Article

# Ìwé Dáníẹ́lì - Ọ̀kan Ọgọ́rùn-ún Méjelelọ́gọ́rin

Ìkéde Àárín Òru àti Ipa Àsọtẹ́lẹ̀ ti Róòmù: Ṣíṣí Àwọn Ọjọ́ Ikẹyìn Hàn nínú Ìwé Dáníẹ́lì

Author

Jeff Pippenger

Published

April 9, 2024

Formats

PDF
Word
Song MP3

Nísinsìnyí a wà lórí ilẹ̀ mímọ́, gẹ́gẹ́ bí ó ti jẹ́ ní ìtumọ̀ ìwé Dáníẹ́lì, nítorí a ti dé sí àwọn ẹsẹ̀ tí ó dúró fún Igbe Àárín Òru fún ọgọ́rùn-ún mẹ́rìnlélógójì ẹgbẹ̀rún. Àwọn ẹsẹ̀ náà pẹ̀lú ń fi ìdìdì fífi lórí asia àwọn tí a gbé sókè hàn. Wọ̀nyí ni àwọn ẹsẹ̀ tí ó jẹ́ ìpín nínú ìwé Dáníẹ́lì tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ọjọ́ ìkẹyìn tí a tú sílẹ̀, tí wọ́n sì dúró fún ọ̀rọ̀ Dáníẹ́lì nípa Ìṣípayá Jésù Kristi tí a tú sílẹ̀ nígbà tí “àkókò kù sí dẹ̀dẹ̀,” díẹ̀ kí àkókò àánú tó parí ní ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún.

Róòmù ni ó fi ìran náà múlẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá ti orí kọkànlá, nítorí náà ó ṣe pàtàkì kí a wo Róòmù pẹkipẹki bí a ṣe ń la àwọn ẹsẹ̀ kọkànlá títí dé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún kọjá, nítorí níbi tí “kò bá sí ìran, àwọn ènìyàn á ṣègbé,” àti bí ẹ̀yin kò bá gbàgbọ́ Isaiah orí keje, ẹsẹ̀ kẹjọ àti kẹsàn-án, “dájúdájú a kì yóò fi yín múlẹ̀.”

Uriah Smith tọ́ka sí òfin àsọtẹ́lẹ̀ kan ó kéré tán ní ìgbà mẹ́rin nínú ìwé rẹ̀, Daniel and the Revelation. Òfin náà fi hàn pé a kì í dá agbára àsọtẹ́lẹ̀ kan mọ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀ títí yóò fi di ìgbà tí ó bá “so mọ́” àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Ní ìtọ́kasí àkọ́kọ́ tí ó ṣe sí i, ó sọ ọ́ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìfihàn Babiloni sínú ẹ̀rí àsọtẹ́lẹ̀.

> “Ó jẹ́ òfin ìtúmọ̀ tí ó hàn gbangba pé a lè retí pé kí a mẹ́nuba àwọn orílẹ̀-èdè nínú àsọtẹ́lẹ̀ nígbà tí wọ́n bá ti ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run dé ìwọ̀n tí ìtọ́kasí sí wọn fi di dandan láti jẹ́ kí àkọsílẹ̀ ìtàn mímọ́ péye.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 46.

Ní ó kéré tán lẹ́ẹ̀mẹ́ta mìíràn, Smith tún sọ̀rọ̀ nípa òfin náà, ó sì tọ́ka sí “àjọ” àwọn Júù nínú ọkọọkan àwọn mẹ́ta náà; ṣùgbọ́n nínú ìtọ́kasí kan, ó ṣe àfihàn pé “àjọ” náà ṣẹ ní ọdún 162 Ṣ.K., ṣugbọn àwọn ìtọ́kasí méjèèjì yòókù fara mọ́ àwọn akọ̀wé-ìtàn òde-òní, tí wọ́n fi ìmúṣẹ “àjọ” àwọn Júù àti Róòmù sí ọdún 161 Ṣ.K.

> “Kò sí ìdí kankan láti tún rántí fún olùkà pé a kì í mú àwọn ìjọba ayé wá sínú àsọtẹ́lẹ̀ títí wọ́n yóò fi ní ìbáṣepọ̀ kan pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní ọ̀nà kan. Róòmù ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn Júù, àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní àkókò náà, nípasẹ̀ Àdéhùn Júù olókìkí náà, ní ọdún 161 ṣáájú ìbí Kristi. 1 Maccabees 8; Antiquities ti Josephus, ìwé 12, orí 10, apá 6; Prideaux, Ìdìpọ̀ II, ojú-ìwé 166. Ṣùgbọ́n ọdún méje ṣáájú èyí, ìyẹn ní ọdún 168 ṣáájú ìbí Kristi, Róòmù ti ṣẹ́gun Makedonia, ó sì ti sọ ilẹ̀ náà di apá kan nínú ìjọba rẹ̀. Nítorí náà, a mú Róòmù wá sínú àsọtẹ́lẹ̀ gan-an gẹ́gẹ́ bí, láti inú ìwo Makedonia tí a ṣẹ́gun ti ewúrẹ́ náà, ó ti ń jáde lọ sí àwọn ìṣẹ́gun tuntun ní àwọn ìtọ́sọ́nà mìíràn. Nítorí náà, ó farahàn sí wòlíì, tàbí a lè sọ ní ọ̀nà tó yẹ nínú àsọtẹ́lẹ̀ yìí, gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ń jáde wá láti inú ọ̀kan lára àwọn ìwo ewúrẹ́ náà.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 175.

Ṣùgbọ́n Smith pẹ̀lú sọ pé ọdún 162 ṣáájú ìbí Kristi ni.

> “Agbara kan náà sì tún máa dúró ní Ilẹ̀ Mímọ́, kí ó sì run un. Róòmù di alábápín pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run, àwọn Júù, nípasẹ̀ májẹ̀mú, ní ọdún 162 Ṣ.K., láti ọjọ́ náà ni ó ti gba ipò pàtàkì nínú kálẹ́ńdà àsọtẹ́lẹ̀. Síbẹ̀, kò gba àṣẹ lórí Jùdíà nípasẹ̀ ìṣẹ́gun gidi títí di ọdún 63 Ṣ.K.; lẹ́yìn náà sì ni ní ọ̀nà wọ̀nyí.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 259.

Lẹ́yìn náà, ní ìgbà kẹta tí ó tọ́ka sí ìṣẹ̀lẹ̀ náà, ó tún sọ pé 161 BC.

> “Lẹ́yìn tí ó ti mú wa kọjá àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ayé ti ìjọba náà títí dé òpin ọ̀sẹ̀ àádọ́rin, wòlíì náà, nínú ẹsẹ̀ 23, mú wa padà sí àkókò tí àwọn ará Róòmù bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìbáṣepọ̀ tààrà pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run nípasẹ̀ àdéhùn àwọn Júù, BC 161: láti ibẹ̀ ni a sì tún mú wa sọ̀kalẹ̀ nípasẹ̀ ìlà ìṣẹ̀lẹ̀ gígùn kan títí dé ìṣẹ́gun ìkẹyìn ti ìjọ, àti ìmúlẹ̀ ìjọba ayérayé ti Ọlọ́run. Àwọn Júù, níwọ̀n bí àwọn ọba Síríà ti ń pọ́n wọn lójú gidigidi, rán aṣojú kan sí Róòmù, láti bẹ̀bẹ̀ fún ìrànlọ́wọ́ àwọn ará Róòmù, àti láti dara pọ̀ mọ́ wọn nínú ‘àdéhùn ọ̀rẹ́ àti ìṣọ̀kan ìbágbépọ̀ pẹ̀lú wọn.’ 1 Maccabees 8; Prideaux, II, 234; Josephus’s Antiquities, book 12, chapter 10, section 6. Àwọn ará Róòmù fetí sí ìbéèrè àwọn Júù, wọ́n sì fún wọn ní àṣẹ kan, tí a sọ̀rọ̀ rẹ̀ nínú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí:—”

> “‘Àṣẹ ilé aṣòfin nípa májẹ̀mú ìrànlọ́wọ́ àti ọ̀rẹ́ pẹ̀lú orílẹ̀-èdè àwọn Júù. Kì yóò jẹ́ òfin fún ẹnikẹ́ni tí ó wà lábẹ́ àwọn ará Róòmù láti jagun sí orílẹ̀-èdè àwọn Júù, tàbí láti ran àwọn tí ń ṣe bẹ́ẹ̀ lọ́wọ́, yálà nípa fífi ọkà, tàbí ọkọ̀ ojú omi, tàbí owó ránṣẹ́ sí wọn; àti bí a bá kọlu àwọn Júù, àwọn ará Róòmù yóò ràn wọ́n lọ́wọ́ gẹ́gẹ́ bí agbára wọn bá ti tó; àti pẹ̀lú, bí a bá kọlu àwọn ará Róòmù, àwọn Júù yóò ràn wọ́n lọ́wọ́. Àti bí àwọn Júù bá ní ìfẹ́ láti fi kún májẹ̀mú ìrànlọ́wọ́ yìí, tàbí láti yọ kúrò nínú rẹ̀, a ó ṣe èyí pẹ̀lú ìfọ̀kànbalẹ̀ àpapọ̀ ti àwọn ará Róòmù. Àti ohunkóhun tí a bá fi kún un báyìí, yóò ní agbára òfin.’ ‘Àṣẹ yìí,’ ni Josephus wí, ‘ni Eupolemus, ọmọ Jòhánù, àti Jason, ọmọ Eleasari, kọ, nígbà tí Judasi jẹ́ àlùfáà àgbà orílẹ̀-èdè náà, tí Simoni, arákùnrin rẹ̀, sì jẹ́ olórí ogun. Èyí sì ni májẹ̀mú àkọ́kọ́ tí àwọn ará Róòmù dá pẹ̀lú àwọn Júù, a sì ṣètò rẹ̀ ní ọ̀nà yìí.’” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 271.

Kì í ṣe ẹrù mi láti ṣàlàyé ìdí tí Smith fi tọ́ka sí ọdún 162 BC, yàtọ̀ sí ìròyìn mi pé àṣìṣe ìkọ̀wé ni. Kókó ọ̀rọ̀ mi ni ní ìtọ́kasí sí ìtẹnumọ́ tí ó fi lé ohun tí ó pe ní “ofin ìtumọ̀ tí ó hàn gbangba pé a lè retí kí a ṣe àkíyèsí àwọn orílẹ̀-èdè nínú àsọtẹ́lẹ̀ nígbà tí wọ́n bá ti ní ìsopọ̀ tó bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run tí ìdarúkọ wọn fi di dandan láti mú kí àkọsílẹ̀ ìtàn mímọ́ pé.” Nígbà tí Smith bá tẹnumọ́ lórí ofin náà, ó fi hàn pé Róòmù ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní “àdéhùn,” ti ẹsẹ̀ kejìlélógún, ní ọdún 161 BC, ṣùgbọ́n Smith tún fi hàn pé a kọ́kọ́ mú Róòmù wá sínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà ní ọdún 200 BC, ọdún mọ́kàndínlógójì ṣáájú 161 BC.

> “Agbára tuntun kan ni a ti mú wá báyìí,—‘àwọn ọlọ́ṣà ènìyàn rẹ’; ní ìtumọ̀ gangan, ni Bíṣọ́ọ̀bù Newton wí, ‘àwọn apanirun ènìyàn rẹ.’ Ní ibi jíjìn lórí etí odò Tiberi, ìjọba kan ti ń tọ́ ara rẹ̀ dàgbà nínú àwọn ète ìfẹ́ àṣẹ àti àwọn ìpinnu òkùnkùn. Kékeré tí ó sì jẹ́ aláìlera ní ìbẹ̀rẹ̀, ó dàgbà pẹ̀lú yíyára àgbàyanu nínú agbára àti okun, ó ń na ọwọ́ rẹ̀ jáde pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ síhìn-ín síhà-ún láti dán agbára rẹ̀ wò, kí ó sì dán okun apá ogun rẹ̀ wò, títí tí, nígbà tí ó ti mọ agbára ara rẹ̀, ó fi gbé orí rẹ̀ sókè láìfọ̀yà láàárín àwọn orílẹ̀-èdè ayé, tí ó sì fi ọwọ́ tí a kò lè borí gba ìdarí iṣẹ́ wọn. Láti ìgbà náà lọ orúkọ Romu dúró lórí ojú ewé ìtàn, a sì ti yàn án fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún pípẹ́ láti ṣàkóso ọ̀ràn ayé, àti láti lo agbára ìpa ńlá láàárín àwọn orílẹ̀-èdè àní títí dé òpin àkókò.

> “Róòmù sọ̀rọ̀; Siria àti Makedonia sì kò pẹ́ rí i pé ìyípadà kan ń bọ̀ lórí àwòrán àlá wọn. Àwọn ará Róòmù dá sí ọ̀ràn náà ní orúkọ ọba ọdọ ilẹ̀ Ejibiti, ní ìpinnu pé a ó dáàbò bo ó kúrò nínú ìparun tí Antiochus àti Philip ti pète sílẹ̀ fún un. Èyí ṣẹlẹ̀ ní ọdún 200 Ṣ.K., ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìdásí tí ó ṣe pàtàkì àkọ́kọ́ ti àwọn ará Róòmù nínú ọ̀ràn Siria àti Ejibiti.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 256.

A kọ́kọ́ mú Róòmù wọ inú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ náà wá ní ọdún 200 Ṣ.K., àti ìfihàn náà nínú ẹsẹ̀ kẹrìnlá ni ìtọ́kasí tó ṣe pàtàkì jùlọ sí Róòmù nínú gbogbo ìwé Dáníẹ́lì, nítorí pé ẹsẹ̀ náà gan-an ni ó ṣàlàyé Róòmù gẹ́gẹ́ bí àmì tí ó fi ìran náà dúró. Ìdí tí Smith fi lè tẹnu mọ́ irú òfin àsọtẹ́lẹ̀ bẹ́ẹ̀, lẹ́yìn náà sì tọ́ka sí ọdún 161 Ṣ.K., nígbà tí ó tún dá ọdún 200 Ṣ.K. mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àkókò tí a “ti mú” agbára Róòmù “wọlé,” kì í ṣe ìṣòro tí mo fẹ́ yanjú. Bí mo bá ní ìbéèrè kan tí ó nílò ìpinnu, yóò jẹ́ bóyá òfin náà gẹ́gẹ́ bí Smith ṣe túmọ̀ rẹ̀ jẹ́ mímúṣẹ tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́. Bí ó bá jẹ́ mímúṣẹ, nígbà náà ni èmi yóò jiyàn pé ẹsẹ̀ kẹrìnlá gbọ́dọ̀ ní ìbáṣepọ̀ kan pẹ̀lú àwọn Júù, tí ó ṣẹlẹ̀ ṣáájú májẹ̀mú ọdún 161 Ṣ.K.

Mo lóye pé ìtàn àwọn ẹsẹ̀ kẹtàlá sí kẹẹ̀ẹ́dógún ń tọ́ka sí ìtàn kan ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn nígbà tí Romu póòpù wọ ara rẹ̀ sínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀, ó sì ṣe bẹ́ẹ̀ ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ẹni tí í ṣe àwọn ènìyàn Ọlọ́run nínú ìtàn náà. Nítorí Jesu máa ń fi ìbẹ̀rẹ̀ ṣàpèjúwe òpin ní gbogbo ìgbà, ọdún 200 Ṣ.K., nígbà tí Romu keferi wọ inú ìtàn, gbọ́dọ̀ ní ìbáṣepọ̀ kan pẹ̀lú àwọn ènìyàn Ọlọ́run nínú ìtàn náà. Nítorí náà, mo fara mọ́ òfin Smith, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò rí ìbáṣepọ̀ tààrà láàárín Romu àti àwọn Júù ní ọdún 200 Ṣ.K.

Ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá ń tọ́ka sí ìṣẹ́gun àti àbájáde Ogun Raphia, tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 217 ṣáájú ìbí Kristi, láàárín Ilẹ̀-ọba Seleucid, lábẹ́ àkóso Antiochus III Magnus, tàbí “Ẹni Nlá”, àti Ilẹ̀-ọba Ptolemaic ti Ejibiti, lábẹ́ àkóso Ọba Ptolemy IV Philopator. Ogun yìí ṣẹlẹ̀ ní àkókò ìjàkadì fún àkóso lórí Coele-Syria (gúúsù Siria) àti gúúsù Palestina, àwọn agbègbè tí Ilẹ̀-ọba Ptolemaic àti Seleucid ń bá ara wọn jiyàn lórí wọn. Ìṣẹ́gun Ptolemy IV Philopator ní Raphia jẹ́ kí ó lè pa àkóso rẹ̀ mọ́ lórí Coele-Syria àti gúúsù Palestina fún àkókò kan.

Ogun Panium, tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún mẹ́tàdínlógún lẹ́yìn náà ní ọdún 200 ṣáájú ìbí Kristi, tí a tún mọ̀ sí Ogun Òkè Panium tàbí Ogun Paneas, jẹ́ láàárín Ìjọba Seleucid, lábẹ́ ìṣáájú Ọba Antiochus III, àti Ìjọba Ptolemaic ti Ejibiti, lábẹ́ ìṣáájú Ọba Ptolemy V.

Ọdún mọ́kànlélọ́gbọ̀n lẹ́yìn náà, ní ọdún 167 ṣáájú Kristi, Ìṣọ̀tẹ̀ Maccabean, ìyẹn ìṣọ̀tẹ̀ àwọn Júù sí àwọn ìgbìyànjú Ìjọba Seleucid láti pa àwọn àṣà ìsìn Júù run, kí wọ́n sì fi àṣà Hellenistic lélẹ̀, bẹ̀rẹ̀ ní ìlú Modein, ìlú kékeré kan tí ó wà ní agbègbè Judea, ní ibi tí ó jẹ́ ilẹ̀ Israẹli òde òní báyìí.

Ìṣẹ̀lẹ̀ tí a ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní í ṣe pẹ̀lú alákòóso Gíríìkì Seleucid tí orúkọ búburú rẹ̀ ti gbajúmọ̀, Antiochus IV Epiphanes, ẹni tí ó fi àwọn ìṣe Hélénístíkì líle kan lé àwọn Júù lórí, pẹ̀lú ìfòfin de àwọn àṣà ìjọsìn ẹ̀sìn àwọn Júù àti ìbàjẹ́ Tẹ́ńpìlì ní Jerúsálẹ́mù. Nínú ìsapá láti fi mú àwọn àṣẹ rẹ̀ ṣẹ, Antiochus rán àwọn aṣojú sí onírúurú ìlú àti abúlé láti fi ipa mú àwọn olùgbé Júù láti tẹ̀lé àwọn àṣẹ rẹ̀.

Ní Módeín, ọ̀kan lára àwọn aláṣẹ Sẹliúsídì dé láti fi agbára mú àṣẹ ọba ṣẹ nípa pípàṣẹ fún àwọn olùgbé Júù láti kópa nínú àwọn àṣà ìbọ̀rìṣà àti láti rú àwọn ẹbọ sí àwọn ọlọ́run Gíríìkì. Àlùfáà Júù àgbàlagbà kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Mátátíàsì kọ̀ láti tẹ̀lé àṣẹ náà, ó sì pa Júù kan tí ó tẹ̀ síwájú láti rú ẹbọ náà àti aláṣẹ Sẹliúsídì náà pẹ̀lú. Ìṣe ìtakò yìí láti ọ̀dọ̀ Mátátíàsì àti ìdílé rẹ̀ ni ó samisi ìbẹ̀rẹ̀ Ìṣọ̀tẹ̀ Mákábíà sí ìṣàkóso Sẹliúsídì.

Mattatiah àti àwọn ọmọ rẹ̀ márùn-ún, pẹ̀lú Judas Maccabee, sá lọ sí àwọn òkè, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ogun ìfọ̀rọ̀gẹ́gẹ́ sí àwọn ọmọ-ogun Seleucid. Nígbẹ̀yìn, ìṣọ̀tẹ̀ náà túbọ̀ lágbára, ó sì rí ìtìlẹ́yìn gbà, èyí sì yọrí sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ́gun ológun lórí àwọn Seleucid.

Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ ní Modein ní ọdún 167 ṣáájú Sànmánì Kristi, jẹ́ àkókò pàtàkì gidigidi nínú ìtàn àwọn Júù, tí ó fi àmì sí ìbẹ̀rẹ̀ Ìṣọ̀tẹ̀ Maccabean àti ìjàkadì fún òmìnira ẹ̀sìn àti òmìnira kúrò lábẹ́ ìṣàkóso àjèjì. Ìyàsímímọ́ tún tẹ́ńpìlì kejì ní Jerusalẹmu, èyí tí ó jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ìtàn tí wọ́n ń ṣe ayẹyẹ rẹ̀ ní àkókò Hanukkah, ṣẹlẹ̀ ní ọdún 164 ṣáájú Sànmánì Kristi, ọdún mẹ́ta ṣáájú “àdéhùn” ẹsẹ̀ kẹtàlélógún.

Lẹ́yìn tí wọ́n tún gba Jerúsálẹ́mù àti Tẹ́ńpìlì náà padà, àwọn Mákábì wẹ Tẹ́ńpìlì náà mọ́ kúrò nínú àwọn ìbàjẹ́ àbòsí tí àwọn abọ̀rìṣà mú wá, wọ́n sì mú un padà sí ìlò ẹ̀sìn tòótọ́ tí ó yẹ fún un. Gẹ́gẹ́ bí àṣà ìtàn ṣe sọ, wọ́n rí ìkòkò kékeré kan ṣoṣo ti òróró tí a ti sọ́tọ̀ di mímọ́, tó tó láti tan menorah náà fún ọjọ́ kan péré. Ní ti gidi, kò sí ẹlẹ́rìí ìtàn ìgbà náà kankan nípa ìṣẹ̀lẹ̀ náà, kò sì di ọ̀rúndún kẹfà ni àròsọ Júù náà fi hàn nínú ìwé. Sister White fi ìjọ Júù apẹ̀yìndà wé ìjọ Kátólíìkì, ní pàtàkì ní fífi hàn pé àwọn ìjọ méjèèjì dá ẹ̀sìn wọn lé àṣà àti ìṣe àtọwọ́dọwọ́ ènìyàn. Gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ìyanu tí a dá kalẹ̀ láìsí òtítọ́ nínú ìtàn ìjọ papal, àròsọ pé òróró ọjọ́ kan náà pé fún ọjọ́ mẹ́jọ kò ní ẹlẹ́rìí ìtàn kankan.

Ẹsẹ̀ kẹwàá ti Danieli orí kọkànlá ń dá ogun àkọ́kọ́ nínú àwọn ogun mẹ́ta ti ẹsẹ̀ ogójì mọ̀, èyí tí mo ti ṣàfihàn tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ogun mẹ́ta ti “ogun tútù,” pẹ̀lú bí wọ́n ṣe jẹ́ ogun aṣojú mẹ́ta. Arábìnrin kan béèrè ìtumọ̀ tí mo fi ń pè Ogun Yukiréní, èyí tí í ṣe èkejì nínú àwọn ogun mẹ́ta wọ̀nyí, ní ogun tútù; nítorí gẹ́gẹ́ bí ó ti tọ́ka sí ní òtítọ́, ikú àti ìparun ti pọ̀ gidigidi. Ohun tí mo ti ń pè nínú àwọn àpilẹ̀kọ iṣáájú gẹ́gẹ́ bí àwọn ogun mẹ́ta ti “ogun tútù,” ni a pè ní ọ̀nà náà láti fi yàtọ̀ sí àwọn ogun mẹ́ta wọ̀nyí kúrò lọ́dọ̀ àwọn Ogun Àgbáyé mẹ́ta tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà ìtàn ẹranko ayé ti Ìfihàn mẹ́tàlá. Àwọn ogun mẹ́ta wọ̀nyí jẹ́ ogun aṣojú, a sì tún ti ṣàlàyé wọn ní ọ̀nà bẹ́ẹ̀.

Mo pinnu láti máa tọ́ka sí àwọn ogun mẹ́ta wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí “àwọn ogun mẹ́ta ti ẹsẹ̀ ogójì” tàbí ogun aṣojú, láti ìsinsìnyí lọ nínú àwọn àpilẹ̀kọ wọ̀nyí, kí a lè mú àìbámu tí ó wà nínú ìdánimọ̀ ogun gbígbóná gẹ́gẹ́ bí ogun tútù kúrò. Gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ tí mo fi fún un, àwọn ogun mẹ́ta ti ẹsẹ̀ ogójì kò ní ogun ọdún 1798 sí i, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó jẹ́ apá kan ti ẹsẹ̀ ogójì, bí kò ṣe àwọn ogun mẹ́ta náà nìkan láti àkókò ìparí ní ọdún 1989 títí dé òfin Ọjọ́-ìsinmi ti ẹsẹ̀ kọkànlélógójì. A lè dá àwọn ogun mẹ́ta náà mọ̀ dáadáa sí i gẹ́gẹ́ bí ogun aṣojú, tí a ń ṣe nínú àyíká ìjà ogun láàárín ọba àríwá àti ọba gúúsù, tí nínú ìtàn ẹsẹ̀ ogójì, wọ́n ń ṣojú fún ìjà ogun láàárín Kátólíìkì (ọba àríwá) àti Kọ́múníìsì (ọba gúúsù).

Àkọ́kọ́ nínú àwọn ogun mẹ́ta wọ̀nyí ń fi ìṣẹ́gun Kátólíìkì lórí Kọ́múníìsì hàn ní ọdún 1989, bí ipò póòpù ṣe dara pọ̀ mọ́ ogun aṣojú rẹ̀, tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ṣàpẹẹrẹ, nínú fífi Soviet Union kúrò pátápátá ní ọdún 1989, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Rọ́ṣíà, orí náà (tàbí “àgọ́ olódi”), dúró ṣinṣin. Ogun Ukréníà tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí tún jẹ́ ogun láàárín Kátólíìkì àti Kọ́múníìsì lẹ́ẹ̀kan sí i, pẹ̀lú ipò póòpù tí ń lo ìjọba Ukréníà gẹ́gẹ́ bí aṣojú rẹ̀ sí Rọ́ṣíà, pẹ̀lú àtìlẹ́yìn agbára aṣojú àtijọ́ ti ipò póòpù, ìyẹn Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, pẹ̀lú ìyókù ayé ìwọ̀-oòrùn alágbáyé. Ogun náà ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá, ó sì ń fi hàn pé Kọ́múníìsì (Rọ́ṣíà), yóò borí Kátólíìkì.

Ẹ̀kẹta nínú àwọn ogun aṣojú mẹ́ta wọ̀nyí ni a ṣojú rẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹ́ẹ̀dógún, gẹ́gẹ́ bí Ogun Panium. Ogun náà wà láàárín ìjọba Ptolemy (ọba gúúsù) àti ìjọba Seleucid (ọba àríwá). Nínú ogun náà, ọmọ-ogun aṣojú ti Kátólíìkì jẹ́ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà lẹ́ẹ̀kan sí i.

Nínú ogun àkọ́kọ́ ní ọdún 1989, ọmọ-ogun aṣojú ìwo Republikani ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ìjọ́pópó lò láti wó ìtòlẹ́sẹẹsẹ olóṣèlú ti Soviet Union lulẹ̀, nígbà tí ó fi orí rẹ̀ (Rọ́ṣíà) sílẹ̀ láì bàjẹ́. Nínú ogun kejì, èyí tí í ṣe ogun Ukraine, ọmọ-ogun aṣojú àwọn Nazi ni Rọ́ṣíà ṣẹ́gun. Nínú ogun kẹta, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ọmọ-ogun aṣojú ìjọ́pópó lẹ́ẹ̀kan síi, tún ṣẹ́gun ọba gúúsù.

Àwọn ogun mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ru ààmì-ìdánimọ̀ “Òtítọ́”, níwọ̀n bí ogun àkọ́kọ́ àti ti ìkẹyìn ṣe jẹ́ ìṣe tí ọmọ-ogun aṣojú aláṣẹ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ẹni tí ó ṣẹ́gun, ṣe. Nínú ogun àkọ́kọ́, a fi orí ọba gúúsù sílẹ̀ ní àìfarapa; àti nínú ogun kẹta, ọmọ-ogun aṣojú aláṣẹ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà di orí ọba gúúsù. Ọmọ-ogun aṣojú kejì náà pẹ̀lú jẹ́ ọmọ-ogun aṣojú ti pàápàá ní Ogun Àgbáyé Kejì. Ní ìṣẹ̀lẹ̀ méjèèjì, ọmọ-ogun aṣojú ti Násììsìmù ni a ṣẹ́gun, a ó sì ṣẹ́gun rẹ̀. Pàápàá ṣẹ́gun, ó sì tẹ gbogbo àwọn ọ̀tá rẹ̀ bọ́ pátápátá kí ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún tó dé, nígbà tí ìṣọ̀kan mẹ́ta náà bá ti ṣẹ.

> “Ptolemy [Putin] kò ní ìmòye tó yẹ láti lo ìṣẹ́gun rẹ̀ dáadáa. Bí ó bá ti tẹ̀síwájú lórí àṣeyọrí rẹ̀, ó ṣeé ṣe kí ó ti di olúwa gbogbo ìjọba Antiochus; ṣùgbọ́n ní ìtẹ́lọ́rùn pẹ̀lú pípa ìhalẹ̀ díẹ̀ àti ìdẹrù díẹ̀ nìkan, ó bá àlàáfíà ṣe kí ó lè fi ara rẹ̀ sínú ìfaramọ́ aláìdádúró àti aláìní ìṣàkóso sí ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ẹranko rẹ̀. Báyìí, lẹ́yìn tí ó ti ṣẹ́gun àwọn ọ̀tá rẹ̀, àwọn ìwà búburú rẹ̀ ṣẹ́gun rẹ̀, àti nígbà tí ó ti gbàgbé orúkọ ńlá tí ó lè ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀, ó lo àkókò rẹ̀ nínú àjẹyó àti ìwà àgbèrè.”

> “A gbé ọkàn rẹ̀ sókè nítorí àṣeyọrí rẹ̀, ṣùgbọ́n ó jìnnà sí pípa a lágbára nípasẹ̀ rẹ̀; nítorí lílo àìní ògo tí ó fi lò ó ló mú kí àwọn ọmọ abẹ́ rẹ̀ tì í ṣọ̀tẹ̀ sí i.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 254.

Ẹlẹ́rìí kejì pé ìṣẹ́gun Putin ni ó ṣe àmì òpin rẹ̀ wà pẹ̀lú Ussiah ọba Júdà ìjọba gúúsù, ẹni tí ọkàn rẹ̀ náà gbé ara rẹ̀ sókè nítorí àwọn ìṣẹ́gun ogun rẹ̀, tí ó sì lẹ́yìn náà, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú Ptolemy, wá láti ṣe iṣẹ́ àwọn àlùfáà nínú ibi mímọ́, a sì fi ẹ̀tẹ̀ kọlù ú, a sì yọ ọ́ kúrò ní ipò àṣẹ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ìṣẹ́gun Putin nínú ogun Ukraine jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ òpin rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọba gúúsù (ọba àìgbàgbọ́-Ọlọ́run). Òpin rẹ̀ ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ ọba àsọtẹ́lẹ̀ gbolohun ogójì ti gúúsù (Faransé), èyí tí ó ṣe ìdánimọ̀ ìyípadà-ìjọba kan tí ó bì ìṣàkóso ṣubú, gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú Ptolemy. A tún ṣàfihàn òpin Putin pẹ̀lú òpin Soviet Union, níbi tí aṣáájú rẹ̀ (Gorbachev) ti tú Soviet Union ká, tí ó sì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ gba iṣẹ́ kan pẹ̀lú United Nations, àmì àgbáyé-ọrọ ọjọ́ ìkẹyìn ti àìgbàgbọ́-Ọlọ́run, ọba gúúsù. Lẹ́yìn ìṣẹ́gun Putin ní Ukraine, a tún ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú Napoleon ní Waterloo, àti ìkó-lọ sí ìgbèkùn tí ó tẹ̀lé e; àti pẹ̀lú ọba Ussiah, pẹ̀lú ẹ̀tẹ̀ rẹ̀, àti ìkó-lọ sí ìgbèkùn tí ó tẹ̀lé e, pẹ̀lú òpin mímu yó Ptolemy àti òpin Soviet Union ní 1989.

Ogun Panium ṣẹlẹ̀ ní ọdún 200 Ṣ.K., ó sì jẹ́ ní ọdún gan-an náà ni Romu dá sí ìtàn lọ́nà gbangba. Ìfọwọ́wọ́ rẹ̀ sínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ṣáájú ìṣẹ́gun Jerúsálẹ́mù tí a ṣojú fún nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún, tí ó sì ṣẹ ní ọdún 63 Ṣ.K., ní àkókò tí ó kéde pé òun ni aláàbò fún ọba ọmọ ní Ejibiti. Nínú ogun kẹta ti ẹsẹ̀ ogójì, tí ó kan àwọn ọba àríwá àti gúúsù, ìjọ páápàá yóò tún dá ara rẹ̀ sínú ìtàn lẹ́ẹ̀kansi, ní pípa ara rẹ̀ hàn bí ẹni pé òun ni olùdábò bo Rọ́ṣíà. Ní àkókò kan náà Seleucus, nínú àpẹẹrẹ náà, ṣẹ́gun Ptolemy nínú Ogun Panium, báyìí sì ni ó fi hàn pé Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, ọmọ-ogun aṣojú ìjọ páápàá nínú ogun àkọ́kọ́ àti ti ìkẹyìn ti ẹsẹ̀ ogójì, ṣẹ́gun “Ejibiti” (ọba gúúsù).

Ní ọdún 200 ṣáájú Kristi, ní ọ̀nà àpẹẹrẹ a rí ìjọpápá, gẹ́gẹ́ bí àgbèrè Tire, bí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí í kọ orin àgbèrè rẹ̀ ṣáájú ìṣọ̀kan onípele mẹ́ta ní òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún. Ní àkókò kan náà ni Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà borí Àjọ Àwọn Orílẹ̀-Èdè, bẹ́ẹ̀ ni ó fi mú ipò rẹ̀ dájú gẹ́gẹ́ bí ọba àkọ́kọ́ lára àwọn ọba mẹ́wàá. Gbogbo ìṣípòpadà ìṣọ̀kan onípele mẹ́ta tí a mú ṣẹ ní òfin Ọjọ́ Àìkú, ni a ti pinnu rẹ̀ tán ṣáájú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún.

Ètò ìṣèlú agbára ejò ńlá náà, gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Ìṣọ̀kan Àwọn Orílẹ̀-Èdè ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀, fara mọ́ ọn ní ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún láti fi ètò ìṣèlú rẹ̀ fún ẹranko náà, ṣùgbọ́n kí ó tó ṣe bẹ́ẹ̀, ìjọ póòpù borí ẹ̀sìn ejò náà. Kí a tún gba ẹ̀sìn keferi kúrò lẹ́ẹ̀kan sí i. A yọ Pùròtẹ́sítáǹtì kúrò ní àwọn ọdún Reagan, nínú ogun àkọ́kọ́ ti ẹsẹ̀ ogójì, àti ní àkókò ààrẹ Republikani ìkẹyìn, a ó fi ẹ̀sìn ejò náà sí abẹ́ ìtẹríba fún ẹ̀sìn Kátólíìkì pẹ̀lú, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní ọdún 508. Ilana fífagilé gbogbo ìfaradà ẹ̀sìn sí ìfìgbéyẹ̀wò ìjọ póòpù sórí ìtẹ́ bẹ̀rẹ̀ ní àwọn ọdún Reagan, ó sì parí ní àwọn ọdún Trump. A yọ ìfaradà Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà sí Kátólíìkì kúrò nínú ogun àkọ́kọ́ ti ẹsẹ̀ ogójì, a ó sì yọ ìfaradà ẹ̀mí-òkù kúrò nínú ogun ìkẹyìn ti ẹsẹ̀ ogójì.

Nínú ìbáṣepọ̀ dídíjú kan náà ti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ènìyàn, Pùrótẹ́sítántì tí ó ti ṣubú kúrò nínú ìgbàgbọ́ gbọ́dọ̀ fi ara rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àṣẹ ẹ̀sìn àti ti ìṣèlú lórí àwọn ọba mẹ́wàá ti Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún. Nípa bẹ́ẹ̀, Ogun Panium ń ṣe ìdánimọ̀ ìgbà tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà borí Àjọ Ìṣọ̀kan Àgbáyé, díẹ̀ ṣáájú òfin Ọjọ́ Àìkú ti ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún.

Ó jẹ́ òfin ìdásílẹ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀ pé dragoni, ẹranko náà àti wòlíì èké náà, ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ tirẹ̀ tí ó yàtọ̀ síra. Ọ̀kan nínú àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ni pé ẹranko náà (Kátólíìkì), nípa àsọtẹ́lẹ̀, ni a máa ń fi sí ìlú Róòmù ní gbogbo ìgbà. Wòlíì Èké náà, nípa àsọtẹ́lẹ̀, ni a máa ń fi sí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní gbogbo ìgbà. Ṣùgbọ́n pẹ̀lú dragoni, àbùdá ibi tí a ti ń fi dragoni náà sí nípa àsọtẹ́lẹ̀ ni pé ó máa ń yí ipò padà ní gbogbo ìgbà. Dragoni náà bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀run, lẹ́yìn náà ó wá sí Ọgbà Édẹni, ní ìkẹyìn sì ni a ti fi dragoni náà sí Íjíbítì.

> Sọ, kí o sì wí pé, Bayi ni Oluwa Ọlọrun wi; Kíyèsi i, mo wà lòdì sí ọ, Farao ọba Ejibiti, dragoni ńlá tí ó dùbúlẹ̀ láàárín àwọn odò rẹ̀, ẹni tí ó ti wí pé, Odò mi jẹ́ ti èmi tìkára mi, mo sì ti ṣe é fún ara mi. Esekiẹli 29:3.

Ipo àsọtẹ́lẹ̀ ti dragoni náà ń yí padà. Ní àkókò Johanu, a mọ ìtẹ́ dragoni náà, èyí tí ó dúró fún ìtẹ́ rẹ̀, pé ó wà ní Págámù.

> Sí áńgẹ́lì ìjọ tí ó wà ní Págámù kọ̀wé pé; Nǹkan wọ̀nyí ni ẹni tí ó ní idà mímú méjì tó lá mú sọ; Mo mọ iṣẹ́ rẹ àti ibi tí ìwọ ń gbé, àní níbi tí ìtẹ́ Sátánì wà: ìwọ sì di orúkọ mi mú ṣinṣin, ìwọ kò sì sẹ́ ìgbàgbọ́ mi, àní ní ọjọ́ wọ̀nyẹn nígbà tí Áńtípà, ajẹ́rìíkú olóòótọ́ mi, ẹni tí a pa láàrín yín, níbi tí Sátánì ń gbé. Ìfihàn 2:12, 13.

Ìṣe Róòmù kèfèrí ni pé kí wọ́n máa mú gbogbo àwọn òrìṣà kèfèrí tí wọ́n ti ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú padà wá sí ìlú Róòmù, kí wọ́n sì ṣojú wọn nínú Tẹ́ńpìlì Pantheon. Èyí ni ìdí tí Dáníẹ́lì fi kọ sílẹ̀ pé “a sì sọ ibi ibi-mímọ́ rẹ̀ kalẹ̀.” Ibi ibi-mímọ́ Róòmù kèfèrí ni ìlú Róòmù, èyí tí Kọ́ńsítántínì sọ kalẹ̀ ní ọdún 330, ṣùgbọ́n ibi-mímọ́ tí ó wà “nínú” Róòmù ni Tẹ́ńpìlì Pantheon, Pan-Theon túmọ̀ sí, “tẹ́ńpìlì gbogbo àwọn ọlọ́run”. Àwọn ará Róòmù ṣí ibùjókòó Sátánì kúrò ní Pẹ́gámọ̀ sí Tẹ́ńpìlì Pantheon. Sister White jẹ́ kí a mọ̀ pé Róòmù kèfèrí ni dírágónì náà.

> “Nítorí náà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, ní ìpilẹ̀ṣẹ̀, ejò ńlá náà dúró fún Sátánì, ó sì tún jẹ́, ní ìtumọ̀ kejì, ààmì Róòmù aláìgbọ́ràn sí Ọlọ́run.” The Great Controversy, 439.

Róòmù keferi pín sí orílẹ̀-èdè mẹ́wàá, Faranse sì di ọba gúúsù nígbà tí ó mú àìgbàgbọ́-Ọlọ́run ti Íjíbítì wọlé ní àkókò Ìyíká Faranse. Ní ọdún 1917, dragoni náà ti kúrò ní Faranse lọ sí Rọ́ṣíà. Ẹsẹ̀ kẹwàá ṣàpẹẹrẹ 1989, àwọn ẹsẹ̀ kọkànlá àti kejìlá sì ṣàpẹẹrẹ àwọn ogun “ààlà” (Raphia àti Ukraine), ogun Panium sì ṣàpẹẹrẹ ìgbésẹ̀ kẹta tí ìjọ papal ń ṣe nígbà tí ó ń fìdí ìṣọ̀kan mẹ́ta múlẹ̀ nínú ẹsẹ̀ kẹrìndínlógún. Ó ṣàpẹẹrẹ ìtàn ìkọ̀kọ̀ ti ẹsẹ̀ ogójì.

A ó tẹ̀síwájú nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ yìí nínú àpilẹ̀kọ tí ó kàn.

> Nígbà tí Jésù dé agbègbè Kesaréà Filipi [Panium], ó béèrè lọ́wọ́ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ pé, “Ta ni àwọn ènìyàn ń wí pé èmi Ọmọ ènìyàn jẹ́?” Wọ́n sì wí pé, “Àwọn kan ní ìwọ ni Jòhánù Oníbatisí; àwọn mìíràn ní Élíjà; àwọn mìíràn sì ní Jeremáyà, tàbí ọ̀kan nínú àwọn wòlíì.” Ó wí fún wọn pé, “Ṣùgbọ́n èyin, ta ni ẹ̀yin wí pé èmi jẹ́?” Simoni Pétérù sì dáhùn, ó ní, “Ìwọ ni Kristi, Ọmọ Ọlọ́run alààyè.” Jésù sì dáhùn, ó wí fún un pé, “Alábùkún ni ìwọ, Simoni Bájónà: nítorí ẹran ara àti ẹ̀jẹ̀ kò fi èyí hàn ọ́, bí kò ṣe Baba mi tí ń bẹ ní ọ̀run. Èmi náà sì wí fún ọ pé, ìwọ ni Pétérù, àti lórí àpáta yìí ni èmi yóò kọ ìjọ mi; àwọn ẹnubodè ọ̀run àpáàdì kì yóò borí rẹ̀. Èmi yóò sì fi àwọn kọ́kọ́rọ́ ìjọba ọ̀run fún ọ; ohunkóhun tí ìwọ bá dè ní ayé, a ó dè é ní ọ̀run; ohunkóhun tí ìwọ bá tú ní ayé, a ó sì tú ú ní ọ̀run.” Nígbà náà ni ó pàṣẹ gidigidi fún àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ pé kí wọ́n má sọ fún ẹnikẹ́ni pé òun ni Jésù Kristi. Láti ìgbà náà lọ ni Jésù bẹ̀rẹ̀ sí í fi hàn àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ bí ó ti yẹ kí ó lọ sí Jerusalẹmu, kí ó sì jìyà ohun púpọ̀ lọ́wọ́ àwọn àgbàgbà, àti àwọn olórí àlùfáà, àti àwọn akọ̀wé, kí a sì pa á, kí a sì jí i dìde ní ọjọ́ kẹta. Mátíù 16:13–21.

Back to Articles