Article

# Paniumu - Nọ́mbà Ọ̀kanlélógún

Ìṣísẹ̀ lọ sí òfin ọjọ́ Àìkú ní ilẹ̀ ológo náà

Author

Jeff Pippenger

Published

March 5, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ìtàn náà láti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún títí dé ẹsẹ̀ kejìlélógún nínú Danieli mọ́kànlá bẹ̀rẹ̀, ó sì parí pẹ̀lú àfihàn àpẹẹrẹ òfin Ọjọ́-Àìkú. Bí ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin ìlà náà ṣe jọra, ó ń fi àmì ìdánimọ̀ Kristi hàn gẹ́gẹ́ bí Alifa àti Omega. Ní ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, ó béèrè pé kí a fi ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún bá ẹsẹ̀ kejìlélógún mu. Nígbà tí a bá ṣe èyí, ó yí ìtàn ilẹ̀ ọlá náà, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìlà àwọn Makkabi, sínú ìtàn ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún.

## Àwọn Mákábì

Ìṣọ̀tẹ̀ àwọn Maccabees dúró fún ọdún méjìlélógún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1776 tí ó sì parí nígbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà di ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ní 1798. Èyí ń fi hàn pé nọ́mbà méjìlélógún jẹ́ ìtàn kan tí a so mọ́ àkókò òpin ní 1798 ní tààrà, ibẹ̀ ni ẹsẹ̀ ogójì ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá ti bẹ̀rẹ̀.

Ìbáṣepọ̀ nọ́mbà méjìlélógún pẹ̀lú 1798 jẹ́ ohun pàtàkì láti mọ̀ ní kedere. Ìṣọ̀tẹ̀ Maccabean, nípa jíjẹ́ àpẹẹrẹ ìsọ̀tẹ̀ Amẹ́ríkà, ń mú kí àwọn ìsọ̀tẹ̀ méjèèjì ti ilẹ̀ ológo náà (ti gidi àti ti ẹ̀mí) bá ara wọn mu gẹ́gẹ́ bí ìsọ̀tẹ̀ tí wọ́n kọ ìṣàkóso ìpínlẹ̀ ti àwọn Seleucid àti ti àwọn ọba Yúróòpù, pẹ̀lú ìṣàkóso ìjọ ti Gíríìsì àti ti Róòmù. Nínú àwọn ẹ̀rí ìtàn méjèèjì, Gíríìsì àti Róòmù ṣàpẹẹrẹ ọba àríwá.

Ìlà àwọn Maccabee ni a ṣàfihàn nínú ẹsẹ̀ kẹtàlélógún, ṣùgbọ́n ó dúró fún ìtàn kan tí ó bẹ̀rẹ̀ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n lẹ́yìn Panium ti ẹsẹ̀ kẹẹ́dógún, àti díẹ̀ ju ọgọ́rùn-ún ọdún kan ṣáájú Pompey nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún. Ìlà náà parí ní ìdájọ́ agbelebu, ìdájọ́ kan tí ó gbooro títí dé ọdún 70 AD, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àkókò ìdájọ́ náà ni a tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí agbelebu nìkan nínú ẹsẹ̀ kejìlélógún. Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, ìlà Maccabee náà, tí ń ṣojú ilẹ̀ ológo láti 1776, lẹ́yìn náà 1798 pẹ̀lú ìdílé ọba Hasmonean, àti lẹ́yìn náà ìdílé ọba Herodian títí dé agbelebu àti 70 AD, parí ní ẹsẹ̀ kejìlélógún, ó sì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọdún méjìlélógún láti 1776 títí dé 1798. Àwọn ọdún méjìlélógún láti 1776 sí 1798 tún jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn ọdún méjìlélógún láti 9/11 títí dé 2023, èyí tí a fi hàn gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ méjìlélógún nínú Danieli mẹ́wàá. Ìlà Maccabee bẹ̀rẹ̀, ó sì parí pẹ̀lú “méjìlélógún.”

## Àwọn Alákòóso Mẹ́rin ti Róòmù

Àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rìndínlógún sí méjìlélógún sọ àwọn alákòóso Róòmù mẹ́rin ní tààrà, wọ́n sì dúró fún ìlà mìíràn nínú àwọn ẹsẹ̀ náà. A ṣe àtúnṣe ìlà Maccabean ní ìbámu pẹ̀lú ìlànà “àtúnṣe àti ìmúgbòòrò síi,” ìlà Róòmù sì ni a ṣàfihàn ní tààrà nínú àwọn ẹsẹ̀ náà. Pompey ṣẹ́gun méjì àkọ́kọ́ nínú àwọn ìdènà mẹ́ta, bí Róòmù ti gòkè sí orí ìtẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ní ogun Actium ní ọdún 31 ṣáájú ìbí Kristi. Julius Caesar, Augustus Caesar àti Tiberias Caesar tẹ̀ lé e. Pompey jẹ́ ọ̀gágun, àwọn àmì mẹ́ta ìkẹyìn náà sì so pọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ọba-ọba.

Ẹni ìkẹyìn nínú àwọn alákóso mẹ́rin náà kú ní ẹsẹ̀ kejìlélógún níbi tí a ti kàn Kristi mọ́ agbelebu, nítorí náà a gbọ́dọ̀ mú ẹni ìkẹyìn nínú àwọn alákóso mẹ́rin ti Róòmù padà sí òfin Ọjọ́-ìsinmi ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún. Nígbà tí a bá ṣe èyí, Pómpeì yóò ṣojú àkọ́kọ́ nínú àwọn àmì-ọ̀nà mẹ́rin, níbi tí àmì-ọ̀nà kẹrin àti ìkẹyìn ti bá òfin Ọjọ́-ìsinmi ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún mu. Ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún ni Tíbéríà Késárì yóò ṣojú fún, ogun Páníùmù ti ẹsẹ̀ kẹẹ̀ẹ́dógún ni Ágústù Késárì yóò sì ṣojú fún, ogun Ráfíà nínú ẹsẹ̀ kọkànlá ni Júlíọ̀sì Késárì yóò ṣojú fún, báyìí ni Gẹ́ńẹ́rà Pómpeì ṣe di àmì ẹsẹ̀ kẹwàá àti ọdún 1989.

Èyí ń fi hàn pé “ìtàn ìkọ̀kọ̀” ti ẹsẹ̀ ogójì nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá, ìyẹn ìtàn láti ìṣubú Soviet Union ní ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́-Àìkú ti ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, ni a ṣojú fún nípasẹ̀ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta tí a rí nínú ìtàn tí àwọn ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé mẹ́tàlélógún ń ṣojú fún. Àwọn Makkabee, àwọn alákóso Romu, àti àwọn ogun mẹ́ta ti àwọn agbára aṣojú Romu.

> Èyí ni ìgbà kẹta tí mo ń bọ̀ wá sọ́dọ̀ yín. Ní ẹnu ẹlẹ́rìí méjì tàbí mẹ́ta ni a ó fi mú gbogbo ọ̀rọ̀ dájú. 2 Korinti 13:1.

## Àwọn Ogun Aṣojú Mẹ́ta

Ẹsẹ̀ mẹ́wàá ń fi òpin sí Ogun Síríà kẹrin tí ó ṣẹlẹ̀ láti ọdún 219 títí dé 217 ṣáájú Kristi, nígbà tí Antiochus III Magnus (Ńlá náà) tún ara rẹ̀ ṣètò ṣáájú ogun tí a mẹ́nuba nínú ẹsẹ̀ mọ́kànlá, èyí tí í ṣe ogun Raphia tí Julius Caesar yóò ṣàpẹẹrẹ. Ẹsẹ̀ mẹ́wàá ń tọ́ka sí ìwópalẹ̀ Soviet Union ní ọdún 1989 gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ ogójì, Pompey sì bá ìtàn náà mu. Ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún ń ṣàpẹẹrẹ ìṣẹ́gun lórí ilẹ̀ ológo Júdà, tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ òfin Ọjọ́ Ìsinmi ní United States, ṣùgbọ́n Pompey tún bá ọdún 1989 mu pẹ̀lú, àti ní ọdún 1989 Róòmù òde-òní ṣẹ́gun ìdènà àkọ́kọ́ rẹ̀, ṣùgbọ́n ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ní àkókò kan náà, ó ṣẹ́gun Amẹ́ríkà Pírótẹ́sítáǹtì nípa ti ẹ̀mí nígbà tí ó tàn Ronald Reagan jẹ kí ó dá àjọṣepọ̀ aṣírí kan sílẹ̀ pẹ̀lú ilẹ̀ ológo náà. Àjọṣepọ̀ ọba kan pẹ̀lú panṣágà Róòmù ń ṣàpẹẹrẹ àgbèrè nípa ti ẹ̀mí.

Ọdún 1989 ni àkókò tí àgbèrè Róòmù bẹ̀rẹ̀ sí í jáde kúrò nínú àádọ́rin ọdún rẹ̀ láti ṣe àgbèrè pẹ̀lú gbogbo àwọn ọba ayé. Ọba àkọ́kọ́ ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ọdún 1989, nítorí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà pẹ̀lú ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ Áhábù, ẹni tí ó fẹ́ Jésíbélì, ẹni tí í ṣe àgbèrè Tírè nínú Isaiah ogún-mẹ́ta.

> Yóò sì ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ náà, pé a ó gbàgbé Tírè fún ọdún àádọ́rin, gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ọba kan: lẹ́yìn ìparí ọdún àádọ́rin, Tírè yóò kọrin bí àgbèrè. Mú háàpù, yí ìlú ká, ìwọ àgbèrè tí a ti gbàgbé; mú orin dún, kọ orin púpọ̀, kí a lè rántí rẹ. Yóò sì ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ìparí ọdún àádọ́rin, pé Olúwa yóò bẹ Tírè wò, yóò sì padà sí èrè àgbèrè rẹ̀, yóò sì bá gbogbo àwọn ìjọba ayé lórí gbogbo ojú ilẹ̀ ṣe àgbèrè. Aísáyà 23:15–17.

A gbàgbé àgbèrè náà ní “àkókò òpin” ní ọdún 1798 nígbà tí ó gba ọgbẹ́ ikú rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ ogójì Danieli mọ́kànlá. Ní “àkókò òpin” ní ọdún 1989, ó bẹ̀rẹ̀ àkókò ìmúláradá ọgbẹ́ ikú rẹ̀ nípa ṣíṣe panṣágà pẹ̀lú ìjọba náà tí yóò jẹ́ ẹni àkọ́kọ́ láti fi ipa mú àmì àṣẹ rẹ̀ ṣẹ. Aṣojú ìjọba náà ni Ahabu, àti Faranse, ẹni tí ó gbé ìjọba póòpù kalẹ̀ sórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 538, tí ó sì jẹ́ ìjọba àkìkà tó kọ́kọ́ ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdàsókè agbára póòpù. Nítorí èyí, a fi orúkọ oyè “àkọ́bí ìjọ Kátólíìkì” pè wọ́n, bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “àbúròbìnrin àgbà jùlọ ti ìjọ Kátólíìkì.” Faranse àti Ahabu méjèèjì jẹ́rìí sí ipa orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú.

Nínú Isaiah mẹ́tàlélógún, àgbèrè Tairi, ẹni tí ó sì tún jẹ́ àgbèrè Ifihan mẹ́tàdínlógún, ẹni tí a kọ Babiloni Ńlá sí iwájú orí rẹ̀. A “gbàgbé” òun fún ìtàn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1798, nígbà tí ipò póòpù dáwọ́ dúró láti jẹ́ ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ẹranko inú òkun ti Ifihan mẹ́tàlá. Nígbà náà ni Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà bẹ̀rẹ̀ ipa rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì gẹ́gẹ́ bí ẹranko ilẹ̀ ti Ifihan mẹ́tàlá. Ní ìparí, Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà di ọba àkọ́kọ́ nínú àwọn ọba mẹ́wàá ti Ifihan mẹ́tàdínlógún. Ìtàn àpẹẹrẹ ti àkókò “ọdún àádọ́rin,” “ọjọ́ ọba kan,” ń ṣojú fún àádọ́rin ọdún tí Babiloni fi jọba gẹ́gẹ́ bí ìjọba kìíní nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Èyí ń ṣe àpẹẹrẹ ìtàn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti 1798 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú níbi tí ìlà ìta ti ìtàn Amẹ́ríkà ti jẹ́ aṣojú nípasẹ̀ ìwo Olómìnira, tí ìlà inú sì jẹ́ aṣojú nípasẹ̀ ìwo Pùrótẹ́sítáǹtì. Àwọn ìwo méjèèjì wọ̀nyí, tí ń ṣojú ọkàn Àtẹ̀léfin náà tí ń pèsè fún ìyapa iṣẹ́ ìjọba àti iṣẹ́ ìjọ, ni wọ́n sì jẹ́ kókó-ọrọ ọjọ́ ọ̀la Amẹ́ríkà.

A fi àkíyèsí ọdún àádọ́rin fún àgbèrè Tírè kí a lè gbàgbé e; lẹ́yìn náà, láti àkókò ìkẹyìn ní ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́-Àìkú, ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọrin. Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àjọṣepọ̀ àṣírí bí ó ṣe gba ẹ̀sìn Amẹ́ríkà Pírótẹ́sítáǹtì, tí ó sì wó ìlànà òṣèlú ọba gúúsù lulẹ̀ pẹ̀lú ìṣubú Ìṣọ̀kan Ṣófíẹ̀tì. Àkókò ọdún àádọ́rin kan tí ó parí nínú ìtàn kan níbi tí Áńtíókùsì Ńlá ti dúró ní àárín àkókò ọdún mẹ́tàlá-dín-lógún kan tí a pín sí mẹ́wàá àti méje, èyí tí nígbà tí a bá sọ wọ́n di ọ̀kan pẹ̀lú ìlọ́po, wọ́n di “àádọ́rin.” Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún àìta igba àti àádọ́ta tí ó parí láàárín Ráfíà àti Páníọ̀mù, àsọtẹ́lẹ̀ àkókò inú ti ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọdún bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀sẹ̀ “àádọ́rin” tí a yàn kalẹ̀ fún àwọn ènìyàn Dáníẹ́lì. Ní òpin ọ̀sẹ̀ àádọ́rin wọ̀nyẹn, ní ọdún 34 AD, a kọ Ìsírẹ́lì ìgbàanì sílẹ̀ títí láé kúrò lọ́dọ̀ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn májẹ̀mú àyànfẹ́ Rẹ̀, Ọlọ́run sì ti wọ inú ìgbéyàwó pẹ̀lú ìyàwó Kristẹni Rẹ̀, ó sì wà nígbà náà ń na ọwọ́ sí àwọn aláìkọlà.

207 BC Antiochus dúró ní àárín “àádọ́rin,” ó sì ń fi òpin ipò orílẹ̀-èdè tí a ṣe ojú rere fún nínú ìjọba rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí “ilẹ̀ ológo” níbi tí Ó ti yàn láti gbé Ísírẹ́lì òde-òní dìde. Òpin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà ní òfin Ọjọ́ Àìkú ni òpin “àádọ́rin ọdún” Isaiah. Ìlà ọdún igba àádọ́ta ti Antiochus ń tọ́ka sí ìparí àyè ìdánwò fún ìwo Republikani ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, díẹ̀ kí òfin Ọjọ́ Àìkú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún tó dé. Ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún ọdún tí ó parí nígbà tí ìdájọ́ bẹ̀rẹ̀ ní October 22, 1844 jẹ́ àpẹẹrẹ àkànṣe ìgbà tí ìdájọ́ yóò parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú. Ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún ọdún náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀sẹ̀ mẹ́tadínlọ́gọ́rin tí ń fi òpin Ísírẹ́lì gidi hàn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn àyànfẹ́ Ọlọ́run. Òpin àkókò àpapọ̀ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún ọdún náà parí pẹ̀lú ìparí ìṣípò Protestanti bí ìṣípò advent ṣe ń bá a lọ títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú. Nígbà tí ilẹ̀kùn tí a ti pa ti 1844 bá tún ṣẹlẹ̀, a óò ti ilẹ̀kùn mọ́ lórí ìwo Republikani, ìwo Protestanti, àti ẹranko ìjọba.

Kí Antiochus lè dúró láàárín àkókò mẹ́wàá àti méje, ó túmọ̀ sí pé ó dúró ní òpin àkókò ìdánwò rẹ̀. Àkókò ìdánwò ti parí fún ìjọba Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, èyí tí í ṣe ẹranko ayé, ní òfin ọjọ́ Àìkú, ṣùgbọ́n àkókò ìdánwò ìwo Republikani náà parí ṣáájú òfin ọjọ́ Àìkú.

> Jésù sọ fún un pé, Èmi kò wí fún ọ pé, Títí di ìgbà méje: ṣùgbọ́n, Títí di ãdọ́rin ìgbà méje. Mátíù 18:22.

Ọ̀rọ̀ náà pé “àádọ́rin ìgbà méje,” ni ibi kan ṣoṣo nínú Bíbélì níbi tí a ti fi ìlọ́po hàn nínú ìṣírò ní ọ̀nà yìí. “Àádọ́rin ìgbà méje” ni ọdún ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [490] tí a “pinnu” fún àwọn ènìyàn Dáníẹ́lì. Òun ni ọ̀sẹ̀ àádọ́rin tí ó bẹ̀rẹ̀ ẹgbẹ̀rún méjì àti ọgọ́rùn-ún mẹ́ta [2300], àti ní òpin ọdún ẹgbẹ̀rún méjìlá àádọ́ta [250] láti ibi ìbẹ̀rẹ̀ kan náà gẹ́gẹ́ bíi, Áńtíókù dé sí àárín mẹ́wàá àti méje. Áńtíókù Ńlá níbẹ̀ ni ó dúró láti kó ipa rẹ̀ nínú àwọn ìṣe ìkẹyìn ìtàn rẹ̀ nínú eré mímọ́ ti ìjà ńlá náà.

Ilẹ̀kùn tí a ti pa ti ọdún 1844 dúró fún ilẹ̀kùn tí a ti pa ti òfin Ọjọ́ Àìkú, àti kí ó tó di òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìnlá, àkókò ọdún méje bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Antiochus tí ń fi àmì òpin ìjọba rẹ̀ hàn, lẹ́yìn náà ìjọba rẹ̀ sì parí ní ìgbẹ̀yìn ọdún méje náà. Àkókò ọdún méje náà dúró fún àkókò ìdánwò ère ẹranko náà, àkókò náà sì bẹ̀rẹ̀ ní òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ ti ọdún 321. Ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ náà, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ti òfin Ọjọ́ Àìkú ìkẹyìn, àkókò ọdún mẹ́wàá wà tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àṣẹ ọba kan. Ní “àṣẹ ọba” ti ọdún 313 ni ìdánwò tí ọdún mẹ́wàá dúró fún ti bẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà Antiochus sì fi òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ náà kalẹ̀, àkókò àánú iwo Orílẹ̀-èdè olómìnira náà sì parí. Ní ìgbẹ̀yìn ọdún méje náà, Panium àti òfin Ọjọ́ Àìkú dé, wọ́n sì mú ìpín ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn wá ní ọdún 330.

## Pọ́mpéì

Pompey ṣẹ́gun ilẹ̀ ògo náà ní ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, ṣùgbọ́n láàárín àkókò ọdún méjì láti 65 títí dé 63 Ṣ.K., Pompey, ní ìmúṣẹ Danieli mẹ́jọ àti ẹsẹ̀ kẹsàn-án, ní tòótọ́ ṣẹ́gun “ìlà oòrùn” àti “ilẹ̀ [ògo],” ní fífi àpẹẹrẹ hàn fún ìṣẹ́gun ìlọ́po méjì náà nínú ẹsẹ̀ ogójì àti 1989.

Ìdènà kẹta fún Róòmù aláìmọ̀ yóò jẹ́ ìmúṣẹ̀ nípasẹ̀ Ọ́gọ́sítù Késárì, ẹni tí a mọ̀ sí ẹni tí ó dá àjọ ìṣàkóso mẹ́ta àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ lórílẹ̀-èdè Róòmù sílẹ̀, tí ó dúró fún ìṣọ̀kan mẹ́ta àkọ́kọ́ tí a fọwọ́ sí ní Róòmù. Ní àmì ọ̀nà kẹta ti àwọn aṣáájú Róòmù ni a ti samisi ìṣọ̀kan mẹ́ta náà ní ìlànà gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ nínú ìtàn Róòmù. Ní òfin Ọjọ́-Ìsinmi ní ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún ni a ti fi ìdí ìṣọ̀kan mẹ́ta ti dragoni, ẹranko náà, àti wòlíì èké múlẹ̀, lẹ́yìn náà ni a sì tún fi ẹyẹ ìwà-búburú náà padà sí ipò rẹ̀ ní Ṣínárì, gẹ́gẹ́ bí Sekaráyà ti sọ ọ́ kalẹ̀.

Augustus Kesari dá Ẹgbẹ́ Mẹ́ta Róòmù àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ti òfin ìjọba lọ́nà ìfòwọ́sí, ṣùgbọ́n àwọn akọ̀wé ìtàn ń pè é ní Ẹgbẹ́ Mẹ́ta Kejì, nítorí Julius Kesari pẹ̀lú dá Ẹgbẹ́ Mẹ́ta kan sílẹ̀, ṣùgbọ́n kì í ṣe Ẹgbẹ́ Mẹ́ta tí ó jẹ́ ti ìjọba Róòmù ní òfin. Ìbáṣepọ̀ Julius àti Augustus Kesari gẹ́gẹ́ bí àwọn àmì ìṣàpẹẹrẹ ìṣọ̀kan mẹ́ta ti ejò náà, ẹranko náà, àti wòlíì èké náà ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó sún mọ́lé láti dé, ni a fi hàn ní àpẹẹrẹ Julius ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésẹ̀ láti fi agbára mú ìlànà òfin Ọjọ́ Àìkú ṣẹ, àti Augustus ní òpin. Ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ náà pẹ̀lú ni a tún ṣojú nípasẹ̀ ìdótì Cestius ní ọdún 67, èyí tí ìdótì Titus sì tẹ̀lé lẹ́yìn náà. Julius ni Cestius, Augustus sì ni Titus. Julius àti Augustus dúró fún ìṣọ̀kan mẹ́ta náà, Cestius àti Titus sì dúró fún ìdótì kan.

Àkókò tí ìṣísẹ̀ fún òfin Ọjọ́ Àìkú bẹ̀rẹ̀ ní ti àsọtẹ́lẹ̀ ní ọdún 313, ni ìgbà àṣẹ Milan. Lẹ́yìn náà, ní 321, ní àárín àkókò ọdún mẹ́tàlá-dín-lógún náà, òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ dé. Ìgbésẹ̀ kẹta nínú pípín ìjọba náà sí ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn, tí ó ń ṣojú pípín ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà sí àwọn tí ń gba àti àwọn tí kì í gba àmi ẹranko náà tàbí èdìdì Ọlọ́run, ni ọdún 330. Ìtòlẹ́sẹẹsẹ òfin Ọjọ́ Àìkú kan wà tí ó ń darí sí òfin Ọjọ́ Àìkú kan, àti pé 321 ń ṣojú òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́, tí ó ń darí sí òfin Ọjọ́ Àìkú ìkẹyìn ti ọdún 330.

Kò dàbí ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àádọ́ta ti Antiochus, ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àádọ́ta ti Nero ń tọ́ka sí àkókò ọdún mẹ́jọ, àárín òfin Sunday àkọ́kọ́, lẹ́yìn náà sì ni ọdún mẹ́sàn-án. Lẹ́yìn ìlà lórí ìlà, Antiochus àti Nero ń dá àkókò méjì mọ̀ tí a fi àmì ọ̀nà mẹ́ta ṣojú. Nínú àwọn ìlà méjèèjì, àmì ọ̀nà àkọ́kọ́ àti ti ìkẹyìn jẹ́ kan náà: àṣẹ kan ní ìbẹ̀rẹ̀ tí ìgbéyàwó kan samisi, èyí tí ó parí pẹ̀lú ìkọ̀sílẹ̀, àti ogun láàárín ọba àríwá àti ọba gúúsù ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin. Òfin Sunday àkọ́kọ́ ti ọdún 321 ní àárín gbọ́dọ̀ jẹ́ ibi tí Antiochus dúró sí. Ó dúró ní ìparí ìlànà ìdánwò kan tí ọdún mẹ́wàá ṣojú, ìlànà ìdánwò náà sì ń fi Antiochus hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni kẹ́jọ tí ó wá láti inú àwọn méje, bí ó ṣe ń dá ère ẹranko náà sílẹ̀, ẹni tí í ṣe kẹ́jọ tí ó sì wá láti inú àwọn méje. Ní àkókò kan náà, ẹgbẹ̀rún kan lọ́nà mẹ́rìnlélọ́gọ́rin náà ń gba inú ìlànà ìdánwò kọjá, wọ́n sì ń yí padà láti ìjọ keje ti Laodicea sí ìjọ kẹjọ àti ti Philadelphia.

Ní òfin Sọ́ńdè àkọ́kọ́ ni ìdásílẹ̀ àwòrán náà ti bẹ̀rẹ̀, ó sì parí ní òfin Sọ́ńdè ti Ìfihàn orí kẹtàlá, ẹsẹ̀ kọkànlá, ẹsẹ̀ kan tí ó fi ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà hàn gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́-àgùntàn, ní ìyàtọ̀ pẹ̀lú òpin rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ejò ńlá. Kẹtàlá ni àmì ìṣọ̀tẹ̀, àti àmì ìṣọ̀tẹ̀ nínú àyíká ẹsẹ̀ kọkànlá, àti ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà tí ń sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá, ni àmì ẹranko náà; nígbà tí àmì àwọn tí wọ́n ní èdìdì Ọlọ́run jẹ́ nọ́mbà kọkànlá. Ìfihàn 13:11 fi ìyapa àwọn tí yóò gba àmì ẹranko náà tàbí èdìdì Ọlọ́run hàn ní òfin Sọ́ńdè nígbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá.

Àkókò ìdánwò ère ẹranko ní àwọn àmì pàtó tí ń fi dídé rẹ̀ hàn, nígbà kan náà sì ń ṣe àfihàn òpin rẹ̀. Láti ọ̀dọ̀ Nóà títí dé àjọ̀dún fèrè, Ọlọ́run kì í yí padà rárá; ó máa ń kéde àsìkò ìdánwò kan níwájú dídé rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Àwọn ìkéde rẹ̀ ni a rí nínú ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Rẹ̀. Ọ̀pọ̀ jùlọ àwọn Adventist (mo ń gbà pé) kò mọ̀ pé ìdótì méjì wà nínú ìparun Jerusalẹmu, tàbí pé ọjọ́ ìparun ìkẹyìn náà jẹ́ gan-an ọjọ́ kan náà nínú ọdún tí Nebukadnessari ti pa Jerusalẹmu àti tẹ́ńpìlì run ní ìgbà àkọ́kọ́—àkókò alpha. Wọ́n lè tún má mọ̀ pé àwọn ìdótì náà bẹ̀rẹ̀ ní àwọn àjọ̀dún mímọ́, wọ́n sì parí ní àjọ̀dún mímọ́ kan, tàbí pé àsìkò ìdótì náà jẹ́ ọdún mẹ́ta àtààbọ̀. Bí wọn kò bá mọ àwọn òtítọ́ wọ̀nyí, nígbà náà ó dàbí ẹni pé kò ṣeé ṣe kí wọ́n rí i pé Julius Caesar ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìdánwò ère ẹranko nínú àfihàn rẹ̀ tí ó péye jùlọ. Nípa “àfihàn tí ó péye,” mo túmọ̀ sí ìmúṣẹ̀ rẹ̀ ìkẹyìn.

Àkókò kan náà ni a ṣàfihàn láti ọdún 1888 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú, lẹ́yìn náà sì tún láti 9/11 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú; ṣùgbọ́n ìmúṣẹ pípé ti àkókò àsọtẹ́lẹ̀ ti ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú Constantine the Great ní àkókò láti 313 títí dé 330, bẹ̀rẹ̀ nínú ààrẹ ìjọba ààrẹ kẹjọ láti ìgbà òpin ní 1989.

Láti òfin Àìkú àkọ́kọ́ nípa Ọjọ́-ìsinmi, àkókò ìdánwò lórí Sábáàtì àti Ọjọ́ Àìkú ń ṣípayá nínú àkókò kan tí a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ọdún méje ti Antiochus. Ìlà ọdún méje ti ìran Antiochus tí a fi pọ̀ mọ́ ọdún mẹ́sàn-án ti ìran Nero dọ́gba pẹ̀lú mẹ́tàlélọ́gọ́ta, àti ní ọdún 63 Ṣ.K. Pompey ṣẹ́gun ilẹ̀ ológo náà gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún ti Danieli mọ́kànlá. Ní òfin Ọjọ́ Àìkú, àwọn ọba mẹ́sàn-án yóò jẹ́wọ́ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ọba àkọ́kọ́ láàárín ọba mẹ́wàá tí wọ́n fara mọ́ra láti fi ìjọba wọn fún àgbèrè Tairi, ẹni tí yóò sì ṣe panṣágà pẹ̀lú gbogbo àwọn ọba ayé.

Ní ìbámu pẹ̀lú ìtòlẹ́sẹẹsẹ àsọtẹ́lẹ̀ òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá, ìgbéyàwó ẹranko náà àti wòlíì èké náà ṣẹ ní ọdún 1989, ṣùgbọ́n ní òfin Ọjọ́ Àìkú ni a fi mú ìgbéyàwó náà pé ní pípé. Fractal kan ti ìtàn náà ni àkókò ìdájọ́ àwọn alààyè tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 2001, ní 9/11. Láti àkókò yẹn títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú, àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko náà, tí ó sì tún jẹ́ àkókò ìdìdì àwọn ẹgbẹ̀rún kan àti mẹ́rìnlélógójì, ni a ti ń ṣe ìdájọ́ lórí àwọn ènìyàn májẹ̀mú Ọlọ́run, àti lórí ilẹ̀ tí wọ́n ti gbé gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ májẹ̀mú Ábúráhámù. Ní àkókò náà ni a ti ń dá ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea lẹ́jọ́, lẹ́yìn náà ni a sì ń dá àwọn tí wọ́n jẹ́wọ́ ara wọn pé wúńdíá lẹ́jọ́. Nítorí náà, a ń dá ìwo Pùrótẹ́sítáǹtì lẹ́jọ́, a sì ń dá a lẹ́jọ́ ní àkókò náà nígbà tí a kọ́kọ́ dá ẹgbẹ́ Democratic ti ìwo Republican lẹ́jọ́ títí di 2024, nígbà tí ìdájọ́ àwọn Republicans ti ìwo republican ti bẹ̀rẹ̀ báyìí. Ìjọba-orílẹ̀-èdè t’olofin ni ẹranko tí ó gbé àwọn ìwo méjèèjì náà, a sì máa dá a lẹ́jọ́ ní òfin Ọjọ́ Àìkú.

Láti ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú, a ṣojú rẹ̀ nínú fraktàlì kan láti 9/11 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú, ṣùgbọ́n ìmúṣẹ pípé ti ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà wà nínú ààrẹ kẹjọ tí ó jẹ́ ti àwọn méje. Ọdún mẹ́tàdínlógún Nero jẹ́ fraktàlì kan ti ìtàn láti 9/11 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú. Ọdún mẹ́tàdínlógún Antiochus jẹ́ bẹ́ẹ̀ náà. Ìgbéyàwó Reagan àti ìṣọ̀kan àṣírí náà ni a mú pé pátápátá pẹ̀lú ìṣọ̀kan gbangba ní àkókò ìṣàkóso àwọn ààrẹ kẹjọ. Èkíní nínú àwọn ìgbéyàwó alpha àti omega ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ Patriot Act ní ọdún 2001, nígbà tí a yí òfin Gẹ̀ẹ́sì padà sí òfin Róòmù. Ìgbéyàwó àṣẹ Milan jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ ìmúṣẹ pípé ti ìdásílẹ̀ àwòrán ẹranko náà. Ìṣètò rẹ̀ dá lórí ìṣètò ìgbéyàwó àwọn wúńdíá mẹ́wàá, ó sì ń ṣojú ìgbéyàwó èké tí ó ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìgbéyàwó tòótọ́ náà.

Àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko dúró gẹ́gẹ́ bí “ìdánwò” tí a gbọ́dọ̀ kọjá kí a tó “dì mọ́” wa. Ilé Ọlọ́run ni a kọ́kọ́ dá lẹ́jọ́, lẹ́yìn náà ní òfin Ọjọ́ Àìkú, àwọn tí wọ́n wà lóde ilé Ọlọ́run ni a ó dá lẹ́jọ́. Àkókò ìdájọ́ ìkẹyìn nínú ilé Ọlọ́run àti lẹ́yìn náà láàrín ọ̀pọ̀ ènìyàn ńlá bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́. Òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ kan yóò wà ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, èyí tí yóò samisi ìbẹ̀rẹ̀ ìmúṣẹ pípé àti ìkẹyìn ti àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko, èyí tí yóò sì parí lẹ́yìn náà ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó mú Ìfihàn 13:11 ṣẹ. Òfin Ọjọ́ Àìkú náà ni òfin Ọjọ́ Àìkú ìkẹyìn ní ilẹ̀ ògo. Òfin Ọjọ́ Àìkú ìkẹyìn ní ilẹ̀ ògo ni òfin Ọjọ́ Àìkú àkọ́kọ́ ní ayé, tí ń samisi àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko fún ayé. Àkókò ìdánwò ayé bẹ̀rẹ̀ ní òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú ẹsẹ̀ kọkànlá ti orí kẹtàlá. Nígbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà “bá sọ̀rọ̀” gẹ́gẹ́ bí dragoni ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó súnmọ́ dé, ẹsẹ̀ kejìlá àti àwọn ẹsẹ̀ tí ó tẹ̀lé e nínú orí náà ṣojú àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko fún ayé.

Nítorí èyí, ó ṣe pàtàkì kí a rí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún igba àádọ́ta Nero, tí ó parí pẹ̀lú ọdún mẹ́tàdínlógún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní àṣẹ ọba ní 313, tí òfin Àìkú àkọ́kọ́ sì tẹ̀ lé e ní 321, lẹ́yìn náà ìpín ìlà-oòrùn àti ìwọ̀-oòrùn ní 330. Àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta ti ìlà Nero jẹ́ nípa inúnibíni, níwọ̀n bí Nero ṣe jẹ́ àmì inúnibíni, tí àkókò ọdún 250 náà sì ń ṣojú ìjọ Smírná tí ó parí ní 313 nígbà tí ìjọ ìfaramọ́ dé. Ìgbésẹ̀ kẹta samisi òpin ìjọba kan, nítorí náà nígbà tí a bá fi í lò sí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ó ń ṣojú òfin Àìkú àti ìyípadà láti ọba kẹfà sí ọba keje àti ọba kẹjọ. Nígbà tí a bá fi í lò sí ayé, àmì-àkókò kẹta náà ni ìpipá àyè ìdánwò ènìyàn, èyí tí a fi ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípa ìpipá àyè ìdánwò Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìdánwò ayé ti àwòrán ẹranko náà.

Èyí ni ìdí tí Augustus Caesar, ẹni kẹta nínú àwọn alákòóso Romu mẹ́rin tí wọ́n ṣamọ̀nà sí òfin Ọjọ́ Àìkú, tí àgbélébùú ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú ẹsẹ̀ kejìlélógún, fi lè ṣàpẹẹrẹ àgbélébùú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Tiberias yóò tẹ̀ lé e, ẹni tí ó sì tún ṣàpẹẹrẹ àgbélébùú pẹ̀lú. Àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko náà jẹ́ ìdánwò alápá méjì tí ó kọ́kọ́ dán ayé wò, lẹ́yìn náà ó sì dán òkun wò. Ayé ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, òkun sì ni ayé.

Ìdánwò ère ẹranko náà ń mú ìlọ́po àmì méjì wá; níbi tí alifa ti àkókò kejì tún jẹ́ omega ti àkókò kìíní. Ọdún 321 ni òfin Ọjọ́-ìsinmi àkọ́kọ́ nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀, àti nínú ọdún mẹ́tàdínlógún tí ń dá àkókò ìdánimọ̀ ìdánwò ère ẹranko náà lórí, 321 ni òfin Ọjọ́-ìsinmi àkọ́kọ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà tí ó ń darí lọ sí òfin Ọjọ́-ìsinmi omega ti àkókò ìdánwò ère ẹranko náà ní ilẹ̀ ológo. Síbẹ̀, 321 tún jẹ́ òfin Ọjọ́-ìsinmi àkọ́kọ́ fún ayé, nítorí náà ọdún 321 samisi àárín ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin àkókò ìdánwò ère ẹranko náà pọ̀. 313 ni ìbẹ̀rẹ̀, àti pé ìbẹ̀rẹ̀ náà jẹ́ àṣẹ ọba, èyí tí ó ń ṣàpẹẹrẹ òfin Ọjọ́-ìsinmi. Ọdún mẹ́tàdínlógún ti Nero ń ṣe ìdánimọ̀ àkókò kan ti àwọn òfin Ọjọ́-ìsinmi tí ń pọ̀ sí i títí dé ìparí àkókò ìdánwò ẹ̀dá ènìyàn.

Àṣẹ náà ń ṣàpẹẹrẹ òfin Àìkú àkọ́kọ́ tí ó yọrí sí ìpẹ̀yà àkókò oore-ọ̀fẹ́. Pompey gba Juda ní ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, èyí tí ń ṣàpẹẹrẹ òfin Àìkú, Julius Caesar sì dá Triumvirate àkọ́kọ́ sílẹ̀; bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó jẹ́ ìṣọ̀kan mẹ́ta aláìjẹ́ òfin, àwọn akọ̀wé ìtàn ṣì ń samisi rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àkọ́kọ́. Ìṣàpẹẹrẹ Julius Caesar nípa ìṣọ̀kan mẹ́ta ti òfin Àìkú, ṣàpẹẹrẹ Triumvirate òfìsì Augustus Caesar tí Tiberias tẹ̀ lé ní agbelebu. Gbogbo àwọn olóṣèlú Romu mẹ́rin náà ń ṣàpẹẹrẹ òfin Àìkú, gẹ́gẹ́ bí gbogbo ìgbésẹ̀ mẹ́ta ọdún mẹ́tàlá-dín-lógún Nero náà ṣe rí.

Pompey bá ọdún 1989 mu; Julius bá ẹsẹ̀ kejìlá mu; Augustus bá ẹsẹ̀ kẹẹ́dógún mu, Tiberias sì bá ẹsẹ̀ kẹẹ́rìndínlógún mu. Ìtàn Julius nínú àwọn ẹsẹ̀ náà ní ìgbìmọ̀ wọlé rẹ̀ sí Ejibiti àti Cleopatra. Marc Antony tún ṣe àtúnṣe ìtàn náà. Marc Antony ni ọ̀gágun àkọ́kọ́ Julius Caesar ní àkókò tí wọ́n pa Julius nípa ìgbá abẹ́ mẹ́tàlélógún. Mẹ́tàlélógún ń ṣojú òfin Ọjọ́ Àìkú, ikú Julius nípa ọgbẹ́ mẹ́tàlélógún náà sì jẹ́ ìjọba kan tí ó parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú. Marc Antony, Augustus Caesar àti Marcus Lepidas lẹ́yìn náà dá Triumvirate àkọ́kọ́ tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ sílẹ̀ láti gbẹ̀san ikú rẹ̀. Ọ̀kan lára àwọn agbára mẹ́ta yẹn, Marc Antony yóò tún pàdé Julius pẹ̀lú Ejibiti àti Cleopatra ṣe.

Bóyá Julius tàbí Marc Antony, àwọn méjèèjì jẹ́ àmì-ìṣàpẹẹrẹ Róòmù, Cleopatra sì jẹ́ àmì-ìṣàpẹẹrẹ Íjíbítì àti Gíríìkì. Ó ṣojú ìjọba Gíríìkì ní Íjíbítì, àwọn méjèèjì sì jẹ́ àmì-ìṣàpẹẹrẹ dírágónì, nígbà tí Julius àti Marc Antony jẹ́ àmì-ìṣàpẹẹrẹ ẹranko náà. Gẹ́gẹ́ bí obìnrin nínú ìbáṣepọ̀ náà, Cleopatra ni ìjọ, tí ó jẹ́ kí Julius àti Marc Antony di ìpínlẹ̀. Cleopatra ṣojú obìnrin kan tí a ti yà sọ́tọ̀ lẹ́ẹ̀mejì kúrò lọ́dọ̀ àwọn olólùfẹ́ Róòmù rẹ̀ tí í ṣe ọba; ní àkọ́kọ́ ní 1798, lẹ́yìn náà ní ìparí àkókò àánú nígbà tí ó dé òpin rẹ̀ láìsí ẹnìkan láti ràn án lọ́wọ́. Ìparun rẹ̀ tí ó gbẹ̀yìn wáyé ní ogun Actium ní ọdún 31 BC. Aṣegun ní ogun Actium ni Augustus Caesar, nítorí náà a rí i pé Pompey kú ní Íjíbítì, Julius ní ìpàdé kan pẹ̀lú Cleopatra ní Íjíbítì, èyí tí a tún ṣe ní ìtàn Marc Antony, lẹ́yìn náà Augustus Caesar sì parí ìbáṣepọ̀ náà ní Actium. Actium ń tọ́ka sí òfin Ọjọ́ Àìkú, nítorí pé ní ogun Actium ni a ti mú ìdènà kẹta kúrò fún Róòmù, Róòmù Keferi aláṣẹ-ọba sì bẹ̀rẹ̀ sí í jọba fún ọdún ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta, ní ìmúṣẹ Daniel 11:24.

Pompey mú ìdènà méjì àkọ́kọ́ kúrò, Augustus sì mú ẹ̀kẹta kúrò.

> Láti inú ọ̀kan nínú wọn sì ni ìwo kékeré kan ti jáde wá, èyí tí ó di títóbi jù lọ, síhà gúúsù, àti síhà ìlà-oòrùn, àti síhà ilẹ̀ ẹlẹ́wà náà. Danieli 8:9.

Pompey ni 1989, àmì ọ̀nà àkọ́kọ́ nínú agbára òṣèlú mẹ́ta tí Róòmù òde-òní yóò borí bí ọgbẹ́ ikú rẹ̀ ṣe ń wò sàn. Soviet Union, lẹ́yìn náà Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà àti pẹ̀lú Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógójì ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá. Ogun agbára póòpù jẹ́ ti òṣèlú àti ti ẹ̀sìn, àti ní ti àsọtẹ́lẹ̀, agbára ẹ̀sìn ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni a ṣẹ́gun nígbà tí ìbáṣepọ̀ aṣírí Reagan àti póòpù John Paul II ṣẹ. Àfojúsùn àwọn ipò póòpù náà ní àwọn ìdènà òṣèlú mẹ́ta àti agbára ẹ̀sìn mẹ́ta. Ní 1989, ọ̀kan nínú àwọn agbára òṣèlú mẹ́ta ni a gbá kúrò; Pùròtẹ́sítáǹtì, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ gidi kan tí ó túmọ̀ sí láti ṣàtakò sí Róòmù, ni a tún gbá kúrò nípasẹ̀ ààrẹ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú ìtàn kan náà. Àwọn agbára òṣèlú mẹ́ta náà ni Soviet Union, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé, àwọn àfojúsùn ẹ̀sìn náà sì ni Pùròtẹ́sítáǹtì, pẹ̀lú oríṣìíríṣìí ẹ̀sìn ejò náà, tí gbogbo wọn ni a ka sí ẹ̀mí-àrò. Àwọn ẹ̀sìn mẹ́ta tí ń darí ayé lọ sí Armageddon ni Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà, Kátólíìkì, àti ẹ̀mí-àrò; àti àwọn ìjà inú agbára póòpù láàárín èrò ìmọ̀lára alábojútó àti ti aláyípadà nínú ìjọ wọn, pẹ̀lú àwọn ìyapa ti Kátólíìkì onígbàgbọ́ gidi, jẹ́ ìdènà ẹ̀sìn kan, àwọn ìdènà ẹ̀sìn méjì yòókù tí Kátólíìkì ní láti borí sì ni Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà àti ẹ̀mí-àrò. Pùròtẹ́sítáǹtì ni a gbá kúrò ní 1989.

Bí a bá yà àwọn ìjàkadì inú ti Kátólíìkì sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn wọn nínú onírúurú àsọtẹ́lẹ̀ Kátólíìkì tí a ti mú jáde láti inú àwọn ìfìròyìn Fatima, kúrò nínú ìsapá rẹ̀ láti borí àwọn agbára ẹ̀sìn tó wà níta ẹ̀sìn tirẹ̀, nígbà náà ni ìṣẹ́gun alpha rẹ̀ lórí Pùròtẹ́sítáǹtì jẹ́ àjọṣepọ̀ aṣínà Reagan, àti pé ìṣẹ́gun omega rẹ̀ ni àjọṣepọ̀ gbangba ti ọdún 2025. Àwọn ìjàkadì rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ṣọ́ọ̀ṣì orthodox ni a tún ṣàfihàn láti ìṣẹ́gun àkọ́kọ́ kan ní ọdún 1989 títí dé ìṣẹ́gun ìkẹyìn ní Panium.

Pompey bá ọdún 1989 mu, àti pé iṣẹ́gun méjì rẹ̀ lórí “ìlà-oòrùn àti ilẹ̀ ẹlẹ́wà,” gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì ṣe dá wọn mọ̀ nínú orí kẹjọ ẹsẹ̀ kẹsàn-án, dúró fún iṣẹ́gun ẹ̀mí àti ti ìṣèlú ti ipápà lórí Soviet Union àtijọ́, àti iṣẹ́gun ẹ̀mí tí ó bá a lọ lórí ilẹ̀ ògo ti Protestanti tí ń jẹ́wọ́. Júlíọ̀sì Késárì yóò ṣubú ní Raphia, gẹ́gẹ́ bí Antiochus Kẹta ṣe ṣubú, àti gẹ́gẹ́ bí Zelenskyy yóò ṣe ṣubú. Júlíọ̀sì ni kókó-ọrọ àwọn ẹsẹ̀ kẹtàlá-dín-lógún títí dé kọkàndínlógún, lẹ́yìn náà ni Augustus Késárì dìde gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń gbé owó-orí dìde. Tiberias Késárì ń jọba ní àkókò agbelebu, nítorí náà Tiberias ni òfin Ọjọ́-Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún.

Èyí fi Augustus bá Panium ti ẹsẹ̀ kẹẹ̀ẹ́dógún mu, ó sì fi ogun Raphia ti ẹsẹ̀ kọkànlá bá Julius mu. Ogun Panium ni ogun àgbáyé kẹta tí ó bẹ̀rẹ̀ díẹ̀ kí òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún tó dé, ṣùgbọ́n tí ó yí padà lẹ́yìn náà di ogun Actium. Panium ni ogun ilẹ̀ ayé (Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà), Actium sì ni ogun òkun (àgbáyé). A ṣojú fún Augustus ní Panium nínú ìlà àwọn alákóso Romu mẹ́rin, òun sì ni olórí gidi ní Actium. Ní Panium Antiochus kojú Egypti, ẹni tí ó darapọ̀ mọ́ Romu, ní Actium sì ni Augustus kojú Egypti (Cleopatra) tí ó darapọ̀ mọ́ Romu (Marc Antony). Èyí túmọ̀ sí pé Pompey ń ṣojú fún ẹsẹ̀ ogójì títí di ọdún 1989, Tiberias sì ń ṣojú fún òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kọ́kànlélógójì. Julius Caesar dé ní ọdún 2014 nígbà tí Ogun Ukraine bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe àfihàn rẹ̀ nínú àpẹẹrẹ ogun Raphia ní ọdún 217 ṣáájú ìbí Kristi.

Èyí fi hàn pé àwọn ẹsẹ̀ kẹtàdínlógún títí dé kejìlélógún bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1989, wọ́n sì parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú, nítorí náà wọ́n jẹ́ ìtàn tí ó bá “ìtàn ìkọ̀kọ̀” ẹsẹ̀ ogójì mu. Ìlà àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn Maccabees pẹ̀lú bá “ìtàn ìkọ̀kọ̀” kan náà gan-an mu. Ìlà àwọn alákòóso Romu ń tọ́ka sí Romu òde-òní, ẹranko náà nínú Ìfihàn mẹ́rìndínlógún, àti ìlà ti àwọn Maccabees ń ṣàpèjúwe ilẹ̀ ológo náà, wòlíì èké nínú Ìfihàn mẹ́rìndínlógún. Ìlà àwọn ogun mẹ́ta náà ń fi ìṣẹ́gun lórí ọba gúúsù hàn, dragoni nínú Ìfihàn mẹ́rìndínlógún.

Àwọn ìlà mẹ́ta wọ̀nyẹn dúró fún àwọn agbára mẹ́ta tí ń darí ayé lọ sí Armageddon, a sì ṣojú wọn nínú ẹsẹ̀ ogójì gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù, dragoni, ọba àríwá, ẹranko náà, àti àwọn kẹ̀kẹ́-ogun, àwọn ẹlẹ́ṣin, àti àwọn ọkọ̀ ojú omi ni wòlíì èké. Àwọn ìlà mẹ́ta láti ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́tàlélógún ń ṣojú fún àwọn agbára mẹ́ta nínú ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì, tí kò jẹ́ nǹkan míràn tàbí kéré sí i ju àpèjúwe tí ń bá a lọ ti àwọn kókó-ọrọ̀ mẹ́ta tí a ṣojú nínú ìtàn gbangba ti ẹsẹ̀ ogójì.

## Ẹsẹ̀ Kínní

Àwọn ẹsẹ̀ kìn-ín-ní títí dé ẹsẹ̀ kẹ́rin ń dá “àkókò òpin” mọ̀ ní ọdún 1989, pẹ̀lú àwọn ààrẹ mẹ́jọ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà láti ibẹ̀rẹ̀ yẹn, tí ó sì parí ní ààrẹ kẹjọ ìkẹyìn tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọrọ̀ púpọ̀ jù. Nínú ẹsẹ̀ kẹ́rin, ọba náà di ọba ayé, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú Alẹkisáńdà Ńlá, ọba Ahabu, àwọn ọba mẹ́wàá ti Ìfihàn mẹ́tàlá-dín-lógún, àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá ti Sáàmù mẹ́tàlélọ́gọ́rin, àti àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́wàá tí a gbé kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì ayé nínú ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ pátápátá ti májẹ̀mú Ọlọ́run pẹ̀lú Ábúrámù nínú Jẹ́nẹ́sísì 15:18–21.

Ẹsẹ̀ kìn-ín-ní títí dé ẹsẹ̀ kẹrin ṣojú fún ìtàn láti ọdún 1989 títí dé ìṣọ̀kan mẹ́ta ní òfin Ọjọ́ Àìkú nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, nítorí náà wọ́n sì bá àwọn alákòóso Romu mẹ́rin, ìlà àwọn Maccabees, àti àwọn ogun mẹ́ta ti ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún mu, èyí tí gbogbo wọn papọ̀ dá ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì sílẹ̀.

Àwọn ẹsẹ̀ márùn-ún títí dé mẹ́sàn-án gbé ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan kalẹ̀ tí ó dúró gẹ́gẹ́ bí àfihàn pípé ti ìtàn láti ọdún 538 títí dé 1798, tí ó sì pèsè ọgbọ́n ìjìnlẹ̀ ìtàn àti ti àsọtẹ́lẹ̀ láti lóye ìtumọ̀ àkókò òpin nínú ẹsẹ̀ ogójì. Ọgbọ́n ìjìnlẹ̀ náà ṣàlàyé ẹsẹ̀ mẹ́wàá gẹ́gẹ́ bí ìgbẹ̀san fún ìtàn àwọn ẹsẹ̀ márùn-ún títí dé mẹ́sàn-án, àti nípa bẹ́ẹ̀ ó túmọ̀ ọgbọ́n ìjìnlẹ̀ ọdún 1989. Èyí túmọ̀ sí i pé àwọn ẹsẹ̀ kìn-ín-ní títí dé mẹ́tàlélógún nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá ṣojú fún ìlà àsọtẹ́lẹ̀ márùn-ún tí a mú bára mu pẹ̀lú ìtàn ìkọ̀kọ̀ ẹsẹ̀ ogójì. Àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin àkọ́kọ́ jẹ́ nípa Trump, ààrẹ kẹjọ tí ó wá lára àwọn méje, ẹni tí a ti yàn télẹ̀ láti jẹ́ ọba àwọn ọba mẹ́wàá nínú ìjọba keje ti Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún.

Ẹsẹ̀ márùn-ún dé mẹ́wàá ń tọ́ka sí ìtàn tí ó ṣáájú ọdún 1798 tí ó sì tẹ̀ síwájú dé 1989, èyí tí í ṣe ìtàn ẹsẹ̀ ogójì. Ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ń tọ́ka sí ìtàn àwọn ogun aṣojú mẹ́ta tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1989, èkejì sì bẹ̀rẹ̀ ní 2014, lẹ́yìn náà ààrẹ ọlọ́rọ̀ jùlọ dìde ní 2015. A pa ààrẹ ọlọ́rọ̀ jùlọ náà ní 2020, àti ní 2022 ogun Raphia pọ̀ sí i, lẹ́yìn náà ààrẹ ọlọ́rọ̀ jùlọ náà padà wá ní 2024, àti ní 2025 a fi orí ẹranko náà àti orí àwòrán ẹranko náà jọ sínú ipò.

A ó tẹ̀síwájú pẹ̀lú àwọn nǹkan wọ̀nyí nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.

Back to Articles