Article

# Ìwé Dáníẹ́lì — Ọgọ́rùn-ún kan àti mẹ́tàdínlọ́gọ́rin

Àwọn Àfíwéra Àsọtẹ́lẹ̀: Ìṣípayá Dáníẹ́lì 11 ní Àwọn Ọjọ́ Ìkẹyìn

Author

Jeff Pippenger

Published

April 8, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Àwọn ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún títí dé kọkàndínlógún nínú orí kọkànlá ìwé Dáníẹ́lì ń ṣàfihàn ìtàn tí ó bẹ̀rẹ̀ láti àkókò òfin Ọjọ́ Àìkú tí yóò súnmọ́ dé ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, títí di ìgbà tí Míkáẹ́lì yóò dìde tí àkókò ìdánwò ènìyàn yóò sì parí. Nítorí náà, ó tún ń ṣàfihàn ìtàn àwọn ẹsẹ̀ kọ́kànlélógójì títí dé márùn-únlélógójì nínú orí kan náà.

> Ṣùgbọ́n ẹni tí yóò wá sí i lódì sí i yóò ṣe gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ ara rẹ̀, kò sì sí ẹni tí yóò lè dúró níwájú rẹ̀: yóò sì dúró ní ilẹ̀ ológo náà, èyí tí a óò fi ọwọ́ rẹ̀ run. Yóò sì dojú kọ́ láti wọlé pẹ̀lú agbára gbogbo ìjọba rẹ̀, àti àwọn olóòtítọ́ pẹ̀lú rẹ̀; báyìí ni yóò ṣe: yóò sì fún un ní ọmọbìnrin àwọn obìnrin, láti bà á jẹ́: ṣùgbọ́n òun kì yóò dúró ní apá rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kì yóò ṣe tiẹ̀. Lẹ́yìn èyí yóò yí ojú rẹ̀ sí àwọn erékùṣù, yóò sì gba púpọ̀: ṣùgbọ́n ọmọ-aládé kan nítorí ara rẹ̀ yóò mú kí ẹ̀gàn tí ó fi kàn án dáwọ́ dúró; láìní ẹ̀gàn tirẹ̀ yóò mú kí ó padà sórí rẹ̀. Nígbà náà ni yóò yí ojú rẹ̀ sí odi agbára ilẹ̀ ara rẹ̀: ṣùgbọ́n yóò kọsẹ̀, yóò sì ṣubú, a kì yóò sì rí i mọ́. Danieli 11:16–19.

Nígbà tí Sister White sọ̀rọ̀ nípa ìmúṣẹ ìkẹyìn ti Danieli orí kọkànlá, ó sọ pé “púpọ̀ nínú ìtàn tí a ti mú ṣẹ nínú àsọtẹ́lẹ̀ yìí ni a ó tún ṣe.” Àwọn ẹsẹ̀ kọ́kànlélógójì sí márùn-únlélógójì tún ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ àwọn ẹsẹ̀ wọ̀nyí ṣe. A mú àwọn ẹsẹ̀ náà ṣẹ nígbà tí Romu abọ̀rìṣà gba àkóso ayé nípa bí ó ti kọ́kọ́ ṣẹ́gun agbègbè ilẹ̀ mẹ́ta.

> “Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ejibiti kò lè dúró níwájú Antiochus, ọba àríwá, Antiochus fúnra rẹ̀ kò lè dúró níwájú àwọn ará Romu, tí wọ́n wá dojú kọ ọ́ nígbà náà. Kò sí ìjọba kankan mọ́ tí ó lè kọ ojú sí agbára tí ń dìde yìí. A ṣẹ́gun Siria, a sì fi í kún ilẹ̀ ọba Romu, nígbà tí Pompey, ní BC 65, gba ohun-ìní Antiochus Asiaticus kúrò lọ́wọ́ rẹ̀, ó sì sọ Siria di agbègbè ìṣàkóso Romu kan.”

> “Agbára kan náà pẹ̀lú ni yóò dúró ní Ilẹ̀ Mímọ́, ó sì máa run ún. Róòmù di alábáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run, àwọn Júù, nípa májẹ̀mú, ní ọdún 162 ṣáájú ìbí Kristi, láti ìgbà tí ọjọ́ náà ni ó ti gba ipò pàtàkì nínú kàlẹ́ńdà àsọtẹ́lẹ̀. Ṣùgbọ́n, kò fi ìṣẹ́gun gidi gba àṣẹ lórí Jùdíà títí di ọdún 63 ṣáájú ìbí Kristi; ó sì ṣẹlẹ̀ ní ọ̀nà yìí.”

> “Nígbà tí Pompey padà wá láti inú ìrìnàjò ogun rẹ̀ sí Mithridates, ọba Pontus, àwọn olùdíje méjì, Hyrcanus àti Aristobulus, ń jà fún adé ilẹ̀ Judea. Ọ̀ràn wọn dé iwájú Pompey, ẹni tí kò pẹ́ rí pé àìdájọ́ wà nínú àwọn ẹ̀tọ́ tí Aristobulus ń pè ní tirẹ̀, ṣùgbọ́n ó fẹ́ fi ìpinnu ọ̀ràn náà sílẹ̀ títí di lẹ́yìn ìrìnàjò rẹ̀ tí ó ti pẹ́ tí ó ti ń fẹ́ sí Arabia, ní fífi ìlérí pé lẹ́yìn náà òun yóò padà wá, yóò sì ṣètò ọ̀ràn wọn gẹ́gẹ́ bí yóò ṣe hàn pé ó tọ́, ó sì yẹ. Aristobulus, ní mímọ̀ ìmọ̀lára gidi Pompey, yára padà sí Judea, ó mú àwọn ọmọ abẹ́ rẹ̀ lógun, ó sì pèsè ara rẹ̀ fún ààbò alágbára, ní ìpinnu pé, láìka gbogbo ewu sí, òun yóò di adé náà mú ṣinṣin, èyí tí ó ti rí ṣáájú pé a óò dá lé ẹlòmíràn lọ́wọ́. Pompey tọ̀ ọ́ lẹ́yìn pẹkipẹki. Bí ó ṣe sún mọ́ Jerusalemu, Aristobulus, tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ronú pìwà dà nípa ọ̀nà tí ó gbà, jáde wá pàdé rẹ̀, ó sì gbìyànjú láti mú ọ̀ràn náà wá sí ìfaradà nípa fífi ìlérí ìtẹríba pátápátá àti owó púpọ̀. Pompey, ní gbígba ìpèsè yìí, rán Gabinius, ní orí ẹ̀ka ọmọ-ogun kan, láti lọ gba owó náà. Ṣùgbọ́n nígbà tí ọ̀gágun-olórí náà dé Jerusalemu, ó rí i pé a ti pa àwọn ẹnubodè mọ́ sí i, a sì sọ fún un láti òkè odi pé ìlú náà kò ní dúró gẹ́gẹ́ bí àdéhùn náà.”

> “Pompey, kí a má bà a jẹ́ tàn lọ́nà yìí láìjìyà, fi ẹ̀wọ̀n irin dé Aristobulus, ẹni tí ó ti mú dúró pẹ̀lú ara rẹ̀, ó sì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ gòkè lọ sí Jerusalẹmu pẹ̀lú gbogbo ogun rẹ̀. Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Aristobulus fẹ́ dáàbò bo ibẹ̀; àwọn ti Hyrcanus sì fẹ́ ṣí àwọn ẹnu-ọ̀nà sílẹ̀. Níwọ̀n bí àwọn èyí ẹ̀hìn ṣe pọ̀ jù lọ, tí wọ́n sì borí, a fún Pompey ní ààyè ọ̀fẹ́ láti wọ inú ìlú náà. Nígbà náà ni àwọn alátìlẹ́yìn Aristobulus sẹ́yìn lọ sí òkè tẹ́ńpìlì, ní ìpinnu pípé láti dáàbò bo ibẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Pompey náà ti pinnu pátápátá láti ṣẹ́gun un. Ní òpin oṣù mẹ́ta, wọ́n ti fọ odi náà níbi tí ó tó fún ìkọlù, a sì fi ojú idà gba ibẹ̀. Nínú ìpakúpa ẹlẹ́rùjẹ̀jẹ̀ tí ó tẹ̀lé e, ẹgbẹ̀rún méjìlá ènìyàn ni a pa. Ó jẹ́ ìran tí ń mú ọkàn balẹ̀ gidigidi, ni akọ̀wé-ìtàn náà ṣe sọ, láti rí àwọn àlùfáà, tí wọ́n wà ní àkókò náà nínú iṣẹ́ ìsìn Ọlọ́run, bí wọ́n ti ń fi ọwọ́ tútù àti ìpinnu dídúróṣinṣin tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ wọn tí wọ́n ti mọ̀ sí, bí ẹni pé wọn kò mọ̀ rárá nípa rúdurùdu líle náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ní gbogbo àyíká wọn ni a fi àwọn ọ̀rẹ́ wọn fún ìpakúpa, àti bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ní ọ̀pọ̀ ìgbà ẹ̀jẹ̀ àwọn tìkára wọn dá pọ̀ mọ́ ti àwọn ẹbọ wọn.”

> “Lẹ́yìn tí ó ti mú ogun náà dópin, Pómpey wó àwọn ògiri Jerusalẹmu lulẹ̀, ó sì gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú kúrò lábẹ́ àṣẹ Judia sí ti Siria, ó sì fi owó-ori lé àwọn Júù lórí. Báyìí ni, fún ìgbà àkọ́kọ́, a fi Jerusalẹmu sí ọwọ́ agbára náà nípa ìṣẹ́gun, èyí tí yóò di ‘ilẹ̀ ògo’ náà mú nínú ìdì irin rẹ̀ títí yóò fi ti run un pátápátá.

> “‘ẸSẸ 17. Òun yóò sì dojú rẹ̀ kọ láti wọlé pẹ̀lú agbára gbogbo ìjọba rẹ̀, àti àwọn olódodo pẹ̀lú rẹ̀; bẹ́ẹ̀ ni yóò ṣe: yóò sì fi ọmọbìnrin àwọn obìnrin fún un, láti bà á jẹ́: ṣùgbọ́n òun kì yóò dúró ní apá rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kì yóò sì ṣe tiẹ̀.’

> “Bíṣọ́ọ̀bù Newton pèsè ìtumọ̀ mìíràn fún ẹsẹ̀ yìí, èyí tí ó dà bí ẹni pé ó túbọ̀ sọ ìtumọ̀ náà jáde ní kedere, gẹ́gẹ́ bí ó ti tẹ̀ lé e yìí pé: ‘Yóò sì dojú kọ láti wọ gbogbo ìjọba náà lọ nípa agbára.’ Ẹsẹ̀ 16 ti mú wa sọ̀kalẹ̀ dé iṣẹ́gun tí àwọn ará Romu ṣẹ́gun Síríà àti Jùdíà. Romu ti ṣẹ́gun Makedóníà àti Tréṣì tẹ́lẹ̀. Íjíbítì ni ó kù nísinsin yìí nìkan nínú ‘gbogbo ìjọba’ Alẹkisándà, tí a kò tíì mú wá sábẹ́ agbára Romu; agbára náà sì ti dojú kọ nísinsin yìí láti wọ orílẹ̀-èdè náà lọ nípa agbára.

> “Ptolemy Auletes kú ní ọdún 51 ṣáájú Kristi. Ó fi adé àti ìjọba Ejibiti sílẹ̀ fún àkọ́bí ọmọkùnrin àti ọmọbìnrin rẹ̀, Ptolemy àti Cleopatra. A pèsè nínú ìwé ìfẹ́ rẹ̀ pé kí wọ́n fẹ́ ara wọn, kí wọ́n sì jọba pọ̀; àti nítorí pé wọ́n ṣì jẹ́ ọ̀dọ́, a fi wọ́n sí abẹ́ àbójútó àwọn ará Romu. Àwọn ènìyàn Romu gba ojúṣe náà, wọ́n sì yan Pompey gẹ́gẹ́ bí alábòójútó àwọn ajogún ọ̀dọ́ Ejibiti.

> “Kò pẹ́ lẹ́yìn náà, ìjà kan bẹ̀rẹ̀ láàárín Pompey àti Caesar, a sì ja ogun olókìkí ti Pharsalia láàárín àwọn olórí ogun méjèèjì náà. Nígbà tí a ṣẹ́gun Pompey, ó sá lọ sí ilẹ̀ Ejibiti. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ni Caesar tẹ̀ lé e lọ sibẹ̀; ṣùgbọ́n kí ó tó dé, Ptolemy pa Pompey ní ọ̀nà ìkà àti àbùkù, ẹni tí a ti yan Pompey gẹ́gẹ́ bí alábòójútó rẹ̀. Nítorí náà, Caesar gba ipò àyànmọ́ tí a ti fi fún Pompey, gẹ́gẹ́ bí alábòójútó Ptolemy àti Cleopatra. Ó bá Ejibiti nínú ìrudàrúdà tí ó ti inú ìdàrúdàpọ̀ abẹ́lé wá, níwọ̀n bí Ptolemy àti Cleopatra ti di ọ̀tá sí ara wọn, tí a sì ti gba ìpín rẹ̀ nínú ìjọba kúrò lọ́wọ́ rẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, kò ṣiyèméjì láti bọ́ sí Alexandria pẹ̀lú agbára kékeré rẹ̀, ẹlẹ́ṣin ẹgbẹ̀rún mẹ́jọ [800] àti ọmọ-ogun ẹlẹsẹ̀ ẹgbẹ̀rún mẹ́ta àti igba [3200], láti gbọ́ ẹjọ́ ìjà náà, àti láti mú ìpinnu rẹ̀ wá. Bí ìdààmú náà ṣe ń pọ̀ sí i lójoojúmọ́, Caesar rí i pé agbára kékeré rẹ̀ kò tó láti di ipò rẹ̀ mú, àti pé níwọ̀n bí kò ti lè kúrò ní Ejibiti nítorí afẹ́fẹ́ àríwá tí ń fẹ́ ní àkókò ọdún náà, ó ránṣẹ́ sí Ásíà, ó pàṣẹ pé kí gbogbo ọmọ-ogun tí ó ní ní agbègbè yẹn wá ràn án lọ́wọ́ ní kánkán bí ó ti ṣeé ṣe.”

> “Pẹ̀lú ìgbéraga tí ó ga jùlọ, ó pàṣẹ pé kí Ptolemy àti Cleopatra tú àwọn ọmọ-ogun wọn ká, kí wọ́n wá síwájú rẹ̀ fún ìpinnu àríyànjiyàn wọn, kí wọ́n sì tẹ̀lé ìdájọ́ rẹ̀. Níwọ̀n bí Ejibiti ti jẹ́ ìjọba olómìnira, a ka àṣẹ ìgbéraga yìí sí ẹ̀gàn sí iyì ọba rẹ̀; nítorí èyí ni àwọn ará Ejibiti, tí ìbínú mú gidigidi, fi dìde sí ogun. Caesar dáhùn pé ó ṣe bẹ́ẹ̀ nípa agbára ìfẹ́-ọkàn baba wọn, Auletes, ẹni tí ó fi àwọn ọmọ rẹ̀ sí abẹ́ àbójútó ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin àti àwọn ènìyàn Rome, gbogbo àṣẹ èyí tí wọ́n ti fi lé ẹni rẹ̀ lọ́wọ́ báyìí gẹ́gẹ́ bí consul; àti pé, gẹ́gẹ́ bí alábòójútó, ó ní ẹ̀tọ́ láti ṣe ìdájọ́ láàárín wọn.”

> “Níkẹyìn, a gbé ọ̀ràn náà wá síwájú rẹ̀, a sì yan àwọn agbẹjọ́rò láti bẹ ẹjọ́ fún ọ̀rọ̀ àwọn ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan. Cleopatra, ní mímọ àbùkù akọni ńlá ará Romu olùṣẹ́gun náà, dá a lójú pé ẹwà ìfarahàn ara rẹ̀ yóò ní agbára púpọ̀ sí i láti jẹ́ kí ìdájọ́ yọ sí ojú rere rẹ̀ ju agbẹjọ́rò kankan tí ó lè yá lọ. Láti dé sí iwájú rẹ̀ láìjẹ́ kí a mọ̀ ọ́, ó lo ọgbọ́n ẹ̀tàn yìí: Nígbà tí ó na ara rẹ̀ ní gígùn pátápátá sínú àkójọpọ̀ aṣọ kan, Apollodorus, ìránṣẹ́ rẹ̀ ará Sicily, dì í sínú aṣọ kan, ó fi òṣùpá dè é, ó sì gbé e lé èjìká alágbára bí ti Hercules rẹ̀, ó wá ọ̀nà sí àwọn yàrá Caesar. Ní títẹnumọ́ pé òun mú ẹ̀bùn kan wá fún gbogbogbò ọmọ-ogun ará Romu náà, wọ́n jẹ́ kí ó wọlé nípasẹ̀ ẹnu-ọ̀nà odi olódi náà, ó sì wọ inú iwájú Caesar, ó sì fi ẹrù náà sílẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹsẹ̀ rẹ̀. Nígbà tí Caesar tú àkójọpọ̀ alààyè yìí, wò ó! Cleopatra arẹwà dúró níwájú rẹ̀. Kò fi bẹ́ẹ̀ jìnnà sí ìfẹ́ràn ọgbọ́n ẹ̀tàn náà, àti níwọ̀n bí ìwà rẹ̀ ti rí gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpèjúwe rẹ̀ nínú 2 Peteru 2:14, ìrí àkọ́kọ́ ẹni tí ó lẹ́wà tó bẹ́ẹ̀, ni Rollin sọ, ní gbogbo ipa lórí rẹ̀ tí obìnrin náà ti fẹ́.”

> “Nígbẹ̀yìn-gbẹ́yìn, Késárì pa á láṣẹ pé kí arákùnrin àti arábìnrin náà jókòó lórí ìtẹ́ ní ìṣọ̀kan, gẹ́gẹ́ bí èrò inú ìwé ìfẹ́ náà. Pọtínùsì, olórí aláṣẹ ìjọba, ẹni tí ó jẹ́ irinṣẹ́ pàtàkì jùlọ nínú lílé Kíliópátírà kúrò lórí ìtẹ́, bẹ̀rù ohun tí ìmúpadàbọ̀sípò rẹ̀ yóò mú wá. Nítorí náà ó bẹ̀rẹ̀ sí í ru ìfẹ̀hónúhàn àti ọ̀tá sókè sí Késárì, nípa fífi ọgbọ́n wọ inú àwọn ènìyàn pé ní ìkẹyìn òun pinnu láti fi gbogbo àṣẹ lé Kíliópátírà lọ́wọ́ nìkan. Ìṣọ̀tẹ̀ gbangba sì tọ̀ ọ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ákílàsì, ní orí ẹgbẹ̀rún mẹ́ẹ̀dógún [20,000] ọmọ-ogun, tẹ̀ síwájú láti lé Késárì kúrò ní Áléksándíríà. Nípa pípín ẹgbẹ́ ọmọ-ogun kékeré rẹ̀ ní ọgbọ́n sínú àwọn òpópónà àti àwọn òpópónà kéékèèké ìlú náà, Késárì kò rí ìṣòro kankan ní dídá ìkòlù náà padà. Àwọn ará Ejibiti gbìyànjú láti run ọkọ̀ ojú omi rẹ̀. Òun sì dá a lóhùn nípa sísun tiwọn. Bí a ti ń lé díẹ̀ nínú àwọn ọkọ̀ tí ń jóná wọ̀ sún mọ́ etí ibùdó, ọ̀pọ̀ ilé inú ìlú náà mú iná, a sì pa ilé-ìkàwé Áléksándíríà olókìkí run, èyí tí ó ní ìwọ̀n díẹ̀ sí ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlá [400,000] ìwé nínú rẹ̀.”

> “Nígbà tí ogun náà ń túbọ̀ di èyí tí ó lewu sí i, Késárì ránṣẹ́ sí gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè aládùúgbò fún ìrànlọ́wọ́. Ọ̀gágun ojú omi ńlá kan wá láti Asia Minor láti ṣèrànwọ́ fún un. Mithridates gbéra lọ sí Ejibiti pẹ̀lú ọmọ-ogun tí a kójọ ní Síríà àti Kilikíà. Antipateri ọmọ Idumea darapọ̀ mọ́ ọn pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún mẹ́ta àwọn Júù. Àwọn Júù, tí wọ́n ń ṣọ àwọn ọ̀nà àbáwọlé sí Ejibiti, jẹ́ kí ọmọ-ogun náà kọjá lọ láìsí ìdènà kankan. Láìsí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ yìí láti ọ̀dọ̀ wọn, gbogbo ètò náà ìbá ti bàjẹ́ pátápátá. Ìdéwọ̀lé ọmọ-ogun yìí ló pinnu ìjàkadì náà. A jagun ìpínlẹ̀pínlẹ̀ kan ní etí Odò Nile, èyí tí ó yọrí sí ìṣẹ́gun pípé fún Késárì. Ptolemy, nígbà tí ó ń gbìyànjú láti sá, rì sínú odò náà. Alexandria àti gbogbo Ejibiti sì tẹríba fún ẹni tí ó ṣẹ́gun náà. Ní báyìí, Róòmù ti wọ inú, ó sì ti gba gbogbo ìjọba àkọ́kọ́ ti Alexander wọ́lé.”

> “Nípa ‘àwọn olóòtítọ́’ inú ọ̀rọ̀ náà ni a kò gbọdọ̀ ṣiyèméjì pé a ń tọ́ka sí àwọn Júù, tí wọ́n pèsè ìrànlọ́wọ́ tí a ti mẹ́nuba tẹ́lẹ̀ fún un. Láìsí èyí, ìbá ti kùnà; pẹ̀lú rẹ̀, ó ṣẹ́gun Ejibiti ní pátápátá sí abẹ́ agbára rẹ̀, ní ọdún 47 Ṣáájú Kristi.”

> “‘Ọmọbìnrin àwọn obìnrin, tí yóò bà á jẹ́.’ Ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ tí Kesari ní sí Kiliopatira, ẹni tí ó bí ọmọkùnrin kan fún un, ni akọ̀wé-ìtàn náà sọ pé ó jẹ́ ìdí kan ṣoṣo tí ó fi gbé ìpolongo ogun tí ó lewu tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ogun Ejibiti kalẹ̀. Èyí mú un dúró ní Ejibiti pẹ́ ju bí ọ̀ràn rẹ̀ ṣe béèrè lọ, bí ó ti ń lo gbogbo òru ní àjẹyó àti ìmímu pẹ̀lú ayaba aláìwà-bí-ọlọ́mọ náà. ‘Ṣùgbọ́n,’ ni wòlíì náà wí, ‘kò ní dúró ní ẹ̀gbẹ́ rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kò ní ṣe ti i.’ Lẹ́yìn náà Kiliopatira dara pọ̀ mọ́ Antoni, ọ̀tá Augusto Kesari, ó sì fi gbogbo agbára rẹ̀ ṣiṣẹ́ lòdì sí Romu.”

> “‘ẸSẸ 18. Lẹ́yìn èyí yóò yí ojú rẹ̀ sí àwọn erékùṣù, yóò sì gbà ọ̀pọ̀lọpọ̀; ṣùgbọ́n ọmọ-aládé kan nítorí ara rẹ̀ yóò mú kí ẹ̀gàn tí ó fi hàn dúró; láìsí ẹ̀gàn tirẹ̀, yóò mú kí ó padà sórí rẹ̀.’”

> “Ogun pẹ̀lú Farnakesi, ọba Bosforusi ti Kimeria, nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín fà á kúrò ní Ejibiti. ‘Nígbà tí ó dé ibi tí ọ̀tá wà,’ ni Prideaux sọ, ‘ó sì, láì fún ara rẹ̀ tàbí wọn ní ìsinmi kankan, kọlù wọ́n lójijì, ó sì ṣẹ́gun wọn pátápátá; ìròyìn èyí ni ó kọ sí ọ̀rẹ́ rẹ̀ kan nínú ọ̀rọ̀ mẹ́ta wọ̀nyí pé: Veni, vidi, vici; Mo wá, mo rí, mo ṣẹ́gun.’ Apá ìkẹ́yìn ẹsẹ̀ yìí ní díẹ̀ nínú àìmọ́ kedere, ìyàtọ̀ sì wà ní ti èrò nípa bí a ṣe yẹ kí a lò ó. Àwọn kan ń lò ó sí àkókò tó ṣáájú nínú ìgbésí-ayé Kesari, wọ́n sì rò pé wọ́n rí ìmúṣẹ rẹ̀ nínú ìjà rẹ̀ pẹ̀lú Pompei. Ṣùgbọ́n àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣáájú àti àwọn tí ó tẹ̀ lé e, tí a ti ṣàlàyé kedere nínú àsọtẹ́lẹ̀ náà, ń fi ipa mú wa láti wá ìmúṣẹ apá yìí ti àsọtẹ́lẹ̀ náà láàrín ìṣẹ́gun lórí Farnakesi, àti ikú Kesari ní Romu, gẹ́gẹ́ bí a ti fi hàn nínú ẹsẹ̀ tó tẹ̀ lé e. Ìtàn àkókò yìí tí ó kúnrẹ́rẹ́ síi lè mú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kan wá sí ìmọ̀lẹ̀, tí yóò mú kí lílo ẹsẹ̀ yìí má ṣe ní ìdààmú kankan.”

> “‘Ẹsẹ̀ 19. Nígbà náà ni yóò yí ojú rẹ̀ sí ìhà odi ilẹ̀ tirẹ̀: ṣùgbọ́n yóò kọsẹ̀, yóò sì ṣubú, a kì yóò sì tún rí i mọ́.’”

> “Lẹ́yìn ìṣẹ́gun yìí, Késárì ṣẹ́gun àwọn ìyókù ẹgbẹ́ Pómpey tí ó ṣẹ́ kù, ìyẹn Cato àti Scipio ní Áfíríkà, àti Labienus àti Varus ní Spéìn. Nígbà tí ó padà sí Róòmù, ‘odi ilẹ̀ tirẹ̀,’ wọ́n fi í jẹ aláṣẹ-àgbà aláìnípẹ̀kun; wọ́n sì fún un ní irú àwọn agbára àti ọlá mìíràn tí ó mú un di alákòóso aláṣẹ pípé lórí gbogbo ìjọba náà ní tòótọ́. Ṣùgbọ́n wòlíì náà ti sọ pé yóò kọsẹ̀, yóò sì ṣubú. Èdè náà fi hàn pé ìṣubú rẹ̀ yóò jẹ́ òjijì, tí a kò sì retí i, bí ẹni tí ó kọsẹ̀ láìròtẹ́lẹ̀ nígbà ìrìn rẹ̀. Bẹ́ẹ̀ ni ọkùnrin yìí, ẹni tí ó jagun tí ó sì ṣẹ́gun ogun ẹgbẹ̀rún márùn-ún, tí ó gba ìlú ẹgbẹ̀rún kan, tí ó sì pa ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá lẹ́nìkẹ̀ta àti ọgọ́rùn-ún mẹ́sàn-án-dín-lọ́gọ́rin ènìyàn, ṣubú, kì í ṣe láàárín ariwo ogun àti wákàtí ìjà, bí kò ṣe nígbà tí ó rò pé ọ̀nà rẹ̀ dára, tí a sì fi àwọn òdòdó tẹ́ e ká, àti nígbà tí a gbà pé ewu jìnnà réré; nítorí pé, nígbà tí ó jókòó sínú ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lórí ìtẹ́ wúrà rẹ̀, láti gba lọ́wọ́ ẹgbẹ́ náà oyè ọba, abẹ́ ìtanilẹ́kùn lù ú sí ọkàn lójijì. Cassius, Brutus, àti àwọn apànìyàn mìíràn fò wọ̀ ọ́ lórí, ó sì ṣubú, nígbà tí a fi ọgbẹ́ mẹ́tàlélógún gun un. Báyìí ni ó ṣe kọsẹ̀ lójijì, tí ó sì ṣubú, a kò sì tún rí i mọ́, ní ọdún 44 ṣáájú ìbí Kristi.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 258–264.

Ìmúṣẹ ìtàn ti Róòmù keferi (ọba àríwá), nígbà tí a fi í múlẹ̀ lórí ìtẹ́, jẹ́ ìtàn kan tí ó ṣàpẹẹrẹ ṣáájú ìtàn ìgbéga Róòmù òde-òní sórí ìtẹ́ nípasẹ̀ ìṣọ̀kan mẹ́ta náà tí yóò ṣẹlẹ̀ nígbà òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́. Ìtàn náà pẹ̀lú ni a tún ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ ọgbọ̀n títí dé mẹ́rìndínlógójì, tí ó fi hàn ìgbà tí a kọ́kọ́ gbé ipò póòpù kalẹ̀ lórí ìtẹ́ ní ọdún 538. Ẹsẹ̀ mẹ́rìndínlógún títí dé mọ́kàndínlógún, àti ẹsẹ̀ mọ́kàndínlógójì títí dé mẹ́rìndínlógójì, méjèèjì ń ṣojú ìdìde àti ìṣubú ìkẹyìn ti àgbèrè Tírè. Ìtàn náà ni a tún ṣàfihàn nínú ẹsẹ̀ márùn-ún títí dé mẹ́sàn-án, nígbà tí a fi ọba àríwá àkọ́kọ́ múlẹ̀ lẹ́yìn tí ó ṣẹ́gun agbègbè ilẹ̀ mẹ́ta. Lẹ́yìn náà, ó wọ inú àdéhùn pẹ̀lú ọba gúúsù, ṣùgbọ́n ó ya àdéhùn náà, àti ní ìdáhùn sí i, ọba gúúsù fi ọgbẹ́ ikú lu ú, ọba àríwá sì kú ní ìgbèkùn ilẹ̀ Ejibiti.

Àwọn ẹsẹ̀ karùn-ún sí ẹsẹ̀ kẹ́sàn-án, àwọn ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún sí ẹsẹ̀ kọkàndínlógún, àti àwọn ẹsẹ̀ ọgbọ̀n sí ẹsẹ̀ mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n pèsè ìlà àsọtẹ́lẹ̀ mẹ́ta tí a mú ṣẹ ní àwọn ẹsẹ̀ ogójì sí ẹsẹ̀ márùndínláàádọ́ta. Nígbà tí Sister White tọ́ka sí i pé “ọ̀pọ̀ nínú ìtàn tí a ti mú ṣẹ nínú àsọtẹ́lẹ̀ yìí ni a ó tún ṣe,” ní tòótọ́ ó túmọ̀ sí pé gbogbo orí náà jẹ́ àpèjúwe àwọn ẹsẹ̀ ogójì sí ẹsẹ̀ márùndínláàádọ́ta. Àwọn ẹsẹ̀ ogún sí ẹsẹ̀ méjìlélógún ṣe ìdánimọ̀ ìbí àti ikú Kristi, báyìí ni wọ́n ṣe ń ṣojú fún àkókò òpin ní 1798 àti 1989 nípa ìbí Rẹ̀, lẹ́yìn náà ikú Rẹ̀ lórí àgbélébùú sì ṣojú fún October 22, 1844, àti òfin ọjọ́ Àìkú.

Ẹsẹ̀ kẹtàlélógún ń tọ́ka sí àdéhùn tí ó wà láàárín àwọn Júù àti Róòmù, ní àkókò ìtàn ìṣọ̀tẹ̀ Maccabean. “Àdéhùn” náà nínú ìtàn yẹn ni a ṣàfihàn rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ọdún 161 BC àti 158 BC. Ìtàn Maccabean ṣojú fún ìlà inú kan tí ó rí ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ nínú “àdéhùn” kan láàárín Róòmù àti àwọn Júù Maccabean tí àwọn Júù fúnra wọn bẹ̀rẹ̀, tí ó sì parí ní ìkẹyìn pẹ̀lú bí àwọn Júù ṣe kéde pé wọn kò ní ọba mìíràn bí kò ṣe Késárì. Dájúdájú, ẹsẹ̀ kẹtàlélógún tẹ̀lé ẹsẹ̀ kọkànlélógún àti kejìlélógún, ẹsẹ̀ kọkànlélógún sì ń tọ́ka sí ìbí Kristi, èyí tí í ṣe àkókò ìparí ní ti àsọtẹ́lẹ̀, ẹsẹ̀ kejìlélógún sì ń tọ́ka sí àgbélébùú, èyí tí ó ṣojú fún òfin Ọjọ́ Àìkú.

Lórí àgbélébùú ni àwọn Júù fi Kesari (Róòmù) hàn gẹ́gẹ́ bí ọba wọn, “àdéhùn” tí ẹsẹ̀ kẹtàlélógún sì mẹ́nu kàn jẹ́ ìtọ́kasí sí ìbẹ̀rẹ̀ ìyàn àwọn Júù láti sin Róòmù, ní pàtó ní ibi ìparí ìkéde àwọn Júù pé wọ́n jẹ́ olóòótọ́ sí Róòmù. Ìparí àwọn Júù, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ lórí àgbélébùú, ni ìbẹ̀rẹ̀ ìṣọ̀kan àwọn Júù pẹ̀lú Róòmù tẹ̀ lé.

Ẹsẹ̀ kẹrìnlélógún sí ọgbọ̀n ṣàpèjúwe ọdún ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta tí Róòmù aláìgbàgbọ́ fi jọba lórí gbogbo rẹ̀ láti Ìjà Actium ní ọdún 31 ṣáájú Kristi, títí dé ìgbà tí a yí olú-ìlú kúrò ní Róòmù sí Constantinople ní ọdún 330. Àkókò ọdún ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta àti ọgọ́ta náà jẹ́ àpẹẹrẹ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, igba [200], àti ọgọ́ta tí Róòmù papal fi jọba lórí gbogbo rẹ̀, àti pé pẹ̀lú wọn ni wọ́n ń ṣojú àkókò láti ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, àti ìṣọ̀kan mẹ́ta tí ó ṣẹlẹ̀ ní òfin Ọjọ́-Àìkú tí ń bọ̀ láìpẹ́, títí dé ìparí àǹfààní ìdánwò.

Gbogbo àwọn ìlà àsọtẹ́lẹ̀ ìtàn inú orí kọkànlá wà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ẹsẹ mẹ́fà ìkẹyìn ti Dáníẹ́lì orí kọkànlá, ṣùgbọ́n ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ láti àkókò òpin ní ọdún 1989, tí a ṣojú rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ ogójì títí dé òfin Ọjọ́-Àìkú nínú ẹsẹ̀ kọkànlélógójì, ni “apá yẹn ti àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì tí ó jẹ́mọ̀ àwọn ọjọ́ ìkẹyìn.” Ìtàn tí a fi sí òfo nínú ẹsẹ̀ ogójì ni Ìfihàn Jésù Kristi, èyí tí a tú sílẹ̀ nígbà tí àkókò bá súnmọ́, díẹ̀ kí àkókò ìdánwò tó parí.

A ó tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.

> “A ní àwọn òfin Ọlọ́run àti ẹ̀rí Jésù Kristi, èyí tí í ṣe ẹ̀mí àsọtẹ́lẹ̀. Àwọn iyebíye okúta alárinrin tí kò lẹ́gbẹ́ ni a lè rí nínú ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Àwọn tí ń ṣàwárí ọ̀rọ̀ yìí gbọ́dọ̀ pa ọkàn mọ́ ní ìmólára. Kò yẹ kí wọ́n máa tẹ̀ lé ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àìlọ́́títọ́ nínú jíjẹ tàbí mímu rárá.”

> “Bí wọ́n bá ṣe èyí, ọpọlọ yóò dàrú; wọn kì yóò lè fara da ìnira ìwádìí jíjinlẹ̀ láti rí ìtumọ̀ àwọn nǹkan wọ̀nyí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìparí ìtàn ayé yìí.

> “Nígbà tí a bá lóye àwọn ìwé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn dáadáa jù, àwọn onígbàgbọ́ yóò ní ìrírí ẹ̀sìn tí ó yàtọ̀ pátápátá. A ó fi irú ìwòye bẹ́ẹ̀ fún wọn nípa àwọn ẹnu-bọ̀ọ̀lù ọ̀run tí a ṣílẹ̀, tí yóò mú kí ọkàn àti èrò-inú wọn ní ìtẹ̀sí pẹ̀lú ìwà tí gbogbo ènìyàn gbọ́dọ̀ dàgbàsókè nínú rẹ̀, kí wọ́n lè mọ ìbùkún ayọ̀ náà tí yóò jẹ́ èrè fún àwọn ẹni mímọ́ ní ọkàn.”

> “Olúwa yóò bùkún gbogbo àwọn tí yóò fi ìrẹ̀lẹ̀ àti ìwà tútù wá láti lóye èyí tí a ti ṣípayá nínú Ìfihàn. Ìwé yìí ní ohun púpọ̀ tó kún fún àìkú àti tó kún fún ògo, débi pé gbogbo àwọn tí wọ́n bá kà á tí wọ́n sì fi tọkàntọkàn wádìí rẹ̀ yóò gba ìbùkún tí a ṣe fún àwọn ‘tí ń gbọ́ ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ yìí, tí wọ́n sì pa àwọn nǹkan tí a kọ sínú rẹ̀ mọ́.’”

> “Ohun kan ni a ó dájúdájú lóye nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìfihàn—pé ìbáṣepọ̀ láàárín Ọlọ́run àti àwọn ènìyàn Rẹ̀ sún mọ́ra, ó sì dájú.”

> “A rí ìsopọ̀ àgbàyanu kan láàárín àgbáyé ọ̀run àti ayé yìí. Àwọn nǹkan tí a ṣípayá fún Dáníẹ́lì ni a tún fi àfihàn tí a ṣe fún Jòhánù lórí Erékùṣù Pátímọ̀ kún un lẹ́yìn náà. Ó yẹ kí a fara balẹ̀ kẹ́kọ̀ọ́ àwọn ìwé méjèèjì wọ̀nyí. Lẹ́ẹ̀mejì ni Dáníẹ́lì béèrè pé, Yóò pẹ́ tó mélòó kan títí di òpin àkókò?”

> “‘Mo sì gbọ́, ṣùgbọ́n mi ò yé e: nígbà náà ni mo wí pé, Olúwa mi, kí ni yóò jẹ́ òpin àwọn nǹkan wọ̀nyí? Ó sì wí pé, Máa lọ ní ọ̀nà rẹ, Dáníẹ́lì: nítorí a ti pa àwọn ọ̀rọ̀ náà mọ́, a sì ti fi èdìdì dì wọ́n títí di àkókò òpin. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni a ó wẹ̀ mọ́, a ó sì sọ wọ́n di funfun, a ó sì dán wọn wò; ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn búburú yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹni kankan nínú àwọn ènìyàn búburú tí yóò yé e; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò yé e. Àti láti àkókò tí a ó ti mú ẹbọ ojoojúmọ́ kúrò, tí a ó sì gbé ohun ìríra tí ń mú ìdahoro kalẹ̀, ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti àádọ́rùn-ún ni yóò wà. Alábùkún ni ẹni tí ń dúró tì, tí ó sì dé ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún mẹ́ta, àti márùndínlọ́gbọ̀n. Ṣùgbọ́n ìwọ, máa lọ ní ọ̀nà rẹ títí òpin yóò fi dé: nítorí ìwọ yóò sinmi, ìwọ yóò sì dúró ní ipò tirẹ ní òpin àwọn ọjọ́.’”

> “Àwọn ni Kìnìún ẹ̀yà Júdà ni ó ṣí èdìdì ìwé náà, ó sì fi ìfihàn ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí fún Jòhánù.

> “Dáníẹ́lì dúró ní ipò tirẹ̀ láti ru ẹ̀rí rẹ̀, èyí tí a fi èdìdì dì títí di àkókò ìkẹyìn, nígbà tí a ó ti kéde ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ fún ayé wa. Àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí ṣe pàtàkì pátápátá ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí; ṣùgbọ́n nígbà tí ‘ọ̀pọ̀lọpọ̀ yóò di mímọ́, a ó sì sọ wọ́n di funfun, a ó sì dán wọn wò,’ ‘ẹlẹ́ṣẹ̀ yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹni kan nínú àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ tí yóò lóye.’ Bẹ́ẹ̀ ni èyí ṣe jẹ́ òtítọ́! Ẹ̀ṣẹ̀ ni ìrékọjá òfin Ọlọ́run; àwọn tí kì yóò gba ìmọ́lẹ̀ ní ti òfin Ọlọ́run kò ní lóye ìkéde àwọn ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́, kejì, àti kẹta. A ṣí ìwé Dáníẹ́lì sílẹ̀ nínú ìfihàn tí a fi fún Jòhánù, ó sì mú wa lọ síwájú dé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìkẹyìn nínú ìtàn ayé yìí.

> “Ṣé àwọn arákùnrin wa yóò rántí pé àwa ń gbé láàrín àwọn ewu àwọn ọjọ́ ìkẹyìn bí? Ẹ ka Ìfihàn ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Dáníẹ́lì. Ẹ kọ́ àwọn nǹkan wọ̀nyí.” Àwọn Ẹ̀rí sí Àwọn Òjíṣẹ́ Ìhìn Rere, 114, 115.

Back to Articles