Article

# Ìtàn Ìkọ̀kọ̀ ti Ẹsẹ̀ Ọgbọ̀n - Nọ́ńbà Méjì

Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, Patriot Act, àti Ọ̀nà sí Ìmúṣẹ Ìsọtẹ́lẹ̀

Author

Jeff Pippenger

Published

September 19, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

A parí àpilẹ̀kọ tó kọjá pẹ̀lú gbolóhùn kan tí ó sọ pé, “Ní ọdún 2001 ìjọba Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà sọ Patriot Act di òfin.”

> “Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wà, àní lára àwọn tí wọ́n ń kópa nínú ìgbìmọ̀ yìí fún fífi ìbọ̀wọ̀ fún Ọjọ́ Àìkú lélẹ̀, tí a ti fọ́jú wọn sí àwọn àbájáde tí yóò tẹ̀ lé ìṣe yìí. Wọ́n kò rí i pé wọ́n ń kọlu òmìnira ẹ̀sìn ní tààràtà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ sì wà tí kò tíì lóye àwọn ẹ̀tọ́ tí Sábáàtì Bíbélì ní, àti ìpìlẹ̀ èké tí àjọṣe Ọjọ́ Àìkú gbé lé. Eyikeyi ìgbésẹ̀ tí a bá gbé láti fẹ́ kí òfin ẹ̀sìn wà jẹ́ ní tòótọ́ ìṣe ìtẹ̀wọ̀gbà sí àga pāápàá, èyí tí ó ti jagun lódì sí òmìnira ẹ̀rí ọkàn pẹ̀lú ìfaradà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ayé. Ìtọ́jú Ọjọ́ Àìkú jẹ́ gbèsè ìwàláàyè rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí a ń pè ní àjọṣe Kristẹni sí ‘àṣírí ìwà búburú;’ àti fífi í lélẹ̀ yóò jẹ́ ìmúmọ̀ọ́kàn-tán gidi àwọn ìlànà tí wọ́n jẹ́ òkúta igun pàtàkì gan-an ti ẹ̀sìn Romu. Nígbà tí orílẹ̀-èdè wa bá kọ àwọn ìlànà ìjọba rẹ̀ sílẹ̀ báyìí títí dé fífi òfin Ọjọ́ Àìkú ṣe, Pírótẹ́sítáǹtì yóò, nínú ìṣe yìí, bá pọ̀ọ̀pù mú ọwọ́; kò ní jẹ́ nǹkan mìíràn bí kò ṣe fífi ìyè sí ìwà ìkà alákòóso tí ó ti pẹ́ tí ó ti ń fi ìtara dúró de àǹfààní rẹ̀ láti tún fò sókè sínú ìjọba apàṣẹpadà tí ń ṣiṣẹ́.” Testimonies, volume 5, 711.

1888 ṣàpẹẹrẹ 2001, ó sì jẹ́ nígbà náà ni a gbé Blair Bill kalẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àìṣàṣeyọrí rẹ̀ láti di òfin dí i lọ́wọ́ láti sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀. Ó di àmì ọdún 66 AD, ìdótì tí a bẹ̀rẹ̀, tí a sì tún yọ kúrò ní ọ̀nà àdììtú. Nígbà tí a bá lóye pé àkókò ìdánwò image of the beast méjì wà, àti pé àkókò kejì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú òfin Sunday ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, tí ọdún 321 ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, àti pé àkókò náà parí nígbà tí a bá fi òfin Sunday àgbáyé, tí 538 ṣàpẹẹrẹ, múlẹ̀ ní pípé; nígbà náà ó ń béèrè ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ pé ìbẹ̀rẹ̀ àkókò àkọ́kọ́ ti ìdánwò image of the beast náà pẹ̀lú gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú irú àpẹẹrẹ kan tí ó jẹ́ kí a sọ òfin Sunday kan. Ní 1888, Blair Bill jẹ́ ìgbìyànjú láti fi òfin Sunday Orílẹ̀-Èdè múlẹ̀, àti pé 1888 ń fi hàn nígbà tí áńgẹ́lì Ìfihàn mẹ́rìndínlógún sọ̀kalẹ̀, tí ó sì fi ògo rẹ̀ tan ayé náà ní ìmọ́lẹ̀.

Òfin Patriot Act jẹ́ àpẹẹrẹ ìṣe òfin Ọjọ́ Àìkú tí ó bẹ̀rẹ̀ àkókò ìdánwò àwòrán ẹranko ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ń sọ̀rọ̀ bí dragoni ní ìmúṣẹ Ìfihàn orí kẹtàlá, ẹsẹ̀ kọkànlá, nígbà tí ó bá fi agbára mú òfin Ọjọ́ Àìkú ṣiṣẹ́. Nígbà tí ó bá fi agbára mú òfin náà ṣiṣẹ́, yóò sọ̀rọ̀ bí dragoni, àti pé òfin Ọjọ́ Àìkú náà fi hàn pé àwòrán ẹranko ti dá sílẹ̀ ní pípé ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ní àkókò náà Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ti kún ife àkókò ìdánwò rẹ̀, ìpẹ̀yìndà orílẹ̀-èdè sì máa tẹ̀lé e pẹ̀lú ìparun orílẹ̀-èdè. Ní àkókò náà Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà dáwọ̀ dúró láti jẹ́ ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì bí a ti fi ìṣọ̀kan ìlọ́po mẹ́ta kalẹ̀.

Alpha àti Omega máa ń fi òpin hàn pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀, àti ní ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ìgbà mẹ́ta ni Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀, èyí tí ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Ìkéde Òmìnira ti ọdún 1776, tí Òfin Àgbà Kalẹ̀ ti ọdún 1789 tẹ̀ lé, lẹ́yìn náà sì ni Àwọn Òfin Alien and Sedition ti ọdún 1798, ni wọ́n fi dá ìgbà mẹ́ta àkọ́kọ́ tí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ mọ̀. Ọ̀kọ̀ọ̀kan nínú àwọn ìtẹ̀jáde mẹ́ta wọ̀nyí ṣojú fún ọ̀rọ̀-sísọ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ìgbésẹ̀ mẹ́ta wọ̀nyí darí sí 1798, ìbẹ̀rẹ̀ ìjọba Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì. Àwọn àmì ọ̀nà mẹ́ta wọ̀nyí kan náà ní ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ṣojú fún àwọn àmì ọ̀nà mẹ́ta tí ń darí sí òpin ìjọba Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Ofin Patriot Act ni ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìgbà mẹ́ta tí Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ń sọ̀rọ̀ bí ó ti ń bọ̀ sí òpin rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba kẹfà. Ìsọ̀rọ̀ kẹta náà, èyí tí ń fi òpin ìjọba kẹfà hàn, ni òfin Ọjọ́-Àìkú. Ní àárín ìtàn náà ni a ti bẹ̀rẹ̀ Ìdánwò Pelosi ti January 6, tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2022. Àwọn ìdánwò náà jẹ́ ìkọ̀sílẹ̀ tààrà sí àwọn ẹ̀tọ́ tí a fi múlẹ̀ nínú Òfin Orílẹ̀-èdè, nítorí pé ìwà àwọn ìdánwò náà jẹ́ ti òṣèlú, àti pé lílo òfin gẹ́gẹ́ bí ohun ìjà náà kì í ṣe àròsọ ìdásílẹ̀ òtítọ́ nìkan, ṣùgbọ́n ní tòótọ́ ó jẹ́ ìkọlù tààrà sí òfin “ìlànà ìṣe” àti “ìlànà ohun-ìní” gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe ìdánimọ̀ wọn nínú Òfin Orílẹ̀-èdè.

Ofin Patriot ní ọdún 2001 jẹ́ ìkọlù tààrà sí “Abala Ìlànà Ìdájọ́ Tó Tọ́” tí ó wà nínú Àtúnṣe Karùn-ún àti Àtúnṣe Kẹrìnlá sí Òfin Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Àwọn wọ̀nyí sọ pé a kò lè gba ẹnikẹ́ni ní ẹ̀mí, òmìnira, tàbí ohun-ini rẹ̀ láìsí ìlànà ìdájọ́ gẹ́gẹ́ bí òfin. Èyí ṣẹlẹ̀ ní 2001, àti ní 2022 ìkọlù sí Òfin Orílẹ̀-èdè náà dojúkọ “ìlànà ìdájọ́ nípa ọ̀nà ìṣe” àti “ìlànà ìdájọ́ nípa ìtẹ̀síwájú ohun pàtàkì.” Ọ̀rọ̀ náà “kọ̀” túmọ̀ sí láti sẹ́, àti pé Sister White fi hàn pé ní àsìkò òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, gbogbo ìlànà inú Òfin Orílẹ̀-èdè náà ni a ó kọ̀.

> “Nípa àpasẹ̀ tí yóò fi mú ìdásílẹ̀ ipò páápàá ṣiṣẹ́ ní ìtakò sí òfin Ọlọ́run, orílẹ̀-èdè wa yóò ya ara rẹ̀ kúrò pátápátá lọ́dọ̀ òdodo. Nígbà tí Pùròtẹ́sítánì yóò na ọwọ́ rẹ̀ kọjá ojú-àlàfo láti di ọwọ́ agbára Róòmù mú, nígbà tí yóò nà kọjá ọ̀gbun láti fi ọwọ́ pọ̀ mọ́ ẹ̀mí-òkùnkùn, nígbà tí, lábẹ́ agbára ìṣọ̀kan mẹ́ta yìí, orílẹ̀-èdè wa yóò sẹ́ gbogbo ìlànà tí Ófin Àgbékalẹ̀ rẹ̀ dúró lórí gẹ́gẹ́ bí ìjọba Pùròtẹ́sítánì àti olómìnira, tí yóò sì pèsè ọ̀nà fún ìtànkálẹ̀ irọ́ àti ìtanjẹ páápàá, nígbà náà ni a lè mọ̀ pé àkókò fún iṣẹ́ ìyanu Satani ti dé, àti pé òpin sún mọ́lé.”

> “Gẹ́gẹ́ bí ìsúnmọ́ àwọn ọmọ-ogun Romu ti jẹ́ àmì fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn nípa ìparun Jerusalẹmu tí ń bọ̀, bẹ́ẹ̀ ni ìpẹ̀yìndà yìí lè jẹ́ àmì fún wa pé a ti dé ààlà ìfaradà Ọlọ́run, pé ìwọ̀n ẹ̀ṣẹ̀ orílẹ̀-èdè wa ti kún, àti pé áńgẹ́lì àánú ti fẹ́rẹ̀ gbé ìyẹ́ rẹ̀ fò lọ, láì tún padà wá mọ́. Nígbà náà ni a óo ju àwọn ènìyàn Ọlọ́run sínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìpọ́njú àti wàhálà wọ̀nyí tí àwọn wòlíì ti ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí àkókò ìṣòro Jakọbu. Ẹkún àwọn olóòótọ́, àwọn ẹni tí a ń ṣe inúnibíni sí, ń gòkè lọ sí ọ̀run. Bí ẹ̀jẹ̀ Ábẹ́lì sì ti ké láti inú ilẹ̀, bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn ohùn mìíràn pẹ̀lú ń ké sí Ọlọ́run láti inú ibojì àwọn ajẹ́rìíkú, láti inú àwọn ibojì òkun, láti inú àwọn hòrò òkè, láti inú àwọn àpótí ìsìnkú ilé àwọn obìnrin ajẹ́sìn: ‘Yóò ti pẹ́ tó, Olúwa, mímọ́ àti olóòtítọ́, tí Ìwọ kò fi dájọ́, tí Ìwọ kò sì gbẹ̀san ẹ̀jẹ̀ wa lára àwọn tí ń gbé ayé?’”

> “Olúwa ń ṣe iṣẹ́ Rẹ̀. Gbogbo ọ̀run wà ní ìwúrí. Adájọ́ gbogbo ayé yóò dìde láìpẹ́ láti fi ẹ̀tọ́-àṣẹ Rẹ̀ tí a ti bu sílẹ̀ hàn gbangba. Àmì ìdáǹdè ni a ó fi lé àwọn ènìyàn tí ń pa àwọn àṣẹ Ọlọ́run mọ́, tí ń bọ̀wọ̀ fún òfin Rẹ̀, tí wọ́n sì kọ̀ láti gba ààmì ẹranko náà tàbí ti ère rẹ̀.”

> “Ọlọ́run ti fi hàn ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn, kí àwọn ènìyàn Rẹ̀ lè múra tán láti dúró lòdì sí ìjì ti àtakò àti ìbínú. Àwọn tí a ti kìlọ̀ fún nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń bẹ níwájú wọn kò gbọ́dọ̀ jókòó ní ìrètí àlàáfíà de ìjì tí ń bọ̀, ní mímú ara wọn ní ìtùnú pé Olúwa yóò bo àwọn olóòtítọ́ Rẹ̀ ní ọjọ́ ìpọ́njú. A gbọ́dọ̀ dàbí àwọn ènìyàn tí ń dúró de Olúwa wọn, kì í ṣe nínú ìrètí aláìṣiṣẹ́, bí kò ṣe nínú iṣẹ́ àtọkànwá, pẹ̀lú ìgbàgbọ́ tí kò yẹ̀. Kì í ṣe àkókò báyìí láti jẹ́ kí ọkàn wa di mímú kún fún àwọn nǹkan tí kò ṣe pàtàkì púpọ̀. Nígbà tí àwọn ènìyàn ń sùn, Satani ń ṣiṣẹ́ takuntakun láti pèsè ohun gbogbo kalẹ̀ kí àwọn ènìyàn Olúwa má bàa rí àánú tàbí ìdájọ́ òdodo. Ìgbésẹ̀ Ọjọ́ Àìkú ti ń tẹ̀ síwájú ní òkùnkùn báyìí. Àwọn aṣáájú ń fi òtítọ́ ọ̀ràn náà pamọ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ sì nínú àwọn tí ó dara pọ̀ mọ́ ìgbésẹ̀ náà kò rí ibìkan tí ìṣàn inú rẹ̀ ń tọ́ sí. Àwọn ìjẹ́wọ́ rẹ̀ rẹ̀lẹ̀, ó sì dà bí ẹni pé ó jẹ́ ti Kristẹni, ṣùgbọ́n nígbà tí yóò bá sọ̀rọ̀, yóò fi ẹ̀mí dragoni hàn. Ó jẹ́ ojúṣe wa láti ṣe gbogbo ohun tí ó wà ní agbára wa láti yí ewu tí a ti halẹ̀ rẹ̀ padà. A gbọ́dọ̀ sapá láti tú ìkórìíra ká nípa fífi ara wa hàn ní ìmọ́lẹ̀ tí ó tọ́ níwájú àwọn ènìyàn. A gbọ́dọ̀ mú ọ̀ràn gidi tí ó wà ní ìjà síwájú wọn, nípa bẹ́ẹ̀ a ó sì gbé ìfiwérahan tí ó munadoko jùlọ kalẹ̀ sí àwọn ìlànà láti dí òmìnira ẹ̀rí ọkàn kú. A gbọ́dọ̀ yẹ Ìwé Mímọ́ wò, kí a sì lè fi ìdí ìgbàgbọ́ wa hàn. Wòlíì náà wí pé: ‘Àwọn ẹni búburú yóò máa hùwà búburú: kò sì sí ẹnikẹ́ni nínú àwọn ẹni búburú tí yóò yé e; ṣùgbọ́n àwọn ọlọ́gbọ́n yóò yé e.’” Testimonies, volume 5, 451, 452.

Arábìnrin White so òfin Ọjọ́ Àìkú pọ̀ mọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ọ̀nà ti ọjọ́ ìkẹyìn, àti ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, ọ̀rọ̀ rẹ̀ fi “ohun tí ó ní láti ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn hàn, kí àwọn ènìyàn Rẹ̀ lè múra láti dúró lòdì sí ìjì líle ìtakò àti ìbínú.” Nítorí náà, àwọn àmì ọ̀nà tí ó so pọ̀ nínú àyọkà yìí gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí a fi ìṣọ́ra pẹkipẹki yẹ̀ wò. Èmi ń dábàá pé ibi ìtọ́kasí náà ni ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí ó dojú kọ Òfin Ìpìlẹ̀ ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, pẹ̀lú “ìsọ̀rọ̀” orílẹ̀-èdè náà gẹ́gẹ́ bí ààmì tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀.

Nípa èyí, èmi ń túmọ̀ sí i pé, Blair Bill ní ọdún 1888, Patriot Act ní ọdún 2001, àti àwọn ìfìyàjẹni òṣèlú tí àwọn Democrat àti àwọn Republican onímọ̀-ayé àgbáyé ṣe láti ọdún 2022 bẹ̀rẹ̀, ọkọọkan wọn jẹ́ ìkọ̀sílẹ̀ tààrà sí ohun pàtàkì méjì tí ó ṣe pàtàkì nínú Òfin Ìpilẹ̀ Orílẹ̀-Èdè. Ọdún 1888 dúró fún ìmúṣẹ ìjọsìn ọjọ́ Àìkú, lẹ́yìn náà ní ọdún 2001, ìyípadà láti inú òfin Gẹ̀ẹ́sì sí òfin Róòmù. Ní ọdún 2022, a kọlu òfin “substantive” àti “procedural.”

Òfin ìdásílẹ̀ ẹ̀tọ́ àti ojúṣe ṣàlàyé àwọn ẹ̀tọ́ àti ojúṣe àwọn ènìyàn kọ̀ọ̀kan àti àwọn àjọ, nígbà tí òfin ìlànà ìgbésẹ̀ ṣe àfihàn ọ̀nà tí a fi ń yanjú àríyànjiyàn, tí a sì fi ń mú kí àwọn ẹ̀tọ́ àti ojúṣe àwọn ènìyàn kọ̀ọ̀kan àti àwọn àjọ ní agbára ìmúṣẹ. Òfin ń ṣàlàyé ìwà tí ó bófin mu tàbí tí kò bófin mu, ó sì tún sọ àwọn ìjìyà tí a pèsè fún un. Òfin ìdásílẹ̀ ẹ̀tọ́ àti ojúṣe bo ọ̀pọ̀ ẹ̀ka òfin, pẹ̀lú òfin ọ̀daràn, òfin ilú, àti òfin àdéhùn.

Òfin ọ̀daràn jẹ́ àpẹẹrẹ títóbi jùlọ ti òfin ohun-ìnínú. Òfin ọ̀daràn ń ṣàlàyé àwọn ìṣe wo ni a kà sí ọ̀daràn àti àwọn ìjìyà fún àwọn ọ̀daràn wọ̀nyẹn. Ṣùgbọ́n òfin aráàlú ń ṣàkóso àwọn àríyànjiyàn láàárín àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan àti àwọn àjọ, bíi fífi máa ṣẹ̀sìn sí àdéhùn, ìfarapa sí ẹnìkan, tàbí àríyànjiyàn lórí ohun-ìní.

Òfin pàtàkì ni a sábà máa kọ sínú àwọn òfin tí ilé aṣòfin ṣe, àwọn ìlànà, àti òfin ìdájọ́ ẹjọ́. Àwọn òfin tí ilé aṣòfin ṣe ni àwọn òfin tí àwọn ara aṣòfin fi ọwọ́ sílẹ̀, bí ilé aṣòfin orílẹ̀-èdè tàbí ilé aṣòfin ìpínlẹ̀, àti pé àwọn ìlànà jẹ́ àwọn òfin àti ìlànà ìṣiṣẹ́ tí àwọn àjọ ìṣàkóso dá sílẹ̀. Òfin ìdájọ́ ẹjọ́ sì ni òfin tí àwọn adájọ́ ń dá sílẹ̀ nípasẹ̀ ìtumọ̀ wọn sí àwọn òfin tí ilé aṣòfin ṣe, àwọn ìlànà, àti Òfin Orílẹ̀-èdè.

Òfin ìlànà ń tọ́ka sí àwọn òfin tí ń ṣàkóso ìgbésẹ̀ ìlànà òfin. Ó ṣàlàyé bí àwọn ẹjọ́ ṣe ń lọ kọjá inú ètò òfin, láti ìforúkọsílẹ̀ ẹ̀sùn tàbí ẹjọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ títí dé ìpinnu ìkẹyìn. Òfin ìlànà kàn sí oríṣìíríṣìí ẹ̀ka òfin, pẹ̀lú ìlànà ẹjọ́ abẹ́lé, ẹjọ́ ọ̀daràn, àti ìlànà ìṣàkóso. Ète òfin ìlànà ni láti rí i dájú pé ìgbésẹ̀ ìlànà òfin jẹ́ òdodo, sì tún munadoko. Ó pèsè àkóso iṣẹ́ fún yíyanjú àríyànjiyàn, ó sì rí i dájú pé gbogbo ẹni tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbésẹ̀ ìlànà òfin, títí kan àwọn adájọ́, àwọn agbẹjọ́rò, àti àwọn olùfẹ̀sùn tàbí olùjẹjọ́, mọ ohun tí a ń retí lọ́wọ́ wọn.

Òfin ohun-tí-ó-jẹ́-gangan àti òfin ìlànà ni a pèsè kí wọ́n lè ṣiṣẹ́ pọ̀ láti rí i dájú pé a ṣe ìdájọ́ òdodo. Òfin ohun-tí-ó-jẹ́-gangan ń ṣàlàyé àwọn ẹ̀tọ́ àti ojúṣe àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan àti àwọn àjọ, nígbà tí òfin ìlànà ń ṣàlàyé ọ̀nà ìṣe fún yíyanjú àríyànjiyàn àti fífi àwọn ẹ̀tọ́ àti ojúṣe wọ̀nyí múlẹ̀. Ní ọ̀nà míì, òfin ohun-tí-ó-jẹ́-gangan ń ṣàlàyé ìhùwàsí tó bófin mu tàbí tí kò bófin mu, àti àwọn àbájáde ìhùwàsí tí kò bófin mu, nígbà tí òfin ìlànà ń ṣàlàyé bí a ṣe ń yanjú àwọn ọ̀ràn òfin wọ̀nyí.

Ní ọdún 2001, Patriot Act yọ ẹ̀tọ́ habeas corpus kúrò. “Habeas corpus” jẹ́ ọ̀rọ̀ Latin kan tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ “ìwọ yóò ní ara náà.” Ó tọ́ka sí ìlànà òfin kan tí ń dáàbò bo àwọn ènìyàn kúrò nínú ìdádúró láìlófin nípa fífi dandan mú kí ilé ẹjọ́ ṣàyẹ̀wò bóyá ìfiniṣọ́ọ̀mọ ẹni kan bófin mu. Habeas corpus jẹ́ ẹ̀tọ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀ pàtàkì nínú ọ̀pọ̀ ètò òfin, ní pàtàkì àwọn tí òfin àṣà ìbílẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní ipa lórí wọn. Ó jẹ́ ìdánilójú pé a kò lè fi ẹni kan pamọ́ sínú àhámọ́ láìsí ìdí tó tọ́, ó sì jẹ́ kí wọ́n lè tako bóyá ìdádúró wọn bófin mu níwájú adájọ́.

“Abala Ìlànà Tó Yẹ” wà nínú Àtúnṣe Karùn-ún àti Àtúnṣe Kẹrìnlá sí Òfin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn wọ̀nyí ṣètò pé a kò gbọ́dọ̀ gba ẹ̀mí, òmìnira, tàbí ohun-ìní ẹnikẹ́ni kúrò lọ́wọ́ rẹ̀ láìsí ìlànà òfin tó yẹ. Àwọn ilé ẹjọ́ ti mú ẹ̀kọ́ nípa ìlànà tó yẹ yìí dàgbà sí ẹ̀ka méjì: ìlànà tó yẹ nípa ìṣe-ọ̀nà ẹjọ́ àti ìlànà tó yẹ nípa akóónú gidi. Ní ọdún 2001, pẹ̀lú Patriot Act, a yọ habeas corpus kúrò gẹ́gẹ́ bí ẹ̀tọ́ kan, a sì fi òfin Gẹ̀ẹ́sì rọ́pò pẹ̀lú òfin Romu. Òfin Gẹ̀ẹ́sì sọ pé a ka ènìyàn sí aláìlẹ́bi títí a ó fi fi hàn pé ó jẹ̀bi, ṣùgbọ́n òfin Romu sọ pé a ka ènìyàn sí ẹni jẹ̀bi títí a ó fi fi hàn pé aláìlẹ́bi ni. Nínú Àwọn Ìdánwò Pelosi ti ọdún 2022, a tẹ ìlànà tó yẹ nípa ìṣe-ọ̀nà ẹjọ́ àti ìlànà tó yẹ nípa akóónú gidi mọ́lẹ̀. Gbogbo òfin akóónú gidi àti òfin ìṣe-ọ̀nà ẹjọ́ ni a lò nínú Àwọn Ìdánwò Pelosi ní ọ̀nà tó tako pátápátá sí ète àtọkànwá wọn gẹ́gẹ́ bí Òfin Orílẹ̀-Èdè ti pinnu wọn.

Ìyàtọ̀ tó wà láàárín substantive due process àti procedural due process wà nínú àwọn apá òfin àti ẹ̀tọ́ tí ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn èrò wọ̀nyí ń dáàbò bo lábẹ́ àkópọ̀ Ilànà Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, pàápàá jù lọ lábẹ́ àwọn Due Process Clauses ti Fifth Amendment àti Fourteenth Amendment.

Ilana ìdájọ́ tó ní ìtẹ́lọ́run nínú àkóónú rẹ̀ ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ẹ̀tọ́ àti òmìnira ìpilẹ̀ṣẹ̀ tí ìjọba kò lè rú, láìka ìlànà tí a lò sí i. Ó ń dáàbò bo àwọn ẹ̀tọ́ kan kúrò nínú ìfọwọ́sí ìjọba, àní bí a bá tẹ̀ lé gbogbo ìlànà tó yẹ. Ilana ìdájọ́ tó ní ìtẹ́lọ́run nínú àkóónú rẹ̀ kan àwọn ẹ̀tọ́ tí a kà sí ìpilẹ̀ṣẹ̀, bí ẹ̀tọ́ sí àṣírí, ẹ̀tọ́ láti ṣe ìgbéyàwó, àti ẹ̀tọ́ láti tọ́ ọmọ ẹni dàgbà. Wọ́n ń dáàbò bo àwọn ẹ̀tọ́ wọ̀nyí kúrò nínú àkóbá ìjọba, bí kò ṣe pé ìfẹ́ orílẹ̀-èdè tó lágbára gan-an wà. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìdènà sí agbára ìjọba, ní fífi dájú pé àwọn òfin àti ìlànà kò rú àwọn òmìnira ìpilẹ̀ṣẹ̀.

Ìlànà ìdájọ́ tó yẹ nípa ìlò ọ̀nà òfin ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ìlànà tí ìjọba gbọ́dọ̀ tẹ̀lé kí ó tó gba ẹnì kọ̀ọ̀kan ní ẹ̀mí, òmìnira, tàbí ohun-ìní rẹ̀. Ó ń dájú pé àwọn ènìyàn gba ìtọ́jú tí ó tọ́ àti aláìṣojúkan nípasẹ̀ àwọn ìlànà òfin tí ó bófin mu. Ìlànà ìdájọ́ tó yẹ nípa ìlò ọ̀nà òfin ń béèrè pé kí ìjọba tẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ tàbí ìlànà kan pàtó, bí fífi ìkìlọ̀ tàbí ìfihàn tó yẹ hàn, gbígbọ́ ẹjọ́ ní òdodo, àti fífi àǹfààní fún ẹni náà láti jẹ́ kí a gbọ́ tirẹ̀, kí ó tó gba ẹnikẹ́ni ní àwọn ẹ̀tọ́ rẹ̀. Ó ń tẹnumọ́ àwọn ọ̀nà tí a fi ń mú àwọn òfin ṣiṣẹ́, ní fífi dájú pé ìjọba ń hùwà ní ọ̀nà ìdájọ́ àti òdodo.

Ìjàkadì òfin tí a ti fihàn láti ìgbà tí Àwọn Ìdánwò Pelosi ti bẹ̀rẹ̀, dúró gẹ́gẹ́ bí ìkọ̀sílẹ̀ sí ẹ̀tọ́ ìlànà tó bófin mu nípa ohun tí ó jẹ́ gidi àti nípa ìgbésẹ̀ ìdájọ́. A kọ àwọn ẹ̀tọ́ ìpìlẹ̀ àwọn ará ilẹ̀ Amẹ́ríkà sílẹ̀ ní gbangba, a sì ṣàṣeyọrí nínú rẹ̀. Àwọn iṣẹ́ amí-èkè àti ìbàjẹ́ tó hàn gbangba nínú àwọn àjọ tí a fi àwọn lẹ́tà alífábẹ́ẹ̀ mọ̀ ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni a ti ń túbọ̀ ṣípayá déédéé látìgbà tí ó ti ṣáájú pé Àwọn Ìdánwò Pelosi bẹ̀rẹ̀ pàápàá; ṣùgbọ́n àwọn ìlànà òfin tí àwọn alágbáyé-mejì nínú ẹgbẹ́ òṣèlú méjèèjì ti lò láti ìgbà tí Àwọn Ìdánwò Pelosi ti bẹ̀rẹ̀, dúró gẹ́gẹ́ bí àpèjúwe kedere ti ìparun ẹ̀tọ́ ìlànà ìdájọ́ tó bófin mu.

Ní àkọ́kọ́ nínú àpilẹ̀kọ náà a kà pé, “Ìgbésẹ̀kankan láti ṣètìlẹ́yìn fún ìlànà òfin ẹ̀sìn jẹ́ ní tòótọ́ iṣe ìtẹ̀wọ̀gbà sí ipápá, èyí tí ó ti bá òmìnira ẹ̀rí-ọkàn jagun ní ìdúróṣinṣin fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Ìtọ́jú ọjọ́ Àìkú jẹ́ gbèsè ìwàláàyè rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun èlò tí a ń pè ní ti Kristẹni sí ‘àṣírí àìṣòdodo;’ ìfipámúlẹ̀ rẹ̀ yóò sì jẹ́ ìmúmọ̀ọ́kan gbangba àwọn ìlànà tí wọ́n jẹ́ gan-an ni òkúta igun Romanisimu. Nígbà tí orílẹ̀-èdè wa bá fi bẹ́ẹ̀ kọ àwọn ìlànà ìjọba rẹ̀ sílẹ̀ débi pípa òfin ọjọ́ Àìkú kalẹ̀, Pùrótẹ́sítánísìmù yóò, nínú ìṣe yìí, dàpọ̀ mọ́ pópérì; kì yóò jẹ́ ohun mìíràn bí kò ṣe fífi ìyè fún ìkà-ọba tí ó ti pẹ́ tí ń fi ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ṣọ́ àǹfààní rẹ̀ láti tún fò sókè sínú ìṣàkóso apanirun lẹ́ẹ̀kansi.”

Nínú ìlà ìtàn tí a lè fi Òfin Ìpilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ṣojú, àwọn àmì-ọ̀nà pàtó mẹ́ta wà tí ń ṣojú apá kan nínú Òfin Ìpilẹ̀ náà ní ìbẹ̀rẹ̀ àti ní òpin orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn àmì-ọ̀nà mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí jẹ́ ìṣe òṣèlú, nítorí náà wọ́n ń ṣàpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ tí Amẹ́ríkà ń sọ. Ẹ̀kẹta nínú àwọn àmì-ọ̀nà mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ní ìbẹ̀rẹ̀, èyí tí ó samisi ọdún 1798, ni Alien and Sedition Acts, àti ẹ̀kẹta nínú àwọn àmì-ọ̀nà wọ̀nyí ní òpin ni ìgbà tí Amẹ́ríkà bá fi òfin Ọjọ́ Àìkú múlẹ̀, tí yóò sì sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá ní ìmúṣẹ Ìfihàn orí kẹtàlá, ẹsẹ̀ kọkànlá.

Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bẹ̀rẹ̀ nígbà tí, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nípa ilẹ̀ ayé, ó la ẹnu rẹ̀, ó sì gbé ìkún omi inúnibíni ti dírágónì mì.

> Nígbà náà ni ejò náà tu omi jáde láti ẹnu rẹ̀ bí ìṣàn omi ńlá lẹ́yìn obìnrin náà, kí ó lè mú kí ìṣàn omi náà gbé e lọ. Ilẹ̀ sì ràn obìnrin náà lọ́wọ́, ilẹ̀ náà sì ya ẹnu rẹ̀ sílẹ̀, ó sì gbé ìṣàn omi náà mì tí dragoni náà tu jáde láti ẹnu rẹ̀. Ifihan 12:15, 16.

Ní ọdún 1776, ẹranko náà tí ó ní láti dìde láti inú ilẹ̀, tí yóò sì di ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ní ìparí ní ọdún 1798, gbé ìkún omi inúnibíni sí àwọn ènìyàn Ọlọ́run mì nípa ìdásílẹ̀ orílẹ̀-èdè kan pẹ̀lú Òfin Orílẹ̀-èdè kan tí ó tako àwọn aláṣẹ-ìkà ti ìjọba ọba ilẹ̀ Yúróòpù àti àwọn aláṣẹ-ìkà ti ìjọ Pápá.

Ìkéde Òmìnira ti ọdún 1776 jẹ́ àpẹẹrẹ ìsọ̀rọ̀tẹ́lẹ̀ ti Òfin Patriot ti ọdún 2001. Òfin Àgbà ti ọdún 1789 jẹ́ àpẹẹrẹ ìsọ̀rọ̀tẹ́lẹ̀ ti Ìgbẹ́jọ́ Pelosi tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2022. Àwọn Òfin Alien and Sedition ti ọdún 1798 jẹ́ àpẹẹrẹ ìsọ̀rọ̀tẹ́lẹ̀ ti òfin Ọjọ́ Àìkú ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ìkéde òmìnira tí àwọn olólùfẹ́ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ṣe ní ọdún 1776 dúró gẹ́gẹ́ bí ìkéde pípàdánù òmìnira pẹ̀lú Patriot Act ti ọdún 2001. Òfin Ìpilẹ̀ Orílẹ̀-èdè ti ọdún 1789 dúró gẹ́gẹ́ bí àwòrán àwọn Ìdánwò Pelosi tí ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 2022. Alien and Sedition Acts dúró gẹ́gẹ́ bí òfin Ọjọ́ Àìkú. Ìtàn ìkọ̀sílẹ̀ gbogbo ìlànà Òfin Ìpilẹ̀ Orílẹ̀-èdè dúró gẹ́gẹ́ bí ìyípadà padà sẹ́yìn díẹ̀díẹ̀ ti Òfin Ìpilẹ̀ Orílẹ̀-èdè tí ó parí ní òfin Ọjọ́ Àìkú.

Gbogbo àwọn ìlà wọ̀nyí bá ara wọn mu nínú ìtàn ìkọ̀kọ̀ ẹsẹ̀ ogójì ti Danieli orí kọkànlá. Nínú àpilẹ̀kọ yìí a yọ ọ̀rọ̀ mẹ́rin láti inú Testimonies, ìdìpọ̀ 5, 451, 452.

A ó wo àwọn paragirafi wọ̀nyẹn pẹ̀kún sí i nínú àpilẹ̀kọ tó kàn.

Back to Articles