Article

# Panium - Nọ́mbà Mọ́kànlá Mọ́kànlá

Mọ́kànlá, Mọ́kànlá: Ẹ̀rí Àsọtẹ́lẹ̀ ti Dáníẹ́lì àti Ìfihàn

Author

Jeff Pippenger

Published

August 9, 2025

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ó ti jẹ́ ìlànà gígùn fún mi láti dé ibi yìí nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Panium, àti pé àkọlé náà, “Mókànlá, Mókànlá,” ni a fi ń tẹnu mọ́ ọn pé Kìnnìún ẹ̀yà Júdà ṣètò ìwé Dáníẹ́lì àti ìwé Ìfihàn papọ̀ láti gbékalẹ̀ àwọn ìlà inú àti ìlà òde ti ìtàn fífi èdìdì di àwọn ènìyàn Ọlọ́run nínú orí kọkànlá àti ẹsẹ̀ kọkànlá. Díẹ̀ kí ìdánwò oore-ọ̀fẹ́ tó parí, a paṣẹ kan láti ṣí àsọtẹ́lẹ̀ inú Ìfihàn tí a ti fi èdìdì dì mọ́ títí di àsìkò tí àwọn ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ inú àti òde tí àwọn ìlà méjì ti mókànlá—mókànlá ń ṣojú fún, tí a rí nínú àwọn ìwé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn, fi di òtítọ́ ìsinsin yìí.

> Ó sì wí fún mi pé, “Má ṣe dì ín mú àwọn ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ inú ìwé yìí; nítorí àkókò náà ti sún mọ́ etílé. Ẹni tí ó jẹ́ aláìṣòdodo, jẹ́ kí ó máa ṣe aláìṣòdodo sí i: àti ẹni tí ó jẹ́ aláìmọ́, jẹ́ kí ó máa jẹ́ aláìmọ́ sí i: àti ẹni tí ó jẹ́ olódodo, jẹ́ kí ó máa ṣe òdodo sí i: àti ẹni tí ó jẹ́ mímọ́, jẹ́ kí ó máa jẹ́ mímọ́ sí i.” Ìfihàn 22:10, 11.

“àkókò náà ti súnmọ́” gan-an kí ìdánwò àánú tó parí, àti “àkókò náà ti súnmọ́” nígbà tí a tú “Ìfihàn Jesu Kristi” sílẹ̀.

> Ìṣípayá Jesu Kristi, èyí tí Ọlọ́run fi fún un, láti fihàn fún àwọn ìránṣẹ́ rẹ̀ àwọn nǹkan tí ó gbọdọ̀ ṣẹ láìpẹ́; ó sì rán á, ó sì fi í hàn nípasẹ̀ áńgẹ́lì rẹ̀ fún ìránṣẹ́ rẹ̀ Johanu: ẹni tí ó jẹ́rìí sí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti sí ẹ̀rí Jesu Kristi, àti sí gbogbo ohun tí ó rí. Alábùkún ni ẹni tí ń kà á, àti àwọn tí ń gbọ́ ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ yìí, tí wọ́n sì ń pa àwọn nǹkan tí a kọ sínú rẹ̀ mọ́: nítorí àkókò náà ti súnmọ́ etílé. Ìṣípayá 1:1–3.

Nígbà tí Kìnnìún ẹ̀yà Júdà bá tú èdìdì “Ìṣípayá Jésù Kristi” náà, gẹ́gẹ́ bí Ó ti ń ṣe láti ìgbà ìdé ìránṣẹ́ Ẹkún Àárín Òru ní Oṣù Keje ọdún 2023, ìtútú èdìdì yẹn pẹ̀lú ìṣípayá pé Òun ni “Palmoni,” Oníka Àgbàyanu, tàbí Oníka Àwọn Àṣírí. Àìkùnà láti gba òtítọ́ yìí jẹ́ àìkópa nínú ìlànà ìdánwò tí ń fi èdìdì kan ẹgbẹ̀rún lọ́nà mẹ́rìnlélógójì.

> Lóòótọ́, èmi ń fi omi ṣe ìrìbọmi fún yín sí ìrònúpìwàdà: ṣùgbọ́n ẹni tí ń bọ̀ lẹ́yìn mi lágbára ju mi lọ, ẹni tí èmi kò yẹ láti gbé bàtà rẹ̀: òun yóò fi Ẹ̀mí Mímọ́ àti iná ṣe ìrìbọmi fún yín: àpèrè rẹ̀ wà ní ọwọ́ rẹ̀, yóò sì fọ́ ilé-ìpakà rẹ̀ mọ́ pátápátá, yóò sì kó àlìkámà rẹ̀ jọ sínú àká; ṣùgbọ́n yóò fi iná tí a kò le pa sun ìyàngbò náà. Mátíù 3:11, 12.

> “Gẹ́gẹ́ bí ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ yìí yóò ṣe bẹ̀rẹ̀ láìpẹ́ tó bẹ́ẹ̀ ni èmi kò lè sọ, ṣùgbọ́n a kì yóò fi í sẹ́yìn fún ìgbà pípẹ́. Ẹni tí ìfẹ́ rẹ̀ wà ní ọwọ́ Rẹ̀ yóò wẹ tẹ́ńpìlì Rẹ̀ mọ́ kúrò nínú ìbàjẹ́ ìwà rere rẹ̀. Yóò sì fọ ilẹ̀ ìpakà Rẹ̀ mọ́ pátápátá.” Testimonies to Ministers, 372, 373.

Àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí ń tọ́ka àkókò fífi èdìdì sí gẹ́gẹ́ bí ìlànà ìdánwò àsọtẹ́lẹ̀ pọ̀ ju ìwọ̀n lọ. Ó hàn gbangba pé ìlànà ìdánwò náà dá lórí ìmúrasílẹ̀ ọgbọ́n àti agbára akẹ́kọ̀ọ́ láti lo ọ̀nà tó tọ́ tàbí ọ̀nà tí kò tọ́ nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run. Òtítọ́ yìí pẹ̀lú ni a tún fi hàn kedere lọ́pọ̀lọpọ̀ nínú àkọsílẹ̀ amúnísìn náà.

> Ní ti àwọn ọmọdé mẹ́rin wọ̀nyí, Ọlọ́run fún wọn ní ìmọ̀ àti òye nínú gbogbo ẹ̀kọ́ àti ọgbọ́n; Dáníẹ́lì sì ní ìtumọ̀ nínú gbogbo ìran àti àlá. Ní òpin àwọn ọjọ́ tí ọba ti sọ pé kí a mú wọn wọlé, nígbà náà ni olórí àwọn ìwẹ̀fàá mú wọn wá síwájú Nebukadinésárì. Ọba sì bá wọn sọ̀rọ̀; àti láàárín wọn gbogbo, a kò rí ẹni kankan tí ó dàbí Dáníẹ́lì, Hananiah, Mishael, àti Azariah: nítorí náà ni wọ́n fi dúró níwájú ọba. Nínú gbogbo ọ̀ràn ọgbọ́n àti ìmòye tí ọba béèrè lọ́wọ́ wọn, ó rí wọn pé wọ́n ju gbogbo àwọn aláfọ̀ṣẹ àti àwọn awòràwọ̀ tí ó wà ní gbogbo ìjọba rẹ̀ lọ ní ìlọ́po mẹ́wàá. Dáníẹ́lì 1:17–20.

Òfin pàtàkì kan jùlọ nínú ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ni pé a máa fi ẹ̀rí àwọn méjì múlẹ̀ òtítọ́, àwọn tí kò sì ní ìgbẹ́kẹ̀lé nínú ìlànà náà ń fi ara wọn sí ipò ìkùnà. Ọ̀kan lára àwọn apá ìdánwò ní àkókò ìdìdì náà ni ìmọ̀ ìbáṣepọ̀ àwọn ìtàn inú àti ti òde tí a ṣàfihàn nínú orí kọkànlá àti ẹsẹ̀ kọkànlá nípasẹ̀ Dáníẹ́lì àti Jòhánù.

> “Ìfihàn jẹ́ ìwé tí a fi èdìdì dì, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ìwé tí a ṣí. Ó gbé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu kalẹ̀ tí yóò ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn nínú ìtàn ayé yìí. Àwọn ẹ̀kọ́ inú ìwé yìí dájú gbangba, kì í ṣe ohun ìjìnlẹ̀ àdììtú tí a kò lè lóye. Nínú rẹ̀ ni a tún gbé ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà sókè gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Dáníẹ́lì. Díẹ̀ lára àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ni Ọlọ́run ti tún sọ, nípa bẹ́ẹ̀ ó fi hàn pé a gbọ́dọ̀ fi pàtàkì fún wọn. Olúwa kì í tún ohun tí kò ní ìjẹ́pàtàkì ńlá sọ.” Manuscript Releases, volume 9, 8.

Àwọn ìwé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn dúró fún ẹlẹ́rìí méjì, a sì ṣàfihàn ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí méjì nínú Ìfihàn orí kọkànlá. Nínú ẹsẹ̀ kọkànlá orí náà, a jí àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà dìde, àwọn tí a ṣojú wọn nípasẹ̀ Élíjà àti Mósè, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú àpẹẹrẹ Johanu nínú òróró gbígbóná àti Dáníẹ́lì nínú ihò kìnnìún. A ṣojú ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà nípasẹ̀ Dáníẹ́lì àti Johanu, àti pẹ̀lú nípasẹ̀ Élíjà àti Mósè. Láti ṣàṣeyọrí nínú ìlànà ìdánwò tí ń mú ìpilẹ̀ṣẹ̀ ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà wá, akẹ́kọ̀ọ́ gbọ́dọ̀ mọ̀ pé a fi ẹlẹ́rìí méjì múlẹ̀ òtítọ́, àti pé àwọn ìwé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn dúró fún ẹlẹ́rìí méjì, àti pé a ti fi Élíjà àti Mósè, àti Dáníẹ́lì àti Johanu pẹ̀lú, ṣe àpẹẹrẹ ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà.

Àwọn òtítọ́ wọ̀nyí jẹ́ àpẹẹrẹ kékeré díẹ̀ péré nínú àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìtàn inú àti ti òde tí “mọ́kànlá, mọ́kànlá” dúró fún nínú Danieli àti Ìfihàn pẹ̀lú. Gẹ́gẹ́ bíi Palmoni, Kristi darí nínú ìmúbá àwọn ẹsẹ̀ méjèèjì náà bára mu, àti pé mọ́kànlá, pẹ̀lú mọ́kànlá, dọ́gba pẹ̀lú méjìlélógún, èyí tí ó sì jẹ́ ìdámẹ́wàá tàbí ìkẹwàá nínú igba-lé-ogún, èyí tí ó jẹ́ àmì ìṣọ̀kan ìwà-Ọlọ́run pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn. Palmoni fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ lórí ẹlẹ́rìí tí ó ju méjì lọ pé “igba-lé-ogún” dúró fún ìṣọ̀kan ìwà-Ọlọ́run àti ẹ̀dá ènìyàn, èyí tí ó sì jẹ́ àpèjúwe ìmú-ara Kristi nígbà tí Ó gbé ara ẹlẹ́ṣẹ̀ tí ó ṣubú wọ̀. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, Ó fi àpẹẹrẹ kalẹ̀ fún aráyé pé bí wọ́n bá fẹ́ láti bá àwọn ohun tí ìhìnrere béèrè mu, Kristi ṣetán láti darapọ̀ ìwà-Ọlọ́run Rẹ̀ mọ́ ẹ̀dá ènìyàn wa. Nítorí náà, ìwà-Ọlọ́run àti ẹ̀dá ènìyàn jẹ́ ẹlẹ́rìí méjì.

“Iṣípayá Jesu Kristi” tí ó ṣí sílẹ̀ ní ìṣẹ́jú díẹ̀ kí àkókò àánú tó parí, ní ìtúmọ̀ pé Jesu ni “Ọ̀rọ̀” Ọlọ́run.

> Ní ìbẹ̀rẹ̀ ni Ọ̀rọ̀ wà, Ọ̀rọ̀ náà sì wà pẹ̀lú Ọlọ́run, Ọ̀rọ̀ náà sì ni Ọlọ́run. Ẹni kan náà wà ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run. Nípasẹ̀ rẹ̀ ni a ti dá ohun gbogbo; láìsí rẹ̀ kò sí ohun kan tí a dá tí a kò dá. Nínú rẹ̀ ni ìyè wà; ìyè náà sì ni ìmọ́lẹ̀ ènìyàn. Ìmọ́lẹ̀ náà sì ń tàn nínú òkùnkùn; òkùnkùn kò sì lè mọ̀ ọ́. Johanu 1:1–5.

Bíbélì ni “Ọ̀rọ̀” Ọlọ́run, èyí tí, gẹ́gẹ́ bí Kristi ṣe dúró fún ìṣọ̀kan ìwà-àtọ̀runwá pẹ̀lú ẹ̀dá ènìyàn. Bíbélì dúró fún àwọn ẹlẹ́rìí méjì ti Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Titun, àwọn tí wọ́n tún jẹ́ Mósè àti Èlíjà nínú Ìfihàn orí kọkànlá.

> “Ní ti ẹlẹ́rìí méjì náà wí, wòlíì náà tún kéde pé: ‘Àwọn wọ̀nyí ni igi ólífì méjì náà, àti àwọn ọ̀pá fìtílà méjì náà tí ń dúró níwájú Ọlọ́run ayé.’ ‘Ọ̀rọ̀ rẹ,’ ni oníkòrin-sáàmù náà sọ, ‘jẹ́ fìtílà fún ẹsẹ̀ mi, àti ìmọ́lẹ̀ fún ọ̀nà mi.’ Ìṣípayá 11:4; Sáàmù 119:105. Àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà ṣàpẹẹrẹ Ìwé Mímọ́ ti Májẹ̀mú Láéláe àti ti Májẹ̀mú Titun.” The Great Controversy, 267.

Àwọn ẹlẹ́rìí méjì náà ni àwọn igi òlífì méjì náà, àwọn ọ̀pá fìtílà méjì náà, àti Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Titun, èyí tí a ṣàfihàn nínú ìpínrọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí “Ọ̀rọ̀ Rẹ.” “Ìfihàn Jésù Kristi” tí Kìnnìún ẹ̀yà Júdà tú sílẹ̀ díẹ̀ kí àkókò àánú tó parí ni “ìmúgbòòrò ìmọ̀ tí ó kẹ́yìn” tí ń dán àwọn tí wọ́n jẹ́ olùdíje láti jẹ́ ọ̀kan nínú ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gọ́rin náà wò. “Ìmúgbòòrò ìmọ̀ tí ó kẹ́yìn” náà pẹ̀lú ni ìhìn ti Ẹkún Ọ̀gànjọ́ nínú àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá náà.

> “‘Nígbà náà ni mo dáhùn, mo sì wí fún un pé, Kí ni igi olifi méjì wọ̀nyí tí ó wà ní apá ọ̀tún fitilà náà àti ní apá òsì rẹ̀? Mo tún dáhùn lẹ́ẹ̀kansi, mo sì wí fún un pé, Kí ni ẹ̀ka igi olifi méjèèjì wọ̀nyí tí, nípasẹ̀ ọ̀pá goolu méjì náà, ń da òróró goolu jáde láti inú ara wọn? Ó sì dá mi lóhùn, ó wí pé, Ṣé ìwọ kò mọ ohun tí àwọn wọ̀nyí jẹ́? Mo sì wí pé, Rárá, olúwa mi. Nígbà náà ni ó wí pé, Àwọn wọ̀nyí ni ẹni méjì tí a fi òróró yàn, tí wọ́n dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ Olúwa gbogbo ayé. Sekariah 4:11–14. Àwọn wọ̀nyí ń tú ara wọn sínú àwọn abọ goolu, tí ń ṣojú àwọn ọkàn àwọn ojiṣẹ́ alààyè ti Ọlọ́run, àwọn tí ń gbé Ọ̀rọ̀ Olúwa lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn nínú ìkìlọ̀ àti ìpẹ̀yà. Ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, ìyẹn òróró goolu, tí a tú jáde láti inú igi olifi méjì tí ó dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ Olúwa gbogbo ayé. Èyí ni ìrìbọmi nípasẹ̀ Ẹ̀mí Mímọ́ pẹ̀lú iná. Èyí yóò ṣí ọkàn àwọn aláìgbàgbọ́ sí ìdálẹ́bi. Aini ọkàn ni iṣẹ́ Ẹ̀mí Mímọ́ Ọlọ́run nìkan lè pèsè. Ènìyàn kò lè ṣe ohunkóhun láti ara rẹ̀ láti tẹ́lọ́run ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àti láti bá ìfẹ́-inú ọkàn mu.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1180.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run jẹ́ Bíbélì àti Kristi pẹ̀lú, Bíbélì àti Kristi sì dúró fún ẹlẹ́rìí méjì, gẹ́gẹ́ bí ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún náà ṣe rí. Ní ẹ̀wẹ̀, ẹlẹ́rìí méjì náà dúró fún ìpapọ̀ ìwà-àtọ̀runwá pẹ̀lú ènìyàn. Wọ́n tún dúró fún àwọn ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ inú àti ti òde. Gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí, wọ́n pèsè ẹ̀rí pé ìwà-àtọ̀runwá tí a so pọ̀ mọ́ ènìyàn kì í ṣẹ̀ṣẹ̀. Wọ́n tún dúró fún ìsopọ̀ láàárín ìwà-àtọ̀runwá àti ènìyàn. Yálà àkàbà, ọ̀nà ìṣàn, paìpù, àwọn áńgẹ́lì tàbí èyíkéyìí nínú àwọn àmì mìíràn ti ìjápọ̀ ìbánisọ̀rọ̀ láàárín Ọlọ́run àti ènìyàn, ọ̀rọ̀ tí a ń fi ránṣẹ́ sí ènìyàn jẹ́ ìyè tàbí ikú nígbà gbogbo.

> “Àwọn ẹni-àmì-òróró tí wọ́n dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ Olúwa gbogbo ayé, ní ipò tí a ti fi fún Sátánì rí gẹ́gẹ́ bí kérúbù alábòóbo. Nípasẹ̀ àwọn ẹ̀dá mímọ́ tí wọ́n yí ìtẹ́ rẹ̀ ká, Olúwa ń pa ìbánisọ̀rọ̀ àìdá pẹ̀lú àwọn olùgbé ayé mọ́. Òróró wúrà náà ṣàpẹẹrẹ oore-ọ̀fẹ́ tí Ọlọ́run fi ń pèsè fún àwọn fìtílà àwọn onígbàgbọ́, kí wọ́n má bà a ṣà fìtílà kí wọ́n sì má bà a kú. Bí kò ṣe pé a ń tú òróró mímọ́ yìí láti ọ̀run wá nínú àwọn ìránṣẹ́ Ẹ̀mí Ọlọ́run, àwọn agbára ibi ìbá ti ní àkóso pátápátá lórí ènìyàn.”

> “A ń bu Ọlọ́run sílẹ̀ nígbà tí a kò bá gba àwọn ìfihàn tí ó rán sí wa. Nípa bẹ́ẹ̀ a kọ òróró wúrà náà tí yóò tú sínú ọkàn wa kí a lè fi í pín fún àwọn tí ń bẹ nínú òkùnkùn. Nígbà tí ìpè náà bá dé pé, ‘Wò ó, ọkọ ìyàwó ń bọ̀; ẹ jáde lọ pàdé rẹ̀,’ àwọn tí kò tíì gba òróró mímọ́, tí kò sì tii tọ́jú oore-ọ̀fẹ́ Kristi sínú ọkàn wọn, yóò rí i, gẹ́gẹ́ bí àwọn wúńdíá aṣiwèrè, pé wọn kò tíì múra tán láti pàdé Oluwa wọn. Wọn kò ní agbára nínú ara wọn láti rí òróró náà gbà, ìgbésí-ayé wọn sì bàjẹ́ pátápátá. Ṣùgbọ́n bí a bá béèrè fún Ẹ̀mí Mímọ́ Ọlọ́run, bí a bá ń bẹ̀bẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Mose ṣe bẹ̀bẹ̀ pé, ‘Fi ògo rẹ hàn mí,’ ìfẹ́ Ọlọ́run yóò dà sínú ọkàn wa lọ́pọ̀lọpọ̀. Nípasẹ̀ àwọn paipu wúrà, a ó fi òróró wúrà náà sọ̀rọ̀ sí wa. ‘Kì í ṣe nípa agbára, tàbí nípa okun, bí kò ṣe nípa Ẹ̀mí mi, ni Oluwa àwọn ọmọ-ogun wí.’ Nípa gbigba àwọn ìmólẹ̀ títàn ti Oòrùn Òdodo, àwọn ọmọ Ọlọ́run ń tàn bí ìmọ́lẹ̀ nínú ayé.” Review and Herald, July 20, 1897.

Ìtújáde Ẹ̀mí Mímọ́ ń ṣẹlẹ̀ nígbà àwọn ìtàn inú àti ti òde tí Dáníẹ́lì àti Ìfihàn 11:11 ti fi àmì sí. “Ó kéré tán” àwọn àwòrán àpèjúwe àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́rin wà tí a ṣojú fún nínú ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá ti orí kọkànlá Dáníẹ́lì, tí ó yẹ kí a dá wọn mọ̀. Mẹ́rin mìíràn sì tún wà tí ó yẹ kí a dá mọ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹtàlá títí dé kẹẹ̀ẹ́dógún, àti mẹ́rin nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún. A wà ní àkókò ìtàn gangan náà nísinsin yìí, nítorí náà ó yẹ fún wa, gẹ́gẹ́ bí akẹ́kọ̀ọ́ àsọtẹ́lẹ̀, láti yanjú ẹni tí àwọn àwòrán àpèjúwe nínú ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé kẹrìndínlógún jẹ́, nítorí wọ́n ń ṣojú fún ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan tí ó bo ìtàn àṣírí ti ẹsẹ̀ ogójì nínú orí kan náà.

Ó tún dà bí ohun tó ṣe pàtàkì láti mọ àwọn ènìyàn tí a ṣojú fún nínú ìtàn ẹsẹ̀ ogójì, èyí tí ń tú ìdì rẹ̀ sílẹ̀ láti ọdún 1989.

> Ó sì wí pé, Máa lọ ní ọ̀nà rẹ, Dáníẹ́lì: nítorí a ti pa ọ̀rọ̀ náà mọ́, a sì fi èdìdì dì í títí di àsìkò ìgbẹ̀yìn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni a ó wẹ̀nù, a ó sọ di funfun, a ó sì dán wò; ṣùgbọ́n àwọn ẹni búburú yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹni kankan nínú àwọn ẹni búburú tí yóò lóye; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò lóye. Dáníẹ́lì 12:9, 10.

Ẹsẹ̀ ogójì bẹ̀rẹ̀ ní àkókò òpin ní ọdún 1798 nígbà tí Napoleon ti ilẹ̀ Faransé mú póòpù lọ sí ìgbèkùn. Ìdáláre Napoleon dá lórí Àdéhùn Tolentino tí a ti rú ní ọdún 1797. Ogun Napoleon àti ti póòpù ti ṣáájú rí àpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìtàn tí ó mú ẹsẹ̀ kẹfà àti keje ti Daniẹli orí kọkànlá ṣẹ. Àdéhùn ìgbéyàwó tí a rú àti ìṣẹ́gun ọba gúúsù lórí ọba àríwá gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ ẹsẹ̀ kẹfà àti keje ni a tún ṣe nínú ìtàn ọdún 1798, àti nípa bẹ́ẹ̀ wọ́n ṣojú àsọtẹ́lẹ̀ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run nínú ẹsẹ̀ kẹfà àti keje, àti ìmúṣẹ àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ní ìbẹ̀rẹ̀ ogun láàárín Ptolemy Philadelphus, ẹlẹ́ẹ̀kejì àti ọba Ejibiti, àti Antiochus Theos, ọba kẹta ti Siria. Ptolemy ṣojú ọba gúúsù, Antiochus sì ṣojú ọba àríwá.

Àsọtẹ́lẹ̀ àwọn ẹsẹ̀ náà, tí a fi papọ̀ mọ́ ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ náà nínú ìtàn Ptolemy àti Antiochus—èyí tí ní ìtẹ̀síwájú rẹ̀ ṣàpẹẹrẹ ìtàn Napoleon àti póòpù ní 1798—ń pèsè ìlà mẹ́ta tí ń ṣàpẹẹrẹ ìtàn Putin àti Zelenskyy nínú ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá. Nítorí náà, ìmọ̀ pé àkókò ìkẹyìn ní 1798 dúró fún ìtàn Napoleon àti póòpù kò pé bí ó bá parí síbẹ̀. A gbọ́dọ̀ lóye ohun tí ẹsẹ̀ kẹfà àti keje sọtẹ́lẹ̀ nípa Napoleon àti póòpù, bẹ́ẹ̀ sì ni ohun tí ìtàn Ptolemy àti Antiochus kọ́ni nípa àkókò kan náà. Nígbà tí a bá lóye àwọn ìlà òtítọ́ wọ̀nyí, a lè ní ìmọ̀ pé àwọn ìmúṣẹ ìtàn iṣáájú wọ̀nyẹn ń ṣe ìdánimọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn ẹsẹ̀ ogójì, àti pé ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n tún ń ṣe ìdánimọ̀ òpin ẹsẹ̀ ogójì nígbà tí Putin, ẹni tí Napoleon àti Ptolemy ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀—Putin, ẹni tí a ti sọtẹ́lẹ̀ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹfà àti keje—bá mú ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá ṣẹ.

Àkíyèsí pàtàkì kan nípa ìbáṣepọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín dragoni náà àti ẹranko náà gẹ́gẹ́ bí Johanu yóò ṣe dá wọn mọ̀, tàbí gẹ́gẹ́ bí “ìrúbọ ojoojúmọ́ àti ohun ìríra ìdahoro” gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì yóò ṣe ṣàfihàn wọn, ni pé ní ti àsọtẹ́lẹ̀ wọn jọra gidigidi. Johanu sọ ọ́ báyìí.

> Wọ́n sì jọ́sìn dragoni náà tí ó fi agbára fún ẹranko náà: wọ́n sì jọ́sìn ẹranko náà, wọ́n ní, Ta ni ó dàbí ẹranko náà? ta ni ó lè bá a jagun? Ìfihàn 13:4.

Láti jọsìn dragoni ni láti jọsìn ẹranko náà, nítorí pé àwọn méjèèjì dúró fún ẹ̀sìn ìbọ̀rìṣà. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní ọ̀dọ̀ Johanu, Daniẹli lo “ìwo kékeré” inú Daniẹli orí kẹjọ ẹsẹ̀ kẹsàn-án sí kejìlá láti ṣojú fún Romu keferi àti Romu papalì pẹ̀lú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ya àwọn méjèèjì sọ́tọ̀ ní kedere nípa fífi ìwo kékeré Romu keferi hàn ní ìtumọ̀ akọ, àti ìwo kékeré Romu papalì ní ìtumọ̀ abo. Nínú orí keje, Daniẹli pe Romu keferi ní “ẹ̀yà mìíràn” yàtọ̀ sí àwọn ìjọba tó ṣáájú rẹ̀, Daniẹli sì tún fi hàn pé Romu papalì náà pẹ̀lú jẹ́ “ẹ̀yà mìíràn.” Romu, yálà ti keferi tàbí ti papalì, jẹ́ ẹ̀yà mìíràn. Àmì akọ ti Romu tí ń ṣojú fún Romu keferi ni Ahabu àti Hẹrọdu gbé ró. Àwọn méjèèjì fẹ́ àwọn àmì tí ń ṣojú fún papacy. Obìnrin ni ọgbọ́n-ìjọ, ọkùnrin sì ni ọgbọ́n-ìpínlẹ̀; nítorí náà, ní ipò àsọtẹ́lẹ̀, nígbà tí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run bá sọ̀rọ̀ nípa ọkùnrin àti obìnrin di ẹran ara kan náà, ó ń fi òtítọ́ náà múlẹ̀ pé Romu keferi àti Romu papalì jọra gidigidi ní ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀, nítorí wọ́n jẹ́ ẹran ara kan.

Ìbáṣepọ̀ Faranse pẹ̀lú ipò Páápà ní ọdún 1798 jẹ́ àpẹẹrẹ ìbáṣepọ̀ tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò ní pẹ̀lú ipò Páápà nígbà tí àwọn ọba mẹ́wàá yóò fi iná sun Róòmù, tí wọn yóò sì jẹ ẹran ara rẹ̀.

> Àwọn ìwo mẹ́wàá tí ìwọ sì rí lórí ẹranko náà, àwọn wọ̀nyí yóò kórìíra àgbèrè náà, wọn yóò sì sọ ọ́ di ahoro, wọn yóò sì fi í síhòhò, wọn yóò sì jẹ ẹran ara rẹ̀, wọn yóò sì fi iná sun ún. Ìfihàn 17:16.

Ìbáṣepọ̀ Faranse pẹ̀lú ipò póòpù nígbà tí ó fi ipò póòpù sí agbára ní ọdún 538, ń ṣàpẹẹrẹ iṣẹ́ ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà yóò ṣe ní mímú ọgbẹ́ ikú ipò póòpù láradá ní òfin Ọjọ́ Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́.

> Mo sì rí ẹranko mìíràn tí ń gòkè wá láti inú ilẹ̀; ó sì ní ìwo méjì bí ti ọ̀dọ́-àgùntàn, ó sì ń sọ̀rọ̀ bí dragoni. Ó sì ń lo gbogbo agbára ẹranko àkọ́kọ́ níwájú rẹ̀, ó sì mú kí ilẹ̀ àti àwọn tí ń gbé inú rẹ̀ jọ́sìn ẹranko àkọ́kọ́ náà, ẹni tí a ti wo ọgbẹ́ ikú rẹ̀ sàn. Ó sì ń ṣe àwọn iṣẹ́ ìyanu ńlá, títí ó fi ń mú iná sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá sí ilẹ̀ níwájú ènìyàn, ó sì ń tàn àwọn tí ń gbé ayé jẹ́ nípasẹ̀ àwọn iṣẹ́ ìyanu wọ̀nyẹn tí ó ní agbára láti ṣe níwájú ẹranko náà; ó ń wí fún àwọn tí ń gbé ayé pé kí wọ́n ṣe ère kan fún ẹranko náà, ẹni tí ó ní ọgbẹ́ idà, tí ó sì yè. Ìfihàn 13:11–14.

“àkókò òpin” ní ọdún 1798 ní ìmúṣẹ ẹsẹ̀ ogójì fi hàn pé a mú ọba àríwá ti ẹ̀mí kúrò nípasẹ̀ ọba gúúsù ti ẹ̀mí. Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà ni ìtàn ìparí ọdún ẹgbẹ̀rún kan, igba méjìlélọ́gọ́ta ìjọba póòpù, nítorí náà àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti ìbẹ̀rẹ̀ ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà ni a ṣojú fún ní ìparí. Ní 538 ìjọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì fi ipò sílẹ̀ fún ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, àti ní 1798 ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì fi ipò sílẹ̀ fún ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

538 tún jẹ́ àmì-àárín-ọ̀nà fún ègún “àkókò méje” inú Lefitiku ogún-dín-lọ́gbọ̀n sí ìjọba àríwá Ísírẹ́lì tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 723 KÍ ṢÁJÚ KRISTI, nígbà tí Ásíríà mú Éfúrámù lọ sí ìgbèkùn. Nítorí náà 1798 kò ní àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ 538 nìkan, ṣùgbọ́n ti 723 KÍ ṢÁJÚ KRISTI pẹ̀lú. Ní 723 KÍ ṢÁJÚ KRISTI ni Ásíríà ń ṣèborí lórí ẹ̀yà mẹ́wàá Ísírẹ́lì, àti ní ọdún ẹgbẹ̀rún kan, igba méjì, ọgọ́ta lẹ́yìn náà, ní 538, Róòmù abọ̀rìṣà ń ṣèborí lórí Róòmù póòpù, ẹni tí Faranse sì tún ṣèborí lórí rẹ̀ ní 1798 ní ìparí “àkókò méje.”

Ní ọdún 1798, Faranse, ọba gúúsù, yọ ìjọ́pápá kúrò lórí ìtẹ́. Ní ọdún 538, Faranse, àpẹẹrẹ àkọ́kọ́ ti ìyapa Romu keferi sí àwọn ìjọba mẹ́wàá, fi ìjọ́pápá jókòó lórí ìtẹ́. Ní òfin Ọjọ́ Àìkú, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà tún ipa Faranse ní 538 ṣe, àti nígbà tí àwọn ọba mẹ́wàá bá fi iná sun ìjọ́pápá tí wọ́n sì jẹ ẹran ara rẹ̀, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà tún ipa Faranse ní 1798 ṣe.

Ìdájọ́ “ìgbà méje” sí àwọn ìjọba àríwá àti gúúsù ti Ísírẹ́lì ni a mú ṣẹ nípasẹ̀ àwọn ìjọba tí ó jáde láti àríwá.

> Ísírẹ́lì jẹ́ àgùntàn tí a tú ká; àwọn kìnnìún ti lé e kúrò: ní àkọ́kọ́ ọba Áṣíríà ti jẹ ẹ run; ní ìkẹyìn, Nébúkádíréṣárì, ọba Bábílónì, ti fọ egungun rẹ̀. Jeremáyà 50:17.

Asiria jáde láti àríwá, ó sì ṣẹ́gun àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá náà ní ọdún 723 BC, Babiloni sì mú Júdà lọ sí ìgbèkùn ní ọdún 677 BC. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Israẹli ni ìjọba àríwá ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Júdà, síbẹ̀ àwọn ìjọba méjèèjì ni àwọn ọ̀tá láti àríwá ṣẹ́gun; nítorí náà, èyí mú kí Israẹli àti Júdà méjèèjì di àwọn ìjọba gúúsù ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọ̀tá tí ó mú wọn lọ sí ìgbèkùn. Ọdún 723 BC ń ṣàfihàn ọba àríwá tí ń ṣẹ́gun ìjọba gúúsù kan tí ó jẹ́ ti apá mẹ́wàá. Ọdún 538 ń ṣàfihàn ìyípadà láti ìsìn àwọn keferi sí ìṣàkóso póòpù, ó sì tún jẹ́ ìṣèlẹ̀ ìjọba àríwá kan tí ń ṣẹ́gun ìjọba kan tí ó jẹ́ ti apá mẹ́wàá. Ọdún 1798 ń ṣàfihàn ọba àríwá kan tí ọba gúúsù ṣẹ́gun, ẹni tí ó dúró fún ìjọba kan tí ó jẹ́ ti apá mẹ́wàá.

> Ní wákàtí kan náà sì ni ìṣẹ̀lẹ̀-ilẹ̀ ńlá kan wáyé, ìdámẹ́wàá ìlú náà sì wó lulẹ̀, nínú ìṣẹ̀lẹ̀-ilẹ̀ náà sì ni a pa ẹgbẹ̀rún méje ènìyàn; àwọn tí ó ṣẹ́ kù sì kún fún ìbẹ̀rù, wọ́n sì fi ògo fún Ọlọ́run ọ̀run. Ìfihàn 11:13.

Àkókò ìyípadà tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ọdún 538, nígbà tí Romu yí padà láti jẹ́ abọ̀rìṣà sí ti póòpù, ni ó tún jẹ́ ìyípadà nínú Danieli orí kẹjọ láti inú akọ sí abo, èyí tí ó dúró ní àpẹẹrẹ láti iṣẹ́ ìṣàkóso ìpínlẹ̀ sí iṣẹ́ ìṣàkóso ìjọ. Àsọtẹ́lẹ̀ “àkókò méje” ru àmì-ìdánimọ̀ “òtítọ́” wá, nítorí lẹ́tà àkọ́kọ́ (723 BC) ṣàfihàn lẹ́tà kejìlélógún àti ìkẹyìn nínú alífábẹ́ẹ̀tì Hébérù (1798), nígbà tí lẹ́tà kẹtàlá àti àárín dúró fún ìṣọ̀tẹ̀ (538). Danieli fi hàn pé “ìrékọjá” tí a fi àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ náà “ìrékọjá ìsọdahoro” ṣe àpẹẹrẹ ni ìṣọ̀kan ìjọ àti ìpínlẹ̀, pẹ̀lú ìjọ ní ìṣàkóso lórí ìbáṣepọ̀ náà. “Ìrékọjá” yẹn dúró fún 538, èyí tí ó jẹ́ àárín, àti ní ọ̀nà àfiwé, lẹ́tà kẹtàlá nínú àwọn àmì-ọ̀nà pàtàkì mẹ́ta nínú àkókò àkókò méje sí àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá ìhà àríwá ti Ísírẹ́lì.

Ní ọdún 1798, “àkókò òpin” gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàlàyé rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ ogójì ti Danieli orí kọkànlá, Faranse aláìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run, ọba gúúsù, fi ọgbẹ́ ikú kọlu ìjọ pàápàá, ọba àríwá. Ní ọdún 1989, ìjọ pàápàá gbẹ̀san sí ọba gúúsù aláìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run, ẹni tí nígbà náà ti di Soviet Union. Ìgbẹ̀san náà ní àdéhùn aṣírí láàárín Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà àti Vatican. Ìgbá kúrò patapata ti Soviet Union ní ọdún 1989 parí ìfiranṣẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí a kọ sílẹ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì, àti ẹsẹ̀ tó tẹ̀lé e, ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, dúró fún òfin Ọjọ́-Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Nítorí náà, láti ìwópalẹ̀ Soviet Union ní ọdún 1989 títí di òfin Ọjọ́-Àìkú nínú ẹsẹ̀ tó tẹ̀lé e, a ti ń gbé nínú ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì.

Ẹsẹ̀ ogójì bẹ̀rẹ̀ nípa fífi ọba gúúsù àti ọba àríwá hàn ní ọdún 1798, lẹ́yìn náà ní ọdún 1989 ọba gúúsù àti ọba àríwá tún farahàn, pẹ̀lú agbára kẹta kan tí a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípa àwọn kẹ̀kẹ́-ogun, ọkọ̀ ojú omi, àti àwọn ẹlẹ́ṣin.

> Ní àkókò ìpẹ̀yà náà ni ọba gúúsù yóò kọlu u; ọba àríwá yóò sì bò wá sí i bí ìjì líle, pẹ̀lú àwọn kẹ̀kẹ́-ogun, àti pẹ̀lú àwọn ẹlẹ́ṣin, àti pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ ojú omi; yóò sì wọ àwọn orílẹ̀-èdè náà, yóò sì ṣàn kọjá, yóò sì ré kọjá. Dáníẹ́lì 11:40.

Ní “àkókò òpin” ní ọdún 1798, gẹ́ńérálì gidi kan ti Napoleon wọ Vatican ní ti gidi, ó sì mú póòpù náà ní ti gidi, ó sì fi í sínú ẹ̀wọ̀n. Ní ọdún 1989, ìgbẹ̀san fún 1798 ṣẹlẹ̀. Àwọn ìyípadà àsọtẹ́lẹ̀ ti wáyé nínú ìtàn láàárín 1798 àti 1989 tí ó ṣe pàtàkì láti ṣàkíyèsí. Faransé aláìgbọ́run, ọba gúúsù ní àkókò 1798, ni ọba gúúsù ti ẹ̀mí àkọ́kọ́, àti Russia ti Putin ni a ti yàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò jẹ́ ẹni ìkẹyìn rẹ̀. A mọ Faransé nínú Ìfihàn orí kọkànlá, èyí tí Sister White fi tọ́ka sí ní tààrà gẹ́gẹ́ bí Faransé aláìgbọ́run. Ọ̀kan nínú àwọn ààmì méjì tí ń dá Faransé mọ̀ nínú orí kọkànlá ni Ejibiti, èyí tí Sister White fi hàn gẹ́gẹ́ bí ààmì àìgbọ́run. Nínú orí náà, ẹranko tí ń gòkè láti inú kòtò àìnísàlẹ̀ ni àìgbọ́run tí wọ inú ìtàn ní àkókò náà.

Àìgbàgbọ́ pé Ọlọ́run kò sí wọ inú ìtàn láti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Faranse ní àkókò ọdún 1798, àti pé ní ọdún 1989 ọba ẹ̀mí àìgbàgbọ́ pé Ọlọ́run kò sí ti di Soviet Union. Ìkópalẹ̀ kúrò ti Soviet Union ní ọdún 1989, gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ́ àdéhùn ìkọ̀kọ̀ láàárín Póòpù John Paul II àti Ronald Reagan, ni a ti ṣe àpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá ti Danieli orí kọkànlá; ẹlẹ́rìí kejì sí ẹsẹ̀ mẹ́wàá sì wà nínú ẹsẹ̀ Aísáyà nípa ègún méjì ti ẹgbẹ̀rún méjì ọ̀ọ́dún márùn-ún àti ọgbọ̀n ọdún sí àwọn ìjọba àríwá àti gúúsù ti Ísírẹ́lì, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣètò rẹ̀ kalẹ̀ nínú orí keje títí dé kọkànlá.

Nítorí náà, ọdún 1989 di ibi ìtọ́kasí fún yíyanjú àwọn àlọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn ọjọ́ ìkẹyìn. Nígbà náà ni a tú èdìdì kúrò lórí ẹsẹ̀ ogójì. Ní báyìí a lè mọ̀ pé ẹsẹ̀ ogójì bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1798, ó sì parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kọkànlélógójì.

Ní àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá, yóò sì parí ìṣàkóso rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Ó bẹ̀rẹ̀ àkókò ìjọba rẹ̀ ní ọdún 1798, nígbà tí ìjọba karùn-ún gba ọgbẹ́ ikú. Ní ọdún 1798, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà fọwọ́ sí àwọn Ofin Alien and Sedition, nípa bẹ́ẹ̀ ó fi di àpẹẹrẹ òpin ìjọba kẹfà láti ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ gan-an. Nítorí náà, ẹsẹ̀ ogójì ni ìtàn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

1798 ni lẹ́tà àkọ́kọ́ nínú alifábẹ́ẹ̀tì Hébérù, òfin Ọjọ́-ìsinmi ni lẹ́tà kejìlélógún àti ìkẹyìn nínú alifábẹ́ẹ̀tì Hébérù, 1989 sì ni àmì ọ̀nà tó wà ní àárín tí ó ń ṣojú ìṣọ̀tẹ̀ tí nọ́mbà mẹ́tàlá àti lẹ́tà kẹtàlá nínú alifábẹ́ẹ̀tì Hébérù ń ṣàpẹẹrẹ. 1989 ń ṣojú ìṣọ̀tẹ̀ ìbáṣepọ̀ aṣírí Reagan pẹ̀lú aṣòdì sí Kristi nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. 1989 mú ẹni àkọ́kọ́ nínú àwọn ààrẹ mẹ́jọ ìkẹyìn tí ń jọba wá ní àkókò ìṣọ̀tẹ̀ tí ń túbọ̀ lágbára sí Òfin Orílẹ̀-èdè. 1989 bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìdánwò kan láàárín àwọn Adventist Ọjọ́ Keje tí a ṣe láti mú kí oríṣi olùjọsìn méjì jáde. Àwọn olóòtítọ́ ni díẹ̀; àwọn aláìṣòtítọ́ sì ni púpọ̀. 1989 ń ṣojú àmì ọ̀nà àárín ẹsẹ̀ ogójì, ó sì ń ṣojú ìṣọ̀tẹ̀ tí lẹ́tà kẹtàlá ń ṣàpẹẹrẹ. Ẹsẹ̀ ogójì rú ààmì-ọwọ́ “òtítọ́.”

Ẹsẹ̀ ogójì ní àwọn ọba àríwá àti gúúsù tí wọ́n yàtọ̀ nínú ìtàn ní òpin ẹsẹ̀ náà. Ó tún ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ẹni tí gẹ́gẹ́ bí Johanu ṣe sọ, jẹ́ wòlíì èké tí ó ń bá dragoni àti ẹranko náà ṣiṣẹ́ láti darí ayé sí Amágẹdónì. Ọba gúúsù nínú ẹsẹ̀ ogójì ni dragoni; ọba àríwá ni ẹranko náà; àwọn kẹ̀kẹ́-ogun, ọkọ̀ ojú omi àti àwọn ẹlẹ́ṣin ni wòlíì èké náà. Ìmúṣẹ ẹsẹ̀ ogójì ní ọdún 1989 di àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ pàtàkì fún ìmòye àwọn ẹsẹ̀ mọ́kànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Bí o kò bá tọ́ nípa 1989, o kò lè jẹ́ pé o tọ́ lọ́nà ìmọ̀lára nípa ìtàn tí a wà nínú rẹ̀ lónìí.

Láti ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́ Àìkú, àwọn ogun aṣojú mẹ́ta fún ipò pápá ni a ṣàfihàn nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. A gbọ́dọ̀ kà àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ìtàn kan ṣoṣo tí ń tẹ̀síwájú, nítorí “Antiochus Magnus” kan náà ni a rí nínú àwọn ogun mẹ́ta tí a ṣàfihàn nínú ìmúṣẹ ìtàn ti ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún.

Gbogbo ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà jẹ́ ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan ṣoṣo, nítorí Antiochus Magnus wà nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà. Ẹsẹ̀ mẹ́wàá, àti Isaiah 8:8, pèsè ẹlẹ́rìí méjì sí ìmúṣẹ ẹsẹ̀ ogójì ní ọdún 1989. Ẹsẹ̀ ogójì ni ibi ìtọ́kasí nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá àti Isaiah 8:8. “Àwọn kẹ̀kẹ́ ogun, ọkọ̀ ojú omi, àti àwọn ẹlẹ́ṣin” ń ṣàfihàn àwọn ìwo méjì ti ẹranko ayé nínú orí kẹtàlá Ìfihàn. Ní òpin, nígbà tí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà “bá sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá,” àwọn ìwo méjì náà kì yóò tún jẹ́ ìmọ̀lára Olómìnira àti Pùròtẹ́sítáǹtì mọ́. Ní àkókò náà àwọn ẹni tí a ń pè ní Pùròtẹ́sítáǹtì yóò darapọ̀ mọ́ Kátólíìkì, a ó sì yí Orílẹ̀-èdè Olómìnira Tó Dá lórí Òfin padà sí ìjọba apanirun. Ní àkókò náà, àwọn ìwo méjì ti ẹranko ayé yóò jẹ́ agbára ọrọ̀ ajé àti agbára ológun. Nínú orí kẹtàlá Ìfihàn, Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ń fi ipa mú ayé láti gba ààmì ẹranko náà láti lè rà àti tà, bẹ́ẹ̀ náà pẹ̀lú lábẹ́ ìhalẹ̀ ikú. Àwọn ìwo méjì wọ̀nyí ni “àwọn ọkọ̀ ojú omi” Dáníẹ́lì, tí ó ń ṣàfihàn agbára ọrọ̀ ajé, àti “àwọn ẹlẹ́ṣin àti kẹ̀kẹ́ ogun” rẹ̀, tí ó ń ṣàfihàn agbára ológun.

1989 fi ìdí múlẹ̀ pé nígbà tí a bá ń fi ìmúṣẹ ìtàn àwọn ogun Raphia àti Panium sílò nínú ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún, a gbọ́dọ̀ lo ọ̀nà ìmọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà tí a fi lóye 1989 àti ìṣubú Soviet Union, nítorí Antiochus Magnus ni a ṣàfihàn nínú gbogbo ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá títí dé ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Antiochus dúró fún agbára àwọn kẹ̀kẹ́-ogun, ọkọ̀ ojú omi, àti àwọn ẹlẹ́ṣin, ẹni tí ní 1989 jẹ́ Ronald Reagan, àkọ́kọ́ nínú àwọn ààrẹ mẹ́jọ, ẹni tí ẹni ìkẹyìn náà pẹ̀lú jẹ́ ẹlẹ́ẹ̀kẹfà, ó sì jẹ́ ẹni kẹjọ nísinsìnyí lára àwọn méje náà.

Gẹ́gẹ́ bí Isaiah ogún-dín-lọ́gbọ̀n ṣe sọ, agbára póòpù, (aṣẹ́wó tí ń bá àwọn ọba ayé ṣe panṣágà) ni a ó fi pamọ́ ní àkókò ìjọba Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Ní ọdún 1989, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, èyí tí a ti fi Antiochus Magnus ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, ni agbára aṣojú póòpù nínú ogun rẹ̀ sí ẹranko àìgbàgbọ́ nínú Ọlọ́run tí ó fi ọgbẹ́ ikú kan lé e lórí ní ọdún 1798.

Àwọn ogun mẹ́ta inú ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún dúró fún ìjà ogun láàárín ọba àríwá, ẹni tí gẹ́gẹ́ bí àgbèrè ìkọ̀kọ̀ ti Tírè, ń lo àwọn agbára aṣojú bí ó ti ń lọ sí ìmúpadàbọ̀sípò agbára rẹ̀ àti sí ìṣẹ́gun lórí ọba àìgbàgbọ́-nínú-Ọlọ́run—ọba gúúsù. Àwọn ìmúṣẹ ìtàn ti àwọn ogun mẹ́ta inú ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún kọ́ wa pé nínú ogun àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn Antiochus Magnus ṣẹ́gun, ṣùgbọ́n nínú ogun àárín ó ṣègbé. Àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti àwọn ọdún Ronald Reagan ní 1989 pẹ̀lú Pope John Paul II àti ìṣubú Soviet Union yóò ní ẹlẹ́gbẹ́ rẹ̀ nínú èyí tí ó jẹ́ ìkẹyìn nínú àwọn ogun mẹ́ta náà, nítorí pé àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ni a tú sílẹ̀ díẹ̀ kí àkókò ìdánwò tó parí. Gẹ́gẹ́ bí a ti tú ẹsẹ̀ ogójì sílẹ̀ ní 1798 àti lẹ́ẹ̀kansi ní 1989, bẹ́ẹ̀ ni a tún tú ẹsẹ̀ náà sílẹ̀ ní òpin, láti ìbẹ̀rẹ̀ ní Oṣù Keje 2023.

Ìṣípayá Jesu Kristi ni a tú sílẹ̀ díẹ̀ ṣáájú kí àkókò ìdánwò tó parí, ó sì ní òtítọ́ àgbàyanu jùlọ pé Jesu ni àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn; gẹ́gẹ́ bí ẹni bẹ́ẹ̀, ó máa ń fi ìkẹyìn hàn nípasẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Àkókò ìdánwò Adventism parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú, àti díẹ̀ ṣáájú ìparí àkókò ìdánwò ni a tú Ìṣípayá Jesu Kristi sílẹ̀. Ìránṣẹ́ náà tí ó parí ní ilẹ̀kùn tí a ti pa ti òfin Ọjọ́ Àìkú ni ìránṣẹ́ Ẹkún Ọ̀ganjọ, èyí tí ó ṣamọ̀nà sí ilẹ̀kùn tí a ti pa ti October 22, 1844 nínú ìtàn àwọn Millerite. Ìtúsílẹ̀ ti 1798 ní ìbẹ̀rẹ̀ ẹsẹ̀ ogójì, èyí tí ó tún jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, jẹ́ àpẹẹrẹ ti ìtúsílẹ̀ 1989 ní àárín ẹsẹ̀ ogójì àti ìbẹ̀rẹ̀ ìparí onítẹ̀síwájú Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ìtúsílẹ̀ ní 1798, èyí tí ó jẹ́ àpẹẹrẹ ti 1989, dúró gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́rìí méjì sí ìtúsílẹ̀ ìránṣẹ́ Ẹkún Ọ̀ganjọ ní 2023. Ìlà náà, pẹ̀lú àwọn àmì ọ̀nà mẹ́ta rẹ̀ 1798, 1989, àti 2023, ń ṣe ìdánimọ̀ iṣẹ́ inú ti mímọ́ àwọn wúńdíá mẹ́wàá di mímọ́ àti ìlà òde ti ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Ogun tí a gbé kalẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kọkànlá, èyí tí ó ṣẹ ní Ogun Raphia nígbà tí Ptolemy ṣẹ́gun Antiochus, ń ṣàfihàn ìṣẹ́gun sí agbára aṣojú papacy, ẹni tí nínú ogun ìsinsìnyí yìí jẹ́ àwọn Nazi ti Ukraine tí wọ́n darapọ̀ mọ́ àwọn orílẹ̀-èdè gílóbálísì ti Ìwọ̀ Oòrùn Yúróòpù tí ó dá EU àti NATO sílẹ̀, tí wọ́n sì ń rìn ní ìgbésẹ̀ kan náà pẹ̀lú àwọn gílóbálísì olóṣèlú àti ọrọ̀-ajé ti United Nations. Bí Antiochus Magnus bá wà nínú gbogbo ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà, tí ó sì ń ṣojú agbára aṣojú papacy lòdì sí ọba gúúsù, báwo ni ó ṣe lè jẹ́ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ọdún 1989, lẹ́yìn náà àwọn ọmọ Ukraine gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nípasẹ̀ Ogun Raphia, lẹ́yìn náà Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà lẹ́ẹ̀kansi ní Ogun Panium? Ẹsẹ̀ mẹ́wàá ni kọ́kọ́rọ́ sí àwọn ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, nítorí pé ìmúṣẹ rẹ̀ ní 1989 ń pèsè àpèjúwe àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti àkọ́kọ́ nínú àwọn ogun aṣojú mẹ́ta náà. Kí ni ìdáláre àsọtẹ́lẹ̀ fún ìdámọ̀ Antiochus gẹ́gẹ́ bí agbára aṣojú papacy, nígbà tí a kò fi Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà kàn sí ọkọọkan àwọn ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà?

Nínú ìtàn ogun Ukraine, èyí tí a ti fi ogun Raphia ṣe àpẹẹrẹ, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà lo àwọn Nazi ti Ukraine gẹ́gẹ́ bí agbára aṣojú rẹ̀ nínú ìtàn gan-an náà níbi tí wọ́n ti ń dá àwòrán papacy sílẹ̀, agbára náà tí ó máa ń lò, tí ó sì ń lò nìkan ṣoṣo, àwọn agbára aṣojú láti ṣe iṣẹ́ ẹlẹ́gbin rẹ̀.

Láti dáhùn ìbéèrè nípa àwọn agbára aṣojú nínú ẹsẹ̀ mẹ́wàá sí mẹ́ẹ̀ẹ́dógún nílò ìwádìí àsọtẹ́lẹ̀ kan nípa àwọn àbùdá Antiochus gẹ́gẹ́ bí ààmì. Àwọn Ogun Diadochi jẹ́ àtòjọ àwọn ìjà láti ọdún 323–281 ṣáájú Sànmánì Kristi láàárín àwọn Diadochi (èdè Gíríìkì fún “àwọn arọ́pò”), àwọn jagunjagun àti arọ́pò Alexander Ńlá, tí wọ́n jagun fún ìṣàkóso lórí ìjọba rẹ̀ tó gbòòrò lẹ́yìn ikú rẹ̀ ní ọdún 323 ṣáájú Sànmánì Kristi. Antiochus àkọ́kọ́ ni Antiochus I Soter, ọmọ Seleucus I Nicator, ọ̀kan lára àwọn Diadochi (àwọn arọ́pò) Alexander, ẹni tí ó dá Ìjọba Seleucid sílẹ̀.

Orúkọ Antiochus lè túmọ̀ sí ẹni tí ó dúró ní ipò ẹlòmíràn, láti lè ṣe ìtìlẹ́yìn. Antiochus jẹ́ àmì-ìṣàpẹẹrẹ Romu, àti Romu pàápàáli ni antikrístì, tí ó ní ìṣàpẹẹrẹ tí ó jọ ti Antiochus. Antiochus gẹ́gẹ́ bí orúkọ dúró fún ọmọ olùdásílẹ̀ Ilẹ̀-ọba Seleucid, àti ní ìtumọ̀ yẹn, Antiochus dúró ní ipò baba rẹ̀, ó dúró gẹ́gẹ́ bí aṣojú rẹ̀. Sister White dá Satan àti póòpù mọ̀ gẹ́gẹ́ bí antikrístì, ó sì sọ pé póòpù ni aṣojú Satan lórí ilẹ̀ ayé. Ó di orúkọ ìdílé aládé tí ó lókìkí nínú Ilẹ̀-ọba Seleucid, ní apá kan nítorí ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú Antiochus I Soter àti ìlú Antioch, tí a sọ orúkọ rẹ̀ ní orúkọ baba tàbí ọmọ Seleucus I. Póòpù ni aṣojú dípò Satan, àti ní ìṣàpẹẹrẹ, orúkọ Antiochus dúró fún aṣojú dípò baba rẹ̀, olùdásílẹ̀ ìjọba àríwá tí ó gbé olú-ìlú rẹ̀ kalẹ̀ ní Babeli.

Lẹ́yìn ikú Alẹkisándà Ńlá ní ọdún 323 ṣáájú ìbí Kristi, ìjọba rẹ̀ fọ́ yà láàárín àwọn Diadochi (àwọn arọ́pò rẹ̀). Nínú Pínpín Bábílónì (323 ṣáájú ìbí Kristi), ní ìbẹ̀rẹ̀, a yàn Séléúkù sí ipò olórí ẹlẹ́sìn kẹ̀kẹ́ ẹṣin Companion (ipò olókìkí nínú iṣẹ́ ológun) lábẹ́ Pẹ́díkàsì, alákòóso àbójútó ìjọba Alẹkisándà. Ní ọdún 321 ṣáájú ìbí Kristi, a yàn Séléúkù sípò satrap (gómìnà) ti Bábílóníà nígbà Pínpín Triparadísù, lẹ́yìn ikú Pẹ́díkàsì àti àwọn ìfọ̀rọ̀wérọ̀ míì sí i láàárín àwọn Diadochi. Ní ọdún 316 ṣáájú ìbí Kristi, Ántígónùsì Kìíní Monophthalmus, Diadoch mìíràn, fi agbára mú Séléúkù sá kúrò ní Bábílónì nítorí agbára Ántígónùsì tí ń pọ̀ sí i. Séléúkù wá ibi ààbò lọ́dọ̀ Ptolemy Kìíní Soter ní ilẹ̀ Ejibiti. Ní ọdún 312 ṣáájú ìbí Kristi, Séléúkù padà sí Bábílónì pẹ̀lú ọmọ-ogun kékeré kan tí Ptolemy pèsè. Ó ṣẹ́gun àwọn ọmọ-ogun Ántígónùsì, ó sì tún gba Bábílónì padà, èyí sì samisi ìdásílẹ̀ ìpìlẹ̀ agbára rẹ̀. Ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ni a sábà ka sí ìpilẹ̀ Ìjọba Seleucid, pẹ̀lú ọdún 312 ṣáájú ìbí Kristi gẹ́gẹ́ bí ìbẹ̀rẹ̀ Àkókò Seleucid nínú ìṣírò ìtàn.

Orúkọ Seluecus jẹ́ ìmúyọ láti inú èdè Gíríìkì, ó sì wá láti inú gbòǹgbò ọ̀rọ̀ selas (σέλας), tí ó túmọ̀ sí “ìmọ́lẹ̀,” “ìmólẹ̀ didán,” tàbí “iná ọ̀wọ̀n.” Orúkọ náà ń tọ́ka sí ìmólẹ̀ ńlá tàbí ìtànṣán, ohun tí ó bá mu fún ènìyàn pàtàkì bí Seleucus I Nicator, olùdásílẹ̀ Ìjọba Seleucid, àti ẹni tí ó ṣàpẹẹrẹ baba tí ó ti jẹ́ olùrúbọ ìmọ́lẹ̀ ní ọ̀run.

> “Láti rí èrè àti ọlá ayé gbà, a mú ìjọ náà wá sí kí ó wá ojú rere àti ìtìlẹ́yìn àwọn ọlọ́lá ayé; àti pé, nípa bẹ́ẹ̀ tí ó ti kọ Kristi sílẹ̀, a tàn án jẹ kí ó fi ìgbọ́ràn àti ìṣòtítọ́ rẹ̀ fún aṣojú Satani—bíṣọ́ọ̀bù ti Róòmù.” The Great Controversy, 50.

Antiochus Magnus ṣàpẹẹrẹ aṣojú agbára póòpù, gẹ́gẹ́ bí póòpù ṣe jẹ́ aṣojú Satani. Àmì-ìṣàpẹẹrẹ Antiochus gba ààyè fún àwọn agbára aṣojú tí ó yàtọ̀ síra, gẹ́gẹ́ bí ó ti jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn póòpù ti wà. Reagan ni aṣojú ọdún 1989, Ukraine di aṣojú Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ní ọdún 2014, Trump sì ni aṣojú ní Ogun Panium. Reagan ni ẹni àkọ́kọ́, Trump ni ẹni ìkẹyìn, Zelenskyy sì ni ìṣọ̀tẹ̀ tó wà ní àárín.

Back to Articles