdámọ̀ àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n fi Antiochus hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́ṣà náà mu, ṣùgbọ́n nísinsin yìí Antiochus jẹ́ àmì Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Àyíká ọ̀rọ̀ náà ń dáhùn ìbéèrè náà ní tààrà pé agbára wo ni ń gbé ara rẹ̀ ga láti mú ìran náà dúró; nítorí náà, fífi ìtẹnumọ́ lé òtítọ́ yìí lórí jẹ́ ohun tí ó tọ́. Ó tọ́ lórí ẹ̀rí ọ̀pọ̀lọpọ̀, nítorí àwọn ìlà ìtàn mìíràn ti àríyànjiyàn kan nípa Róòmù gẹ́gẹ́ bí àmì ń tọ́ka sí òtítọ́ kan náà. Òtítọ́ náà ni pé àwọn tí wọ́n wà ní apá tí kò tọ́ nínú ọ̀ràn náà máa ń dá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mọ̀ ní ipò Róòmù ní gbogbo ìgbà. Ṣùgbọ́n bí o kò bá fẹ́ gba pé àwọn àmì ní ìtumọ̀ ju ọ̀kan lọ, tàbí bí o bá gbà pé wọ́n ní bẹ́ẹ̀ ṣùgbọ́n o kò tíì ní ìmúlò tó pọ̀ tó láti ní ìgbàgbọ́ pípé nínú òfin náà, nígbà náà yóò fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohun tí kò ṣeé ṣe fún ọ láti tẹ̀lé ọgbọ́n-ìjìnlẹ̀ tí a óò fi sílò nísinsìnyí.

Gbogbo agbára oníiwo méjì dúró fún Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Faranse ni agbára ìlọ́po-méjì tí Sodomu àti Ejibiti ṣojú fún. Islam pẹ̀lú jẹ́ àpẹẹrẹ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, nítorí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni wòlíì èké ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú agbára póòpù, ẹni tí í ṣe Jésébẹ́lì. Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni Sálómè lábẹ́ ìṣàkóso Hẹrodíà. Báláámù pẹ̀lú jẹ́ àmì wòlíì èké, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtàn rẹ̀ ní ìkànsí tó díjú ju pé kìkì wòlíì èké ni í ṣe lọ.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Bálámù, tí a kọ sílẹ̀ lẹ́yìn tí ó ti bùkún fún Ísírẹ́lì lẹ́ẹ̀mẹ́ta, ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Íslámù ní ọ̀nà púpọ̀. Kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ jẹ́ àmì-ìṣàpẹẹrẹ Íslámù, kò sì ṣeé fi kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ tó sọ̀rọ̀ sílẹ̀ kúrò nínú ìtàn Bálámù. Àwọn amòye láti ìlà-oòrùn tí wọ́n wá láti bọ ọmọ Jésù lọ́wọ́ ni a darí nípasẹ̀ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Bálámù. Íslámù nínú àwọn ègbé mẹ́ta ti Ìfihàn orí kẹsàn-án dúró fún wòlíì èké, Mòhámẹ́dì.

Bí o bá yé ọ pé àwọn àmì ní ìtumọ̀ ju ọ̀kan lọ, nígbà náà kò sí iyèméjì pé ìwọ yóò tún lóye pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ òtítọ́ ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ṣe fi oríṣìíríṣìí àmì ṣàpẹẹrẹ wọn. Àmì tí ó fi ìran náà múlẹ̀ jẹ́ àmì ti Róòmù, nítorí náà ó hàn gbangba pé Róòmù yóò jẹ́ kókó-ọrọ̀ pàtàkì jùlọ ní gbogbo àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Ọ̀kan lára àwọn àmì ìbílẹ̀ tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ dáadáa nípa Róòmù ni ọba àríwá nínú Dáníẹ́lì orí kẹ́wàálá. Ọba àríwá tí yóò dé òpin rẹ̀ láìsí ẹni kankan láti ràn án lọ́wọ́ ni agbára póòpù, ìjọ Róòmù, póòpù Róòmù, ènìyàn ẹ̀ṣẹ̀.

Nínú ìjìyàn tí Uriah Smith dá sílẹ̀, a sọ pé ọba àríwá nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógójì jẹ́ Faranse, àti pé ọba àríwá nínú ẹsẹ̀ ogójì jẹ́ Tọki. Faranse àti Tọki méjèèjì jẹ́ àpẹẹrẹ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú àwọn àyíká ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì, àti gẹ́gẹ́ bí ó ti rí lónìí, nínú ìjìyàn Smith, ó kọ òtítọ́ náà sílẹ̀ pé ọba àríwá jẹ́ àpẹẹrẹ Róòmù Òde-Òní, ó sì sọ pé àpẹẹrẹ Róòmù ni a ṣàfihàn nípasẹ̀ àpẹẹrẹ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú orílẹ̀-èdè Faranse, àti pé lẹ́ẹ̀kan sí i, àpẹẹrẹ Róòmù jẹ́ àpẹẹrẹ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú orílẹ̀-èdè Tọki.

Àyíká náà báyìí ní ìlà mẹ́ta nínú; ìtàn àwọn Millerite, ìtàn Uriah Smith, àti ìsinsìnyí gan-an. Nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn àpèjúwe wọ̀nyẹn, ìjàmbá ìjìnlẹ̀ wà lórí ààmì Romu, èyí tí a fi sí ibi tí kò tọ́ nípasẹ̀ àìlóye Romu gẹ́gẹ́ bí ààmì Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ìlà ìjàmbá ọ̀rọ̀ “ìrúbọ ojoojúmọ́,” nínú ìwé Dáníẹ́lì, ń gbé ìtẹnumọ́ yìí gan-an ró, ti jíjà sí òtítọ́ nípa ààmì Romu, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìyàtọ̀ pàtàkì kan wà nínú ìtàn yìí.

Ìmọ̀ ọgbọ́n inú àwòrán àsọtẹ́lẹ̀ Uriah Smith mú kí àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ lò àjàkálẹ̀-àrùn kẹfà nínú orí kẹrìndínlógún Ìfihàn ní ọ̀nà tí kò tọ́. Ìṣòro pàtàkì kan nínú ìlò Smith sí orí kẹrìndínlógún, yàtọ̀ sí ìgbìyànjú rẹ̀ láti fi ohun gbogbo sí ìṣe gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ gangan, ní àkókò kan tí a gbọ́dọ̀ fi ohun gbogbo sí ìṣe nípa ti ẹ̀mí, ni àìlera rẹ̀ láti rí ìṣètò pàtó ti ìṣọ̀kan onímẹ́ta náà ti ejò náà, ẹranko náà àti wolii èké. Nípa fífi ìtumọ̀ tòótọ́ àwọn ààmì náà rọ́pò pẹ̀lú àwọn ìtumọ̀ tí ó jẹ́ ti ìtumọ̀ àdáni, ọgbọ́n inú ìmòye Smith pa agbára mọ́ láti mọ bí a ṣe dá ìṣọ̀kan onímẹ́ta náà sílẹ̀, àti bí a ṣe dá a sílẹ̀ ni “ìdánwò ńlá fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run nípa èyí tí a ó fi pinnu ìgbàlà wọn títí láé.”

Ìlò àìtọ́ àwọn ààmì Romu jẹ́ ìsapá láti ọ̀dọ̀ Sátánì láti dí àwọn ènìyàn Ọlọ́run ti ọjọ́ ìkẹyìn lọ́wọ́ kí wọ́n má bàa rí kì í ṣe Romu òde-òní nìkan, ṣùgbọ́n bí a ṣe dá Romu òde-òní sílẹ̀ pẹ̀lú. Ìdí pàtàkì tí ó fi yẹ kí a mọ àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí ó bá ìṣọ̀kan Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé, agbára póòpù, àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mu ní àwọn àbájáde ayérayé.

Nínú ìwé Dáníẹ́lì ìdánwò pàtàkì kan wà tí ó fi ìjẹ́pàtàkì mímọ̀ ìbáṣepọ̀ àwọn agbára mẹ́ta wọ̀nyí hàn gbangba, bẹ́ẹ̀ sì ni ìdánwò pàtàkì mìíràn tún wà tí ó tẹnumọ́ àwọn kókó-ẹ̀kọ́ wọ̀nyí gan-an nínú ìwé Ìṣípayá. William Miller lóye pé “ohun ojoojúmọ́” nínú ìwé Dáníẹ́lì túmọ̀ sí Róòmù keferi bí ó ṣe ń kẹ́kọ̀ọ́ 2 Tẹsalóníkà. Miller lóye láti inú àpèjúwe ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín Róòmù keferi àti Róòmù póòpù nínú 2 Tẹsalóníkà pé ọ̀rọ̀ náà, “ojoojúmọ́,” jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ Róòmù keferi, àti pé irira ìparun náà yóò sì jẹ́ Róòmù póòpù.

Kókó-ọrọ tí a ń tẹnumọ́ sí, síbẹ̀, ni pé nínú Kejì Tẹsalonika, a fi ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín Róòmù kèfèrí àti Róòmù póòpù sínú àyíká kan tí ń kọ́ni pé bí ó bá jẹ́ pé ẹ kò lóye ìbáṣepọ̀ àwọn agbára méjèèjì wọ̀nyí, ẹ̀yin yóò gba ìtanràn líle, a ó sì sọnù yín fún ayérayé.

Eleyi ni ìkìlọ̀ kan náà ti àjàkálẹ̀-àrùn kẹfà, níbi tí kì í ṣe dírágónì nìkan, ẹni tí ó jẹ́ Róòmù aláìgbọ́rìṣà nínú 2 Tẹsalóníkà, àti ẹranko náà, ẹni tí ó jẹ́ “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” nínú ẹsẹ̀ náà, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nínú orí kẹrìndínlógún, ẹ ní wolíì èké náà pẹ̀lú. Ẹsẹ̀ náà ń fi ìtẹnumọ́ lé e lórí pàtàkì ìmòye ìbáṣepọ̀ àwọn agbára tí ó dá ìṣọ̀kan mẹ́ta-mẹ́ta Róòmù Òde-Òní sílẹ̀, èyí tí ó jẹ́ Bábílónì òde-òní pẹ̀lú.

Ìjiyàn lórí “ìgbà gbogbo” ń tọ́ka sí ìjiyàn ọjọ́ ìkẹyìn kan náà gan-an, ṣùgbọ́n ó ń mú ìdánimọ̀ ìjiyàn náà gbòòrò sí i nípa fífi ìpataki ìmòye ìbáṣepọ̀ tó wà láàrín àwọn agbára mẹ́ta tí wọ́n dá Róòmù Òde-Òní sílẹ̀ kún un. Láti kọ̀ láti rí òtítọ́ yìí, ni láti fi dájú pé ìtanràn líle yóò jẹ́ èrè rẹ.

Nínú àríyànjiyàn tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí, àwọn tí wọ́n ń dá Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́ṣà dà bí ẹni pé wọn kò tilẹ̀ lè fara mọ́ ìmòye ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì pé a ti ń ṣàfihàn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà léraléra gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó wà ní abẹ́ ìṣàkóso agbára póòpù dípò kí ó jẹ́ agbára póòpù náà fúnra rẹ̀. Ọgbọ́n àdánidá ìpilẹ̀ mọ̀ pé agbára tí ó ń ṣàkóso ìbáṣepọ̀ náà nínú òṣèlú, ìtàn, ìgbéyàwó àti àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ni a kà sí orí, orí náà sì ni èyí tí ó ń gbé ara rẹ̀ ga láti fi mú ìran náà dúró, lẹ́yìn náà ó sì ṣubú.

Ìmọ̀ràn ìṣàlàyé tí ó ń dá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ọlọ́ṣà, kò lè fi ìtàn tí a ṣàfihàn, tí a sì mú ṣẹ láti ọdún 321 sí 538, kàn án. Àmì Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gbọ́dọ̀ kọ́ kúrò kí a tó fi “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” hàn. “Ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” ni a tún fi hàn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, àti kí ó tó hàn, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gbọ́dọ̀ kọ́ kúrò ní àkọ́kọ́.

Òfin Ọjọ́-Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kì í ṣe ohun tí ó ń dá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí Róòmù Òde-Òní; ó ń fi hàn pé ìparun orílẹ̀-èdè ti dé, àti pé a ti ya Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kúrò ní òdodo pátápátá. Róòmù Òde-Òní tí a ń ṣípayá nígbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá ṣubú kúrò ní ìgbàgbọ́ nípasẹ̀ òfin Ọjọ́-Àìkú ni agbára póòpù, ẹni tí nígbà náà gan-an sì ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ́gun alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀, wòlíì èké.

“Ẹbọ ojoojúmọ́” nínú ìwé Dáníẹ́lì àti ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ìhìn-iṣẹ́ William Miller, àti ìtumọ̀ pàtàkì pé ìmọ̀ Miller ni a ti mú jáde láti inú 2 Tẹsalonika orí kejì, pẹ̀lú ìkìlọ̀ láti pa aṣọ rẹ mọ́ nínú àjàkálẹ̀-àrùn kẹfà, gbogbo wọn ń tọ́ka sí àwọn èròjà láti inú àwọn ìjàmbá-ìjìyà wọ̀nyẹn tí ń sọ̀rọ̀ sí àwọn ọ̀ràn ìsinsìnyí.

Ìkìlọ̀ tó wà nínú 2 Tẹsalóníkà orí kejì nípa àwọn ọjọ́ ìkẹyìn jẹ́ ní ti ẹgbẹ́ kan tí ń fi Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà hàn gẹ́gẹ́ bí àmì, ṣùgbọ́n tí wọ́n kọ̀ láti jẹ́ kí ìmọ́lẹ̀ tí ń sọ̀rọ̀ nípa àjọṣe Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà pẹ̀lú Róòmù póòpù tọ́ wọn sọ́nà. Nípa ṣíṣe èyí, wọn yóò rí àjọṣe kì í ṣe ti Róòmù póòpù àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nìkan, ṣùgbọ́n ti Àjọ Àwọn Orílẹ̀-Èdè pẹ̀lú, agbára dragoni ti Ìfihàn orí kẹrìnlá.

Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Uriah Smith, A.G. Daniells àti W.W. Prescott, àwọn tí Arábìnrin White sọ pé wọn kò lè ronú láti inú ìdí dé ipa rẹ̀, bẹ́ẹ̀ náà ni ó rí pẹ̀lú àwọn tí wọ́n kọ̀ láti jẹ́ kí ìtọ́sọ́nà ọ̀rọ̀ asọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run darí wọn nínú ìtúmọ̀ kíkún rẹ̀ nípa ìbáṣepọ̀ àwọn agbára mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.

Gẹ́gẹ́ bí àríyànjiyàn àkọ́kọ́, ti ìsinsìnyí, àti ti Uriah Smith, àríyànjiyàn nípa ìbáṣepọ̀ àwọn agbára mẹ́ta gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn wọn nínú Second Thessalonians àti àjàkálẹ̀-arun kẹfà fi ìtumọ̀ àdáni hàn tí ó ń tọ́ka sí United States, ṣùgbọ́n tí ó kọ̀ láti rí àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ kan ti United States tí yóò tú àbá èrò aṣìṣe wọn síta, tí ó sì lè mú wọn wá sínú ìmọ́lẹ̀.

Lẹ́yìn September 11, 2001, àríyànjiyàn nípa àwọn kòkòrò mẹ́rin ti Joẹli dìde. Òtítọ́ náà sì ni pé àwọn kòkòrò náà dúró fún ìrẹ̀wẹ̀sì ẹ̀mí tí ń tẹ̀ síwájú ti ìjọ Seventh-day Adventist ti Laodicea, nípasẹ̀ ìmúwá ẹ̀kọ́ ìsìn Kátólíìkì àti ti Pùrótẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà wọlé. Lẹ́ẹ̀kan sí i, ìṣàmúlò tó tọ́ ti àwọn kòkòrò mẹ́rin náà ni Rome, ṣùgbọ́n ìtumọ̀ aládáni sọ pé Islam ni wọ́n jẹ́, èyí tí ó jẹ́ àmì wòlíì èké, nítorí náà sì jẹ́ àmì Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Lẹ́yìn ìlà lórí ìlà, àwọn àríyànjiyàn láti inú ìtàn Advent tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ̀rọ̀ lórí rẹ̀, gbogbo wọn ń sọ nípa òtítọ́ kan náà.

Ẹgbẹ́ tí ó ṣìṣe náà, lórí ẹlẹ́rìí mẹ́rin, ń dá àwọn olè náà mọ̀ gẹ́gẹ́ bí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti lórí ẹlẹ́rìí méjì ìmòye ẹgbẹ́ tí ó ṣìṣe náà nípa Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí àmì jẹ́ aláìtọ́. Àwọn olùdíje Ọlọ́run ní ọjọ́ ìkẹyìn láti wà láàárín ẹgbẹ̀rún méjìlélógójì ọ̀kẹ́ mẹ́rìnlélógójì náà wà nísinsìnyí nínú ìdánwò àsọtẹ́lẹ̀ kan. Kì í ṣe ìdánwò tí a lè parí nípa fífi ìdìbò rẹ sọ fún ẹgbẹ́ yìí tàbí ẹgbẹ́ yẹn nìkan. Ó jẹ́ ìdánwò kan tí a lè tọ́ ní òtítọ́ kọjá dáadáa nìkan bí a bá fi àwọn òfin àsọtẹ́lẹ̀ sílò ní pípéye. Kí Kìnìún ẹ̀yà Júdà lè jí àwọn ènìyàn Rẹ̀ ní ọjọ́ ìkẹyìn sí òtítọ́ pé wọn kò ń kẹ́kọ̀ọ́ jinlẹ̀ tó, Ó jẹ́ kí wọ́n mú àwọn ẹ̀kọ́ àdámọ̀ wọlé.

Òtítọ́ pé ẹ̀kọ́ àṣìṣe kan ti dìde láàárín ìṣísẹ̀ yìí fi hàn pé agbára wa fúnra wa nípa àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kéré ju bí ó ti yẹ lọ. Róòmù ni ó mú ìran náà dúró, ìran àwọn ọjọ́ ìkẹyìn sì ni ìdìde àti ìṣubú ìkẹyìn ti ọba àríwá. “Ọba” náà pẹ̀lú ni “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀,” “ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀” náà sì ni “àṣírí àìmọ́fin,” àti “ẹni búburú” náà. Òun ni aṣòdì sí Kristi, a sì ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “àwọn ọlọ́ṣà ènìyàn rẹ,” òun sì ni “orí” Róòmù Òde-Òní.

> “Àwọn tí ìmọ̀ wọn nípa ọ̀rọ̀ náà bá dàrú, tí wọ́n kò sì lè rí ìtumọ̀ aṣòdì sí Kristi, dájúdájú wọn yóò fi ara wọn sí apá aṣòdì sí Kristi. Kò sí àkókò báyìí fún wa láti fara mọ́ ayé. Dáníẹ́lì dúró nípò tirẹ̀ àti ní ibi tirẹ̀. Ó yẹ kí a lóye àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì àti ti Jòhánù. Wọ́n ń túmọ̀ ara wọn. Wọ́n fi òtítọ́ hàn fún ayé tí gbogbo ènìyàn yẹ kí wọ́n lóye. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ni yóò jẹ́ ẹlẹ́rìí ní ayé. Nípa ìmúṣẹ wọn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí, wọn yóò ṣàlàyé ara wọn.” Kress Collection, 105.

Back to Articles