Article

# Ìwé Jóẹli àti Ìjọ Adventist Ọjọ́ Keje ti Laodicea - Nọ́mbà Méjìlélọ́gbọ̀n

Nọ́mbà Mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n

Author

Jeff Pippenger

Published

January 20, 2026

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ó ti jẹ́ ìrìnàjò tí ó lọ díẹ̀díẹ̀ láti dé ìwé Joẹli, pẹ̀lú Peteru gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí wa. Peteru jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àmì àpẹẹrẹ tí ó ṣe ìyanu jùlọ nínú Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run, ṣùgbọ́n gbogbo wọn kì í ṣe bẹ́ẹ̀ bí? Peteru wà ní Kesarea Filipi, ó sì tún wà ní Pẹntikosti nínú yàrá òkè ní wákàtí kẹta, lẹ́yìn náà nínú tẹmpili ní wákàtí kẹsàn-án ọjọ́ kan náà. A kàn Jésù mọ́ agbelebu ní wákàtí kẹta, ó sì kú ní wákàtí kẹsàn-án. A pè Peteru sí Kesarea ní wákàtí kẹsàn-án, ṣùgbọ́n Kesarea tí a pè é sí nínú ìtàn Korneliu kì í ṣe Kesarea Filipi ní ìsàlẹ̀ Òkè Hermoni, bí kò ṣe Kesarea etí òkun, tí a ń pè ní Kesarea Maritima.

Kesarea Maritima ni ìlú etíkun tó wà lórí Òkun Mẹditaréníànù, ní ìwọ̀n ìjìnnà bíi máìlì 30–35 sí àríwá Tel Aviv òde-òní (Hẹrọdu Ńlá ni ó kọ́ ọ́ gẹ́gẹ́ bí ìlú ibùdó Róòmù ọlọ́lá kan). Ó máa ń farahàn lọ́pọ̀ ìgbà nínú ìwé Ìṣe Àwọn Àpọ́sítélì (a mẹ́nuba rẹ̀ ní ìgbà mẹ́ẹ̀ẹ́dógún), òun sì ni èyí tí ọ̀pọ̀ ènìyàn sábàa ń tọ́ka sí ní ṣókí gẹ́gẹ́ bí “Kesarea” nínú Májẹ̀mú Tuntun. Filippi Ajíhìnrere ń gbé níbẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọmọbìnrin rẹ̀ mẹ́rin tí wọ́n ń sọtẹ́lẹ̀ (Ìṣe 8:40; 21:8). A fi Pọ́ọ̀lù sẹ́wọ̀n níbẹ̀ fún ọdún méjì, ó sì dúró níwájú àwọn gómìnà Félíìkì àti Fẹstusi, àti níwájú Ọba Agrippa (Ìṣe 23–26). Ohun tí ó ṣe pàtàkì jù lọ, bóyá, ni pé níbẹ̀ ni Pétérù ti wàásù fún Kọ̀nílíù, ọ̀gágun Róòmù ọ̀rúnrún—èyí tó jẹ́ ìyípadà pàtàkì àkọ́kọ́ àwọn Kèfèrí sí ẹ̀sìn Kristẹni (Ìṣe 10) ní ọdún 34 AD, nígbà tí ọ̀sẹ̀ náà tí Kristi fi fìdí májẹ̀mú múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀, parí.

> Yóò sì fi májẹ̀mú náà múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ fún ọ̀sẹ̀ kan: àárín ọ̀sẹ̀ náà ni yóò sì mú kí ẹbọ àti ọrẹ dákẹ́, àti nítorí ìtànkálẹ̀ àwọn ìríra yóò sọ ọ́ di ahoro, àní títí dé ìparí pátápátá, èyí tí a ti pinnu yóò sì dà sórí ahoro náà. Danieli 9:27.

Kesarea Maritima jẹ́ olú-ìlú ìṣàkóso Romu ní Judea, ó sì jẹ́ ibùdó pàtàkì fún àwọn Kèfèrí. Kesarea Filipi sì jẹ́ ìlú mìíràn, tí ó wà ní àríwá jíjìn, nítòsí ìsàlẹ̀ Òkè Hermoni (ní ìwọ̀n bíi máìlì 25–30 ní àríwá Òkun Galili), ní agbègbè tí a ń pè ní Golan Heights nísinsìnyí (Banias òde-òní). A mẹ́nuba rẹ̀ nìkan nínú àwọn Ìhìnrere (Mátíù 16:13 àti Máàkù 8:27), nígbà tí Jesu mú àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀ lọ sí Kesarea Filipi. Èyí ni ibùdó olókìkí náà níbi tí Peteru ti jẹ́wọ́ pé Jesu ni “Messiah, Ọmọ Ọlọ́run alààyè,” àti níbi tí Jesu ti kéde pé, “Lórí àpáta yìí ni Èmi yóò kọ ìjọ Mi sí, àwọn ẹnu-ọ̀nà Hades kì yóò sì borí rẹ̀” (Mátíù 16:13–20). Agbègbè abọ̀rìṣà ni, pẹ̀lú àwọn tẹ́ńpìlì fún àwọn ọlọ́run Gíríìkì, ní pàtàkì fún Pan, ọlọ́run ewúrẹ́, ẹni tí a ń pe ihò àpáta rẹ̀ ní “àwọn ẹnu-ọ̀nà ọ̀run-àpáàdì,” èyí sì mú kí ìkéde Jesu níbẹ̀ ṣe pàtàkì gan-an.

Àwọn ìlú méjèèjì náà yà pátápátá síra wọn nípa ipò àgbègbè àti nípa ìtàn—ọ̀kan jẹ́ ibùdó òkun Romu tí ó kún fún ìṣòwò ní gúúsù ìwọ̀-oòrùn, èkejì sì jẹ́ ibùdó Hẹlénístìkì/abọ̀rìṣà ní àríwá lẹ́gbẹ̀ẹ́ ibi ìpilẹ̀ omi Odò Jọ́dánì. Èyí tí ó wà létíkun ni ó jẹ́ olórí nínú Ìwé Ìṣe Àwọn Àpọ́sítélì, nígbà tí èyí tí ó wà ní àríwá jẹ́ àárín gbùngbùn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì kan nínú àwọn Ìhìn Rere. Kesarea ti òkun jẹ́ ààmì Romu—ẹranko náà, Kesarea ti ilẹ̀ sì jẹ́ ààmì ejò náà. Arábìnrin White fi àkókò láti orí agbelebu dé Pẹ́ńtíkọ́sì hàn, “àkókò Pẹ́ńtíkọ́sì,” tí ó bẹ̀rẹ̀ ní orí agbelebu tí ó sì parí ní Pẹ́ńtíkọ́sì.

> “Pẹ̀lú ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àtọkànwá ni mo fi ń retí àkókò náà, nígbà tí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ Pẹ́ńtẹ́kọ́sì yóò tún ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú agbára tí ó tóbi ju ti ìgbà náà lọ. Jòhánù wí pé, ‘Mo sì rí angẹli mìíràn sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá, ẹni tí ó ní agbára ńlá; a sì fi ògo rẹ̀ tan ayé náà mọ́lẹ̀.’ Nígbà náà, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní àsìkò Pẹ́ńtẹ́kọ́sì, àwọn ènìyàn yóò gbọ́ òtítọ́ tí a sọ fún wọn, olúkúlùkù ènìyàn ní èdè tirẹ̀.”

> “Ọlọ́run lè mí ìyè tuntun sínú gbogbo ọkàn tí ó ní ìfẹ́ òtítọ́ láti sìn ín, ó sì lè fi ẹyín iná alààyè láti orí pẹpẹ kan àwọn ètè, kí ó sì mú kí wọ́n di ọlọ́rọ̀ ní ìyìn Rẹ̀. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún ohùn ni a ó fi agbára kún láti sọ àwọn òtítọ́ àgbàyanu ti Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run jáde. Ahọ́n tí ń ta gàgà ni a ó tú sílẹ̀, a ó sì sọ àwọn onítìjú di alágbára láti jẹ́rìí pẹ̀lú ìgboyà fún òtítọ́. Kí Olúwa ràn àwọn ènìyàn Rẹ̀ lọ́wọ́ láti wẹ tẹ́ńpìlì ọkàn kúrò nínú gbogbo àìmọ́, àti láti pa ìsopọ̀ tímọ́tímọ́ bẹ́ẹ̀ mọ́ pẹ̀lú Rẹ̀, kí wọ́n lè jẹ́ alábápín nínú òjò ìkẹyìn nígbà tí a ó dà á jáde.” Review and Herald, July 20, 1886.

Ní ti gidi, àkókò Pẹ́ńtíkọ́sítì yóò bẹ̀rẹ̀ ní àjọ̀dún àwọn àkọ́so èso, èyí tí ó bá àjíǹde Kristi mu; ṣùgbọ́n láìsí ikú orí àgbélébùú, kò ní sí ẹ̀jẹ̀ kankan fún Olùgbàlà tí ó jíǹde láti gbé lọ pẹ̀lú ara Rẹ̀ nígbà tí Ó jíǹde. Láìsí ikú Rẹ̀, Òun, gẹ́gẹ́ bí Àkàrà ìyè, kì yóò ti sinmi ní ọjọ́ àjọ̀dún àkàrà aláìwú, àti pé Àkàrà ìyè náà ní láti sinmi ṣáájú jíjíǹde rẹ̀ ní àjọ̀dún àwọn àkọ́so èso, báyìí ni a ṣe bẹ̀rẹ̀ àkókò ọjọ́ àádọ́ta tí ó yọrí sí ọjọ́ àti àjọ̀dún Pẹ́ńtíkọ́sítì.

Nígbà tí Kristi wá láti fi ìdájọ́ mú májẹ̀mú náà dúró fún ọ̀sẹ̀ kan; ọ̀sẹ̀ náà bẹ̀rẹ̀ ní ìgbà ìrìbọmi Rẹ̀, lẹ́yìn náà, “láàrín ọ̀sẹ̀ náà,” ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ lẹ́yìn náà, a kàn án mọ́ àgbélébùú, Ó sì sinmi nínú ibojì ní ọjọ́ Àkàrà Aláìwú, Ó jí dìde gẹ́gẹ́ bí àjọ̀dún àwọn àkọ́so èso ìkórè bálì ní ọjọ́ Àìkú, báyìí ni Ó ṣe bẹ̀rẹ̀ àsìkò Pẹ́ńtíkọ́sì ọjọ́ márùndínlọ́gọ́rin tí ó dé àjọ̀dún àwọn àkọ́so èso alíkámà. Láti àgbélébùú títí dé òpin ọ̀sẹ̀ náà, ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ lẹ́yìn náà, àkókò ọdún méje náà dé sí ìparí rẹ̀ pẹ̀lú Korneliu ti Kesarea Maritima, ẹni tí ó di ẹni àkọ́kọ́ nínú àwọn Kèfèrí tí ó yí padà—sí ìjọ Kristẹni ní òpin ọ̀sẹ̀ náà ní ọdún 34 AD.

Ọ̀sẹ̀ tí Kristi wá láti fi mú májẹ̀mú náà dúró ni, ní ti àsọtẹ́lẹ̀, ọjọ́ 2,520; agbelebu sì wà “láàárín ọ̀sẹ̀ náà,” nítorí náà ó jẹ́ ọjọ́ 1,260 lẹ́yìn ìrìbọmi àti ọjọ́ 1,260 ṣáájú ìyípadà Korneliu. Ní agbelebu, a kàn Kristi mọ́ àgbélébùú ní wákàtí kẹta, ó sì kú ní wákàtí kẹsàn-án. Èyí ni ìbẹ̀rẹ̀ àkókò Pẹ́ńtẹ́kọ́sítì, àti ní òpin rẹ̀, (nítorí Jésù máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ṣàpẹẹrẹ òpin ní gbogbo ìgbà) ní ọjọ́ Pẹ́ńtẹ́kọ́sítì, Pétérù sọ ìwàásù àkọ́kọ́ rẹ̀ láti inú ìwé Joẹli ní wákàtí kẹta nínú yàrá òkè, níbi tí Kristi ti pàdé àwọn ọmọ-ẹ̀yìn ní ọjọ́ àjíǹde Rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Pétérù sọ ìwàásù kejì rẹ̀ lórí Joẹli nínú tẹ́ńpìlì ní wákàtí kẹsàn-án. Ó ṣe kedere pé wákàtí kẹta àti wákàtí kẹsàn-án jẹ́ ààmì alfa àti omega ti ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin àkókò Pẹ́ńtẹ́kọ́sítì.

Ìlà lórí ìlà, nígbà tí a bá fi wákàtí kẹta àti wákàtí kẹsàn-án ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ méjèèjì wọ̀n-ún ara wọn, a rí wákàtí mẹ́fà náà gẹ́gẹ́ bí àkókò àsọtẹ́lẹ̀ tí àwọn méjèèjì pèsè ẹ̀rí ìpínyà kan. Kristi lọ láti inú ìyè sí ikú sí ìyè. Ó lọ láti ayé sí ọ̀run, ó sì padà wá sí ayé. Peteru wà níta, lẹ́yìn náà ó wà nínú tẹ́ńpìlì. Dájúdájú, àwọn ìṣọ̀kan afiwéra mìíràn wà láàárín wákàtí kẹta sí wákàtí kẹsàn-án, ṣùgbọ́n a kọ́kọ́ nílò láti ronú lórí Peteru, Korneliu àti Kesarea létí òkun.

Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àwọn ìpín àsọtẹ́lẹ̀ tí a ṣàfihàn nínú wákàtí mẹ́fà, nígbà tí a rán áńgẹ́lì náà sí Kọ̀nẹ́líù láti darí rẹ̀ kí ó ránṣẹ́ pe Pétérù, wákàtí kẹsàn-án ni.

> Ọkùnrin kan wà ní Kesarea, tí a ń pè ní Kọneliu, balógun ọgọ́rùn-ún ọmọ-ogun nínú ẹgbẹ́ ọmọ-ogun tí a ń pè ní ẹgbẹ́ Itali; ọkùnrin olùfọkànsìn, ẹni tí ó sì ń bẹ̀rù Ọlọ́run pẹ̀lú gbogbo ilé rẹ̀, ẹni tí ó ń ṣe ọ̀pọ̀ àánú fún àwọn ènìyàn, tí ó sì ń gbàdúrà sí Ọlọ́run nígbà gbogbo. Ó rí nínú ìran ní kedere ní àkókò wákàtí kẹsàn-án ọjọ́, áńgẹ́lì Ọlọ́run kan wọlé tọ̀ ọ́ wá, ó sì wí fún un pé, Kọneliu. Nígbà tí ó sì tẹjúmọ́ ọn, ẹ̀rù bà á, ó ní, Kí ni, Olúwa? Ó sì wí fún un pé, Àwọn àdúrà rẹ àti àwọn àánú rẹ ti gòkè lọ fún ìrántí níwájú Ọlọ́run. Ǹjẹ́ nísinsin yìí, rán àwọn ènìyàn sí Jopa, kí o sì pe Símónì kan, ẹni tí àpèlé rẹ̀ ń jẹ́ Peteru. Ìṣe 10:1–5.

Ìbẹ̀rẹ̀ dé áńgẹ́lì kan jẹ́ àmì ìránṣẹ́, àti ti àmì ọ̀nà, àti pé áńgẹ́lì náà fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àmì ọ̀nà ni nígbà tí ó wí pé, “Àdúrà rẹ àti àánú rẹ ti gòkè lọ fún ìrántí níwájú Ọlọ́run.” Àmì ọ̀nà ìparí ọ̀sẹ̀ náà ni pé Kọ̀nílíù ránṣẹ́ pe Pétérù ní wákàtí kẹsàn-án lẹ́yìn tí ó ti gbààwẹ̀ fún ọjọ́ mẹ́rin, a sì pè é ní “ìrántí,” èyí tí í ṣe àmì ọ̀nà. Gẹ́gẹ́ bí “balógun ọgọ́rùn-ún,” Kọ̀nílíù jẹ́ ọ̀gá lórí ọgọ́rùn-ún ọkùnrin.

Nígbà tí Peteru wà ní Kesarea Filipi nínú Matiu mẹ́rìndínlógún, kò sí ìtọ́kasí kankan sí wákàtí kankan. Kesarea Filipi ni orúkọ ìlú náà ní àkókò tí Jesu mú àwọn ọmọ-ẹ̀yìn náà lọ síbẹ̀. Nínú ìtàn Dáníẹ́lì mọ́kànlá, ẹsẹ̀ kẹtàlá sí kẹẹ́dógún, àwọn ẹsẹ̀ tí a ṣẹ ní ogun Panium, tí wọ́n sì jẹ́ àpẹẹrẹ ogun tí ó yọrí sí òfin Ọjọ́-Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, Panium ni a ń pe Kesarea Filipi. Peteru wà nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá títí dé kẹẹ́dógún nígbà tí ó wà ní Kesarea Filipi, èyí tí í ṣe Panium.

Ìdámọ̀ pé Ogun Panium jẹ́ ìmúṣẹ ẹsẹ̀ kẹtàlá sí kẹẹ́ẹ̀dógún nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá, àti pé àwọn ẹsẹ̀ náà pẹ̀lú ìtàn Ogun Panium ń tọ́ka sí ogun kan tí ó yọrí sí òfin Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, jẹ́ gan-an bí ọ̀nà ìlànà ìlà lórí ìlà ṣe jẹ́ àkàtọ̀ láti ṣiṣẹ́. Lílo ìlànà náà ń béèrè pé kí Kesaríà Fílípì àti Panium bá ara wọn mu, nítorí òfin àkọ́kọ́ ti àsọtẹ́lẹ̀ tí ó sọ̀rọ̀ sí òtítọ́ yìí ni pé, “olúkúlùkù àwọn wòlíì àtijọ́ sọ jùlọ fún ọjọ́ wa ju àwọn ọjọ́ tí wọ́n gbé ayé wọn lọ.” Pọ́ọ̀lù fi kún un pé àwọn ẹ̀mí àwọn wòlíì wà lábẹ́ àkóso àwọn wòlíì, nítorí náà kì í ṣe pé gbogbo wọn ń tọ́ka sí àwọn ọjọ́ ìkẹyìn nìkan, ṣùgbọ́n gbogbo wọn sì ń fara mọ́ ara wọn.

Nítorí èyí, bí a bá sì mọ̀ Panium nínú Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí Panium, lẹ́yìn náà sì gẹ́gẹ́ bí Kesarea Filipi, a gbọ́dọ̀ fi àwọn méjèèjì sí ìṣe ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, wọ́n sì gbọ́dọ̀ bá ara wọn mu, nítorí ìlú kan náà ni wọ́n jẹ́.

Ní ìbámu pẹ̀lú ọgbọ́n-àyẹ̀wò yìí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó yàtọ̀ díẹ̀, ni Kesaréà Filipi àti Kesaréà Maritima. Peteru lọ sí Kesaréà Filipi pẹ̀lú Kristi, ṣùgbọ́n Ẹ̀mí Mímọ́ rán án sí Kesaréà Maritima. Síbẹ̀, ní Kesaréà méjèèjì, Peteru ni ẹni-ìwà àdéhùn pàtàkì. Ohun tí ó ṣe àgbàyanu nípa ìlà yìí ni pé ní wákàtí kẹ́sàn-án ni áńgẹ́lì bẹ Cornelius wò, tí ó sì pa á láṣẹ pé kí ó ránṣẹ́ pe Peteru. Peteru ní Kesaréà jẹ́ àmì àtọ́kànwá wòlíì, ṣùgbọ́n Kesaréà méjèèjì yàtọ̀ síra wọn ní kedere. Ọ̀kan ni Kesaréà létí òkun, èkejì sì ni Kesaréà lórí ilẹ̀. Kesaréà létí òkun ni a so mọ́ àwọn Keferi, Cornelius sì ni Keferi àkọ́kọ́ tí a yí padà ní pàtó ní òpin ọ̀sẹ̀ àdéhùn ní ọdún 34 AD. Kesaréà létí òkun ni wákàtí kẹ́sàn-án, ó sì bá Peteru nínú tẹ́ńpìlì mu ní Pentikosti, àti ikú Kristi ní wákàtí kẹ́sàn-án.

Kesarea nípa ilẹ̀, ìyẹn ni Kesarea Filipi, ni wákàtí kẹta. Kò sí àṣàyàn mìíràn láti yàn. Kesarea Filipi ní ìbẹ̀rẹ̀, wákàtí kẹta; Kesarea Maritima sì ní òpin, wákàtí kẹsàn-án. Filipi ni alfa àkókò wákàtí mẹ́fà náà, Maritima sì ni omega. Omega ní wákàtí kẹsàn-án ni ikú Kristi ní àárín ọ̀sẹ̀ májẹ̀mú, Peteru sì pẹ̀lú wà nínú tẹ́ńpìlì ní Pẹ́ńtẹ́kọ́sítì ní wákàtí kẹsàn-án. Bí Korneliu ṣe ránṣẹ́ pe Peteru bá ikú Kristi mu, èyí tí ó ṣàpẹẹrẹ òfin Ọjọ́ Àìkú, ó sì tún bá Peteru nínú tẹ́ńpìlì ní Pẹ́ńtẹ́kọ́sítì mu, èyí tí ó tún ṣàpẹẹrẹ òfin Ọjọ́ Àìkú lẹ́ẹ̀kan sí i. Korneliu, gẹ́gẹ́ bí aláìkọ́kọ́ tí a yí padà láti inú àwọn Keferi, dúró fún òṣìṣẹ́ wákàtí kọkànlá àkọ́kọ́ ní òfin Ọjọ́ Àìkú.

Wákàtí kẹta nígbà tí a kàn Kristi mọ́ àgbélébùú, àti wákàtí kẹta nígbà tí Peteru wà nínú yàrá òkè, gbọ́dọ̀ jẹ́, kò sì lè jẹ́ ohun mìíràn bí kò ṣe aṣojú Kaisarea Filipi. Yàrá òkè tí Peteru wà ní ọjọ́ Pẹntikosti ni gan-an yàrá òkè kan náà tí Kristi farahàn lẹ́yìn àjíǹde Rẹ̀, ìgòkè Rẹ̀, àti ìsílẹ̀ Rẹ̀. Kristi wá sí yàrá òkè náà, lẹ́yìn náà ọjọ́ márùn-ún-dín-lọ́gbọ̀n [aadọta] lẹ́yìn náà, ní ọjọ́ Pẹntikosti, Peteru gbé ìhìn iṣẹ́ ìwé Joẹli kalẹ̀ nínú yàrá òkè kan náà.

Kesaríà Filipi ni wákàtí kẹta tí ó bá ìkànnì mọ́ agbelebu àti yàrá òkè ní Pẹntikọsti mu. Ìkànnì mọ́ agbelebu jẹ́ àmì ìtúká, yàrá òkè sì jẹ́ àmì ìṣọ̀kan. Èyí fi Kesaríà Filipi hàn gẹ́gẹ́ bí ipò tí ó wà díẹ̀ ṣáájú òfin Ọjọ́-Àìkú, níbi tí a ti tú ẹ̀yà kan ká, tí a sì kó ẹ̀yà kejì jọ. Nígbà tí ìtàn Ogun Panium bá bẹ̀rẹ̀ sí í tún ara rẹ̀ ṣe, àwọn wúńdíá òmùgọ̀ àti ọlọ́gbọ́n ni a ó yà sọ́tọ̀ títí láé, a ó sì yà wọ́n sọ́tọ̀ nípa agbelebu, èyí tí ń ṣojú ìsúnmọ́ òfin Ọjọ́-Àìkú. Ní Kesaríà Filipi ni Kristi ti bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ni nípa òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń bọ̀. Nígbà tí Ó ṣe bẹ́ẹ̀, Peteru tako ìránṣẹ́ náà; nítorí náà, nínú ẹsẹ̀ mẹ́sàn-án, Peteru ń ṣojú àwọn tí a fi èdìdì dì àti àwọn tí a tú ká nípasẹ̀ ìránṣẹ́ agbelebu, èyí tí í ṣe òfin Ọjọ́-Àìkú.

> Ó wí fún wọn pé, Ṣùgbọ́n èmi ta ni ẹ̀yin ń wí pé mo jẹ́?

> Ṣímónì Pétérù sì dáhùn, ó sì wí pé, Ìwọ ni Kristi, Ọmọ Ọlọ́run alààyè.

> Jesu sì dá a lóhùn pé, Alábùkún fún ni ìwọ, Símónì Báríjónà: nítorí ẹran-ara àti ẹ̀jẹ̀ kò fi èyí hàn fún ọ, bí kò ṣe Baba mi tí ń bẹ ní ọ̀run. Èmi náà sì wí fún ọ pé, Péteru ni ìwọ, àti lórí àpáta yìí ni èmi yóò kọ́ ìjọ mi; àwọn ẹnu-bodè ọ̀run-àpáàdì kì yóò sì borí rẹ̀. Èmi yóò sì fi àwọn kọ́kọ́rọ́ ìjọba ọ̀run fún ọ: ohunkóhun tí ìwọ bá dè ní ayé ni a ó dè ní ọ̀run; ohunkóhun tí ìwọ bá tú ní ayé ni a ó sì tú ní ọ̀run.

> Nígbà náà ni ó pa àṣẹ fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ pé kí wọ́n má ṣe sọ fún ẹnikẹ́ni pé òun ni Jésù Kristi. Láti ìgbà náà lọ ni Jésù bẹ̀rẹ̀ sí í fi hàn fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ bí ó ti yẹ kí ó lọ sí Jerusalẹmu, kí ó sì jìyà ohun púpọ̀ lọ́wọ́ àwọn àgbààgbà àti àwọn olórí àlùfáà àti àwọn akọ̀wé, kí a sì pa á, kí a sì jí i dìde ní ọjọ́ kẹta.

> Nígbà náà ni Peteru mú un sọ́tọ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bá a wí, pé, Kí ó jìnnà sí ọ, Olúwa: èyí kì yóò ṣẹlẹ̀ sí ọ.

> Ṣùgbọ́n ó yí padà, ó sì wí fún Pétérù pé, Lọ sí ẹ̀yìn mi, Sátánì: ìwọ jẹ́ ohun ìkọ̀sẹ̀sín fún mi; nítorí ìwọ kò tọ́ ohun ti Ọlọ́run, bí kò ṣe ohun ti ènìyàn. Matteu 16:15–23.

Ìkànìyàn ní wákàtí kẹta àti ìhìnrere Peteru ní yàrá òkè mú ìbámu wá sí ìyípadà àsọtẹ́lẹ̀ ti ìjọ jagunjagun, tí a túmọ̀ sí ìjọ tí ó ní àlìkámà àti èpò pọ̀, sí ìjọ olùṣègun. Ìjọ olùṣègun ni ọrẹ àkọ́kọ́ ti àlìkámà Pentikosti, èyí tí í ṣe òfin Ọjọ́ Àìkú. Nígbà tí èpò àti àlìkámà bá dàgbà dé ìpèkun, àwọn angẹli yóò ya àwọn ẹ̀ka méjèèjì sọ́tọ̀. Òjò tí ó bẹ̀rẹ̀ sí í rọ díẹ̀díẹ̀ ní 9/11 ni ó mú kí àlìkámà àti èpò dé sí ìmúso.

Àkókò wákàtí mẹ́fà dúró fún ìtàn ìpàdé àgọ́ Exeter títí dé October 22, 1844, ìwọlé ìṣẹ́gun Kristi sínú Jerusalẹmu àti ìwọlé ọba Dafidi sínú Jerusalẹmu pẹ̀lú àpótí májẹ̀mú. Wákàtí kẹsàn-án náà pẹ̀lú ni àkókò ẹbọ alẹ́, ní ìwọ̀n àgogo mẹ́ta ọ̀sán.

> Nísinsin yìí ni ìwọ yóò máa rúbọ lórí pẹpẹ: ọ̀dọ́-àgùntàn méjì tí wọ́n pé ọdún kan, lójoojúmọ́ láìdákẹ́. Ọ̀kan nínú àwọn ọ̀dọ́-àgùntàn náà ni ìwọ yóò máa rúbọ ní àárọ̀; èkejì ọ̀dọ́-àgùntàn náà sì ni ìwọ yóò máa rúbọ ní ìrọ̀lẹ́. Eksodu 29:38, 39.

Ọ̀rọ̀ tí a túmọ̀ sí “àní,” nígbà mìíràn ni a máa ń ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí “láàárín àwọn ìrọ̀lẹ́ méjì.” Láàárín àwọn ìrọ̀lẹ́ méjì ń tọ́ka sí àkókò wákàtí mẹ́fà láàárín wákàtí kẹta àti wákàtí kẹsàn-án. Ọ̀sẹ̀ májẹ̀mú Kristi ń ṣojú àkókò wákàtí mẹ́fà lórí àgbélébùú, èyí tí ó di alfa àkókò wákàtí mẹ́fà ní Pentikosti. Ẹlẹ́rìí méjì wà nínú ọ̀sẹ̀ májẹ̀mú náà tí wọ́n ń dá àkókò wákàtí mẹ́fà kan mọ̀, èyí tí ó ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ ọ̀sẹ̀ mímọ́ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn àmì àpẹẹrẹ àkókò Pentikosti náà pẹ̀lú. Lẹ́yìn náà, ní ìparí ọ̀sẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà gan-an, a pè Pétérù sí Kesaréà ní wákàtí kẹsàn-án. Òtítọ́ náà pé wákàtí kẹsàn-án mẹ́ta wà láàárín àkójọpọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà ti ọ̀sẹ̀ mímọ́; méjì nínú wọn sì jẹ́ àwọn òpin omega ti àkókò wákàtí mẹ́fà kan, èyí tí ó tún jẹ́ àkókò láàárín àwọn ẹbọ òwúrọ̀ àti ìrọ̀lẹ́, ń béèrè, nípasẹ̀ dandan àsọtẹ́lẹ̀, pé kí wákàtí kẹta kan wà gẹ́gẹ́ bí alfa ti àkókò kan tí ó parí ní wákàtí kẹsàn-án Kornéliù.

Késáríà méjì, tí Pétérù jẹ́ àwòrán àárín gbùngbùn nínú wọn méjèèjì, ń fi hàn pé Késáríà Fílípì ni wákàtí kẹta. Àkókò wákàtí mẹ́fà yẹn bẹ̀rẹ̀, ó sì parí pẹ̀lú Késáríà, nítorí pé a fi ìbẹ̀rẹ̀ ṣàpèjúwe òpin.

A ó pa ọmọ-àgùntàn Ìrékọjá ní ìrọ̀lẹ́, èyí tí í ṣe wákàtí kẹ́sàn-án—nígbà tí Kristi kú.

> Ẹ ó sì pa á mọ́ títí di ọjọ́ kẹrìnlá oṣù náà gan-an; gbogbo àpéjọ ìjọ Israẹli yóò sì pa á ní ìrọ̀lẹ́. Eksodu 12:6.

Wákàtí àdúrà náà pẹ̀lú ni wákàtí kẹsàn-án, nítorí ní àkókò ẹbọ ìrọ̀lẹ́ ni ó jẹ́.

> Kí àdúrà mi kí ó wà níwájú rẹ bí tùràrí; àti gbígbé ọwọ́ mi sókè bí ẹbọ alẹ́. Sáàmù 141:2.

Ní ìbámu pẹ̀lú ìrúbọ alẹ́ gẹ́gẹ́ bí wákàtí àdúrà, Esra ń gbàdúrà ní àsìkò ìrúbọ alẹ́; nítorí náà, ó ń gbàdúrà ní wákàtí kẹsàn-án, nígbà tí Peteru wà nínú tẹ́ńpìlì, nígbà tí Kristi kú, àti nígbà tí a sọ fún Korneliu láti ránṣẹ́ pe Peteru.

> Ní àkókò ẹbọ alẹ́ ni mo dìde kúrò nínú ìrora mi; mo sì ti fa aṣọ mi àti àwọ̀ aṣọ mi ya, mo wólẹ̀ lórí eékún mi, mo sì na ọwọ́ mi sí Olúwa Ọlọ́run mi. Ezra 9:5.

Nínú àdúrà rẹ̀, Esra ń ronúpìwàdà lẹ́yìn tí ó ti lóye pé àwọn tí wọ́n jáde kúrò ní Babiloni láti tún tẹ́ńpìlì àti Jérúsálẹ́mù kọ ni wọ́n ti so ara wọn pọ̀ mọ́ àwọn aya kèfèrí.

> Nígbà tí Esra sì ti gbàdúrà, tí ó sì ti jẹ́wọ́ ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀, ní ìkún, tí ó sì tẹ ara rẹ̀ ba níwájú ilé Ọlọ́run, ìjọ ńlá púpọ̀ gidigidi ti àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin àti àwọn ọmọ sì kóra jọ sọ́dọ̀ rẹ̀ láti inú Israẹli: nítorí àwọn ènìyàn náà sọkún gidigidi. Ṣekaniah ọmọ Jehieli, ọ̀kan lára àwọn ọmọ Élámù, sì dáhùn, ó sì wí fún Esra pé, Àwa ti ṣẹ̀ sí Ọlọ́run wa, a sì ti fẹ́ àwọn àjèjì obìnrin lára àwọn ènìyàn ilẹ̀ náà: ṣùgbọ́n nísinsin yìí, ìrètí ṣì wà fún Israẹli ní ti ọ̀ràn yìí. Nítorí náà, ẹ jẹ́ kí a bá Ọlọ́run wa dá májẹ̀mú pé a ó lé gbogbo àwọn obìnrin náà kúrò, àti àwọn tí a bí fún wọn pẹ̀lú, gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ràn olúwa mi, àti ti àwọn ẹni tí ń warìrì níwájú àṣẹ Ọlọ́run wa; kí a sì ṣe é gẹ́gẹ́ bí òfin. Dìde; nítorí ọ̀ràn yìí jẹ́ ti ìwọ: àwa pẹ̀lú yóò wà pẹ̀lú rẹ: mú ọkàn le, kí o sì ṣe é.

> Nígbà náà ni Esra dìde, ó sì mú kí àwọn olórí àlùfáà, àwọn ọmọ Léfì, àti gbogbo Ísráẹ́lì búra pé wọn yóò ṣe gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ yìí. Wọ́n sì búra. Nígbà náà ni Esra dìde kúrò níwájú ilé Ọlọ́run, ó sì lọ sínú yàrá Johanani ọmọ Eliáṣíbù; nígbà tí ó sì dé ibẹ̀, kò jẹ oúnjẹ, kò sì mu omi; nítorí ó ṣọ̀fọ̀ nítorí ìrékọjá àwọn tí a ti kó lọ ní ìgbèkùn. Wọ́n sì kéde káàkiri Juda àti Jerúsálẹ́mù fún gbogbo àwọn ọmọ ìgbèkùn pé kí wọn kó ara wọn jọ sí Jerúsálẹ́mù; àti pé ẹnikẹ́ni tí kò bá wá láàárín ọjọ́ mẹ́ta, gẹ́gẹ́ bí ìpinnu àwọn ọmọ-aládé àti àwọn àgbààgbà, gbogbo ohun ìní rẹ̀ ni a óò fi jìyà ìpadánù, a ó sì yà á sọ́tọ̀ kúrò nínú ìjọ àwọn tí a ti kó lọ ní ìgbèkùn. Nígbà náà ni gbogbo àwọn ọkùnrin Juda àti Benjamini kó ara wọn jọ sí Jerúsálẹ́mù ní ọjọ́ mẹ́ta. Ó jẹ́ oṣù kẹsàn-án, ní ọjọ́ ogún oṣù náà; gbogbo àwọn ènìyàn sì jókòó ní ojúde ilé Ọlọ́run, wọ́n ń wárìrì nítorí ọ̀ràn yìí, àti nítorí òjò púpọ̀. Esra 10:1–9.

Májẹ̀mú ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì [144,000] ni a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ìyapa kúrò lọ́dọ̀ àwọn tí wọ́n ti fẹ́ àwọn aya àjèjì. Èyí ni ìyapa àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n àti àwọn wúńdíá aṣiwèrè, ó sì ń ṣẹlẹ̀ ní wákàtí kẹ́sàn-án, èyí tí í ṣe ikú Kristi, Peteru nínú tẹ́ńpìlì ní Pẹ́ńtẹ́kọ́sítì, àti pípe tí a pe Peteru sí Kesarea lẹ́gbẹ̀ẹ́ òkun. Ìyapa Esra náà pẹ̀lú ni ìwẹ̀nùmọ́ àwọn ọmọ Lefi nípasẹ̀ Òjíṣẹ́ Májẹ̀mú nínú Malaki orí kẹta. Ìwẹ̀nùmọ́ tí ó wà nínú Malaki ń ṣàpẹẹrẹ ìwẹ̀nùmọ́ tẹ́ńpìlì Kristi méjì náà.

> “Nínú mímọ́ tẹ́ńpìlì kúrò lọ́wọ́ àwọn olùrà àti olùtà ayé, Jésù kéde iṣẹ́-ìránṣẹ́ Rẹ̀ láti wẹ ọkàn mọ́ kúrò nínú àbàwọ́n ẹ̀ṣẹ̀,—kúrò nínú àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ayé, àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ amotaraeninikan, àwọn àṣà búburú, tí ń ba ọkàn jẹ́. A tọ́ka sí Malaki 3:1–3.” The Desire of Ages, 161.

A sọ fún Esra àti àwọn tí ń wọ inú májẹ̀mú náà pé kí wọ́n “dìde,” a sì sọ fún Jóṣúà pé kó dìde lẹ́yìn tí gbogbo àwọn ọlọ̀tẹ̀ ti kú ní àkókò ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Ó gba ọdún méjì kí Ísírẹ́lì ìgbàanì lè kùnà nínú ìlànà ìdánwò mẹ́wàá náà, àti ní ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n lẹ́yìn náà gbogbo àwọn ọlọ̀tẹ̀ náà ti kú, Ọlọ́run sì sọ fún wọn pé kí wọ́n dìde.

> “Njẹ̀ dide báyìí,” ni mo wí, “kí ẹ sì kọjá odò Ṣérẹ́dì.” A sì kọjá odò Ṣérẹ́dì. Àkókò tí a fi ń bọ láti Kádéṣì-bárínéà títí a fi kọjá odò Ṣérẹ́dì jẹ́ ọdún mẹ́tàdínlógójì; títí gbogbo ìran àwọn ọkùnrin ogun fi parun kúrò láàrín àgọ́-ogun, gẹ́gẹ́ bí Olúwa ti búra fún wọn. Deuteronomi 2:13, 14.

Nínú Jòhánù orí karùn-ún, Jésù mú ọkùnrin aláìlera tí ó ti wà ní ipò náà fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n láradá, nígbà tí Ó sì mú un láradá, Ó sọ fún un pé, “Dìde.”

> Nítorí angẹli kan máa ń sọ̀kalẹ̀ sínú adágún náà ní àkókò kan, ó sì máa ń rú omi náà; ẹnikẹ́ni tí ó bá kọ́kọ́ wọ inú omi náà lẹ́yìn rú omi náà, a máa sọ ọ́ di àlàáfíà kúrò nínú àrùn kankan tí ó ní. Ọkùnrin kan sì wà níbẹ̀, ẹni tí ó ti ní àìlera fún ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Nígbà tí Jésù rí i níbi tí ó dùbúlẹ̀, tí ó sì mọ̀ pé ó ti pẹ́ nínú ipò náà, ó wí fún un pé, Ṣé ìwọ yóò fẹ́ kí a sọ ọ́ di àlàáfíà?

> Ọkùnrin aláìlera náà dá a lóhùn pé, “Olúwa, èmi kò ní ẹni tí yóò fi mí sínú adágún náà nígbà tí omi bá dàrú; ṣùgbọ́n bí mo ti ń bọ̀, ẹlòmíràn máa ń sọ̀kalẹ̀ ṣáájú mi.”

> Jésù wí fún un pé, Dìde, gbé àkéte rẹ, kí o sì máa rìn. Lójúkan náà ni a mú ọkùnrin náà láradá, ó sì gbé àkéte rẹ, ó sì ń rìn: ọjọ́ náà sì ni ọjọ́ ìsinmi. Johanu 5:4–9.

Ní àkàwé Esra nípa májẹ̀mú ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì [144,000], a ní kí àwọn ènìyàn náà “dìde.” Ní ọdún 1838, Josiah Litch, oníwàásù Millerite kan tí ó ṣe pàtàkì, sọ àsọtẹ́lẹ̀ òpin agbára ìṣàkóso Ottoman ní àkókò tó sún mọ́ 1840, ìránṣẹ́ Millerite náà sì dìde, ṣùgbọ́n a fi agbára fún un pẹ̀lú ìmúṣẹ gangan náà ní ọjọ́ kẹ́tàlá oṣù Kẹjọ, ọdún 1840. Ìgbéga ìjọ ajagunmolu ní inú rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ń mú kí àwọn ènìyàn Ọlọ́run dìde nígbà tí a bá fi májẹ̀mú náà múlẹ̀. Nínú ìyàsọ́tọ̀ Esra kúrò lọ́dọ̀ àwọn aya àjèjì, a rí ìwẹ̀nùmọ́ Malaki ti àwọn ọmọ Lefi, pẹ̀lú àwọn ìwẹ̀nùmọ́ tẹ́ńpìlì méjì ti Kristi pẹ̀lú; ọkọ̀ọ̀kan ìlà náà sì ń fi ìyapa alíkámà àti èpò hàn, èyí tí a mú ṣẹ nígbà tí Kristi yóò mú ẹ̀ṣẹ̀ kúrò nínú ọkàn ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélógójì [144,000] náà títí láé. Wákàtí kẹ́sàn-án Kristi, àti àwọn wákàtí kẹ́sàn-án méjì ti Peteru, pẹ̀lú àdúrà Esra fún ìwẹ̀nùmọ́, bá òfin Ọjọ́-Àìkú mu, nígbà tí a ó tú òjò ìkẹyìn jáde láìsí ìwọ̀n. Nínú orí kẹ́sàn-án ìwé Dáníẹ́lì, Dáníẹ́lì gba ìdáhùn sí àwọn ẹ̀bẹ̀ rẹ̀ ní àkókò ẹbọ ìrọ̀lẹ́, èyí tí í ṣe wákàtí kẹ́sàn-án.

> Bẹ́ẹ̀ ni, bí mo ti ń sọ̀rọ̀ nínú àdúrà, ọkùnrin náà Gébúrẹ́lì, ẹni tí mo ti rí nínú ìran ní ìbẹ̀rẹ̀, nígbà tí a mú un fò wá ní kíákíá, fi ọwọ́ kàn mí ní àkókò ẹbọ alẹ́. Danieli 9:21.

A ti jẹ́ kó yé wa pé àwọn ìran tí a fi fún Dáníẹ́lì lẹ́gbẹ̀ẹ́ àwọn odò ńlá ti Ṣínárì ti bẹ̀rẹ̀ sí í ṣẹ, àti pé a gbọ́dọ̀ wo àwọn ipò àti àyidayida nígbà tí a fi àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà fún un.

> “Ìmọ́lẹ̀ tí Dáníẹ́lì gbà lọ́dọ̀ Ọlọ́run ni a fi fún un ní pàtàkì fún àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí. Àwọn ìran tí ó rí lẹ́bàá odò Ulai àti Hiddekel, àwọn odò ńlá ilẹ̀ Ṣínárì, ń bọ̀ sí ìmúṣẹ ní báyìí, gbogbo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a sì ti sọ tẹ́lẹ̀ yóò sì ṣẹ ní kánkán.

> “Ẹ ronú nípa ipò àti àyíká orílẹ̀-èdè àwọn Júù nígbà tí a fi àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì fún wọn.” Testimonies to Ministers, 113.

Ìmọ́lẹ̀ àwọn ìran tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn odò Hiddekel àti Ulai dúró fún àwọn orí mẹ́fà ìkẹyìn nínú orí kọkànlá ti Dáníẹ́lì. Nínú orí kẹ́sàn-án, tí odò Ulai ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, a fi ìmọ́lẹ̀ fún Dáníẹ́lì lórí àwọn orí keje, kẹjọ, àti kẹ́sàn-án. Nínú orí kẹwàá, tí odò Hiddekel ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, a fi ìmọ́lẹ̀ àwọn orí kẹwàá, kọkànlá, àti kejìlá fún Dáníẹ́lì. Àlàyé àsọtẹ́lẹ̀ náà ni a ṣàpẹẹrẹ nípasẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí a ṣàfihàn nínú àwọn orí náà méjèèjì, ṣùgbọ́n pẹ̀lú nípasẹ̀ Dáníẹ́lì fúnra rẹ̀, nítorí pé ó yẹ kí a wo ipò orílẹ̀-èdè àwọn Júù nígbà tí a fi àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà fún wọn.

A ní láti mú àwọn ìrònú wọ̀nyí wá sí àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, kí a sì mú wọn bá àwọn ẹ̀rí wòlíì kejì náà mu. Èyí túmọ̀ sí pé gẹ́gẹ́ bí Peteru ṣe wà ní Kesarea Filipi, tí ó sì tún wà ní Kesarea Maritima, bẹ́ẹ̀ ni Gabrieli ṣèbẹ̀wò sí Daniẹli ní wákàtí kẹsàn-án nínú orí kẹsàn-án, ó sì tún ṣèbẹ̀wò sí i ní ọjọ́ kejìlélógún nínú orí kẹwàá. Ìmọ́lẹ̀ Ulai àti Hiddekel fún àwọn ọjọ́ ìkẹyìn ni a tú sílẹ̀ fún Daniẹli ní wákàtí kẹsàn-án ọjọ́ kejìlélógún. Ìmọ́lẹ̀ náà dúró fún ìtújáde òjò ìkẹyìn láìsí ìwọ̀n ní àkókò òfin Ọjọ́-Àìkú.

Ẹ̀rí Dáníẹ́lì ni a tú sílẹ̀ ní kíkún ní wákàtí kẹsàn-án, nítorí ó ń ṣe àfihàn ìtàn òde àti ìtàn inú ti ohun tí “ó ń ṣẹlẹ̀ sí” àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Nígbà tí a bá kéde ìmọ́lẹ̀ náà fún àwọn Kèfèrí, tí Kọ̀nílíù ṣojú fún, wọn yóò ránṣẹ́ wá fún ẹgbẹ̀rún ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì, a ó sì pa òfin Ọlọ́run nípasẹ̀ fífi Ọjọ́ Àìkú múlẹ̀, Pétérù yóò sì fi ìránṣẹ́ kan ránṣẹ́ sí tẹ́ńpìlì tí Kristi ti fi sílẹ̀, tí ó sì ti sọ̀rọ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ilé asán àwọn Júù. Pétérù ń bá àwọn Kèfèrí sọ̀rọ̀, àti pẹ̀lú Sànhẹ́dírìn, nígbà tí Ésírà ń bẹ̀bẹ̀ fún ìyàtọ̀, tí Dáníẹ́lì sì ń gbààwẹ̀, tí ó sì ń gbàdúrà fún ìmọ́lẹ̀. Wákàtí kẹsàn-án ní Pẹ́ńtíkọ́sì, ní ikú Kristi, nígbà tí Kọ̀nílíù pè Pétérù, àti ní ẹbọ alẹ́, gbogbo wọn bá Èlíjà lórí Òkè Kámẹ́lì mu.

Ó hàn gbangba pé àkókò wákàtí mẹ́fà náà dúró fún àkókò kan tí ó parí ní òfin Ọjọ́-Àìkú, ṣùgbọ́n tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìṣẹ̀lẹ̀ kan tí ó ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú òpin náà, gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹbọ òwúrọ̀ àti ìrọ̀lẹ́ ṣe rí. Ní ìtumọ̀ Pétérù, àkókò wákàtí mẹ́fà náà ni láti Kesarea Filipi dé Kesarea lẹ́bàá Òkun. Ní Pentikosti, ó jẹ́ láti yàrá òkè dé tẹ́ńpìlì. Àkókò náà tí í ṣe ìmọ́lẹ̀ mímọ́lẹ̀ tí a gbé kalẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀nà náà ni Ẹkún Ọ̀gànjọ́, àti pé àkókò náà dé títí di òfin Ọjọ́-Àìkú. Wákàtí mẹ́fà náà, láàárín àwọn ìrọ̀lẹ́, ṣàpẹẹrẹ ìwọlé iṣẹ́gun Kristi sínú Jerúsálẹ́mù, èyí tí, ní ẹ̀wẹ̀, ṣàpẹẹrẹ àkókò láti àpéjọ́ àgọ́ Exeter láti August 12 sí 17, 1844, tí ó dá ìkéde iṣẹ́ náà sílẹ̀ tí ó dé ìparí rẹ̀ ní October 22, 1844. Exeter ni Kesarea Filipi, àti Kesarea lẹ́bàá Òkun ni October 22, 1844. Kesarea ni a fi samisi ìbẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti fi samisi òpin náà.

Wíwọlé ìṣẹ́gun náà ni a fi àríyànjiyàn sàmì sí ní ìbẹ̀rẹ̀, a sì tún fi àríyànjiyàn sàmì sí ní ìkẹyìn. Àríyànjiyàn ní Exeter ni a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ìjọsìn èké tí ń ṣẹlẹ̀ lórí pápá ní inú àgọ́ Watertown. Àwọn ìròyìn méjì ni àwọn àgọ́ méjèèjì wọ̀nyí ṣojú fún, àti nígbà tí Kristi wọ Jerusalẹmu, àwọn Júù aláṣàrò kéékèèké náà ṣe ẹ̀dùn-ọkàn nípa ìròyìn tí a ń kéde bí Ó ti ń sọ̀kalẹ̀ láti orí Òkè Ọlifi, tí Ó sì ń gun kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́ tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ tú sílẹ̀ wọ Jerusalẹmu. Àríyànjiyàn àkọ́kọ́ àti èyí ìkẹyìn ń fi alpha àti omega hàn fún àkókò náà. Ní Exeter, ẹgbẹ́ Watertown ń ṣojú fún ẹgbẹ́ àwọn wúńdíá kan tí kò ní òróró, a sì ti ilẹ̀kùn ìgbàlà pa mọ́ fún wọn. Ní òpin àkókò náà, ilẹ̀kùn sí ibi mímọ́ ni a pa, nípa bẹ́ẹ̀ a sì pèsè alpha àti omega fún àkókò náà. Alpha àti omega náà bá àwọ̀n àríyànjiyàn méjì ti wíwọlé ìṣẹ́gun náà mu, àti Kesarea sí Kesarea pẹ̀lú Peteru.

Ní Kesarea Filipi, a yí orúkọ Símónì Bárjona padà sí Pétérù, nínú ìpínrọ̀ kan níbi tí a ti yìn ín gẹ́gẹ́ bí ẹnu-ọ̀nà ìmísí, lẹ́yìn náà a sì dá a lẹ́bi gẹ́gẹ́ bí Sátánì, nítorí pé ó tako ìhìnrere àgbélébùú. Pétérù jẹ́ àmì àwọn ẹ̀ka méjì tí a yà sọ́tọ̀ nípasẹ̀ ìhìnrere ìrìbọmi àti àgbélébùú, èyí tí í ṣe ìhìnrere 9/11 àti òfin ọjọ́ Àìkú.

> “Fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ẹ̀yà tí a ṣàpẹẹrẹ wọn nínú Farisi àti agbowó-òde náà, ẹ̀kọ́ kan wà nínú ìtàn àpọ́sítélì Peteru. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀, Peteru rò pé òun lágbára. Gẹ́gẹ́ bí Farisi náà, ní ìdíyelé ara rẹ̀ òun ‘kò rí bí àwọn ènìyàn yòókù.’ Nígbà tí Kristi, ní alẹ́ ìtẹ̀rẹ̀ rẹ̀, ti kìlọ̀ fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Rẹ̀ ṣáájú pé, ‘Gbogbo yín ni a ó kọ̀sẹ̀ nítorí Mi lálẹ́ yìí,’ Peteru fi ìgboyà sọ pé, ‘Bí gbogbo wọn bá tilẹ̀ kọ̀sẹ̀, èmi kì yóò ṣe bẹ́ẹ̀.’ Marku 14:27, 29. Peteru kò mọ ewu tirẹ̀. Ìgbẹ́kẹ̀lé ara ẹni ṣìnà á. Ó ro pé òun lè fara da ìdẹwò; ṣùgbọ́n ní wákàtí díẹ̀ lẹ́yìn náà, ìdánwò náà dé, ó sì fi ègún àti ìbúra sẹ́ Oluwa rẹ̀.” Christ’s Object Lessons, 152.

Ní wákàtí kẹ́sàn-án, èyí tí í ṣe àkókò ẹbọ alẹ́ ní ìdáhùn sí àdúrà Èlíjà, iná sọ̀ kalẹ̀, ó sì jo ẹbọ náà run, kí ó lè mú kí àwọn ènìyàn Ọlọ́run mọ̀ pé Olúwa, òun ni Ọlọ́run. Ẹgbẹ́ méjì ni a ṣàpẹẹrẹ wọn ní Orí Òkè Kámẹ́lì, ẹgbẹ́ kan tí nígbà náà mọ̀ pé Olúwa, òun ni Ọlọ́run, àti ẹlòmíràn tí àwọn wòlíì Báálì ṣàpẹẹrẹ wọn, àwọn tí a sì pa lẹ́yìn náà.

> Ó sì ṣẹ ní àkókò tí a ń rú ẹbọ ìrúbọ ìrọ̀lẹ́, pé wòlíì Èlíjà súnmọ́, ó sì wí pé, Olúwa Ọlọ́run Ábúráhámù, Ísákì, àti Ísírẹ́lì, jẹ́ kí a mọ̀ lónìí pé ìwọ ni Ọlọ́run ní Ísírẹ́lì, àti pé èmi ni ìránṣẹ́ rẹ, àti pé nípa ọ̀rọ̀ rẹ ni mo ṣe gbogbo nǹkan wọ̀nyí. Gbọ́ mi, Olúwa, gbọ́ mi, kí àwọn ènìyàn yìí lè mọ̀ pé ìwọ ni Olúwa Ọlọ́run, àti pé ìwọ ti yí ọkàn wọn padà sẹ́yìn wá.

> Nígbà náà iná Olúwa sọ̀kalẹ̀, ó sì jó ẹbọ sísun náà run, àti igi, àti òkúta, àti erùpẹ̀, ó sì gbẹ omi tí ó wà nínú ìkòtò náà tán. Nígbà tí gbogbo àwọn ènìyàn sì rí i, wọ́n dojúbolẹ̀: wọ́n sì wí pé, Olúwa, òun ni Ọlọ́run; Olúwa, òun ni Ọlọ́run.

> Èlíjà sì wí fún wọn pé, Ẹ mú àwọn wòlíì Bálì; ẹ má jẹ́ kí ọ̀kan kan nínú wọn yọ. Wọ́n sì mú wọn: Èlíjà sì mú wọn sọ̀kalẹ̀ lọ sí odò Kíṣónì, ó sì pa wọ́n níbẹ̀. 1 Ọba 18:36–40.

Ẹbọ̀ alẹ́, ikú Kristi, Peteru mímu arọ̀ sàn, Peteru gbé ìhìnrere náà lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn Keferi, Danieli gbà ìmọ́lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀, àdúrà Elijah ni a fi iná dáhùn, nígbà tí Ezra wà nínú aṣọ ọ̀fọ̀ àti eérú tí ó ń gbàdúrà fún ìyípadà Laodicea sí Filadelfia, fún ìyípadà ìjọ oníjà sí ìjọ aṣẹ́gun. Wákàtí kẹsàn-án ni wákàtí ẹbọ, wákàtí àdúrà tí a dáhùn, wákàtí tí ọ̀run fi kan ayé, afárá láàárín ìdájọ́ àti àánú; èyí sì ni ìdí tí Kristi fi kú ní wákàtí kẹsàn-án, nítorí wákàtí kẹsàn-án ti ẹbọ ṣí ìhìnrere sílẹ̀ fún àwọn Keferi, àwọn tí wọ́n jókòó nínú òkùnkùn, ṣùgbọ́n tí yóò rí ìmọ́lẹ̀ ńlá nígbà tí a bá ṣí ìwé Danieli sílẹ̀ ní kíkún ní òfin Ọjọ́-ìsinmi.

Ní ìrúbọ Gídíónì nínú Àwọn Onídàájọ́ 6:21, Áńgẹ́lì Olúwa fi ọ̀pá rẹ̀ kan ẹran àti búrẹ́dì aláìwú rẹ̀ tí Gídíónì rú, iná sì jáde láti inú àpáta láti jó ó run pátápátá. Iná náà fi ìpè Ọlọ́run sí Gídíónì múlẹ̀, ó sì jẹ́rìí sí ìtẹ́wọ́gbà rẹ̀ sí àmì náà.

> Ó sì wí fún un pé, Bí mo bá ti rí oore-ọ̀fẹ́ ní ojú rẹ nísinsin yìí, fi àmì kan hàn mí pé ìwọ ni ó ń bá mi sọ̀rọ̀. Má ṣe kúrò níhìn-ín, mo bẹ̀ ọ́, títí emi yóò fi tọ̀ ọ́ wá, kí n sì mú ẹ̀bùn mi jáde, kí n sì gbé e kalẹ̀ níwájú rẹ. Ó sì wí pé, Èmi yóò dúró títí ìwọ yóò fi padà wá. Gídíónì sì wọ inú ilé lọ, ó sì pèsè ọmọ ewúrẹ́ kan, àti àkàrà aláìwú láti inú efa ìyẹ̀fun kan: ẹran náà ni ó fi sínú agbọ̀n, ó sì fi ọbẹ̀ náà sínú ìkòkò, ó sì mú un jáde tọ̀ ọ́ wá lábẹ́ igi oaku náà, ó sì gbé e kalẹ̀ níwájú rẹ. Áńgẹ́lì Ọlọ́run sì wí fún un pé, Gba ẹran náà àti àwọn àkàrà aláìwú náà, kí o sì tẹ́ wọn lé orí àpáta yìí, kí o sì da ọbẹ̀ náà sí i. Ó sì ṣe bẹ́ẹ̀. Nígbà náà ni áńgẹ́lì Olúwa na ìkángun ọ̀pá tí ó wà ní ọwọ́ rẹ̀ jáde, ó sì fi kan ẹran náà àti àwọn àkàrà aláìwú náà; iná sì jáde láti inú àpáta náà, ó sì jó ẹran náà run àti àwọn àkàrà aláìwú náà. Nígbà náà ni áńgẹ́lì Olúwa kúrò ní ojú rẹ̀. Nígbà tí Gídíónì sì mọ̀ pé áńgẹ́lì Olúwa ni í ṣe, Gídíónì wí pé, Á! Olúwa Ọlọ́run! nítorí mo ti rí áńgẹ́lì Olúwa lójúkojú. Àwọn Onídàájọ́ 6:17–22.

Áńgẹ́lì náà farahàn sí Gídíónì ní ẹsẹ̀ kìn-ín-ní orí náà, ó sì pè Gídíónì ní “akíkanjú ọkùnrin ọlọ́lá-nínú ogun,” Gídíónì sì béèrè fún àmì kan láti fi jẹ́rìí ìpè náà. Lẹ́yìn náà, Gídíónì béèrè pé kí áńgẹ́lì náà dúró, áńgẹ́lì tí ó sì dúró nínú àsọtẹ́lẹ̀ ni áńgẹ́lì kejì. Lẹ́yìn tí àkókò ìdúró náà parí, Gídíónì gbé ọrẹ-ẹbọ kan kalẹ̀, iná sì run ọrẹ-ẹbọ náà. Gídíónì wà ní wákàtí kẹsàn-án, nítorí Elijah ni ẹbọ alẹ́, wákàtí kẹsàn-án náà sì ni òfin Ọjọ́ Àìkú nígbà tí àwọn ahọ́n iná ti Pẹ́ńtíkọ́sítì bá ara wọn mu. Gídíónì ṣojú ẹgbẹ́ kan tí ó rí Olúwa lójúkojú, èyí sì ni ohun tí ó ṣẹlẹ̀ sí Dáníẹ́lì ní orí kẹwàá. Nígbà tí Gídíónì rí iná náà ń run ọrẹ-ẹbọ náà, nígbà náà ni ó mọ̀ pé òun ti ń bá Olúwa lò, ẹni tí ó ti rí lójúkojú.

Gídíónì jí sí òtítọ́ yìí nígbà tí iṣẹ́ ìyanu iná fi mú ààmì náà dájú, ààmì náà sì ni Gídíónì, akọni alágbára Ọlọ́run, àti ọmọ-ogun àwọn àlùfáà ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta, tí gbogbo wọn ní ọwọ́ wọn àwọn tábìlì ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta ti Hábákúkù. Ààmì náà, tàbí àsíá ni Gídíónì fúnra rẹ̀, àti ọmọ-ogun ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta náà, èyí tí ó sì tún jẹ́ ọmọ-ogun alágbára ti Ésékíẹ́lì—tí ó dìde dúró nínú orí kẹtàlélọ́gbọ̀n.

Nígbà tí a ya Àgọ́ Ìpàdé sí mímọ́ ní Lefitíkù 9:23, 24, lẹ́yìn àwọn ẹbọ àkọ́kọ́ Áárónì gẹ́gẹ́ bí olórí àlùfáà, iná jáde láti iwájú Olúwa, ó sì run ẹbọ sísun àti ọ̀rá tí ó wà lórí pẹpẹ. Àwọn ènìyàn kigbe, wọ́n sì dojúbolẹ̀ nínú ìbẹ̀rù ọlá. Èyí gbọ́dọ̀, ìlà lórí ìlà, bá iná Èlíjà mú.

Àdúrà Esra ní wákàtí kẹsàn-án fún ìyàtọ̀ àlìkámà àti èpò, tí ó ṣẹlẹ̀ ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú, nígbà náà ni a mú un ṣẹ nígbà tí ìjọ oníjà yí padà sí ìjọ olùṣègun. Ó gbọdọ̀ tún bá iná Gideoni mu pẹ̀lú. Iná tí ń jó run lórí ẹbọ àkọ́kọ́ Áárónì, tí a rú lẹ́yìn ọjọ́ méje ìyàsímímọ́ ní ọjọ́ kẹjọ, padà wá ní ọjọ́ kan náà, ó sì pa àwọn ọmọ méjì búburú Áárónì run. Nígbà tí a bá tú Ẹ̀mí Mímọ́ jáde láìní òṣùwọ̀n ní wákàtí kẹsàn-án, ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú, yóò sí ìyàtọ̀ láàárín ẹ̀yà méjì àwọn àlùfáà, ìjọ olùṣègun yóò sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tí ẹṣin funfun ti Éfésù dúró fún, tí ń jáde lọ ní ìṣẹ́gun àti láti ṣẹ́gun. Ìfọ̀rọ̀róró ìjọ olùṣègun rí ẹlẹ́rìí kejì nínú tẹ́ńpìlì Solomoni.

Ìyàsímímọ́ tẹ́ńpìlì Solomoni nínú 2 Kronika 7:1–3, lẹ́yìn àdúrà Solomoni, iná sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá, ó sì jó ẹbọ sísun àti àwọn ẹbọ rúbọ run. Ògo Oluwa kún inú tẹ́ńpìlì náà, ó sì mú kí àwọn ènìyàn foríbalẹ̀, wọ́n sì kéde rere Ọlọrun àti àánú rẹ̀ tí ó dúró láéláé. Ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú, a gbé ìjọ ajagunmolu sókè lórí gbogbo àwọn òkè gẹ́gẹ́ bí adé àti gẹ́gẹ́ bí àsíá gẹ́gẹ́ bí Sekariah àti Isaiah ti sọ. Nígbà tí iná sọ̀kalẹ̀ ní ìyàsímímọ́ tẹ́ńpìlì Solomoni, ògo Oluwa kún tẹ́ńpìlì náà, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ pé ìró kàkàkí keje ti parí iṣẹ́ rẹ̀ lórí àwọn ènìyàn Ọlọrun, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ parí iṣẹ́ kan náà lórí àwọn òṣìṣẹ́ wákàtí kọkànlá. Kàkàkí keje ń ṣàpẹẹrẹ ètùtù, ìpapọ̀ Ìwà-Ọlọrun àti ẹ̀dá ènìyàn tí ó ṣẹlẹ̀ bí Jesu ṣe ń gbé ìjọba ògo Rẹ̀ sókè. Iná náà tí ó sọ̀kalẹ̀ wá ní àgọ́ Mósè àti tẹ́ńpìlì Solomoni tún jẹ́ iná ìdájọ́ fún ọmọ Aaroni, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí fún Dafidi pẹ̀lú.

Ẹbọ Dafidi lórí ilẹ̀ ìpakà títẹ ọkà ti Araunah/Ornan ní 1 Kronika 21:26, ní àkókò àjàkálẹ̀-àrùn tí ìkànsí àwọn ènìyàn tí Dafidi ṣe mú wá, ni a fi iná láti ọ̀run dáhùn lórí pẹpẹ, tí ó fi hàn pé a ti tẹ́wọ́ gbà á, tí ó sì dá àjàkálẹ̀-àrùn náà dúró. Àjàkálẹ̀-àrùn Laodicea parí nígbà tí iná sọ̀kalẹ̀ sórí ẹbọ Dafidi láti dá àjàkálẹ̀-àrùn ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ lórí agbára àti ọgbọ́n ènìyàn dúró. Ìyípadà láti ọ̀dọ̀ ènìyàn sí Ènìyàn Ọlọ́run ni a fi àmì sí nígbà tí a bá ti parí ètùtù, tí a sì gbé ìjọ sókè gẹ́gẹ́ bí àpáàdì. Ní àkókò náà, ní ìbámu pẹ̀lú tẹmpili Solomoni, ògo Oluwa kún inú tẹmpili náà bí a ṣe darapọ̀ Ìwà-Ọlọ́run mọ́ ẹ̀dá ènìyàn.

A ó máa bá ìfọ̀rọ̀wérọ̀ wa lórí àsìkò Ìkéde Àárín Òru gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú wákàtí kẹta àti kẹsàn-án nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.

> Lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́fà, Jésù sì mú Pétérù, Jémsì, àti Jòhánù arákùnrin rẹ̀, ó sì gbé wọn lọ sí orí òkè gíga kan ní ìkọ̀kọ̀. A sì yí i padà níwájú wọn: ojú rẹ̀ sì ń tàn bí oòrùn, aṣọ rẹ̀ sì funfun bí ìmọ́lẹ̀. Kíyèsi i, Mósè àti Élíjà sì farahàn fún wọn, wọ́n ń bá a sọ̀rọ̀.

> Nígbà náà ni Pétérù dáhùn, ó sì wí fún Jésù pé, Olúwa, ó dára kí àwa wà níhìn-ín yìí: bí o bá fẹ́, jẹ́ kí a kọ́ àgọ́ mẹ́ta níhìn-ín yìí; ọ̀kan fún ọ, ọ̀kan fún Mósè, àti ọ̀kan fún Élíjà. Bí ó sì ti ń sọ̀rọ̀ náà lọ́wọ́, kíyèsí i, àwọsánmà tí ń tàn mọ́lẹ̀ bo wọ́n; sì kíyèsí i, ohùn kan láti inú àwọsánmà náà wí pé, Èyí ni Ọmọ mi àyànfẹ́, ẹni tí inú mi dùn sí gidigidi; ẹ gbọ́ tirẹ̀.

> Nígbà tí àwọn ọmọ-ẹ̀yìn sì gbọ́ ọ́, wọ́n dojúbolẹ̀, ẹ̀rù sì bà wọ́n gidigidi. Jesu sì wá, ó fi ọwọ́ kàn wọ́n, ó sì wí pé, Ẹ dìde, ẹ má sì bẹ̀rù.

> Nígbà tí wọ́n sì gbé ojú wọn sókè, wọn kò rí ẹnikẹ́ni mọ́, bí kò ṣe Jesu nìkan. Bí wọ́n sì ti ń sọ̀kalẹ̀ láti orí òkè náà, Jesu pàṣẹ fún wọn, ó ní, Ẹ má ṣe sọ ìran náà fún ẹnikẹ́ni, títí Ọmọ ènìyàn yóò fi jí dìde padà kúrò nínú òkú. Matteu 17:1–9.

Back to Articles