Article

# Ìwé Dáníẹ́lì - Ọ̀kan Ọgọ́rùn-ún àti Ọ̀kanlá

Ṣíṣí Ìtumọ̀ Àsọtẹ́lẹ̀ ti Abubakar nínú Ègbé Kìíní ti Ìfihàn

Author

Jeff Pippenger

Published

March 2, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti Woe àkọ́kọ́, aṣáájú tí ó tẹ̀lé Mohammed ni Abu Bakr Abdullah ibn Abi Quhafa, ọkọ ọmọbìnrin Mohammed. A ó máa tọ́ka sí i gẹ́gẹ́ bí Abubakar. Àwọn ẹsẹ̀ mẹ́rin àkọ́kọ́ tọ́ka sí òun àti Mohammed pẹ̀lú. Abubakar ni alákóso Íslámù àkọ́kọ́ lẹ́yìn Mohammed, ìtàn sì gbé àṣẹ kan tí ó fún àwọn ọmọ-ogun rẹ̀ kalẹ̀, èyí tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹrin ti Ìfihàn orí kẹsàn-án. Àṣẹ náà ń ṣojú ìlànà ìdìdi àmì tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ìgbà dídé Woe kẹta, èyí tí ó tún jẹ́ Kèrèje Keje, tí ó sì tún jẹ́ dídé angẹli kẹta.

> Àngẹ́lì karùn-ún sì fún ìpè; mo sì rí ìràwọ̀ kan tí ó ṣubú láti ọ̀run wá sí ayé: a sì fi kọ́kọ́rọ́ kòtò àìnísàlẹ̀ fún un. Ó sì ṣí kòtò àìnísàlẹ̀ náà; èéfín sì ti inú kòtò náà jáde wá, bí èéfín ilé ìná ńlá; oòrùn àti ojú ọ̀run sì ṣókùnkùn nítorí èéfín kòtò náà. Àwọn eṣú sì ti inú èéfín náà jáde wá sórí ayé: a sì fún wọn ní agbára, gẹ́gẹ́ bí àwọn àkekèé ayé ṣe ní agbára. A sì pàṣẹ fún wọn pé kí wọn má ṣe pa koríko ayé lára, tàbí ohun èlòko tútùkùtù kan, tàbí igi kankan; bí kò ṣe àwọn ènìyàn nìkan tí wọn kò ní èdìdì Ọlọ́run ní iwájú orí wọn. Ìfihàn 9:1–4.

“Iràwọ̀” tí ó ṣubú láti ọ̀run ni Mohammed, ẹni tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́-ìránṣẹ́ rẹ̀ ní ọdún 606. A fi “kọ́kọ́rọ́” kan fún Mohammed tí yóò “ṣí” “kòtò aláìlópin,” kí “èéfín” lè mú “oòrùn àti afẹ́fẹ́” ṣókùnkùn, tí ó sì mú “èṣú” jáde, àwọn tí a fún ní “agbára” gẹ́gẹ́ bí agbára “àkekèé.” Kọ́kọ́rọ́ náà jẹ́ ogun ológun kan tí ó fa àìlera sí agbára ológun àwọn Romu, nípa bẹ́ẹ̀ ó sì jẹ́ kí ìdìde ogun Islam lè ṣẹlẹ̀. Kòtò aláìlópin náà jẹ́ ààmì Arabíà, ibi ìbí Islam, èéfín náà sì dúró fún ẹ̀sìn èké Islam tí ó yẹ kí ó tàn káàkiri ilẹ̀-ayé, kí ó sì gba agbègbè ilẹ̀ kan náà tí yóò jẹ́ pé ìjọ èṣú yóò bo bí ìjọ èṣú tí ń gòkè lọ kọjá àríwá Áfíríkà, gúúsù Yúróòpù, àti Arabíà. Èṣú náà jẹ́ ààmì Islam, agbára sì, ní ti àsọtẹ́lẹ̀, ń ṣojú agbára ológun. Agbára wọn yóò dàbí ti àkekèé, tí ń ta ènìyàn lójijì. Uriah Smith sọ pé:

> “Iràwọ̀ kan ṣubú láti ọ̀run wá sí ilẹ̀ ayé; a sì fi kọ́kọ́rọ́ ibú àìnísàlẹ̀ náà fún un.

> “Nígbà tí ọba Pérsia ń ronú lórí àwọn ìyanu iṣẹ́ ọnà àti agbára rẹ̀, ó gba lẹ́tà kan láti ọ̀dọ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Mẹ́ká kan tí a kò mọ̀ sí, tí ń pè é láti jẹ́wọ́ Mohammed gẹ́gẹ́ bí aposteli Ọlọ́run. Ó kọ ìpè náà, ó sì ya lẹ́tà náà. ‘Bẹ́ẹ̀ ni,’ ni wòlíì Arabu náà ké síta, ‘Ọlọ́run yóò ya ìjọba náà, yóò sì kọ ẹ̀bẹ̀ Chosroes sílẹ̀.’ Nígbà tí a gbé e sí etí àwọn ìjọba ńlá méjèèjì wọ̀nyí ti Ìlà Oòrùn, Mohammed fi ayọ̀ ìkọ̀kọ̀ ṣàkíyèsí ìtẹ̀síwájú ìparun ara wọn; àti láàárín àwọn ìṣẹ́gun Pérsia, ó gbójúgbóyà láti sọ tẹ́lẹ̀ pé, kí ọ̀pọ̀ ọdún tó kọjá, ìṣẹ́gun yóò tún padà sọ́dọ̀ àwọn àsíá àwọn ará Romu. ‘Ní àkókò tí a sọ pé a ti fi àsọtẹ́lẹ̀ yìí hàn, kò sí àsọtẹ́lẹ̀ kankan tí ó lè jìnnà sí ìmúṣẹ rẹ̀ ju èyí lọ, níwọ̀n bí ọdún méjìlá àkọ́kọ́ ti Heraclius ti kéde ìtúká tó súnmọ́lé ti ìjọba náà.’...”

> “Khosrau ṣẹ́gun ohun-ìní Romu ní Éṣíà àti Áfíríkà. Àti pé ‘ìjọba Romu,’ ní àsìkò yẹn, ‘ti dín kù sí àwọn ògiri Constantinople, pẹ̀lú àjẹkù Gíríìsì, Ítálì, àti Áfíríkà, àti àwọn ìlú etí òkun díẹ̀, láti Tyre títí dé Trebizond, ní etíkun Éṣíà. Ìrírí ọdún mẹ́fà níkẹyìn mú kí ọba Pérsia náà yí padà kúrò nínú iṣẹ́gun Constantinople, kí ó sì sọ owó orí ọdún-ọdún tí yóò jẹ́ ìdápadà ìjọba Romu ní pàtó,—ẹgbẹ̀rún tálẹ́ǹtì wúrà, ẹgbẹ̀rún tálẹ́ǹtì fàdákà, ẹgbẹ̀rún aṣọ àlà ọwọ́ siliki, ẹgbẹ̀rún ẹṣin, àti ẹgbẹ̀rún wúńdíá. Heraclius fara mọ́ àwọn ọ̀rọ̀ àdéhùn ẹlẹ́gẹ́ yìí. Ṣùgbọ́n àkókò àti ààyè tí ó rí gbà láti kó àwọn ìṣúra wọ̀nyí jọ láti inú òṣì Ìlà Oòrùn ni a fi pẹ̀lú ìsapá ńlá lò nínú ìmúrasílẹ̀ fún ìkọlù onígboyà àti ti àìnírètí.’”

> “Ọba ilẹ̀ Persia kẹ́gàn Saraceni aláìlókìkí náà, ó sì fi ọ̀rọ̀ wòlíì tí wọ́n ń pe ní ti Mẹ́kà ṣe yẹ̀yẹ́. Kódà ìṣubú ìjọba Róòmù náà kì bá tí ṣí ilẹ̀kùn sílẹ̀ fún Mohammedanism, tàbí fún ìlọsíwájú àwọn ajíhìnrere ológun ti Saraceni, ẹni tí ń tan ẹ̀tàn kalẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé aládé àwọn ara Persia àti chagan àwọn Avar (arọ́pò Attila) ti pín àkókù àwọn ìjọba àwọn Caesar láàárín ara wọn. Chosroes fúnra rẹ̀ ṣubú. Àwọn ìjọba ọba Persia àti ti Róòmù mú agbára ara wọn tán lórí ara wọn. Àti pé kí a tó fi idà sínú ọwọ́ wòlíì èké náà, a ti lù ú kúrò ní ọwọ́ àwọn tí ì bá ti dá ọ̀nà rẹ̀ dúró, tí wọ́n sì bá ti fọ agbára rẹ̀ túútúú.”

> “‘Láti ọjọ́ Scipio àti Hannibal, a kò tíì gbìyànjú iṣẹ́ ńlá kan tí ó lágbára ju èyí tí Heraclius ṣe fún ìdásílẹ̀ ìjọba náà lọ. Ó tọ ipa ọ̀nà rẹ̀ tí ó kún fún ewu kọjá Òkun Dúdú àti àwọn òkè Armenia, ó wọ inú àárín ilẹ̀ Persia gan-an, ó sì pe àwọn ọmọ-ogun ọba ńlá náà padà wá sí ààbò ilẹ̀ wọn tí ń ṣàn ẹ̀jẹ̀.’”

> “Nínú ogun Ninefe, èyí tí wọ́n jagun rẹ̀ pẹ̀lú ìkà gidigidi láti ìmọ́lẹ̀ ọjọ́ títí dé wákàtí kọkànlá, mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n àsíá, yàtọ̀ sí àwọn tí ó ṣeé ṣe kí a ti fọ́ tàbí ya, ni a gbà lọ́wọ́ àwọn Pẹ́ṣíà; a gé apá tí ó pọ̀ jùlọ nínú ogun wọn lulẹ̀, àwọn asegun náà sì, ní fífi ìparun tiwọn pamọ́, lo òru náà lórí pápá ogun. Àwọn ìlú àti àwọn ààfin Asiria ni a ṣí sílẹ̀ fún àwọn ará Róòmù fún ìgbà àkọ́kọ́.”

> “Agbára ọba-ọba Romu kò fi ọwọ́ múlẹ̀ sí i nípasẹ̀ àwọn ìṣẹ́gun tí ó ṣẹ́gun; ní àkókò kan náà sì ni a tún pèsè ọ̀nà, àti nípasẹ̀ ọ̀nà kan náà, fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Saracens láti Arabia, bí eéṣú láti agbègbè kan náà, tí wọ́n ń tan ẹ̀sìn Mohammedan tí ó ṣókùnkùn tí ó sì ń tan ènìyàn jẹ́ káàkiri ní ipa-ọ̀nà wọn, tí wọ́n sì bò bo gbogbo ilẹ̀ ọba Pérsia àti ti Romu ní kíákíá.

> “A kò lè fẹ́ àpẹẹrẹ tí ó péye síi ti òtítọ́ yìí ju èyí tí a pèsè nínú àwọn ọ̀rọ̀ ìparí orí náà láti ọ̀dọ̀ Gibbon, láti inú èyí tí a ti mú àwọn ìyọkúrò tí ó ṣáájú. ‘Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a ti dá ọmọ-ogun ajagunmólè kan sílẹ̀ lábẹ́ àsíá Heraclius, ìsapá tí kò bá ìṣètò àdáyébá mu náà dàbí ẹni pé ó ti rẹ agbára wọn jù bí ó ti lo ó. Nígbà tí ọba náà ń ṣẹ́gun ní Constantinople tàbí Jerusalẹmu, àwọn Saracen kó ìlú kékeré kan tí a kò mọ̀ lórí ààlà Siria, wọ́n sì gé díẹ̀ ninu àwọn ọmọ-ogun tí wọ́n lọ láti gbà á sílẹ̀ sí wẹ́wẹ́,—ìṣẹ̀lẹ̀ àtàtà tí ó wọ́pọ̀ tí kò sì ṣe pàtàkì, bí kò ṣe pé ó jẹ́ ìṣáájú ìyípadà alágbára kan. Àwọn olè wọ̀nyí ni àwọn àpọ́sítélì Mohammed; ìgboyà wèrè wọn ti jáde láti inú aṣálẹ̀; àti ní ọdún mẹ́jọ ìkẹyìn ìjọba rẹ̀, Heraclius pàdánù sí àwọn Arabu gan-an àwọn ẹkùn náà tí ó ti gbà padà lọ́wọ́ àwọn Persia.׳

> “‘Ẹ̀mí ẹ̀tàn àti ìfọ̀kànsìn ìgbóná, tí ibùgbé rẹ̀ kò sí ní àwọn ọ̀run,’ ni a tú sílẹ̀ lórí ilẹ̀ ayé. Kòtò àìnísàlẹ̀ kò nílò nǹkan kan bí kò ṣe kọ́kọ́rọ́ láti ṣí i, àti kọ́kọ́rọ́ náà ni ìṣubú Chosroes. Ó fi ẹ̀gàn ya lẹ́tà ọmọ ìlú kan tí a kò mọ̀ sí rere láti Mekka. Ṣùgbọ́n nígbà tí láti inú ‘ìtànná ògo’ rẹ̀ ó rì sínú ‘ilé-ìṣọ́ òkùnkùn’ tí ojú kankan kò lè wọ inú rẹ̀, orúkọ Chosroes yóò sì yára bọ sínú ìgbàgbé níwájú ti Mohammed; òṣùpá àgùnfọ̀ọ́rẹ́ náà sì dàbí ẹni pé ó kan ń dúró de ìgòkè rẹ̀ títí di ìṣubú ìràwọ̀ náà. Wọ́n pa Chosroes lẹ́yìn ìparun pátápátá rẹ̀ àti ìsonù ìjọba rẹ̀ ní ọdún 628; a sì fi ọdún 629 sàmì sí gẹ́gẹ́ bí ‘ìṣẹ́gun Arabia,’ àti ‘ogun àkọ́kọ́ àwọn Mohammedans sí ìjọba Romu.’ ‘Angẹli karùn-ún sì fún ìpè, mo sì rí ìràwọ̀ kan ṣubú láti ọ̀run wá sí ilẹ̀ ayé; a sì fi kọ́kọ́rọ́ kòtò àìnísàlẹ̀ náà fún un. Ó sì ṣí kòtò àìnísàlẹ̀ náà.’ Ó ṣubú wá sí ilẹ̀ ayé. Nígbà tí agbára ìjọba Romu ti rẹ̀ tán, tí ọba ńlá ti Ìlà Oòrùn sì dubulẹ̀ ní òkú nínú ilé-ìṣọ́ òkùnkùn rẹ̀, ìkógun ìlú kékeré kan tí a kò mọ̀ sí ààlà Siria ni ‘ìṣáájú ìyípadà ńlá kan.’ ‘’Àwọn olè wọ̀nyẹn ni àwọn àpọ́sítélì Mohammed, ìgboyà aṣiwèrè wọn sì yọ láti inú aginjù.’”

> “Ọ̀gbun Aláìlópin.—Ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ yìí ni a lè kẹ́kọ̀ọ́ láti inú èdè Gíríìkì, èyí tí a túmọ̀ sí ‘ìjìnlẹ̀, aláìlópin, jíjin gan-an,’ ó sì lè tọ́ka sí ibikíbi tí ó jẹ́ ahoro, tí a ti fi sílẹ̀ di pẹ́tẹ́lẹ́, tí a kò sì gbin sí. A lò ó fún ayé ní ipò rẹ̀ àkọ́kọ́ ti rudurudu. Gen. 1:2. Nínú àpẹẹrẹ yìí ó lè tọ́ sí i ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ahoro tí a kò mọ̀ ní aginjù Arábíà, láti etí ààlà rẹ̀ ni àwọn ọ̀pọ̀ ọmọ ogun Saracen ti jáde bí ìkùukùu eṣú. Ìṣubú Chosroes, ọba Pérsíà, sì lè dára pọ̀ gan-an gẹ́gẹ́ bí ṣíṣi ọ̀gbun aláìlópin náà, nítorí ó pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún àwọn ọmọlẹ́yìn Mohammed láti jáde láti ilẹ̀ wọn tí ó ṣókùnkùn, kí wọ́n sì tan àwọn ẹ̀kọ́ ìtanrànjẹ wọn ká pẹ̀lú iná àti idà, títí wọ́n fi tan òkùnkùn wọn bò gbogbo ìjọba Ìlà Oòrùn.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 495–498.

Ègbé àkọ́kọ́, èyí tí í ṣe ìpè karùn-ún, ń tọ́ka sí ìbẹ̀rẹ̀ ogun Islam sí Romu, ó sì tún ń tọ́ka sí ìjà kan láàárín Romu àti Pẹ́ṣíà níbi tí Romu ti ṣẹ́gun; ṣùgbọ́n ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ó ná agbára ológun rẹ̀ tán dé ìwọ̀n tí kò fi lè dá ìdìde agbára Islam dúró. Àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti ègbé àkọ́kọ́ àti ègbé kejì ń fi àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti ègbé kẹta hàn, ó sì ṣe pàtàkì láti mọ̀ àwọn ègbé méjì àkọ́kọ́ gẹ́gẹ́ bí ààmì ìtàn ègbé kẹta, nítorí ìtàn náà dúró fún àkókò ìdìdì àwọn ọ̀kẹ́ méjìlá lé ogójì mẹ́rin [144,000], èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní September 11, 2001. Lẹ́yìn ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ Mohammed nínú ẹsẹ̀ mẹ́ta àkọ́kọ́, ẹsẹ̀ kẹrin ṣàfihàn Abubakar, aṣáájú àkọ́kọ́ lẹ́yìn Mohammed.

> A sì pàṣẹ fún wọn pé kí wọn má ṣe pa koríko ayé lára, tàbí ohun aláwọ̀ ewé kankan, tàbí igi kankan; bí kò ṣe àwọn ènìyàn wọ̀nyí nìkan tí wọn kò ní èdìdì Ọlọ́run ní iwájú orí wọn. Ìfihàn 9:4.

Àṣẹ Abubakar pa láṣẹ fún àwọn jagunjagun Islam láti fi ìyàtọ̀ hàn láàárín irú olùjọsìn méjì tí ó wà ní àwọn ilẹ̀ Romu ní àkókò yẹn. Ẹgbẹ́ kan ni àwọn Kátólíìkì, tí wọ́n ní díẹ̀ lára àwọn ẹgbẹ́ ẹ̀sìn tí wọ́n máa ń fá ẹ̀yìn orí wọn (tonsure), tí wọ́n sì ń pa ìjọsìn ọjọ́ Àìkú mọ́. Ẹgbẹ́ kejì sì ni àwọn olùpa Sábáàtì ọjọ́ keje mọ́, Sábáàtì náà sì ni èdìdì Ọlọ́run.

> “Lẹ́yìn ikú Mohammed, Abubekr ni ó rọ́pò rẹ̀ nínú àṣẹ ní ọdún A.D. 632; ẹni tí, ní kété tí ó ti fi ìṣàkóso àti ìjọba rẹ̀ múlẹ̀ dáadáa, rán lẹ́tà àkànṣe kan káàkiri sí àwọn ẹ̀yà Arabia, lára èyí tí èyí tí ó tẹ̀lé yìí jẹ́ àyọkà kan:—

> “‘Nígbà tí ẹ bá ń jagun àwọn ogun Olúwa, ẹ fi ara yín hàn gẹ́gẹ́ bí ọkùnrin, láì yí ẹ̀yìn padà; ṣùgbọ́n kí ìṣẹ́gun yín má bà á ní àbàwọ́n pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọn obìnrin àti àwọn ọmọ. Ẹ má ṣe pa igi ọ̀pẹ run, bẹ́ẹ̀ ni ẹ má ṣe sun àwọn oko ọkà kankan. Ẹ má ṣe gé àwọn igi eléso lulẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni ẹ má ṣe ṣe ibi kankan sí ẹran ọ̀sìn, bí kò ṣe irú èyí tí ẹ pa láti jẹ. Nígbà tí ẹ bá sì dá májẹ̀mú tàbí àdéhùn kankan sílẹ̀, ẹ dúró ṣinṣin nínú rẹ̀, kí ọ̀rọ̀ yín sì dájú gẹ́gẹ́ bí ẹ ti sọ ọ́. Bí ẹ sì ti ń lọ, ẹ ó rí àwọn ènìyàn onífẹ̀ẹ́-sìn kan tí wọ́n gbé ìgbé ayé ìyàsọ́tọ̀ nínú àwọn ilé ajẹ́mọ́nà, tí wọ́n sì ti pinnu nínú ara wọn láti máa sin Ọlọ́run ní ọ̀nà náà; ẹ jẹ́ kí wọ́n wà ní tiwọn, ẹ má sì pa wọ́n tàbí run àwọn ilé ajẹ́mọ́nà wọn. Ẹ ó sì tún rí irú àwọn ènìyàn mìíràn tí wọ́n jẹ́ ti sinagọgu Satani, tí wọ́n fá adé orí wọn; ẹ rí i dájú pé ẹ ya agbárí wọn, kí ẹ má sì ṣe fún wọn ní ààyè kankan títí wọn yóò fi di ọmọ Muhammadi tàbí kí wọ́n san owó orí.’”

> “A kò sọ nínú àsọtẹ́lẹ̀ tàbí nínú ìtàn pé àwọn àṣẹ tí ó ní ìwà ènìyàn jùlọ ni wọ́n tẹ̀lé pẹ̀lú ìṣọ́ra gẹ́gẹ́ bí àṣẹ ìkà náà; ṣùgbọ́n bẹ́ẹ̀ ni a pàṣẹ fún wọn. Àti pé àwọn ohun tí ó ṣáájú náà nìkan ni Gibbon kọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí èyí tí a fi fún Abubekr láti sọ fún àwọn olórí, tí iṣẹ́ wọn jẹ́ láti fi àwọn àṣẹ náà jáde fún gbogbo àwọn ọmọ-ogun Saracen. Àwọn àṣẹ náà bá àsọtẹ́lẹ̀ náà mu nípa ìyàtọ̀ tí ó ṣe, bí ẹni pé khalifa náà fúnra rẹ̀ ń ṣiṣẹ́ ní ìgbọràn tí a mọ̀ sí, pẹ̀lú ìgbọràn tààrà, sí àṣẹ tí ó ga ju ti ènìyàn aláìleèkú lọ; àti ní ìṣe gan-an tí ó fi ń jáde lọ láti bá ẹ̀sìn Jésù jagun, àti láti tan ẹ̀sìn Mohammed kalẹ̀ dípò rẹ̀, ó tún àwọn ọ̀rọ̀ náà sọ tí a ti sọ tẹ́lẹ̀ nínú Ìṣípayá Jésù Kristi pé yóò sọ.”

> “Èdìdì Ọlọ́run ní Oríwájú Wọ́n.—Nínú àlàyé lórí orí keje 7:1–3, a ti fihàn pé èdìdì Ọlọ́run ni Sábáàtì òfin kẹrin; ìtàn kò sì dákẹ́ nípa òtítọ́ náà pé àwọn tí ń pa Sábáàtì tòótọ́ mọ́ ti wà ní gbogbo àkókò ìṣàkóso yìí títí dé òní. Ṣùgbọ́n ìbéèrè ti dìde níhìn-ín pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn pé, ta ni àwọn ọkùnrin wọ̀nyí tí ní àkókò yìí wọ́n ní èdìdì Ọlọ́run ní oríwájú wọn, tí wọ́n sì fi bẹ́ẹ̀ bọ́ lọ́wọ́ ìnúnibíni Muhammadan? Kí olùkà máa rántí òtítọ́ náà, tí a ti mẹ́nu kàn tẹ́lẹ̀, pé àwọn kan ti wà ní gbogbo ìṣàkóso yìí tí wọ́n ní èdìdì Ọlọ́run ní oríwájú wọn, tàbí tí wọ́n jẹ́ àwọn olùṣọ́ Sábáàtì tòótọ́ pẹ̀lú ìmọ̀; kí wọ́n sì tún ronú pé ohun tí àsọtẹ́lẹ̀ náà ń jẹ́rìí ni pé ìkọlù agbára Tọ́kì apanirun yìí kò dojú kọ́ wọn, bí kò ṣe ẹgbẹ́ ènìyàn mìíràn. Nípa bẹ́ẹ̀, a ti yọ kókó-ọrọ náà kúrò nínú gbogbo ìṣòro; nítorí èyí nìkan ni ohun tí àsọtẹ́lẹ̀ náà ń jẹ́rìí ní tòótọ́. Ẹgbẹ́ ènìyàn kan ṣoṣo ni a fi hàn gbangba nínú ọ̀rọ̀ náà; ìyẹn ni, àwọn tí kò ní èdìdì Ọlọ́run ní oríwájú wọn; ìpamọ́ àwọn tí wọ́n ní èdìdì Ọlọ́run sì wọlé wá nípa ìtúmọ̀ àfihàn nìkan. Ní ìbámu pẹ̀lú èyí, a kò kẹ́kọ̀ọ́ láti inú ìtàn pé ẹnikẹ́ni nínú àwọn wọ̀nyí kópa nínú èyíkéyìí nínú àwọn àjálù tí àwọn Saracen mú wá sórí àwọn ohun ìfojúsùnná ìkórìíra wọn. A rán wọn sí ẹgbẹ́ ènìyàn mìíràn. Àti pé ìparun tí yóò dé bá ẹgbẹ́ ènìyàn yìí kò jẹ́ èyí tí a fi wé ìpamọ́ àwọn ènìyàn mìíràn, bí kò ṣe ti èso àti ewéko ilẹ̀ nìkan; báyìí ni, Ẹ má ṣe pa koríko, igi, tàbí ohun aláwọ̀ ewé kankan lára, bí kò ṣe ẹgbẹ́ ènìyàn kan pàtó. Nínú ìmúṣẹ rẹ̀, a sì rí àwòrán àjèjì yìí pé ọmọ-ogun àwọn agbóguntini ń dá àwọn nǹkan wọ̀nyí sí, èyí tí irú àwọn ọmọ-ogun bẹ́ẹ̀ sábà máa ń pa run, ìyẹn ni, ojú àti àwọn èso àtọwọdá ẹ̀dá; wọ́n sì, nípa mímú àṣẹ tí a fún wọn ṣẹ láti pa àwọn ènìyàn wọ̀nyí lára tí kò ní èdìdì Ọlọ́run ní oríwájú wọn, ń ya àtàrí ẹgbẹ́ àwọn onísìn kan tí wọ́n ní adé tí a fẹ́ ní irun, tí wọ́n sì jẹ́ ti sínágọ́gù Sátánì.”

> “Láìsí àní-àní, wọ̀nyí jẹ́ irú àwọn mọnki kan, tàbí pínpín mìíràn nínú Ṣọ́ọ̀ṣì Roman Kátólíìkì. Sí wọn ni a tọ́ka ogun àwọn Mohammedans sí. Ó sì dàbí fún wa pé ìbámu àkànṣe kan wà, bí kì í bá ṣe ète pàtó, nínú ṣíṣe àpèjúwe wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọn kò ní èdìdì Ọlọ́run ní iwájú orí wọn; níwọ̀n bí ìyẹn ṣe jẹ́ ìjọ náà gan-an tí ó ti gba èdìdì rẹ̀ kúrò lọ́wọ́ òfin Ọlọ́run, nípa yíyọ Sábátì tòótọ́ kúrò, tí ó sì fi èké kan gbé dìde sí ipò rẹ̀. A kò sì loye, yálà láti inú àsọtẹ́lẹ̀ tàbí láti inú ìtàn, pé àwọn ènìyàn wọ̀nyẹn tí Abubekr pàṣẹ fún àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ pé kí wọn má ṣe yọ wọ́n lẹ́nu, ni wọ́n ní èdìdì Ọlọ́run, tàbí pé dandan ni wọ́n jẹ́ ènìyàn Ọlọ́run. Ta ni wọ́n jẹ́, àti fún ìdí wo ni a fi dá wọn sí, ẹ̀rí kékèké Gibbon kò sọ fún wa, a kò sì ní ọ̀nà mìíràn láti mọ̀; ṣùgbọ́n a ní gbogbo ìdí láti gbà gbọ́ pé kò sí ẹnìkan nínú àwọn wọ̀nyí tí ó ní èdìdì Ọlọ́run tí a yọ lẹ́nu, nígbà tí a fi àwọn ẹ̀ka mìíràn, tí ó ṣe kedere pé wọn kò ní í, lé lọ́bẹ; báyìí ni àwọn àlàyé pàtó inú àsọtẹ́lẹ̀ náà sì ti rí ìmúṣẹ lọ́pọ̀lọpọ̀.” Uriah Smith, Daniel and Revelation, 500–502.

Abubakar sọ àwọn ọmọlẹ́yìn Mohammed di mímú ṣọ̀kan sínú Kalifeti lẹ́yìn ikú Mohammed, nítorí náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n jẹ́ ènìyàn ìtàn méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, nígbà tí a bá kà wọ́n pọ̀, wọ́n ṣojú ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀rí Islam ti ègbé àkọ́kọ́, àti ènìyàn ìtàn tí ó fi àmì sí ìtàn ègbé àkọ́kọ́ ni Mohammed.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn ìyọnu kejì, Mohammed II gba Constantinople ní ọdún 1453. Ní ọdún 1449, wọ́n tú àwọn áńgẹ́lì mẹ́rin sílẹ̀, tí wọ́n dúró fún Islam. Ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin ìyọnu kìíní ni a fi Mohammed kan samisi, èyí àkọ́kọ́ àti èyí kejì lẹ́sẹẹsẹ. Ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀, ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin ìtàn ìyọnu kìíní rú ààmì Alpha àti Omega.

Ìbẹ̀rẹ̀ ègbé kejì ní àsọtẹ́lẹ̀ àkókò kan nípa àwọn áńgẹ́lì mẹ́rin, tí wọ́n ṣàpẹẹrẹ Íslámù tí a sì tú sílẹ̀ nígbà náà, lẹ́yìn èyí tí a sì di wọ́n lọ́wọ́ ní August 11, 1840. Láti àkókò náà títí di October 22, 1844, a fi èdìdì di ọ̀kẹ́ mẹ́rìnlélógójì [one hundred and forty-four thousand] ni a ṣàfihàn. Ìbẹ̀rẹ̀ ègbé kejì ń tọ́ka sí ìtúsílẹ̀ Íslámù, ìparí rẹ̀ sì ń samisi ìdídíwọ́ Íslámù. Mejeeji ègbé àkọ́kọ́ àti ègbé kejì ní àwọn àmì àsọtẹ́lẹ̀ gígéye tí ń so àwọn ìbẹ̀rẹ̀ wọn mọ́ àwọn òpin wọn.

A gbọdọ̀ fi àjálù méjì àkọ́kọ́ lé ara wọn lórí, “ìlà lórí ìlà,” kí a lè dá àjálù kẹta mọ̀. Ọ̀kan nínú àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí àwọn ẹlẹ́rìí méjì àkọ́kọ́ ti Islam fi hàn ni pé wọ́n dúró fún àkókò kan pàtó tí ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ àti ìparí pẹ̀lú àmì ìfọwọ́sí Alpha àti Omega. Wọ́n tún ní àmì ìfọwọ́sí kejì; nítorí ìbẹ̀rẹ̀ àjálù àkọ́kọ́ ń tọ́ka sí ìdìdì àwọn ènìyàn Ọlọ́run, àti ìparí àjálù kejì náà pẹ̀lú ń tọ́ka sí ìdìdì àwọn ènìyàn Ọlọ́run.

Ègbé kẹta dé nígbà tí Ìslámù lù ẹranko ilẹ̀ ti Ìfihàn orí kẹtàlá lójijì, láìsí ìrètí, báyìí ni ó sì bẹ̀rẹ̀ àsìkò ìdìdì. Ìdìdì ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì náà parí ní òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́, àti ní ìdáhùn sí ìṣọ̀tẹ̀ yẹn, ìṣọ̀tẹ̀ orílẹ̀-èdè ni ìparun orílẹ̀-èdè máa tẹ̀lé. Gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú Róòmù keferi àti Róòmù póòpù, ìparun orílẹ̀-èdè ni a ń mú ṣẹ nípasẹ̀ ìdájọ́ ìpè Ọlọ́run. Àwọn ègbé mẹ́ta náà sì jẹ́ àwọn ìpè pẹ̀lú. Ìslámù ti ègbé kẹta yóò tún lù lójijì, láìsí ìrètí, sí òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, nígbà tí àsìkò ìdìdì ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì náà bá parí. Àsìkò náà ni a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípasẹ̀ àsìkò ìbẹ̀rẹ̀ ti ègbé kìíní, àti pẹ̀lú nípasẹ̀ àsìkò ìparí ti ègbé kejì.

A ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tí ó tẹ̀lé.

> Sára sì rí ọmọ Hágárì ará Ejibiti, ẹni tí ó bí fún Ábúráhámù, pé ó ń ṣẹ̀sín. Nítorí náà, ó wí fún Ábúráhámù pé, Lé ìránṣẹ́bìnrin yìí àti ọmọ rẹ̀ jáde; nítorí ọmọ ìránṣẹ́bìnrin yìí kì yóò jogún pọ̀ mọ́ ọmọ mi, àní pẹ̀lú Ísákì. Ọ̀ràn náà sì bà Ábúráhámù nínú gidigidi nítorí ọmọ rẹ̀. Ṣùgbọ́n Ọlọ́run wí fún Ábúráhámù pé, Má ṣe jẹ́ kí ó bà ọ́ nínú nítorí ọmọkùnrin náà, àti nítorí ìránṣẹ́bìnrin rẹ; nínú gbogbo ohun tí Sára ti sọ fún ọ, fetí sí ohùn rẹ̀; nítorí nínú Ísákì ni a ó ti pe irú-ọmọ rẹ. Àti pé ọmọ ìránṣẹ́bìnrin náà pẹ̀lú ni èmi yóò sọ di orílẹ̀-èdè kan, nítorí pé irú-ọmọ rẹ ni í ṣe. Ábúráhámù sì dìde ní kùtùkùtù òwúrọ̀, ó sì mú àkàrà, àti ìgò omi kan, ó sì fi fún Hágárì, ó gbé e lé e lórí, àti ọmọ náà pẹ̀lú, ó sì rán an lọ. Ó sì lọ, ó sì ń rìn kárí nínú aginjù Bíá-ṣébà. Omi sì tán nínú ìgò náà, ó sì gbé ọmọ náà sí abẹ́ ọ̀kan nínú àwọn igbó kéékèèké. Ó sì lọ, ó sì jókòó sí ìhà ọ̀tún rẹ̀ ní ìjìnnà díẹ̀, bí ìbọn ọfà ṣe lè dé; nítorí ó wí pé, Kí èmi má bà a rí ikú ọmọ náà. Ó sì jókòó ní òdìkejì rẹ̀, ó sì gbé ohùn rẹ̀ sókè, ó sì sọkún. Ọlọ́run sì gbọ́ ohùn ọmọkùnrin náà; angẹli Ọlọ́run sì pe Hágárì láti ọ̀run, ó sì wí fún un pé, Kí ni ń ṣe ọ́, Hágárì? má bẹ̀rù; nítorí Ọlọ́run ti gbọ́ ohùn ọmọkùnrin náà níbi tí ó wà. Dìde, gbé ọmọkùnrin náà sókè, kí o sì dì í mú ṣinṣin ní ọwọ́ rẹ; nítorí èmi yóò sọ ọ́ di orílẹ̀-èdè ńlá. Ọlọ́run sì ṣí ojú rẹ̀, ó sì rí kànga omi kan; ó sì lọ, ó sì kun ìgò náà fún omi, ó sì fún ọmọkùnrin náà ní omi mu. Ọlọ́run sì wà pẹ̀lú ọmọkùnrin náà; ó sì dàgbà, ó sì ń gbé nínú aginjù, ó sì di ayanṣọfà. Jẹ́nẹ́sísì 21:9–20.

Back to Articles