Article

# Ìwé Dáníẹ́lì - Ọgọ́rùn-ún Kan Lé Lẹ́ẹ̀dógún àti Mẹ́fà

Ṣíṣàlàyé Àsọtẹ́lẹ̀: Ìyípadà Faranse, Rọ́ṣíà Putin, àti Ìjàmbá Ukraine

Author

Jeff Pippenger

Published

March 29, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Bí a ṣe ń bẹ̀rẹ̀ sí í ronú lórí ìfihàn àpẹẹrẹ àkókò òpin ní ọdún 1989, nípasẹ̀ ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti ẹsẹ̀ kẹwàá, ó ṣe pàtàkì kí a padà wọ inú ìtàn ìran kẹta ti àwọn ìwo méjèèjì ti ẹranko ilẹ̀. Ní ọdún 1913, ìwo ẹranko ilẹ̀ tí í ṣe ti ìjọba Olómìnira bẹ̀rẹ̀ ìran ìfọ̀rọ̀bálẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ètò ìfowópamọ́ àgbáyé ti àwọn gílóbálísì, àti ní ọdún 1919, ìwo Pùrótẹ́sítáǹtì tòótọ́ bẹ̀rẹ̀ ìran ìfọ̀rọ̀bálẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn ti Pùrótẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà, àti pẹ̀lú American Medical Association náà, bí ó ti fi ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìmúṣẹ́ àṣẹ-ẹ̀rí ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀ lé ayé lọ́wọ́. Àwọn ìwo méjèèjì bẹ̀rẹ̀ ìbáṣepọ̀ ìfọ̀rọ̀bálẹ̀ pẹ̀lú ayé, èyí tí yóò yí ìtọ́sọ́nà àwọn ìránṣẹ́ ọ̀rọ̀ wọn kọ̀ọ̀kan padà láti ìgbà náà lọ.

Nínú ìtàn náà, ibùdó ìbẹ̀rẹ̀ fún ọba àríwá, àti ọba gúúsù ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn pẹ̀lú dé ibi ìyípadà kan. Ìyanu Fatima ṣẹlẹ̀ ní October 13, 1917, ní Fatima, Portugal. Ó jẹ́ ìparí gíga ti àtòjọ àwọn ìfarahàn Màríà tí ọmọ olùṣọ́-àgùntàn kékeré mẹ́ta rí: Lucia dos Santos àti àwọn ọmọ ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Francisco àti Jacinta Marto. Gẹ́gẹ́ bí àwọn àkọsílẹ̀ tí àwọn ọmọ náà pèsè, Wúńdíá Màríà, ẹni tí a dá mọ̀ sí Our Lady of Fatima, farahàn fún wọn ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kọ̀ọ̀kan láti May sí October 1917.

Nígbà ìfarahàn ìkẹyìn ní ọjọ́ kẹtàlá, oṣù Kẹwàá, ọdún 1917, ọ̀pọ̀ ẹgbẹ̀rún ènìyàn péjọ ní Cova da Iria, nítòsí Fatima, ní ìrètí láti jẹ́rìí sí iṣẹ́ ìyanu kan gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọ náà ti sọ tẹ́lẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí àwọn ẹlẹ́rìí, ó dà bíi pé oòrùn yí àwọ̀ padà, ó yí ká, ó sì jó ní ojú ọ̀run. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ni wọ́n wá mọ̀ sí Ìyanu Oòrùn tàbí Ìyanu Fatima.

Ìyanu Fátímà jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì nínú ìtàn àti ìfọkànsìn Kátólíìkì, ó sì ti jẹ́ kókó-ọrọ̀ ìwádìí púpọ̀, àríyànjiyàn, àti ìtumọ̀ ẹ̀sìn nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ ọdún. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ṣẹlẹ̀ ní Fátímà ti ní ipa pípẹ́ lórí ìfọkànsìn olókìkí, ìfọkànsìn sí Màríà, àti lórí ìtumọ̀ àwọn kókó-ọrọ̀ ti àsọtẹ́lẹ̀ ìkẹyìn-ayé nínú Ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì.

Ìyíká Bolshevik ṣẹlẹ̀ ní Rọ́ṣíà ní ọjọ́ 7 Oṣù Kọkànlá, 1917, nígbà tí àwọn ọmọ-ogun Bolshevik, lábẹ́ aṣáájú Vladimir Lenin àti Ẹgbẹ́ Bolshevik, gba àwọn ilé pàtàkì ìjọba àti àwọn amáyédẹrùn ní Petrograd (tí a mọ̀ nísinsìnyí sí Saint Petersburg). Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí fi àkótán Ìyíká Rọ́ṣíà ti ọdún 1917 hàn, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ìyíká February ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún náà, tí ó yọrí sí ìfipò-sílẹ̀ Tsar Nicholas Kejì àti ìdásílẹ̀ ìjọba àkókò.

Ní àkókò Ìyípadà-ọba náà, àwọn Bolsheviks ṣàṣeyọrí ní fífi ìjọba àkókò ṣubú, wọ́n sì fi ìṣàkóso Soviet múlẹ̀ lórí Rọ́ṣíà. Àwọn Bolsheviks kéde ìdásílẹ̀ ìpínlẹ̀ olùgbékalẹ̀ ẹ̀kọ́ awùjọ, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í mú ètò ìyípadà-ọba wọn ṣẹ, pẹ̀lú ìmú ilé-iṣẹ́ sí abẹ́ ìní orílẹ̀-èdè, pínpín ilẹ̀ ní tuntun, àti yíyọ Rọ́ṣíà kúrò nínú Ogun Àgbáyé Kìíní. Ní ìkẹyìn, Ìyípadà-ọba Oṣù Kẹwàá yọrí sí ìdásílẹ̀ Soviet Union, ó sì ní àwọn àbájáde jinlẹ̀ tí ó gbooro jìnà fún Rọ́ṣíà àti ayé, ní fífi ìtòsí ìtàn ọ̀rúndún ogún hàn.

Jésù fi ìbẹ̀rẹ̀ ṣàpẹẹrẹ òpin, àti pé kí a lè rí ọba gúúsù àti ọba àríwá ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ní kíkún, ó ṣe pàtàkì láti lóye ìbẹ̀rẹ̀ wọn. Àwọn ọba gidi gúúsù àti àríwá tí a ṣe ìdánimọ̀ wọn nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá ni a túmọ̀ sí agbára tí ń ṣàkóso agbègbè gidi ti Ejibiti gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù, àti agbára tí ń ṣàkóso agbègbè ilẹ̀ gidi tí a so mọ́ Bábílónì gẹ́gẹ́ bí ọba àríwá.

Àsọtẹ́lẹ̀ gidi yí padà sí àsọtẹ́lẹ̀ ẹ̀mí ní àkókò agbelebu, nígbà tí Ísírẹ́lì gidi àtijọ́ ń yí padà sí Ísírẹ́lì ẹ̀mí òde-òní. Róòmù keferi gidi tẹ Jerúsálẹ́mù gidi mọ́lẹ̀ fún ọdún gidi mẹ́ta àtààbọ̀ láti ọdún 67 AD títí dé ọdún 70 AD, àti Róòmù póòpù ẹ̀mí tẹ Jerúsálẹ́mù ẹ̀mí mọ́lẹ̀ fún ọdún ẹ̀mí mẹ́ta àtààbọ̀.

A dá Babílónì nípa ti ẹ̀mí ni a fi hàn nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún gẹ́gẹ́ bí àgbèrè tí ń bá àwọn ọba ayé ṣe panṣágà. A dá Íjíbítì nípa ti ẹ̀mí mọ̀ nínú Ìfihàn orí kọkànlá gẹ́gẹ́ bí Faranse aláìgbàgbọ́-nínú-Ọlọ́run. Àwọn ìfarahàn òde-òní ti ọba àríwá nípa ti ẹ̀mí, ẹni tí ó gba ọgbẹ́ ikú rẹ̀ ní àkókò òpin ní ọdún 1798, tí ó sì padà gbẹ̀san sí ìfarahàn òde-òní ti ọba gúúsù nípa ti ẹ̀mí ní àkókò òpin ní ọdún 1989, ni a ṣojú fún méjèèjì nínú ẹsẹ̀ ogójì ti Dáníẹ́lì orí kọkànlá. Àwọn agbára méjèèjì ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ wọn, nínú ìfarahàn wọn ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, láàárín àkókò ọdún 1917 sí 1918, èyí tí ó jẹ́ àkókò kan náà gẹ́gẹ́ bí ìran ìfaradàpọ̀ fún àwọn ìwo méjèèjì ti ẹranko ayé. A gbọ́dọ̀ mọ àwọn ìbẹ̀rẹ̀ wọ̀nyí kí a lè tọ́na dáadáa nínú lílo àwọn òpin náà. Ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọba àríwá àti gúúsù ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn méjèèjì bẹ̀rẹ̀ ní Iyíká Faranse.

> “Nínú ọ̀rúndún kẹrìndínlógún, Àtúnṣe náà, ní fífi Bíbélì tí ó ṣí sílẹ̀ hàn fún àwọn ènìyàn, ti wá ọ̀nà sí gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè Yúróòpù. Àwọn orílẹ̀-èdè kan fi ayọ̀ gbà á, gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ọ̀run. Ní àwọn ilẹ̀ mìíràn, ẹ̀sìn póòpù ṣàṣeyọrí lọ́nà ńlá láti díwọ̀n ìwọlé rẹ̀; ìmọ̀lẹ̀ ìmọ̀ Bíbélì, pẹ̀lú àwọn ipa rẹ̀ tí ń gbé ènìyàn sókè, sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé a lé kúrò pátápátá. Ní orílẹ̀-èdè kan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìmọ̀lẹ̀ rí ọ̀nà wọlé, òkùnkùn kò lóye rẹ̀. Fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, òtítọ́ àti ìṣìnà ti jà fún ipò àṣẹ. Nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, ibi ṣẹ́gun, a sì lé òtítọ́ Ọ̀run jáde. “Èyí ni ìdálẹ́bi náà, pé ìmọ̀lẹ̀ ti wá sí ayé, àwọn ènìyàn sì fẹ́ràn òkùnkùn ju ìmọ̀lẹ̀ lọ.” John 3:19. A fi orílẹ̀-èdè náà sílẹ̀ láti ká èso ọ̀nà tí ó ti yàn. A mú ìdènà Ẹ̀mí Ọlọ́run kúrò lórí àwọn ènìyàn tí wọ́n ti kẹ́gàn ẹ̀bùn oore-ọ̀fẹ́ Rẹ̀. A jẹ́ kí ibi dé ìgbà àgbà rẹ̀. Gbogbo ayé sì rí èso ìkọ̀sílẹ̀ ìmọ̀lẹ̀ ní ìfẹ́ ara ẹni.”

> “Ogun sí Bíbélì, tí a ti ń tẹ̀síwájú pẹ̀lú rẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún ní ilẹ̀ Faransé, dé òpin rẹ̀ nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ Ìyíká náà. Ìbújáde ẹ̀rù yẹn kò jẹ́ nǹkan míì bí kò ṣe àbájáde tó bófin mu ti dídènà Ìwé Mímọ́ láti ọwọ́ Róòmù. Ó fi àpèjúwe tí ó tayọ jùlọ hàn, èyí tí ayé ti rí rí, nípa bí ìlànà pápà ṣe ń mú èso jáde—àpèjúwe àwọn àbájáde tí ẹ̀kọ́ Ṣọ́ọ̀ṣì Róòmù ti ń tọ́ sí fún ohun tí ó ju ẹgbẹ̀rún ọdún kan lọ.

> “Ìfipá pa Ìwé Mímọ́ mọ́lẹ̀ ní àkókò ipò-ọba gíga ti póòpù ni àwọn wòlíì ti sọ tẹ́lẹ̀; àti Olùfihàn náà sì tún tọ́ka sí àwọn àbájáde ẹ̀rù tí yóò yọ jáde, ní pàtàkì fún Faranse, láti inú ìṣàkóso ‘ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀.’” The Great Controversy, 265, 266.

Ìyíká Faranse ni a bí láti inú ìdènà Ìwé Mímọ́ “ní àkókò ìṣàkóso gíga ti póòpù.” Ìbí àìgbàgbọ́ Ọlọ́run, èyí tí yóò di ọ̀tá àgbà jùlọ fún agbára póòpù, ni agbára póòpù fúnra rẹ̀ mú wá sí ìṣẹ̀lẹ̀. Ìyíká Faranse ṣẹlẹ̀ láti ọdún 1789 sí 1799, ṣùgbọ́n ẹ̀mí ìyíká aláìgbàgbọ́-Ọlọ́run tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Faranse tẹ̀síwájú láti máa tàn káàkiri Yúróòpù àti sí òkè òkun rẹ̀. Ọgọ́rùn-ún ọdún méjìdínlógún lẹ́yìn òpin ìyíká náà ní Faranse, Ìyíká Rọ́ṣíà bẹ̀rẹ̀ ní Rọ́ṣíà. Ìyíká àìgbàgbọ́-Ọlọ́run tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Faranse parí ní Rọ́ṣíà, àti ní ọdún 1917 Rọ́ṣíà di aṣojú àsọtẹ́lẹ̀ ti orílẹ̀-èdè tí àìgbàgbọ́-Ọlọ́run Ejibiti ṣàpẹẹrẹ. Agbára dragoni tí a ṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù ti ṣí kúrò ní Faranse lọ sí Rọ́ṣíà.

Ìyípadà-ìjọba ní Faranse ni a ṣàfihàn ní ti òṣèlú àti ní ti àsọtẹ́lẹ̀ nípasẹ̀ Napoleon Bonaparte, àti ní ìtumọ̀ yẹn, Napoleon ń ṣojú olórí àkọ́kọ́ ti orílẹ̀-èdè kan tí a dá sílẹ̀ nínú ìyípadà-ìjọba tí àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run ti Íjíbítì mú wá. Ìfẹ́ ara ẹni àṣejù ti Napoleon ni a tún ṣe ní ọ̀nà tó yẹ nípasẹ̀ ìfẹ́ ara ẹni àṣejù ti Putin.

Napoleon mọ̀ dáadáa nípa agbára àwòrán àti ìpolówó èrò, gẹ́gẹ́ bí Putin náà ṣe mọ̀ ọ́, ẹni tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ KGB tẹ́lẹ̀ rí. KGB jẹ́ amọ̀ṣọ̀kan nínú ìpolówó èrò. Napoleon lo àwòrán ojú ẹni gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti fi ṣe àfihàn àṣẹ rẹ̀, agbára rẹ̀, àti àwòrán aṣáájú rẹ̀ fún gbogbogbò ènìyàn. Ó paṣẹ kí a ya àwọn àwòrán rẹ̀ lọ́wọ́ àwọn kan lára àwọn ayàwòrán tí a mọ̀ sí olókìkí jù lọ ní àkókò rẹ̀, pẹ̀lú Jacques-Louis David, Antoine-Jean Gros, àti Jean-Auguste-Dominique Ingres, pẹ̀lú àwọn mìíràn.

Àwọn àwòrán ìyàwòrán wọ̀nyí ṣàfihàn Napoleon ní onírúurú ìdúró àti àyíká, láti inú àwọn àwòrán ìpínlẹ̀ òfìsialì títí dé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí kò ṣe bẹ́ẹ̀ lásẹ̀. Wọ́n kì í ṣe ohun ìrántí ara ẹni fún Napoleon fúnra rẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n tún jẹ́ irinṣẹ́ fún títàn àwòrán rẹ̀ àti agbára ìmúlò rẹ̀ ká, ní ilé àti ní àgbáyé. Putin ti ṣe iṣẹ́ kan náà gẹ́gẹ́ bíi tirẹ̀, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwòrán ara rẹ̀ nínú àwọn àyíká tí ó lè bá ti èyíkéyìí nínú àwọn olùnípa tuntun lórí Íńtánẹ́ẹ̀tì dọ́gba.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ Ìyíká Ìjọba ilẹ̀ Faransé, a bì ọba, ìdílé rẹ̀, àti àwọn òṣìṣẹ́ rẹ̀ lulẹ̀, a sì pa wọ́n. Ní ìbẹ̀rẹ̀ Ìyíká Rọ́ṣíà, a bì Siza, ìdílé rẹ̀, àti àwọn òṣìṣẹ́ rẹ̀ lulẹ̀, a sì pa wọ́n. Ìyíká tí ó bẹ̀rẹ̀ ní Faransé dé ìparí rẹ̀ ní Rọ́ṣíà. Ìyíká Faransé ni kókó àsọtẹ́lẹ̀ orí kejìlá Ìfihàn, nítorí náà Ìyíká Faransé wà lábẹ́ àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀. Jésù máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan ṣàpèjúwe òpin ohun náà nígbà gbogbo, nítorí náà Ìyíká Rọ́ṣíà ni òpin Ìyíká Faransé.

Vladimir Putin dúró fún olórí ìkẹyìn ti orílẹ̀-èdè kan tí a fi ìgbìmọ̀ òtẹ̀ dá sílẹ̀, ìgbìmọ̀ òtẹ̀ náà sì wáyé pẹ̀lú àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run ti Ejibiti. Olórí àkọ́kọ́ ti Rọ́ṣíà ni Vladimir Lenin. Orúkọ “Vladimir” jẹ́ ti ìpilẹ̀ṣẹ̀ Slavic, a sì kó ọ jọ láti inú àwọn èròjà méjì: “vlad” àti “mir.” “Vlad” ti wá láti inú gbòǹgbò ọ̀rọ̀ Slavic “vladeti,” èyí tí ó túmọ̀ sí “láti ṣàkóso” tàbí láti lo agbára. “Mir” túmọ̀ sí “ayé”. Vladimir àkọ́kọ́ (Lenin) jẹ́ àpẹẹrẹ ti Vladimir ìkẹyìn (Putin), ẹni tí a tún fi hàn gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ nípasẹ̀ olórí àkọ́kọ́ ti ìgbìmọ̀ òtẹ̀ àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run (Napoleon).

Lẹ́yìn ìṣẹ́gun Napoleon nínú Ogun Àjọ Ìṣọ̀kan Kẹfà àti Ìpìlẹ̀ Àdéhùn Fontainebleau ní oṣù Kẹrin ọdún 1814, ó fi ìtẹ́ Faranse sílẹ̀, a sì lé e lọ sí erékùṣù Elba ní Òkun Mẹditaréníànì. Wọ́n fi àṣẹ ọba lórí erékùṣù náà fún un, wọ́n sì jẹ́ kí ó pa oyè Emperor mọ́, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé agbára oyè náà ti dín kù gidigidi. Napoleon lo nǹkan bí oṣù mẹ́wàá lórí Elba, ní àkókò èyí tí ó fi gbé ìlànà kalẹ̀ láti padà gba agbára ní Faranse. Lẹ́yìn ìbọ́ sálọ rẹ̀ kúrò ní Elba àti ìpadà kúkúrú rẹ̀ sí agbára ní Faranse ní àkókò Ọgọ́rùn-ún Ọjọ́, a ṣẹ́gun Napoleon ní pátápátá ní Ogun Waterloo ní oṣù Kẹfà ọdún 1815. Lẹ́yìn ìṣẹ́gun yìí, àwọn agbára alájọṣepọ̀, ní pàtàkì Great Britain, pinnu láti dí Napoleon lọ́wọ́ kí ó má bàa tún fa ìṣòro kankan mọ́. Nítorí náà, wọ́n tún lé e lọ sí ìgbèkùn, ní ìgbà yìí sí erékùṣù jíjìn Saint Helena ní Gúúsù Òkun Atlantiki. Napoleon lo ìyókù ayé rẹ̀ ní ìgbèkùn lórí Saint Helena títí di ikú rẹ̀ ní ọdún 1821.

Putin jẹ́ aṣojú ẹ̀ṣọ́ àtijọ́ ti KGB. KGB ni ilé-iṣẹ́ ààbò àti ilé-iṣẹ́ amòye-ìròyìn pàtàkì jùlọ ti Soviet Union láti ọdún 1954 títí di ìtúpalẹ̀ rẹ̀ ní 1991. Ó ní ojúṣe fún ààbò inú ilẹ̀, ìdènà amòye-ìròyìn ọ̀tá, àti kíkójọ ìròyìn amòye, ní inú ilẹ̀ àti ní àgbáyé. KGB jẹ́ ẹni tí a mọ̀ fún àwọ̀nẹ́tíwọ́ọ̀kì àwọn amí rẹ̀ tó gbòòrò, àwọn iṣẹ́ àbójútó, àti ipa rẹ̀ nínú mímú kí ìṣàkóso Kọ́múníìsìtì pa ìdarí rẹ̀ mọ́ lórí àwọn ènìyàn. Vladimir Putin jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ KGB (Committee for State Security), ilé-iṣẹ́ ààbò àti amòye-ìròyìn pàtàkì ti Soviet Union.

Putin darapọ̀ mọ́ KGB ní ọdún 1975 lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ ní Yunifásítì Ìpínlẹ̀ Leningrad. Putin ṣiṣẹ́ fún KGB títí di ìṣubú Soviet Union ní ọdún 1991, lẹ́yìn èyí tí ó wọ inú òṣèlú, tí ó sì wá di Ààrẹ Rọ́ṣíà ní ọdún 2000. Àbẹ́lẹ̀ rẹ̀ nínú KGB ti ní àkúnya pàtàkì lórí ọ̀nà tí ó gbà ń ṣàkóso àti lórí ìlànà rẹ̀ nípa ìbáṣepọ̀ òkèèrè. Ìgbèkùn àkọ́kọ́ Napoleon lórí Erékùṣù Elba ń ṣojú ìtàn láti ọdún 1991 títí di ọdún 2000, nígbà tí ìmọ̀-ọrọ̀ KGB padà wá. Nígbà tí a ó bá ṣẹ́gun Putin ní ìkẹyìn, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá sí ẹsẹ̀ kẹẹ́dógún, ìṣẹ́gun lórí rẹ̀ ní ìgbà kejì yẹn (èyí àkọ́kọ́ rẹ̀ jẹ́ 1989), ni Waterloo àti ìgbèkùn kejì Napoleon, níbi tí ó ti kú, ń fi hàn.

Napoleon fi ọgbẹ́ ikú náà lù ìjọ papacy ní ọdún 1798 àti 1799. Ní ọdún 1799, Ìyíká Faranse parí ní ilẹ̀ Faransé, ṣùgbọ́n ní ọdún 1917 ó ti dé ilẹ̀ Rọ́ṣíà nínú Ìyíká Bolshevik. Ní ọdún 1917, iṣẹ́ ìyanu Fatima ṣẹlẹ̀ ní ilẹ̀ Potogí, a sì fi àwọn ọ̀rọ̀ ìkọ̀kọ̀ mẹ́ta fún àwọn ọmọ kéékèèké mẹ́ta tí a sọ pé wọ́n bá Màríà àti Jósẹ́fù sọ̀rọ̀. Àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta náà jẹ́ ìkọ̀kọ̀ ní ìtumọ̀ pé póòpù nìkan, ọba àríwá, ni ó yẹ kí ó ka wọ́n. Àwọn ọ̀rọ̀ náà darí póòpù pé kí ó pe ìpàdé àkànṣe kan pọ̀ pẹ̀lú àwọn aṣáájú ìjọ Kátólíìkì, kí ó sì ṣe ayẹyẹ àkànṣe kan láti ya Rọ́ṣíà sọ́tọ̀ fún Wúńdíá Màríà, èyí tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ di Rọ́ṣíà Kọ́múníìsì ní ọdún ṣáájú náà.

Àwọn ìránṣẹ́ náà ní ìkìlọ̀ pé bí póòpù bá kọ̀ láti mú àṣẹ náà ṣẹ nípa fífi Rọ́ṣíà yà sí mímọ́ fún Màríà, ayé yóò jìyà ogun àgbáyé mìíràn (ogun àgbáyé àkọ́kọ́ yóò sì parí ní oṣù tí ó tẹ̀ lé ìṣẹ̀lẹ̀ àmì ìyanu náà). Àwọn ìránṣẹ́ Fátímà di ètò ìtúmọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Kátólíìkì aláfọ̀mọ̀-mọ́ra. Wọ́n fi ìjàkadì kan hàn nínú ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì láàárín ẹ̀sìn Kátólíìkì aláfọ̀mọ̀-mọ́ra, tí póòpù John Paul II àti ìgbìmọ̀ Vatican àkọ́kọ́ dúró fún, àti ẹ̀sìn Kátólíìkì olómìnira tí “woke-pope” tó wà lónìí àti ìgbìmọ̀ Vatican kejì dúró fún.

Nínú àwọn ìránṣẹ́ Fatima, “póòpù rere” ni “póòpù funfun”, àti “póòpù búburú” ni “póòpù dúdú”. Póòpù rere náà, Póòpù John Paul Kejì, ni póòpù aláìyípadà tó fi Wúńdíá Fatima hàn gẹ́gẹ́ bí òrìṣà amúnisọ́nà rẹ̀, àti póòpù búburú náà ni póòpù “woke”, ẹni tí ó sì tún kọ gbogbo àwọn ìránṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ ẹni tí wọ́n ń pè ní Wúńdíá Màríà. Nígbà tí o bá ṣàbẹ̀wò sí tẹ́ńpìlì ní Fatima, Portugal, bí o ṣe ń wọ inú àgbègbè náà, a ti gbé ẹnu-ọ̀nà náà sí àárín ère ńlá méjì—ti póòpù dúdú ní ẹ̀gbẹ́ kan àti ti póòpù funfun ní ẹ̀gbẹ́ kejì—nípa bẹ́ẹ̀ tí ó ń ṣàfihàn ìjàkadì inú tí a tọ́ka sí nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Fatima.

Ẹ̀ka kejì nínú àwọn ìránṣẹ́ àṣírí mẹ́ta ti Fatima ni ìfọ̀kànsìn rẹ̀ lórí ogun láàárín Kátólíìkìsìmù (ọba àríwá), àti àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run (ọba gúúsù). Láì mọ̀ pé ogun Kátólíìkìsìmù àti Rọ́ṣíà aláìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run jẹ́ kókó-ọrọ̀ ìsọtẹ́lẹ̀ Sátánì, èyí tí ó ń darí ìpín ńlá kan nínú Kátólíìkìsìmù, ó ṣòro, bí kò ṣe pé kò ṣeé ṣe rárá, láti lóye ìtìlẹ́yìn tí ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì fi pèsè fún Jámánì Násì nígbà Ogun Agbaye Kejì.

Ogun Leningrad, tí ó wáyé láti ọjọ́ kẹjọ oṣù Kẹsán, ọdún 1941 títí di ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kínní, ọdún 1944 ní àkókò Ogun Àgbáyé Kejì, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìdótì tó pẹ́ jù lọ, tí ó sì burú jù lọ nínú ìtàn. Ogun Stalingrad, tí ó ṣẹlẹ̀ láti ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù Kẹjọ, ọdún 1942 títí di ọjọ́ kejì oṣù Kínní, ọdún 1943, ni a sábà máa kà sí ogun tí ẹ̀jẹ̀ ṣàn jù lọ, tí ó sì ṣe pàtàkì jù lọ nínú Ogun Àgbáyé Kejì. Ó fa àdánù ńlá ní ẹgbẹ́ méjèèjì, pẹ̀lú ìṣírò pé àpapọ̀ àwọn olùfaragà kọjá mílíọ̀nù méjì lọ, títí kan àwọn tí wọ́n kú, àwọn tí wọ́n fara pa, àti àwọn ọmọ-ogun tí a mú ní ìgbèkùn. Ogun Stalingrad náà tún samisi ìyípadà pàtàkì nínú ogun náà, nítorí pé ó yọrí sí ìṣẹ́gun pàtàkì ti Soviet lórí Ọmọ-ogun Jámánì, ó sì ṣamọ̀nà sí ìṣẹ́gun ikúnsínú ti Nazi Germany ní ìkẹyìn.

Láì mọ̀ pé ogun tí Jámánì Násì jagun sí Rọ́ṣíà, ní pàtàkì nínú àwọn ogun méjèèjì tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ tọ́ka sí, ó ṣòro láti lóye ipa Jámánì gẹ́gẹ́ bí alájọṣepọ̀ aṣínà ti Ìjọ Kátólíìkì. Láìní òye nípa àwọn ìpìlẹ̀ ogun ẹ̀mí kan láàárín Ìsìn Kátólíìkì tí àsọtẹ́lẹ̀ èṣù ti Màríà ti Fátímà ru sókè, sí àìgbàgbọ́-Ọlọ́run ti Rọ́ṣíà, àti lẹ́yìn náà ti Soviet Union Kọ́múníìsì, a ò ní lè rí ọgbọ́n inú ìdí tí Ìsìn Kátólíìkì fi ń fi àwọn ọ̀daràn ogun Násì pamọ́ ní aṣírí, tí ó sì tún gbé wọn káàkiri ayé lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kejì. Àwọn Násì jẹ́ ọmọ-ogun aṣojú fún Ìsìn Kátólíìkì nínú ìjà wọn sí Rọ́ṣíà.

Ó wà nínú ìmọ̀ràn àsọtẹ́lẹ̀ yìí ni Putin, olórí Rọ́ṣíà aláìgbàgbọ́-nínú-Ọlọ́run, ti wà nínú ogun ní Ukraine, ilẹ̀ tí a ti mọ̀ àwọn olórí rẹ̀ ní gbangba pé wọ́n jẹ́ Nazi. Àwọn ọmọ-ogun ẹlẹ́sẹ̀ ti ogun Fatima sí àìgbàgbọ́-nínú-Ọlọ́run láti Ogun Àgbáyé Kejì lọ síwájú ni fascism àti Nazism. Dájúdájú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé òtítọ́ yìí nípa àwọn olórí ìjọba Ukrainian jẹ́ ohun tí a ti fi ẹ̀rí tó pé hàn dáadáa, àfihàn òde-òní ti Reich Ministry of Public Enlightenment and Propaganda ti Hitler (ẹ̀rọ ìròyìn àkànṣe), ti bo àwọn òtítọ́ wọ̀nyí mọ́ bí wọ́n ti lè ṣe tó.

Orúkọ “Ukraine” ni a mú jáde láti inú ọ̀rọ̀ Slavic “ukraina,” èyí tí ó túmọ̀ sí “ilẹ̀ ààlà” tàbí “ẹ̀gbẹ́.” Ní ìtàn, ọ̀rọ̀ náà máa ń tọ́ka sí àwọn agbègbè ààlà ti Kievan Rus’, ìjọba àárín-ọdún-òkèèrè tí ó ṣáájú Ukraine ti òde òní, tí ó sì wà ní ọ̀nà ìpàdé láàárín Ìlà Oòrùn Yúróòpù àti Eurasia. Ní gbogbo ìtàn, ó ti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ìpàdé láàárín onírúurú àṣà, ọ̀làjú, àti àwọn ìjọba-ọba ńlá, pẹ̀lú Ilẹ̀-ọba Byzantine, Ilẹ̀-ọba Ottoman, Ilẹ̀-ọba Rọ́ṣíà, àti àwọn mìíràn. Ipo ọ̀nà-gíga rẹ̀ mú kí ó di agbègbè ìwájú-ààlà tí ó ní ìrírí ìbáṣepọ̀ àṣà, ìṣèlú, àti ológun tó lágbára. Ní àsìkò àárín-ọdún, Ukraine ni agbègbè ààlà ti Kievan Rus’, èyí tí ó jẹ́ ìjọba alágbára kan tí ó kà sí apá kan ti Ukraine, Rọ́ṣíà, àti Belarus ti òde òní. Bí Kievan Rus’ ṣe ń gbòòrò sí i tí ó sì tún ń dín kù bí àkókò ti ń lọ, àwọn ààlà rẹ̀ máa ń yí padà lọ́pọ̀ ìgbà, Ukraine sì ṣì dúró ní ẹ̀gbẹ́ ìjọba náà.

Lẹ́yìn ìṣubú Ìṣọ̀kan Soviet ní ọdún 1989, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹwàá, ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá ṣe ìdánimọ̀ ogun kan níbi tí ọba gúúsù ti gbẹ̀san, tí ó sì borí ọba àríwá. Ogun náà ni a jà ní Raphia, èyí tí ó jẹ́ ààlà ilẹ̀ àkóso ọba gúúsù àti ọba àríwá.

Ogun Raphia, tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 217 ṣáájú ìbí Kristi, jẹ orúkọ tí ó ti inú orúkọ ìlú tí ogun náà ti ṣẹlẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ wá. Raphia jẹ́ ìlú kan tí ó wà ní agbègbè etíkun ti Pálẹ́sítínì àtijọ́, ní ẹ̀gbẹ́ ààlà láàárín Ìjọba Ptolemaic ti Ejibiti àti Ìjọba Seleucid. Ní àkókò ogun náà, ààlà láàárín Ìjọba Ptolemaic ti Ejibiti, tí Ọba Ptolemy IV Philopator ń ṣàkóso, àti Ìjọba Seleucid, tí Ọba Antiochus III ń ṣàkóso, wà ní agbègbè Raphia. A jà ogun náà ní ẹ̀gbẹ́ agbègbè ààlà yìí bí ẹgbẹ́ méjèèjì ṣe ń wá láti fi ìṣàkóso wọn múlẹ̀ lórí àwọn ilẹ̀ amúgbágbá-ṣẹ́gun tó ṣe pàtàkì ní Levant.

Ìlú ìgbàanì Rafia wà nítòsí ìlú Rafah òde òní. Rafah jẹ́ ìlú kan tí ó wà ní gúúsù Ìlà Gaza, èyí tí ó jẹ́ apá kan nínú àwọn agbègbè ará Pálẹ́sítínì. Lẹ́yìn ìṣẹ́gun Ptolemy ní Rafia ní ọdún 217 ṣáájú ìbí Kristi, ó bẹ̀rẹ̀ inúnibíni sí àwọn Júù ní Jerúsálẹmu, àti ní Íjíbítì pẹ̀lú. Ìṣẹ́gun náà kò pẹ́, ó sì pàdé ìparun ńlá tirẹ̀, bí a bá fẹ́ sọ ọ́ bẹ́ẹ̀, nínú àwọn ẹsẹ mẹ́ta tí ó tẹ̀ lé e. Nínú ẹsẹ kẹtàlá, ọba àríwá tí a ti ṣẹ́gun tẹ́lẹ̀ padà wá, àti ní ẹsẹ kẹẹ̀ẹ́dógún ó borí ọba gúúsù náà pátápátá.

A ó lo ṣee ṣe pé ìṣẹ́gun Putin ní Ukraine ni Putin yóò lò—ẹni tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ KGB tẹ́lẹ̀ rí tí ó ṣe amọ̀ja nínú ìpolongo—láti tú ìpìlẹ̀ Nazi ti aṣáájú Ukraine síta, àti láti tún ṣí àwọn tí ó wà ní Ilẹ̀ Ìwọ̀-Oòrùn tí wọ́n ṣe àtìlẹ́yìn fún ìjọba náà nítorí ojúkòkòrò èrè ọ̀rọ̀ ajé síta; ó sì dájú pé yóò tún ṣí àwọn ibùdó aṣínà dúdú àti àwọn ilé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ẹ̀dá alààyè tí àwọn globalists ti lò síta, èyí tí àwọn olùsanwó orí-ori ilẹ̀ United States ti fi owó ṣètìlẹ́yìn fún.

Àwọn ìfihàn wọ̀nyẹn yóò pa àwọn ọ̀rọ̀ ìpolongo tí àwọn alágbáyé-ayé ń lò lónìí run, pẹ̀lú ti àwọn agbẹnusọ Democratic ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ìṣẹ́gun náà fún Putin yóò pèsè àṣẹ fún Ààrẹ kẹjọ náà, ẹni tí ó jẹ́ ti àwọn méje náà, láti gba ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aláṣẹ apanirun wòlíì tí ń wọ ìtàn ayéléwò wá díẹ̀ ṣáájú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún; ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún náà sì ni òfin Sunday tí ń bọ̀ láìpẹ́.

Nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá, ọba àríwá tún kó ọmọ-ogun rẹ̀ jọ, àti nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá, a kọ́kọ́ mú Romu aláìgbọ́ràn-ọlọ́run wọ inú ìtàn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò tíì í ṣe ọba àríwá ní ìgbà náà. Níbẹ̀ ni a ti dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ààmì tí “ń fi ìran náà múlẹ̀”, àti gẹ́gẹ́ bí agbára tí ó gbé ara rẹ̀ ga, lẹ́yìn náà sì ṣubú. Lẹ́yìn ìṣẹ́gun Putin nínú ogun ní Ukraine, ipò Páápà yóò bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ara rẹ̀ ga sínú ìṣèlú ayé, díẹ̀ ṣáájú òfin Ọjọ́-Àìkú nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún.

Ìyíká Faranse, àti ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Ìyíká Rọ́ṣíà; Napoleon àti Putin; iṣẹ́ ìyanu Fatima, àti àwọn àṣírí mẹ́ta rẹ̀; àjọṣepọ̀ aṣínà láàárín Vatican àti Hitler, àjọṣepọ̀ aṣínà láàárín Vatican àti Reagan, gbogbo wọn ni àwọn “kẹ̀kẹ́” àsọtẹ́lẹ̀ tí ń pàdé ara wọn nínú ìtàn àwọn ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, tí ó ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìtàn láti September 11, 2001 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ó ṣe pàtàkì láti pèsè àkótán kúkúrú kan nípa àwọn “kẹ̀kẹ́” àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí kí a tó gbé ẹsẹ̀ kẹwàá yẹ̀ wò.

Àpilẹ̀kọ tó tẹ̀lé yìí ni a mú láti inú “NBC News,” èyí tí ó jẹ́ “Main Stream Media” gẹ́gẹ́ bí ó ti lè rí, àti pé “MSM” ni àwòkọ́ṣe òde-òní ti ẹ̀rọ ìpolongo Hitler ní Ogun Àgbáyé Kejì. Àpilẹ̀kọ náà dájúdájú jẹ́ ti ìkọlù sí Putin, ti ìkọlù sí Rọ́ṣíà, àti ti ìtìlẹ́yìn fún Ukraine, ṣùgbọ́n kì í ṣe èyí ni kókó ọ̀ràn náà. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ orílẹ̀-èdè ìjọba ọ̀run, kò yẹ kí àwọn ènìyàn Ọlọ́run fọwọ́ sí ẹgbẹ́ kankan nínú iṣẹ́ Sátánì, àti pé gbogbo ogun jẹ́ iṣẹ́ Sátánì.

Ète àpilẹ̀kọ yìí ni láti jẹ́ kí àwọn tí kò tíì mọ̀ ogun àsọtẹ́lẹ̀ tí ó wà láàárín Kátólíìkì (ọba àríwá) àti àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run (ọba gúúsù), àti òtítọ́ náà pé nínú ogun àwọn agbára àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì wọ̀nyí, a ti lo Násìísìmù gẹ́gẹ́ bí ọmọ-ogun aṣojú Kátólíìkì (gẹ́gẹ́ bí a ṣe lo Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ọdún 1989). Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀ nílò láti ní ẹ̀rí tó pé kí wọ́n lè rí i pé ìtàn ìpìlẹ̀ Ogun Àgbáyé Kejì, àti ti Ogun Tútù, ni a ṣojú fún nínú ogun tí ń lọ lọwọlọwọ ní Ukraine, bí ó ti ń mú ẹsẹ̀ kẹ́wàá àti kejìlá, nínú orí kọkànlá Danieli ṣẹ.

> “A fi àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn tí ń fi ìmúṣẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ hàn lójúkojú sí iwájú àwọn ènìyàn, a sì rí i pé àsọtẹ́lẹ̀ náà jẹ́ àwòrán àpèjúwe ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń tọ̀ sí ìparí ìtàn ayé yìí.” Selected Messages, ìwé 2, 102.

Àpilẹ̀kọ NBC News: “Ìṣòro Nazi ti Ukraine jẹ́ gidi, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀sùn ‘yíyọ Nazism kúrò’ ti Putin kì í ṣe òtítọ́”

> Lára ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyídàtún-òtítọ́ tí Ààrẹ Rọ́ṣíà, Vladimir Putin, ti dá sílẹ̀ láti fi dá ìkọlù Rọ́ṣíà sí Ukraine láre, bóyá èyí tí ó yàjù jù lọ ni ìdí rẹ̀ pé a gbé ìgbésẹ̀ náà láti “yọ Nazism kúrò” nínú orílẹ̀-èdè náà àti nínú aṣáájú rẹ̀. Nígbà tí ó ń gbé ẹjọ́ rẹ̀ kalẹ̀ fún wíwọ ilẹ̀ aládùúgbò rẹ̀ wọ̀ pẹ̀lú tánkì ológun alábo àti ọkọ̀ òfuurufú jagunjagun, Putin ti sọ pé a ṣe ìgbésẹ̀ náà “láti dáàbò bo àwọn ènìyàn” tí a ti “fi sí abẹ́ ìfìyàjẹni àti ìpakúpa ẹ̀yà,” àti pé Rọ́ṣíà “yóò sapá fún ìyọkúrò nínú agbára ológun àti nínú Nazism ní Ukraine.”

> Àwọn ìṣe apanirun Putin — lára wọn ni ìparun àwọn àwùjọ Júù — fi hàn gbangba pé irọ̀ ni ó ń pa nígbà tí ó bá sọ pé ète òun ni láti dáàbò bo ire ẹnikẹ́ni.

> Ní ojú rẹ̀ gan-an, àbùkù tí Putin fi kàn án jẹ́ ohun asán pátápátá, kì í ṣe kékeré nítorí pé Ààrẹ Ukraine, Volodymyr Zelenskyy, jẹ́ Júù, ó sì ti sọ pé àwọn ọmọ ìdílé rẹ̀ kan ni a pa nígbà Ogun Àgbáyé Kejì. Bákan náà, kò sí ẹ̀rí kankan pé àwọn ìpànìyàn ọlọ́pọ̀ ènìyàn tàbí ìwẹ̀nùmọ́ ẹ̀yà ènìyàn ti ṣẹ̀ṣẹ̀ ń ṣẹlẹ̀ ní Ukraine. Síwájú sí i, fífi àmì Násì mọ́ àwọn ọ̀tá jẹ́ ọ̀nà ẹ̀tàn òṣèlú tí ó wọ́pọ̀ ní Russia, pàápàá láti ọ̀dọ̀ aṣáájú kan tí ó fẹ́ràn ìpolongo ìtàn-ìrò, tí ó sì fẹ́ ru ìmọ̀lára ẹ̀san orílẹ̀-èdè sókè sí ọ̀tá kan láti Ogun Àgbáyé Kejì kí ó lè fi dá ìṣẹ́gun-ilẹ̀ láre.

> Ṣùgbọ́n bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Putin ń lo ìpolongo ẹ̀tàn, ó tún jẹ́ òtítọ́ pé Ukraine ní ìṣòro gidi kan pẹ̀lú Násì—ní ìgbà àtijọ́ àti ní àkókò òde òní pẹ̀lú. Àwọn ìṣe ìparun tí Putin ń ṣe—láàárín wọn sì ni ìparun àwọn àwùjọ Júù—jẹ́ kí ó hàn gbangba pé ó ń purọ́ nígbà tí ó sọ pé ète òun ni láti dá àlàáfíà tàbí ire ẹnikẹ́ni bójú tó. Ṣùgbọ́n bí ó ti ṣe ṣe pàtàkì tó láti dá àsíá ofeefee àti aláwọ̀ búlúù dúró lòdì sí ìkógun ìkà Kremlin, yóò jẹ́ àìfojúsùn tí ó léwu láti sẹ́ ìtàn àtakò sí àwọn Júù ní Ukraine àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn Násì Hitler, pẹ̀lú bí a ṣe tún gba àwọn ẹ̀ka neo-Násì mọ́ra ní àwọn agbègbè kan ní àsìkò òde òní.

> Kí nìdí tí a fi ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ará Ukraine tí ń sá lọ pẹ̀lú irú àánú bẹ́ẹ̀? Wọ́n jẹ́ aláwọ̀ funfun.

> Ní àṣálẹ́ Ogun Àgbáyé Kejì, Ukraine jẹ́ ilé fún ọ̀kan lára àwọn àwùjọ Júù tí ó tóbi jù lọ ní Yúróòpù, pẹ̀lú àfọwọ̀ṣírò tí ó ga tó mílíọ̀nù 2.7, iye kan tí ó ṣe àgbàyanu ní ìwọ̀n bí ilẹ̀ náà ti ní ìtàn gígùn ti ẹ̀tan-ìkórìíra sí Júù àti àwọn pogrom. Ní ìparí, ó lé ní ju ìdajì wọn lọ tí yóò ṣègbé. Nígbà tí àwọn ọmọ-ogun Jámánì gba àkóso Kyiv ní 1941, a fi àwọn àsíá “Heil Hitler” kí wọn. Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 34,000 Júù — pẹ̀lú àwọn Roma àti àwọn “ẹni tí a kò fẹ́” mìíràn — ni a kó jọ, tí a sì rìn wọ́n lọ sí àwọn pápá níta ìlú náà lábẹ́ àwáwí ìtúnbígbé, kí a tó pa wọ́n ní ìpakúpa tí a ti mọ̀ sí “Ìparun Júù nípa ìbọn.”

> Àfonífojì Babyn Yar ń bá a lọ láti kún gẹ́gẹ́ bí ibojì ńlá fún ọdún méjì. Níbi tí ó ti ṣeé ṣe kí ó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún ènìyàn 100,000 ni wọ́n ti pa níbẹ̀, ó di ọ̀kan lára àwọn ibi ìpànìyàn àpọ̀kan tí ó tóbi jù lọ nínú Holocaust níta Auschwitz àti àwọn ibùdó ikú mìíràn. Àwọn olùṣèwádìí ti ṣàkíyèsí ipa pàtàkì tí àwọn ará ìbẹ̀rẹ̀ níbẹ̀ kó nínú mímú àwọn àṣẹ ìpànìyàn Nazi ṣẹ ní ibẹ̀ náà.

> Ní àwọn ọjọ́ wọ̀nyí, Ukraine ní láàárín 56,000 sí 140,000 àwọn Júù, tí wọ́n ń gbádùn òmìnira àti ààbò tí àwọn òbí-ńlá wọn kò lè rò pé yóò ṣeé ṣe. Èyí pẹ̀lú òfin tí a tún ṣe látúnṣe tí wọ́n gbé kalẹ̀ ní oṣù tó kọjá, tí ń fi ìṣe ẹ̀tan-korìíra sí àwọn Júù ṣe ẹ̀sùn ọ̀daràn. Lóòótọ́, a pinnu òfin náà láti koju ìbísí tó ṣe kedere nínú àwọn àfihàn ìkórìíra ní gbangba, títí kan ìbàjẹ́ sínágọ́gù àti àwọn ibi ìrántí Júù pẹ̀lú àmì swastika, àti àwọn ìrìn-àjò alẹ́mìí ní Kyiv àti àwọn ìlú mìíràn tí wọ́n ń yìn Waffen SS.

> Nínú ìdàgbàsókè búburú mìíràn, Ukraine ti, ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ère kalẹ̀ láti bu ọlá fún àwọn aláfẹ́ orílẹ̀-èdè Ukraine tí àṣẹ̀yínwá wọn ti bàjẹ́ nípa àkọsílẹ̀ wọn tí kò ṣeé sẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn aṣojú Nazi. Ìwé ìròyìn Forward ṣàkójọ díẹ̀ nínú àwọn ẹni ìbínú wọ̀nyí, pẹ̀lú Stepan Bandera, aṣáájú Organization of Ukrainian Nationalists (OUN), ẹni tí àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ọmọ-ogun agbègbè fún SS àti ọmọ-ogun Germany. “Ukraine ní ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún àwọn ère-ìrántí àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ orúkọ òpópónà tí ń gbéga ẹni alájọṣepọ̀ Nazi yìí, tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ pé ó nílò ojú-ìwé Wikipedia méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀,” ni Forward kọ.

> Ọ̀kan mìíràn tí a máa ń bu ọlá fún nígbà púpọ̀ ni Roman Shukhevych, ẹni tí a bọ̀wọ̀ fún gẹ́gẹ́ bí jagunjagun òmìnira ilẹ̀ Ukraine, ṣùgbọ́n pẹ̀lú gẹ́gẹ́ bí olórí ẹgbẹ́ ọlọ́pàá olùrànlọ́wọ́ Násì kan tí a ń bẹ̀rù, èyí tí Forward ṣàkíyèsí pé ó jẹ́ “onídájọ́ fún pípa ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn Júù àti … àwọn Polu ní ìpakúpa.” A tún ti gbé àwọn ère kalẹ̀ fún Yaroslav Stetsko, alága OUN ní ìgbà kan rí, ẹni tí ó kọ pé, “Mo tẹnu mọ́ ìparun àwọn Júù ní Ukraine.”

> Àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú apá ọ̀tún gíga ti tún ní ìtẹ́wọ́gbà òṣèlú nínú ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn, kò sì sí èyíkéyìí tí ó mú ìbẹ̀rù báni ju Svoboda lọ (tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ sí Social National Party of Ukraine), ẹni tí aṣáájú rẹ̀ sọ pé “mafia Muscovite-Jewish” ni ń ṣàkóso orílẹ̀-èdè náà, tí igbákejì rẹ̀ sì lo ọ̀rọ̀ ẹ̀gàn ìkórìíra àwọn Júù láti ṣàpèjúwe òṣèré Júù tí a bí ní Ukraine, Mila Kunis. Gẹ́gẹ́ bí Foreign Policy ti sọ, Svoboda ti rán ọ̀pọ̀ ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ lọ sí Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Ukraine, pẹ̀lú ọ̀kan lára wọn tí ó pè Holocaust ní “àkókò títàn” nínú ìtàn ẹ̀dá ènìyàn.

> Láti inú bí ó ṣe tún ń dá ìbànújẹ̀ síi, àwọn neo-Nazi jẹ́ apá kan nínú àwọn ẹgbẹ́ ọmọ-ogun olùyọ̀ǹda ara ẹni tí iye wọn ń pọ̀ sí i ní Ukraine. Wọ́n ti le nínú ogun lẹ́yìn tí wọ́n ti jagun nínú díẹ̀ lára ìjà ojú pópó tó le jù lọ sí àwọn olùyapa tí Moscow ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ní ìlà-oòrùn Ukraine lẹ́yìn ìkọlù Putin sí Crimea ní ọdún 2014. Ọ̀kan nínú wọn ni Ẹgbẹ́ ọmọ-ogun Azov, tí ẹni kan tí ó jẹ́ alátìlẹ́yìn gidi fún àgbáyéga ẹ̀yà funfun dá sílẹ̀, ẹni tí ó sọ pé ète orílẹ̀-èdè Ukraine ni láti mú kí àwọn Júù àti àwọn ẹ̀yà mìíràn tí ó kà sí kékeré kúrò ní orílẹ̀-èdè náà. Ní ọdún 2018, Ilé Aṣòfin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà pàṣẹ pé a kò gbọ́dọ̀ lo ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ fún Ukraine “láti pèsè ohun ìjà, ìkẹ́kọ̀ọ́, tàbí ìrànlọ́wọ́ mìíràn fún Ẹgbẹ́ ọmọ-ogun Azov.” Síbẹ̀síbẹ̀, Azov ti di ọmọ ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ ní báyìí nínú Ẹgbẹ́ Olùṣọ́ Orílẹ̀-Èdè Ukraine.

> Dájúdájú, kò sí èyíkéyìí nínú àyíká tí ń dáni lójú yìí tí ó lè dá ìpọ́njú tí ó ti dé bá àwọn ará Ukraine láàárín ọ̀sẹ̀ mélòó kan sẹ́yìn láre—ó sì ṣeéṣe kéré pé ohunkóhun nínú rẹ̀ ni ó ru Putin nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ ìkógun rẹ̀. Ní tòótọ́, nítorí Putin, àwọn Júù tí ń gbé ní Odessa, Kharkiv àti àwọn ìlú mìíràn ní ìlà-oòrùn wà lábẹ́ ìnira líle gan-an. Bí ọ̀pọ̀ ṣe ti wá ààbò sínú àwọn sínágọ́gù àdúgbò àti àwọn ilé-iṣẹ́ Júù, àwọn mìíràn sì ti sá lọ sí àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè, pẹ̀lú Ísírẹ́lì, orílẹ̀-èdè tí ó ti rọ gbogbo àwọn Júù pé kí wọ́n fi Ukraine sílẹ̀.

> Àwọn bàbá ńlá àti ìyá ńlá tèmi fúnra wọn ní láti sá kúrò ní ìwọ̀-oòrùn Ukraine láti bọ́ lọ́wọ́ inúnibíni, ó sì jẹ́ ohun ìbànújẹ́ pé a rí àyípò yìí ń bá a lọ. Bí orílẹ̀-èdè náà bá darú sínú ìrúkèrúdò àti ìṣọ̀tẹ̀, àwọn Júù lè tún wà nínú ewu láti ọ̀dọ̀ àwọn kan lára àwọn ará ilẹ̀ wọn. Àìfọwọ́sí ìrokeke yìí túmọ̀ sí pé kéré gan-an ni a ń ṣe láti dáàbò bo ara wa kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀.

> Ṣùgbọ́n, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé díẹ̀ lára àwọn àkópọ̀ inú orílẹ̀-èdè náà ti dàpọ̀ mọ́ ọ̀kan nínú àwọn ìṣísẹ̀ tí ó burú jùlọ tí ìtàn ti mọ̀ rí, dídúró pẹ̀lú Ukraine ni, láìsí iyèméjì, ìwà-ọ̀nà ọlọ́lá tí a gbọ́dọ̀ gbà nínú eré-ìjà yìí. Ní ìsinsin yìí, ní gbogbo ọjọ́ tí Putin ń túbọ̀ mú ìkọlù rẹ̀ sí àwọn ènìyàn Ukraine le sí i pẹ̀lú ìtara ìparun ilẹ̀ títí dé ìpẹ̀kun, ó ṣòro gan-an láti máa rí ẹni tí ó yẹ fún ọ̀rọ̀ tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú lẹ́tà N ní ti gidi.

> Allen Ripp, Oṣù Kẹta 5, 2022 – Orísun

A ó máa bá ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí lọ nínú àpilẹ̀kọ wa tí ó kàn.

> “Àwọn tí kò lè rántí ohun tí ó ti kọjá ni a dá lẹ́bi láti tún un ṣe.” George Santayana.

> “Gbogbo ohun tí Ọlọ́run ti sọ ní pàtó nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ pé yóò ṣẹ ní ìgbà àtijọ́, ti ṣẹ; gbogbo ohun tí ó sì ṣì ń bọ̀ ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ rẹ̀ yóò sì ṣẹ. Dáníẹ́lì, wòlíì Ọlọ́run, dúró ní ipò rẹ̀. Jòhánù dúró ní ipò rẹ̀. Nínú Ìfihàn, Kìnnìún ẹ̀yà Júdà ti ṣí ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀, báyìí ni Dáníẹ́lì sì ṣe dúró ní ipò rẹ̀. Ó ń ru ẹ̀rí rẹ̀, èyí tí Olúwa fi hàn án nínú ìran nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá àti ọlọ́lá tí ó yẹ kí a mọ̀ bí a ti dúró lórí gan-an etí-ọ̀nà ìmúṣẹ wọn.”

> “Nínú ìtàn àti àsọtẹ́lẹ̀, Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ń ṣàfihàn ìjà pípẹ́ tí ó ti ń bá a lọ láàárín òtítọ́ àti ìṣìnà. Ìjà náà ṣì ń bá a lọ. Àwọn nǹkan wọ̀nyí tí ó ti ṣẹlẹ̀ rí, a ó tún ṣe wọn. A ó tún jí àwọn àríyànjiyàn àtijọ́ dìde, àwọn ẹ̀kọ́ tuntun sì yóò máa hàn ní ìgbà gbogbo. Ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn Ọlọ́run, tí wọ́n nípa ìgbàgbọ́ wọn àti ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ ti ṣe ipa kan nínú ìkéde àwọn ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní, kejì, àti kẹta, mọ ibi tí wọ́n dúró sí. Wọ́n ní ìrírí kan tí ó níye lórí ju wúrà dáradára lọ. Wọ́n gbọ́dọ̀ dúró ṣinṣin bí àpáta, kí wọ́n di ìpilẹ̀ ìgbẹ́kẹ̀lé wọn mú ṣinṣin títí dé òpin.” Selected Messages, ìwé 2, 109.

Back to Articles