Article

# Ìwé Dáníẹ́lì — Nọ́mbà Mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n

Àmì Àsọtẹ́lẹ̀ Nebukadinésárì: Ìṣípayá Àwọn Ààmì Ìtàn Ìrìnàjò Ẹgbẹ́ Millerite àti Ìran Tí A Fi Èdìdì Dí Nípa Odò Ulai

Author

Jeff Pippenger

Published

December 31, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Orí kejìlá Danieli ṣàfihàn ìtàn àwọn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti kejì láti ọjọ́ kọkànlá, oṣù Kẹjọ, ọdún 1840, títí di ọjọ́ kejìlélógún, oṣù Kẹwàá, ọdún 1844. Orí kẹrin Danieli pẹ̀lú ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn àwọn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti kejì láti ọdún 723 ṣáájú ìbí Kristi, títí di ọjọ́ kejìlélógún, oṣù Kẹwàá, ọdún 1844. Dájúdájú, kò ṣeé rí èyí láìsí ọ̀nà ìmúlò òjò àìpẹ́ yìnyín tí a pè ní “ìlà lé ìlà.”

Nebukadnessari, nínú orí kẹrin, jẹ́ àmì àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní ìṣòro púpọ̀ gan-an. Ó ṣe pàtàkì kí a rántí ohun tí ó dúró fún bí a ṣe ń bẹ̀rẹ̀ sí í ronú lórí ṣíṣí ìrán odò Ulai nínú ìtàn William Miller. Àlá kejì Nebukadnessari, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò yàtọ̀ sí àlá kejì William Miller, ṣàpẹẹrẹ “àkókò méje” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, èyí tí í ṣe òwú àsọtẹ́lẹ̀ tí ó hun gbogbo ìwé Dáníẹ́lì pọ̀. Nígbà tí Dáníẹ́lì túmọ̀ àlá Nebukadnessari ti orí kẹrin, ó kìlọ̀ fún un nípa ìdájọ́ tí ń bọ̀, àti nípa ṣíṣe bẹ́ẹ̀ ó ṣe àpẹẹrẹ iṣẹ́ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ tí ó wọ inú ìtàn ní “àkókò òpin” ní ọdún 1798.

Nígbà tí ìdájọ́ tí a ti kìlọ̀ fún Nebukadinésárì pé yóò dé, dé, ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ jẹ́ àpẹẹrẹ October 22, 1844, nígbà tí ìdájọ́ ìwádìí bẹ̀rẹ̀. Nínú orí kẹrin, a fi ọ̀rọ̀ “wákàtí” ṣojú fún ìfiránṣẹ́ ìkìlọ̀ tí Dáníẹ́lì fi hàn, àti fún ìbẹ̀rẹ̀ déédéé ìdájọ́ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìfiránṣẹ́ ìkìlọ̀ náà. “Wákàtí” ìdájọ́ Nebukadinésárì ṣojú fún “wákàtí” ìdájọ́ Ọlọ́run nínú ìfiránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́. Ó sì tún jẹ́ àpẹẹrẹ “wákàtí” òfin Sunday, nígbà tí ìdájọ́ àṣẹ-ṣiṣẹ́ Ọlọ́run bẹ̀rẹ̀. Apá inú Dáníẹ́lì orí kẹrin tí ó ṣojú fún ìbẹ̀rẹ̀ déédéé ìfiránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní ọdún 1798, àti ìbẹ̀rẹ̀ déédéé áńgẹ́lì kẹta ní October 22, 1844, èyí tí a fi ọ̀rọ̀ “wákàtí” ṣe ààmì, ni a tún ṣe, a sì túbọ̀ gbòòrò lé e lórí. Ọ̀nà ìsọtúnṣe àti ìtúgbòòrò yìí jẹ́ ọ̀nà ìsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó máa ń hàn léraléra nínú àsọtẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n ní pàtàkì nínú ìwé Dáníẹ́lì.

Nígbà tí Nebukadnessari dé “wákàtí” ìdájọ́ náà, “àkókò méje” náà, èyí tí ó jẹ́ ìdájọ́ rẹ̀, bẹ̀rẹ̀; gẹ́gẹ́ bí ọba àríwá, nígbà náà ni ó dúró fún ìdájọ́ tí a mú wá sórí ìjọba àríwá Israẹli ní ọdún 723 BC. A sì fi ọkàn ẹranko fún un, ẹranko kan sì jẹ́ ìjọba kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti láti ọdún 723 BC títí dé 1798, ó dúró fún àwọn ìrísí méjì ti ẹ̀sìn abọ̀rìṣà tí a máa ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà nínú ìwé Dáníẹ́lì.

Fún ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́ta ọjọ́ mẹ́fà [1,260], tí ó dúró fún ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́ta ọdún mẹ́fà [1,260], ó ṣojú agbára apanirun kèfèrí; lẹ́yìn náà, fún ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́ta ọjọ́ mẹ́fà míràn [1,260], tí ó ṣàpẹẹrẹ ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́ta ọdún mẹ́fà [1,260], ó sì tún ṣojú agbára apanirun ti póòpù. Ọkàn àwọn agbára apanirun méjèèjì náà jẹ́ ọ̀kan náà, nítorí pé ẹ̀sìn póòpù kì í ṣe nǹkan mìíràn bí kò ṣe ẹ̀sìn kèfèrí tí ó wọ aṣọ ìjẹ́wọ́ ẹ̀sìn Kristẹni.

Ní “ìgbẹ̀yìn àwọn ọjọ́,” èyí tí ó jẹ́ ààmì tí a fi mọ̀ nínú Daniẹli orí kejìlá, tí ó dúró fún “àkókò òpin” ní ọdún 1798, a tún fi ìjọba rẹ̀ padà fún un. Ẹ̀rí Daniẹli 4, àti Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀, fihàn pé nígbà tí a tún fi ìjọba rẹ̀ padà fún un ní “ìgbẹ̀yìn àwọn ọjọ́,” ọkùnrin tí a yípadà ni. Nígbà náà ni ó di ààmì àsọtẹ́lẹ̀ àwọn òtítọ́ pàtàkì mẹ́rin. Ó di ìjápọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín agbára dragoni ti ẹ̀sìn àwọn kèfèrí, èyí tí ó ṣojú fún ní ìdájì àkọ́kọ́ “àkókò méje” rẹ̀, àti agbára ẹranko, èyí tí ó ṣojú fún ní ìdájì ìkẹyìn “àkókò méje” rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ààmì àwọn agbára méjèèjì wọ̀nyí, tí ó dúró gẹ́gẹ́ bí ìjọba tí a mú padà bọ̀ sípò ní 1798, nígbà náà ni ó tún ń ṣojú fún agbára ìparun kẹta (wòlíì èké), èyí tí yóò jọba fún àádọ́rin ọdún ààmì, nígbà tí a gbàgbé àgbèrè Taya. Gẹ́gẹ́ bí ọba Bábílónì, Nebukadinésárì ń ṣojú fún ìjápọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín àwọn agbára mẹ́ta tí yóò di Bábílónì òde-òní ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, èyí tí yóò sì mú ayé lọ sí Ámágẹ́dónì.

Ó tún dúró fún ìbí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ẹranko ilẹ̀, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1798 gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́-àgùntàn, tí a fi ìrírí ìyípadà rẹ̀ ṣe àpẹẹrẹ. Ní àkókò kan náà, yóò tún dúró fún ìwo méjì tí ó wà lórí ẹranko ilẹ̀ náà, èyí tí, gẹ́gẹ́ bí ìjọba olómìnira àti Pùròtẹ́sítáǹtì, ṣe aṣojú agbára Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, èyí sì ni ó jẹ́ kí ó di orílẹ̀-èdè tí a ṣojú rere jùlọ ní ayé. Síbẹ̀, ní òpin àádọ́rin ọdún ààmì náà, a ó sì ṣe aṣojú àwọn ìwo méjèèjì wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ìjọba olómìnira tí ó ti ṣubú kúrò nínú ìgbàgbọ́ àti Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó ti ṣubú kúrò nínú ìgbàgbọ́, pẹ̀lú pé a pín ìwo méjèèjì náà sí ẹ̀ka méjì. Ìwo ìjọba olómìnira yóò ní Ẹgbẹ́ Démokírátì, tí ó ń fi àìbìkítà hàn ní gbangba sí àwọn ìlànà mímọ́ ti Òfin Orílẹ̀-Èdè, àti Ẹgbẹ́ Republikani, tí ó ń jẹ́wọ́ pé àwọn ni olùdábò bo àti aṣáájú-òfin Òfin Orílẹ̀-Èdè, ṣùgbọ́n ní tòótọ́ tí wọ́n ń sẹ́ àwọn ìlànà mímọ́ ti Òfin Orílẹ̀-Èdè náà, nígbà tí wọ́n yan àṣà àti ìṣe àtọwọ́dọwọ́ láti gba ipò gíga ju àwọn ìlànà inú ìwé mímọ́ náà lọ.

A ṣàfihàn ẹgbẹ́ méjèèjì náà nípasẹ̀ àwọn Sadusi àti Farisi ní àkókò Kristi. Ẹ̀mí àwọn Sadusi àti àwọn Farisi yóò sì tún farahàn nínú ìwo ti Pùròtẹ́sítáǹtì tí ó yà kúrò nínú òtítọ́, níbi tí ẹgbẹ́ kan yóò ti gbé ìjọsìn Ọjọ́ Àìkú ró, tí ẹgbẹ́ kejì yóò sì gbé ìjọsìn Ọjọ́ Ìsinmi ró. Ìpo Nebukadinésari tí a yí padà ní “ìparí àwọn ọjọ́,” ní ọdún 1798, ṣe aṣojú Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ìbámu pípé, àti àwọn ìwo méjèèjì ti ẹranko ilẹ̀ náà. Gbogbo ààmì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà—ẹranko ilẹ̀ náà àti àwọn ìwo rẹ̀ méjèèjì—ni a ti yàn fún láti yí padà láti ọ̀dọ̀ àgùntàn sí dragoni.

Nebukadnessari, ní òpin “àkókò méje” rẹ̀, dúró gẹ́gẹ́ bí ìjápọ̀ tí ó dá ìdánimọ̀ mulẹ̀ pé ìjọba Bábílónì gidi rẹ̀ ni àmì ìṣàpẹẹrẹ Bábílónì òde-òní ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, èyí tí ó ní àkópọ̀ dragoni, ẹranko náà, àti wòlíì èké. Ó tún ṣàpẹẹrẹ àwọn ẹ̀yà àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta tí a ṣàfihàn nínú ẹranko ilẹ̀ tí ó ní ìwo méjì, tí ó yí padà láti ọ̀dọ̀ àgùntàn sí dragoni ní àkókò ọdún àpẹẹrẹ àádọ́rin náà tí a gbàgbé panṣágà Tírè. Ó jinlẹ̀ gidigidi pé ìjọba gidi rẹ̀ gan-an ni ìjọba náà tí ó ṣe àfihàn ìjọba tí ń jọba fún ọdún àpẹẹrẹ àádọ́rin.

Àpèjúwe ààmì Nebukadnessari ti orí kẹrin, ni a gbọ́dọ̀ gbé lé orí orí kìnní. Nígbà tí a bá ṣe ìlò yẹn, ó máa so àwọn àmì ọ̀nà ìtàn àwọn Millerite pọ̀ jọ, ó sì jẹ́rìí sí ọ̀pọ̀ òtítọ́ nínú ìran Odò Ulai tí a tú sílẹ̀ ní àkókò náà. Ìpìlẹ̀ àti ọ̀pá àárín ìṣípò àwọn Millerite ni ìbéèrè àti ìdáhùn inú Danieli orí kẹjọ, ẹsẹ̀ kẹtàlá àti kẹrìnlá. Ìbéèrè náà ni pé, “Yóò ti pé tó ìgbà wo ni ìran nípa ẹbọ ojoojúmọ́, àti ìrékọjá ìsọdahoro, láti fi ibi mímọ́ àti ogun náà fún ìtẹ̀mọ́lẹ̀ lábẹ́ ẹsẹ̀?”

Nínú ọ̀pọ̀ọ̀rún-ún, bí kò tilẹ̀ jẹ́ ẹgbẹ̀rún-ún, àwọn ọ̀rọ̀ tí a fi kún inú Bíbélì, ọ̀rọ̀ tí a fi kún náà “ẹbọ” nìkan ni ìmísí fi hàn pé kò yẹ kí ó wà nínú ẹsẹ̀ náà. Nígbà tí a bá yọ ọ̀rọ̀ náà kúrò ní ọ̀nà tó tọ́, ó fi hàn gbangba pé “ti ojoojúmọ́ àti ìrékọjá” jẹ́ agbára ìsọdahoro méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Sister White fi dájú sọ pé ọgbọ́n ènìyàn ló fi ọ̀rọ̀ “ẹbọ” kún un, àti pé kò kàn mọ́ ẹsẹ̀ náà, àti nínú àpá kan náà ó tún fi hàn pé àwọn Millerite tọ́ nínú ìdánimọ̀ “ti ojoojúmọ́” gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn àwọn abọ̀rìṣà. Àwọn ọ̀rọ̀ gírámà tó wà nínú ìbéèrè ẹsẹ̀ kẹtàlá ni Kristi fi ìṣọ́ra ṣe ìdánimọ̀ wọn nípasẹ̀ àwọn ìkọ̀wé Sister White, àti nígbà tí a bá jẹ́ kí àwọn ẹsẹ̀ náà àti àwọn àfikún ìtọ́nisọ́nà ìmísí náà ṣàkóso, ìbéèrè náà ni pé, “Títí di ìgbà wo ni ìran náà yóò fi jẹ́ nípa àwọn agbára ìsọdahoro méjì náà ti ẹ̀sìn abọ̀rìṣà àti ti papacy, tí wọ́n yóò tẹ ilé mímọ́ àti àwọn ènìyàn Ọlọ́run mọ́lẹ̀?”

Nítorí náà, nígbà tí a bá fi Nebukadnessari sí ipo rẹ̀ ní “àkókò òpin,” ní ọdún 1798, ó ń ṣojú ọkùnrin tí a yí padà, nítorí náà sì ni ó fi ń ṣojú “àwọn ọlọ́gbọ́n” tí yóò lóye ọ̀pá àárín àti ìpìlẹ̀ Adventism. Ìyípadà rẹ̀ fi “àwọn ọlọ́gbọ́n” tí ó lóye “ìlọsíwájú ìmọ̀” tí a ṣí ìdì rẹ̀ sílẹ̀ ní àkókò náà hàn, ṣùgbọ́n ààmì àsọtẹ́lẹ̀ tirẹ̀ fúnra rẹ̀ ń ṣàfihàn ìtàn náà ní tààrà, èyí tí ó jẹ́ kókó ọ̀ràn ìbéèrè yìí pé, “ìran agbára ìparun ti ẹ̀sìn keferi àti ti papacy yóò pẹ́ tó mélòó kan, èyí tí yóò tẹ àwọn ènìyàn Ọlọ́run (ogun náà) mọ́lẹ̀, àti ibi mímọ́ Ọlọ́run?” Gẹ́gẹ́ bí ààmì “wúńdíá ọlọ́gbọ́n” tí ó lóye “ìlọsíwájú ìmọ̀,” ó ń ṣojú William Miller, nítorí Miller ni ààmì àwọn tí wọ́n jẹ́ “ọlọ́gbọ́n” nínú ìtàn tí ó bẹ̀rẹ̀ ní “àkókò òpin,” ní ọdún 1798.

Nebukadnessari jẹ́ àpẹẹrẹ ọ̀nà-àmì ti “àkókò ìgbẹ̀yìn,” àti nígbà tí a bá fi í lé orí orí kìn-ín-ní, ó tún ṣojú dídé áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ní àkókò náà, nítorí pé nínú orí kẹrin, “wákàtí” tí Dáníẹ́lì ti fi ìkìlọ̀ náà fún Nebukadnessari, ni ó samisi ìgbà tí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ dé, èyí sì ni ọdún 1798. “Wákàtí” tí ìdájọ́ Nebukadnessari dé, ṣojú “wákàtí” ìbẹ̀rẹ̀ ìdájọ́ àyẹ̀wò Ọlọ́run ní October 22, 1844. Àwọn ọ̀nà-àmì tí àpẹẹrẹ Nebukadnessari nínú orí kẹrin mú jáde ni 723 BC, 538, 1798 (àkókò ìgbẹ̀yìn) àti October 22, 1844.

Àwọn ààmì-ọ̀nà ìtàn àwọn Millerite nínú Danieli orí kìíní bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Jehoiakimi, ẹni tí ó jẹ́ àmì agbára fífún ìránṣẹ́ àkọ́kọ́ tí ó ti dé ní “àkókò òpin,” ní ọdún 1798. Ìfúnni ní agbára fún ìránṣẹ́ àkọ́kọ́ náà, tí Jehoiakimi ṣojú fún, ń samisi ọjọ́ kẹ́wàá oṣù kẹjọ, 1840. Ìṣẹ́gun lórí Jehoiakimi bẹ̀rẹ̀ àádọ́rin ọdún ìjọba Babeli, èyí tí ó parí pẹ̀lú àṣẹ Kírúsì. Orí kìíní Danieli fi hàn ìlànà ìdánwò ìpele mẹ́ta, tí a ṣàfihàn gẹ́gẹ́ bí ìdánwò oúnjẹ, lẹ́yìn èyí ni ìdánwò ojú, tí ó sì parí pẹ̀lú ìdánwò litmus. Àwọn ìdánwò mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ṣojú fún ọjọ́ kẹ́wàá oṣù kẹjọ, 1840, nígbà tí angẹli alágbára náà, ẹni tí kì í ṣe kékeré ju Jésù Kristi lọ, sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá pẹ̀lú ìwé kékeré kan tí àwọn ènìyàn Ọlọ́run nígbà náà gbọ́dọ̀ “jẹ,” gẹ́gẹ́ bí Danieli àti àwọn ọlọ́lá mẹ́ta náà ṣe yàn láti jẹ oúnjẹ ewébẹ̀ dípò oúnjẹ Babeli.

Ìdánwò kejì nínú ìlànà náà ṣàpẹẹrẹ ìfarahàn ìkọ̀sílẹ̀ àwọn ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì sí ìfẹ̀hónúhàn Miller (ìfẹ̀hónúhàn áńgẹ́lì àkọ́kọ́), nígbà tí a lè rí ìyàtọ̀ láàárín ìṣípò Millerite àti àwọn ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ipa àsọtẹ́lẹ̀ wọn nígbà náà gẹ́gẹ́ bí Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà. Ìyàtọ̀ láàárín àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì wọ̀nyí hàn gbangba gan-an gẹ́gẹ́ bí ara Dáníẹ́lì àti àwọn ọlọ́lá mẹ́ta náà ṣe fara hàn pé ó rẹwà síi, ó sì sanra síi nítorí jíjẹ oúnjẹ ọ̀run, dípò oúnjẹ Bábílónì. A samisi ìyàtọ̀ náà ní òpin ọdún Bíbélì ti 1843 (April 19, 1844), nígbà tí àkókò ìdádúró àpèjúwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá dé.

Ìdánwò kẹta, èyí tí ó jẹ́ àdánwò ìdánimọ̀ gidi, dúró fún October 22, 1844 nígbà tí, lẹ́yìn ọdún mẹ́ta, “wákàtí” náà dé nígbà tí Nebukadnessari tìkára rẹ̀ ṣe ìdájọ́, ó sì kéde pé Daniẹli àti àwọn ọlọ́lá mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà sàn ju àwọn ọlọ́gbọ́n Babeli lọ “ní ìlọ́po mẹ́wàá.” Gígbe Danieli orí kẹrin kalẹ̀ lórí orí kìn-ín-ní, mú àwọn àmì ọ̀nà ìtàn àwọn Millerite jáde, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú “àkókò òpin” ní 1798; ìfúnni ní agbára sí ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní ní August 11, 1840; ìdààmú àkọ́kọ́ ní April 19, 1844; àti ìdààmú ńlá ti October 22, 1844.

Yàtọ̀ sí fífi àwọn àmì-ọ̀nà pàtó ti ìtàn àwọn Millerite hàn, àwọn orí méjèèjì náà, nígbà tí a bá mú wọn papọ̀ “làínì lórí làínì,” ń ṣàfihàn ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́, ń mọ̀ àwọn agbára apanirun méjì tí ó jẹ́ kókó ẹ̀kọ́ ìpìlẹ̀ ti ọjọ́ ẹgbẹ̀rún méjìlá ọ̀ọ́dúnrún [ọgọ́rin], àti pẹ̀lú ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta ti Dáníẹ́lì méjìlá, èyí tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà gbogbo tí a bá tú ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀.

Wọ́n tún fi hàn pé Nebukadinésárì, gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ àwọn ọlọ́gbọ́n ní 1798, ní ìbámu pẹ̀lú àlá kejì rẹ̀ ní orí kẹrin, ń ṣojú fún William Miller, ẹni tí ìṣísẹ̀ rẹ̀ yóò di ìwo Pùrótẹ́sítáǹtì tòótọ́. Iṣẹ́ William Miller, tí ń ṣojú fún àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ ti Adventism, ni a ṣàfihàn lórí àwọn tábìlì méjì Habakkuk, Ọlọ́run sì darí nínú ṣíṣe àwọn tábìlì mímọ́ wọ̀nyí méjèèjì.

Ọ̀pọ̀ òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ wà tí Miller kò rí dáadáa, nítorí ojú ìwòye rẹ̀ nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ kò jẹ́ kí ó lè mọ̀ pé agbára ìsọdahoro mẹ́ta wà; kì í ṣe ìbọ̀rìṣà nìkan (dragoni), àti ìjọba póòpù (ẹranko), ṣùgbọ́n pẹ̀lú Pùròtẹ́sítántì tí ó ti ṣọ̀tẹ̀ (wòlíì èké). Nínú àbójútó Ọlọ́run, àwọn ìmọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ti Miller, tí ojú ìwòye rẹ̀ nínú ìtàn fi díwọ̀n, kò jẹ́ aṣojú lórí àwọn tábìlì mímọ́ méjì ti Hábákùkù.

Àlá kejì Nebukadinésárì nínú orí kẹrin ti Dáníẹ́lì, ṣojú àlá kejì William Miller. Àwọn àlá méjèèjì sọ̀rọ̀ nípa “àkókò méje,” àlá Miller sì fi ìkọ̀sílẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ hàn, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1863, tí ó sì ń pọ̀ sí i títí dé Ìkígbe Ní Òru. Àwọn àlá méjèèjì parí pẹ̀lú ìjọba kan tí a tún mú padà bọ̀ sípò lẹ́yìn àkókò ìtúká. Nítorí èyí, a ó kọ́kọ́ wo àlá kejì Miller, kí a tó wo ìran odò Ulai náà ní tààrà, èyí tí a tú èdìdì rẹ̀ sílẹ̀ ní 1798.

> “Mo lá àlá pé Ọlọ́run, nípasẹ̀ ọwọ́ àìrí kan, rán àpótí kékeré kan tí a fi ọgbọ́n iṣẹ́ ọnà ṣe lọ́nà àgbàyanu sí mi, tí gígùn rẹ̀ tó bí ìnṣì mẹ́wàá, ìwọ̀n rẹ̀ sì jẹ́ bí mẹ́fà ní onígún mẹ́rin, tí a fi igi ebóni àti pèálì kọ sínú ara wọn ní iṣẹ́ ọnà àgbàyanu. Bọ́tìnì kan sì wà mọ́ àpótí náà. Lójúkan náà ni mo mú bọ́tìnì náà, mo sì ṣí àpótí náà; nígbà náà, sí ìyàlẹ́nu àti ìyàjẹ́nu mi, mo rí i pé ó kún fún onírúurú àti oníwọ̀nwọ̀n iyebíye, dáyámọ́ǹdì, òkúta iyebíye, àti owó wúrà àti fàdákà ti gbogbo ìwọ̀n àti iye, tí a sì tò wọ́n kalẹ̀ dáadáa ní ipò-ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wọn nínú àpótí náà; bí a ṣe sì tò wọ́n kalẹ̀ bẹ́ẹ̀, wọ́n ń tan ìmọ́lẹ̀ àti ògo kan jáde tí kò sí ohun tí ó lè bá a dọ́gba bí kò ṣe oòrùn nìkan.”

> “Mo rò pé kì í ṣe ojúṣe mi láti gbádùn ìran àgbàyanu yìí nìkan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọkàn mi kún fún ayọ̀ gidigidi nítorí ìtanràn, ẹwà, àti iyebíye àwọn ohun tí ó wà nínú rẹ̀. Nítorí náà, mo gbé e lé orí tábìlì àárín nínú yàrá mi, mo sì kéde pé gbogbo àwọn tí ó bá ní ìfẹ́ lè wá wo ìran tí ó lóríire jùlọ, tí ó sì tàn yòò jùlọ lára gbogbo ohun tí ènìyàn tí rí rí ní ayé yìí.

> “Àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í wọlé, ní ìbẹ̀rẹ̀ kìkì díẹ̀ ni iye wọn, ṣùgbọ́n wọ́n ń pọ̀ sí i títí di ogunlọ́gọ̀. Nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ wo inú àpótí náà, wọ́n máa ń yà á sílẹ̀, wọ́n sì máa ké fún ayọ̀. Ṣùgbọ́n nígbà tí àwọn olùwòran náà pọ̀ sí i, olúkúlùkù bẹ̀rẹ̀ sí í dá àwọn iyebíye náà láàmú, nípa mímú wọn jáde kúrò nínú àpótí náà àti fífọ́n wọn ká lórí tábìlì. Mo bẹ̀rẹ̀ sí í rò pé olúwa àpótí náà yóò tún béèrè àpótí náà àti àwọn iyebíye náà lọ́wọ́ mi; àti pé bí mo bá jẹ́ kí wọ́n fọ́n ká, èmi kò ní lè tún fi wọn sí ipò wọn nínú àpótí náà gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti wà tẹ́lẹ̀ mọ́; mo sì nímọ̀lára pé èmi kò ní lè dojú kọ ìjíròrò ojúṣe náà láé, nítorí pé yóò pọ̀ gidigidi. Nígbà náà ni mo bẹ̀rẹ̀ sí í bẹ àwọn ènìyàn náà pé kí wọ́n má ṣe fi ọwọ́ kan wọn, tàbí kí wọ́n má ṣe mú wọn jáde kúrò nínú àpótí náà; ṣùgbọ́n bí mo ṣe ń bẹ̀bẹ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n túbọ̀ ń fọ́n wọn ká; nígbà yìí sì, ó dàbí pé wọ́n fọ́n wọn ká jákèjádò gbogbo yàrá náà, lórí ilẹ̀ àti lórí gbogbo ẹ̀yà ohun èlò inú yàrá náà.

> “Lẹ́yìn náà mo rí i pé láàárín àwọn ọ̀ṣọ́ iyebíye tòótọ́ àti owó tòótọ́ náà ni wọ́n ti tú iye tí kò níye sílẹ̀ ti àwọn ọ̀ṣọ́ iyebíye èké àti owó ayédèrú ká. Inú bí mi gidigidi sí ìwà ìrẹ̀wẹ̀sì àti àìmọrírì wọn, mo sì bá wọn wí, mo sì fi ẹ̀gàn bá wọn nítorí èyí; ṣùgbọ́n bí mo ṣe ń bá wọn wí tó, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n tú àwọn ọ̀ṣọ́ iyebíye èké àti owó èké náà ká sí i láàárín àwọn tòótọ́.”

> “Lẹ́yìn náà, inú bí mi gidigidi nínú ọkàn ara mi, mo sì bẹ̀rẹ̀ sí í lo agbára ara láti lé wọn jáde kúrò nínú yàrá náà; ṣùgbọ́n bí mo ṣe ń lé ọ̀kan jáde, mẹ́ta mìíràn á wọlé, wọ́n á sì mú ìdọ̀tí àti ẹ̀rẹ̀ igi àti iyanrìn àti onírúurú pàǹdó wá, títí wọ́n fi bo gbogbo àwọn ohun iyebíye tòótọ́, àwọn dáyámọ́ǹdù, àti àwọn owó náà mọ́lẹ̀, tí gbogbo wọn sì di aláìfarahàn lójú. Wọ́n tún fa àpótí mi ya sí wẹ́wẹ́, wọ́n sì tú un káàkiri láàárín pàǹdó náà. Mo rò pé kò sí ẹnikẹ́ni tí ó kíyèsi ìbànújẹ mi tàbí ìbínú mi. Mo sì rẹ̀ mí pátápátá, mo dákẹ́rù, mo jókòó sílẹ̀, mo sì sunkún.

> “Nígbà tí mo ń sunkún bẹ́ẹ̀ tí mo sì ń ṣọ̀fọ̀ nítorí àdánù ńlá mi àti ìjiyànjẹ́ mi, mo rántí Ọlọ́run, mo sì fi tọkàntọkàn gbàdúrà pé kí Ó rán ìrànlọ́wọ́ sí mi. Lójijì, ilẹ̀kùn ṣí, ọkùnrin kan sì wọ inú yàrá náà, nígbà náà ni gbogbo àwọn ènìyàn fi jáde kúrò nínú rẹ̀; òun náà, níwọ̀n bí ó ti di fùrù ìgbálẹ̀-èrùpẹ̀ kan lọ́wọ́, ṣí àwọn fèrèsé, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í fẹ́ erùpẹ̀ àti àwàdà jáde kúrò nínú yàrá náà.

> “Mo ké pe e kí ó dákẹ́, nítorí àwọn ohun-ọ̀ṣọ́ iyebíye kan wà tí a tú ká láàárín àkọ́kọ́.”

> “Ó sọ fún mi pé kí n ‘má bẹ̀rù,’ nítorí yóò ‘tọ́jú wọn.’”

> “Nígbà náà, bí ó ti ń fọ́ erùpẹ̀ àti àwókù kúrò, àwọn iyebíye èké àti owó èké sì gbéra, wọ́n sì jáde nípasẹ̀ fèrèsé bí ìkùukùu, afẹ́fẹ́ sì gbé wọn lọ. Nínú ìrọ́jú náà mo pa ojú mi díẹ̀; nígbà tí mo tún ṣí wọn, gbogbo àwókù náà ti lọ tán. Àwọn iyebíye tòótọ́, àwọn dáyámọ́ǹdì, àwọn owó wúrà àti fàdákà, wà ní ìtànkálẹ̀ lọ́pọ̀lọpọ̀ ká gbogbo yàrá náà.

> “Lẹ́yìn náà ó gbé àpótí kan kalẹ̀ sórí tábìlì, tí ó tóbi púpọ̀ tí ó sì rẹwà ju èyí àtẹ́lẹwọ́ lọ, ó sì kó àwọn ọ̀ṣọ́ iyebíye, àwọn dáyámọ́ńdì, àwọn owó pọ̀ ní ọ̀wọ́-ọ̀wọ́, ó sì ju wọ́n sínú àpótí náà, títí kò fi sí ọ̀kan ṣoṣo tí ó ṣẹ́ kù, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé díẹ̀ nínú àwọn dáyámọ́ńdì náà kò tóbi ju orí abẹ́rẹ́ lọ.”

> “Nígbà náà, ó pè mí láti ‘wá, kí o sì wò ó.’”

> “Mo wo inú àpótí náà, ṣùgbọ́n ìríran náà da ojú mi lójú. Wọ́n ń tàn pẹ̀lú ògo tí ó ju ti ìṣáájú wọn lọ ní ìlọ́po mẹ́wàá. Mo rò pé a ti fi wọ́n fọ́ nínú iyanrìn lábẹ́ ẹsẹ̀ àwọn ènìyàn búburú wọ̀nyí tí wọ́n ti fọ́n ká, tí wọ́n sì tẹ̀ wọ́n sínú erùpẹ̀. A sì tò wọ́n ní ètò ẹlẹ́wà nínú àpótí náà, olúkúlùkù ní ipò tirẹ̀, láìsí àmì ìrora iṣẹ́ ọkùnrin tí ó ju wọ́n sínú rẹ̀. Mo ké nípasẹ̀ ayọ̀ pátápátá, ìkígbe náà sì jí mi.” Early Writings, 81–83.

A ó sọ àlá Miller ní àpilẹ̀kọ tó kàn.

Èyí tí ó tẹ̀lé e ni ìṣàfihàn àkọ́kọ́ sí àlá kejì ti William Miller, tí James White kọ nígbà tí ó ṣe àtẹ̀jáde àlá Miller nínú Advent Herald.

> “A tẹ àlá wọ̀nyí jáde nínú Advent Herald ní ọdún méjì ó lé kọjá sẹ́yìn. Nígbà náà ni mo rí i pé ó fi ìrírí wa ti Ìbọ̀wọ̀ Kejì ti ìgbà àtijọ́ hàn gbangba, àti pé Ọlọ́run fi àlá náà fún ìrànlọ́wọ́ agbo ẹran tí ó fọ́n ká.”

> “Nínú àwọn àmì ìsúnmọ́ ọjọ́ ńlá náà àti ọjọ́ ẹlẹ́rùjẹ̀jẹ̀ ti Olúwa, Ọlọ́run ti fi àlá sílẹ̀. Wo Joẹli 2:28–31; Ìṣe 2:17–20. Àlá lè wá ní ọ̀nà mẹ́ta; èkínní, ‘nípa púpọ̀ iṣẹ́.’ Wo Oníwàásù 5:3. Èkejì, àwọn tí ó wà lábẹ́ ẹ̀mí àìmọ́ àti ìtànjẹ Satani, lè ní àlá nípasẹ̀ agbára ipa rẹ̀. Wo Diutarónómì 8:1–5; Jeremiah 23:25–28; 27:9; 29:8; Sekaráyà 10:2; Juda 8. Àti ẹ̀kẹta, Ọlọ́run ti máa ń kọ́, ó sì tún ń kọ́ àwọn ènìyàn rẹ̀ ní òṣùwọ̀n kan tàbí òmíràn nípasẹ̀ àlá, tí ń wá lábẹ́ ìṣẹ́ àwọn angẹli àti Ẹ̀mí Mímọ́. Àwọn tí wọ́n dúró nínú ìmọ́lẹ̀ mímọ́ ti òtítọ́ yóò mọ̀ ìgbà tí Ọlọ́run bá fún wọn ní àlá; irú àwọn bẹ́ẹ̀ kì yóò sì jẹ́ kí a tàn wọ́n jẹ, kí a sì mú wọn ṣìnà nípasẹ̀ àlá èké.”

> “‘Ó sì wí pé, Ẹ gbọ́ ọ̀rọ̀ mi nísinsin yìí; bí wòlíì bá wà láàárín yín, Èmi Olúwa yóò fi ara mi hàn án nínú ìran, èmi yóò sì bá a sọ̀rọ̀ nínú àlá.’ Númérì 12:6. Jékọ́bù sì wí pé, ‘Áńgẹ́lì Olúwa bá mi sọ̀rọ̀ nínú àlá.’ Jẹ́nẹ́sísì 31:2. ‘Ọlọ́run sì tọ Lábánì ará Síríà wá nínú àlá ní òru.’ Jẹ́nẹ́sísì 31:24. Kà nípa àwọn àlá Jósẹ́fù, [Jẹ́nẹ́sísì 37:5–9], lẹ́yìn náà sì ka ìtàn tó múni lọ́kàn dùn ti ìmúṣẹ wọn ní Ejibiti. ‘Ní Gíbíónì ni Olúwa fara hàn Solomoni nínú àlá ní òru.’ 1 Ọba 3:5. Àwòrán ńlá tí ó ṣe pàtàkì gidigidi ti orí kejì ìwé Dáníẹ́lì ni a fi fún un nínú àlá, bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn ẹranko mẹ́rin, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ti orí keje. Nígbà tí Hẹ́rọ́dù wá ọ̀nà láti pa Olùgbàlà kékeré run, a kìlọ̀ fún Jósẹ́fù nínú àlá pé kí ó sá lọ sí Ejibiti. Mátíù 2:13.

> “‘Yóò sì ṣẹ ní ỌJỌ́ ÌKẸHIN, ni Ọlọ́run wí, Èmi yóò tú nínú Ẹ̀mí mi sórí gbogbo ẹran-ara: àwọn ọmọkùnrin yín àti àwọn ọmọbìnrin yín yóò sì máa sọ àsọtẹ́lẹ̀, àwọn ọdọmọkùnrin yín yóò sì máa rí ìran, àwọn àgbà yín yóò sì máa lá àlá.’ Ìṣe 2:17.

> “Ẹ̀bùn ìsọtẹ́lẹ̀, nípasẹ̀ àlá àti ìran, níhìn-ín yìí ni èso Ẹ̀mí Mímọ́, àti ní ọjọ́ ìkẹyìn a ó sì fihàn án lọ́nà tó péye tó bẹ́ẹ̀ tí yóò fi di àmì. Ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ẹ̀bùn ìjọ ìhìnrere.”

> “‘Ó sì fi àwọn kan ṣe àpọ́sítélì; àwọn kan sì ṣe WÓLÌÍ; àwọn kan sì ṣe oníwàásù ìhìnrere; àwọn kan sì ṣe olùṣọ́-àgùntàn àti olùkọ́ni; fún pípé àwọn ẹni mímọ́, fún iṣẹ́ ìránṣẹ́, fún ìmúlé ara Kristi.’ Éfésù 4:11–12.

> “‘Ọlọ́run sì ti fi àwọn kan sílẹ̀ nínú ìjọ, àkọ́kọ́ àwọn àpọ́sítélì, lẹ́yìn náà ÀWỌN WÓLÍÌ,’ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 1 Corinthians 12:28. ‘Ẹ má ṣe kẹ́gàn ÀWỌN ÌSỌTẸ́LẸ̀ WÍWÓLÍÌ.’ 1 Thessalonians 5:20. Wo pẹ̀lú Acts 13:1; 21:9; Romans 7:6; 1 Corinthians 14:1, 24, 39. Àwọn wòlíì tàbí àwọn ìsọtẹ́lẹ̀ wíwòlíì jẹ́ fún ìmúgbòòrò ìjọ Kristi; kò sì sí ẹ̀rí kankan tí a lè mú jáde láti inú ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé wọ́n yẹ kí wọ́n dáwọ́ dúró kí àwọn ajíhìnrere, àwọn olùṣọ́-àgùntàn àti àwọn olùkọ́ tó dáwọ́ dúró. Ṣùgbọ́n ẹni tí ń tako sọ pé, ‘Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìran èké àti àlá èké ti wà tó bẹ́ẹ̀ tí èmi kò fi lè ní ìgbẹ́kẹ̀lé nínú irú nǹkan bẹ́ẹ̀ rárá.’ Òtítọ́ ni pé Satani ní ohun àfarawé tirẹ̀. Ó ti ní àwọn wòlíì èké nígbà gbogbo, ó sì dájú pé a lè retí wọn nísinsin yìí nínú àkókò ìkẹyìn yìí ti ìtànjẹ àti ìṣẹ́gun rẹ̀. Àwọn tí ó kọ irú àwọn ìfihàn pàtàkì bẹ́ẹ̀ nítorí pé ohun àfarawé wà, lè pẹ̀lú ìbámu kan náà lọ síwájú díẹ̀ kí wọ́n sì sẹ pé Ọlọ́run ti fi ara rẹ̀ hàn fún ènìyàn rí nínú àlá tàbí ìran, nítorí ohun àfarawé ti wà nígbà gbogbo.”

> “Àwọn àlá àti ìran ni ọ̀nà tí Ọlọ́run fi ti fi ara rẹ̀ hàn fún ènìyàn. Nípasẹ̀ ọ̀nà yìí ni ó ti bá àwọn wòlíì sọ̀rọ̀; ó ti fi ẹ̀bùn ìsọtẹ́lẹ̀ sínú àwọn ẹ̀bùn ìjọ ìhìnrere, ó sì ti ka àlá àti ìran pọ̀ mọ́ àwọn àmì mìíràn ti ‘ÀWỌN ỌJỌ́ ÌKẸHÌN.’ Àmín.”

> “Ète mi nínú àwọn àlàyé tí ó wà lókè ni láti mú àwọn àtakò kúrò ní ọ̀nà tí ó bá Ìwé Mímọ́ mu, kí n sì pèsè ọkàn olùkà fún èyí tí ó ń bọ̀ lẹ́yìn yìí.” James White.

Back to Articles