Article

# Ìwé Dáníẹ́lì - Ọ̀kan Ọgọ́rùn-ún àti Mẹ́jọ

Ìṣípayá Àmì Àsọtẹ́lẹ̀: Ìtúpalẹ̀ Kíkún nípa Àwọn Ipe Méje nínú Ìfihàn

Author

Jeff Pippenger

Published

February 29, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

A fún William Miller ní ìmọ̀lẹ̀ ńlá lórí àwọn ìjọ méje, àwọn èdìdì méje, àti àwọn kàkàkí méje nínú ìwé Ìfihàn. Ó fi àwọn ààmì àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí sínú àkójọpọ̀ ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn agbára ìparun méjì—ìbọ̀rìṣà tí ó tẹ̀ lé e ni ìjọ pàápàá. Kò rí gbogbo àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn ààmì wọ̀nyí, ṣùgbọ́n ohun tí ó rí fi ìpìlẹ̀ ìmọ̀ yé wa lélẹ̀ nípa ìtàn inú àti ìtàn òde ti ìjọ Ọlọ́run láti àkókò àwọn àpọ́sítélì títí dé òpin ayé. Àwọn ìjọ ṣojú fún ìtàn inú náà, àwọn èdìdì sì ṣojú fún ìtàn òde àwọn ìjọ náà. Ó rí i pé àwọn kàkàkí jẹ́ ààmì ìdájọ́ Ọlọ́run lórí Róòmù, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìdájọ́ Ọlọ́run lórí Róòmù ní òpin ayé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò rí i pé Róòmù ní òpin ayé jẹ́ ìṣọ̀kan mẹ́ta pátápátá.

Ìwé tí Uriah Smith kọ, tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ Daniel and Revelation, ní àwọn èrò kan nínú tí wọ́n jẹ́ aṣìṣe; ṣùgbọ́n Sister White dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí, “ọwọ́ ìrànlọ́wọ́ Ọlọ́run.” Ó sọ pé a gbọ́dọ̀ pín án ká pọ̀ mọ́ The Great Controversy, Patriarchs and Prophets, àti The Desire of Ages. Ìfọwọ́sí alágbára rẹ̀ kò túmọ̀ sí pé ìwé náà wà ní ìpele ìmísí kan náà pẹ̀lú àwọn ìwé rẹ̀, bí kò ṣe pé ìwé náà ní “ẹ̀kọ́ ńlá,” ó sì ti jẹ́ ohun ìdí fún “mímú ọ̀pọ̀ ọkàn iyebíye wá sí ìmọ̀ òtítọ́.”

Ìwé náà ń lo ọgbọ́n àròsọ-asọtẹ́lẹ̀ ti àwọn Millerite, pẹ̀lú àwọn èrò-ìmọ̀ nípa àsọtẹ́lẹ̀ tí a kò tíì rí rí kí ọjọ́ October 22, 1844 tó dé. A óo tọ́ka sí àwọn ìpínrọ̀ inú ìwé náà bí a ṣe ń gbé ìlò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti àwọn Ègbé mẹ́ta náà kalẹ̀.

Miller sọ pé “àwọn kàkàkí méje jẹ́ ìtàn àwọn ìdájọ́ méje àkànṣe àti líle tí a rán wá sórí ayé, tàbí ìjọba Romu.” Àwọn kàkàkí mẹ́rin àkọ́kọ́ ń ṣàpẹẹrẹ àwọn ìdájọ́ tí a mú wá sórí Romu aláìgbọràn sí Ọlọ́run, kàkàkí karùn-ún àti kẹfà sì jẹ́ àwọn ìdájọ́ Ọlọ́run tí a mú wá sórí Romu papal, ṣùgbọ́n Miller kì yóò ti mọ̀ pé kàkàkí keje ń ṣàpẹẹrẹ ìdájọ́ Ọlọ́run sórí Romu Òde-Òní. Ní sísọ nípa àwọn èdìdì méje àti àwọn kàkàkí méje nínú Ìfihàn, Uriah Smith kọ pé:

> “Lẹ́yìn tí ó ti gba ìwé náà, Ọ̀dọ́-Àgùntàn náà bẹ̀rẹ̀ ní kíákíá sí í ṣí àwọn èdìdì náà; a sì fa àkíyèsí apọ́sítélì náà sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń ṣẹlẹ̀ lábẹ́ èdìdì kọ̀ọ̀kan. A ti ṣàkíyèsí tẹ́lẹ̀ pé nọ́mbà méje ń tọ́ka nínú Ìwé Mímọ́ sí ìpéye àti pípé. Nítorí náà, àwọn èdìdì méje náà bo gbogbo ẹ̀ka kan pàtó ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀, tí ó lè gùn dé àkókò Constantine bóyá, àti pé àwọn ìpè méje náà sì jẹ́ àtòpọ̀ míràn láti àkókò náà lọ síwájú, kò lè jẹ́ òtítọ́. Àwọn ìpè náà ń tọ́ka sí àtòpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ń ṣẹlẹ̀ ní àkókò kan náà pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àwọn èdìdì náà, ṣùgbọ́n tí ìwà wọn yàtọ̀ pátápátá. Ìpè jẹ́ àmì ogun; nítorí náà, àwọn ìpè náà ń tọ́ka sí àwọn rírìgbẹ̀mì òṣèlú ńlá tí yóò ṣẹlẹ̀ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè ní àkókò ìhìnrere. Àwọn èdìdì náà ń tọ́ka sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ní ìwà ẹ̀sìn, wọ́n sì ní ìtàn ìjọ láti ìṣípayá àkókò Kristẹni títí dé ìbọ̀wá Kristi.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 431.

Ipè jẹ́ àmì ogun àti rudurúdù ìṣèlú. Ní sisọ nípa ẹsẹ̀ kejì orí kẹjọ Ìfihàn, Smith sọ pé:

> “‘ẸSẸ̀ 2. Mo sì rí àwọn áńgẹ́lì méje tí wọ́n dúró níwájú Ọlọ́run; a sì fi ìpè méje fún wọn.’”

> “Ẹsẹ̀ yìí ń ṣàfihàn àtòjọ iṣẹ̀lẹ̀ tuntun kan tí ó sì yàtọ̀ pátápátá. Nínú àwọn èdìdì, a ti ní ìtàn ìjọ ní àkókò ohun tí a ń pè ní ìpínlẹ̀ ìhìnrere. Nínú àwọn ìpè méje, tí a ṣàfihàn nísinsin yìí, a ní àwọn iṣẹ̀lẹ̀ iṣèlú àti ogun pàtàkì tí ó yẹ kí ó ṣẹlẹ̀ ní àkókò kan náà.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 476.

A ṣí èdìdì keje ní àwọn ẹsẹ̀ mẹ́fà àkọ́kọ́ ti Ìfihàn orí kẹjọ, àti ní abẹ́lẹ̀ ṣíṣí èdìdì keje náà, a mú àwọn angẹli méje tí wọ́n ní ipè méje sílẹ̀ ní ìmúrasílẹ̀ láti fún un.

> Nígbà tí ó sì ṣí èdìdì keje náà, ìdákẹ́jẹ̀ sì wà ní ọ̀run ní ìwọ̀n ààbọ̀ wákàtí kan. Mo sì rí àwọn angẹli méje tí wọ́n dúró níwájú Ọlọ́run; a sì fi ìpè méje fún wọn. Angẹli mìíràn sì wá, ó sì dúró lẹ́bàá pẹpẹ, ó ní àwo tùràrí wúrà kan; a sì fi tùràrí púpọ̀ fún un, kí ó lè fi í pẹ̀lú àdúrà gbogbo àwọn mímọ́ lórí pẹpẹ wúrà tí ó wà níwájú ìtẹ́ náà. Èéfín tùràrí náà sì, tí ó bá àdúrà àwọn mímọ́ wá, gòkè lọ síwájú Ọlọ́run láti ọwọ́ angẹli náà. Angẹli náà sì mú àwo tùràrí náà, ó sì fi iná pẹpẹ náà kún un, ó sì da á sí ayé: ohùn sì wà, àti àrá, àti mànàmáná, àti ìmìtìtì ilẹ̀. Àwọn angẹli méje náà tí wọ́n ní ìpè méje sì pèsè ara wọn láti fọn wọn. Ìfihàn 8:1–6.

Ìyàtọ̀ ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan wà tí à ń tọ́ka sí nínú àwọn àpilẹ̀kọ ìṣáájú, ṣùgbọ́n tí a kò tíì fi pàtó sọ̀rọ̀ lórí ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ àkànṣe rẹ̀. Ìyàtọ̀ náà ni pé àwọn àmì tí ń ṣojú àtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn àmì-ọ̀nà nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀, ni a mú gbogbo wọn jọ ní ìparí ìtàn tí wọ́n ń ṣojú fún. A ti fihàn pé àwọn ìran mẹ́rin ti Àdífẹnítì Lódíṣíà tí a ṣojú fún nípasẹ̀ àwọn ìríra mẹ́rin ti Esekiẹli orí kẹjọ samisi àwọn àmì-ọ̀nà pàtó, ṣùgbọ́n pé ọkọọkan wọn, gẹ́gẹ́ bí ìdánwò, tún ń ṣe ara wọn ní ìtàn ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì. Ìyàtọ̀ yìí tún farahàn nínú àwọn ìpè méje náà, nítorí bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ń ṣojú àwọn ìdájọ́ pàtó sórí Róòmù aláìgbọ́ràn, Róòmù pápá, àti Róòmù òde òní, gbogbo wọn tún wá papọ̀ lẹ́ẹ̀kansi nígbà tí ìdájọ́ ìmúlò lórí Róòmù òde òní bẹ̀rẹ̀ ní òfin Sọ́ńdè tí ó súnmọ́ dé.

Àwọn ìpè meje náà ní àwọn ọjọ́ pàtó tí a fi mú wọn ṣẹ ní ìgbà àtijọ́, ṣùgbọ́n Sister White tún fi àwọn áńgẹ́lì méje pẹ̀lú àwọn ìpè meje sí inú Ìfihàn orí kẹjọ, nínú ìtàn òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́.

> “‘Nígbà tí ó sì ṣí èdìdì karùn-ún náà, mo rí lábẹ́ pẹpẹ àwọn ọkàn àwọn tí a pa nítorí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti nítorí ẹ̀rí tí wọ́n dì mú: wọ́n sì ké pẹ̀lú ohùn ńlá, wí pé, Yóò ti pé tó, Olúwa, ẹni mímọ́ àti olódodo, tí Ìwọ kì í ṣe ìdájọ́, tí Ìwọ kì í sì í gbẹ̀san ẹ̀jẹ̀ wa lórí àwọn tí ń gbé ayé? A sì fi aṣọ funfun fún olúkúlùkù wọn [A kéde wọn ní mímọ́ àti ní mímọ́ níwájú Ọlọ́run]; a sì sọ fún wọn pé kí wọ́n sinmi sí i díẹ̀ síbẹ̀, títí àwọn ẹlẹgbẹ́-ọdọ wọn pẹ̀lú àti àwọn ará wọn, tí a ó pa gẹ́gẹ́ bí a ti pa wọ́n, yóò fi péye’ [Ìfihàn 6:9–11]. Níhìn-ín ni a ti fi àwọn ìran hàn án Johanu tí kì í ṣe òtítọ́ ní àsìkò náà, ṣùgbọ́n ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ ní àkókò kan ní ọjọ́ iwájú.”

> “Ìfihàn 8:1–4 ni a tọ́ka sí.” Manuscript Releases, ìdìpọ̀ 20, 197.

Nínú àpá tó ṣáájú, Sister White lo ìjíròrò àti ìmúṣẹ èdìdì karùn-ún sí àsìkò tí àwọn áńgẹ́lì méje ti fẹ́rẹ̀ dún ní orí kẹjọ, ṣùgbọ́n ó tún fi àwòrán kan náà sí ìtàn àwọn ohùn méjèèjì ti Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lọ́gbọ̀n.

> “Nígbà tí a ṣí èdìdì karùn-ún, Johanu Olùṣípayá nínú ìran rí ẹgbẹ́ àwọn tí a pa nítorí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run àti ẹ̀rí Jesu Kristi ní abẹ́ pẹpẹ. Lẹ́yìn èyí ni àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a ṣàpèjúwe nínú Ìfihàn orí kejìdínlógún tẹ̀ lé e, nígbà tí a pè àwọn tí ó jẹ́ olóòótọ́ tí ó sì jẹ́ olódodo jáde kúrò ní Babiloni. [Ìfihàn 18:1–5, a fa ọ̀rọ̀ náà yọ.]” Manuscript Releases, ìdìpọ̀ 20, 14.

Àwọn ipè méje náà ń ṣàpẹẹrẹ ìdájọ́ Ọlọ́run nínú ìtàn Róòmù aláìmọ́, ti póòpù, àti ti Róòmù Òde-Òní, ṣùgbọ́n wọ́n tún jẹ́ aṣojú nínú ìtàn September 11, 2001, àti ohùn kejì ti òfin Ọjọ́-ìsinmi tí ń bọ̀ láìpẹ́. Lẹ́yìn tí ó ti sọ̀rọ̀ nípa ẹsẹ̀ mẹ́fà àkọ́kọ́ ti Ìfihàn orí kẹjọ, Uriah Smith bẹ̀rẹ̀ sí í gbékalẹ̀ àwọn ìmúṣẹ ìtàn ti àwọn ipè mẹ́rin àkọ́kọ́.

> “Kókó-ọrọ̀ nípa àwọn ìpè méje ni a tún gbé kalẹ̀ níbí, ó sì gba ìyókù orí yìí àti gbogbo orí 9. Àwọn áńgẹ́lì méje náà múra tán láti fún ìpè. Ìfúnpè wọn wá gẹ́gẹ́ bí àfikún sí àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì 2 àti 7, tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìpínkà Ìjọba Róòmù àtijọ́ sí àwọn ìpín mẹ́wàá rẹ̀, èyí tí, nínú àwọn ìpè mẹ́rin àkọ́kọ́, a ti ní àpèjúwe rẹ̀.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 477.

Smith ṣàfihàn pé àwọn ipè mẹ́rin àkọ́kọ́ jẹ́ ìdájọ́ Ọlọ́run lórí Róòmù kèfèrí. Ó tọ́ka sí ẹsẹ̀ keje, tí ó fi àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti ipè àkọ́kọ́ hàn, lẹ́yìn náà ó sì fi ìmúṣẹ rẹ̀ nínú ìtàn hàn.

> “Ìdájọ́ àkọ́kọ́ tí ó burú tí ó sì le gan-an, tí ó ṣubú lórí Róòmù Ìwọ̀-Oòrùn nínú ìrìnàjò ìsọdòkalẹ̀ rẹ̀, ni ogun pẹ̀lú àwọn Gọ́tì lábẹ́ Alaric, ẹni tí ó ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún àwọn ìwọ̀lú tí ó tẹ̀ lé e. Ikú Theodosius, ọba-ọba Róòmù, ṣẹlẹ̀ ní oṣù January, 395, àti kí òpin ìgbà òtútù tó dé, àwọn Gọ́tì lábẹ́ Alaric ti dìde sí ogun lòdì sí ìjọba náà.

> “Ìkọlù àkọ́kọ́ lábẹ́ Alaric ba Thrace, Macedonia, Attica, àti Peloponnesus jẹ gidigidi, ṣùgbọ́n kò dé ìlú Róòmù. Ní ìkọlù kejì rẹ̀, síbẹ̀, olórí àwọn Goth kọjá Alps àti Apennines, ó sì fara hàn níwájú ògiri ‘ìlú àìnípẹ̀kun,’ èyí tí kò pẹ́ di ohun ìjẹ àwọn aláìlọ́là jẹ nípasẹ̀ ìbínú wọn.

> “Ìró ìpè àkọ́kọ́ ní ipò àkókò rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìparí ọ̀rúndún kẹrin àti síwájú, ó sì tọ́ka sí àwọn ìkọlù apanirun wọ̀nyí sí ìjọba Romu lábẹ́ àwọn Goth.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 478.

Smith mọ̀ Alaric gẹ́gẹ́ bí àmì ìdájọ́ Ọlọ́run lórí Romu abọ̀rìṣà, èyí tí a ṣàfihàn nípasẹ̀ ìpè àkọ́kọ́. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ìpè náà ní ènìyàn ìtàn kan tí ó ṣojú fún ìpè náà; Alaric ṣojú fún dídé ìpè àkọ́kọ́ láti ìkẹyìn ọ̀rúndún kẹrin. Miller kò lè ti rí i pé a mú ìpè yìí wá sórí Romu nítorí fífi òfin Ọjọ́-Àìkú lélẹ̀, nítorí Miller jẹ́ olùpa Ọjọ́-Àìkú. Smith náà pàdánù òtítọ́ yìí, ṣùgbọ́n Smith mọ̀ pé òfin Ọjọ́-Àìkú àkọ́kọ́ tí a fi agbára múlẹ̀ ni Constantine dá sílẹ̀ ní ọdún 321. Òfin ìlànà àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú fífi òfin Ọjọ́-Àìkú lélẹ̀ jẹ́ ohun kan náà ní gbogbo ìgbà, nítorí Ọlọ́run kì í yí padà láé, òfin náà sì ni pé “ìpẹ̀yà orílẹ̀-èdè sí Ọlọ́run ni ìparun orílẹ̀-èdè máa ń tẹ̀ lé.” Alaric ṣojú fún ìbẹ̀rẹ̀ ìparun orílẹ̀-èdè, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ gan-an ní àkókò kan náà tí Constantine ti ṣe òfin Ọjọ́-Àìkú àkọ́kọ́ náà.

Smith tún ń bá a lọ nípa mímú ẹsẹ̀ kẹjọ wá, èyí tí ó ṣàfihàn ipè kejì, lẹ́yìn náà ó sì tẹ̀síwájú nínú àlàyé rẹ̀ pé:

> “Ìjọba Róòmù, lẹ́yìn Kọ́ńsítáńtínù, ni a pín sí apá mẹ́ta; nítorí náà ni ọ̀rọ̀ tí a máa ń sọ léraléra pé, ‘ìdámẹ́ta àwọn ènìyàn,’ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, gẹ́gẹ́ bí ìtọ́kasí sí ìdámẹ́ta ìjọba náà tí ó wà lábẹ́ ìnàkùnà. Ìpín yìí ti ìjọba Róòmù ni a ṣe nígbà ikú Kọ́ńsítáńtínù, láàárín àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ mẹ́ta, Kọ́ńsítánsíọ̀sì, Kọ́ńsítáńtínù Kejì, àti Kọ́ńsítánsì. Kọ́ńsítánsíọ̀sì ní apá Ìlà Oòrùn, ó sì fi ibùgbé rẹ̀ múlẹ̀ ní Kọ́ńsítántínópù, olú-ìlú ìjọba náà. Kọ́ńsítáńtínù Kejì di Bíríténì, Gọ́ọ̀lù, àti Sípéènì mú. Kọ́ńsítánsì di Ilíríkùmù, Áfíríkà, àti Ítálì mú. (Wo Ìtàn Ìjọ ti Sabine, ojú-ìwé 155.) Nípa òtítọ́ ìtàn yìí tí a mọ̀ dáadáa, Elliott, gẹ́gẹ́ bí Albert Barnes ti tọ́ka sí i nínú àkíyèsí rẹ̀ lórí Rev.12:4, sọ pé: ‘Ní ó kéré tán lẹ́ẹ̀mejì, kí ìjọba Róòmù tó di pípa pín pátápátá sí apá méjì, ti Ìlà Oòrùn àti ti Ìwọ̀ Oòrùn, ìpín apá mẹ́ta kan ti ìjọba náà ti wà. Àkọ́kọ́ ṣẹlẹ̀ ní A.D. 311, nígbà tí a pín un láàárín Kọ́ńsítáńtínù, Licinius, àti Maximin; èkejì sì jẹ́ ní A.D. 337, nígbà ikú Kọ́ńsítáńtínù, láàárín Kọ́ńsítánsì àti Kọ́ńsítánsíọ̀sì.’” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 480.

Ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn nípa bí a ṣe pín Róòmù sí apá mẹ́ta, àti pẹ̀lú sí apá méjì gẹ́gẹ́ bí àwọn akọ̀wé-ìtàn tí Smith tọ́ka sí ti sọ, ni àwọn àkópọ̀ ìpìlẹ̀ Róòmù tí ń fi ìṣọ̀kan mẹ́ta ti Róòmù Òde-Òní hàn, èyí tí ó dá ìtòlẹ́sẹẹsẹ̀ kan sílẹ̀ tí a pín sí méjì, tí ó dúró fún ìdapọ̀ ìjọ àti ìpínlẹ̀. Nígbà tí Smith bá sì tẹ̀síwájú, ó tún mọ ẹni-ìtàn tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìpè kejì náà.

> “Itan tí ń fi ìlù kejì hàn gbangba ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìkọlù àti ìṣẹ́gun Áfíríkà, àti lẹ́yìn náà ti Ítálì, ní ọwọ́ Genseric ẹlẹ́rùjẹ̀jẹ̀ náà. Àwọn ìṣẹ́gun rẹ̀ jẹ́ ní ọ̀pọ̀ ìgbà ti ÒKUN; àwọn ìṣẹ́gun àṣeyọrí rẹ̀ sì dà bíi “òkè ńlá kan tí ń jó pẹ̀lú iná, tí a sọ sínú òkun.” Àwòrán wo ni yóò sàn ju èyí lọ, tàbí tí yóò tilẹ̀ bá a dọ́gba, láti ṣàfihàn ìfarakànra àwọn ọkọ̀-ogun ojú omi, àti ìparun gbogbogbò ti ogun lórí àwọn etíkun ojú omi? Ní ṣíṣe àlàyé ìlù yìí, a gbọ́dọ̀ wá àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí yóò ní ìtọ́ka pàtàkì sí ayé ọjà àti òwò. Àmì tí a lò náà, ní ìbámu pẹ̀lú ìwà rẹ̀, ń darí wa láti retí rudurù àti ìdàrúdàpọ̀. Kò sí ohun mìíràn bí kò ṣe ogun líle lórí òkun ni yóò mú àsọtẹ́lẹ̀ náà ṣẹ. Bí fífọn àwọn ìlù mẹ́rin àkọ́kọ́ bá ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu mẹ́rin tí wọ́n ṣe àfikún sí ìṣubú ìjọba Róòmù, tí ìlù kìnní sì ń tọ́ka sí ìparun tí àwọn Goths ṣe lábẹ́ Alaric, ní èyí a máa retí, ní ìbámu pẹ̀lú ìṣedá, ìṣe ìkọlù tí ó tẹ̀ lé e lẹ́yìn náà, èyí tí ó mì agbára Róòmù tí ó sì ràn án lọ́wọ́ sí ìṣubú rẹ̀. Ìkọlù ńlá tí ó tẹ̀ lé e ni ti “Genseric ẹlẹ́rùjẹ̀jẹ̀ náà,” ní ipò olórí àwọn Vandals. Ọ̀nà ìgbésí-ayé ogun rẹ̀ ṣẹlẹ̀ láàárín ọdún A.D. 428–468. Olórí Vandal ńlá yìí ní ibùdó àṣẹ rẹ̀ ní Áfíríkà....”

> “Ní ti ipa pàtàkì tí ajinigbé òkun alágboyà yìí kó nínú ìṣubú Romu, Ọ̀gbẹ́ni Gibbon lo ọ̀rọ̀ tó ní ìtumọ̀ jinlẹ̀ yìí pé: ‘Genseric, orúkọ kan tí, nínú ìparun ìjọba Romu, ti yẹ fún ipò kan náà pẹ̀lú àwọn orúkọ Alaric àti Attila.’” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 481, 484.

Smith, nígbà tí ó ń yọ ọ̀rọ̀ láti ọ̀dọ̀ òpìtàn náà Gibbon, ẹni tí ó tọ́ka sí àwọn ààmì ìtàn ti fèrè mẹ́ta àkọ́kọ́, ṣàfihàn pé Genseric ni fèrè kejì, lẹ́yìn náà ó sì sọ pé Genseric, “tọ́ sí ipò kan náà pẹ̀lú Alaric àti Attila.” Alaric ni fèrè àkọ́kọ́, Genseric ni ekejì, Attila ọmọ Hun sì ni fèrè kẹta, èyí tí a tọ́ka sí nínú ẹsẹ̀ kẹwàá. Smith tọ́ka sí i pé fèrè kejì, tí Genseric ṣojú fún, ṣojú fún ìtàn “428-468.” Lẹ́yìn náà Smith yọ ẹsẹ̀ kẹwàá, èyí tí ó fi dá fèrè kẹta mọ̀, ó sì tẹ̀síwájú nínú ìtàn rẹ̀ pé:

> “Nínú ìtumọ̀ àti ìlò ọ̀rọ̀ yìí, a mú wa dé sí ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì kẹta tí ó yọrí sí ìparun ìjọba Romu. Ní ti wíwá ìmúṣẹ ìtàn kan fún fèrè kẹta yìí, a ó sì jẹ gbèsè sí Àwọn Àkíyèsí ti Dókítà Albert Barnes fún díẹ̀ nínú àwọn àyọkúrò. Nínú ṣíṣe àlàyé Ìwé Mímọ́ yìí, ó jẹ dandan, gẹ́gẹ́ bí akọ̀ọ́lẹ̀ yìí ṣe sọ, pé, ‘Kí olórí kan tàbí jagunjagun kan wà tí a lè fi wé òjò iná tí ń jóná; ẹni tí ipa ọ̀nà rẹ̀ yóò jẹ́ ti ìmọ́lẹ̀ àrà ọ̀tọ̀ gidigidi; ẹni tí yóò fara hàn lójijì BÍ ìràwọ̀ tí ń jóná, lẹ́yìn náà yóò sì pòórá bí ìràwọ̀ kan tí a pa ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ nínú omi.’— Àwọn Àkíyèsí lórí Ìfihàn 8.

> “A ti gbé kalẹ̀ nínú rẹ̀ pé fèrè yìí ní ìtọ́kasí sí àwọn ogun ìparun àti àwọn ìkógun ìbínú ti Attila sí agbára Romu, èyí tí ó jagun rẹ̀ ní olórí àwọn ogunlọ́gọ̀ ọmọ Huns rẹ̀....”

> “‘Orúkọ Ìràwọ̀ náà sì ni a ń pè ní Wormwood [tí ó ń tọ́ka sí àwọn àbájáde kíkórò].’ Àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí—tí ó ní ìbáṣepọ̀ tímọ́tímọ́ jùlọ pẹ̀lú ẹsẹ̀ tó ṣáájú rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí àfihàn ìdákọ̀ró-ọ̀rọ̀ nínú àtúnṣe wa ti fi hàn—mú wa rántí fún ìṣẹ́jú kan nípa ìwà Attila, nípa ìpọ́njú tí òun ni olùdásílẹ̀ tàbí irinṣẹ́ rẹ̀, àti nípa ìbẹ̀rù tí orúkọ rẹ̀ mú wá.”

> “‘Ìparun pátápátá àti pípaarẹ́ pátápátá,’ ni àwọn ọ̀rọ̀ tí ó dára jùlọ láti ṣàfihàn àwọn àjálù tí ó fà wá.” Ó pe ara rẹ̀ ní, “‘Okùn ìnà Ọlọ́run.’” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 484, 487.

Ìtàn ìpè kẹta, tí Attila ará Hun dúró fún, bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 441 títí di ikú rẹ̀ ní ọdún 453. Lẹ́yìn náà Smith fa ọ̀rọ̀ láti inú ẹsẹ̀ kejìlá, èyí tí ó gbé ìpè kẹrin kalẹ̀ tí ó sì ṣàpèjúwe ọba aláìlékọ Barbarian náà, Odoacer, níbi tí àpẹẹrẹ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti Róòmù Ìwọ̀-Oòrùn ti jẹ́ aṣojú nípasẹ̀ oòrùn, òṣùpá, àti àwọn ìràwọ̀. Ó fi àwọn àmì mẹ́ta náà hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn àmì “oòrùn, òṣùpá, àti àwọn ìràwọ̀—nítorí láìsí àní-àní a lò wọ́n níbí gẹ́gẹ́ bí àwọn àmì—ní gbangba ni wọ́n ń tọ́ka sí àwọn ìmọ́lẹ̀ ńlá ìjọba Róòmù,—àwọn ọba-ọba rẹ̀, àwọn sénétọ̀ rẹ̀, àti àwọn kónsùlù rẹ̀. Bishop Newton sọ pé ọba-ọba ìkẹyìn ti Róòmù Ìwọ̀-Oòrùn ni Romulus, ẹni tí a fi ẹ̀yà pè ní Augustulus, tàbí “Augustus kékeré.” Róòmù Ìwọ̀-Oòrùn ṣubú ní A.D. 476. Síbẹ̀síbẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé oòrùn Róòmù ti pa, àwọn ìmọ́lẹ̀ abẹ́ rẹ̀ ṣì ń tàn ní kíkù díẹ̀ nígbà tí ilé asòfin àti àwọn kónsùlù ṣi ń bá a lọ. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìpadàsẹ́yìn ìlú àti àwọn ìyípadà nínú oríire ìṣèlú, ní ìkẹyìn, ní A.D. 566, gbogbo ìrísí ìjọba àtijọ́ náà ni a yí padà pátápátá, a sì rẹ Róòmù fúnra rẹ̀ sílẹ̀ láti ipò jíjẹ́ ayaba ayé di dukedom talaka kan tí ń san owó orí fún Exarch ti Ravenna.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 487.

Níhìn-ín ni a tún rí ẹlẹ́rìí mìíràn sí pínpín Rome ní apá mẹ́ta, èyí tí ó ṣàpẹẹrẹ ìṣọ̀kan Rome òde-òní ní apá mẹ́ta. Pẹ̀lú Rome ìlà-oòrùn àti ọba Constantine, pínpín ní apá mẹ́ta náà ni a ṣàfihàn nípasẹ̀ àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ mẹ́ta, ṣùgbọ́n pẹ̀lú Rome ìwọ̀-oòrùn, ó jẹ́ nípasẹ̀ irú ìjọba wọn ní apá mẹ́ta. Nígbà náà ni Smith fi hàn pé oòrùn, òṣùpá, àti àwọn ìràwọ̀ dúró fún àtòlẹ́sẹẹsẹ kan pàtó nínú èyí tí a fi mú Rome ìwọ̀-oòrùn ṣubú. Ó sì parí àlàyé rẹ̀ pẹ̀lú ìfihàn wọ̀nyí ti àwọn ìpè mẹ́ta ìkẹyìn.

> “Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀rù ni àwọn àjálù tí ìkọlù àkọ́kọ́ àwọn aláìlójú wọ̀nyí mú wá sórí ìjọba náà, síbẹ̀ wọ́n fẹ́rẹ̀ jẹ́ ohun kékeré ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn àjálù tí yóò tẹ̀ lé e. Wọ́n dà bí àkọ́kọ́ ọ̀ṣẹ̀ọ̀ṣẹ̀ òjò ṣáájú ìṣàn-omi líle tí yóò ṣubú láìpẹ́ sórí ayé Romu. Òrùka mẹ́ta tí ó kù ni a ti fi àwọsánmà ìbànújẹ bo, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú àwọn ẹsẹ̀ tí ó tẹ̀ lé e.”

> “‘ẸSẸ 13. Mo sì wò, mo sì gbọ́ angẹli kan tí ń fò láàrín ọ̀run, tí ń fi ohùn ńlá wí pé, Ègbé, ègbé, ègbé ni fún àwọn olùgbé ayé, nítorí àwọn ohùn ìyókù ti ipè àwọn angẹli mẹ́ta náà, tí kò tíì dún.’”

> “Angẹli yìí kì í ṣe ọ̀kan nínú àtòkọ àwọn angẹli ipè méje náà, bí kò ṣe angẹli kan ṣoṣo tí ó ń kéde pé àwọn ipè mẹ́ta tí ó kù jẹ́ ipè ìbànújẹ, nítorí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó burú jùlọ tí yóò ṣẹlẹ̀ nígbà ìró wọn. Ní báyìí, èyí tí ó tẹ̀lé, tàbí ipè karùn-ún, ni ìbànújẹ àkọ́kọ́; ipè kẹfà, ìbànújẹ kejì; àti ipè keje, èyí tí ó jẹ́ ẹni ìkẹyìn nínú àtòkọ ipè méje yìí, ni ìbànújẹ kẹta.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 493.

A ó tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn Ègbé ipè mẹ́ta náà nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.

> “Àwọn àjálù ti Róòmù ọba-àṣẹ, nínú ìṣubú rẹ̀, ni a sọ títí dé ìkẹyìn wọn pátápátá, títí Róòmù fi wà láìní ọba-ọba, tàbí kọ́ńsùlù, tàbí sẹ́nẹ́ẹ̀tì. ‘Lábẹ́ àwọn Exarchs ti Ravenna, a rẹ Róòmù sí ipò kejì.’ A sì lù ìdá mẹ́ta oòrùn, àti ìdá mẹ́ta òṣùpá, àti ìdá mẹ́ta àwọn ìràwọ̀. Irú-ọmọ àwọn Késárì kò parun pẹ̀lú àwọn ọba-ọba ìwọ̀-oòrùn. Róòmù, kí ó tó ṣubú, ní apá kan ṣoṣo nínú agbára ọba-àṣẹ náà. Constantinople pín pẹ̀lú rẹ̀ nípa ìjọba ayé. Kì í ṣe àwọn Goths tàbí àwọn Vandals ni wọ́n ṣe olúwa lórí ìlú náà tí ó ṣì jẹ́ ìlú ọba-àṣẹ, ẹni tí ọba-ọba rẹ̀, lẹ́yìn ìgbékalẹ̀ àkọ́kọ́ ti ibùdó ìjọba nípasẹ̀ Constantine, sábà máa ń di ọba-ọba Róòmù mú gẹ́gẹ́ bí ẹni tí òun yàn àti aṣojú-ìṣàkóso rẹ̀. A sì pa ayànmọ́ Constantinople mọ́ sílẹ̀ fún àwọn àkókò mìíràn, àwọn fèrè mìíràn sì ni wọ́n fi kéde rẹ̀. Nínú oòrùn, àti òṣùpá, àti àwọn ìràwọ̀, ìdá mẹ́ta nìkan ni a ti lù títí di àsìkò yẹn.”

> “Àwọn ọ̀rọ̀ ìparí Ipè Kẹrin ń tọ́ka sí ìmúpadàbọ̀sípò Ìjọba Ìwọ̀-Oòrùn ní ọjọ́ iwájú pé: ‘Ìmọ́lẹ̀ ọ̀sán kò ràn fún ìdá mẹ́ta nínú rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni òru náà pẹ̀lú.’ Ní ti ọlá-àṣẹ ìjọba aráyé, Róòmù wá di abẹ́ Ravenna, Ítálì sì jẹ́ agbègbè tí Ìjọba Ìlà-Oòrùn ṣẹ́gun. Ṣùgbọ́n, gẹ́gẹ́ bí ó ti bá àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mìíràn mu jù lọ, ààbò ìjọ́sìn àwọn ère ni ó kọ́kọ́ mú agbára ẹ̀mí àti agbára ayé ti póòpù àti ti ọba-ọba wọ ìjà líle; àti pé, nípa fífi gbogbo ọlá-àṣẹ lórí àwọn ìjọ fún póòpù, Justinian fi ọwọ́ ìrànlọ́wọ́ rẹ̀ kún ìgbéga ipò-gíga póòpù, èyí tí ó wá gba agbára láti dá àwọn ọba-ọba kalẹ̀ lẹ́yìn náà. Ní ọdún Olúwa wa 800, póòpù fi oyè Ọba-ọba àwọn ará Róòmù fún Charlemagne.’—Keith. Oyè yẹn tún wá yí padà láti ọba Faranse sí ọba Jámánì. Àti pé ní ọwọ́ Ọba-ọba Francis Kejì, àní àròsọ yìí pàápàá ni a fi sílẹ̀ pátápátá àti títí láé, ní Oṣù Kẹjọ ọjọ́ 6, ọdún 1806.” A. T. Jones, The Great Nations of Today, 54.

Back to Articles