Article

# Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀: Igbe Àárín Òru

Àwọn Tábìlì Méjì ti Hábákùkù

Author

Jeff Pippenger

Published

October 13, 2012

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ọ̀rọ̀ Ìtúmọ̀ Kedere Kan

Láìpẹ́ yìí a bẹ̀rẹ̀ sí í pèsè àtẹ̀jáde ọ̀rọ̀ Habakkuk’s Two Tables kí a lè túmọ̀ ọ́ sí oríṣiríṣi èdè tí a ṣojú fún lórí ojúlé wa. Ìṣẹ́ yíyí ìfihàn tí a sọ ní ẹnu padà sí ìfihàn tí a kọ sílẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ tí ó pọ̀ gan-an ju bí a ṣe lè rò lọ bí ẹni kò bá mọ gbogbo àwọn ìpele tí a gbọ́dọ̀ kọjá láti sọ ìfihàn tí a sọ ní ẹnu di ìfihàn tí a kọ sílẹ̀, pẹ̀lú àwọn ìṣòro pàtàkì tí ó jẹ́ dandan nínú túmọ̀ ohun èlò náà ní ìkẹyìn sí oríṣiríṣi èdè lórí ojúlé náà. A ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àtúnṣe ẹ̀dà wa lórí àkọ́kọ́ nínú àwọn ìfihàn mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n [95], mo sì ṣàwárí ìpele míràn tí a gbọ́dọ̀ tún kọjá pẹ̀lú. Ó ní í ṣe pẹ̀lú ìdàgbàsókè ìlọsíwájú ìhìn-iṣẹ́ yìí láti ọdún 1989 títí dé ìtàn wa lọ́wọ́lọ́wọ́.

Nínú àwọn ìfihàn ní nǹkan bí ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sẹ́yìn, àwọn òtítọ́ kan wà tí ìmòye nípa wọn ṣì wà ní ipò ìkókó rẹ̀. Àkọ́kọ́ nínú àwọn òtítọ́ wọ̀nyí tí mo gbọ́dọ̀ ṣàlàyé ni ìbọ̀wọ̀lé áńgẹ́lì kejì nínú ìtàn àwọn Millerite. Ní àkókò náà mo lóye pé áńgẹ́lì kejì dé nígbà tí àwọn ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì bẹ̀rẹ̀ sí í ti ilẹ̀kùn wọn pa sí ìfihàn Miller nípa ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní, ní ìbámu pẹ̀lú ìparí ọdún 1843. William Miller ṣiṣẹ́ lórí ìṣírò àkókò kan tí ó gbà pé ó fi hàn pé àwọn ọdún 1843 bẹ̀rẹ̀ ní March 22, 1843, wọ́n sì parí ní March 22, 1844. Ó ti rò pé àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta tí a fi sí orí àwọn àwòrán mímọ́ méjì ní ìkẹyìn yóò parí ní ọdún 1843, ó sì gbà pé ọdún náà parí ní March 22, 1844. Ó ṣe àṣìṣe ní ojú méjì.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta náà—ti ọjọ́ 1335 nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá, ti ọdún 2520 ti “àkókò méje” nínú Léfítíkù orí kẹrìndínlọ́gbọ̀n, àti ti ọjọ́ 2300 nínú Dáníẹ́lì orí kẹjọ—ni Miller lóye pé wọ́n parí ní oṣù Kẹta ọdún 1844. Lẹ́yìn náà, Olúwa tọ́ Samuẹli Snow sọ́nà kì í ṣe láti lóye nìkan pé àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà kò parí ní 1843, bí kò ṣe ní 1844; ṣùgbọ́n Snow pẹ̀lú bẹ̀rẹ̀ sí í lo ìṣírò àkókò ti àwọn Karaiti, èyí tí kì í ṣe ìlànà ìṣírò àkókò tí Miller ti ń lò. Miller ti ń lo ìṣírò àkókò ti àwọn Rábì/ti ó dá lórí ìdọ́gba ọ̀sán àti òru, èyí tí ó fi ọdún kalẹ̀ lórí ìbẹ̀rẹ̀ orísun omi sí ìbẹ̀rẹ̀ orísun omi.

Nígbà tí a ń gbé Àwọn Tábìlì Méjì ti Hábákúkù kalẹ̀, a kò tíì lóye òtítọ́ ìtàn yìí, a sì ń lo ìrírí Miller láti fi samisi Oṣù Kẹta ọjọ́ 22, 1844 gẹ́gẹ́ bí ìbọ̀wọ̀lé kejì àti ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìdádúró. Mo lóye, mo sì ṣì ń lóye pé ìbọ̀wọ̀lé angẹli náà bá ìgbà tí àwọn Pùròtẹ́sítántì kọ ìhìnrere Miller ti angẹli àkọ́kọ́ sílẹ̀ mu, ìpínrọ̀ tí ó sì tẹ̀lé e ni ìtọ́kasí mi.

> “Ní oṣù kẹfà, ọdún 1842, Ọ̀gbẹ́ni Miller ṣe ìkẹ́kọ̀ọ́ àsọyé rẹ̀ kejì ní ìjọ Casco Street ní Portland. Mo ka a sí àǹfààní ńlá láti lọ sí àwọn àsọyé wọ̀nyí; nítorí mo ti ṣubú sínú ìrẹ̀wẹ̀sì, mi ò sì ní ìmọ̀lára pé mo ti múra tán láti pàdé Olùgbàlà mi. Ìkẹ́kọ̀ọ́ kejì yìí fa ìrúkèrúdò púpọ̀ síi nínú ìlú ju èyí àkọ́kọ́ lọ. Pẹ̀lú àwọn àìka díẹ̀, àwọn ẹ̀ka ìjọ onírúurú pa ilẹ̀kùn àwọn ṣọ́ọ̀ṣì wọn mọ́lẹ̀ sí Ọ̀gbẹ́ni Miller. Ọ̀pọ̀ àsọyé láti orí pẹpẹ onírúurú wá láti ṣí àwọn àṣìṣe ìgbónáfẹ́fẹ́ tí wọ́n fi kàn án sí olùsọ̀rọ̀ náà lójú; ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀ ènìyàn tí ń fetí sílẹ̀ pẹ̀lú àníyàn lọ sí àwọn ìpàdé rẹ̀, ọ̀pọ̀ sì ni kò lè wọ ilé náà. Àwọn ìjọ ènìyàn náà dakẹ́ jù lọ, wọ́n sì fetí sílẹ̀ pẹ̀lú àkíyèsí.” Life Sketches, 27.

Mo lóye pé pípa àwọn ilẹ̀kùn sí ìhìn-iṣẹ́ Miller jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ ìkọ̀sílẹ̀ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ náà, àti ní ìbámu pẹ̀lú òye Miller nípa ìṣírò àkókò ti àwọn Rábìnì/tó dá lórí ìdọ́gba ọ̀sán àti òru, mo ro pé March 22, 1844 samisi ìparí ọdún 1843. Ìfihàn Miller ní Portland ní June ọdún 1842 jẹ́ àmì ọ̀nà kan ní tòótọ́ tí ó ń fi ìkọ̀sílẹ̀ onítẹ̀síwájú hàn, èyí tí ó wá parí ní April 18, 1844, ṣùgbọ́n ní àsìkò àwọn ìfihàn náà a kò tíì mọ ìlò Samuel Snow nípa ìṣírò àkókò ti àwọn Karaite.

Nínú ìfihàn àkọ́kọ́ tí a bẹ̀rẹ̀ sí í ṣàtúnṣe ọ̀rọ̀ rẹ̀, mo bẹ̀rẹ̀ sí í rí i pé ohun tí a kọ sílẹ̀ ní àkókò yẹn dàbí ẹni pé ó tako ohun tí a ń kọ́nisọ́nà báyìí. Ó rí bẹ́ẹ̀, ó sì tún kì í rí bẹ́ẹ̀. Ó kàn jẹ́ ìtẹnumọ́ lórí dídé onítẹ̀síwájú ti áńgẹ́lì kejì, pẹ̀lú àpèjúwe ìṣípayá onítẹ̀síwájú ti ìránṣẹ́ yìí, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú nínú ìtàn àwọn Millerite. Àkíyèsí ìtúmọ̀kúrò yìí yẹ kí ó dáhùn àwọn tí ó ti kọsẹ̀ lórí ìdánimọ̀ wa ti April 19, 1844 gẹ́gẹ́ bí ìrẹ̀wẹ̀sì Millerite àkọ́kọ́ àti ohun tí a ti kọ́ni ní ìgbà àtijọ́.

> “A fi ìhìn àkọ́kọ́ àti èkejì hàn ní ọdún 1843 àti 1844, àti nísinsin yìí a wà lábẹ́ ìkéde ìkẹta; ṣùgbọ́n gbogbo àwọn ìhìn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ṣì ní láti máa kéde. Ó ṣe pàtàkì gan-an báyìí gẹ́gẹ́ bí ó ti jẹ́ rí tẹ́lẹ̀ pé kí a tún wọn sọ fún àwọn tí ń wá òtítọ́. Pẹ̀lú kálàmù àti ohùn ni a gbọ́dọ̀ fi tan ìkéde náà kalẹ̀, ní fífi ètò wọn hàn, àti ìlò àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ń mú wa dé sí ìhìn áńgẹ́lì kẹta. Kò lè sí ìkẹta láìsí àkọ́kọ́ àti èkejì. Àwọn ìhìn wọ̀nyí ni a gbọ́dọ̀ fi fún ayé nínú àwọn ìtẹ̀jáde àti nínú àwọn àsọyé, ní fífi hàn nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ àwọn ohun tí ó ti ṣẹlẹ̀ àti àwọn ohun tí yóò ṣẹlẹ̀.” Selected Messages, ìwé 2, 104.

## Àwọn Tábìlì Méjì ti Hábákúkù 1 nínú 95

## Ìṣàfihàn sí Àwọn Tábìlì Méjì ti Hábákúkù àti Igbe Àárín Òru

Nínú àtòjọ yìí, a máa wo àwọn tábìlì méjì Habakuku—Àwọn Ṣátì 1843 àti 1850—fún àkókò gígùn. A ó bẹ̀rẹ̀ nípa fífi Ẹkún Ọgànjọ́ Alẹ́ sí ipò rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ, púpọ̀ nínú àwọn ìfihàn àkọ́kọ́ yóò jẹ́ àtúnyẹ̀wò fún àwọn tí wọ́n ti mọ ìránṣẹ́ yìí, ṣùgbọ́n níwọ̀n bí a ṣe ń pèsè àtòjọ kan tí àwọn ènìyàn tuntun sí ìránṣẹ́ yìí lè kọ́ láti inú rẹ̀, a gbọ́dọ̀ ṣètò àwọn ìmọ̀ ìpilẹ̀ kan kalẹ̀ fún wọn. A ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ẹkún Ọgànjọ́ Alẹ́, ní dídójú kọ́ apá kan tí a rí nínú ìran àkọ́kọ́ Ellen White. Ẹ jẹ́ ká ka ìpínrọ̀ àkọ́kọ́ nínú Christian Experience and Teachings, ojú-ìwé 57.

> Kò pé lẹ́yìn ìkọjá àkókò ní ọdún 1844 ni a fi fún mi ní ìran àkọ́kọ́ mi ní gbangba. Mo ń bẹ Mrs. Haines wò ní Portland, Maine, arábìnrin olùfẹ́ nínú Kristi kan, ẹni tí ọkàn rẹ̀ so mọ́ tèmí. Márùn-ún ni wa, gbogbo wa sì jẹ́ obìnrin, a sì wólẹ̀ ní ìdákẹ́jẹ̀ ní pẹpẹ ẹbí. Nígbà tí a ń gbàdúrà, agbára Ọlọ́run bà lé mi bí kò ṣe rí rí tẹ́lẹ̀.

Àwọn obìnrin márùn-ún wọ̀nyí, tí ọkàn wọn so mọ́ ti Sister White, kò tako ìfihàn kankan ti agbára Ọlọ́run. Ní pàtàkì, obìnrin ni gbogbo wọn jẹ́, wọ́n sì ń ṣojú ìjọ, wọ́n sì jẹ́ márùn-ún, èyí tí a lè rí gẹ́gẹ́ bí àwọn wúńdíá ọlọ́gbọ́n márùn-ún. Èyí kàn jẹ́ àkíyèsí lásán.

> Ó dà bí ẹni pé ìmọ́lẹ̀ yí mi ká, àti pé mo ń gòkè lọ sí i, sí i, kúrò lórí ayé. Mo yípadà láti wá àwọn ènìyàn Advent nínú ayé, ṣùgbọ́n mi ò lè rí wọn, nígbà náà ni ohùn kan sọ fún mi pé, “Wo lẹ́ẹ̀kan sí i, kí o sì wo sókè díẹ̀ sí i.” Nígbà náà, mo gbé ojú mi sókè, mo sì rí ọ̀nà tààrà tí ó sìóró, tí a gbé ga sókè lórí ayé. Lórí ọ̀nà yìí ni àwọn ènìyàn Advent ń rìn lọ sí ìlú náà, èyí tí ó wà ní ìpẹ̀yà ọ̀nà náà. Wọ́n ní ìmọ́lẹ̀ didán kan tí a gbé kalẹ̀ lẹ́yìn wọn ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀nà náà, èyí tí angẹli kan sọ fún mi pé ó jẹ́ Igbe Ọ̀gànjọ́. Ìmọ́lẹ̀ yìí ń tàn ní gbogbo ipò ọ̀nà náà, ó sì ń tan ìmọ́lẹ̀ fún ẹsẹ̀ wọn kí wọn má bàa kọsẹ̀. Bí wọ́n bá pa ojú wọn mọ́ sórí Jesu, ẹni tí ó wà níwájú wọn díẹ̀, tí ó ń darí wọn lọ sí ìlú náà, wọ́n wà láìléwu. Ṣùgbọ́n láìpẹ́, àwọn kan rẹ̀wẹ̀sì, wọ́n sì ní ìlú náà jìnnà púpọ̀, àti pé wọ́n ti retí láti ti wọ inú rẹ̀ ṣáájú ìgbà yìí. Nígbà náà ni Jesu máa ń fún wọn ní ìgboyà nípa gbígbé apá ọ̀tún rẹ̀ ológo sókè, àti láti inú apá rẹ̀ ni ìmọ́lẹ̀ kan ti ń jáde, tí ó ń rù lórí ẹgbẹ́ Advent náà, wọ́n sì ń ké pé, “Alleluia!” Àwọn mìíràn sì fi àìfọ̀kànbalẹ̀ sẹ́ ìmọ́lẹ̀ tí ó wà lẹ́yìn wọn, wọ́n sì sọ pé kì í ṣe Ọlọ́run ni ó ti darí wọn jáde dé ọ̀nà jíjìn yìí. Ìmọ́lẹ̀ tí ó wà lẹ́yìn wọn sì kú, ó fi ẹsẹ̀ wọn sílẹ̀ nínú òkùnkùn pípé, wọ́n sì kọsẹ̀, wọ́n pàdánù àmì náà àti Jesu kúrò ní ojú wọn, wọ́n sì ṣubú kúrò lórí ọ̀nà náà sọ̀kalẹ̀ sínú ayé òkùnkùn àti búburú tí ó wà ní ìsàlẹ̀.

## William Miller àti Igbọ́ Arú Òru náà

Nínú àfihàn àkọ́kọ́ yìí, lẹ́yìn tí a bá ti fi àwọn kókó kan múlẹ̀, a óò jíròrò nípa Àpéjọ Low Hampton ti àwọn Adventist ní oṣù Kejìlá ọdún 1844. Ní àpéjọ yìí, àwọn Millerite kan péjọ, William Miller sì kọ ìmọ̀ye nípa Igbe Ọ̀ganjọ́ sílẹ̀. Ìmọ̀ ọgbọ́n inú rẹ̀ níbí ni pé ìran yìí, bí ó tilẹ̀ jẹ́ fún gbogbo wa, ó ṣe pàtàkì ní pàtàkì fún William Miller.

Ní oṣù kan náà, William Miller kọ́ ìmọ́lẹ̀ tí ó wà lẹ́yìn wọn—Ìkígbe Òru Àárín—èyí tí yóò mú kí ó ṣubú kúrò lórí ọ̀nà náà sí ayé àwọn ènìyàn búburú tí ó wà ní ìsàlẹ̀. A ó ṣàwárí àwọn ìtumọ̀ èyí. Ẹ̀rí ìtàn fi hàn pé gbogbo àwọn Millerite gbàgbọ́ pé àwọn ń mú òwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá ṣẹ; ó jẹ́ ohun tí gbogbo wọn mọ̀ dáadáa. A ó fi hàn pé William Miller ní òye nípa ohun tí Ìkígbe Òru Àárín jẹ́. Miller gbàgbọ́ pé Ìkígbe Òru Àárín ni ìránṣẹ́ wákàtí ìdájọ́ ti Danieli 8:14 àti Ìfihàn 14:6-9. Ó gbàgbọ́ pé ìránṣẹ́ tí òun bẹ̀rẹ̀ sí í kéde ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1830 ni Ìkígbe Òru Àárín náà, “Kíyèsi i, ọkọ ìyàwó ń bọ̀,” àti pé Jésù ń bọ̀ wá sí ayé gẹ́gẹ́ bí ọkọ ìyàwó.

Ní ọ̀pọ̀ jù lọ nínú ìtàn àwọn Millerite, wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn ń mú àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá ṣẹ, ṣùgbọ́n wọ́n rò pé Igbe Òru-Àárín ń ṣàpèjúwe ọ̀rọ̀ náà tí àwọn ti ń kéde. Síbẹ̀, nígbà ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 1844, òye tuntun kan tí ó sì tọ́ yọ jáde: Igbe Òru-Àárín ni ìṣipopada Oṣù Keje, pẹ̀lú ìrètí pé Jésù yóò wá ní ọjọ́ kẹwàá oṣù keje. Èyí ni Igbe Òru-Àárín tòótọ́. Nígbà tí Miller kọ Igbe Òru-Àárín tòótọ́ náà sílẹ̀ ní December 1844, ó ń kọ ìtàn ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 1844 sílẹ̀, ó sì ń padà sí ipò rẹ̀ tẹ́lẹ̀ pé kò ju ọ̀rọ̀ gbogbogbò láti àwọn ọdún 1830s lọ. Lílóye ìṣiṣẹ́pọ̀ àwọn agbára tí ó wà nínú Igbe Òru-Àárín ṣe pàtàkì gidigidi. Bí o kò bá lóye 2520 gẹ́gẹ́ bí àwọn Millerite ti lóye rẹ̀, o kò lè lóye Igbe Òru-Àárín. Bí o kò bá sì lè lóye Igbe Òru-Àárín gẹ́gẹ́ bí àwọn Millerite ti lóye rẹ̀, ìwọ yóò yọ kúrò lójú ọ̀nà sí ayé búburú tí ó wà ní ìsàlẹ̀.

Nínú àfihàn yìí, a ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú díẹ̀ lára àwọn òtítọ́ tó wà lórí àtẹ yìí tí Ìjọ Adventist ń kọ̀ sílẹ̀ ní gbangba lónìí. Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí Bíbélì ti Ìjọ Seventh-day Adventist àti púpọ̀ nínú àwọn onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ẹ̀sìn Adventist kọ̀ 2520 sílẹ̀. A ó fi ìtànná Bíbélì ṣàlàyé èyí bí a ti ń tẹ̀síwájú, ṣùgbọ́n láti ìbẹ̀rẹ̀, a ó fi hàn pé Ellen White fọwọ́ sí 2520 ní kíkún. Ilé-iṣẹ́ náà àti púpọ̀ nínú àwọn onímọ̀-ìjìnlẹ̀ ẹ̀sìn náà tún kọ́ ìmọ̀ àwọn aṣáájú-ọ̀nà nípa Daily sílẹ̀. A ó fi hàn pé kíkọ̀ ìmọ̀ àwọn aṣáájú-ọ̀nà sílẹ̀ pé Daily jẹ́ ẹ̀sìn kèfèrí jẹ́ kíkọ̀ Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ sílẹ̀. Ilé-iṣẹ́ náà tún ń kọ́ ìmọ̀ àwọn aṣáájú-ọ̀nà nípa àwọn kàkàkí ní gbangba—Kàkàkí Karùn-ún àti Kàkàkí Kẹfà. A ó bẹ̀rẹ̀ nípa fífi hàn pé kíkọ̀ ìmọ̀ àwọn aṣáájú-ọ̀nà nípa àwọn kàkàkí sílẹ̀ jẹ́ kíkọ̀ Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ sílẹ̀.

Lónìí, ọ̀pọ̀ jùlọ lára àwọn Adventist kò ní ìmọ̀ kedere rárá nípa 1290 àti 1335. Láìsí òye àwọn aṣáájú-ọnà nípa 1335, kò sí ìdáláre ìwé-mímọ́ kankan fún mímọ̀ àkókò ìdádúró tí ó bẹ̀rẹ̀ ní March 22, 1844. Láìsí ìmòye àkókò ìdádúró náà, ènìyàn kò lè lóye ìṣísẹ̀ agbára Igbe Ọ̀gànjọ́. Láìsí lílóye Igbe Ọ̀gànjọ́, ènìyàn yóò ṣubú kúrò lójú ọ̀nà lọ sí ayé búburú tí ó wà ní ìsàlẹ̀. A ó fi àwọn òtítọ́ wọ̀nyí hàn lórí àtẹ náà gẹ́gẹ́ bí ìfọwọ́sí kedere ti Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀, lẹ́yìn náà a ó sì tú wọn ká láti inú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ṣùgbọ́n kí á tó bẹ̀rẹ̀, a ní láti rí ohun tí ó yí ìtàn àwọn Millerite ká àti ohun tí ó mú Igbe Ọ̀gànjọ́ wá.

## Ìtàn àwọn Millerite àti Ìbọ̀wọ̀lé Áńgẹ́lì Kínní

A bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Uriah Smith láti inú Thoughts on Daniel and Revelation, ojú-ìwé 521, láti fi ìtàn àwọn Millerite hàn kí a sì dojú kọ 1798. Uriah Smith kọ pé, “Àkókò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú Ìfihàn 10 tún jẹ́ mímọ̀ sí i nípasẹ̀ òtítọ́ náà pé áńgẹ́lì yìí jẹ́ ọ̀kan náà pẹ̀lú áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìfihàn 14.” Nínú Ìfihàn 10, áńgẹ́lì alágbára kan sọ̀kalẹ̀ láti ọ̀run wá, ó sì ní ìwé kékeré kan tí ó ṣí sílẹ̀ ní ọwọ́ rẹ̀. Ellen White sọ fún wa pé áńgẹ́lì alágbára yìí ni Jésù Kristi, àti pé ìwé kékeré náà ni Ìwé Dáníẹ́lì. Ní òpin orí kẹwàá, a sọ fún Johanu pé kí ó jẹ ìwé kékeré náà, èyí tí yóò dùn ní ẹnu rẹ̀ ṣùgbọ́n tí yóò korò nínú inú rẹ̀. Johanu dúró fún ìtàn àwọn Millerite, níbi tí ìránṣẹ́ Dáníẹ́lì ti dùn ṣùgbọ́n tí ó yọrí sí ìdààmú kikoro. Gẹ́gẹ́ bí àwọn aṣáájú-ọ̀nà ti sọ, áńgẹ́lì alágbára ti Ìfihàn 10 ni áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìfihàn 14—wọ́n jẹ́ áńgẹ́lì kan náà.

Ní ọ̀pọ̀ ìgbà a kì í lo àkókò púpọ̀ láti sọ ní pàtó nípa àwọn áńgẹ́lì wọ̀nyí nínú Ìfihàn, ṣùgbọ́n ó yẹ kí a ṣe bẹ́ẹ̀. Áńgẹ́lì alágbára náà nínú Ìfihàn 10 ni pẹ̀lú áńgẹ́lì náà tí William Miller gbàgbọ́ pé ó ń mú Ìkéde Òru Àárín ṣẹ nípa ṣíṣe iṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ nínú Ìfihàn 14 pé: “Ẹ bẹ̀rù Ọlọ́run, kí ẹ sì fi ògo fún Un, nítorí wákàtí ìdájọ́ Rẹ̀ dé.” Wákàtí ìdájọ́ Rẹ̀ náà tọ́ka sí Dáníẹ́lì 8:14. Àwọn áńgẹ́lì wọ̀nyí ń fi àwọn apá oríṣiríṣi iṣẹ́ tí a ṣe hàn.

Ní padà sí ọ̀dọ̀ Uriah Smith: ‘Àkókò ìṣètò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú Ìfihàn 10 tún ń jẹ́ kí a túbọ̀ dá a mọ̀ láti inú òtítọ́ pé áńgẹ́lì yìí jẹ́ kan náà pẹ̀lú áńgẹ́lì àkọ́kọ́ inú Ìfihàn 14.’ Ó ṣàlàyé ohun tí ó so wọ́n pọ̀: àwọn méjèèjì ní ìhìnrere pàtàkì kan láti kéde, àwọn méjèèjì sì ń sọ ìkéde wọn jáde pẹ̀lú ohùn rara, àwọn méjèèjì lo ọ̀rọ̀ tó jọ ara wọn ní ìtọ́kasí sí Ẹlẹ́dàá, àwọn méjèèjì sì ń kéde àkókò—ọ̀kan ń búra pé àkókò kì yóò sí mọ́, èkejì sì ń kéde pé wákàtí ìdájọ́ Ọlọ́run ti dé. Ìhìnrere Ìfihàn 14:6 wà ní apá yìí ti ìbẹ̀rẹ̀ àkókò òpin.

Uriah Smith sọ pé àkókò ìkẹyìn ni ọdún 1798, àti pé ìránṣẹ́ Ìfihàn 14 wá lẹ́yìn náà. Ó kọ pé, “Ṣùgbọ́n ìránṣẹ́ Ìfihàn 14:6 wà ní apá yìí ti ìbẹ̀rẹ̀ àkókò ìkẹyìn. Ó jẹ́ ìkéde pé wákàtí ìdájọ́ Ọlọ́run ti dé, nítorí náà ó gbọ́dọ̀ ní ìmúlò rẹ̀ nínú ìran ìkẹyìn. Pọ́ọ̀lù kò wàásù pé wákàtí ìdájọ́ ti dé. Luta àti àwọn alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ kò wàásù rẹ̀. Pọ́ọ̀lù jíròrò nípa ìdájọ́ tí yóò dé, èyí tí ọjọ́ ọ̀la rẹ̀ kò dájú ní pàtó, àti Luta fi í sí o kéré tán ní ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta sí iwájú ọjọ́ ayé rẹ̀. Síwájú sí i, Pọ́ọ̀lù kìlọ̀ fún ìjọ nípa irú ìwàásù bẹ́ẹ̀ pé wákàtí ìdájọ́ Ọlọ́run ti dé títí di àkókò kan.” Nínú 2 Tẹsalóníkà 2:1-3, Pọ́ọ̀lù sọ pé ọjọ́ Kristi kò tí ì sún mọ́lé títí ìyàsọ́tọ̀ náà yóò fi kọ́kọ́ dé, tí a ó sì fi tú ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀ náà payá. Pọ́ọ̀lù mú ọkùnrin ẹ̀ṣẹ̀ náà wá síwájú, ìwo kékeré náà, ipò póòpù, ó sì fi ìkìlọ̀ bo gbogbo àkókò àṣẹ-gíga rẹ̀, èyí tí ó tẹ̀síwájú fún ọdún 1260, tí ó sì parí ní 1798.

Ní ọdún 1798, ìdènà lòdì sí pípolongo pé ọjọ́ Kristi ti sún mọ́lé dáwọ́ dúró. Àkókò ìkẹyìn bẹ̀rẹ̀, a sì yọ èdìdì kúrò lórí ìwé kékeré náà. Láti ìgbà náà wá, áńgẹ́lì Ìfihàn 14 ti jáde lọ. Uriah Smith sọ pé, “Bí ẹ bá fẹ́ rí i,” láti ọdún 1798, ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti ń jáde lọ. Ní ọdún 1798, áńgẹ́lì àkọ́kọ́ Ìfihàn 14 wọ inú ìtàn—èyí ni òye àwọn aṣáájú-ọ̀nà. Láti ìgbà náà wá, áńgẹ́lì Ìfihàn 14 ti kéde pé wákàtí ìdájọ́ Ọlọ́run ti dé, áńgẹ́lì orí kẹwàá sì ti dúró lórí òkun àti lórí ilẹ̀, ó ń búra pé àkókò kì yóò sí mọ́. Ìdánimọ̀ wọn kò ṣeé ṣiyèméjì. Gbogbo àríyànjiyàn tí ó fi ibi ọ̀kan hàn ní ipá kan náà fún èkejì. Ìran ìsinsìnyí ń jẹ́rìí ìmúṣẹ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ méjèèjì wọ̀nyí. Nínú ìwàásù ìpadàbọ̀ Oluwa, ní pàtàkì láti 1840 sí 1844, ni ìmúṣẹ wọn ní kíkún àti ní gbogbo ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ rẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀.

Smith tọ́ka sí ọdún 1840 àti 1844 ní ìtọ́kasí sí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ti Ìfihàn 14 tó dé ní 1798, ṣùgbọ́n ó tún tọ́ka sí áńgẹ́lì àkọ́kọ́ náà ní 1840, níbi tí a ti fi agbára fún ìhìn náà. Nínú ìwàásù ìbọ̀wá náà, pàápàá jùlọ láti 1840 sí 1844, ni ìmúṣẹ rẹ̀ ní kíkún ti bẹ̀rẹ̀. Ipo áńgẹ́lì náà pẹ̀lú ẹsẹ̀ kan lórí òkun àti ẹsẹ̀ kan lórí ilẹ̀ fi ìtànkálẹ̀ gbòòrò ìkéde rẹ̀ hàn. Ìhìn náà yóò rékọjá òkun, yóò sì tàn dé oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè, àti pé ìkéde ìbọ̀wá náà lọ sí gbogbo ibùdó iṣẹ́-ìránṣẹ́ míṣọ́nnárì ní ayé. Láti 1840, ìhìn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ náà, gẹ́gẹ́ bí Ellen White ti sọ, ni a gbé lọ sí gbogbo ibùdó iṣẹ́-ìránṣẹ́ míṣọ́nnárì ní ayé. Èyí ni a ṣe nígbà tí a fìdí ìlànà ọdún-ọjọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì múlẹ̀ pẹ̀lú ìṣubú Ilẹ̀ Ọba Ottoman. A kò ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ rẹ̀ ní àkókò yìí, bí kò ṣe pé a ń pèsè ìpìlẹ̀ ìtàn àwọn Millerite àti àwọn ìmúlò agbára tó wà nínú Igbe Ààbọ̀ Òru.

## Àwọn Ìṣẹ̀lẹ̀ Pàtàkì Nínú Ìtàn: 1833 àti Ìṣubú Àwọn Ìràwọ̀

Ní ọdún 1833, ìṣubú àwọn ìràwọ̀ ṣẹlẹ̀. Ellen White sọ̀rọ̀ lórí èyí nínú The Great Controversy, ojú-ìwé 333 pé: ‘Ní ọdún 1833, ọdún méjì lẹ́yìn tí Miller bẹ̀rẹ̀ sí í gbé ẹ̀rí ìbọ̀wọ́ Kristi tó súnmọ́ kalẹ̀ ní gbangba, èyí ìkẹyìn nínú àwọn àmì tí Olùgbàlà ti ṣe ìlérí gẹ́gẹ́ bí àfihàn ìbọ̀wọ́ rẹ̀ lẹ́ẹ̀kejì farahàn. Jésù wí pé: “Àwọn ìràwọ̀ yóò sì ṣubú láti ọ̀run wá.” Matthew 24:29. Johanu sì kéde nínú Ìfihàn, bí ó ti ń wo nínú ìran àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí yóò jẹ́ aṣáájú ọjọ́ Ọlọ́run pé: “Àwọn ìràwọ̀ ọ̀run sì ṣubú sórí ilẹ̀ ayé, gẹ́gẹ́ bí igi ọ̀pọ̀tọ́ ṣe ń ju àwọn èso rẹ̀ tí kò tíì pọ́n sílẹ̀, nígbà tí afẹ́fẹ́ líle bá mì í.” Revelation 6:13. Àsọtẹ́lẹ̀ yìí gba ìmúṣẹ́ tí ó hàn gbangba tí ó sì ní agbára púpọ̀ nínú ìròjò òkúta iná ńlá ti November 13, 1833.’

Ẹ̀rí William Miller sọ pé: “Ní ọjọ́ Ìsẹ́gun lẹ́yìn oúnjẹ àárọ̀—ní ìgbà ooru ọdún 1833, mo jókòó sí tábìlì iṣẹ́ mi láti ṣàyẹ̀wò kókó kan, àti bí mo ṣe dìde láti jáde lọ sí iṣẹ́, ó wọ inú mi pẹ̀lú agbára ju ti tẹ́lẹ̀ rí lọ pé, ‘Lọ sọ ọ́ fún ayé.’ Ìfọwọ́kan náà ṣẹlẹ̀ lójijì, ó sì dé pẹ̀lú agbára tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí mo ṣe tún jókòó sínú àga mi, mo ní, ‘Èmi kò lè lọ, Olúwa.’ ‘Kí ló dé?’ dàbí ẹni pé ìdáhùn náà ni, lẹ́yìn náà gbogbo àwáwí mi sì farahàn, àìní agbára mi; ṣùgbọ́n ìbànújẹ́ mi pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí mo fi wọ inú májẹ̀mú gidi pẹ̀lú Ọlọ́run pé bí Ó bá ṣí ọ̀nà sílẹ̀, èmi yóò lọ kí n sì ṣe ojúṣe mi sí ayé. ‘Kí ni ìtumọ̀ rẹ nípa ṣíṣi ọ̀nà?’ dàbí ẹni pé ó dé bá mi. Kí ló ṣẹ̀ṣẹ̀ túmọ̀ sí, ni mo wí, bí mo bá gba ìpè láti sọ̀rọ̀ ní gbangba ní ibikíbi, èmi yóò lọ kí n sì sọ fún wọn ohun tí mo rí nínú Bíbélì nípa wíwá Olúwa. Lójúkan náà gbogbo ẹrù mi kúrò. Mo sì yọ̀ pé bóyá a kì yóò pe mí báyìí; nítorí n kò tíì ní irú ìpè bẹ́ẹ̀ rí, a kò mọ àwọn ìdánwò mi, mo sì ní ìrètí kékeré gan-an pé a ó pè mí sí pápá iṣẹ́ kankan. Ní nǹkan bí ìdajì wákàtí kan lẹ́yìn èyí, kí n tó fi yàrá náà sílẹ̀, ọmọkùnrin kan ti Ọ̀gbẹ́ni Guilford ti Dresden, tó jìnnà sí ibùgbé mi ní nǹkan bí ẹsẹ̀ mẹ́rìnlá [16], wọlé wá, ó sì sọ pé bàbá òun ti ránṣẹ́ sí mi, ó sì fẹ́ kí n bá òun lọ sí ilé, ní rírò pé bóyá ó fẹ́ rí mi lórí ọ̀ràn ìṣòwò kan. Mo bi í pé kí ni ó fẹ́. Ó dáhùn pé kò ní sí ìwàásù nínú ìjọ wọn ní ọjọ́ kejì, àti pé bàbá òun fẹ́ kí n wá bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ lórí kókó wíwá Olúwa. Lójúkan náà mo bínú sí ara mi nítorí pé mo ti dá májẹ̀mú náà. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni mo ṣọ̀tẹ̀ sí Olúwa, mo sì pinnu pé èmi kì yóò lọ. Mo fi ọmọkùnrin náà sílẹ̀ láì fún un ní ìdáhùn kankan, mo sì lọ yà sọ́dọ̀ igbó kékeré kan tó wà nítòsí ní inú ìbànújẹ́ ńlá. Nígbà náà ni mo bá Olúwa jijakadi fún nǹkan bí wákàtí kan, mo ń gbìyànjú láti tú ara mi sílẹ̀ kúrò nínú májẹ̀mú tí mo ti bá a dá; ṣùgbọ́n mi ò rí ìtùnú kankan. A tẹ̀ sí ẹ̀rí ọkàn mi pé, ‘Ṣé ìwọ yóò dá májẹ̀mú pẹ̀lú Ọlọ́run kí o sì fọ́ ọ́ ní kíákíá bẹ́ẹ̀?’ àti pé ìwà ẹ̀ṣẹ̀ tó pọ̀ jù lọ nínú ṣíṣe irú èyí bo mí mọ́lẹ̀. Ní ìparí mo fara balẹ̀, mo sì ṣe ìlérí fún Olúwa pé bí Ó bá gbé mí ró, èmi yóò lọ, ní fífi ìgbẹ́kẹ̀lé mi lé e pé Yóò fún mi ní oore-ọ̀fẹ́ àti agbára láti ṣe gbogbo ohun tí Yóò béèrè lọ́wọ́ mi. Mo padà sí ilé, mo sì rí i pé ọmọkùnrin náà ṣì ń dúró de mi. Ó dúró títí lẹ́yìn oúnjẹ ọ̀sán, mo sì padà pẹ̀lú rẹ̀ lọ sí Dresden.” Bíi bẹ́ẹ̀ ni Miller ti bẹ̀rẹ̀ sí í fi ìhìn náà hàn ní gbangba ní ìgbà ooru ọdún 1833. Ní Oṣù Kejìlá 1833, ìṣubú àwọn ìràwọ̀ fi ìbòwọ̀n túbọ̀ kún ìhìn rẹ̀.

## 1840: Ìmúṣẹ Àsọtẹ́lẹ̀ àti Ìjọba Ọtómánì

Ní ọdún 1840, Ellen White sọ̀rọ̀ lórí ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ àgbàyanu kan. A máa ń ṣàríyànjiyàn nípa ìpínrọ̀ yìí lọ́pọ̀ ìgbà nínú Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀, níbi tí àwọn kan ti ń jiyàn pé Uriah Smith ló fi í kún The Great Controversy, ṣùgbọ́n àwọn àríyànjiyàn wọ̀nyí kò ní ìpìlẹ̀. Ó ń sọ̀rọ̀ nípa àtẹ̀lé ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ṣáájú ọdún 1840, pẹ̀lú ìṣubú àwọn ìràwọ̀ àti Ọjọ́ Òkùnkùn náà. Ó kọ pé, “Ní ọdún 1840, ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ àgbàyanu mìíràn mú kí ìfẹ́ sí i tàn káàkiri.”

Ó ń tọ́ka sí àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ ènìyàn lásán láti ọ̀dọ̀ Josiah Litch. Ọdún méjì ṣáájú náà, Josiah Litch, ọ̀kan lára àwọn olùjọ́sìn aṣáájú tí ń wàásù nípa ìpadàbọ̀ kejì, ti tẹ àlàyé kan jáde lórí Ìfihàn 9, níbi tí ó ti sọ tẹ́lẹ̀ nípa ìṣubú Ilẹ̀ Ọba Ottoman. Gẹ́gẹ́ bí ìṣírò rẹ̀, agbára yìí ni a ó fi ṣubú ní August 11, 1840. Ní àkókò tí a ti pàtó sí, Tọ́kì, nípasẹ̀ àwọn aṣojú rẹ̀, gba ààbò Àwọn Agbára Alájọṣepọ̀ ti Yúróòpù, bẹ́ẹ̀ sì ni ó fi ara rẹ̀ sábẹ́ ìṣàkóso àwọn orílẹ̀-èdè Kristẹni. Ìṣẹ̀lẹ̀ náà mú àsọtẹ́lẹ̀ náà ṣẹ ní pípé. Nígbà tí a mọ̀ ọ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn dá a lójú pé àwọn ìlànà ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Miller àti àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀ ti gbà jẹ́ òtítọ́, a sì fi ìmúnilára àgbàyanu kan kún ìṣísẹ̀ Advent. Àwọn ọkùnrin onímọ̀ àti ipò gíga darapọ̀ mọ́ Miller nínú wíwàásù àti títẹ àwọn ìwòye rẹ̀ jáde, àti láti 1840 sí 1844, iṣẹ́ náà tan kálẹ̀ kíákíá.

Uriah Smith ti sọ fún wa pé angẹli àkọ́kọ́ nínú Ìṣípayá 14 dé ní ọdún 1798, ṣùgbọ́n angẹli kan náà ni ó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí angẹli Ìṣípayá 10. Nínú Ìṣípayá 10, a sọ fún Johanu pé kí ó gba ìwé kékeré náà kúrò ní ọwọ́ angẹli náà kí ó sì jẹ ẹ́, yóò sì dùn ní ẹnu rẹ̀. Ìhìnrere àwọn Millerite di adùn ní August 11, 1840, lẹ́yìn ọdún méjì tí wọ́n ti ń sọ tẹ́lẹ̀ ìparun Ìjọba Ottoman ní ìbámu pẹ̀lú ìlànà ọdún-fún-ọjọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣẹ ní pátápátá gẹ́gẹ́ bí a ti sọ tẹ́lẹ̀, ìhìnrere tí wọ́n ti ń kéde di adùn ní ẹnu wọn.

Ní ọjọ́ kẹ́tàlá oṣù Kẹjọ, ọdún 1840, ìhìnrere náà di adùn ní ẹnu wọn. A sọ fún Johanu pé kí ó gba ìwé kékeré náà kúrò ní ọwọ́ áńgẹ́lì tí ó ti sọ̀ kalẹ̀. Áńgẹ́lì náà sọ̀ kalẹ̀ ní ọjọ́ kẹ́tàlá oṣù Kẹjọ, ọdún 1840, àti pé áńgẹ́lì yìí nínú Ìfihàn 10 náà ni ẹnì kan náà pẹ̀lú áńgẹ́lì àkọ́kọ́ nínú Ìfihàn 14. Áńgẹ́lì nínú Ìfihàn 14 dé ní ọdún 1798 ní àkókò òpin, ṣùgbọ́n a fún iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ ní agbára ní ọdún 1840. Ellen White sọ pé nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà di mímọ̀, ọ̀pọ̀ ènìyàn ní ìdánilójú nípa ìtóótọ́ àwọn ìlànà ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Miller àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ gbà. Láti àwọn ọdún 1930, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 1919 ṣùgbọ́n ní pàtàkì jùlọ ní àwọn ọdún 1930, ìjọ Adventism ti kọ àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Miller àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ gbà sílẹ̀—àwọn òfin wọ̀nyí ni ọ̀nà ẹ̀rí-àyọkà nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì.

## Àtẹ Ìwòran 1843 àti Àkókò Ìfàsẹ́yìn náà

Àmì tó kàn nínú ìtàn ni àwòrán àtẹ̀jáde 1843, tí a ṣe ní oṣù Karùn-ún ọdún 1842. Ellen White wí pé, “Mo ti rí i pé ọwọ́ Olúwa ni ó darí àwòrán 1843 náà, àti pé kò yẹ kí a yí i padà, pé àwọn nọ́mbà náà wà gẹ́gẹ́ bí Ó ti fẹ́ kí wọ́n rí, àti pé ọwọ́ Rẹ̀ wà lórí, ó sì fi àṣìṣe kan pamọ́ nínú díẹ̀ lára àwọn nọ́mbà náà kí ẹnikẹ́ni má bàa lè rí i títí ọwọ́ Rẹ̀ fi yọ kúrò.” Àwòrán yìí jẹ́ àmì àsọtẹ́lẹ̀, tí a ṣe ní oṣù Karùn-ún ọdún 1842. Ní oṣù Kẹfà ọdún 1842, àwọn ṣọ́ọ̀ṣì Pùròtẹ́sítáǹtì ti ilẹ̀kùn wọn, angẹli kejì sì dé.

Láti inú Testimonies, ìdìpọ̀ kìíní, ojú-ìwé 21: “Ní oṣù Okúdu 1842, Ọ̀gbẹ́ni Miller ṣe ẹ̀kọ́ àsọyé rẹ̀ kejì ní Casco Street Church ní Portland, Maine. Pẹ̀lú àìkù díẹ̀, àwọn ẹ̀sìn ìjọ oriṣiriṣi ti pa ilẹ̀kùn àwọn ìjọ wọn mọ́ sí Ọ̀gbẹ́ni Miller.” Ellen White jẹ́ kí a mọ̀ pé gẹ́gẹ́ bí àwọn Kristẹni Seventh-day Adventist, a gbọ́dọ̀ kọ́ bí a ti ń ronú láti inú ohun tí ó fa sí ohun tí ó yọrí sí. Ohun tí ó fa kí àwọn ìjọ Protestanti pa ilẹ̀kùn wọn ni ìfihàn àtẹ náà. Nígbà tí a ṣe ìfihàn àtẹ náà ní oṣù Karùn-ún, àwọn ìjọ Protestanti pinnu pé àwọn ọmọ ẹ̀yà Miller jẹ́ àwọn onífẹ̀ẹ́kúfẹ̀ẹ́ alárùfín tí a ti tàn jẹ.

Ìbànújẹ àkọ́kọ́ ni ó tẹ̀lé eleyi. Láti inú The Great Controversy, ojú-ìwé 393: “Ní kùtùkùtù ọdún 1842, ìtọ́nisọ́nà tí a fi fúnni nínú àsọtẹ́lẹ̀ yìí pé kí a kọ ìran náà sílẹ̀, kí a sì mú un hàn gbangba lórí àwọn tábìlì, kí ẹni tí ó bá ka a lè sáré, ti mú kí Charles Fitch ronú sí ìmúrasílẹ̀ àtẹ ìsọtẹ́lẹ̀ kan láti ṣàlàyé àwọn ìran Dáníẹ́lì àti Ìfihàn.” Charles Fitch, ẹni tí ó kú díẹ̀ ṣáájú Ìbànújẹ Ńlá ti October 22, 1844, ni Olúwa lò nínú ìtàn yìí. Òun ni ó pèsè àtẹ náà, èyí tí a tẹ̀ jáde ní oṣù May 1842.

Àtẹ̀jáde àtẹ̀ yìí ni a ka sí ìmúṣẹ àṣẹ Hábákúkù. Síbẹ̀, kò sí ẹni tí ó ṣàkíyèsí ìdádúró tí ó hàn gbangba nínú ìṣẹ̀sẹ̀ àfihàn náà. Àkókò ìdádúró ni a gbé kalẹ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀ kan náà. Lẹ́yìn ìdààmú náà, Ìwé Mímọ́ yìí farahàn gẹ́gẹ́ bí ohun tí ó ṣe pàtàkì: “Nítorí àfihàn náà ṣì jẹ́ fún àkókò tí a yàn; ṣùgbọ́n ní òpin yóò sọ̀rọ̀, kì yóò sì parọ́; bí ó tilẹ̀ pé ó fà á pẹ́, dúró de e; nítorí pé dájúdájú yóò dé, kì yóò fà á pẹ́. Olódodo yóò wà láàyè nípa ìgbàgbọ́.” Àkókò ìdádúró náà ni ìdààmú àkọ́kọ́, èyí tí ó dé ní ọjọ́ 22 Oṣù Kẹta, 1844. Àwọn ọmọlẹ́yìn Miller ń sọtẹ́lẹ̀ òpin ayé ní ọdún 1843, ní lílo ìṣírò àkókò ti Bíbélì. Nígbà tí Olúwa kò tíì dé nígbà náà, ìdààmú àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ 22 Oṣù Kẹta, 1844. Èyí ni àkókò ìdádúró náà.

Èyí ni àkókò ìdádúró nínú àkàwé àwọn wúńdíá mẹ́wàá, nínú Hábákúkù 2, àti nínú Dáníẹ́lì 12. Dáníẹ́lì 12:11 wí pé, “Àti láti ìgbà tí a ó ti mú ẹbọ ojoojúmọ́ kúrò...” Àwọn aṣáájú-ọ̀nà náà lóye pé a tẹ ẹ̀sìn keferi ba ní ọdún 508, nígbà tí Klófísì ṣẹ́gun àwọn Vísígọ́tì. Láti ìgbà tí a bá mú ẹ̀sìn keferi kúrò tí a sì gbé ìjọba póòpù kalẹ̀ (ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n lẹ́yìn náà ní 538), ọjọ́ 1290 yóò wà. Ẹsẹ̀ tó tẹ̀lé e wí pé, “Alábùkún ni ẹni tí ó dúró de tí ó sì dé ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta ó lé mẹ́ẹ̀dógún ọjọ́.” 508 pẹ̀lú 1335 jẹ́ 1843. “Alábùkún ni ẹni tí ó dé 1843.” Ọjọ́ 1335 náà samisi àkókò ìdádúró, ní fífi wí pé, “Alábùkún ni ẹni tí ó dúró de tí ó sì dé 1843.” Bí o bá di ìmọ̀ àwọn aṣáájú-ọ̀nà náà mú nípa “ojoojúmọ́,” gẹ́gẹ́ bí Ellen White ti ṣe, èyí ṣe kedere.

Láti túbọ̀ ṣe àlàyé kedere síi, Isaiah 30:18 wí pé, “Nítorí náà Oluwa yóò dúró.” Níhìn-ín, Oluwa ni ọkọ ìyàwó nínú àpèjúwe àwọn wúńdíá mẹ́wàá, ó sì ń pẹ́. “Nítorí náà ọkọ ìyàwó yóò pẹ́ kí ó lè ṣàánú fún yín, nítorí náà ni a ó sì gbé e ga kí ó lè ṣàánú fún yín, nítorí Oluwa jẹ́ Ọlọrun ìdájọ́. Alábùkún ni gbogbo àwọn tí ń dúró dè é.” Èyí bá Daniel 12:12 mu pé: “Alábùkún ni ẹni tí ó dúró tí ó sì dé 1335.” Ọkọ ìyàwó ń pẹ́ ní March 22, 1844. Ìbùkún kan wà tí a so mọ́ dídé sí ìdààmú àkọ́kọ́, lẹ́yìn náà kí a dúró. Nígbà tí ẹ bá dé ibí yìí, ẹ gbọdọ̀ dúró. Kí ni ẹ ń dúró de? Habakkuk 2:3 wí pé, “Nítorí ìran náà ṣì jẹ́ fún àkókò tí a yàn, ṣùgbọ́n ní òpin yóò sọ̀rọ̀, kì yóò sì purọ́; bí ó tilẹ̀ pẹ́, dúró dè é.” Ìbùkún dídé sí 1335 ni ìbùkún dídé sí ìtàn yìí, níbi tí Oluwa yóò ti mú Ẹkún Ọ̀ganjọ ṣẹ.

Kì í ṣe gbogbo ènìyàn ni a óò jẹ́ kí wọ́n kópa nínú Ẹkún Ọgànjọ. Àwọn kan rìn pọ̀ mọ́ àwọn Millerite kì í ṣe nítorí ìrírí tiwọn fúnra wọn pẹ̀lú Jésù Kristi tàbí nítorí ìkẹ́kọ̀ọ́ tiwọn fúnra wọn nípa Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, bí kò ṣe nítorí ìbẹ̀rù. Kí Ẹkún Ọgànjọ tó dé, Olúwa máa ya àwọn arákùnrin wọ̀nyí kúrò nínú ìṣísẹ̀ náà. Ìdààmú àkọ́kọ́ jẹ́ apá kan nínú ìlànà tí ń pèsè ọ̀nà sílẹ̀ fún Ẹkún Ọgànjọ. Gẹ́gẹ́ bí Ellen White ti sọ, bí a kò bá lóye èyí, a máa ṣubú kúrò lórí ọ̀nà náà sí ayé búburú tó wà ní ìsàlẹ̀.

## Ìfúnnilára ti Ìránṣẹ́ Áńgẹ́lì Kejì náà

Láti inú Early Writings, ojúewé 238: “Ní ìparí ìròyìn áńgẹ́lì kejì, mo rí ìmọ́lẹ̀ ńlá kan láti ọ̀run tí ń tàn sórí àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Àwọn ìtanràn ìmọ́lẹ̀ yìí dàbí ẹni pé wọ́n ń tàn bí oòrùn, mo sì gbọ́ ohùn àwọn áńgẹ́lì tí ń ké pé, ‘Kíyèsi i, ọkọ ìyàwó ń bọ̀.’” Èyí ni Ẹkún Àárín Òru, èyí tí yóò fún ìròyìn áńgẹ́lì kejì ní agbára. Àwọn aṣáájú-ọ̀nà lóye pé ìròyìn áńgẹ́lì àkọ́kọ́ dé ní ọdún 1798 ṣùgbọ́n a fún un ní agbára pẹ̀lú ìṣubú Ilẹ̀ Ọba Ottoman ní ọdún 1840. Gbogbo àwọn ìròyìn máa ń dé ní àkókò kan, lẹ́yìn náà ni a sì máa fún wọn ní agbára. Ìròyìn áńgẹ́lì kejì dé ní March 22, 1844 nígbà tí àwọn ìjọ́ Pùrótẹ́sítáǹtì ti ilẹ̀kùn wọn pa sí ìròyìn Millerite. Ẹkún Àárín Òru fún ìròyìn áńgẹ́lì kejì ní agbára. Ìròyìn áńgẹ́lì kẹta dé ní October 22, 1844, a sì fún un ní agbára nígbà tí áńgẹ́lì alágbára ti Ìfihàn 18 darapọ̀ mọ́ ọn. Gbogbo ìròyìn dé nínú ìtàn, lẹ́yìn náà ni a sì máa fún un ní agbára. Ó ṣe pàtàkì kí a lóye èyí.

Ìkéde Àárín Ọ̀gànjọ́ fi agbára fún ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kejì. A rán àwọn áńgẹ́lì láti ọ̀run wá láti jí àwọn mímọ́ tí wọ́n ti rẹ̀wẹ̀sì sókè, kí wọ́n sì pèsè wọn sílẹ̀ fún iṣẹ́ ńlá tí ó wà níwájú wọn. Àwọn ọkùnrin tí ó ní ẹ̀bùn jùlọ kì í ṣe àwọn àkọ́kọ́ tí wọ́n gba ìránṣẹ́ yìí. Kì í ṣe William Miller ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó gba ìránṣẹ́ yìí; ní òdìkejì pátápátá, òun ni ẹni ìkẹyìn tí ó gba á. Òun ni ẹni tí ó ní agbára jùlọ nínú òye ìránṣẹ́ náà, nígbà tí Samuel Snow ni ẹni àkọ́kọ́. Àwọn tí wọ́n ti ṣáájú rí nínú iṣẹ́ náà ni àwọn ìkẹyìn láti gba a, kí wọ́n sì ràn án lọ́wọ́ láti mú kí ìkéde náà gbilẹ̀ sí i. Ní ti ìtàn, ẹni ìkẹyìn láti gba ìránṣẹ́ Ìkéde Àárín Ọ̀gànjọ́ ni William Miller.

Láti inú The Great Controversy, 376: Ní àkókò ìfúnni ní agbára ti Igbe Ọ̀gànjọ́ Òru, nǹkan bí 50,000 fi àwọn ìjọ sílẹ̀. Bí iṣẹ́ Miller ṣe ní ìtẹ̀sí láti gbé àwọn ìjọ ró, ní ìbẹ̀rẹ̀ a wo ó pẹ̀lú ojúrere; ṣùgbọ́n bí àwọn òjíṣẹ́ àti àwọn aṣáájú ẹ̀sìn ṣe pinnu lòdì sí ẹ̀kọ́ Advent, tí wọ́n sì fẹ́ tẹ gbogbo ìrúkèrúdò lórí ọ̀ràn náà mọ́lẹ̀, wọ́n tako rẹ̀ láti orí pẹpẹ ìwàásù, wọ́n sì kọ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn wọn ní àǹfààní láti lọ sí ìwàásù nípa ìpadàbọ̀ kejì tàbí kódà láti sọ̀rọ̀ nípa ìrètí wọn nínú àwọn ìpàdé àjọṣe. Àwọn aṣáájú nínú Ìjọ Adventist lónìí tí wọ́n fi òfin de ẹ̀kọ́ ìhìn iṣẹ́ yìí nínú ìjọ àti kódà nínú àwọn ilé aládàáni ni a ti ṣàpẹẹrẹ wọn níhìn-ín yìí nínú ìṣísẹ̀ Millerite.

Àwọn onígbàgbọ́ rí ara wọn nínú ìdánwò ńlá àti ìdàrúdàpọ̀. Wọ́n nífẹ̀ẹ́ àwọn ìjọ wọn, wọn kò sì fẹ́ yà ara wọn kúrò, ṣùgbọ́n bí wọ́n ṣe rí i pé a ń pa ẹ̀rí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run mọ́lẹ̀, tí a sì ń kọ̀ wọ́n lẹ́tọ̀ọ́ láti ṣe àwárí àwọn àsọtẹ́lẹ̀, wọ́n nímọ̀lára pé ìṣòtítọ́ sí Ọlọ́run kò jẹ́ kí wọ́n tẹríba. Àwọn tí wọ́n ń wá ọ̀nà láti dènà ẹ̀rí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kúrò kò le jẹ́ ẹni tí a lè kà sí ẹni tí ó dá Ìjọ Kristi sílẹ̀. Nítorí náà, wọ́n nímọ̀lára pé wọ́n ní ìdáláre láti yà ara wọn kúrò nínú ìbáṣepọ̀ wọn àtẹ̀yìnwá. Ní ìgbà òru ọdún 1844, nǹkan bí ẹgbẹ̀rún márùn-ún [50,000] yọ kúrò nínú àwọn ìjọ.

## Ìmọ̀ Miller àti Igbe Ọganjọ́ Tòótọ́

Nínú ìwé Àgbà Damsteegt, Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission, Miller gbà pé ìkéde Danieli 8:14 àti ti áńgẹ́lì kìn-ín-ní nínú Ìṣípayá 14 ni Ẹkún Ọ̀ganjọ́—“Kíyèsi i, ọkọ ìyàwó ń bọ̀.” Ó gbà pé iṣẹ́ ìránṣẹ́ yìí ń fi ìgbàpadà kejì Kristi hàn. Miller rò pé gbogbo ìtàn náà ni Ẹkún Ọ̀ganjọ́, ṣùgbọ́n Ellen White sọ pé a mú Ẹkún Ọ̀ganjọ́ ṣẹ ní àkókò kan pàtó. Samuel Snow fún ìfihàn rẹ̀ ní àkọlé “The True Midnight Cry” láti fi yà á sọ́tọ̀ kúrò nínú ẹ̀kọ́ àwọn Millerite pé Ẹkún Ọ̀ganjọ́ jẹ́ ìránṣẹ́ gbogbogbò.

Àwọn ẹni tí ó ní ẹ̀mí jùlọ ni wọ́n kọ́kọ́ gba ìhìn náà, àwọn tí wọ́n sì ti jẹ́ aṣáájú nínú iṣẹ́ náà tẹ́lẹ̀ ni wọ́n gbẹ̀yìn jùlọ láti gba a àti láti ràn án lọ́wọ́ láti mú igbe náà lágbára síi. William Miller, ẹni tí ó ti darí iṣẹ́ náà láti ọdún 1833 lọ, ní ìjàkadì pẹ̀lú ìhìn Igbe Àárín Ọ̀gànjọ́ nígbà tí ó dé ní Oṣù Kẹjọ 1844. Kò dá a lójú nípa yíyapa kúrò nínú àwọn ìjọ, ó sì ti ń kọ́ni ní ìtumọ̀ mìíràn nípa Igbe Àárín Ọ̀gànjọ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún.

William Miller kọ̀wé pé, “Mi ò tíì ní ìdánilójú pípé nípa ọjọ́ kan pàtó kankan fún ìfarahàn Olúwa, níwọ̀n bí mo ti gbà pé kò sí ènìyàn tí ó lè mọ ọjọ́ àti wákàtí náà. Nínú gbogbo àwọn àsọyé mi tí a tẹ̀ jáde, a ó rí i lórí ojú-ewé àkọlé pé, ní àgbègbè ọdún 1843. Nínú gbogbo àwọn àsọyé ẹnu mi, nígbà gbogbo ni mo máa ń sọ fún àwọn olùgbọ́ mi pé àwọn àkókò náà yóò parí ní ọdún 1843 bí kò bá sí àṣìṣe kankan nínú ìṣírò mi, ṣùgbọ́n pé èmi kò lè sọ pé òpin náà kò lè dé àní kí ó tó di àkókò náà, àti pé kí wọ́n máa wà ní ìmúrasílẹ̀ nígbà gbogbo. Ní ọdún 1842, díẹ̀ nínú àwọn ará sì ń wàásù pẹ̀lú ìdánilójú ńlá nípa ọdún pàtó náà gan-an, wọ́n sì bá mi wí nítorí pé mo fi “bí” sí i.” Ní May 1842, a tẹ àtẹ ìṣàfihàn 1843 jáde, àwọn ará sì sọ fún Miller pé kí ó yọ “bí” náà kúrò nínú ìfihàn rẹ̀.

Miller tẹ̀síwájú pé, “Àwọn ìwé ìròyìn gbogbogbò ti tún ti tẹ̀ jáde pé mo ti fi ọjọ́ kan pàtó múlẹ̀, ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù Kẹrin, fún ìbọ̀wọ̀ Olúwa. Nítorí náà, ní oṣù Kejìlá ọdún náà, níwọ̀n bí èmi kò ti rí àṣìṣe kankan nínú ìṣírò mi, mo tẹ ìgbàgbọ́ mi jáde pé ní àkókò kan láàárín March 21, 1843, àti March 21, 1844, Olúwa yóò dé.” Miller ti pinnu ọjọ́ kẹwàá oṣù keje tẹ́lẹ̀, àti pé pẹ́ kí Samuel Snow tó lo ìpinnu yìí láti kéde Ẹkún Ọ̀gànjọ́ Òru, Miller ti kọ nípa rẹ̀. Miller ni ẹni tí Olúwa lò láti ṣàkójọ ìmọ̀-èrò onímọ̀ tí Samuel Snow fi lò láti dá October 22, 1844, mọ̀.

Miller kọ pé, “Ní ọdún 1843, àwọn àròsọ ìdálẹ́bi tí ó le jùlọ ni a kó sórí mi àti àwọn tí wọ́n bá mi ṣọ̀kan láti ọ̀dọ̀ ìròyìn àti díẹ̀ nínú àwọn pẹpẹ ìwàásù. A kọlu àwọn ìdí wa, a ṣàfihàn àwọn ìlànà wa ní ọ̀nà tí kò tọ́, a sì ba orúkọ wa jẹ́.” Àkókò ń lọ, àti ọjọ́ kẹtàlélógún, oṣù Kẹta, ọdún 1844 kọjá láìsí ìfarahàn Olúwa. Ìrẹ̀wẹ̀sì náà pọ̀ gidigidi, ọ̀pọ̀ ènìyàn kò sì bá wọn rìn mọ́. Ṣáájú àkókò yìí, láti ọdún 1840, a fojú díwọ̀n àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Miller sí 200,000, ṣùgbọ́n ní àkókò yìí, 50,000 nìkan ló kù.

Miller tẹ̀síwájú pé, “Ṣáájú èyí, ní ìgbà ìrẹ́wẹ̀sì ọdún 1843, díẹ̀ lára àwọn arákùnrin mi bẹ̀rẹ̀ sí í pè àwọn ìjọ ní Bábílónì, wọ́n sì ń rọ̀ pé ojúṣe àwọn Adventist ni láti jáde kúrò nínú wọn. Nítorí èyí, inú mi bàjẹ́ gidigidi. Kì í ṣe pé ipa rẹ̀ burú gan-an nìkan, ṣùgbọ́n mo tún ka á sí yíyí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pa dà, àti sí yíyí Ìwé Mímọ́ lọ́nà tí kò tọ́.” Miller jàkadì pẹ̀lú ìhìn iṣẹ́ angẹli kejì, èyí sì mú kí ó túbọ̀ ṣòro fún un láti gba ìhìn Òótọ́ Igbe Àárín Òru náà. Ìṣe náà tàn kálẹ̀, a sì ti ilẹ̀kùn àwọn ìjọ pa mọ́ wọn lójú, èyí sì dá ìkórìíra sílẹ̀, ó sì ya ọ̀pọ̀ jùlọ nínú àwọn Adventist kúrò nínú àwọn ìjọ tí wọ́n jẹ́ ọmọ wọn kọ̀ọ̀kan.

Lẹ́yìn tí àkókò tí ó ti tẹ̀ jáde kọjá, Miller jẹ́wọ́ ìbànújẹ rẹ̀ nípa àkókò gangan náà, ṣùgbọ́n ó di ìgbàgbọ́ rẹ̀ mú ṣinṣin. Ó tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ rẹ̀ ní Ìwọ̀-Oòrùn ní àkókò òòrùn ọdún 1844 títí di ìgbìmọ̀ Oṣù Keje. Kò ní ìkópa kankan nínú ìgbìmọ̀ yìí, àfi lẹ́tà kan tí ó kọ ní oṣù mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ṣáájú nípa àwọn ìṣe ìtọ́jú Òfin Mósè tí ń tọ́ka sí oṣù náà. Kò retí pé irú ìlò bẹ́ẹ̀ ni a ó ṣe fún àwọn kókó-ọrọ̀ wọ̀nyẹn tàbí pé ìgbàgbọ́ nínú irú ẹ̀rí bẹ́ẹ̀ yóò di ìdánwò ìgbàlà. Kò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìgbìmọ̀ náà títí di ọ̀sẹ̀ méjì tàbí mẹ́ta ṣáájú October 22, 1844. Nínú lẹ́tà kan sí Himes ní October 6, 1844, Miller kọ pé, 'Mo rí ògo kan nínú oṣù keje tí n kò rí rí tẹ́lẹ̀ rí... Ní báyìí, ìyìn ni fún orúkọ Oluwa, mo rí ẹwà kan, ìṣọ̀kan kan, ìfaramọ́ra kan nínú Ìwé Mímọ́, èyí tí mo ti pẹ́ ń gbàdúrà fún ṣùgbọ́n tí n kò rí títí di òní. Ẹ fi ọpẹ́ fún Oluwa, ìwọ ọkàn mi. Arákùnrin Snow, Arákùnrin Storrs, àti àwọn mìíràn, ẹ jẹ́ alábùkún fún ìrànlọ́wọ́ wọn ní ṣíṣí ojú mi. Mo fẹ́rẹ̀ dé ilé. Ògo, ògo, ògo, ògo.'

Lẹ́yìn náà, Miller tún ṣàgbéyẹ̀wò igbe Ààrin Ọ̀gànjọ́ náà, ó sì pè é ní ìhùwàsí onítara-jùlọ. Damsteegt ṣe àkíyèsí pé Snow gba àkàwé ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìhìn-iṣẹ́ Igbe Ààrin Ọ̀gànjọ́ láti inú iṣẹ́ Miller tẹ́lẹ̀.

Ìṣírò Snow, tí a tẹ̀ jáde ní oṣù Kẹta, ọdún 1844, kò fa àkíyèsí púpọ̀ títí di àpéjọ àgọ́ ní Exeter, láti ọjọ́ 12 sí 17 oṣù Kẹjọ, ọdún 1844. Níbẹ̀, ọjọ́ gangan tí ó sọ fún ìpadàbọ̀ Kristi ru ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọlẹ́yìn Miller sókè, ó sì mú ìsapá iṣẹ́ ìránṣẹ́ wọn dé ibi gíga jù lọ. Ìdáhùn wọn ni a mọ̀ sí ìṣísẹ̀ Oṣù Keje. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn aṣáájú Millerite ní ìbẹ̀rẹ̀ ṣiyèméjì, ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ṣáájú ìṣẹ̀lẹ̀ tí wọ́n ń retí, wọ́n dara pọ̀ mọ́ ìṣísẹ̀ náà, wọ́n sì jẹ́ kí a tẹ àwọn èrò Snow jáde, kí a sì fi tì í lẹ́yìn.

## Ìkígbe Àárín Òru àti Èyí Tó Tẹ̀lé E

Ìran àkọ́kọ́ Ellen White fihàn àwọn ènìyàn Ọlọ́run lórí ọ̀nà kan sí ọ̀run, pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ kan lẹ́yìn wọn tí a ń pè ní Ẹkún Ọ̀gànjọ́ Òru. Ìhìnrere tí Samuel Snow gbé kalẹ̀ nílò láti ní ìmọ̀ rẹ̀. Ní oṣù Karùn-ún ọdún 1842, a tẹ àwòrán atọ́ka 300 jáde fún àwọn oníwàásù 300. Ní March 22, 1844, lẹ́yìn ìdààmú àkọ́kọ́, a fi àwòrán atọ́ka náà sí ẹ̀gbẹ́ kan, ọ̀pọ̀ sì fi ìṣísẹ̀ náà sílẹ̀. Àwọn tí ó kù níláti dúró de. Ní ìpàdé àgọ́ ní Exeter, Snow fihàn pé Olúwa yóò dé ní October 22, 1844, Ọjọ́ Ètùtù. Èyí mú wọn láti kéde ìhìnrere náà.

Joseph Bates sọ pé lẹ́yìn ìpàdé ibùdó ní Exeter, bí ó ti ń rìn láàrín àwọn kẹ̀kẹ́ ojú irin, ó gbọ́ àwọn ohùn tí ń tún un sọ pé, “Kíyèsi i, ọkọ ìyàwó ń bọ̀!” Ìgbésẹ̀ yìí gba orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ká ní oṣù méjì, ó sì yọrí sí Ìbànújẹ́ Nlá náà ní October 22, 1844.

Damsteegt sọ̀rọ̀ lórí Àpéjọ Low Hampton ti àwọn Adventist, ní December 28–29, 1844, tí ó ní í ṣe pẹ̀lú Himes àti Miller. Himes rọ̀ kí a tù àwọn mímọ́ nínú, kí a jí ayé Kristẹni lárugẹ, àti kí a máa kéde ìgbàlà fún àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀. Ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀ lẹ́yìn náà, Advent Press tún bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́, Himes sì kéde pé ilẹ̀kùn ìgbàlà ṣí. Miller díẹ̀díẹ̀ fi ìmọ̀ràn shut door tó pọ̀jù sílẹ̀, ó sì padà sí ìwòye rẹ̀ àkọ́kọ́ nípa Midnight Cry. Ní oṣù kan náà náà, Ellen White ní ìran àkọ́kọ́ rẹ̀, tí ó fi hàn pé àwọn tí ó kọ Midnight Cry ṣubú kúrò lójú ọ̀nà. Ìran náà jẹ́ fún William Miller gẹ́gẹ́ bí ó ti jẹ́ fún ẹnikẹ́ni mìíràn.

## Ìdánwò àti Ìtẹ́síwájú Ìkẹyìn ti William Miller

Láti inú Early Writings, ojúewé 257: “Lẹ́yìn náà ni a fa àkíyèsí mi sí William Miller. Ó dà bí ẹni tí ọkàn rẹ̀ dàrú, a sì tẹ̀ é lulẹ̀ pẹ̀lú àníyàn àti ìbànújẹ́ nítorí àwọn ènìyàn rẹ̀. Àwọn ẹgbẹ́ tí wọ́n ti wà ní ìṣọ̀kan àti ìfẹ́ ní 1844 ń pàdánù ìfẹ́ wọn, wọ́n ń tako ara wọn, wọ́n sì ń ṣubú sínú ipò tutù àti ìsẹ̀yìn. Bí ó ti ń wo èyí, ìbànújẹ́ sọ agbára rẹ̀ di aláìlera. Mo rí àwọn aṣáájú ọkùnrin kan tí wọ́n ń ṣọ́ ọ, ní pàtàkì Joshua Himes, tí wọ́n sì ń bẹ̀rù kí ó má bàa gba ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta.” Ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta nínú àyíká yìí ni Ọjọ́ Ìsinmi. Bí Miller ṣe ń yí sún mọ́ ìmọ́lẹ̀ láti ọ̀run, àwọn ọkùnrin wọ̀nyí a máa gbé ètò kalẹ̀ láti fà ọkàn rẹ̀ kúrò níbẹ̀. Ìpa ènìyàn mú un dúró nínú òkùnkùn, ó sì pa ìpa rẹ̀ mọ́ láàárín àwọn tí wọ́n tako òtítọ́. Nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, Miller gbé ohùn rẹ̀ sókè lòdì sí ìmọ́lẹ̀ láti ọ̀run—Ọjọ́ Ìsinmi. Ó kùnà láti gba ìhìnrere tí ì bá ti ṣàlàyé ìdààmú rẹ̀, tí ì bá sì ti ta ìmọ́lẹ̀ àti ògo sórí ohun tí ó ti kọjá. Ó gbẹ́kẹ̀ lé ọgbọ́n ènìyàn dípò ti Ọlọ́run. Níwọ̀n bí iṣẹ́ àti ọjọ́ orí ti rẹ̀ é, kò ṣeé fi ẹ̀bi kàn án tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn tí wọ́n dí i lọ́wọ́ kúrò nínú òtítọ́. Ẹ̀ṣẹ̀ náà wà lórí wọn. Bí Miller bá ti lè rí ìmọ́lẹ̀ áńgẹ́lì kẹta, a bá ti ṣàlàyé ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan. Ṣùgbọ́n àwọn arákùnrin rẹ̀ fi irúfẹ́ ìfẹ́ jíjinlẹ̀ bẹ́ẹ̀ hàn sí i pé ó rò pé kò lè ya ara rẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ wọn rárá. Ọlọ́run jẹ́ kí ó ṣubú lábẹ́ agbára ikú, ó sì fi í pamọ́ sínú ibojì kúrò lọ́dọ̀ àwọn tí wọ́n fà á kúrò nínú òtítọ́. Mose ṣàṣìṣe kí ó tó wọ Ilẹ̀ Ìlérí; bákan náà, Miller ṣàṣìṣe bí ó ṣe wà láìpẹ́ láti wọ Kenaani ọ̀run. Àwọn mìíràn ló mú un ṣe èyí; àwọn mìíràn náà ni yóò jiyàn rẹ̀. Ṣùgbọ́n àwọn áńgẹ́lì ń ṣọ erùpẹ̀ iyebíye ìránṣẹ́ Ọlọ́run yìí, wọn yóò sì jáde ní ìró ìpè ìkẹyìn.

## Ìparí: Àwọn Ẹ̀kọ́ fún Òní

Ní ìparí, William Miller jẹ́ àpẹẹrẹ àwọn Adventist Ọjọ́ Keje ní òpin ayé. Ìran àkọ́kọ́ Ellen White jẹ́ fún ọjọ́ wa ju bí ó ti jẹ́ fún ọjọ́ tirẹ̀ lọ. Ní òpin ayé, àwọn Adventist Ọjọ́ Keje yóò kọ́ ìmọ́lẹ̀ Ìkígbe Àárín Òru. Ìmọ́lẹ̀ Ìkígbe Àárín Òru lè jẹ́ òye nìkan nípa lílóye ìtàn yìí. Ìdààmú àkọ́kọ́ wẹ Míláráítì kúrò lọ́wọ́ àwọn tí wọ́n wà níbẹ̀ fún àwọn ìdí tí kò tọ́, ó sì pèsè àwọn ènìyàn náà sílẹ̀ fún ìrírí ìdánwò tí yóò mú wọn wọ Ibi Mímọ́ Jùlọ. Àwọn tí wọ́n dé sí ìdààmú àkọ́kọ́ ni a bùkún fún bí wọ́n bá dúró de October 22, 1844 nìkan. Ọlọ́run ti pèsè àkókò yìí láti mú kí àwọn ènìyàn kan wà tí Òun yóò kó jọ sínú Ibi Mímọ́ Jùlọ. Láti kọ́ Ìkígbe Àárín Òru, kí a sì ṣubú kúrò lójú ọ̀nà, ni láti kọ́ gbogbo ìtàn yìí.

William Miller ṣe àṣìṣe mẹ́ta, a sì máa ń dán wa wò nípasẹ̀ ìdánwò mẹ́ta ní gbogbo ìgbà. Àṣìṣe àkọ́kọ́ rẹ̀ ni pé ó kọ Ìkígbe Láàárín Òru sílẹ̀ ní December 1844. Èkejì rẹ̀ ni pé ó fetí sí ènìyàn dípò Ọlọ́run, èyí tí ó yọrí sí àṣìṣe kẹta rẹ̀: kọ́ Sábáàtì sílẹ̀. Ní òpin ayé, àwọn Adventist Ọjọ́ Keje yóò kọ ìtàn Ìkígbe Láàárín Òru àti ìpè láti padà sí àwọn ọ̀nà àtijọ́ sílẹ̀ nítorí pé wọ́n fetí sí àwọn aṣáájú wọn. Nípa bẹ́ẹ̀, wọ́n ń pèsè ara wọn sílẹ̀ fún àmì ẹranko náà, nípa títún ìlànà ìdánwò ìgbésẹ̀ mẹ́ta Miller ṣe, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú bí wọ́n ṣe ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú iṣẹ́-ìránṣẹ́ àti ìtàn Ìkígbe Láàárín Òru.

Àsọtẹ́lẹ̀ méjì péré ni ó ń ṣe pẹ̀lú ìtàn láti inú ìdààmú àkọ́kọ́ títí dé ìdààmú kejì: ọjọ́ 2300 (“Bí ìran náà tilẹ̀ pẹ́, dúró dè é”) àti 2520. Láti kọ 2520 sílẹ̀ ni láti kọ Ìkígbe Ọ̀gànjọ́ Òru sílẹ̀. Láti kọ Ìkígbe Ọ̀gànjọ́ Òru sílẹ̀ ni láti ṣubú kúrò lórí ọ̀nà náà sí ayé búburú tí ó wà ní ìsàlẹ̀.

A ó ṣàlàyé èyí sí i nínú àfihàn tí ó kàn.

Back to Articles