Article

# Àádọ́rin ọdún tí a gbàgbé Tire

Àádọ́rin Ọdún Tí Wọ́n Gbàgbé Tírè

Author

Jeff Pippenger

Published

August 12, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Gbogbo àwọn wòlíì ń tọ́ka sí òpin ayé.

> “Olúkúlùkù nínú àwọn wòlíì ìgbàanì kò sọ̀rọ̀ tó bẹ́ẹ̀ fún àsìkò tiwọn bí wọ́n ti sọ fún tiwa, kí ìsọtẹ́lẹ̀ wọn lè wà ní agbára fún wa. ‘Wàyí o, gbogbo nǹkan wọ̀nyí ṣẹlẹ̀ sí wọn gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ: a sì kọ wọ́n sílẹ̀ fún ìkìlọ̀ fún wa, àwọn tí òpin ayé dé bá.’ 1 Corinthians 10:11. ‘Kì í ṣe fún ara wọn, ṣùgbọ́n fún wa ni wọ́n ń ṣe ìránṣẹ́ nínú àwọn nǹkan wọ̀nyí, èyí tí a ti sọ fún yín nísinsin yìí láti ọ̀dọ̀ àwọn tí wọ́n ti fi Ẹ̀mí Mímọ́ tí a rán kalẹ̀ láti ọ̀run wàásù ìhìn rere fún yín; àwọn nǹkan wọ̀nyí ni àwọn áńgẹ́lì ń fẹ́ láti wo inú wọn.’ 1 Peter 1:12....”

> “Bíbélì ti kó jọ, ó sì ti dì àwọn ìṣúra rẹ̀ pọ̀ mọ́ra fún ìran ìkẹyìn yìí. Gbogbo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá àti àwọn ìṣèjọba mímọ́ tí ó ṣe pàtàkì nínú ìtàn Májẹ̀mú Láéláe ti ń tún ara wọn ṣe, wọ́n sì ń tún ara wọn ṣe nínú ìjọ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí.” Selected Messages, ìwé 3, 338, 339.

Gbogbo àwọn ìwé Bíbélì ni ó parí ní inú ìwé Ìṣípayá.

> “Nínú Ìfihàn ni gbogbo àwọn ìwé Bíbélì ti pàdé, tí wọ́n sì parí.” Acts of the Apostles, 585.

A rí ìfiranṣẹ̀ ìkìlọ̀ ìkẹyìn fún àwọn olùgbé ayé nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún.

> Lẹ́yìn àwọn nǹkan wọ̀nyí, mo sì rí angẹli mìíràn tí ó ń sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá, ẹni tí ó ní agbára ńlá; a sì fi ògo rẹ̀ tàn ayé náà mọ́lẹ̀. Ó sì ké pẹ̀lú ohùn líle gidigidi, wí pé, Bábílónì ńlá náà ti ṣubú, ti ṣubú, ó sì di ibùgbé àwọn ẹ̀mí èṣù, àti ibi ìdìmú gbogbo ẹ̀mí àìmọ́, àti àgò gbogbo ẹyẹ àìmọ́ àti ìkórìíra. Nítorí gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè ti mu nínú wáìnì ìbínú àgbèrè rẹ̀; àwọn ọba ayé sì ti bá a ṣe àgbèrè, àwọn oníṣòwò ayé sì ti di ọlọ́rọ̀ nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ayédèrùn rẹ̀. Ìfihàn 18:1–3.

Ọ̀rọ̀ náà pé, “Bábílónì ńlá” dúró fún ìjọ Roman Catholic, àti nínú Isaiah orí kẹtàlélógún, “Bábílónì ńlá” ni a ṣojú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Tírè.

> Ẹrù Tiri. Ẹ ké, ẹyin ọkọ̀ ojú omi Tashishi; nítorí a ti pa á run, bẹ́ẹ̀ ni kò sí ilé mọ́, kò sí ibùwọlé sí i: láti ilẹ̀ Kittimu ni a ti fihàn fún wọn. Ẹ dakẹ́, ẹyin olùgbé erékùṣù; ìwọ tí àwọn oníṣòwò Sidoni, tí ń kọjá lórí òkun, ti fi kún. Nípasẹ̀ omi ńlá ni irúgbìn Sihori, ìkórè odò, fi jẹ èrè rẹ̀; ó sì jẹ́ ọjà àwọn orílẹ̀-èdè. Tìjú, ìwọ Sidoni: nítorí òkun ti sọ̀rọ̀, àní agbára òkun, pé, Èmi kò ní ìrora ìbímọ, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò bí ọmọ, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò tọ́ àwọn ọ̀dọ́kùnrin dàgbà, tàbí gbé àwọn wúńdíá sókè. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nígbà ìròyìn nípa Ejibiti, bẹ́ẹ̀ ni wọn yóò ní ìrora gidigidi nígbà ìròyìn Tiri. Ẹ rékọjá lọ sí Tashishi; ẹ ké, ẹyin olùgbé erékùṣù. Ṣé èyí ni ìlú ayọ̀ yín, tí ìpilẹ̀ rẹ̀ ti ìgbà àtijọ́ pípẹ́ wá? Ẹsẹ̀ ara rẹ̀ ni yóò gbé e lọ jìnnà sí ibi àjèjì. Ta ni ó gbìmọ̀ ète yìí sí Tiri, ìlú adé, tí àwọn oníṣòwò rẹ̀ jẹ́ àwọn ọmọ-aládé, tí àwọn aláròje rẹ̀ sì jẹ́ àwọn ọlọ́lá ilẹ̀ ayé? Olúwa àwọn ọmọ-ogun ti pinnu rẹ̀, láti bà ẹwà ìgbéraga gbogbo ògo jẹ́, àti láti mú gbogbo àwọn ọlọ́lá ilẹ̀ ayé wá sí àbùkù. Rìn kọjá ilẹ̀ rẹ bí odò, ìwọ ọmọbìnrin Tashishi: agbára kò sí mọ́. Ó nà ọwọ́ rẹ̀ sórí òkun, ó mì àwọn ìjọba: Olúwa ti pa àṣẹ jáde sí ìlú oníṣòwò náà, láti run àwọn ibi agbára rẹ̀. Ó sì wí pé, Iwọ kì yóò tún yọ̀ mọ́, ìwọ wúńdíá tí a ni lára, ọmọbìnrin Sidoni: dìde, rékọjá lọ sí Kittimu; níbẹ̀ pẹ̀lú, ìwọ kì yóò rí ìsinmi. Wò ó, ilẹ̀ àwọn Kaldea; àwọn ènìyàn wọ̀nyí kò sí rí, títí ará Asiria fi dá a sílẹ̀ fún àwọn tí ń gbé aginjù: wọn gbé àwọn ilé iṣọ́ rẹ̀ kalẹ̀, wọn gbé àwọn ààfin rẹ̀ dide; ó sì sọ ọ́ di ahoro. Ẹ ké, ẹyin ọkọ̀ ojú omi Tashishi: nítorí a ti pa agbára yín run. Yóò sì ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ náà, pé a ó gbàgbé Tiri fún ọdún àádọ́rin, gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ọba kan: lẹ́yìn òpin ọdún àádọ́rin ni Tiri yóò kọrin bí àgbèrè. Mú háàpù, yí ìlú ká, ìwọ àgbèrè tí a ti gbàgbé; ṣe orin dídùn, kọ orin púpọ̀, kí a lè rántí rẹ. Yóò sì ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn òpin ọdún àádọ́rin, pé Olúwa yóò bẹ Tiri wò, yóò sì padà sí èrè rẹ̀, yóò sì ṣe panṣágà pẹ̀lú gbogbo àwọn ìjọba ayé lórí ojú ilẹ̀. Ṣùgbọ́n ọjà rẹ̀ àti èrè rẹ̀ yóò jẹ́ ìmímọ́ fún Olúwa: a kì yóò kó wọn jọ tàbí pa wọn mọ́; nítorí ọjà rẹ̀ yóò jẹ́ fún àwọn tí ń gbé níwájú Olúwa, kí wọn lè jẹ ní ìtó, àti fún aṣọ tí yóò pé. Isaiah 23:1–18.

Arábìnrin White kọ̀wé pé: “Gbogbo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá àti àwọn ìṣe pàtàkì tó kún fún ìwúwo nínú ìtàn Májẹ̀mú Láéláé ni a ti tún ṣe, a sì ń tún ṣe wọ́n nínú ìjọ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí.”

Aísáyà mẹ́tàlélógún sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ti Àjọ Àwọn Orílẹ̀-Èdè, Ipápàsí, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà àti Ìsílámù. Kí a lè mọ àwọn òtítọ́ wọ̀nyí, àwọn àmì kan nínú orí náà gbọ́dọ̀ jẹ́ kí Ìmísí túmọ̀. Nígbà tí a bá ti túmọ̀ àwọn àmì náà, ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ náà yóò hàn gbangba ní ìwọ̀n tó pọ̀. Àwọn àmì nínú orí náà tí ó yẹ kí a túmọ̀ ni:

Ẹrù náà, Tírè, Àgbèrè, Asíríà, Ilẹ̀ àwọn Kálídíà, Àwọn Ilé-Ìṣọ́ àti Àwọn Ààfin, Tárṣíṣì, Irú-ọmọ Síhórì, Ilẹ̀ Kítímù, Sídónì, Ìlú Àwọn Oníṣòwò, Ìròyìn Íjíbítì àti ìròyìn Tírè, Ẹkún, Ọmọbìnrin kan, Ọgọ́rin Ọdún, Àwọn Ọjọ́ Ọba Kan, Ìgbàgbé, àti Ìrántí

Ọ̀rọ̀ náà “ẹrù” nínú ẹsẹ̀ kìíní ń tọ́ka sí àsọtẹ́lẹ̀ ìdájọ́ ìparun sí i lórí ìjọba Tírè.

Ẹrù: H4853—Láti inú H5375; ẹrù kan; ní pàtàkì owó-ori, tàbí (ní ìtumọ̀ àìlọ́kàn) gbígbé ẹrù; ní ìṣàpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ ìkéde kan, ní pàtàkì ìdájọ́, ní àkànṣe orin; ti ọkàn, ìfẹ́-ọkàn: – ẹrù, gbé lọ, wòlíì, X wọ́n gbé kalẹ̀, orin, owó-ori.

Ẹrù Tire jẹ́ ọ̀kan nínú ọ̀pọ̀ ìpínrọ̀ inú Bíbélì níbi tí a ti fi ìdájọ́ ìkẹyìn ti ìjọ Roman Catholic hàn gbangba. “Ẹrù,” gẹ́gẹ́ bí ìlò àti ìtumọ̀ rẹ̀, jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀, ní pàtàkì jù lọ àsọtẹ́lẹ̀ ìparun. “Ẹrù” mẹ́kànlá wà nínú Isaiah, àti ní ìgbà mẹ́jọ ni a fi ọ̀rọ̀ náà lò láti ṣàpèjúwe ẹrù tí a rú lórí èjìká. Ní àwọn ìgbà mẹ́kànlá tí a ti ṣàfihàn ọ̀rọ̀ náà “ẹrù” gẹ́gẹ́ bí àsọtẹ́lẹ̀ ìparun ni Isaiah 13:1; 15:1; 17:1; 19:1; 21:1, 11, 13; 22:1; 30:6 àti, dájúdájú, orí kẹtàlélógún, níbi tí a ti rí ẹrù Tire. Ó yẹ kí a kó gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìparun Isaiah jọ kí a lè ṣe àyẹ̀wò agbára wo ni a ń ṣàfihàn rẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìparun mẹ́kànlá ṣòro láti bo ní ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo, nítorí náà èmi yóò fi ìtumọ̀ kúkúrú ti àsọtẹ́lẹ̀ ìparun kọ̀ọ̀kan hàn láti fi ìtumọ̀ àyíká orí kẹtàlélógún kalẹ̀.

Nínú orí kẹtàlá, àsọtẹ́lẹ̀ ìdájọ́ ìparun sí Bábílónì ni Bábílónì òde-òní ní ìparí ayé, èyí tí í ṣe àgbèrè Romu, tí a tún ṣàfihàn nínú orí kẹtàdínlógún ti ìwé Ìfihàn.

> Ọ̀kan nínú àwọn áńgẹ́lì méje tí wọ́n ní àwọn àgò méje náà sì wá, ó bá mi sọ̀rọ̀, ó ní fún mi pé, Wá síhìn-ín; èmi yóò fihàn ọ́ ní ìdájọ́ aṣẹ́wó ńlá tí ó jókòó lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ omi: ẹni tí àwọn ọba ayé ti bá ṣe panṣágà, tí a sì ti fi ọtí wáìnì panṣágà rẹ̀ mú àwọn olùgbé ayé yó. Nígbà náà ni ó gbé mi lọ nínú ẹ̀mí sí aginjù: mo sì rí obìnrin kan tí ó jókòó lórí ẹranko kan tí ó jẹ awọ pupa ṣókòtò, tí ó kún fún àwọn orúkọ ẹ̀sùn-ọdàṣà, tí ó ní orí méje àti ìwo mẹ́wàá. A sì wọ obìnrin náà ní elése àlùkò àti àwọ̀ pupa ṣókòtò, a sì fi wúrà àti òkúta iyebíye àti péálì ṣe é lọ́ṣọ̀ọ́, ó sì ní ife wúrà kan ní ọwọ́ rẹ̀ tí ó kún fún àwọn ìríra àti ìdọ̀tí panṣágà rẹ̀: Orúkọ kan sì wà ní àkọsílẹ̀ lórí iwájú orí rẹ̀ pé, ÀSÍRÍ, BÁBÍLÓNÌ ŃLÁ, ÌYÁ ÀWỌN AṢẸ́WÓ ÀTI ÀWỌN ÌRÍRA AYÉ. Ìfihàn 17:1–5.

Mo nílò láti yà sí ọ̀nà díẹ̀. Ète ìkẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀ nípa Tírè, ní ìkẹyìn gbogbo rẹ̀, ni láti mú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá ti ìjọ Seventh-day Adventist mu. A ó fi hàn pé ìjọba Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà jẹ́ ìwo kan lórí ẹranko tí ó dàbí ọ̀dọ́-àgùntàn nínú Ìfihàn orí kẹtàlá, àti pé ẹ̀sìn Pùrótẹ́sítáǹtì tí ó jáde láti inú Àwọn Àkókò Òkùnkùn ni ìwo kejì. Ìwo Pùrótẹ́sítáǹtì náà di Adventismu ti àwọn Millerite ní àsìkò tí àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kọ ìhìn-iṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ náà. Nígbà tí a bá ti fi èyí kalẹ̀, a ó fi hàn pé ìtàn ìwo Pùrótẹ́sítáǹtì àti ìtàn ìwo Republican ń sáré ní ìbámu pẹ̀lú ara wọn, wọ́n sì ní àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tí ó jọra. Níwọ̀n bí ó ti jẹ́ pé, lẹ́yìn ohun gbogbo, wọ́n wà lórí ẹranko kan náà, èyí tí ń ṣojú pé àwọn ìwo méjèèjì jẹ́ ti àkókò kan náà pẹ̀lú ara wọn. Èmi yóò ṣàlàyé àpẹẹrẹ kan nípa ìbámu yìí láàárín àwọn ìwo ìjọ àti ìpínlẹ̀ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ní ọ̀nà tiwọn-tiwọn, àwọn méjèèjì “gbàgbé.”

Aísáyà mẹ́tàlélógún samisi àkókò àsọtẹ́lẹ̀ níbi tí a ti gbàgbé agbára póòpù fún àádọ́rin ọdún, àti nínú àádọ́rin ọdún àmì wọ̀nyí ènìyàn gbàgbé ipò póòpù àti ìdí tí a fi ń pe Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn ní Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn. Òwe ìlérí ìwo Pùròtẹ́sítáǹtì nígbà tí wọ́n ya ara wọn kúrò nínú ìjọ Kátólíìkì ni Bíbélì àti Bíbélì nìkan. Wọ́n gbàgbé pé Bíbélì ń jẹ́ kí a mọ ẹni tí ipò póòpù jẹ́ ní tòótọ́. Wọ́n gbàgbé ìhìn-iṣẹ́ tí a fi pamọ́ sínú ìwé mímọ́ náà tí a fi lé wọn lọ́wọ́, tí wọ́n sì jẹ́wọ́ pé àwọn ni àwọn olùdáàbò bo rẹ̀ àgbà.

> “Àwọn tí ó bá dàrú nínú òye wọn nípa ọ̀rọ̀ náà, tí wọn kò sì rí ìtumọ̀ aṣòdì sí Kristi, dájúdájú wọn yóò fi ara wọn sí ẹ̀gbẹ́ aṣòdì sí Kristi. Kò sí àkókò báyìí fún wa láti dàpọ̀ mọ́ ayé. Dáníẹ́lì dúró nípò tirẹ̀ àti ní ibi tirẹ̀. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì àti ti Jòhánù ni a gbọdọ̀ lóye. Wọn ń túmọ̀ ara wọn. Wọn ń fún ayé ní àwọn òtítọ́ tí gbogbo ènìyàn yẹ kí ó lóye. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ni yóò jẹ́ ẹ̀rí ní ayé. Nípa ìmúṣẹ wọn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí, wọn yóò túmọ̀ ara wọn.” Kress Collection, 105.

Bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́, ìwo olómù tí ó dúró fún ìjọba Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni a pinnu pé kí ó jẹ́ ti àwọn ènìyàn, kí ó sì ṣiṣẹ́ fún àwọn ènìyàn; ṣùgbọ́n àwọn aráàlú Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà náà ti gbàgbé àkọsílẹ̀ mímọ́ tí a fi lé wọn lọ́wọ́. Àkọsílẹ̀ mímọ́ náà ni Òfin Àgbà Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ìlànà ìpilẹ̀ ìjọba náà sì, tí a ṣe láti jẹ́ fún àwọn ènìyàn, ni ìyapa ìjọ àti ìpínlẹ̀. Wọ́n ti gbàgbé ìránṣẹ́ Òfin Àgbà tí a fi lé wọn lọ́wọ́, tí wọ́n sì ń jẹ́wọ́ ara wọn gẹ́gẹ́ bí olùdáàbòbò rẹ̀.

> “Kí a sì rántí èyí, ìṣògo Róòmù ni pé kò yí padà rárá. Àwọn ìlànà Gregory VII àti Innocent III ṣì ni àwọn ìlànà Ṣọ́ọ̀ṣì Roman Kátólíìkì. Bí ó sì bá ní agbára nìkan, yóò fi wọ́n sí ìṣe pẹ̀lú agbára ńlá báyìí gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe ní àwọn ọ̀rúndún tí ó kọjá. Àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì kò mọ̀ díẹ̀ nípa ohun tí wọ́n ń ṣe nígbà tí wọ́n ń dábàá láti gba ìrànlọ́wọ́ Róòmù nínú iṣẹ́ ìgbéga ọjọ́ Àìkú. Nígbà tí wọ́n ń fi gbogbo ọkàn wọn lé e lórí láti mú ète wọn ṣẹ, Róòmù ń lépa láti tún agbára rẹ̀ fìdí múlẹ̀, kí ó sì gba ipò àṣẹ-gíga rẹ̀ tí ó sọnù padà. Kí ìlànà náà kàn jẹ́ kí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ lẹ́ẹ̀kan ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà pé ṣọ́ọ̀ṣì lè lo tàbí darí agbára ìjọba; pé a lè fi àwọn òfin ayé mú àwọn ìṣe ìjọsìn ẹ̀sìn ṣiṣẹ́; ní kúkúrú, pé àṣẹ ṣọ́ọ̀ṣì àti ìjọba ni yóò jẹ olórí lórí ẹ̀rí-ọkàn, nígbà náà ìṣẹ́gun Róòmù ní orílẹ̀-èdè yìí yóò dájú.”

> “Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ti fi ìkìlọ̀ fún nípa ewu tí ń bọ̀ lọ́wọ́; bí a bá pa èyí tì, ayé Pùròtẹ́sítáǹtì yóò mọ ohun tí ète Róòmù jẹ́ ní tòótọ́, nígbà tí yóò ti pẹ́ jù láti bọ́ nínú okùn ẹ̀gẹ́ náà. Ó ń dàgbà sínú agbára ní ìdákẹ́jẹ́. Àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ ń lo ipa wọn nínú àwọn gbọ̀ngàn ìgbìmọ̀ aṣòfin, nínú àwọn ìjọ, àti nínú ọkàn àwọn ènìyàn. Ó ń kó àwọn ilé gíga àti ńlá rẹ̀ jọ, nínú àwọn àyè ìkọ̀kọ̀ tí a fi pamọ́, nínú èyí tí a ó tún ṣe àwọn inúnibíni rẹ̀ ti ìgbà àtijọ́. Ní ọ̀nà àṣírí, láìsí ẹni tí ó fura, ó ń mú agbára rẹ̀ le sí i láti tẹ̀síwájú nínú àwọn ète tirẹ̀ nígbà tí àkókò yóò dé fún un láti gbá ìkọlù. Gbogbo ohun tí ó ń fẹ́ ni ipò ànfààní, a sì ti ń fún un ní èyí náà tẹ́lẹ̀. Láìpẹ́ a ó rí, a ó sì ní ìrírí ohun tí ète apá Róòmù jẹ́. Ẹnikẹ́ni tí yóò gbà tí yóò sì ṣègbọràn sí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run yóò nípa bẹ́ẹ̀ fa ẹ̀gàn àti inúnibíni bá ara rẹ̀.” The Great Controversy, 581.

Bí o bá lè rí ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀-èdè kankan tí a tẹ̀ jáde kí ọdún 1950 tó pé, tí o sì wo “obìnrin aláwọ̀ pupa rírẹ̀” tàbí ìyípadà kan nínú gbolóhùn yẹn láti inú Ìfihàn mẹ́tàlá-dín-lógún, gbogbo àwọn ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀ kí ọdún 1950 wọ̀nyẹn ni wọ́n ń fi hàn pé ìjọ Roman Catholic ni àgbèrè ti Ìfihàn mẹ́tàlá-dín-lógún. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ẹranko ayé olówo méjì ti Ìfihàn mẹ́tàlá, gbàgbé ìgbà àtijọ́ rẹ̀, bóyá iwo Protestantism ni tàbí iwo Republicanism. Àwọn ilé-iṣẹ́ méjèèjì wọ̀nyí dìde láti inú ìfarahàn sí ìṣàkóso ìsìn oníwà-ìkà ti ipò pàápàá àti ìṣàkóso òṣèlú oníwà-ìkà ti àwọn ọba tí wọ́n ń tì í lẹ́yìn, tàbí gẹ́gẹ́ bí Bíbélì ṣe sọ, àwọn ọba tí wọ́n “ṣe àgbèrè” pọ̀ mọ́ ọn. Kí a tó bẹ̀rẹ̀ sí í gbé Isaiah mẹ́tàlélógún yẹ̀ wò, a ó kọ́kọ́ fi ṣókí fúnni ní àkójọpọ̀ gbogbo àwọn ìgbà mẹ́wàá mìíràn tí Isaiah ti fi dá “àsọtẹ́lẹ̀ ìdájọ́” mọ̀, nítorí gbogbo àwọn “ẹrù” mọ́kànlá náà ni wọ́n jẹ́ gan-an.

Aísáyà orí kẹtàlá ni ẹrù Bábílónì ní “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.” Bábílónì, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ṣọ́ọ̀ṣì Kátólíìkì ni ó ń ṣàkóso tí ó sì ń darí i ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, ó jẹ́ àkójọpọ̀ agbára mẹ́ta tí ń darí ayé lọ sí Amágẹ́dónì ní orí kẹrìndínlógún Ìfihàn. Nínú àsọtẹ́lẹ̀ ìparun orí kẹtàlá sí Bábílónì òde-òní, agbára mẹ́ta ni a ṣojú fún; Bábílónì, Lúsífà àti Ásíríà, tí wọ́n ń ṣojú fún ẹranko náà (Ásíríà), dragoni náà (Lúsífà), àti wòlíì èké náà (Bábílónì). Ásíríà àti Bábílónì ni agbára méjèèjì tí ń sọ di ahoro tí Ọlọ́run lò láti fi jẹ àwọn ọmọ Ísírẹ́lì àtijọ́ níyà, Ásíríà sì ni ó kọ́kọ́ dé, ó mú àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá ti àríwá lọ sí ìgbèkùn, lẹ́yìn èyí ni Bábílónì sì mú ẹ̀yà méjì ti gúúsù, Júdà.

> Israẹli jẹ́ àgùntàn tí a tú ká; àwọn kìnnìún ti lé e lọ: ní àkọ́kọ́ ọba Ásíríà ti jẹ ẹ run; ní ìkẹyìn, Nebukadinésárì ọba Babeli yìí sì ti fọ egungun rẹ̀. Nítorí náà báyìí ni Olúwa àwọn ọmọ-ogun, Ọlọ́run Israẹli, wí; Kíyèsí i, èmi yóò jẹ ọba Babeli àti ilẹ̀ rẹ̀ níyà, gẹ́gẹ́ bí mo ti jẹ ọba Ásíríà níyà. Jeremiah 50:17, 18.

Àkọ́kọ́ ni Asiria kó àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá Ísírẹ́lì lọ sí ìgbèkùn, lẹ́yìn náà Babiloni sì kó àwọn ẹ̀yà méjì gúúsù ti Júdà lọ sí ìgbèkùn. Gbogbo ìgbèkùn méjèèjì wọ̀nyí jẹ́ ìmúṣẹ “àkókò méje” tí ó wà nínú Lefitiku ogún-ún àti mẹ́fà. “Àkókò méje” tí ó wà nínú Lefitiku ni “àsọtẹ́lẹ̀ àkókò” àkọ́kọ́ pátápátá tí William Miller ṣàwárí, ó sì fihàn pé nígbà tí Asiria gba ẹ̀yà àríwá náà, ó jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ ìtúká kan tí ó tẹ̀síwájú fún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọgọ́rùn-ún márùn-ún ọdún méjìlélógún. Àkókò náà bẹ̀rẹ̀ ní ìgbèkùn wọn ní ọdún 723 ṣáájú Kristi, ó sì parí ní “àkókò òpin” ní ọdún 1798. Babiloni kó àwọn ẹ̀yà gúúsù náà lọ ní ọdún 677 ṣáájú Kristi, tí ó bẹ̀rẹ̀ “àkókò méje” sí Júdà, èyí tí ó parí ní ibi kan náà pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún 2300 ti Dáníẹ́lì orí kẹjọ ẹsẹ̀ kẹrìnlá, ní October 22, 1844. Asiria àti Babiloni ṣe ìmúṣẹ ète kan náà ti ìjìyà sí ìṣọ̀tẹ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run, ṣùgbọ́n Asiria ni ó kọ́kọ́ mú ìjìyà náà ṣẹ, lẹ́yìn náà ni Babiloni.

Nínú ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn agbára mẹ́ta nínú orí kẹtàlá, Babiloni ni àwòrán Ásíríà, nítorí ó wá lẹ́yìn rẹ̀ ṣùgbọ́n ó ṣe iṣẹ́ kan náà sí àwọn ènìyàn Ọlọ́run.

Nínú orí kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, ẹrù-ìkìlọ̀ sí Moabu ni ó dojú kọ àwọn ìjọ Pírótẹ́sítáǹtì.

> “Àpèjúwe Móábù yìí ṣojú fún àwọn ìjọ tí wọ́n ti dà bí Móábù. Wọ́n kò dúró ní ipò ojúṣe wọn gẹ́gẹ́ bí aláṣọ́-ọba olóòtítọ́. Wọ́n kò fọwọ́ sowọ́ pọ̀ pẹ̀lú àwọn ọgbọ́n-orí ọ̀run nípa lílo agbára tí Ọlọ́run fi fún wọn láti ṣe ìfẹ́ Ọlọ́run, nípa títẹ́ agbára òkùnkùn padà, àti nípa lílo gbogbo agbára tí Ọlọ́run ti fi fún wọn láti mú òtítọ́ àti òdodo tẹ̀ síwájú nínú ayé wa. Wọ́n ní ìmọ̀ òtítọ́, ṣùgbọ́n wọn kò ṣe ohun tí wọ́n mọ̀.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1159.

Ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó ti ṣubú ni ìjọ náà tí ó bá a lọ láti máa rìn pẹ̀lú Olúwa nígbà tí ìyókù ẹ̀sìn Pùròtẹ́sítáǹtì sá lọ ní ìhìn-iṣẹ́ áńgẹ́lì kejì. Móábù ni Àdífẹnítìsìmù, ìwo Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó ti ṣubú.

Orí kẹtàdínlógún jẹ́ nípa Damasku, a sì dá a mọ̀ gẹ́gẹ́ bí ìlú tí a yóò mú kúrò. Ìlú jẹ́ ààmì ìjọba, àti ìjọba tí a ó mú kúrò ní “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn” ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Orí kẹrìnlá ni àsọtẹ́lẹ̀ ìdájọ́ ìparun sí orílẹ̀-èdè Ejibiti, tí ó ń ṣojú Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé àti gbogbo ayé.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìparun mẹ́ta tí ó tẹ̀lé e nínú orí kẹ́ẹ̀ẹ́dógún [twenty-one] wà nípa ilẹ̀ aṣálẹ̀ ẹlẹ́rùjẹ̀jẹ̀ ti gúúsù, Dúmàh àti Arabia. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìparun mẹ́ta wọ̀nyí ń tọ́ka sí Islam, ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ègbé mẹ́ta ti Ìfihàn 8:13.

Asọtẹ́lẹ̀ ìparun nínú orí kejìlélógún ń ṣàfihàn ìyapa àwọn Adventist Laodicea kúrò lọ́dọ̀ àwọn Adventist Filadelfia nígbà òfin ọjọ́ Àìkú.

Lẹ́yìn náà, nínú orí kẹtàlélọ́gbọ̀n, a rí ẹrù ti àwọn ẹranko ti gúúsù, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ kejì ti ìṣọ̀tẹ̀ àwọn Adventist Laodicea. Gbigbé gbogbo àwọn ẹrù inú Isaiah jọ, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé ó ń sọ̀rọ̀ sí gbogbo àwọn aṣáájú nínú àsọtẹ́lẹ̀ fún “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.” Mo ń yan Isaiah mẹ́tàlélógún láti fi hàn pé ìtàn orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ń ṣàkóso láti 1798 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú.

Nítorí pé “olúkúlùkù nínú àwọn wòlíì àtijọ́ sọ̀rọ̀ kéré sí i fún àkókò tiwọn ju fún tiwa lọ, tó bẹ́ẹ̀ tí ìsọtẹ́lẹ̀ wọn sì wà ní agbára fún wa,” gbogbo ọ̀rọ̀ ìsọtẹ́lẹ̀ ń tọ́ka sí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní ìparí ayé. Òtítọ́ yìí, ní ìpapọ̀ pẹ̀lú òtítọ́ náà pé “gbogbo àwọn ìwé Bíbélì ni wọ́n pàdé, wọ́n sì parí” nínú ìwé Ìfihàn, fi ìwé Ìfihàn múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi ìtọ́kasí fún ìmúbá ẹ̀rí ìsọtẹ́lẹ̀ mu nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó wà ní ìparí ayé.

Nínú orí kejìdínlógún ìwé Ìfihàn, a rí aṣẹ́wó ńlá náà tí ń ṣe àgbèrè pẹ̀lú àwọn ọba ayé, àti ìdájọ́ ìkẹyìn rẹ̀.

> Ọ̀kan nínú àwọn áńgẹ́lì méje tí wọ́n ní àwọn ago méje náà sì wá, ó bá mi sọ̀rọ̀, ó sì wí fún mi pé, Wá síhìn-ín; èmi yóò fi ìdájọ́ àgbèrè ńlá tí ó jókòó lórí omi púpọ̀ hàn ọ́: ẹni tí àwọn ọba ayé ti bá ṣe àgbèrè, tí a sì ti fi wáìnì àgbèrè rẹ̀ mú àwọn olùgbé ayé yó. Ìfihàn 17:1, 2.

Àwọn wòlíì kì í ta ko ara wọn rí.

> Àti pé àwọn ẹ̀mí àwọn wòlíì wà lábẹ́ àkóso àwọn wòlíì. Nítorí Ọlọ́run kì í ṣe olùdásílẹ̀ ìdàrúdàpọ̀, bí kò ṣe ti àlàáfíà, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú gbogbo àwọn ìjọ àwọn ẹni-mímọ́. 1 Kọrinti 14:32, 33.

Ní òpin ayé, “ìdájọ́ àgbèrè ńlá tí ó jókòó lórí omi púpọ̀,” àgbèrè ńlá náà pẹ̀lú “ẹni tí àwọn ọba ayé ti bá ṣe àgbèrè,” àgbèrè ńlá náà tí ó ti mú “àwọn olùgbé ayé” yó “pẹ̀lú wáìnì àgbèrè rẹ̀;” ni Isaiah fi ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí “alágbèrè” tí a gbàgbé fún “ọjọ́ ọba kan,” tàbí ọdún ãádọ́rin àsọtẹ́lẹ̀. Nígbà tí ọdún ãádọ́rin náà bá pé, Tírè “yóò bá gbogbo àwọn ìjọba ayé ṣe àgbèrè.” Alágbèrè Isaiah ni àgbèrè ńlá John. Alágbèrè Isaiah àti àgbèrè John dúró fún Ṣọ́ọ̀ṣì Roman Kátólíìkì, nítorí obìnrin jẹ́ ààmì ìjọ nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.

> Ẹ̀yin aya, ẹ tẹríba fún ọkọ yín fúnra yín, gẹ́gẹ́ bí sí Olúwa. Nítorí ọkọ ni orí aya, gẹ́gẹ́ bí Kristi pẹ̀lú ṣe jẹ́ orí ìjọ: òun ni Olùgbàlà ara náà. Nítorí náà, gẹ́gẹ́ bí ìjọ ti ń tẹríba fún Kristi, bẹ́ẹ̀ ni kí àwọn aya máa tẹríba fún ọkọ wọn nínú ohun gbogbo. Ẹ̀yin ọkọ, ẹ fẹ́ràn aya yín, gẹ́gẹ́ bí Kristi pẹ̀lú ti fẹ́ràn ìjọ, tí ó sì fi ara rẹ̀ lélẹ̀ nítorí rẹ̀; kí ó lè yà á sọ́tọ̀ sí mímọ́, kí ó sì wẹ̀ ẹ́ mọ́ pẹ̀lú ìfọ̀nuwẹ̀ omi nípa ọ̀rọ̀ náà, kí ó lè fi í hàn fún ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọ ológo, tí kò ní àbàwọ́n, tàbí ìwúre, tàbí irú nǹkan bẹ́ẹ̀ rárá; ṣùgbọ́n kí ó lè jẹ́ mímọ́ àti aláìlábùkù. Bákan náà ni ó yẹ kí àwọn ọkùnrin fẹ́ràn aya wọn gẹ́gẹ́ bí ara wọn fúnra wọn. Ẹni tí ó bá fẹ́ràn aya rẹ̀, ara rẹ̀ ni ó fẹ́ràn. Nítorí kò sí ẹni tí ó ti kórìíra ara rẹ̀ rí; ṣùgbọ́n ó ń bọ́ ọ, ó sì ń tọ́jú rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Olúwa ṣe ń ṣe sí ìjọ: nítorí ọmọ ara rẹ̀ ni àwa jẹ́, nínú ẹran ara rẹ̀, àti nínú egungun rẹ̀. Nítorí èyí ni ọkùnrin yóò fi bàbá àti ìyá rẹ̀ sílẹ̀, a sì dàpọ̀ mọ́ aya rẹ̀, àwọn méjèèjì yóò sì di ara kan. Àṣírí ńlá ni èyí: ṣùgbọ́n mo ń sọ ní ti Kristi àti ìjọ. Síbẹ̀síbẹ̀, kí olúkúlùkù yín ní pàtó fẹ́ràn aya rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ara rẹ̀; kí aya náà sì rí i pé ó bọ̀wọ̀ fún ọkọ rẹ̀. Éfésù 5:22–33.

Aposteli Paulu fi hàn pé, ní ti àsọtẹ́lẹ̀, a ṣojú ìjọ Kristi gẹ́gẹ́ bí obìnrin. Nítorí náà, obìnrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ ni ìjọ; ṣùgbọ́n ìjọ Kristi jẹ́ “mímọ́, láìní àbàwọ́n.” Ìjọ aláìmọ́ ni a fi obìnrin aláìmọ́ ṣojú; ní báyìí ni Isaiah ṣe tọ́ka sí àgbèrè kan, Johanu sì tọ́ka sí panṣágà kan. Wọ́n ṣojú ìjọpọ̀-pápá gẹ́gẹ́ bí panṣágà, ìjọ Ọlọ́run sì jẹ́ wúńdíá.

> Nítorí mo ń jowú yín pẹ̀lú ìjowú ti Ọlọ́run: nítorí mo ti fi yín fún ọkọ kan ṣoṣo ní ìgbéyàwó, kí èmi lè gbé yín kalẹ̀ fún Kristi gẹ́gẹ́ bí wúńdíá mímọ́. 2 Kọrinti 11:2.

A kì í ṣe pé a ṣe aṣojú ìjọ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí wúńdíá nìkan, ṣùgbọ́n a ti fi í fẹ́ ọkọ kan ṣoṣo. Tírè àti àgbèrè ńlá Jòhánù ń bá àwọn ọba ayé dá àgbèrè. Ìjọ Kátólíìkì ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkùnrin, kì í ṣe pẹ̀lú ọkan ṣoṣo. Dáníẹ́lì sọ fún wa pé àwọn ọba náà jẹ́ àwọn ìjọba.

> Eyi ni àlá náà; àwa yóò sì sọ ìtumọ̀ rẹ̀ níwájú ọba. Ìwọ, ọba, jẹ ọba àwọn ọba: nítorí Ọlọ́run ọ̀run ni ó ti fi ìjọba, agbára, ipá, àti ògo fún ọ. Ní ibikíbi tí àwọn ọmọ ènìyàn bá ń gbé, àwọn ẹranko igbó àti àwọn ẹyẹ ojú ọ̀run ni ó ti fi lé ọ lọ́wọ́, ó sì ti fi ọ jẹ alákóso lórí gbogbo wọn. Ìwọ ni orí wúrà yìí. Àti lẹ́yìn rẹ ni ìjọba mìíràn tí ó kéré ju tìrẹ lọ yóò dìde, àti ìjọba kẹta mìíràn ti idẹ, èyí tí yóò jẹ olórí lórí gbogbo ayé. Ìjọba kẹrin yóò sì lágbára bí irin: nítorí bí irin ti ń fọ ohun gbogbo sí wẹ́wẹ́, tí ó sì ń ṣẹ́gun gbogbo nǹkan: gẹ́gẹ́ bí irin tí ń fọ gbogbo wọ̀nyí, bẹ́ẹ̀ ni yóò fọ wọn sí wẹ́wẹ́, yóò sì nghiền wọn. Danieli 2:36–40.

Nínú Dáníẹ́lì orí kejì, a dá àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì mọ̀, a sì ṣàlàyé wọn. Bí Dáníẹ́lì ṣe ń tú àlá náà fún Nebukadinésárì, ó sọ fún Nebukadinésárì pé òun ni orí wúrà náà. Orí wúrà náà jẹ́ ọba, ṣùgbọ́n ọba kan dúró fún ìjọba kan. Ìjọ Róòmù Kátólíìkì ni àgbèrè ńlá náà tí ń ṣe panṣágà pẹ̀lú gbogbo àwọn ọba ayé ní òpin ọdún àsọtẹ́lẹ̀ àádọ́rin. Àwọn ọba náà jẹ́ ààmì àwọn ènìyàn, Tirè sì jẹ́ obìnrin aláìmọ́. Obìnrin kan jẹ́ ìjọ; àgbèrè jẹ́ ìjọ aláìmọ́; ọkùnrin kan jẹ́ ọba, ọba sì jẹ́ ìjọba. Obìnrin kan jẹ́ ìjọ, ọba sì jẹ́ ìpínlẹ̀. Ìbáṣepọ̀ tí kò bófin mu láàárín àwọn ohun-ìṣe méjèèjì wọ̀nyí dúró fún panṣágà ti ẹ̀mí.

Ofin Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà jẹ́ àkọsílẹ̀ ọ̀run kan tí ó fi ìdí dandan mímú kí ẹ̀ka méjèèjì wọ̀nyí yà sọ́tọ̀ múlẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò tíì parí pẹ̀lú fífi Tírè hàn gẹ́gẹ́ bí ìjọ Roman Catholic, ó dàbí ohun tí ó yẹ ní àkókò yìí láti ṣàlàyé àmì mìíràn nínú Isaiah ogún-mẹ́ta tí ó túmọ̀ àpẹẹrẹ ọkùnrin àti obìnrin—ìjọ àti ìpínlẹ̀.

> Wò ilẹ̀ àwọn ará Kálídíà; ènìyàn yìí kò sí tẹ́lẹ̀, títí àwọn ará Ásíríà fi dá a sílẹ̀ fún àwọn tí ń gbé aginjù: wọ́n gbé àwọn ilé-ìṣọ́ rẹ̀ kalẹ̀, wọ́n kọ àwọn ààfin rẹ̀ sókè; ó sì sọ ọ́ di ahoro. Isaiah 23:13.

Nínú ẹsẹ náà, ará Asiria ni ó dá ilẹ̀ àwọn Kálídíà sílẹ̀, ó sì gbé àwọn “ilé-ọba gíga” àti “àwọn ààfin” kalẹ̀. Ará Asiria náà jẹ́ àmì Nimrodu, àwọn Kálídíà sì dúró fún àwọn aṣáájú ẹ̀sìn àwọn ẹ̀sìn àdììtú Bábílónì. “Ilé-ọba gíga” jẹ́ àmì ìjọ. Nígbà tí Jésù gbé àkàwé ọgbà àjàrà kalẹ̀, Sister White sọ̀rọ̀ lórí àkàwé náà báyìí:

> “Nínú àkàwé náà, onílé dúró fún Ọlọ́run, ọgbà àjàrà sì dúró fún orílẹ̀-èdè Júù, odi náà sì jẹ́ òfin àtọ̀runwá tí ó jẹ́ ààbò wọn. Ilé-ìṣọ́ náà jẹ́ ààmì tẹ́ńpìlì.” Desire of Ages, 596.

Ará Ásíríà dá ilẹ̀ àwọn Kálídíà sílẹ̀, àwọn tí wọ́n gbé ìjọ kan (ilé-ọba gíga) kalẹ̀ àti “ààfin” kan. “Ààfin” ń ṣojú fún “ọba,” èyí tí ó sì tún ń ṣojú fún ìjọba. Ìjọba kan ni a tún ń ṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí ìlú.

> Wọ́n sì wí pé, Ẹ wá, ẹ jẹ́ kí a kọ́ ìlú kan fún ara wa, àti ilé-ìṣọ́ kan, tí orí rẹ̀ yóò dé ọ̀run; ẹ sì jẹ́ kí a ṣe orúkọ fún ara wa, kí a má bàa fọ́n ká lórí gbogbo ilẹ̀ ayé. Jẹ́nẹ́sísì 11:4.

“Ilé-ìṣọ́” àti “ààfin” tí ará Ásíríà dá ni “ìlú” àti “ilé-ìṣọ́” tí Nimrodu kọ́.

> Àwọn òkú wọn yóò sì wà ní ìgboro ìlú ńlá náà, èyí tí a ń pè ní ti ẹ̀mí ní Sódómù àti Ejibiti, níbi tí a ti kàn Olúwa wa mọ́ àgbélébùú pẹ̀lú. Ìfihàn 11:8.

Ìmísí mímọ́ sọ fún wa pé “ìlú ńlá” tí a mẹ́nu kàn nínú Ìfihàn orí kọkànlá dúró fún ìjọba Faranse ní àkókò Iyíká Faranse.

> “‘Ìlú ńlá náà’ nínú àwọn òpópónà rẹ̀ níbi tí a ti pa àwọn ẹlẹ́rìí náà, tí àwọn òkú wọn sì gbé dùbúlẹ̀ sí, ni ‘nípa ti ẹ̀mí,’ Íjíbítì. Nínú gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tí a gbé kalẹ̀ nínú ìtàn Bíbélì, Íjíbítì ni ó fi ìgboyà jùlọ sẹ́ ìwàláàyè Ọlọ́run alààyè, tí ó sì kọ láti tẹríba fún àwọn àṣẹ Rẹ̀. Kò sí ọba kankan tí ó tiì gbìyànjú sí ìṣọ̀tẹ̀ gbangba àti ìmúnisìn-ọba tó pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ sí agbára Ọ̀run gẹ́gẹ́ bí ọba Íjíbítì ti ṣe. Nígbà tí Mósè mú ìránṣẹ́ náà wá fún un ní orúkọ Olúwa, Fáráò dáhùn pẹ̀lú ìgbéraga pé: ‘Ta ni Jèhófà, tí èmi yóò fi gbọ́ ohùn rẹ̀ láti jẹ́ kí Ísírẹ́lì lọ? Èmi kò mọ Jèhófà, bẹ́ẹ̀ ni èmi kì yóò jẹ́ kí Ísírẹ́lì lọ.’ Eksodu 5:2, A.R.V. Èyí ni àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run, àti pé orílẹ̀-èdè tí Íjíbítì dúró fún yóò sọ irú ìkọ̀sílẹ̀ bẹ́ẹ̀ sí àwọn ẹ̀tọ́ Ọlọ́run alààyè, yóò sì fi irú ẹ̀mí àìgbàgbọ́ àti ìjàngbọ̀n hàn. A tún fi ‘ìlú ńlá náà’ wé Sódómù, ‘nípa ti ẹ̀mí.’ Ìbàjẹ́ Sódómù nínú rú òfin Ọlọ́run farahàn ní pàtàkì nínú ìwà àgbèrè. Ẹ̀ṣẹ̀ yìí náà yóò sì jẹ́ ànímọ́ tí ó ga jùlọ nínú orílẹ̀-èdè náà tí yóò mú àwọn àlàyé Ìwé Mímọ́ yìí ṣẹ.”

> “Nítorí náà, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ wòlíì náà, díẹ̀ kí ọdún 1798 tó dé, agbára kan tí ìpilẹ̀ àti ìwà rẹ̀ ti Sátánì yóò dìde láti jagun sí Bíbélì. Àti ní ilẹ̀ náà níbi tí ẹ̀rí àwọn ẹlẹ́rìí méjì ti Ọlọ́run yóò ti jẹ́ pé a ti pa á mọ́ lójúkan, níbẹ̀ ni àìgbàgbọ́-Ọlọ́run ti Fáráò àti àìwà-bàjẹ́ ti Sódómù yóò farahàn.”

> “Asọtẹ́lẹ̀ yìí ti ní ìmúṣẹ́ pípéye àti amúnilọ́kàn-balẹ̀ gidigidi nínú ìtàn ilẹ̀ Faransé. Nígbà Ìyíká Orílẹ̀-èdè náà, ní ọdún 1793, ‘ayé gbọ́ fún ìgbà àkọ́kọ́ àpéjọ àwọn ènìyàn kan, tí a bí tí a sì kọ́ nínú ọ̀làjú, tí wọ́n sì gba ẹ̀tọ́ lára wọn láti ṣàkóso ọ̀kan lára àwọn orílẹ̀-èdè Yúróòpù tí ó dára jùlọ, tí wọ́n gbé ohùn apapọ̀ wọn sókè láti sẹ́ òtítọ́ mímọ́ jùlọ tí ọkàn ènìyàn ń gbà, tí wọ́n sì fi ìfọ̀kànbalẹ̀ kọ́ ìgbàgbọ́ àti ìjọsìn Ọlọ́run kan.’—Sir Walter Scott, Life of Napoleon, vol. 1, ch. 17. ‘Faransé ni orílẹ̀-èdè kan ṣoṣo ní ayé ní ti èyí tí ìkọ̀wé òtítọ́ tí a lè fi dájú ṣì wà, pé gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè kan, ó gbé ọwọ́ rẹ̀ sókè nínú ìṣọ̀tẹ̀ gbangba sí Ẹlẹ́dàá àgbáyé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn asọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aláìgbàgbọ́, ni ó ti wà, tí wọ́n sì ṣì ń bá a lọ láti wà, ní England, Germany, Spain, àti ní ibòmíràn; ṣùgbọ́n Faransé dúró yàtọ̀ nínú ìtàn ayé gẹ́gẹ́ bí ìpínlẹ̀ kan ṣoṣo tí, nípasẹ̀ àṣẹ Ìgbìmọ̀ Aṣòfin rẹ̀, kéde pé kò sí Ọlọ́run, tí gbogbo olùgbé olú-ìlú rẹ̀, pẹ̀lú ọ̀pọ̀ jùlọ ní ibòmíràn, àwọn obìnrin gẹ́gẹ́ bí àwọn ọkùnrin pẹ̀lú, jó, wọ́n sì kọrin pẹ̀lú ayọ̀ nígbà tí wọ́n gba ìkéde náà.’—Blackwood’s Magazine, November, 1870.” The Great Controversy, 269.

“Ilu ńlá” tí a mẹ́nuba nínú Ìfihàn orí kọkànlá ni orílẹ̀-èdè Faranse, èyí tí ó ṣe “àṣẹ láti ọ̀dọ̀ Àpéjọ Aṣòfin rẹ̀” tí ń kéde pé kò sí Ọlọ́run. Àṣẹ náà jẹ́ ìfihàn àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú ìṣọ̀tẹ̀ Fáráò. Ilu ńlá kan jẹ́ ìjọba, tàbí “orílẹ̀-èdè” tàbí “ipinlẹ̀.” Nínú Ìfihàn orí kọkànlá, Faranse ní àwọn àmì méjì—Íjíbítì àti Sódómù.

A ti sọ fún wa pé, “Èyí ni àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run, àti orílẹ̀-èdè tí Ejibiti dúró fún yóò sọ irú ìkọ̀sílẹ̀ bẹ́ẹ̀ nípa àwọn ẹ̀tọ́ Ọlọ́run alààyè, yóò sì fihàn irú ẹ̀mí àìgbàgbọ́ àti ìjàgídíjàgan kan náà. A tún fi ‘ìlú ńlá náà’ wé, ‘nípa ti ẹ̀mí,’ mọ́ Sodu. Ìbàjẹ́ Sodu nínú fífọ òfin Ọlọ́run hàn gbangba ní pàtàkì nínú àgbèrè.”

Ìlú ńlá tàbí orílẹ̀-èdè Faranse ni a ṣàfihàn ní ọ̀nà àpẹẹrẹ nípasẹ̀ orílẹ̀-èdè kan (Íjíbítì) àti ìlú kan (Sódómù.) Íjíbítì “yóò sọ ohùn jáde,” àti sísọ ti orílẹ̀-èdè kan dúró fún ìṣètò ìjọba, kì í ṣe ìṣètò ìjọ. Íjíbítì ni ìjọba, Sódómù sì ni ìjọ, èyí ni àfihàn tí a rí nínú orí kọkànlá Ìfihàn.

> “‘Ọ̀rọ̀’ tí orílẹ̀-èdè náà ń sọ ni iṣẹ́ àwọn aláṣẹ ìṣòfin àti ìdájọ́ rẹ̀.” The Great Controversy, 442.

Nínú Ìfihàn orí kọkànlá, Jòhánù ṣàfihàn àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ Ìyíká Faranse nínú ààmì wòlíì. Ìyíká náà gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣẹlẹ̀ gan-an pèsè ẹ̀rí ìtàn púpọ̀ tó jẹ́rìí sí òtítọ́ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Jòhánù nínú orí náà. Jòhánù sọ àsọtẹ́lẹ̀ náà tẹ́lẹ̀, lẹ́yìn náà Ìyíká Faranse mú àsọtẹ́lẹ̀ náà ṣẹ, lẹ́yìn náà sì ní ẹ̀wẹ̀, mejeeji—àsọtẹ́lẹ̀ náà àti ìmúṣẹ rẹ̀ nínú ìtàn—ni wọ́n ń tọ́ka sí, wọ́n sì ń bá a mu pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ní òpin ayé, nígbà tí lẹ́ẹ̀kan sí i ìjọba oníwà ìbàjẹ́ bá darapọ̀ mọ́ ìjọ oníwà ìbàjẹ́. Dájúdájú, ìpànìyàn ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ ni ó tẹ̀ lé ìgbéyàwó aláìmọ́ yẹn. Ìjọba Ọlọ́run náà pẹ̀lú jẹ́ ìlú ńlá kan.

> Ó sì gbé mi lọ nínú ẹ̀mí sí orí òkè ńlá àti gíga kan, ó sì fi ìlú ńlá yẹn hàn mí, Jerúsálẹ́mù mímọ́, tí ó ń sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run. Ìfihàn 21:10.

> “Ìbọ̀wọ̀ ọkọ-ìyàwó, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn níbí, ń ṣẹlẹ̀ kí ìgbéyàwó tó wáyé. Ìgbéyàwó náà dúró fún ìgbà tí Kristi yóò gba ìjọba Rẹ̀. Ìlú Mímọ́ náà, Jerusalẹmu Tuntun, tí ó jẹ́ olú-ìlú àti aṣojú ìjọba náà, ni a ń pè ní ‘ìyàwó, aya Ọ̀dọ́-Àgùntàn náà.’ Áńgẹ́lì náà sì wí fún Johanu pé: ‘Wá síhìn-ín, èmi yóò fi ìyàwó náà hàn ọ́, aya Ọ̀dọ́-Àgùntàn náà.’ ‘Ó sì gbé mi lọ nínú Ẹ̀mí,’ ni wòlíì náà sọ, ‘ó sì fi ìlú ńlá yẹn hàn mí, Jerusalẹmu mímọ́ náà, tí ń sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run.’ Ìfihàn 21:9, 10.” The Great Controversy, 426.

Ìṣọ̀tẹ̀ Nimrodu ni a ṣàfihàn nípa kíkọ ilé-ìṣọ́ kan àti ìlú kan, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìṣọ̀kan ìjọ àti ìjọba ní òpin ayé, nítorí gbogbo àwọn wòlíì sọ̀rọ̀ nípa òpin ayé. Ìṣọ̀tẹ̀ Nimrodu tún jẹ́ ìtẹ̀síwájú ìṣọ̀tẹ̀ Lúsífà, ẹni tí ìfẹ́-ọkàn rẹ̀ jẹ́ láti gba àkóso lórí ìjọ Ọlọ́run àti ìjọba Ọlọ́run pẹ̀lú.

> Báwo ni ìwọ ti ṣubú láti ọ̀run wá, ìwọ Luciferi, ọmọ àfẹ̀mójúmọ̀! báwo ni a ti gé ọ lulẹ̀ sí ilẹ̀, ìwọ tí ń sọ àwọn orílẹ̀-èdè di aláìlera! Nítorí ìwọ ti wí nínú ọkàn rẹ pé, Èmi yóò gòkè lọ sí ọ̀run, èmi yóò gbé ìtẹ́ mi ga ju àwọn ìràwọ̀ Ọlọ́run lọ: èmi yóò tún jókòó lórí òkè àpéjọ, ní apá àríwá: èmi yóò gòkè lọ ju ibi gíga àwọn àwọsánmà lọ; èmi yóò dàbí Ọ̀gá-ògo-jùlọ. Isaiah 14:12–14.

Gẹ́gẹ́ bí Isaiah ṣe ṣí àwọn ìfẹ́-ọkàn aṣínà Lucifer payá láti jẹ́ “gẹ́gẹ́ bí Ọ̀gá-Ọ̀run jùlọ,” ó fi hàn pé Lucifer ń wá láti jókòó lórí àga méjì tí ó yàtọ̀ pátápátá. Ó fẹ́ “gbé” “ìtẹ́” rẹ̀ “ga ju àwọn ìràwọ̀ Ọlọ́run lọ” àti “láti jókòó pẹ̀lú lórí òkè ìpéjọ, ní apá àríwá.”

Ìtẹ́ jẹ́ ààmì àṣẹ ọba—tàbí àṣẹ ìjọba, “àti ẹ̀gbẹ́ àríwá” sì ni ìjọ Ọlọ́run.

> Orin àti Sáàmù fún àwọn ọmọ Kóra. Olúwa tóbi, ó sì yẹ gidigidi fún ìyìn ní ìlú Ọlọ́run wa, lórí òkè ìwà mímọ́ rẹ̀. Ó lẹ́wà ní ipò rẹ̀, ayọ̀ gbogbo ayé ni òkè Síónì, ní ẹ̀gbẹ́ àríwá, ìlú Ọba ńlá náà. A mọ Ọlọ́run nínú àwọn ààfin rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ibi ààbò. Sáàmù 48:1–3.

Jerusalẹmu ni “ìlú Ọba ńlá náà,” nípa bẹ́ẹ̀ ó ń fi ìtẹ́ òṣèlú Ọlọ́run hàn, àti pé Jerusalẹmu pẹ̀lú ni “òkè mímọ́ rẹ̀,” “ní ẹ̀gbẹ́ àríwá,” nípa bẹ́ẹ̀ ó sì ń fi ìtẹ́ ẹ̀sìn Ọlọ́run hàn. Láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ni a ti ṣàfihàn ìṣọ̀tẹ̀ àti ogun Satani nínú àyíká ìfẹ́ rẹ̀ láti jọba lórí ìjọ Ọlọ́run àti orílẹ̀-èdè Ọlọ́run méjèèjì. Lẹ́yìn èyí Satani sì darí nínú ìṣọ̀tẹ̀ Nimrodu, ilẹ̀ tí ó dá sílẹ̀ fún àwọn Kaldea ni a sì ṣàpẹẹrẹ gẹ́gẹ́ bí ilẹ̀ kan níbi tí Nimrodu ti kọ́ ilé-ìṣọ́ kan àti ìlú kan—ìjọ àti ìjọba.

Nítorí náà, nígbà tí àgbèrè Isaia àti àgbèrè ńlá Johanu bá ṣe àgbèrè pẹ̀lú àwọn ọba ayé, àsọtẹ́lẹ̀ ń fi àmì hàn pé àjọṣe aláìmọ́ kan ń ṣẹlẹ̀ láàárín ìjọ Roman Catholic àti àwọn ọba ayé ní òpin 70 ọdún àsọtẹ́lẹ̀.

Ìlà àsọtẹ́lẹ̀ Isaiah ṣàpèjúwe ìdájọ́ àgbèrè Tírè ní orí kẹtàlélógún, Johanu sì ṣàpèjúwe ìdájọ́ kan náà pẹ̀lú ààmì obìnrin aláwọ̀ àlùkò tí a mọ̀ sí “Bábílónì ńlá.” Ẹlẹ́rìí kẹta sí ìdájọ́ kan náà ti aṣẹ́wó kan náà ni gẹ́gẹ́ bí èyí:

> “A ṣàpèjúwe obìnrin náà (Bábílónì) nínú Ìfihàn 17 gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ‘fi aṣọ àlùkò àti aṣọ pupa wọ̀, tí a sì fi wúrà àti òkúta iyebíye àti péálì ṣe ẹṣọ́ fún, tí ó mú ife wúrà kan ní ọwọ́ rẹ̀ tí ó kún fún ohun ìríra àti ìwà ẹ̀gbin: ... orúkọ kan sì wà ní àkọsílẹ̀ lórí iwájú orí rẹ̀ pé, Àṣírí, Bábílónì Ńlá, ìyá àwọn àgbèrè.’ Wòlíì náà wí pé: ‘Mo sì rí obìnrin náà pé ó ti mutí yó pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọn ẹni-mímọ́, àti pẹ̀lú ẹ̀jẹ̀ àwọn márítírì Jésù.’ A tún kéde Bábílónì pé òun ni ‘ìlú ńlá náà, tí ń jọba lórí àwọn ọba ayé.’ Ìfihàn 17:4–6, 18. Agbára tí ó ti pa àkóso apanirun mọ́ lórí àwọn ọba ilẹ̀ Kristẹndọmu fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún ni Róòmù.” The Great Controversy, 382.

Tírè ni ìjọ Roman Catholic ní “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.” Ní àkókò yẹn ni ìjọpápá yóò jáde lọ, yóò sì kọ àwọn orin ìtanilẹ́yìn rẹ̀ sí àwọn ọba ayé, báyìí ni yóò sì darí àwọn ọba náà sínú ìṣe àgbèrè, èyí tí ní ti àsọtẹ́lẹ̀ jẹ́ ìṣọ̀kan ìjọ àti ìpínlẹ̀.

> Yóò sì ṣẹ ní ọjọ́ náà, pé a ó gbàgbé Tírè fún ọdún àádọ́rin, gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ayaba kan: lẹ́yìn ìparí ọdún àádọ́rin ni Tírè yóò kọrin bí àgbèrè. Isaiah 23:15.

Ọba kan jẹ́ ìjọba kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, nítorí náà a óò gbàgbé Tírè ní àkókò tí ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ kan yóò ṣe ìṣàkóso fún ọdún àádọ́rin.

> Yóò sì ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ náà, pé a ó gbàgbé Tírè fún ọdún àádọ́rin, gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ọba kan; lẹ́yìn ìparí ọdún àádọ́rin ni Tírè yóò kọrin bí àgbèrè. Mú dùùrù, yí ìlú ká, ìwọ àgbèrè tí a ti gbàgbé; mú orin dún dídùn, kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin, kí a lè rántí rẹ. Yóò sì ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn ìparí ọdún àádọ́rin, pé Olúwa yóò bẹ Tírè wò, yóò sì padà sí ère rẹ̀, yóò sì ṣe panṣágà pọ̀ pẹlu gbogbo àwọn ìjọba ayé lórí ojú ilẹ̀ ayé. Isaiah 23:15–17.

Ní àwọn ọjọ́ ìjọba kan tí yóò ṣàkóso fún ọdún àsọtẹ́lẹ̀ méje-dín-lọ́gọ́rin, a ó gbàgbé ìjọ Roman Catholic. Ní òpin ọdún méje-dín-lọ́gọ́rin náà, agbára papacy yóò “kọ orin dídùn, yóò kọ orin púpọ̀.” Ní ti àsọtẹ́lẹ̀, “orin” dúró fún “ìrírí.”

> “Lórí òkun kirisita tó wà níwájú ìtẹ́, ìyẹn òkun dígí bí ẹni pé a da pọ̀ mọ́ iná,—bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe ń tàn yòò pẹ̀lú ògo Ọlọ́run,—ni a ti kó ẹgbẹ́ àwọn tí wọ́n ti ‘borí ẹranko náà, àti àwòrán rẹ̀, àti ààmì rẹ̀, àti nọ́mbà orúkọ rẹ̀.’ Pẹ̀lú Ọ̀dọ́-Àgùntàn lórí Òkè Síónì, ‘wọ́n ní àwọn dùùrù Ọlọ́run,’ wọ́n dúró, ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún tí a rà padà láàárín ènìyàn; a sì gbọ́ bí ìró omi púpọ̀, àti bí ìró àrá ńlá, ‘ohùn àwọn akọrin-dùùrù tí ń lu dùùrù wọn.’ Wọ́n sì kọ ‘Orin tuntun kan’ níwájú ìtẹ́, orin tí kò sí ẹni tí ó lè kọ́ bíkòṣe ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà. Òun ni orin Mose àti ti Ọ̀dọ́-Àgùntàn—orin ìgbàlà. Kò sí ẹlòmíràn bí kò ṣe ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà tí ó lè kọ orin náà; nítorí orin ìrírí wọn ni—ìrírí irú èyí tí kò sí ẹgbẹ́ mìíràn kankan tí ó ti ní rí. ‘Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tí ń tẹ̀lé Ọ̀dọ́-Àgùntàn ní ibikíbi tí Ó bá lọ.’ Àwọn wọ̀nyí, tí a ti yí padà láti inú ayé, láàárín àwọn alààyè, ni a kà sí ‘àkọ́so fún Ọlọ́run àti fún Ọ̀dọ́-Àgùntàn.’ Ìfihàn 15:2, 3; 14:1-5. ‘Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tí wọ́n jáde kúrò nínú ìpọ́njú ńlá;’ wọ́n ti kọjá nípasẹ̀ àkókò ìhàmọ́ra irú èyí tí kò tíì sí láti ìgbà tí orílẹ̀-èdè ti wà; wọ́n ti farada ìrora àkókò ìpọ́njú Jakọbu; wọ́n ti dúró láìní alágbàwí nípasẹ̀ ìtújáde ìkẹyìn àwọn ìdájọ́ Ọlọ́run. Ṣùgbọ́n a ti gbà wọ́n là, nítorí wọ́n ti ‘fọ aṣọ wọn, wọ́n sì fi ẹ̀jẹ̀ Ọ̀dọ́-Àgùntàn sọ wọ́n di funfun.’ ‘Nínú ẹnu wọn ni a kò rí èké kankan: nítorí wọn jẹ́ aláìlábùkù’ níwájú Ọlọ́run. ‘Nítorí náà ni wọ́n fi wà níwájú ìtẹ́ Ọlọ́run, wọ́n sì ń sìn Í lójúmọ́ àti lóru nínú tẹ́ńpìlì Rẹ̀: ẹni tí ó sì jókòó lórí ìtẹ́ yóò máa gbé láàárín wọn.’ Wọ́n ti rí ayé tí ìyàn àti àjàkálẹ̀-àrùn ti bà jẹ́, tí oòrùn sì ní agbára láti fi ooru púpọ̀ jó àwọn ènìyàn, àwọn tìkára wọn sì ti farada ìjìyà, ebi, àti òǹgbẹ. Ṣùgbọ́n ‘ebi kì yóò tún pa wọ́n mọ́, bẹ́ẹ̀ ni òǹgbẹ kì yóò tún gbẹ wọ́n mọ́; bẹ́ẹ̀ ni oòrùn kì yóò mọ́ sórí wọn, tàbí ooru kankan. Nítorí Ọ̀dọ́-Àgùntàn tí ó wà ní àárín ìtẹ́ yóò bọ́ wọn, yóò sì tọ́ wọn lọ sí àwọn ìsun omi alààyè: Ọlọ́run yóò sì nu gbogbo omijé kúrò ní ojú wọn.’ Ìfihàn 7:14-17.” The Great Controversy, 648.

> “‘Nínú tẹ́ńpìlì Rẹ̀ ni olúkúlùkù ń sọ̀rọ̀ nípa ògo Rẹ̀’ (Sáàmù 29:9), àti orin tí àwọn ẹni tí a ti rà padà yóò kọ́—orin ìrírí wọn—yóò kéde ògo Ọlọ́run pé: ‘Mọ́ tóbi, a sì ṣe kàyéfì ni iṣẹ́ Rẹ, Olúwa Ọlọ́run, Olódùmarè; olódodo àti òtítọ́ ni ọ̀nà Rẹ, Ìwọ Ọba àwọn àkókò ayérayé. Ta ni kì yóò bẹ̀rù, Olúwa, kí ó sì yin orúkọ Rẹ lógo? nítorí Ìwọ nìkan ni mímọ́.’ Ìfihàn 15:3, 4, R.V.” Education, 308.

Ní òpin àádọ́rin ọdún àsọtẹ́lẹ̀, ìjọ-pòpù yóò “kọrin aládùn, kọ orin púpọ̀, kí” a “lè rántí [rẹ].” Ní òpin ìjọba tí ń ṣàkóso fún àádọ́rin ọdún àsọtẹ́lẹ̀, ìjọ Roman Catholic yóò rán ayé létí ìrírí ìtàn rẹ̀ àtijọ́. Nínú ìtàn náà, ó jọba gẹ́gẹ́ bí àṣẹ ìwà ní àjọṣe láàárín ara rẹ̀ àti àwọn ọba Yúróòpù. A tọ́ka sí ìtàn náà ní òtítọ́ gẹ́gẹ́ bí Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn, àti pé gbogbo òkùnkùn tí a lè bá fi ọ̀nàkankan sọ mọ́ ìtàn náà níbi tí ìjọ-pòpù ti jọba lórí àwọn ọba Yúróòpù ni a lè fi kàn sí ìṣe ìpìlẹ̀ gan-an tí ó mú gbogbo òkùnkùn tí ó tẹ̀ lé e wá. Ìṣe náà ni ìpapọ̀ ìjọ àti ìpínlẹ̀, ìpapọ̀ àwọn ọba Yúróòpù àti ìjọ Kátólíìkì. Nínú ìgbéyàwó Bíbélì, ọkùnrin ni yóò máa jọba lórí obìnrin, ṣùgbọ́n àgbèrè tí ó ṣẹlẹ̀ nínú ìtàn náà yí padà kúrò nínú ètò òtítọ́ ti àjọṣe ọkùnrin àti obìnrin.

Ní òpin ọdún àádọ́rin yóò wáyé ìṣòro ńlá kan nígbà tí ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì tí ń ṣàkóso ayé ní àkókò ìgbà tí a ti gbàgbé Pápásì ní ti àsọtẹ́lẹ̀ yóò dé sí ìparí. Ìṣòro àgbáyé tí ìṣubú ìjọba náà mú wá ń ṣí ilẹ̀kùn sílẹ̀ fún ìjọ Kátólíìkì láti bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ́ kí ayé mọ̀ pé, kí a lè la àwọn àkókò ìdààmú tí ìṣubú ìjọba náà mú wá kọjá, ayé gbọ́dọ̀ tẹrí ba fún àṣẹ ìwà rere ti ìjọ Roman Kátólíìkì, gẹ́gẹ́ bí a ti fihàn nínú ìtàn Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn.

Nígbà tí ìjọba náà bá dópin, tí ìjọba póòpù sì kọ orin ìrírí rẹ̀ ti ìgbàanì, ìrírí kan tí àwọn akọ̀wé ìtàn ń pè ní òkùnkùn; báwo ni, nígbà náà, ìtàn òkùnkùn yẹn ṣe lè jẹ́ ìránṣẹ́ fún ìjọba póòpù láti pín pẹ̀lú àwọn ọba ayé, tí yóò sì mú wọn dá wọn lójú láti bá a ṣe àgbèrè? Nínú ìṣòro ńlá kan, èé ṣe tí ìrírí àwọn ìgbà tí ó ti kọjá, (orin rẹ̀) ìrírí rẹ̀ kí a tó gbàgbé e ní ti àsọtẹ́lẹ̀, yóò pèsè ìdí tí yóò mú kí àwọn ọba ayé gba ìrírí òkùnkùn gẹ́gẹ́ bí ojútùú fún ìṣòro ńlá wọn?

> “Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn, àní lára àwọn tí kò ní ojú rere sí Ìjọ Romu, ni kò fi bẹ́ẹ̀ mọ ewu tí ó wà nínú agbára àti ipa rẹ̀. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń tẹnu mọ́ ọn pé òkùnkùn ọgbọ́n àti ìwà rere tí ó gbilẹ̀ ní Àárín Ọ̀rúndún ni ó ṣe àǹfààní fún ìtànkálẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀, àṣà ìgbàgbọ́ asán rẹ̀, àti ìnilára rẹ̀, àti pé ọgbọ́n tí ó pọ̀ sí i ní àkókò òde-òní, ìtànkálẹ̀ ìmọ̀ káàkiri láàárín gbogbo ènìyàn, àti ìfẹ́ òmìnira tí ń pọ̀ sí i nípa àwọn ọ̀ràn ẹ̀sìn kò jẹ́ kí àìfaradà àti ìkà le tún jí dìde. Ìrònú pé irú ipò bẹ́ẹ̀ yóò wà ní àkókò ìmọ́lára yìí ni a fi ṣe ẹ̀rín. Òótọ́ ni pé ìmọ́lẹ̀ ńlá, ti ọgbọ́n, ti ìwà rere, àti ti ẹ̀sìn, ń tàn sórí ìran yìí. Nínú ojú-ewé tí ó ṣí sílẹ̀ ti Ọ̀rọ̀ Mímọ́ Ọlọ́run, a ti ta ìmọ́lẹ̀ láti ọ̀run sórí ayé. Ṣùgbọ́n ó yẹ kí a rántí pé bí ìmọ́lẹ̀ tí a fi fúnni ṣe tóbi sí i, bẹ́ẹ̀ ni òkùnkùn àwọn tí ń yi í padà, tí wọ́n sì kọ̀ ọ́, ṣe tóbi sí i.”

> “Ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì pẹ̀lú ẹ̀mí àdúrà yóò fi ìwà gidi ti ipápà hàn fún àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì, yóò sì mú kí wọ́n kórìíra rẹ̀, kí wọ́n sì yẹra fún un; ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ènìyàn ní ọgbọ́n púpọ̀ nínú ojú ara wọn tóbẹ́ẹ̀ tí wọn kò fi rí àìní láti fi ìrẹ̀lẹ̀ wá Ọlọ́run, kí a lè darí wọn sínú òtítọ́. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ń yangàn nípa ìmọ́lẹ̀ tí wọ́n ní, wọn kò mọ Ìwé Mímọ́ bẹ́ẹ̀ ni wọn kò mọ agbára Ọlọ́run. Wọ́n gbọ́dọ̀ ní ọ̀nà kan láti mú ẹ̀rí ọkàn wọn balẹ̀, wọ́n sì ń wá èyí tí ó kéré jù lọ nípa ẹ̀mí tí ó sì ń rẹ ẹni sílẹ̀. Ohun tí wọ́n ń fẹ́ ni ọ̀nà kan láti gbàgbé Ọlọ́run tí yóò dà bí ọ̀nà ìrántí Rẹ̀. Ipápà bá a mu dáadáa láti pèsè fún àìní gbogbo àwọn wọ̀nyí. A ti pèsè rẹ̀ fún ẹ̀yà méjì nínú aráyé, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ ká gbogbo ayé mọ́ra—àwọn tí yóò fẹ́ jẹ́ ẹni ìgbàlà nípa iṣẹ́-ìtóye wọn, àti àwọn tí yóò fẹ́ jẹ́ ẹni ìgbàlà nínú ẹ̀ṣẹ̀ wọn. Níhìn-ín ni aṣírí agbára rẹ̀ wà.”

> “A ti fi hàn pé ọjọ́ òkùnkùn ọgbọ́n ńlá jẹ́ ohun tí ó rọrùn fún àṣeyọrí ìjọ pàápà. A ó sì tún fi hàn pé ọjọ́ ìmọ́lẹ̀ ọgbọ́n ńlá náà jẹ́ ohun tí ó tún rọrùn bákan náà fún àṣeyọrí rẹ̀. Ní àwọn ìgbà àtijọ́, nígbà tí ènìyàn wà láìsí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, tí wọ́n sì wà láìní ìmọ̀ òtítọ́, a dì ojú wọn, ẹgbẹ̀rún sì ni a kó sínú ìdẹkùn, níwọ̀n bí wọn kò ti rí àwọ̀n tí a tẹ́ kalẹ̀ fún ẹsẹ̀ wọn. Ní ìran yìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni ojú wọn ń yípo nítorí ìmọ́lẹ̀ líle ìrònú ọpọlọ ènìyàn, ‘ìmọ̀ tí a ń pè ní ìmọ̀ ní èké;’ wọn kò mọ àwọ̀n náà, wọ́n sì ń rìn wọ inú rẹ̀ bí ẹni pé a dì ojú wọn. Ète Ọlọ́run ni pé kí agbára ọgbọ́n ènìyàn jẹ́ ohun-ẹ̀bùn láti ọ̀dọ̀ Ẹlẹ́dàá rẹ̀, kí a sì máa lò ó nínú iṣẹ́ òtítọ́ àti òdodo; ṣùgbọ́n nígbà tí a bá ń tọ́jú ìgbéraga àti ìfẹ́ ipò gíga, tí ènìyàn sì gbé àwọn ẹ̀kọ́ tirẹ̀ ga ju ọ̀rọ̀ Ọlọ́run lọ, nígbà náà ni ọgbọ́n lè ṣe ìpalára tí ó pọ̀ ju àìmọ̀ lọ. Báyìí ni ìmọ̀ èké ti ọjọ́ ìsinsin yìí, tí ń ba ìgbàgbọ́ nínú Bíbélì jẹ́, yóò fi hàn pé ó ṣàṣeyọrí gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣe ń pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún ìtẹ́wọ́gbà ìjọ pàápà, pẹ̀lú àwọn ìrísí rẹ̀ tí ó dùn mọ́ni, gẹ́gẹ́ bí fífi ìmọ̀ pamọ́ ṣe ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ìtobi agbára rẹ̀ ní Àwọn Àkókò Òkùnkùn.” The Great Controversy, 572.

> “Àwọn Kátólíìkì Róòmù jẹ́wọ́ pé ìyípadà tí a ṣe sí Sábáàtì jẹ́ ohun tí ìjọ wọn ṣe, wọ́n sì ń tọ́ka sí ìyípadà yìí gan-an gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí àṣẹ gíga jùlọ ti ìjọ náà. Wọ́n ń kéde pé nípa pípa ọjọ́ kìn-ín-ní ọ̀sẹ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí Sábáàtì, àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì ń jẹ́wọ́ agbára rẹ̀ láti ṣe òfin nínú àwọn ohun ti Ọlọ́run. Ìjọ Róòmù kò tíì fi ìbéèrè rẹ̀ sí àìṣìṣe sílẹ̀; àti pé nígbà tí ayé àti àwọn ìjọ Pùrótẹ́sítáǹtì bá gba Sábáàtì èké tí òun dá kalẹ̀, nígbà tí wọ́n sì kọ Sábáàtì Jèhófà, ní ti gidi wọ́n ń jẹ́wọ́ ìbéèrè yìí. Wọ́n lè tọ́ka sí àṣẹ tí wọ́n fi ṣe ìyípadà yìí, ṣùgbọ́n a lè fi rọrùn rí èké inú ìrònú wọn. Pápísì ní ìmúrasílẹ̀ tó láti rí i pé àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì ń tan ara wọn jẹ, tí wọ́n sì mọ̀ọ́mọ̀ pa ojú wọn mọ́ sí òtítọ́ inú ọ̀ràn náà. Bí ìdásílẹ̀ Ọjọ́-Àìkú ṣe ń rí ojúrere sí i, inú rẹ̀ ń dùn, nítorí ó ní ìdánilójú pé ní ìkẹyìn ó yóò mú gbogbo ayé Pùrótẹ́sítáǹtì wá sábẹ́ àsíá Róòmù.”

> “Iyípadà Ọjọ́ Ìsinmi ni àmì tàbí àpẹẹrẹ àṣẹ ìjọ Róòmù. Àwọn tí, ní ìmọ̀ ìbéèrè àṣẹ kẹrin, yan láti pa Ọjọ́ Ìsinmi èké mọ́ dípò èyí tòótọ́, nípa bẹ́ẹ̀ ń fi ọlá fún agbára náà nìkan tí ó pa á láṣẹ. Àmì ẹranko náà ni Ọjọ́ Ìsinmi ti póòpù, èyí tí ayé ti gbà gẹ́gẹ́ bíi àropò ọjọ́ tí Ọlọ́run yàn.

> “Ṣùgbọ́n àkókò láti gba ààmì ẹranko náà, gẹ́gẹ́ bí a ti yàn án nínú àsọtẹ́lẹ̀, kò tíì dé. Àkókò ìdánwò kò tíì dé. Àwọn Kristẹni tòótọ́ wà nínú gbogbo ìjọ, títí kan ìjọṣepọ̀ Roman Catholic pẹ̀lú. Kò sí ẹni tí a óò dá lẹ́bi títí wọn yóò fi ti ní ìmọ́lẹ̀ tí wọ́n sì ti rí ojúṣe òfin kẹrin. Ṣùgbọ́n nígbà tí àṣẹ náà bá jáde tí yóò fi mú kí wọ́n pa ọjọ́ ìsinmi èké náà mọ́, àti nígbà tí igbe ńlá angẹli kẹta bá kìlọ̀ fún ènìyàn nípa ìjọsìn ẹranko náà àti ère rẹ̀, ìlà yóò sì farahàn kedere láàrín èké àti òtítọ́. Nígbà náà ni àwọn tí wọ́n ṣì ń bá a lọ nínú ìrékọjá yóò gba ààmì ẹranko náà sí iwájú orí wọn tàbí sí ọwọ́ wọn.

> “Pẹ̀lú ìgbésẹ̀ kíákíá ni a ń sún mọ́ àkókò yìí. Nígbà tí àwọn ìjọ Pùrótẹ́sítáǹtì yóò bá agbára ayé ṣọ̀kan láti gbé ẹ̀sìn èké ró, nítorí ìtakò sí i ni àwọn baba ńlá wọn fara da inúnibíni tó burú jù lọ, nígbà náà ni a ó fi agbára ìṣọ̀kan ìjọ àti ìpínlẹ̀ fi Sábáàtì Pápá múlẹ̀. Ìpẹ̀yà orílẹ̀-èdè sí Ọlọ́run yóò wà, èyí tí yóò parí ní ìparun orílẹ̀-èdè nìkan ṣoṣo.” Bible Training School, February 2, 1913.

Ní báyìí, a ti fọwọ́ kan márùn-ún nínú àwọn ààmì tí a ń wá láti dá mọ̀ kí a tó lè dojú kọ orí náà fúnra rẹ̀ ní kíkún. Ìlú kan jẹ́ ìjọba nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti nínú Isaiah 23, àwọn ìjọba méjì wà tí wọ́n ní ìbátan pẹ̀lú ara wọn gidigidi, ṣùgbọ́n tí wọ́n yàtọ̀ ní kedere. Èkínní ni “ìlú adé,” èkejì sì ni “ìlú oníṣòwò.” Ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, agbára tí ó wà ní ìṣàkóso ìṣọ̀kan onípele-mẹ́ta ti dragoni, ẹranko, àti wòlíì èké ni papalásì. Òun ni ìjọba tí ó ní adé.

> “Bí a ṣe ń sún mọ́ ìpẹ̀yà ìkẹyìn, ó ṣe pàtàkì gidigidi kí ìbámu àti ìṣọ̀kan wà láàárín àwọn ohun èlò iṣẹ́ Olúwa. Ayé kún fún ìjì, ogun, àti ìjàmbá. Ṣùgbọ́n lábẹ́ orí kan ṣoṣo—agbára póòpù—àwọn ènìyàn yóò ṣọ̀kan láti tako Ọlọ́run nínú ẹni àwọn ẹlẹ́rìí Rẹ̀. Ìṣọ̀kan yìí ni apẹ̀yìndà ńlá náà fi múlẹ̀. Bí ó ti ń wá láti so àwọn aṣojú rẹ̀ pọ̀ ní ìjà sí òtítọ́, bẹ́ẹ̀ ni yóò ṣiṣẹ́ láti pín àti láti tú àwọn alátìlẹ́yìn rẹ̀ ká. Ìwà owú, ìfura búburú, ọ̀rọ̀ búburú sí ẹlòmíràn, òun ni ó ń ru sókè láti mú àìbámu àti ìyapa jáde.” Testimonies, volume 7, 182.

Ìjọba tí ó ní adé ni Tírè, èyí tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́, “àpáta.” Nínú orí yìí, Tírè dúró fún ipò póòpù tí ń ṣiṣẹ́ láti ṣe àdàkọ Kristi ní èké, nítorí ipò póòpù jẹ́ antichrist. Ọ̀rọ̀ náà “anti” nínú antichrist túmọ̀ sí “ní ipò dípò.” Ipò póòpù ń wá láti ṣe àdàkọ Kristi ní èké ní gbogbo ìpele, àti orúkọ Tírè túmọ̀ sí àpáta, nítorí ipò póòpù jẹ́ àdàkọ èké ti “Àpáta Àìnípẹ̀kun.”

> Ta ni ó gbìmọ̀ yìí sí i lórí Tírè, ìlú amú-adé, ẹni tí àwọn oníṣòwò rẹ̀ jẹ́ àwọn ọmọ-aládé, tí àwọn oníṣòwò rẹ̀ sì jẹ́ àwọn ẹni-ọlá ilé-ayé? Olúwa àwọn ọmọ-ogun ni ó ti pète e, láti sọ ìgbéraga gbogbo ògo di aláìlékìí, àti láti mú gbogbo àwọn ẹni-ọlá ilé-ayé wá sí ẹ̀gàn. Rìn kọjá ilẹ̀ rẹ bí odò, ìwọ ọmọbìnrin Tarṣíṣì: agbára kò sì mọ́. Ó na ọwọ́ rẹ̀ lé òkun, ó mì àwọn ìjọba: Olúwa ti paṣẹ sí i lórí ìlú oníṣòwò, láti pa àwọn ibi-ìṣọ́ agbára rẹ̀ run. Isaiah 23:8–11.

A ní láti fi hàn lórí ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí pé “ìmìtìtì àwọn ìjọba” ni Ọlọ́run ń mú ṣẹ nípasẹ̀ Islam. Islam ni agbára tí ń mú kí àwọn orílẹ̀-èdè bínú, tí a sì ń lò láti mi àwọn orílẹ̀-èdè náà. Ní àkókò yìí a ń fi hàn pé Olúwa ti pinnu láti mú “gbogbo àwọn ọlọ́lá ayé” wá sínú ẹ̀gàn, àwọn tí í ṣe “àwọn oníṣòwò” àti “àwọn alágbàse” tí a óo pa “àwọn ibi agbára” wọn run. Ìlú oníṣòwò náà àti ìlú adé-ìjòkó náà “ti ru ìbínú ọ̀run sókè,” Olúwa sì ti pinnu láti pa “àwọn ibi agbára” wọn run, èyí tí ó dúró fún ètò ọrọ̀-ajé. Ìwópalẹ̀ ètò ọrọ̀-ajé náà ń ṣẹlẹ̀ kí òfin Ọjọ́ Àìkú tó dé ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, nítorí pé kí òfin Ọjọ́ Àìkú tó dé, àwọn aráàlú Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ń béèrè pé kí a mú wọn padà “sí ojúrere Ọlọ́run àti àlàáfíà àsìkò yìí.” Èrò wọn ni pé àwọn ìdájọ́ Ọlọ́run kì yóò parí títí di ìgbà tí a bá “fi agbára mú Ọjọ́ Àìkú ní líle.” Ọ̀pọ̀ ẹlẹ́rìí Bíbélì fara mọ́ra pé a wà ní etí ìṣubú ńlá kan nínú ètò ọrọ̀-ajé ayé. Ìṣubú náà ń ṣẹlẹ̀ kí òfin Ọjọ́ Àìkú tó dé, gẹ́gẹ́ bí ìṣubú ọdún 1837 ti ṣẹlẹ̀ kí October 22, 1844 tó dé.

> “Lẹ́yìn náà ni aṣìtàn ńlá náà yóò yí àwọn ènìyàn lérò pé àwọn tí ń sin Ọlọ́run ni wọ́n ń fa àwọn ibi wọ̀nyí. Ẹgbẹ́ àwọn tí wọ́n ti mú ìbínú Ọ̀run wá yóò dá gbogbo ìṣòro wọn lé àwọn tí ìgbọràn wọn sí àwọn àṣẹ Ọlọ́run jẹ́ ìbáwí tí kò dákẹ́ sí àwọn arúfin. A ó sọ pé àwọn ènìyàn ń ṣẹ̀ sí Ọlọ́run nípa ìrú òfin ìsinmi Ọjọ́ Àìkú; pé ẹ̀ṣẹ̀ yìí ni ó ti mú àwọn àjálù wá, èyí tí kì yóò dáwọ́ dúró títí tí a ó fi mú ìbọ̀wọ̀ fún Ọjọ́ Àìkú ṣiṣẹ́ ní líle; àti pé àwọn tí ń gbé ẹ̀tọ́ àṣẹ kẹrin kalẹ̀, tí wọ́n sì tipa bẹ́ẹ̀ ba ìbẹ̀rù fún Ọjọ́ Àìkú jẹ́, ni wọ́n jẹ́ aláfínilọ́kàn-balẹ̀ fún àwọn ènìyàn, tí wọ́n ń dí ìtúnpadà wọn sí ojú rere ọ̀dọ̀ Ọlọ́run àti àlàáfíà ayé lọ́wọ́. Báyìí ni ẹ̀sùn tí a fi kàn ọmọ-ọ̀dọ̀ Ọlọ́run ní ayé àtijọ́ yóò tún ṣe é, lórí àwọn ìdí tí a fi gbé e kalẹ̀ tí ó jọra pátápátá: ‘Ó sì ṣe, nígbà tí Ahabu rí Elijah, Ahabu wí fún un pé, Ìwọ ni ẹni tí ń da Israeli láàmú bí? Ó sì dáhùn pé, Èmi kò da Israeli láàmú; ṣùgbọ́n ìwọ, àti ilé baba rẹ, nítorí pé ẹ̀yin ti kọ àwọn àṣẹ Oluwa sílẹ̀, ìwọ sì ti tọ Baalim lẹ́yìn.’ 1 Kings 18:17, 18. Bí ìbínú àwọn ènìyàn yóò ti ru sókè nípa ẹ̀sùn èké, wọn yóò hùwà sí àwọn aṣojú Ọlọ́run ní ọ̀nà tí ó jọra gidigidi sí èyí tí Israeli apẹ̀yìndà hù sí Elijah.” The Great Controversy, 590.

Ìjà tí Élíjà dojú kọ àwọn wòlíì Báálì àti àwọn àlùfáà igbó lórí Òkè Kámẹ́lì jẹ́ àpẹẹrẹ òfin Ọjọ́ Àìkú. Ìránṣẹ́ náà sí ìjọ ni pé, “ẹ yan lónìí ẹni tí ẹ óo sìn.” Nígbà tí ìtàn yìí bá tún ara rẹ̀ hàn ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú, ìbéèrè náà ni pé, “ọjọ́ wo ni ẹ óo yàn, nítorí ọjọ́ tí ẹ bá yàn fi hàn ẹni tí ẹ ń sìn.” Ṣáájú Òkè Kámẹ́lì, ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ni ogbele líle wà. Ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú, àtẹ̀lé òfin Ọjọ́ Àìkú kan wà, ṣùgbọ́n a kò tíì “fi agbára mú un lò ní líle.” Ìlànà tí ó bá òfin Ọjọ́ Àìkú lọ ni pé ìpẹ̀yìndà orílẹ̀-èdè sí Ọlọ́run ni ìparun orílẹ̀-èdè máa ń tẹ̀ lé. Àpẹẹrẹ èyí ni pé Constantine ní ọdún 321 ṣe òfin Ọjọ́ Àìkú, kíákíá lẹ́yìn náà ni àwọn ìpè mẹ́rin àkọ́kọ́ nínú Ìṣípayá orí kẹjọ bẹ̀rẹ̀ sí í mú Ìwọ̀-Oòrùn Róòmù dé òpin rẹ̀ ní ọdún 476. Ìtàn Constantine ṣe pàtàkì nítorí pé ó kún fún gbígbéga Ọjọ́ Àìkú sókè ní ìlọsíwájú, pẹ̀lú fífi ìdíwọ̀ sí Sábáàtì ọjọ́ keje ní ìlọsíwájú ní àkókò kan náà. Ìtàn ìlọsíwájú náà dé òpin rẹ̀ nígbà tí a fi ipa mú àwọn ará ìlú láti pa Ọjọ́ Àìkú mọ́ tàbí kí a ṣe inúnibíni sí wọn nítorí pípa Sábáàtì mọ́. Èyí náà ni òpin tí òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń lágbára sí i ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò dé. Ìlànà kan tí ó bá fífi ìjọsìn Ọjọ́ Àìkú lòfin mú lọ ni pé “ìpẹ̀yìndà orílẹ̀-èdè sí Ọlọ́run ni ìparun orílẹ̀-èdè máa ń tẹ̀ lé.” Ìlànà yìí túmọ̀ sí pé bí fífi òfin Ọjọ́ Àìkú múlò ṣe ń lágbára sí i, bẹ́ẹ̀ ni ìdájọ́ Ọlọ́run náà ń lágbára sí i, kí òfin Ọjọ́ Àìkú gangan ti Ìṣípayá 13:11 tó dé. Gbogbo ìfìdí rẹ̀ múlò yóò mú ìparun tó bá a dọ́gba wá. Àwọn ìdájọ́ tí àwọn ará ìlú ń fi ẹ̀sùn kàn àwọn onípamọ́ Sábáàtì pé wọ́n ló ń fà wá, ní tòótọ́ ni fífi òfin Ọjọ́ Àìkú múlò ní ìlọsíwájú ló ń mú wọn wá. A ti fi apá kan kún un láti inú The Great Controversy, èyí tí mo fi akọlé Sunday Progression. Èmi yóò dábàá pé kí ẹ tún ka a lẹ́ẹ̀kan sí i. Ó wà ní abala tí a pè ní The Spirit of Prophecy.

> “Ọlọ́run ti ṣí ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ ìkẹyìn hàn, kí àwọn ènìyàn Rẹ̀ lè mura sílẹ̀ láti dúró lòdì sí ìjì líle ìtakò àti ìbínú. Àwọn tí a ti kìlọ̀ fún nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń bẹ níwájú wọn kò gbọdọ̀ jókòó nínú ìfojúsọ́nà ìdákẹ́jẹ fún ìjì tí ń bọ̀, kí wọ́n máa tù ara wọn nínú pé Olúwa yóò dáàbò bo àwọn olóòótọ́ Rẹ̀ ní ọjọ́ ìpọnjú. A ní láti dàbí àwọn ènìyàn tí ń dúró de Olúwa wọn, kì í ṣe nínú ìfojúsọ́nà àìṣiṣẹ́, ṣùgbọ́n nínú iṣẹ́ àkìkanjú, pẹ̀lú ìgbàgbọ́ tí kò yí padà. Kì í ṣe àkókò nísinsin yìí láti jẹ́ kí ọkàn wa fà mọ́ àwọn ohun tí kò ṣe pàtàkì púpọ̀. Nígbà tí àwọn ènìyàn ń sùn, Satani ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti tò àwọn nǹkan sílẹ̀ kí àwọn ènìyàn Olúwa má bàa rí àánú tàbí òdodo. Ìgbésẹ̀ ọjọ́ Àìkú ń bá a lọ nísinsin yìí nínú òkùnkùn. Àwọn aṣáájú ń fi ọ̀ràn tòótọ́ náà pamọ́, àti pé ọ̀pọ̀ nínú àwọn tí wọ́n darapọ̀ mọ́ ìgbésẹ̀ náà, àwọn tìkára wọn kò rí ibi tí ìṣàn abẹ́lẹ̀ náà ń kọjú sí. Àwọn ìjẹ́wọ́ rẹ̀ rọ̀rùn, ó sì dà bí ti Kristẹni ní ojú; ṣùgbọ́n nígbà tí yóò bá sọ̀rọ̀, yóò fi ẹ̀mí dragoni hàn. Ó jẹ́ ojúṣe wa láti ṣe gbogbo ohun tí ó wà ní agbára wa láti yí ewu tí a ti kìlọ̀ rẹ̀ padà. A gbọ́dọ̀ sapá láti mú ìkórìíra kuro nípa fífi ara wa hàn ní ìmọ́lẹ̀ tó tọ́ níwájú àwọn ènìyàn. A gbọ́dọ̀ mú ọ̀ràn gidi tí ń jiyàn kalẹ̀ síwájú wọn, báyìí ni a ó fi dá ìdálẹ́kọ̀ọ́ tí ó munadoko jùlọ sílẹ̀ sí àwọn ìgbésẹ̀ láti di òmìnira ẹ̀rí ọkàn mọ́. A gbọ́dọ̀ wá inú Ìwé Mímọ́, kí a sì lè fi ìdí ìgbàgbọ́ wa hàn. Wòlíì náà wí pé: ‘Àwọn ènìyàn búburú yóò máa hùwà búburú: kò sí ẹni kankan nínú àwọn búburú tí yóò lóye; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye.’” Testimonies, volume 5, 452.

Ó ṣòro láti mọ ìṣísẹ̀ fún òfin Ọjọ́ Àìkú, nítorí pé ó ń ṣe ọ̀nà rẹ̀ nínú “òkùnkùn” àti pé ipòpó jẹ́ “ní ọ̀nà ìkọ̀kọ̀ àti láìfura” “ń fún agbára rẹ̀ lókun láti mú ìpinnu tirẹ̀ ṣẹ.” Òótọ́ ni pé iṣẹ́ láti gba òfin Ọjọ́ Àìkú kọjá nínú òkùnkùn jẹ́ ọ̀ràn àárín gbùngbùn nínú ìlànà ìdánwò ti ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì [one hundred and forty-four thousand]. “Kò sí ẹni kankan nínú àwọn ènìyàn búburú tí yóò lóye” gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì àti Sister White ti sọ. Àwọn “ènìyàn búburú” nínú Dáníẹ́lì ni “àwọn wúńdíá aṣiwèrè” ti Mátíù, ẹni tí Sister White dá wọn mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn Laodiceans. Àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń ṣẹlẹ̀ nísinsìnyí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtàn tó yí wa ká dà bí ẹni pé ó tako ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ṣé a gbà ọ̀rọ̀ Ọlọ́run gbọ́ tàbí ohun tí ń ṣẹlẹ̀ ní àyíká wa? Síbẹ̀síbẹ̀, a ti kìlọ̀ fún wa tẹ́lẹ̀ pé òpin yóò rí bí ọjọ́ Noa.

> “Àgbáyé, tí ó kún fún rogbodiyan, tí ó sì kún fún ayọ̀ aláìmọ̀ Ọlọ́run, ń sùn, ó ń sùn nínú ààbò ti ẹran ara. Àwọn ènìyàn ń fi ìbọ̀wá Olúwa sí ọ̀nà jíjìn. Wọ́n ń rẹ́rìn-ín sí àwọn ìkìlọ̀. Ìgbéraga ni wọ́n fi ń sọ pé, ‘Ohun gbogbo ń bá a lọ gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti rí láti ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀.’ ‘Ọ̀la yóò dàbí òní yìí, yóò sì pọ̀ sí i gan-an.’ 2 Peter 3:4; Isaiah 56:12. A ó lọ jinlẹ̀ sí i nínú ìfẹ́ ayọ̀. Ṣùgbọ́n Kristi sọ pé, ‘Kíyèsi i, mo ń bọ̀ bí olè.’ Revelation 16:15. Ní àkókò gan-an tí ayé ń béèrè pẹ̀lú ẹ̀gàn pé, ‘Níbo ni ìlérí ìbọ̀wá Rẹ̀ wà?’ àwọn àmì náà ń ṣẹ. Nígbà tí wọ́n ń ké pé, ‘Àlàáfíà àti ààbò,’ ìparun àìròtẹ́lẹ̀ ń bọ̀ wá. Nígbà tí ẹlẹ́gàn, ẹni tí ó kọ òtítọ́ sílẹ̀, bá ti di onígboyà àìbẹ̀rù; nígbà tí ìlànà iṣẹ́ ojoojúmọ́ nínú onírúurú ọ̀nà ṣíṣe owó bá ń lọ láìka ìlànà sí; nígbà tí akẹ́kọ̀ọ́ bá ń fi ìtara wá ìmọ̀ nípa ohun gbogbo bí kò ṣe Bíbélì rẹ̀, Kristi ń bọ̀ bí olè.”

> “Ohun gbogbo nínú ayé wà nínú ìrìnkèrindò ìdààmú. Àwọn àmì àwọn àkókò burúkú ni. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń bọ̀ ń sọ ojiji wọn ṣáájú. Ẹ̀mí Ọlọ́run ń yọ kúrò lórí ilẹ̀ ayé, àjálù sì ń tẹ̀ lé àjálù ní òkun àti ní ilẹ̀. Ìjì líle wà, ìmìtìtì ilẹ̀, iná, ìkún omi, ìpànìyàn ti gbogbo ìpele. Ta ni ó lè ka ọjọ́ iwájú? Níbo ni ààbò wà? Kò sí ìdánilójú nínú ohunkóhun tí í ṣe ti ènìyàn tàbí ti ayé. Ní kánkán ni àwọn ènìyàn ń gbé ara wọn kalẹ̀ lábẹ́ àsíá tí wọ́n ti yàn. Pẹ̀lú àìsinmi ni wọ́n ń dúró, wọ́n sì ń ṣọ́ ìṣípò àwọn aṣáájú wọn. Àwọn kan wà tí ń dúró, tí ń ṣọ́, tí wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ de ìfarahàn Olúwa wa. Ẹgbẹ́ míràn sì ń wọ ìtòlẹ́sẹẹsẹ lábẹ́ àṣẹ olórí alápadà ńlá àkọ́kọ́. Díẹ̀ ni ó fi ọkàn àti ẹ̀mí gbà pé ọ̀run àpáàdì kan wà láti yẹra fún àti ọ̀run kan láti jogún.”

> “Ìpọnjú náà ń bọ̀ wá lọ́nà díẹ̀díẹ̀. Oòrùn ń ràn ní ojú ọ̀run, ó sì ń gba ọ̀nà ìyípo rẹ̀ tí ó ṣe déédéé, àwọn ọ̀run sì ṣì ń sọ ògo Ọlọ́run di mímọ̀. Àwọn ènìyàn ṣì ń jẹ, wọ́n sì ń mu, wọ́n ń gbin, wọ́n sì ń kọ́lé, wọ́n ń gbéyàwó, wọ́n sì ń fi ọmọ wọn fúnni ní ìgbéyàwó. Àwọn oníṣòwò ṣì ń rà, wọ́n sì ń tà. Àwọn ènìyàn ṣi ń fi ara wọn tẹ́ ara wọn, wọ́n ń jà fún ipò tí ó ga jùlọ. Àwọn olùfẹ́ ayọ̀ ṣì ń kó ara wọn jọ sí ilé eré, sí eré ìje ẹṣin, sí àwọn ilé ìdárayá ayédèrú. Ìmúnilárayá tí ó ga jùlọ ti gbilẹ, síbẹ̀ àkókò ìdánwò ń tètè parí, ọ̀ràn gbogbo sì fẹ́rẹ̀ẹ́ di ìpinnu títí-ayé. Sátánì rí i pé àkókò rẹ̀ kúrú. Ó ti mú gbogbo ohun èlò iṣẹ́ rẹ̀ ṣiṣẹ́ kí àwọn ènìyàn lè tàn wọ́n jẹ, kí a lè mú wọn ṣìnà, kí a lè fi ohun ayé dí wọn lọ́kàn, kí a sì lè mú wọn wà nínú ìrànújé ọkàn, títí ọjọ́ ìdánwò yóò fi parí, tí ilẹ̀kùn àánú yóò sì ti pa títí láé.”

> “Pẹ̀lú ìwúwo àti ìbẹ̀rù mímọ́ ni àwọn ọ̀rọ̀ ìkìlọ̀ Olúwa wa láti Oke Olifi ṣe ń tọ̀ wá bọ́ láti ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún sẹ́yìn pé: ‘Ẹ máa kíyè sí ara yín, kí ọkàn yín má bàa di ẹrù nígbàkigbà pẹ̀lú àjẹkì, àti ọtí mímu, àti àníyàn ayé yìí, kí ọjọ́ náà má sì ṣe dé bá yín lójijì láìròyìn.’ ‘Nítorí náà, ẹ máa ṣọ́nà, kí ẹ sì máa gbàdúrà nígbà gbogbo, kí a lè kà yín sí ẹni tí ó yẹ láti sá kúrò nínú gbogbo nǹkan wọ̀nyí tí yóò ṣẹlẹ̀, àti láti dúró níwájú Ọmọ ènìyàn.’” Desire of Ages, 635, 636.

Nínú orí kọkàndínlógún ti Aísáyà, Zídónì ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, Tírè sì ni ìjọ papacy. Tírè àti Zídónì jẹ́ àwọn ìlú Fínísíà méjèèjì ní ayé àtijọ́ tí wọ́n wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ etíkun Mẹditaréníànì. Wọ́n jẹ́ olókìkí nítorí ọjà ojú omi wọn, ọrọ̀ wọn, àti agbára ìfagbara wọn nínú ayé àtijọ́. Zídónì àti àwọn “oníṣòwò” rẹ̀ ni wọ́n ń tún Tárṣíṣì kún nínú ẹsẹ̀ náà. Àwọn oníṣòwò Zídónì ń ṣòwò “irú-ọmọ Ṣíhórì,” èyí tí ó jẹ́ “ìkórè odò kan,” tí ó sì jẹ́ èso “odò náà,” ó sì jẹ́ “èrè rẹ̀,” nítorí pé òun ni “ọjà àwọn orílẹ̀-èdè.” Gbogbo àwọn wòlíì ń sọ nípa òpin ayé, nítorí náà ta ni ọjà àwọn orílẹ̀-èdè ní òpin ayé? USA ni.

Sihor jẹ́ odò kan ní Ejibiti (ó ṣeé ṣe kó jẹ́ agbègbè ibi tí Odò Nile ti ń pín sí ọ̀pọ̀ ẹ̀ka) a sì lò ó láti ṣàpẹẹrẹ ọrọ̀ ayé, nítorí Ejibiti ni ayé. “Ọmọbìnrin wúńdíá” Sidoni dúró fún ìran ìkẹyìn ti USA, a sì ń pọ́n ún níyà láti inú òfin ológun tí ó bá òfin Ọjọ́-ìsinmi wá, àti ìparun orílẹ̀-èdè tí ó tẹ̀lé e lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àwọn wúńdíá Sidoni wọ̀nyí ni a bá wí nípa ìbéèrè tí ó kan Tiri pé, “ṣé èyí ni ìlú yín ayọ̀” (ìjọba) tí USA ń yọ̀ nínú rẹ̀ bí? Ṣé “èyí ni ìjọba náà “tí ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ ti ọjọ́ àtijọ́ pípẹ́ wá,” nígbà tí gẹ́gẹ́ bí ẹsẹ̀ náà ṣe sọ, Nimrodu ló dá a sílẹ̀ ní kété lẹ́yìn ìkún omi?

Ọlọ́run ti pinnu, ó sì ti “gbẹ̀tọ́” sí i fún “Tírè, ìlú adé-dé,” láti fi ìyà jẹ ẹ. Ìjẹ̀bi tí a yàn fún ipò póòpù ní ìbálẹ̀ pátápátá ti ètò owó ayé, nítorí “Olúwa ti fi” “àṣẹ kan lòdì sí” “Sídónì” “ìlú oníṣòwò,” (Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.) Àṣẹ Rẹ̀ “láti pa àwọn ibi-ààbò alágbára run,” tàbí ètò ọrọ̀-ajé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni àṣẹ ọjọ́ ìsinmi, nítorí ìpẹ̀yà-ìgbàgbọ́ orílẹ̀-èdè máa ń tẹ̀lé e pẹ̀lú ìparun orílẹ̀-èdè.

Ìyà tí a fi ń jẹ papacy bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìparun ètò-ọrọ ajé gbogbo ayé, gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn sí ìparun ètò-ọrọ ajé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Zídón ní “ilé” kan tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ètò-ọrọ ajé rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni ó ń ṣojú àgbékalẹ̀ owó kan tí a pa run, nítorí pé a kò lè wọ inú rẹ̀ mọ́. Kò sí ìdókòwò tàbí èrè kankan mọ́ láti inú “ilé” náà, nítorí a ti pa á run. Ìparun náà ṣẹlẹ̀ ní àkókò òfin Sunday, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kí òfin Sunday tó dé, àwọn ìdájọ́ tí ń pọ̀ sí i ti wà tẹ́lẹ̀. Nígbà tí ìṣubú náà bá dé, papacy, USA pẹ̀lú àwọn ọba oníṣòwò rẹ̀ àti àwọn oníṣòwò ọlọ́lá rẹ̀ àti àwọn ọkọ̀ ojú omi Tarshish yóò “kígbe gidigidi.”

Ibi tí “Tarshish” wà nínú ẹsẹ̀ náà ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọrọ̀ ní ayé àtijọ́, àti pé àwọn ọkọ̀ ojú omi Tarshish nínú Bíbélì ni ààmì àkọ́kọ́ jùlọ ti agbára ọrọ̀-ajé.

> Nítorí àwọn ọkọ̀ ojú omi ọba máa ń lọ sí Tarṣiṣi pẹ̀lú àwọn ọmọ-ọ̀dọ̀ Húrámù; lẹ́ẹ̀kan ní ọdún mẹ́ta ni àwọn ọkọ̀ Tarṣiṣi máa ń dé, wọ́n sì ń mú wúrà, àti fàdákà, eyín erin, àti ọ̀bọ, àti páákókò wá. Ọba Sólómónì sì ju gbogbo àwọn ọba ayé lọ ní ọrò àti ọgbọ́n. 2 Kronika 9:21, 22.

Àwọn ọkọ̀ ojú omi dúró fún agbára ọrọ̀-ajé, Tarṣiṣi sì ni ọkọ̀-òkun ọrọ̀-ajé àkọ́kọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. A sọ fún ìran ìkẹyìn Tarṣiṣi, tí “ọmọbìnrin” Tarṣiṣi ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, pé kí ó “la ilẹ̀ rẹ kọjá bí odò”; ohun tí ó sì rí ni pé ilẹ̀ rẹ̀ “kò ní agbára mọ́,” kò sì lè tún “yọ̀” nítorí ìjọba Tírè mọ́. Agbára tí wọ́n ń wá ni agbára ọrọ̀-ajé àtẹ́lẹwọ́ Ṣídónì, ṣùgbọ́n ó ti lọ, nítorí òkun ti sọ̀rọ̀ “pé, Èmi kò rọyún, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò bí ọmọ, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò tọ́ àwọn ọdọmọkùnrin dàgbà, bẹ́ẹ̀ ni èmi kò tọ́ àwọn wúńdíá dàgbà,” báyìí ni a sì fi dá ìran ìkẹyìn òkun mọ̀, èyí tí í ṣe àwọn ènìyàn ayé tí ń ṣọ̀fọ̀ ìparun ọrọ̀-ajé ayé; nígbà náà ni àwọn ènìyàn ayé jí sí òtítọ́ pé àwọn ni ìran ìkẹyìn nínú ìtàn ayé, ó sì ti pẹ́ jù láti pèsè ara wọn sílẹ̀ fún ìyè àìnípẹ̀kun.

> “Owó yóò dín kù níye láìpẹ́ gidigidi lójijì nígbà tí òtítọ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ayérayé bá ṣí sí àwọn ìmọ̀lára ènìyàn.” Evangelism, 62.

“Ìròyìn” méjì tàbí ìṣẹ́pọ̀ọ̀mì tó ń fa ìrora sí gbogbo ènìyàn wà nínú ẹsẹ̀ náà. “Ìròyìn” àkọ́kọ́ ní í ṣe pẹ̀lú Ejibiti, “ìròyìn” kejì sì ni Tírè. Ìròyìn Ejibiti wà nínú àkókò ohun tí ó ti kọjá, nítorí Isaiah wí pé, “gẹ́gẹ́ bí ní ìròyìn nípa Ejibiti,” bẹ́ẹ̀ ni ó ń fi hàn pé Ọlọ́run ti ṣe ohun kan sí Ejibiti ṣáájú ìparun rẹ̀ sí Sidoni (USA.) Ohun tí Ọlọ́run ṣe sí Ejibiti, èyí náà pẹ̀lú ni ó dúró fún “ìròyìn” Ejibiti, èyí sì ni pé Ó pa Ejibiti run ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìgbà àkọ́kọ́ tí Ọlọ́run wọ inú májẹ̀mú pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí a yàn. “Ìròyìn” méjèèjì náà jẹ́ “ìròyìn” kan náà. Ìròyìn Ejibiti ni ìbẹ̀rẹ̀, ìròyìn Tírè sì ni òpin. Alfa àti Omega ti fi àpèjúwe májẹ̀mú pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gọ́rin [ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì] nínú àwọn ọjọ́ ìkẹyìn hàn pẹ̀lú ìtàn ìbẹ̀rẹ̀ ti kókó-ọrọ̀ náà. “Ìròyìn” nípa Ejibiti ni ìdáǹdè Òkun Pupa nígbà tí a pa Farao àti ogun rẹ̀ run, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ìdáǹdè ìkẹyìn fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí a ti ṣojú rẹ̀ nínú “ìròyìn” tí í ṣe “ẹrù Tírè.”

Agbara tí a ṣàpẹẹrẹ nínú Bíbélì gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó run àwọn ọkọ̀ ojú omi Tárṣíṣì ni Íslámù. A ó tún gbé ọ̀ràn Íslámù kalẹ̀ nígbà míràn lẹ́yìn-ín, nítorí náà a ó ṣe àlàyé kíkún lórí ọ̀ràn náà ní àkókò tí ó yẹ níwájú. A ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ náà gẹ́gẹ́ bí “Kítímù,” ọ̀rọ̀ àtijọ́ kan fún Kúrúsì, ẹsẹ̀ náà sì sọ pé ìparun Sídónì àti Tírè ni a fihàn láti “Kítímù.” Àmì Íslámù náà ní àpèjúwe pàtó gidigidi kan ti ìparun Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Ó ṣe pàtàkì láti tọ̀pa àwọn ọjọ́ àti ọdún tí a tọ́ka sí nínú ìwé Isaiah, nítorí wọ́n sábà máa ń fi àkókò wòlíì ti ẹ̀ka ìtàn náà tí ó tẹ̀lé hàn. Isaiah ogún-dín-lógún tẹ̀lé “ẹrù” àfonífojì ìran nínú orí ogún-dín-lógún, èyí tí orí ogún-dín-lógún ṣáájú, nínú èyí tí “ẹrù” mẹ́ta wà, gbogbo wọn sì ń tọ́ka sí Islam. Ṣáájú orí náà, nínú ẹsẹ̀ kìn-ín-ní ti orí ogún, ìpò ìtàn wòlíì ni a ti fi kalẹ̀ níbi tí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìdájọ́ ìparun tí ó tẹ̀lé ti jẹ́ ìdánimọ̀ nínú àwọn orí tí ó tẹ̀lé.

> Ní ọdún tí Tátán wá sí Áṣídódì (nígbà tí Ságónì ọba Ásíríà rán án,) tí ó sì jagun sí Áṣídódì, tí ó sì gbà á. Aísáyà 20:1.

Ọ̀rọ̀ náà “Tartan” lè jẹ́ orúkọ, tàbí ó ṣeé ṣe kó jẹ́ oyè aṣáájú ọmọ-ogun. Tartan dé Áṣídódì, ìlú kan ní Ejibiti, ó sì gbà á ní àkókò ìtàn náà nígbà tí àwọn ará Asiria ń tẹ̀síwájú ní mímú àkóso ayé wọ inú ọwọ́ wọn díẹ̀díẹ̀. Asiria jẹ́ àpẹẹrẹ Bábílónì. Mejeeji Asiria àti Bábílónì jẹ́ àwọn ìjọba tí ó ti àríwá wá, àwọn ìjọba tí a mọ̀ sí “àwọn kìnnìún” tí wọ́n “fọ́n ká” àwọn àgùntàn Ọlọ́run, tí àwọn méjèèjì sì gba ìjìyà kan náà. Asiria ni àkọ́kọ́; Bábílónì ni ìkẹyìn.

> Israeli jẹ́ àgùntàn tí a tú ká; àwọn kìnnìún ti lé e lọ: ní ìbẹ̀rẹ̀ ọba Ásíríà ti jẹ ẹ run; ní ìkẹyìn Nebukadinésárì yìí, ọba Bábílónì, ti fọ egungun rẹ̀. Nítorí náà báyìí ni Oluwa àwọn ọmọ-ogun wí, Ọlọrun Israeli; Wò ó, èmi yóò fi ìyà jẹ ọba Bábílónì àti ilẹ̀ rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí mo ti fi ìyà jẹ ọba Ásíríà. Jeremiah 50:17, 18.

Ní ti ìsọtẹ́lẹ̀, àwọn méjèèjì ni “Ásíríà alárrogún.”

> “Nígbà tí Sennakeribu, ará Asiria onígbéraga náà, fi ẹ̀gàn àti ọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run, tí ó sì halẹ̀ sí Israẹli pẹ̀lú ìparun, ‘ó sì ṣẹlẹ̀ ní òru náà pé, áńgẹ́lì Olúwa jáde, ó sì pa ẹgbẹ̀rún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n ó lé márùndínlọ́gọ́rin ènìyàn nínú ibùdó àwọn ará Asiria.’ A sì ‘gé gbogbo àwọn alágbára akíkanjú, àti àwọn olórí àti àwọn balógun kúrò’ nínú ogun Sennakeribu. ‘Bẹ́ẹ̀ ni ó padà sí ilẹ̀ ara rẹ̀ pẹ̀lú ìtìjú ojú.’ [2 Ọba 19:35; 2 Kíróníkà 32:21.]” The Great Controversy, 512.

Ọdún náà tí “Tátánì wá sí Áṣídódù” tí ó sì “gba á,” dúró fún ìṣẹ́gun àtẹ̀síwájú agbára pàápà lórí ayé, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú ẹsẹ̀ mẹ́fà ìkẹyìn Daniẹli mọ́kànlá. Ìtàn ìṣòro òfin Ọjọ́-ìsinmi, èyí tí í ṣe “àwọn ọjọ́ ìkẹyìn” ìdájọ́ ìwádìí, tí ó sì ń yọrí tààrà sí ìdájọ́ ìṣe, (àwọn àjàkálẹ̀-àrùn méje ìkẹyìn) ni àyè-ìtàn tí “ọdún” tí Tátánì wá sí Áṣídódù ń ṣàpẹẹrẹ. Nígbà tí àfọwọ́kọ ìtàn yẹn bá ti wà ní ipò rẹ̀, Isaiah sì tún fi àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìparun mẹ́ta hàn nípa Islam, ọ̀kan nípa Àdífẹ́ńtísìmù Laodicea, lẹ́yìn náà ẹrù Tírè. Orí kẹrìnlá-dín-lógún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àpẹẹrẹ àkànṣe ti àwọn àjàkálẹ̀-àrùn méje ìkẹyìn, tí orí karùn-ún-dín-lógún sì tẹ̀ lé e gẹ́gẹ́ bí aṣojú ìgbàlà ìkẹyìn àwọn ènìyàn Ọlọ́run, níbi tí a ti rí àwọn ènìyàn Ọlọ́run ń sọ ọ̀kan nínú àwọn gbólóhùn tí a mọ̀ jù lọ ní àkókò ìpọ́njú ńlá.

> A ó sì sọ ní ọjọ́ náà pé, Wò ó, èyí ni Ọlọ́run wa; a ti dúró de òun, yóò sì gbà wá là: èyí ni Olúwa; a ti dúró de òun, a ó yọ̀, a ó sì yìn ín nínú ìgbàlà rẹ̀. Isaiah 25:9.

Ẹgbẹ̀rún kan ó lé mẹ́rìnlélógójì ni àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n tí wọ́n dúró de Olúwa wọn láti wá sí ìgbéyàwó, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ó pẹ́, gẹ́gẹ́ bí ó ti bá òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá mu. Wọn kì í ṣe àwọn ará Laodicea; àwọn ará Filadelfia ni wọ́n jẹ́. Títí dé àyè yìí ni àpilẹ̀kọ yìí ti ń fi àyíká ọ̀ràn náà lélẹ̀.

Ní ọdún 1798, Napoleon mú póòpù ní ìgbèkùn, ó sì fi ọgbẹ́ ikú àsọtẹ́lẹ̀ náà lélẹ̀, èyí tí a mú láradá ní òpin ayé gẹ́gẹ́ bí Ìfihàn orí kẹtàlá ti sọ. Ní àkókò náà ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gba ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì orí kejì, keje, kẹjọ àti kọkànlá àti Ìfihàn orí kejìlá, kẹtàlá, kẹrìndínlógún, kẹtàdínlógún àti kọkàndínlógún ti fi hàn. Láti ìgbà náà lọ, ìwo Republikani ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà àti ìwo Pùrótẹ́sítántì (Adventism) ti gbàgbé ẹni tí ipò póòpù jẹ́. Ọdún 1798 ni ọdún àkọ́kọ́ tí àwọn orílẹ̀-èdè tó kù nínú ayé jẹ́wọ́ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè aláṣẹ, ó sì tún jẹ́ ọdún tí ìròyìn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ dé sínú ìtàn.

“òwe-àpèjúwe” ti ọmọ-ẹ̀yìn Ìtúnṣe Pùrótẹ́sítáǹtì ní àkókò yẹn ni pé, “Bíbélì àti Bíbélì nìkan.” Àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì ń fi ara wọn hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn olùdábò bo Bíbélì nìkan, àti nígbà tí Ẹ̀sìn Adventist gba agbádá iṣẹ́ wọn ní ìgbà dídé áńgẹ́lì kejì, wọ́n gba “òwe-àpèjúwe” náà, lẹ́yìn náà ni a sì ń pè wọ́n ní “àwọn ènìyàn ìwé náà.” A ti fi, nípasẹ̀ iṣẹ́-ìránṣẹ́ William Miller, àkójọpọ̀ àwọn òfin kan fún wọn tí yóò, bí a bá lò ó ní ọ̀nà tí ó tọ́, ṣí Bíbélì sí ọkàn gbogbo àwọn tí ó fẹ́ gbọ́. Àwọn Òfin Miller fún Ìtumọ̀ Àsọtẹ́lẹ̀ ni ohun tí ìmísí sọ pé a gbọ́dọ̀ kẹ́kọ̀ọ́ bí a bá fẹ́ fi ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta náà hàn.

> “Kristi wí pé, ‘Bí ẹnikẹ́ni bá fẹ́ tọ̀ mí lẹ́yìn, kí ó sẹ ara rẹ̀, kí ó sì gbé àgbélébùú rẹ̀, kí ó sì máa tọ̀ mí lẹ́yìn.’ Ó tún wí pé, ‘Èmi ni ìmọ́lẹ̀ ayé; ẹni tí ó bá ń tọ̀ mí lẹ́yìn kì yóò rìn nínú òkùnkùn.’ Ìmọ́lẹ̀ òtítọ́ ń tàn jáde bí fìtílà tí ń jó, àwọn tí wọ́n sì fẹ́ràn ìmọ́lẹ̀ kì yóò rìn nínú òkùnkùn. Wọ́n yóò máa ṣe ìwádìí Ìwé Mímọ́, kí wọ́n lè mọ̀ dájú pé ohùn Olùṣọ́-àgùntàn tòótọ́ ni wọ́n ń gbọ́, kì í sì í ṣe ti àjèjì.”

> “Àwọn tí wọ́n wà ní ìfarapa nínú kéde ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta ń wá inú Ìwé Mímọ́ lórí ètò kan náà tí Bàbá Miller gbà. Nínú ìwé kékeré tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ Views of the Prophecies and Prophetic Chronology, Bàbá Miller fi àwọn òfin wọ̀nyí hàn gẹ́gẹ́ bí òfin tó rọrùn ṣùgbọ́n tó kún fún ìmọ̀, tí ó sì ṣe pàtàkì fún ìkẹ́kọ̀ọ́ àti ìtumọ̀ Bíbélì:”

> “‘1. Ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan gbọ́dọ̀ ní ìtúmọ̀ tí ó yẹ lórí kókó-ọrọ̀ tí a gbékalẹ̀ nínú Bíbélì; 2. Gbogbo Ìwé Mímọ́ jẹ́ àìnípẹ̀kun, a sì lè ní òye rẹ̀ nípasẹ̀ ìfarakàra àti ìkẹ́kọ̀ọ́ pẹkipẹki; 3. Kò sí ohun kankan tí a ti ṣípayá nínú Ìwé Mímọ́ tí a lè tàbí tí a ó fi pamọ́ fún àwọn tí ń béèrè ní ìgbàgbọ́ láì ṣiyèméjì; 4. Láti lóye ẹ̀kọ́ ìsìn, kó gbogbo àwọn ẹsẹ Ìwé Mímọ́ jọ lórí kókó tí o fẹ́ mọ̀, lẹ́yìn náà sì jẹ́ kí ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan ní agbára rẹ̀ tí ó yẹ; bí o bá sì lè dá ẹ̀kọ́ rẹ kalẹ̀ láìsí ìtakora, ìwọ kò lè wà nínú àṣìṣe; 5. Ìwé Mímọ́ gbọ́dọ̀ jẹ́ olùtumọ̀ tirẹ̀ fúnra rẹ̀, nítorí pé òun ni òfin tirẹ̀. Bí mo bá gbẹ́kẹ̀ lé olùkọ́ kan láti túmọ̀ ó fún mi, tí ó sì fi ọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣe àfọwọ̀kọ ìtumọ̀ rẹ̀, tàbí tí ó fẹ́ kí ó rí bẹ́ẹ̀ nítorí ìgbàgbọ́ ẹ̀yà-ìsìn rẹ̀, tàbí kí a lè ka a sí ọlọ́gbọ́n, nígbà náà, àfọwọ̀kọ rẹ̀, ìfẹ́ rẹ̀, ìgbàgbọ́ rẹ̀, tàbí ọgbọ́n rẹ̀ ni yóò di òfin mi, kì í ṣe Bíbélì.’”

> “Èyí tí a sọ lókè jẹ́ apá kan nínú àwọn ìlànà wọ̀nyí; nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ wa nípa Bíbélì, gbogbo wa yóò sì ṣe dáadáa bí a bá fetí sí àwọn ìlànà tí a gbé kalẹ̀.

> “Igbàgbọ́ tòótọ́ ni a fi Ìwé Mímọ́ gúnlẹ̀ lé; ṣùgbọ́n Sátánì ń lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ẹ̀tàn láti yí Ìwé Mímọ́ padà kúrò ní ìtumọ̀ rẹ̀, kí ó sì mú àṣìṣe wọlé, nítorí náà a nílò ìṣọ́ra púpọ̀ bí ẹnìkan bá fẹ́ mọ ohun tí wọ́n ń kọ́ni ní tòótọ́. Ọ̀kan nínú àwọn ìtànjẹ ńlá ti àkókò yìí ni láti máa fi ọ̀pọ̀ ìfọkànbalẹ̀ sí ìmọ̀lára, àti láti máa sọ pé ẹni jẹ́ olóòtítọ́ nígbà tí ó ń kọ̀ láti fetí sí àwọn ọ̀rọ̀ kedere ti ọ̀rọ̀ Ọlọ́run nítorí pé ọ̀rọ̀ náà kò bá ìmọ̀lára mu. Ọ̀pọ̀ ènìyàn kò ní ìpìlẹ̀ kankan fún ìgbàgbọ́ wọn bí kò ṣe ìmọ̀lára. Ìsìn wọn dúró lórí ìdùnnú tí ń ru sókè; nígbà tí èyí bá dákẹ́, ìgbàgbọ́ wọn a sì parí. Ìmọ̀lára lè jẹ́ ìyàngbò, ṣùgbọ́n ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ni alikama. “Kí ni,” ni wòlíì náà wí, “ìyàngbò sí alikama?””

> “Kò sí ẹni tí a óò dá lẹ́bi nítorí pé kò fetí sí ìmọ́lẹ̀ àti ìmọ̀ tí kò ní rí, tí kò sì lè rí gbà. Ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ènìyàn kọ̀ láti ṣègbọràn sí òtítọ́ tí a gbé kalẹ̀ fún wọn nípasẹ̀ àwọn aṣojú Kristi, nítorí wọ́n fẹ́ bá òṣùwọ̀n ayé mu; àti òtítọ́ tí ó ti dé òye wọn, ìmọ́lẹ̀ tí ó ti tàn sínú ọkàn, yóò dá wọn lẹ́bi ní Ìdájọ́. Ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí a ní ìmọ́lẹ̀ tí a ti kó jọ, tí ó ti ń tàn jálẹ̀ ní gbogbo àwọn ayé; a ó sì mú wa ní ojúṣe gẹ́gẹ́ bí èyí. Ọ̀nà ìwà mímọ́ kò wà ní ìpele kan náà pẹ̀lú ayé; ọ̀nà gíga ni a gbé kalẹ̀. Bí a bá ń rìn ní ọ̀nà yìí, bí a bá ń sáré ní ọ̀nà àwọn òfin Olúwa, a ó rí i pé, ‘ọ̀nà àwọn olódodo dàbí ìmọ́lẹ̀ tí ń tàn, tí ń túbọ̀ máa tàn sí i títí di ọ̀sán gangan.’” Review and Herald, November 25, 1884.

O lè kà ní kíkún sí i nípa àwọn òfin William Miller nínú Àpilẹ̀kọ tí a ń pè ní William Miller lábẹ́ ẹ̀ka Prophetic Keys.

Nínú “ìkẹ́kọ̀ọ́ wa nípa Bíbélì, gbogbo wa yóò ṣe dáadáa láti fetí sí àwọn ìlànà tí a ti gbé kalẹ̀” nínú àwọn òfin “Baba Miller” fún ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀. Wọ́n fi ìwé mímọ́ náà tí a ń pè ní Bíbélì lé ìwo ìpè Atesítáǹtì lọ́wọ́, wọ́n sì tún fi ojúṣe lé e lórí láti dáàbò bo kí ó sì gbé àwọn ìlànà inú rẹ̀ lárugẹ; wọ́n sì tún fi àkójọpọ̀ òfin kan fún ìwo Atesítáǹtì náà láti pín ìtumọ̀ àti ète àwọn ìwé mímọ́ náà ní ọ̀nà tó tọ́.

A fi ìjọba olómìnira ní ìwo kan pẹ̀lú ìwé mímọ́ kan tí a ń pè ní Òfin Àgbà, a sì tún fi ojúṣe lé e lọ́rùn láti dáàbò bo kí ó sì gbé àwọn ìlànà tí ó wà nínú rẹ̀ lárugẹ. A tún fi àkójọpọ̀ àwọn òfin kan fún ìwo olómìnira náà láti pín ìtumọ̀ àti ète ìwé mímọ́ náà ní òdodo. Àwọn òfin tí a fi fún un láti pín Òfin Àgbà náà ní òdodo ni Ìwé Àwọn Ẹ̀tọ́, ó sì fi ète pàtàkì jùlọ ti Òfin Àgbà múlẹ̀ nínú àwọn òfin àkọ́kọ́ ti Ìwé Àwọn Ẹ̀tọ́. Àtúnṣe Kínní tí a darúkọ nínú Ìwé Àwọn Ẹ̀tọ́ ni òmìnira ẹ̀sìn, ìfihàn, ọ̀rọ̀ sísọ, àti ìròyìn.

> “Kọ́ńgréèsì kò gbọ́dọ̀ ṣe òfin kankan nípa ìdásílẹ̀ ẹ̀sìn, tàbí tí yóò dènà ìṣe òmìnira rẹ̀; tàbí tí yóò fi kù díẹ̀ nínú òmìnira ọ̀rọ̀ sísọ, tàbí ti atẹ̀wé; tàbí ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn láti péjọ ní àlàáfíà, àti láti bẹ Ìjọba fún àtúnṣe àwọn ẹ̀dùn-ọkàn.” Òfin Ìpilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, àtúnṣe I

Òfin ọjọ́ Àìkú jẹ́ ìkógun gbangba sí àtúnṣe àkọ́kọ́ ti Òfin Orílẹ̀-èdè, èyí tí ń ṣe ìdánilójú òmìnira ẹ̀sìn, tí a sì mú kúrò nípasẹ̀ òfin ọjọ́ Àìkú, báyìí ni a fi samisi òpin Òfin Orílẹ̀-èdè, òpin Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti ìbẹ̀rẹ̀ inúnibíni sí àwọn tí wọ́n ń kéde ìrántí angẹli kẹta nígbà náà pẹ̀lú igbe ńlá. Àwọn tí wọ́n ń kéde igbe ńlá ti angẹli kẹta, tí wọ́n sì ń ṣàtakò sí ìparun Àtúnṣe Kínní àti Òfin Orílẹ̀-èdè, ni wọ́n ń ṣe inúnibíni sí láti ọwọ́ àwọn tí ó yẹ kí wọ́n máa gbéga àti mú àwọn òfin mímọ́ náà ṣiṣẹ́, àwọn òfin tí ń dáàbò bo ìwé mímọ́ náà tí a yàn wọ́n sípò láti dáàbò bo. Èyí jẹ́ àpèjúwe ìmòye àti lílò àwọn ìtàn afiwe ti ìwo méjèèjì ti ẹranko ilẹ̀ tí ó dà bí ọ̀dọ́-àgùntàn. Àwọn Bàbá Olùdásílẹ̀ Òfin Orílẹ̀-èdè bá Bàbá Miller mu ní afiwe. Ọ̀rọ̀ náà Bàbá tí a lò fún Miller ni a lò láti tọ́ka sí aṣáájú kan, kì í ṣe àlùfáà Pápá. Bíbélì kọ̀ láti máa pè àwọn ènìyàn ní baba nígbà tí wọ́n ń jẹ́wọ́ ara wọn gẹ́gẹ́ bí amọ̀nà ẹ̀mí. Wọ́n sọ àwọn Millerite ní orúkọ baba wọn, gẹ́gẹ́ bí ó ti máa ń rí bẹ́ẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà. Láti ṣàìmọ̀ ìyàtọ̀ yìí ni láti ṣàìrí apá kan nínú ohun tí ìrántí Èlíjà túmọ̀ sí, nígbà tí ó yí ọkàn àwọn baba padà sọ́dọ̀ àwọn ọmọ, àti ti àwọn ọmọ padà sọ́dọ̀ àwọn baba.

Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà nínú Isaiah ogún-dín-lọ́gbọ̀n jẹ́ ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ó sì dúró bẹ́ẹ̀ títí yóò fi yi Òfin Àgbà rẹ̀ padà nípasẹ̀ òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń sún mọ́lé ní kánkán. Ìjọba kẹfà náà ń ṣàkóso fún àádọ́rin ọdún àsọtẹ́lẹ̀, èyí tí í ṣe ọjọ́ ọba kan. Ìjọba náà (ọba kan jẹ́ ìjọba kan) tí ó ṣàkóso fún àádọ́rin ọdún ni Babeli. Ní àkókò àádọ́rin ọdún náà, ìwo ìpínlẹ̀ náà ni ìjọba Babeli, ìwo ìjọ náà sì ni àwọn ará Kaldea. Dáníẹ́lì, Ṣádírákì, Mẹ́ṣákì àti Àbẹ́dínígò dúró fún ọgọ́rùn-ún méjìlélógójì àti ẹgbẹ̀rún mẹ́rin. Nínú ẹ̀rí Dáníẹ́lì ni a ti ṣàfihàn ìwo méjèèjì àti àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Àádọ́rin ọdún ìgbèkùn ní Babeli ni ọjọ́ ọba kan tí Isaiah lò láti fi dá mọ̀ pé ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà àti ìtàn Adventismu jẹ́ láti ọdún 1798 títí dé òfin Ọjọ́-Àìkú.

Ìdámọ̀ pé ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ fún àwọn ìwo méjèèjì ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà jẹ́ kí a lè ronú lórí òpin àti ìbẹ̀rẹ̀, pẹ̀lú àwọn ẹlẹ́rìí ìwo méjèèjì náà láti fi mọ àbùdá ìwo kejì. Lẹ́yìn gbogbo rẹ̀, gbogbo àwọn ìwo náà jẹ́ irú kan náà. Nínú Dáníẹ́lì àwọn ìwo wà, díẹ̀ ninu wọn fọ́, pẹ̀lú àwọn ìwo tí ó hù jáde láti inú ìwo tí ó fọ́ náà. Díẹ̀ ninu àwọn ìwo nínú Dáníẹ́lì kò dọ́gba ní ìwọ̀n sí ara wọn, wọ́n sì dìde lẹ́yìn àwọn yòókù. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìwo méjì ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ìwo méjì wọ̀nyí ń bá ara wọn lọ ní ìbámu nípasẹ̀ ìtàn kan náà, wọ́n sì ń mú àwọn àmì ọ̀nà kan náà jáde, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n yàtọ̀ sí ara wọn ní ti ète wọn. Àwọn ìkìlọ̀ tàbí àfikún ìṣọ́ra kan wà nínú ìtàn náà tí ó ṣe pàtàkì pẹ̀lú kí a lè lóye.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ Ìsìn Adventist, ìyípadà kan wá láti inú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí ìjọ Filadelfia ń ṣojú sí ìjọ Laodicea. Nítorí náà, ní òpin náà pẹ̀lú, ìyípadà gbọ́dọ̀ wá láti inú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti Laodicea. Ìfihàn Jésù Kristi ní ìmọ́lẹ̀ òye yìí nínú ara rẹ̀, ó sì jẹ́ apá kan nínú ohun tí a ń tú ìdìdì rẹ̀ sílẹ̀ ní àkókò yìí.

Àti pé “lẹ́yìn òpin ọdún àádọ́rin” póòpù yóò “kọrin,” a ó sì rántí “àgbèrè” tí a ti “gbàgbé.” A “rántí” rẹ̀ ní ìgbà òfin ọjọ́ Àìkú, níbi tí ọ̀ràn náà wà láàárín ìjọsìn oòrùn, tàbí ìjọsìn ọjọ́ tí òfin Ọlọ́run ti pa láṣẹ fún aráyé láti “rántí.”

Nínú àpilẹ̀kọ yìí a ti fi hàn pé ìtàn ìjọba Bábílónì fún àádọ́rin ọdún jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà láti ọdún 1798 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú. Nínú àpilẹ̀kọ kan ṣáájú àti ní ọ̀pọ̀ ìgbà nínú Àwọn Tábìlì Hábákúkù, a fi hàn pé ìgbèkùn ní Ejibiti àti ìtúsílẹ̀ kúrò níbẹ̀, náà pẹ̀lú, jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Àwọn ìtàn mẹ́rin wọ̀nyí ti Bábílónì, Ejibiti, Adventism àti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kì í ṣe àwọn ìlà nìkan láti mú wá sórí àwọn ìlà wọ̀nyí, ṣùgbọ́n nígbà tí a bá lo òfin ìtọ́kasí àkọ́kọ́ sí àwọn ìlà mẹ́rin wọ̀nyí—ó jẹ́ ohun ìyanu pátápátá. Èmi yóò fi àpilẹ̀kọ yìí parí pẹ̀lú àpẹẹrẹ kan ṣoṣo, tí ó rọrùn tí ó sì jẹ́ apá kan nínú ohun tí mo túmọ̀ sí, àti ohun tí mo pinnu láti tẹ̀síwájú pẹ̀lú nígbà tí a bá tún dojú kọ ìtàn Isaiah mẹ́tàlélógún ní àkókò mìíràn.

Ìtàn Bábílónì ní ọba kan tí a yí padà ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ọba búburú kan ní òpin. Kò ṣe pàtàkì bóyá Biden ni tàbí Trump, nítorí ìwé Dáníẹ́lì kọ́ni pé Ọlọ́run ni ó ń gbé àwọn alákòóso dìde, tí ó sì ń sọ wọ́n kalẹ̀. Ohun kan tí a lè dájú nípa olórí Democratic tàbí Republican ní àkókò òfin Ọjọ́-Àìkú ni pé olórí búburú ni. Nebukadnessari ni Bábílónì, òun ni aláṣẹ ìkà Bábílónì, ẹni tí ó múra tán láti ju àwọn ọkùnrin rere mẹ́ta sínú iná. Ṣùgbọ́n ní ìkẹyìn a yí i padà sí Ọlọ́run Dáníẹ́lì. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú olórí ìkẹyìn, Belshazzar. Ọba búburú ni. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà nínú àsọtẹ́lẹ̀ bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́-àgùntàn, ààmì Kristi àti ẹbọ Rẹ̀ fún ará ènìyàn. Ní òpin, Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà yóò sọ̀rọ̀ bí dragoni. Ìyípadà láti ọ̀dọ̀ Kristi sí Sátánì nínú ìlà-ìtàn yìí ni a ṣojú rẹ̀ nípasẹ̀ ìyàtọ̀ tó wà láàárín Nebukadnessari àti Belshazzar.

> “A ti fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní fún Belshazzar láti mọ̀ àti láti ṣe ìfẹ́ Ọlọ́run. Ó ti rí bí a ṣe lé bàbá ńlá rẹ̀, Nebukadnessari, kúrò nínú àwùjọ ènìyàn. Ó ti rí bí Ẹni tí ó fi í fún un ṣe gba ọgbọ́n inú náà kúrò lọ́wọ́ ọba onígbéraga náà, nínú èyí tí ó ti ń ṣògo. Ó ti rí bí a ṣe lé ọba náà jáde kúrò ní ìjọba rẹ̀, tí a sì sọ ọ́ di ẹlẹgbẹ́ àwọn ẹranko igbó. Ṣùgbọ́n ìfẹ́ Belshazzar sí eré ìgbádùn àti sí fífi ara rẹ̀ ga pa àwọn ẹ̀kọ́ náà rẹ́ kúrò, àwọn ẹ̀kọ́ tí kò yẹ kí ó ti gbàgbé láéláé; ó sì dá ẹ̀ṣẹ̀ tó jọra sílẹ̀ pẹ̀lú àwọn tí ó mú ìdájọ́ àfihàn wá sórí Nebukadnessari. Ó ṣòfò àwọn àǹfààní tí a fi oore-ọ̀fẹ́ fún un, nípa aibikita láti lo àwọn àǹfààní tí ó wà ní ààyè ọwọ́ rẹ̀ fún lílò di ẹni tí ó mọ òtítọ́. ‘Kí ni mo gbọdọ̀ ṣe kí a lè gbà mí là?’ jẹ́ ìbéèrè kan tí ọba ńlá ṣùgbọ́n aṣiwèrè náà kọjá lórí rẹ̀ pẹ̀lú àìnífẹ̀ẹ́. Bible Echo, April 25, 1898.”

Ẹ kíyèsí i pé Bélṣásárì ẹni búburú ni ọba aṣiwèrè náà. Ó jìyà ìdájọ́ kan náà gẹ́gẹ́ bí baba rẹ̀ Nebukadinésárì, nítorí pé a ṣàfihàn àwọn ìdájọ́ méjèèjì gẹ́gẹ́ bí “àkókò méje” ti Léfítíkù ogún-ún lé mẹ́fà. Nebukadinésárì wà ní pápá, ó ń gbé bí ẹranko fún ọjọ́ ẹgbẹ̀rún méjì lọ́nà ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún, èyí tí í ṣe ọdún méje gẹ́gẹ́ bí ìṣírò Bíbélì; bẹ́ẹ̀ náà ni ìdájọ́ ọmọ rẹ̀ Bélṣásárì, èyí tí a kọ sórí ògiri, dúró fún ẹgbẹ̀rún méjì lọ́nà ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún pẹ̀lú. Ìyàtọ̀ náà ni pé ìdájọ́ sí Nebukadinésárì yí i padà, ó sì sọ ọ́ di ọba ọlọ́gbọ́n, nígbà tí ìdájọ́ Bélṣásárì wà lórí ọba aṣiwèrè náà.

> “Sí alákóso ìkẹyìn Babiloni, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú àpẹẹrẹ sí ẹni àkọ́kọ́ rẹ̀, ni ìdájọ́ Olùṣọ́ àtọ̀runwá dé pé: ‘Ìwọ ọba,... a ti sọ ọ́ fún ọ; a ti mú ìjọba kúrò lọ́dọ̀ rẹ.’ Danieli 4:31.” Àwọn Wòlíì àti Àwọn Ọba, 533.

Àkọsílẹ̀ tó wà lórí ògiri fún ààrẹ ìkẹyìn ni àtúnṣe àkọ́kọ́, èyí tí ó ṣe ìdánimọ̀ “ògiri” ìyapa ìjọ àti ìjọba, èyí tí ọba aṣiwèrè ìkẹyìn kò ní òye rẹ̀. “Ìgbà méje” ti Léfítíkù ogún-ún àti mẹ́fà dúró fún “ìtúká àwọn ènìyàn” tí ọba àríwá mú ṣẹ nígbà òfin Ọjọ́ Àìkú. Ìtúká náà ni ìparun orílẹ̀-èdè tí ó tẹ̀ lé òfin Ọjọ́ Àìkú. Orílẹ̀-èdè kẹfà gbàgbé àwọn ẹ̀kọ́ àwọn baba ìpilẹ̀ wọn, àwọn tí wọ́n kọ Òfin Orílẹ̀-èdè láti dáàbò bo kì í ṣe kúrò lọ́wọ́ ìjọ ìbàjẹ́ nìkan, ṣùgbọ́n pẹ̀lú kúrò lọ́wọ́ àwọn ọba aláṣẹ-ká-kiri ti Yúróòpù tí obìnrin ìbàjẹ́ náà bá sùn. Àwọn baba ìpilẹ̀ náà dúró fún àwọn tí wọ́n kọ́ papacy àti àwọn ọba Yúróòpù sílẹ̀, nítorí wọ́n mọ̀ láti inú ìrírí tiwọn lẹ́yìn tí wọ́n ti jáde kúrò nínú ìtúká ọ̀kẹ́ta-lẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ̀ta ọdún ti òkùnkùn papacy, pé àwọn ààbò sí irú ìkà-ọba bẹ́ẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ àárín gbùngbùn Òfin Orílẹ̀-èdè tuntun wọn. Wọ́n jẹ́ àwọn baba ọlọ́gbọ́n, wọ́n dàbí ọ̀dọ́-àgùntàn, ṣùgbọ́n kì í rí bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú baba ìkẹyìn, nítorí yóò sọ̀rọ̀ bí dragoni. Àwọn Baba jáde kúrò nínú ìtúká, ọmọ sì padà wọ inú ìtúká. Alákòóso aláìláàánú nínú ìṣẹ̀lẹ̀ méjèèjì ni papacy àkọ́kọ́ àti papacy ìkẹyìn.

Àmì ìdájọ́ lórí Nebukadinésárì, ọba àkọ́kọ́, àti ọba ìkẹyìn, Belṣásárì, ni “àkókò méje” ìtúká kiri tí ó wà nínú Lefitiku ogún-mẹ́fà. Nebukadinésárì gbé e ní ìrírí, Belṣásárì sì rí i tí a kọ sórí ògiri gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ ìrántí ikú rẹ̀ ní alẹ́ gan-an tí ó kú. Àmì ìwo Republikani ní ìbẹ̀rẹ̀ ni ìsálà rẹ̀ kúrò nínú ìdè ọba àríwá, àti àmì ìwo Republikani ní òpin rẹ̀ ni ìgbèkùn tí a mú wá láti ọ̀dọ̀ ọba àríwá. Òfin Ọjọ́ Àìkú ni “alẹ́ gan-an” tí ó fi kú gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Nínú gbogbo àpèjúwe mẹ́rin náà—Belṣásárì, Nebukadinésárì, àti ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin ìwo Republikani—ogún-lé-lógún, ogún nínú Lefitiku ogún-mẹ́fà, ni àmì tí a ṣojú ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin. Èyí ń ṣojú ìfọwọ́sí Alfa àti Omega.

Àsọtẹ́lẹ̀ àkókò àkọ́kọ́ tí William Miller ṣàwárí ni ọdún méjìlélógún ọgọ́rùn-ún márùn-ún ti Lefitiku ogún mẹ́fà. Òun ni òkúta àkọ́kọ́ nínú ìpìlẹ̀ tí Jésù fi lélẹ̀ nípasẹ̀ iṣẹ́ Miller. Òun náà sì ni òtítọ́ ìpìlẹ̀ àkọ́kọ́ tí Adventism fi sílẹ̀ ní ọdún 1863. Nígbà tí a fi gbogbo àwọn òkúta òtítọ́ Miller sínú ìpìlẹ̀ náà, a ṣojú àwọn òtítọ́ wọ̀nyẹn lórí àwọn tábìlì méjì Hábákúkù, èyí tí í ṣe àwọn àtẹ̀ ìṣáájú ọdún 1843 àti 1850. Àwọn tábìlì méjèèjì wọ̀nyẹn ń ṣojú ìbáṣepọ̀ májẹ̀mú láàárín Ọlọ́run àti àwọn ènìyàn rẹ̀ tí a dá orúkọ wọn sí mímọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn tábìlì méjì Òfin Méwàá ṣe ṣojú májẹ̀mú pẹ̀lú Ísírẹ́lì àtijọ́.

Ní òpin Àdífẹ́ǹtísì Lāodíkíà, nígbà tí a ó tu u jáde kúrò ní ẹnu Olúwa ní àkókò òfin Ọjọ́-Àìkú, ìkọ̀wé tó wà lórí ògiri ni àwọn tábìlì mímọ́ méjèèjì ti àwọn aṣáájú-ọ̀nà náà. Àwọn tábìlì tí wọn kò lè kà, nítorí wọn kọ̀ láti jẹ́ kí ìránṣẹ́ ìkìlọ̀ náà ṣe wọ́n ní àǹfààní ní ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn wọn….

Ìṣòro owó ti ọdún 1837 ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tó díjú tí àpapọ̀ àwọn nǹkan ìṣúná, àwọn ìlànà, àti àwọn ìṣe àròjinlẹ̀ ìdókòwò fa.

Ìfúnkún Àròjinlẹ̀: Ní àwọn ọdún tó ṣáájú 1837, ìgbéraga àròjinlẹ̀ wà nínú ilẹ̀ àti àwọn ìdókòwò, èyí tí ìtẹ̀síwájú orílẹ̀-èdè sí ìwọ̀-oòrùn ru lápá kan. Àròjinlẹ̀ nípa ilẹ̀, pàápàá jùlọ ní agbègbè ààlà ìwọ̀-oòrùn, yọrí sí ìgbéga iye owó ilẹ̀ ju bó ṣe yẹ lọ àti sí gbígbà awin ju òṣùwọ̀n lọ.

Ìrẹ̀sì Kirẹ́dìtì Rọrùn àti Fífúnni ní Owó Ìyáwó Fún Ìfojúsọ́nà Èrè: Àwọn ilé-ifowopamọ́ àti àwọn ilé-iṣẹ́ ìnáwó ń tú ọ̀pọ̀lọpọ̀ kirẹ́dìtì àti awin jáde, ní ọ̀pọ̀ ìgbà láìsí ìdánilójú tó péye. Ìrìnrẹ̀lẹ̀ ìwọ̀lé yìí sí kirẹ́dìtì dá sí ìbínú ìfojúsọ́nà èrè náà, ó sì pọ̀ si àwọn ewu àìdúróṣinṣin ètò ìnáwó.

Ìtànkálẹ̀ Àṣejù ti Àwọn Ilé-Ifowópamọ́: Àwọn ilé-ifowópamọ́ ń gbòòrò iṣẹ́ wọn lọ́nà yíyára, wọ́n sì sábà máa ń tú ìwé owó (àwọn banknotes) jáde ju iye owó gidi (wúrà àti fàdákà) tí wọ́n ní láti fi ṣètìlẹ́yìn fún un lọ. Ìṣe yìí, tí a mọ̀ sí “wildcat banking,” yọrí sí àpọ̀jù owó tí a kò ṣàkóso, tí kò sì ṣeé gbára lé, nínú ìlọ́po owó tó ń yí ká.

Àwọn Ìlànà Ètò-Òwò Jackson: Àwọn ìlànà Ààrẹ Andrew Jackson ní ipa nínú mímú ìṣòro náà burú sí i. Ó ṣe jáde Specie Circular ní ọdún 1836, èyí tí ó pàṣẹ pé kí a máa fi owó líle (wúrà àti fàdákà) ra àwọn ilẹ̀ ìjọba dípò owó ìwé. Èyí sì mú kí ìkánjú wáyé láti yí àwọn owó ìwé ilé-ifowopamọ́ padà sí owó líle, ohun tí ó fa ìnira ìṣúná àti ìṣubú àwọn ilé-ifowopamọ́.

Àwọn Ìfọ̀kànsìn Àgbáyé: Ìpẹ̀yà tó wà ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà náà ní ipa láti ọ̀dọ̀ àwọn ipò ọrọ̀-ajé àgbáyé pẹ̀lú. Ìsúnkù nínú ọrọ̀-ajé ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ẹni tí ó jẹ́ alábàápín ìṣòwò pàtàkì fún Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, mú kí ìbéèrè fún àwọn ẹrù àti ọjà ìtajà Amẹ́ríkà dín kù. Èyí sì, ní ìtẹ̀lé rẹ̀, ní ipa lórí àwọn ilé-iṣẹ́ Amẹ́ríkà, ó sì ṣàfikún sí ìpọ́njú ọrọ̀-ajé.

Ìbànújẹ́ àti Ìkọlù Sórí Àwọn Ilé-Ìfowópamọ́: Ní May 1837, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpayà owó, pẹ̀lú ìṣubú àwọn ilé-ìfowópamọ́ àti ìdínkù nínú fífi gbèsè sílẹ̀, fa ìbànújẹ́ láàárín àwọn olùdókòwò àti àwọn olùfowópamọ́. Ìbànújẹ́ yìí sì mú kí ìkọlù sórí àwọn ilé-ìfowópamọ́ gbilẹ̀, ó sì fa ìdínkù gbígbóná nínú fífi gbèsè sílẹ̀.

Ìdínkù Nínú Ìpèsè Owó: Bí àwọn ilé-ifowopamọ́ ṣe ń ṣubú, tí gbèsè sì di líle láti rí, àpapọ̀ ìpèsè owó nínú ètò-ọrọ̀ ajé dínkù gidigidi. Ìdínkù yìí nínú ìpèsè owó mú kí àwọn ìṣòro ọrọ̀ ajé burú sí i, ó sì jinlẹ̀ sí ipadasẹ́yìn ọrọ̀ ajé. Àpapọ̀ àwọn nǹkan wọ̀nyí yọrí sí ìsùbú ọrọ̀ ajé tó le gan-an, èyí tí ìṣubú àwọn ilé-ifowopamọ́, àìníṣẹ́, ìdínkù nínú ìnáwó àwọn oníbàárà, àti ìrẹ̀wẹ̀sì ọrọ̀ ajé lápapọ̀ jẹ́ àfihàn rẹ̀.

> “A kò ní ohun kankan láti bẹ̀rù fún ọjọ́ iwájú, bí kò ṣe pé a óò gbàgbé ọ̀nà tí Olúwa ti darí wa, àti ẹ̀kọ́ Rẹ̀ nínú ìtàn ìgbésí ayé wa àtijọ́.” Life Sketches, 196.

Back to Articles