Article

# Ìwé Dáníẹ́lì - Nọ́mbà Mẹ́tàdínlógójì

Ṣíṣí Ìtumọ̀ Òwe Wúńdíá Mẹ́wàá: Ìrìnàjò Jìǹkíjìǹkí Kan Nípasẹ̀ Ìtàn Àwọn Adventist

Author

Jeff Pippenger

Published

February 20, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Òwe àpèjúwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá ń ṣàfihàn ìrírí àwọn ènìyàn Adventist.

> “Òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá inú Mátíù 25 pẹ̀lú ń ṣàfihàn ìrírí àwọn ènìyàn Adventist.” The Great Controversy, 393.

Àwọn Adventist Millerite mú àkàwé náà ṣẹ dé oríṣiríṣi lẹ́tà rẹ̀ gan-an.

> “Ọ̀pọ̀ ìgbà ni a máa ń tọ́ka mí sí àlàyé àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá, márùn-ún nínú wọn jẹ́ ọlọ́gbọ́n, márùn-ún sì jẹ́ aṣiwèrè. Àlàyé àkàwé yìí ti ṣẹ, yóò sì ṣẹ ní pátápátá gẹ́gẹ́ bí a ti kọ ọ́, nítorí pé ó ní ìlò àkànṣe fún àkókò yìí, àti pé, bí ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta, ó ti ṣẹ, yóò sì máa jẹ́ òtítọ́ fún àkókò ìsinsin yìí títí di òpin àkókò.” Review and Herald, August 19, 1890.

Ìtàn ìṣísẹ̀ angẹli àkọ́kọ́ dúró gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ìṣísẹ̀ angẹli kẹta, àti pé ìfojúsùn ìkẹyìn owe náà ni bóyá àwọn wúńdíá náà ní òróró náà, èyí tí í ṣe ìránṣẹ́ òjò àtẹ̀yìnwá.

> “Àgbáyé kan wà tí ó dùbúlẹ̀ nínú ìwà búburú, nínú ẹ̀tàn, àti nínú ìtànjẹ, nínú òjìji ikú gan-an,—ó sùn, ó sùn. Ta ni ń ní ìrora ọkàn láti jí wọn? Ohùn wo ni ó lè dé ọ̀dọ̀ wọn? A gbé ọkàn mi lọ sí ọjọ́ iwájú nígbà tí a ó fi àmì náà hàn pé, ‘Wò ó, Ọkọ-ìyàwó ń bọ̀; ẹ jáde lọ pàdé Rẹ̀.’ Ṣùgbọ́n àwọn kan yóò ti pẹ́ láti rí òróró tí wọn yóò fi tún àtùpà wọn kún, àti pé nígbà tí ó ti pẹ́ jù, wọn yóò rí i pé ìwà, èyí tí òróró náà ń ṣojú fún, kì í ṣe ohun tí a lè fi ránṣẹ́ láti ọ̀dọ̀ ènìyàn kan sí òmíràn. Òróró náà ni òdodo Kristi. Ó ń ṣojú fún ìwà, àti pé ìwà kì í ṣe ohun tí a lè fi ránṣẹ́. Kò sí ènìyàn kankan tí ó lè rí i dájú fún ẹlòmíràn. Olúkúlùkù gbọ́dọ̀ ní fún ara rẹ̀ ìwà tí a ti wẹ́ mọ́ kúrò nínú gbogbo àbàwọ́n ẹ̀ṣẹ̀.” Bible Echo, May 4, 1896.

“Òróró” nínú àpèjúwe náà ń ṣojú “ìwà,” ó sì tún ń ṣojú “òdodo Kristi.” Ìwà tí a yà sí mímọ́ ni a kàn ń mú jáde láti ọ̀dọ̀ àwọn tí wọ́n jẹ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.

> Sọ wọn di mímọ́ nípasẹ̀ òtítọ́ rẹ: ọ̀rọ̀ rẹ ni òtítọ́. John 17:17.

“òróró” náà pẹ̀lú ni àwọn ìránṣẹ́ Ọlọ́run.

> “A ń bu Ọlọ́run ní àbùkù nígbà tí a kò bá gba àwọn ìfọ̀rọ̀ránṣẹ́ tí ó rán sí wa. Nípa bẹ́ẹ̀ a kọ òróró wúrà tí yóò dà sínú ọkàn wa kí a lè fi í pín fún àwọn tí ó wà nínú òkùnkùn.” Review and Herald, July 20, 1897.

“Epo” náà ni àwọn ìránṣẹ́ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run tí ń gbé wíwà mímọ́ sílẹ̀ ti òdodo Kristi wá. Nínú òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá, èyí tí ó tún jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ Habakkuk orí kejì, ìhìn Ẹkún Àárín Ọ̀gànjọ́, èyí tí í ṣe ìhìn òdodo Kristi, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú ìhìn Jones àti Waggoner nínú ìṣọ̀tẹ̀ ọdún 1888.

> “Nínú àánú ńlá Rẹ̀, Olúwa rán ìránṣẹ́ ìhìnrere kan tí ó ṣeyebíye jùlọ sí àwọn ènìyàn Rẹ̀ nípasẹ̀ Àwọn Alàgbà Waggoner àti Jones. Ìránṣẹ́ yìí ni láti mú kí a fi Olùgbàlà tí a gbé sókè hàn kedere sí ayé, Ẹbọ fún ẹ̀ṣẹ̀ gbogbo ayé. Ó gbé ìdáláre kalẹ̀ nípasẹ̀ ìgbàgbọ́ nínú Ẹni tí ó dúró nípò àtìlẹ́yìn; ó pe àwọn ènìyàn láti gba òdodo Kristi, èyí tí a fihàn nínú ìgbọràn sí gbogbo àwọn òfin Ọlọ́run. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ti pàdánù ìríran Jesu. Wọ́n nílò kí a tọ́ ojú wọn sí Ẹni àtọ̀runwá Rẹ̀, sí àwọn ànfààní Rẹ̀, àti sí ìfẹ́ Rẹ̀ tí kò yí padà sí ìdílé ènìyàn. Gbogbo agbára ni a ti fi lé ọwọ́ Rẹ̀ lọ́wọ́, kí Ó lè pín àwọn ẹ̀bùn ọlọ́rọ̀ fún ènìyàn, ní fífi ẹ̀bùn aláìlẹ́gbẹ́ ti òdodo Tirẹ̀ fún aṣojú ènìyàn aláìrànlọ́wọ́. Èyí ni ìránṣẹ́ tí Ọlọ́run pa láṣẹ pé kí a fi fún ayé. Òun ni ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta, èyí tí a gbọdọ̀ kéde pẹ̀lú ohùn rara, tí yóò sì bá a lọ pẹ̀lú ìtújáde Ẹ̀mí Rẹ̀ ní ìwọ̀n púpọ̀.” Testimonies to Ministers, 91.

Ìrántí náà ni ìrántí òjò ìkẹyìn.

> “Òjò àkókò ìkẹyìn yóò rọ̀ sórí àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Áńgẹ́lì alágbára kan yóò sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá, gbogbo ayé yóò sì tanmọ́lẹ̀ pẹ̀lú ògo rẹ̀.” Review and Herald, April 21, 1891.

Nígbà tí áńgẹ́lì alágbára náà sọ̀kalẹ̀ ní September 11, 2001, òjò àìpẹ́rẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí í rọ̀ díẹ̀díẹ̀, àti ìtàn àwọn Millerite gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá àti Habakkuk orí kejì bẹ̀rẹ̀ sí í tún ara rẹ̀ ṣe. Nígbà náà ni àwọn ènìyàn Ọlọ́run ti ọjọ́ ìkẹyìn jẹ ìwé tí ó wà ní ọwọ́ áńgẹ́lì náà, àti nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀, a darí wọn padà sí àwọn ọ̀nà àtijọ́ Jeremáyà, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n sì di àwọn olùṣọ́nà tí yóò máa fi ipè ìkìlọ̀ fún ní ìkìlọ̀. Ìkìlọ̀ ipè náà ni ìránṣẹ́ Laodicea tí Isaiah ṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí igbe ńlá.

> Kígbe sókè, má ṣe dáwọ́, gbé ohùn rẹ sókè bí ipè, kí o sì fi ìrékọjá wọn hàn fún àwọn ènìyàn mi, àti fún ilé Jákọ́bù ẹ̀ṣẹ̀ wọn. Isaiah 58:1.

Ìṣíkiri ìtúnṣe ti áńgẹ́lì kìíní àti ti kẹta bẹ̀rẹ̀ ní “àkókò òpin.” Ní àkókò náà ni “ìmúgbòòrò ìmọ̀” wà, èyí tí yóò dán ìran tí ń bẹ láàyè nígbà náà wò, ṣùgbọ́n kì í ṣe títí di lẹ́yìn tí a bá ti tẹ ìmọ̀ náà jáde gẹ́gẹ́ bí ìránṣẹ́ tí a ti ṣètò lọ́nà òfin. Lẹ́yìn náà, “a fi agbára fún” ìránṣẹ́ tí a ti ṣètò náà, àmì ìfìmọ̀lára agbára náà sì ni ìsọdálẹ̀ áńgẹ́lì kan. Ìsọdálẹ̀ áńgẹ́lì náà ń fi ìjíròrò Hábákúkù hàn, àwọn ẹ̀ka méjì sì bẹ̀rẹ̀ sí í mọ ìránṣẹ́ kan gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó jẹ́ ìránṣẹ́ tòótọ́ tàbí èké ti òjò àkọ́pẹ̀yà. Nígbà náà ni àwọn olóòtítọ́ di àwọn olùṣọ́ Ọlọ́run tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í fọn ìpè ìkìlọ̀.

Ìhìnrere ìpè agogo tòótọ́ dá lórí ìmọ́lẹ̀ tí a ṣojú rẹ̀ lórí àwo méjì Hábákúkù. Òun ni ìkìlọ̀ sí Laodicea, àti ìkìlọ̀ tí ń fi ẹ̀ṣẹ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run hàn gbangba. Àríyànjiyàn náà ń pọ̀ sí i títí dé ìbànújẹ àkọ́kọ́, nígbà náà ni ẹ̀ka kan di “àpéjọ àwọn ẹlẹ́gàn,” a sì pe àwọn olùṣọ́ tòótọ́ láti padà sí ìtara fún ìhìnrere náà tí wọ́n ti fihàn tẹ́lẹ̀ kí ìbànújẹ náà tó dé. Bí àwọn olùṣọ́ náà ṣe padà, wọ́n mọ̀ pé wọ́n wà nínú “àkókò ìdúró,” àti pé ìhìnrere tí ó dà bí ẹni pé ó kùnà, ní ti gidi yóò ṣẹ, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí ètò Ọlọ́run. A gbé ìhìnrere náà kalẹ̀ ní àkókò kúkúrú kan (ṣùgbọ́n síbẹ̀síbẹ̀ àkókò kan), àti nígbà tí ìhìnrere náà dé a ṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìhìnrere “Igbe Àárín Òru,” èyí tí kì í ṣe nǹkan míì bí kò ṣe ìtẹ̀síwájú agbára ìhìnrere tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í gba agbára nígbà tí áńgẹ́lì náà sọ̀kalẹ̀.

Nígbà tí ìránṣẹ́ náà dé, ìyapa láàárín àwọn tí wọ́n ti gba ipò àwọn olùṣọ́ nígbà ìsílẹ̀ áńgẹ́lì náà, àti àwọn tí wọ́n kọ̀ láti gba á, ṣẹ ní kíkún. Ìyapa náà ni ó ń tọ́ka sí àkókò tí a fi èdìdì náà lé orí ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [ọgọ́rùn-ún kan àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì], ṣáájú ìtújáde òjò ìkẹyìn láìsí “ìwọ̀n” tí a fi lé e lórí òjò ìkẹyìn náà tí ó bẹ̀rẹ̀ nígbà tí áńgẹ́lì náà sọ̀ kalẹ̀.

Ìtàn àwọn Millerites jẹ́ àpèjúwe ti òjò àkókò ìkẹyìn ní àkókò dídì àwọn ẹgbẹ̀rún kan, irinwó lé ní mẹ́rìnlélógójì. Nínú ìtàn náà, ìjàmbá ọ̀rọ̀ Hábákúkù dá lórí ìránṣẹ́ òjò àkókò ìkẹyìn tòótọ́ kan àti èké kan. Pọ́ọ̀lù fi ìdánimọ̀ ẹgbẹ́ kan hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọ́n ní ìfẹ́ sí òtítọ́, àti ẹgbẹ́ kejì gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọ́n gba ìtanrànṣẹ́ alágbára, nítorí pé wọn kò ní ìfẹ́ sí òtítọ́, àti nítorí pé wọ́n ti gba “irọ́” gbọ́.

Ìṣísẹ̀dá àwọn ọmọlẹ́yìn Miller ṣàpẹẹrẹ ìdàgbàsókè òtítọ́ tí ń pọ̀ sí i nínú ìmọ̀ àti agbára láti “àkókò òpin,” títí lọ dé ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́ ní “Ìkígbe Àárín Òru”. Ìṣísẹ̀dá àwọn ọmọlẹ́yìn Miller dá àwọn àmì ọ̀nà pàtó kan mọ̀ tí wọ́n ní àfíwéra pẹ̀lú ara wọn, bí “àkókò òpin,” “ṣíṣèdásílẹ̀” ìhìnrere náà tí “ìlọsíwájú ìmọ̀” ṣàpẹẹrẹ, “fífúnni ní agbára” sí ìhìnrere náà tí dídẹ̀ angẹli kan sọ̀kalẹ̀ fi àmì sí, “ìdààmú àkọ́kọ́” tí ń mú àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá wọlé, ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́ tí a ṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí “Ìkígbe Àárín Òru”, lẹ́yìn náà sì ni “ìdààmú kejì” ìkẹyìn, níbi tí a ti “ti” ilẹ̀kùn ìṣàkóso ìgbà kan, tí a sì “ṣí” ilẹ̀kùn ìṣàkóso ìgbà míràn.

> “Ọlọ́run ti fi àwọn ìhìn iṣẹ́ Ifihan 14 sí ipò wọn nínú ìlà àsọtẹ́lẹ̀, iṣẹ́ wọn kì yóò sì dáwọ́ dúró títí di ìparí ìtàn ayé yìí. Ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní àti kejì ṣì jẹ́ òtítọ́ fún àkókò yìí, wọ́n sì gbọdọ̀ máa bá èyí tí ó tẹ̀lé lọ ní ìwọ̀n kan náà. Áńgẹ́lì kẹta ń kéde ìkìlọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ohùn ńlá. ‘Lẹ́yìn nǹkan wọ̀nyí,’ ni Johanu sọ, ‘mo rí áńgẹ́lì mìíràn sọ̀ kalẹ̀ láti ọ̀run, ẹni tí ó ní agbára ńlá, a sì fi ògo rẹ̀ tan ayé náà mọ́lẹ̀.’ Nínú ìtanmọ́lẹ̀ yìí, ìmọ́lẹ̀ gbogbo àwọn ìhìn iṣẹ́ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ni a so pọ̀.” The 1888 Materials, 804.

Ìṣíkiri àwọn Millerite, tí ó ń ṣe àpẹẹrẹ àwọn ìṣíkiri ọgọ́rùn-ún méjìdínlógójì àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì, ni a so pọ̀ mọ́ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dúnrún àti ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ọgọ́rùn-ún márùnlélógún àti ogún nínú Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá. “Àkókò òpin,” dé ní ìparí “àkókò méje” ìbínú Ọlọ́run sí ìjọba àríwá Ísírẹ́lì. Ìṣètò ní ìlànà ìfìrànṣẹ́ Miller ní ọdún 1831, dé lẹ́yìn ọdún igba [200] àti ogún [20] lẹ́yìn ìtẹ̀jáde Bíbélì King James.

> “Ọ̀gbẹ́ni Miller, gẹ́gẹ́ bí àwọn tí a ti ru jáde nípasẹ̀ ìhìnrere yìí ní àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn, ní àkọ́kọ́ rò pé yóò mú iṣẹ́ àyànfúnni rẹ ṣẹ nípa kíkọ̀ àti títẹ̀jáde sínú àwọn ìwé ìròyìn gbogbogbò àti nínú àwọn ìwé pẹlẹbẹ. Ó kọ́kọ́ tẹ àwọn èrò rẹ̀ jáde nínú Vermont Telegraph, ìwé ìròyìn Baptisti kan, tí a tẹ̀ ní Brandon, Vt. Èyí ṣẹlẹ̀ ní ọdún 1831.” John Loughborough, The Great Second Advent Movement, 120.

Ìṣísẹ̀lẹ̀ àkókò ìparí ti áńgẹ́lì kẹta dé ní ọdún 1989, ní ìparí ọdún mẹ́tàdínlógún lé ní ọgọ́rùn-ún kan láti ìṣọ̀tẹ̀ ti ọdún 1863. “Ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n” jẹ́ àmì “àkókò méje.” Àwọn ìṣísẹ̀lẹ̀ méjèèjì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìmúṣẹ “àkókò méje.”

Ìhìn ìṣísẹ̀ angẹli kẹta ni a ṣe ní ìlànà tó dájú ní ọdún 1996, pẹ̀lú ìtẹ̀jáde àtẹ̀wọ́dá àwọn àpilẹ̀kọ kan tí a pè ní, The Time of the End, tí a ti tẹ̀ jáde nínú ìwé ìròyìn kan tí a ń pè ní, Our Firm Foundation. Wọ́n tẹ àwọn àpilẹ̀kọ wọ̀nyẹn jáde lẹ́yìn ọdún ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rin [220] lẹ́yìn Ìkéde Òmìnira ní 1776. Ìhìn àwọn ìṣísẹ̀ méjèèjì ni a ṣe ní ìlànà tó dájú lẹ́yìn ọdún ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rin [220] lẹ́yìn ìtàn kan tí ó ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú ìhìn tí ó dé ní òpin ọdún ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rin [220] náà.

Nọ́mbà “ìgbà méjìlélọ́gọ́rin” ń ṣojú ìsopọ̀ (ìdè) láàárín “àwọn ìgbà méje” ìbínú Ọlọ́run sí ìjọba gúúsù ti Júdà, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 677 BC, àti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ẹgbàá mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ti Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹrìnlá, ní 457 BC. Nọ́mbà ìgbà méjìlélọ́gọ́rin so àwọn àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì pọ̀, a sì gbé àwọn àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì kalẹ̀ pọ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀ ìpilẹ̀ Adventism, èyí tí í ṣe Dáníẹ́lì orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá. Nínú àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí, Kristi fi ara rẹ̀ hàn ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “mímọ́ kan náà,” èyí tí ó jẹ́ ìtumọ̀ láti inú ọ̀rọ̀ Hébérù náà “Palmoni,” tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “Olùka Nọ́mbà Alágbàyanu”.

Oníṣírò-Ìyanu náà ṣe àfihàn àwọn ìran méjèèjì tí wọ́n dúró fún àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ méjì, nínú ẹsẹ̀ méjèèjì gan-an náà, tí Sister White fi mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀pá àárín Adventism. Ibùdó ìbẹ̀rẹ̀ náà ni a so pọ̀ mọ́ ìmúṣọ̀kan àmì ti ọdún igba [200] àti ogún [20] sí àkókò tí wọ́n ti ṣẹ ní 1844. Habakkuk orí kejì parí pẹ̀lú ẹsẹ̀ ogún, báyìí ni Oníṣírò-Ìyanu náà sì fi samisi nọ́mbà “igba [200] àti ogún [20]” pẹ̀lú ọ̀nà ìṣàpèjúwe mìíràn, nítorí ẹsẹ̀ náà ń sọ ànímọ́ pàtàkì kan di mímọ̀ nípa Ọjọ́ Ètùtù àpèjúwe tòótọ́ tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ náà.

> Ṣùgbọ́n Olúwa wà nínú tẹ́ńpìlì mímọ́ rẹ̀: kí gbogbo ayé dákẹ́ níwájú rẹ̀. Hábákúkù 2:20.

Àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì tí ń ṣojú òpó àárín Adventism, tí Aṣiròyanu Oníkàǹkà fúnra rẹ̀ ṣe ìfihàn wọn ní tààrà, ni a so pọ̀ pẹ̀lú ọdún igba àti ogún méjì, àti pé Jésù (Aṣiròyanu Oníkàǹkà), ẹni tí ó máa ń dá òpin ohun kan mọ̀ pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ ohun kan nígbà gbogbo, fi iye igba àti ogún méjì sàmì òpin wọn ní October 22, 1844.

Ìṣípò àkọ́kọ́ angẹli, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú ìṣípò angẹli kẹta, bẹ̀rẹ̀ ní “àkókò òpin” kan (1798 àti 1989 lẹ́sẹ̀sẹ̀), níbi tí a ti dá “ìgbà méje” ti Léfítíkù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n mọ̀. Àmì ọ̀nà tó tẹ̀lé e nínú àwọn ìtàn méjèèjì ni a fi ìparí ọdún igba márùn-ún lé ogún sàmì, èyí pẹ̀lú jẹ́ àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ kan ti “ìgbà méje,” nítorí àwọn ibi ìbẹ̀rẹ̀ ìran méjèèjì (chazon àti mareh) dúró fún àkókò ọdún igba márùn-ún lé ogún tí ó so wọ́n pọ̀.

Ìtẹ̀jáde Bíbélì King James ní ọdún 1611, ìmúlẹ̀ ìhìn-iṣẹ́ Miller ní ọ̀nà òfin gẹ́gẹ́ bí a ti tẹ̀ é jáde nínú ìwé ìròyìn Vermont Telegraph, ìtẹ̀jáde Declaration of Independence, àti ìtẹ̀jáde The Time of the End nínú ìwé ìròyìn Our Firm Foundation, jẹ́ gbogbo wọn ìtẹ̀jáde. Ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin àwọn àkókò méjèèjì ti ọ̀ọ́dúnrún méjìlélógún dúró fún ìtẹ̀jáde gẹ́gẹ́ bí àmì ọ̀nà ìtàn. Nọ́mbà “ọ̀ọ́dúnrún méjìlélógún” jẹ́ àpẹẹrẹ ìsopọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, a sì so gbogbo ìtẹ̀jáde mẹ́rin náà pọ̀, kì í ṣe nítorí pé wọ́n jẹ́ ìtẹ̀jáde nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nítorí ìhìn náà tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ìpọ̀si ìmọ̀” nínú àwọn ìtàn wọn kọ̀ọ̀kan.

Bíbélì ní ọdún 1611 dúró gẹ́gẹ́ bí ìbánisọ̀rọ̀ ìhìnrere láti inú àwọn àgbàlá ọ̀run wá sí ọ̀dọ̀ aráyé. A gbé ìránṣẹ́ Miller kalẹ̀ nínú àyíká àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò, àti pé àwọn àwòrán mímọ́ méjèèjì ti Hábákúkù mú kí ó rọrùn láti mọ̀ pé a ṣàpèjúwe ìránṣẹ́ Miller ní àwòrán ojú nípasẹ̀ àwọn ìlà ìtàn. “Vermont” túmọ̀ sí “òkè aláwọ̀ ewe,” àti gẹ́gẹ́ bí ìmísí, “aláwọ̀ ewe” jẹ́ ààmì ìgbàgbọ́.

> “Àlá yìí fún mi ní ìrètí. Okùn aláwọ̀ ewé náà dúró gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ ní ojú ọkàn mi, ẹwà àti ìrọ̀rùn ìgbẹ́kẹ̀lé nínú Ọlọ́run sì bẹ̀rẹ̀ sí í yọ sí ọkàn mi.” Christian Experience and Teachings, 28.

A sọ ọ̀rọ̀ Miller di mímúlẹ̀ ní ìlànà, a sì gbé e kalẹ̀ láti inú ìjọ olóòótọ́, nítorí “òkè” ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn jẹ́ “ìjọ”.

> Yóò sì ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ ìkẹyìn, pé òkè ilé Olúwa ni a ó fi múlẹ̀ lórí orí àwọn òkè, a ó sì gbé e ga ju àwọn àfonífojì lọ; gbogbo orílẹ̀-èdè yóò sì máa ṣàn wá sí i. Àwọn ènìyàn púpọ̀ yóò sì lọ, wọn yóò sì wí pé, Ẹ wá, ẹ jẹ́ kí a gòkè lọ sí òkè Olúwa, sí ilé Ọlọ́run Jakọbu; òun yóò sì kọ́ wa nípa ọ̀nà rẹ̀, àwa yóò sì máa rìn nínú ipa-ọ̀nà rẹ̀: nítorí láti Sioni ni òfin yóò ti jáde, àti ọ̀rọ̀ Olúwa láti Jerusalẹmu. Isaiah 2:2, 3.

Ìhìnrere ìdánwò tí a ṣe ní ìlànà ti Miller wá láti inú ìjọ olóòótọ́, àti ìtẹ̀jáde tí a ń pè ní The Telegraph dúró fún ìhìn-iṣẹ́ kan láti ọ̀run gẹ́gẹ́ bíi ti Bíbélì King James, nítorí ọ̀rọ̀ náà “telegraph,” tí a dá láti inú ọ̀rọ̀ Giriki méjì, jẹ́ ìhìn-iṣẹ́ láti ibi jíjìn. Ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ (tele) túmọ̀ sí “jìnnà tàbí láti ibi jíjìn,” àti èkejì (grapho), “kọ tàbí ṣàkọsílẹ̀.” Ní ìpapọ̀, wọ́n túmọ̀ sí “láti kọ tàbí fi ránṣẹ́ ní ibi jíjìn.” Ní ọdún 1611, Ọlọ́run, nípasẹ̀ ṣíṣe Bíbélì King James, fi ìhìn-iṣẹ́ Rẹ̀ ránṣẹ́ láti ọ̀run, àti ní òpin ọdún igba [200] àti ogún [20], ìhìn-iṣẹ́ Miller, gẹ́gẹ́ bí a ti kọ́kọ́ ṣe é ní ìlànà ní ọdún 1831 nínú Vermont Telegraph, pẹ̀lú fi ìhìn-iṣẹ́ Ọlọ́run ránṣẹ́ láti ọ̀run. Ìhìn-iṣẹ́ náà ni “ìbísí ìmọ̀” tí a ṣí sílẹ̀ ní “àkókò òpin” ní ọdún 1798, èyí tí ó sì mú ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta jáde fún ìran náà. Ìtàn yẹn jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn ti Future for America.

Ìkéde Òmìnira ní ọdún 1776 dúró fún ìbẹ̀rẹ̀ ẹranko ayé náà nínú Ìfihàn orí kẹtàlá. Ó dúró fún ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àti nípa bẹ́ẹ̀ ó ń fi ìdínà òmìnira hàn ní òpin Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ìhìnrere Future for America (gẹ́gẹ́ bí orúkọ náà ti ń tọ́ka sí), ń fi òpin tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìbẹ̀rẹ̀ hàn pẹ̀lú ìtẹ̀jáde Ìkéde Òmìnira náà. Lẹ́yìn ọdún igba méjìdínlógún [220], ní ọdún 1996, iṣẹ́-ìránṣẹ́ tí ó ti ṣe ìtẹ̀jáde ìwé ìròyìn The Time of the End, gba àjọ-ofin náà tí a ti pe tẹ́lẹ̀ ní Future for America. Ní ọdún náà, ìwé ìròyìn The Time of the End, tí a dá pọ̀ mọ́ àwọn àpilẹ̀kọ tí a ti tẹ̀ jáde nínú ìtẹ̀jáde tí a ń pè ní Our Firm Foundation, ni a tẹ̀ jáde.

Orúkọ iṣẹ́ ìránṣẹ́ náà, Future for America, ń tọ́ka sí ìtàn Ìkéde Òmìnira, nítorí pé ìtẹ̀jáde yẹn ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àti pé Jésù máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí àpèjúwe òpin nígbà gbogbo. Àkọlé ìtẹ̀jáde náà, The Time of the End, ń tọ́ka sí “àkókò òpin” ní ọdún 1989, ṣùgbọ́n pẹ̀lú sí òpin àkókò ìdánwò nígbà tí Máíkẹ́lì yóò dìde. Ìhìnrere tí a ṣe ní ọ̀nà ìlànà nínú ìtẹ̀jáde náà (Daniel mọ́kànlá, ẹsẹ̀ ogójì sí márùndínláàádọ́ta), ni a tú èdìdì rẹ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú ìwópalẹ̀ Soviet Union ní ọdún 1989 (àkókò òpin), àti àwọn ẹsẹ̀ tí a tú èdìdì wọn sílẹ̀ ń gbé àtòpọ̀ ìtàn kan kalẹ̀ tí ń lọ síwájú láti ọdún 1989 títí dé ẹsẹ̀ kìn-ín-ní orí kejìlá, tí ó sì ń fi Máíkẹ́lì dìde hàn, àti ìpipade àkókò ìdánwò ènìyàn.

Láti ìtẹ̀jáde Ìkéde Òmìnira ní ọdún 1776 títí dé ìtẹ̀jáde ìwé ìròyìn The Time of the End, ó jẹ́ ọdún igba ó lé ogún, ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin sì ń sọ nípa àwọn kókó-ẹ̀kọ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà. Ìtẹ̀jáde The Time of the End ni a ṣàkójọ pẹ̀lú àwọn orí tí a kọ́kọ́ ti tẹ̀ jáde gẹ́gẹ́ bí àpilẹ̀kọ nínú ìtẹ̀jáde Our Firm Foundation, ó sì dúró fún òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ pé láìdìmọ́ mọ́ àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ ti ìṣísẹ̀ Millerite (èyí tí í ṣe “our firm foundation”), kò ṣeé ṣe láti lóye “ìmúpọ̀ ìmọ̀” náà ní “àkókò òpin” ní ọdún 1989.

Àmì-ọ̀nà tí a ṣe aṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “àkókò òpin,” àti àmì-ọ̀nà tí ó ń ṣojú “fífìdí ìránṣẹ́ náà múlẹ̀ ní ìlànà” nínú àwọn ìtàn àfígbáyé tí ó bá ara wọn mu ti ìṣípò àkọ́kọ́ àti ti áńgẹ́lì kẹta, méjèèjì ní àwọn èròjà àsọtẹ́lẹ̀ ti “àkókò méje” ti Lefitiku ogún mẹ́fà. Àmì-ọ̀nà tí ó tẹ̀ lé e nínú àwọn ìtàn àfígbáyé wọ̀nyí ni ìfúnni ní agbára fún ìránṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí a ti samisi rẹ̀ nípasẹ̀ ìsọ̀kalẹ̀ bóyá ti áńgẹ́lì Ìfihàn mẹ́wàá, ní August 11, 1840, tàbí ti áńgẹ́lì Ìfihàn mẹ́jọlá, ní September 11, 2001. Ìmúṣẹ̀ ègbé kejì ti Ìfihàn orí kẹsàn-án mú áńgẹ́lì Ìfihàn mẹ́wàá sọ̀kalẹ̀, àti ìmúṣẹ̀ ègbé kẹta ti Ìfihàn orí mẹ́wàá mú áńgẹ́lì Ìfihàn orí mẹ́jọlá sọ̀kalẹ̀.

Nínú àwọn ìtàn ìṣẹ̀lẹ̀ tó jọra náà, òjò àìpẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí í “tà” ní àkókò tí áńgẹ́lì náà sọ̀kalẹ̀. Ní àkókò náà ni a ti “fi agbára fún” ìránṣẹ́ náà nípa ìmúlẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ tí a ti sọ tẹ́lẹ̀. Fún àwọn Millerite, ó jẹ́ ìdádúró ìṣàkóso gíga Ottoman gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ àkókò ti Islam nípa Ègbé Kejì nínú Ìfihàn orí kẹsàn-án, ẹsẹ̀ kẹẹ̀ẹ́dógún. Fún ìṣipopada àwọn ọ̀kẹ́ mẹ́rìnlélọ́gọ́rin [144,000], ó jẹ́ “ìbínú àwọn orílẹ̀-èdè,” àsọtẹ́lẹ̀ nípa Islam ti Ègbé Kẹta tí ó wà ní àkókò ìpè keje nínú Ìfihàn mẹ́wàá, ẹsẹ̀ keje, tí a mú ṣẹ nígbà tí a wó àwọn ilé ńlá ńlá ti Ìlú New York lulẹ̀.

Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ààmì ọ̀nà pàtàkì nínú àwọn ìtàn tó ń bá ara wọn lọ ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú iṣẹ́ Oníka Ìyanu náà, ẹni tí ó fi àmì ìfọwọ́sí Rẹ̀ lé ìbáṣepọ̀ àwọn ìran méjèèjì tí wọ́n ṣàpẹẹrẹ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dúnrún ọdún àti ẹgbẹ̀rún méjì ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta ọdún. Àwọn olùṣọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí a gbé dìde nígbà ìsọ̀kalẹ̀ áńgẹ́lì náà fẹ́ ìpè ìkìlọ̀ kan tí ó ní ìránṣẹ́ sí Laodicea nínú, èyí tí, ní ọdún 1856, ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú ìṣíṣí ìmọ́lẹ̀ tí ó tóbi jù lọ ti “àkókò méje.” Àmì ọ̀nà àwọn tábìlì méjì ti Habakkuk, tí àtẹ ìṣàwárí àwọn aṣáájú-ọ̀nà ọdún 1843 àti 1850 ṣàpẹẹrẹ, èyí tí àwọn méjèèjì fi “àkókò méje” hàn ní ojú àwòrán, dé láàárín ìsọ̀kalẹ̀ áńgẹ́lì náà àti “ìdààmú àkọ́kọ́” nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ìtàn tó ń bá ara wọn lọ.

Ààmì ọ̀nà ti “àkókò ìdádúró” náà ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ tí ó kùnà ti 1843, èyí tí ó jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ìmúṣẹ́ àwọn ẹgbẹ̀rún méjì àti ọgọ́rùn-ún mẹ́ta ọdún, àti pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún ọdún náà pẹ̀lú. Ìránṣẹ́ Ẹkún Ọ̀gànjọ́ Òru jẹ́ ìdánimọ̀ ìmúṣẹ́ tó súnmọ́lé ti àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì wọ̀nyí. “Ilẹ̀kùn” ìpín ìgbà tí a ti pa ní ààmì ọ̀nà ìkẹyìn náà ń fi ìmúṣẹ́ àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì wọ̀nyí hàn, ó sì ń samisi ibi tí ìpè keje, tàbí ìpè Jubilee, ti bẹ̀rẹ̀ sí í dún. Gbogbo ààmì ọ̀nà nínú ìtàn kọ̀ọ̀kan ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú “àwọn ìgbà méje,” àti “àwọn ìgbà méje” náà ni ó dúró gẹ́gẹ́ bí okùn tí ó so àwọn ìtàn méjèèjì pọ̀, àti pé àwọn ìtàn méjèèjì náà ni wọ́n dúró fún ìránṣẹ́ òjò àìpẹ́.

A ó bá a lọ nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.

> “‘Fún àwọn tí ń kọsẹ̀ ní ọ̀rọ̀ náà, tí wọ́n sì ń ṣàìgbọràn,’ Kristi jẹ́ àpáta ìkùsẹ̀. Ṣùgbọ́n ‘òkúta tí àwọn akẹ́lé kọ̀sílẹ̀, òun náà ni a fi ṣe orí igun ilé.’ Gẹ́gẹ́ bí òkúta tí a kọ̀sílẹ̀ náà, Kristi nínú iṣẹ́-ìránṣẹ́ Rẹ̀ lórí ilẹ̀ ayé ti ru àìka àti ìkà. A ‘kẹ́gàn Rẹ̀, a sì kọ̀ ọ́ sílẹ̀ láàárín ènìyàn; ọkùnrin ìrora, ẹni tí ó mọ ìbànújẹ̀ dáadáa: ... a kẹ́gàn Rẹ̀, a kò sì kà á sí.’ Isaiah 53:3. Ṣùgbọ́n àkókò náà ti sún mọ́lé nígbà tí a ó fi yin ín lógo. Nípa àjíǹde kúrò nínú òkú, a ó fi hàn pé Òun ni ‘Ọmọ Ọlọ́run pẹ̀lú agbára.’ Romans 1:4. Ní ìgbà ìpadàbọ̀ kejì Rẹ̀, a ó fi hàn án gẹ́gẹ́ bí Olúwa ọ̀run àti ayé. Àwọn tí wọ́n fẹ́ kàn án mọ́ àgbélébùú nísinsin yìí yóò mọ̀ ọláńlá Rẹ̀. Níwájú gbogbo àgbáyé, òkúta tí a kọ̀sílẹ̀ yóò di orí igun ilé.”

> “Àti lórí ẹnikẹ́ni tí ó bá ṣubú le lórí, yóò lọ ọ́ níyẹ̀fun.” Àwọn ènìyàn tí wọ́n kọ Kristi sílẹ̀ yóò pẹ́ kó tó rí ìlú wọn àti orílẹ̀-èdè wọn ní ìparun. Ògo wọn yóò fọ́, a ó sì tú u ká bí erùpẹ̀ níwájú afẹ́fẹ́. Kí sì ni ó pa àwọn Júù run? Àpáta náà ni, èyí tí, bí wọ́n bá ti kọ́lé lé e lórí, ì bá jẹ́ ààbò wọn. Ìwà rere Ọlọ́run tí a kẹ́gàn ni, òdodo tí a kọ̀, àánú tí a kà sí ohun tí kò tó nǹkan. Ènìyàn gbé ara wọn dìde ní ìtakò sí Ọlọ́run, gbogbo ohun tí ì bá sì jẹ́ ìgbàlà wọn ni a yí padà sí ìparun wọn. Gbogbo ohun tí Ọlọ́run yàn fún ìyè ni wọ́n rí i pé ó di ikú fún wọn. Nínú bí àwọn Júù ṣe kàn Kristi mọ́ àgbélébùú ni ìparun Jerúsálẹ́mù wà lára. Ẹ̀jẹ̀ tí a ta sí Kalfárì ni ìwọ̀n tí ó rì wọ́n sínú ìparun fún ayé yìí àti fún ayé tí ń bọ̀. Bẹ́ẹ̀ ni yóò rí ní ọjọ́ ńlá ìkẹyìn, nígbà tí ìdájọ́ yóò ṣubú lórí àwọn tí ń kọ oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run. Nígbà náà ni Kristi, àpáta ìkòsẹ̀ wọn, yóò farahàn sí wọn gẹ́gẹ́ bí òkè tí ń gbẹ̀san. Ògo ojú rẹ̀, èyí tí í ṣe ìyè fún àwọn olódodo, yóò jẹ́ iná tí ń run fún àwọn ènìyàn búburú. Nítorí ìfẹ́ tí a kọ̀, oore-ọ̀fẹ́ tí a kẹ́gàn, ẹlẹ́ṣẹ̀ ni a ó pa run.

> “Nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ àpèjúwe àti ìkìlọ̀ tí a tún-tún ṣe, Jésù fihàn ohun tí yóò jẹ́ àbájáde fún àwọn Júù nínú kíkọ Ọmọ Ọlọ́run sílẹ̀. Nínú ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, Ó ń bá gbogbo àwọn ènìyàn ní gbogbo ìran sọ̀rọ̀, àwọn tí wọ́n kọ̀ láti gbà Á gẹ́gẹ́ bí Olùdárapadà wọn. Gbogbo ìkìlọ̀ jẹ́ fún wọn. Tẹ́ńpìlì tí a ti sọ di àìmímọ́, ọmọ aláìgbọ́ràn, àwọn agbẹ́ tí kò ṣe òtítọ́, àwọn akọ́lé tí ń fi ẹ̀gàn kọ́, ní ohun tí ó bá wọn mu nínú ìrírí gbogbo ẹlẹ́ṣẹ̀. Bí kò bá ronúpìwàdà, ìdájọ́ tí wọ́n ṣàpẹẹrẹ ṣáájú yóò jẹ́ tiyẹ̀.” The Desire of Ages, 599, 600.

Back to Articles