Article

# Laodicea - Nọ́mbà Méjì

Iwo Púrótẹ́sítáǹtì náà

Author

Jeff Pippenger

Published

August 27, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

Ó ṣe pàtàkì gidigidi, nínú lílóye ìhìnrere tí a ń tú ìdìdì rẹ̀ nínú ìwé Ìfihàn, láti mọ àwọn gbòǹgbò, ìdàgbàsókè àti ìtúmọ̀ pàtàkì Àtúnṣe Pírótẹ́sítánì. Àwọn ìlà pàtàkì mẹ́ta nínú ìtàn Àtúnṣe náà dojú kọ Bibeli, àti ọ̀nà ìṣe tó tọ́ tí a gbọ́dọ̀ lò nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ Bibeli, àti pẹ̀lú pé àwọn ojiṣẹ́ tí a yàn nípasẹ̀ ìtàn náà jẹ́ àmì ọ̀nà ìtàn náà. Gẹ́gẹ́ bí ó ti máa ń rí ní gbogbo ìgbà, Satani gbìyànjú láti fi Bibeli King James pamọ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ìdàkọ̀ró, ó sì wá láti fi ọ̀nà ìṣe tó tọ́ fún lílóye Bibeli pamọ́ pẹ̀lú ọ̀pọ̀ ìdàkọ̀ró, ó sì tún wá láti fi àwọn ojiṣẹ́ tó tọ́ (àwọn àmì ọ̀nà) tí a gbé dìde ní ọ̀nà ìtàn náà pamọ́.

> “Ṣùgbọ́n Sátánì kò ṣe aláìṣiṣẹ́. Ní báyìí ó gbìyànjú ohun tí ó ti máa ń gbìyànjú nínú gbogbo ìṣísẹ̀ àtúnṣe yòókù—láti tan àwọn ènìyàn jẹ, kí ó sì pa wọ́n run nípa fífi èké kan rọ́pò iṣẹ́ tòótọ́ níwájú wọn. Gẹ́gẹ́ bí àwọn Kírísítì èké ti wà ní ọ̀rúndún kìn-ín-ní nínú ìjọ Kristẹni, bẹ́ẹ̀ ni àwọn wòlíì èké sì dìde ní ọ̀rúndún kẹrìndínlógún.” The Great Controversy, 186.

Nínú ìtàn àwọn Millerite láti ọdún 1840 títí dé 1844, aṣọ-àṣẹ Pírótẹ́sítáǹtì, (èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú ìwo méjì lórí ẹranko-ayé náà tí í ṣe Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà), Adventismu Millerite di ìwo Pírótẹ́sítáǹtì náà. Ní àkókò kan náà, àwọn ìjọ tí wọ́n ti ṣáájú jẹ́wọ́ pé àwọn jẹ́ Pírótẹ́sítáǹtì di Pírótẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà, tàbí gẹ́gẹ́ bí àwọn Millerite ṣe dá wọn mọ̀, “àwọn ọmọbìnrin Róòmù.” Nígbà tí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì kọ ìhìnrere áńgẹ́lì kìn-ín-ní ní ọdún 1843, wọ́n ṣubú, àwọn Millerite sì tẹ̀síwájú pẹ̀lú aṣọ-àṣẹ Pírótẹ́sítáǹtì. Ìtàn Millerite jẹ́ gíga àṣekára iṣẹ́ Ọlọ́run ní mímú “ìjọ Rẹ̀ nínú aginjù” dé òye kíkún ti Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.

Ìṣípayá ìdájọ́ àyẹ̀wò mú àdánwò òfin Ọlọ́run wá, àti ní pàtàkì ọjọ́ ìsinmi. Láti kéde ìfẹ̀rọ̀hìn áńgẹ́lì kẹta béèrè ìjọ kan tí yóò gbéga fún òfin Ọlọ́run, èyí tí a ti sin mọ́lẹ̀ lábẹ́ àṣà àti ìṣe ìbílẹ̀ ti póòpù ní àkókò Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn. Kristi mú àwọn Pírótẹ́sítáǹtì wá sí ìtàn ọdún 1840 sí 1844, ó sì fi àdánwò Èlíjà hàn, ẹni tí William Miller jẹ́ àpẹẹrẹ rẹ̀; nígbà tí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì kọ ìfẹ̀rọ̀hìn Miller, wọ́n padà sí Róòmù. Àdánwò ìfẹ̀rọ̀hìn áńgẹ́lì kìn-ín-ní gẹ́gẹ́ bí Miller ti gbé e kalẹ̀ ni a fi Èlíjà ní Oke Karmeli ṣàpẹẹrẹ rẹ̀.

> Nígbà náà ni Èlíjàh wá sọ́dọ̀ gbogbo àwọn ènìyàn, ó sì wí pé, “Yóò ti pẹ́ tó tí ẹ ó fi máa ṣiyèméjì láàárín èrò méjì? Bí Olúwa bá jẹ́ Ọlọ́run, ẹ máa tẹ̀lé e; ṣùgbọ́n bí Báálì bá jẹ́ bẹ́ẹ̀, ẹ máa tẹ̀lé e.” Ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn kò dá a lóhùn ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo. 1 Kings 18:21.

Ní ọdún 1840, nígbà tí a fi ìránṣẹ́ Èlíjà hàn wọ́n, tí Miller àti áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ṣojú fún, àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì yan Baali!

Ìtúnṣe Ìjọ Alátẹnumọ́ Ṣọ́ọ̀ṣì jẹ́ ìṣíṣi àwọn òtítọ́ inú Bíbélì tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú “ìràwọ̀ òwúrọ̀,” èyí tí a ṣèlérí pé a ó fi fún ní àkókò ìtàn tí ìjọ Tiatira dúró fún. Ìkọlù tààrà sí Bíbélì bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún ṣáájú èyí, a sì fi hàn kedere nínú The Great Controversy, ní pàtàkì pẹ̀lú ìtàn àwọn Waldensians. Ní ọdún 1930, Benjamin Wilkerson ṣe àtẹ̀jáde ìwé náà, Our Authorized Bible Vindicated. Ìwé náà ṣe àkọsílẹ̀ ogun sí àwọn ọ̀rọ̀ ìpilẹ̀ mímọ́ tí a lò ní ìkẹyìn láti túmọ̀ Bíbélì King James àti sí oríṣiríṣi àwọn ọ̀rọ̀ èké Sátánì tí àwọn Kátólíìkì, Ìjọ Alátẹnumọ́ Ṣọ́ọ̀ṣì apẹ̀yìndà àti àwọn Adventist Laodicea ti ń gbéga fún tẹ́lẹ̀, tí wọ́n sì ṣì ń gbéga fún títí di òní. Ogun náà bẹ̀rẹ̀ pẹ́ ṣáájú ìtàn àwọn Waldensians, ṣùgbọ́n wọ́n jẹ́ àmì-ọ̀nà àti àpẹẹrẹ àwọn tí wọ́n fi ẹ̀mí wọn lélẹ̀ láti jẹ́rìí sí ìjẹ́pàtàkì àwọn àkọsílẹ̀ ọwọ́ tó tọ́, tí a túmọ̀ ní ìkẹyìn sínú Bíbélì King James 1611.

Ìṣejádùmọ̀ Bíbélì King James ní ọdún 1611 gba inú ìlànà ìtumọ̀ tí ó ṣe pàtó gidigidi. Ìlànà ìtumọ̀ àti ìtẹ̀jáde Bíbélì ni a mú ṣẹ nípasẹ̀ ìgbésẹ̀ méje ti ìṣejádùmọ̀. Ó sì tún gba ọdún méje láti mú un ṣẹ, àti ọdún méje ti Bíbélì jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọ̀ọ́dún márùn-ún àti ogún ọjọ́. Ní tòótọ́, èyí náà gan-an ni iye ọjọ́ àsọtẹ́lẹ̀ kan náà nínú èyí tí Jésù fi fìdí májẹ̀mú múlẹ̀ pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ìmúṣẹ Dáníẹ́lì orí kẹsàn-án. Ní àárín ọ̀sẹ̀ mímọ́ náà ni a kàn Kristi mọ́ àgbélébùú, àti pé dájúdájú Kristi tí a kàn mọ́ àgbélébùú ni àárín Bíbélì. Àwọn ìgbésẹ̀ méje wọ̀nyí láti ṣe Ọ̀rọ̀ mímọ́ Ọlọ́run aláìlábùkù náà ni wọ̀nyí.

- Àkọ́kọ́: Ìtumọ̀ Ìbẹ̀rẹ̀ láti Ọ̀dọ̀ Àwọn Ẹnìkọ̀ọ̀kan: A pín àwọn atúmọ̀ọ̀rọ̀ tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ àádọ́ta sí ìgbìmọ̀ mẹ́fà, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní ojúṣe lórí onírúurú apá Bíbélì. Àwọn ẹni wọ̀nyí ṣiṣẹ́ lórí ìtumọ̀ láti inú àwọn èdè ìpilẹ̀ṣẹ̀ (Hébérù, Arámáíkì, àti Gíríìkì) sí Gẹ̀ẹ́sì.

- Èkejì: Àyẹ̀wò Ìgbìmọ̀: Lẹ́yìn tí ìgbìmọ̀ kọ̀ọ̀kan bá parí ìtumọ̀ wọn ti apá kan, àwọn ọmọ ìgbìmọ̀ náà fúnra wọn máa ń ṣe àyẹ̀wò iṣẹ́ náà. Èyí jẹ́ kí ìfikún àpapọ̀ àti àtúnṣe àwọn àṣìṣe lè wáyé.

- Ẹ̀kẹta: Àyẹ̀wò Ìgbìmọ̀ Gbogbogbò: Lẹ́yìn náà ni wọ́n fi àwọn ìtumọ̀ ti ìgbìmọ̀ kọ̀ọ̀kan ṣe síwájú ẹgbẹ́ àwọn akọ̀wé-ìmọ̀ tó tóbi jù, tí a ń pè ní Ìgbìmọ̀ Gbogbogbò. Ìgbìmọ̀ yìí ní àwọn aṣojú láti ọ̀dọ̀ kọ̀ọ̀kan nínú àwọn ìgbìmọ̀ ìtumọ̀ mẹ́fà náà. Wọ́n ṣe àyẹ̀wò gbogbo iṣẹ́ náà, ní fífi àwọn ìtumọ̀ oríṣìíríṣìí ti àwọn ìgbìmọ̀ náà wéra, wọ́n sì mú wọn bá ara wọn mu.

- Ìkẹrin: Àtúnyẹ̀wò àti Àtúnṣe Àfikún: A tún rán ẹ̀dà tí Ìgbìmọ̀ Gbogbogbò ti ṣe àtúnyẹ̀wò padà sí ọ̀dọ̀ àwọn ìgbìmọ̀ kọ̀ọ̀kan fún àtúnyẹ̀wò àti ìmúrasílẹ̀ síi. Ìlànà àtúnlọ yìí ràn lọ́wọ́ láti jẹ́rìí pé ìtumọ̀ náà ní ìbámu, ó sì péye.

- Ẹ̀ẹ̀karùn-ún: Àyẹ̀wò Ikẹyìn àti Ìfọwọ́sí: Nígbà tí àwọn ìgbìmọ̀ kọ̀ọ̀kan ti parí àtúnṣe wọn, a fi ìwé àkọsílẹ̀ ìkẹyìn náà ránṣẹ́ sí Ìgbìmọ̀ Gbogbogbò fún àyẹ̀wò ikẹyìn àti ìfọwọ́sí.

- Ẹ̀kẹfà: Ìfọwọ́sí Ọba àti Ìtẹ̀jáde: Lẹ́yìn náà ni a gbé ìtumọ̀ tí a ti fọwọ́sí kalẹ̀ fún Ọba James I kí ó lè fọwọ́sí i.

- Ẹ̀kẹje: Nígbà tí ó ti fi ìfọwọ́sí ọba rẹ̀ sí i, a tẹ ìtumọ̀ náà jáde ní ọdún 1611 gẹ́gẹ́ bí King James Version (Authorized Version) ti Bíbélì.

> Ọ̀rọ̀ Oluwa jẹ́ ọ̀rọ̀ mímọ́: bí fàdákà tí a dán nínú ààrò ilẹ̀, tí a wẹ̀ mọ́ ní ìgbà méje. Iwọ yóò pa wọ́n mọ́, Oluwa, ìwọ yóò dáàbò bo wọ́n kúrò lọ́wọ́ ìran yìí títí láé. Sáàmù 12:6, 7.

Nínú ogun Sátánì sí Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti sí àwọn àmì-ọ̀nà tí a ṣojú wọn nípasẹ̀ oríṣiríṣi àwọn ìránṣẹ́ ní inú ìtàn tí ń ṣípayá náà, àti ti ọ̀nà ìṣe tó tọ́ tí a gbọdọ̀ lò nínú pípín Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ ní òtítọ́, King James Bible ti ọdún 1611 jẹ́ àmì-ọ̀nà kan tí a fi pàtàkì tọ́ka sí nínú Sáàmù méjìlá. Kò sí èyíkéyìí nínú oríṣiríṣi àwọn Bíbélì èké tí a ti ṣe jáde láti inú àwọn àkọsílẹ̀ Kátólíìkì tí a ti bàjẹ́ tó bá mu àwọn ìlànà Sáàmù méjìlá ṣẹ. Ìlànà ìwẹ̀nùmọ́ tí ó gba ìgbésẹ̀ méje, àti àkókò ọjọ́ ẹgbẹ̀rún méjì ó lé lọ́gọ́rin, ni wọ́n fi hàn pé King James Bible ni “ọ̀rọ̀ mímọ́” Ọlọ́run. Ọlọ́run ṣe ìlérí láti pa King James Bible mọ́ gẹ́gẹ́ bí Ọ̀rọ̀ mímọ́ Rẹ̀ títí láé, àti nítorí náà Ó tún ṣe ìlérí láti gbé ọ̀nà ìṣe “historicism” tí àwọn alátúnṣe Pùrótẹ́sítáǹtì, títí kan William Miller, lò ró.

Ní ọrundún kẹrìnlá, Ọlọ́run lo John Wycliffe, ẹni tí a mọ̀ sí “ìràwọ̀ òwúrọ̀ ti Ìtúnṣe” nínú ìwé The Great Controversy, láti túmọ̀ Bíbélì sí èdè kan tí àní ènìyàn lasán pàápàá yóò lè lóye. Òun ni òjíṣẹ́ tí ó ń samisi àmì ọ̀nà ìbẹ̀rẹ̀ Ìtúnṣe Pùròtẹ́sítáǹtì.

> “Ìṣípò ńlá tí Wycliffe bẹ̀rẹ̀ sí í dá sílẹ̀, èyí tí yóò tú ẹ̀rí-ọkàn àti ọgbọ́n ọkàn sílẹ̀, tí yóò sì dá àwọn orílẹ̀-èdè tí a ti fi ìgbà pípẹ́ dì mọ́ kẹ̀kẹ́-ogun ìṣẹ́gun ti Rome sílẹ̀, ní ìpilẹ̀ rẹ̀ nínú Bíbélì. Níhìn-ín ni orísun odò ìbùkún náà wà, èyí tí, bí omi ìyè, ti ń ṣàn kọjá àwọn ọ̀rúndún láti ọrundún kẹrìnlá wá. Wycliffe gba Ìwé Mímọ́ pẹ̀lú ìgbàgbọ́ pípé gẹ́gẹ́ bí ìṣípayá tí a mí sí láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run ti ìfẹ́ Rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí òfin tó pé fún ìgbàgbọ́ àti ìṣe. A ti kọ́ ọ́ láti ka Ṣọ́ọ̀ṣì Rome sí àṣẹ àtọ́runwá tí kì í ṣe aṣìṣe, àti láti gba àwọn ẹ̀kọ́ àti àṣà tí a ti fi ìbẹ̀rù-ọkàn àìbéèrè bọ́wọ̀ fún fún ẹgbẹ̀rún ọdún; ṣùgbọ́n ó yà kúrò nínú gbogbo wọ̀nyí láti fetí sí ọ̀rọ̀ mímọ́ Ọlọ́run. Èyí ni àṣẹ tí ó rọ àwọn ènìyàn pé kí wọ́n jẹ́wọ́. Dípò kí ṣọ́ọ̀ṣì máa sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ póòpù, ó kéde pé ohùn Ọlọ́run tó ń sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ nìkan ni àṣẹ tòótọ́ kan ṣoṣo. Ó sì kọ́ni pé kì í ṣe pé Bíbélì nìkan ni ìṣípayá pípé ti ìfẹ́ Ọlọ́run, ṣùgbọ́n pé Ẹ̀mí Mímọ́ nìkan ni onítúmọ̀ rẹ̀, àti pé gbogbo ènìyàn ní láti kọ́ ojúṣe ara rẹ̀ fúnra rẹ̀ nípasẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ àwọn ẹ̀kọ́ inú rẹ̀. Báyìí ni ó ṣe yí ọkàn àwọn ènìyàn kúrò lọ́dọ̀ póòpù àti Ṣọ́ọ̀ṣì Rome sí ọ̀dọ̀ ọ̀rọ̀ Ọlọ́run.”

> “Wycliffe jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn títóbi jùlọ lára àwọn Alátúnṣe. Ní ìwọ̀n àgbáyé ti ọgbọ́n-inú, ní ìmọ́lẹ̀ ìròyìn ọkàn, ní ìdúróṣinṣin láti pa òtítọ́ mọ́, àti ní ìgboyà láti gbèjà rẹ̀, díẹ̀ ni nínú àwọn tí wọ́n wá lẹ́yìn rẹ̀ lè bá a dọ́gba. Ìwà mímọ́ ìgbésí ayé, akitiyan àìrẹ̀wẹ̀sì nínú ẹ̀kọ́ àti nínú iṣẹ́, òdodo tí kò bá ìbàjẹ́ jẹ, àti ìfẹ́ àti ìṣòtítọ́ tó dàbí ti Kristi nínú iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀, ni wọ́n ṣàfihàn ẹni àkọ́kọ́ lára àwọn Alátúnṣe. Èyí sì rí bẹ́ẹ̀ láìka òkùnkùn ọgbọ́n-inú àti ìbàjẹ́ ìwà rere ti àkókò tí ó ti inú rẹ̀ jáde sí.”

> “Iwa Wycliffe jẹ́ ẹ̀rí sí agbára Ìwé Mímọ́ Mímọ́ láti kọ́ni àti láti yí ìwà padà. Bibeli ni ó sọ ọ́ di ohun tí ó jẹ́. Ìsapá láti lóye àwọn òtítọ́ ńlá ti ìfihàn Ọlọ́run ń mú ìtura àti agbára wá sí gbogbo agbára inú ènìyàn. Ó ń fa ọkàn gbooro, ó ń mú ìmọ̀ràn lójú kedere, ó sì ń mú ìdájọ́ dàgbà. Ìkẹ́kọ̀ọ́ Bibeli yóò gbé gbogbo ìrònú, ìmọ̀lára, àti ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ ga bí kò ti sí ìkẹ́kọ̀ọ́ mìíràn tí ó lè ṣe é. Ó ń fúnni ní ìdúróṣinṣin ète, sùúrù, ìgboyà, àti agbára láti fara da ìnira; ó ń sọ ìwà di mímọ́, ó sì ń yà ọkàn sí mímọ́. Ìkẹ́kọ̀ọ́ Ìwé Mímọ́ pẹ̀lú ìtara àti ìbọ̀wọ̀, tí ó ń mú ọkàn akẹ́kọ̀ọ́ bá ọkàn aláìlópin ní ìfọwọ́kan tààrà, yóò ti fún ayé ní àwọn ènìyàn tí ọgbọ́n inú wọn lágbára síi, tí ó sì ń ṣiṣẹ́ síi, pẹ̀lú àwọn ìlànà tí ó ga jùlọ, ju ohun tí ẹ̀kọ́ tí ó gbóná jùlọ tí ọgbọ́n ẹ̀dá ènìyàn lè pèsè ti mú jáde rí. ‘Ìwọlé ọ̀rọ̀ Rẹ,’ ni onísáàmù náà wí, ‘ni í mú ìmọ́lẹ̀ wá; ó ń fi òye fún aláìmọ̀kan.’ Sáàmù 119:130.” The Great Controversy, 93, 94.

Lẹ́yìn ẹ̀rí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú John Wycliffe nínú The Great Controversy, Sister White gbé àkójọ àwọn olùtúnṣe olóòtítọ́ kalẹ̀ (àwọn àmì ọ̀nà), èyí tí ó yíò dé ìkẹyìn sí olùtúnṣe náà, John Knox. Ó tọ́ka sí ìbéèrè pàtàkì kan tí Mary, Ọbabìnrin Scotland, béèrè lọ́wọ́ John Knox.

> “John Knox ti yí kúrò nínú àṣà àti ìjìnlẹ̀ àdììtú ti ìjọ, kí ó lè máa bọ́ ara rẹ̀ lọ́rùn pẹ̀lú òtítọ́ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, àti ẹ̀kọ́ Wishart ti mú ìpinnu rẹ̀ dúró ṣinṣin láti kọ́ ìdàpọ̀ Rome sílẹ̀, kí ó sì so ara rẹ̀ mọ́ àwọn alátúnṣe tí a ń ṣe inúnibíni sí....”

> “Nígbà tí wọ́n mú un wá ní ojúkojú pẹ̀lú ayaba Scotland, níwájú ẹni tí ìtara ọ̀pọ̀lọpọ̀ aṣáájú àwọn Protestanti ti rọ̀ sẹ́yìn, John Knox jẹ́rìí fún òtítọ́ láìyí padà. Kò ṣe é fi ọ̀rọ̀ ìfẹ̀ tàbí ìtanràn mú; kò sì fọkàn tán níwájú ìhalẹ̀mọ́ni. Ayaba fi ẹ̀sùn ẹ̀kọ́ èké kàn án. Ó ti kọ́ àwọn ènìyàn láti gba ẹ̀sìn kan tí Ìjọba ti fòfin dè, gẹ́gẹ́ bí òun ti sọ, ó sì ti ṣe àṣìṣe sí àṣẹ Ọlọ́run tí ó pa àwọn ọmọ abẹ́lé láṣẹ láti gbọ́ràn sí àwọn ọmọ-aládé wọn. Knox dáhùn ní ìdúróṣinṣin pé:—‘Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn tòótọ́ kò ti gba ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ tàbí àṣẹ rẹ̀ lọ́wọ́ àwọn ọmọ-aládé, bí kò ṣe lọ́wọ́ Ọlọ́run ayérayé nìkan, bẹ́ẹ̀ ni a kò fi ojúṣe kàn àwọn ọmọ abẹ́lé láti dá ẹ̀sìn wọn sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ inú àwọn ọmọ-aládé wọn. Nítorí pé ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn ọmọ-aládé, ju gbogbo àwọn mìíràn lọ, máa ń jẹ́ aláìmòye jùlọ nípa ẹ̀sìn tòótọ́ ti Ọlọ́run. Bí gbogbo irú-ọmọ Abrahamu bá ti jẹ́ ti ẹ̀sìn Farao, ẹni tí wọ́n ti jẹ́ ọmọ abẹ́lé rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́, mo bẹ yín, ìyáàfin, ẹ̀sìn wo ni ì bá ti wà ní ayé? Àti bí gbogbo ènìyàn ní ọjọ́ àwọn aposteli bá ti jẹ́ ti ẹ̀sìn àwọn ọba-ọba Romu, mo bẹ yín, ìyáàfin, ẹ̀sìn wo ni ì bá ti wà báyìí lórí ilẹ̀ ayé? … Nítorí náà, ìyáàfin, ẹ lè rí i pé a kò fi ojúṣe kàn àwọn ọmọ abẹ́lé sí ẹ̀sìn àwọn ọmọ-aládé wọn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a pa wọ́n láṣẹ láti fi ọ̀wọ̀ fún wọn.”

> Màríà wí pé, “Ẹ̀yin túmọ̀ Ìwé Mímọ́ ní ọ̀nà kan, àwọn náà sì [àwọn olùkọ́ni ti Romu] túmọ̀ ọ́ ní ọ̀nà mìíràn; ta ni èmi yóò gbà gbọ́, ta ni yóò sì jẹ́ onídàájọ́?”

> “‘Ẹ ó gbà Ọlọrun gbọ́, ẹni tí ń sọ̀rọ̀ ní kedere nínú Ọ̀rọ̀ rẹ̀,’ ni olùtúnṣe náà dáhùn; ‘àti pé ju bí Ọ̀rọ̀ náà ti kọ́ yín lọ, ẹ kò gbọdọ̀ gba èyíkéyìí nínú àwọn méjèèjì gbọ́. Ọ̀rọ̀ Ọlọrun ṣe kedere nínú ara rẹ̀, bí ó bá sì jẹ́ pé ní ibìkan kan òkùnkùn wà, Ẹ̀mí Mímọ́, ẹni tí kì í tako ara rẹ̀ rárá, máa ń ṣàlàyé ohun kan náà ní kedere jù lọ ní àwọn ibòmíràn, kí iyèméjì kankan má bàa lè kù, bí kò ṣe fún àwọn tí wọ́n fi ìfẹ́ orí wọn dúró nínú àìmọ̀.’ Irú àwọn òtítọ́ bẹ́ẹ̀ ni olùtúnṣe aláìbẹ̀rù náà, pẹ̀lú ìfi ẹ̀mí rẹ̀ sínú ewu, sọ sí etí ìjọba ọba. Pẹ̀lú ìgboyà aláìfọ̀yà kan náà ni ó fi dúró ṣinṣin nínú ète rẹ̀, nípa àdúrà àti nípa jíjà ogun Olúwa, títí Scotland fi bọ́ lọ́wọ́ popery.” The Great Controversy, 250, 251.

Ìbáṣepọ̀ tí ó wà láàárín aṣàtúnṣe-ìsìn náà àti ayaba náà ṣe àfihàn ìlà kẹta nínú ìtàn àtúnṣe-ìsìn, èyí tí ó ń fi ìsapá Sátánì hàn láti ṣe èké àfarawé Bíbélì, àwọn aṣàtúnṣe-ìsìn, àti ọ̀nà ìmúlò fún ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì. Ìdáhùn Jọ̀nù sí Ayaba náà ni pé ọ̀nà ìmúlò tí ó tọ́ ni “historicism,” èyí tí a fi ìlànà rẹ̀ lélẹ̀ lórí pé Ẹ̀mí Mímọ́ ń ṣàlàyé ìlà kan ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ìlà mìíràn ti ìtàn àsọtẹ́lẹ̀.

A ti ṣí ìmọ́lẹ̀ sílẹ̀ nínú òkùnkùn. Wycliffe àti àwọn alátúnṣe àkọ́kọ́, títí dé gbogbo ìtàn àwọn Millerite, lo ọ̀nà kan ti ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì tí a fi àmì “historicism” mọ̀ ọ́. Ìtàn ọ̀nà Bíbélì yìí ti ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì ni a sábà máa ń foju kọjá, ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì gidigidi kí a mọ̀ ọ́, bí ẹnìkan bá fẹ́ rí ìtúmọ̀ pàtàkì àwọn òfin ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí Miller gba, àti lẹ́yìn náà Future for America, ní òtítọ́.

Ìjọ méjì péré ni Sister White dá mọ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tí Ọlọ́run ti sọ orúkọ wọn di mímọ́. Ìyẹn ni Ísírẹ́lì àtijọ́ àti Ìjọ Seventh-day Adventist.

> “Àwọn ìdí tí a fi ń pè wá ní ènìyàn Ọlọ́run gbọ́dọ̀ máa tún un sọ léraléra.” Diutarónómì 4:1–13. Manuscript Releases, ìwọ̀n 8, 426.

“Ìjọ àwọn àpọ́sítélì,” ìjọ tí ó wà ní aginjù ní àkókò òkùnkùn ti póòpù, a kò pe wọn rí ní àwọn ènìyàn tí a sọ ní orúkọ Ọlọ́run, nítorí ọ̀rọ̀ náà (tí ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ lílo orúkọ pe) ń ṣàfihàn ìjọ kan tí a fi ojúṣe lé lórí láti jẹ́ olùṣọ́ àpamọ́ òfin Ọlọ́run, àti pé pẹ̀lú Adventism, wọ́n tún yẹ kí wọ́n jẹ́ olùṣọ́ àpamọ́ àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ ti Ọlọ́run.

> “Ọlọ́run ti pe ìjọ Rẹ̀ ní ọjọ́ yìí, gẹ́gẹ́ bí Ó ti pe Ísírẹ́lì àtijọ́, láti dúró gẹ́gẹ́ bí ìmọ́lẹ̀ nínú ayé. Nípa abẹ́ gígé alágbára ti òtítọ́, àwọn ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní, kejì, àti kẹta, Ó ti yà wọ́n sọ́tọ̀ kúrò nínú àwọn ìjọ àti kúrò nínú ayé, kí Ó lè mú wọn wá sínú ìsúnmọ́ mímọ́ sí ara Rẹ̀. Ó ti fi wọ́n ṣe olùtọ́jú òfin Rẹ̀, ó sì ti fi àwọn òtítọ́ ńlá ti àsọtẹ́lẹ̀ fún àkókò yìí lé wọn lọ́wọ́. Gẹ́gẹ́ bí a ti fi àwọn ọ̀rọ̀ mímọ́ náà lé Ísírẹ́lì àtijọ́ lọ́wọ́, bẹ́ẹ̀ ni àwọn wọ̀nyí jẹ́ ìgbẹ́kẹ̀lé mímọ́ láti sọ fún ayé. Àwọn áńgẹ́lì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ti Ìfihàn 14 dúró fún àwọn ènìyàn tí wọ́n gba ìmọ́lẹ̀ àwọn ìhìn iṣẹ́ Ọlọ́run, tí wọ́n sì jáde gẹ́gẹ́ bí aṣojú Rẹ̀ láti ké ìkìlọ̀ náà kiri ní gbogbo gígùn àti fífẹ̀ ilẹ̀ ayé.” Testimonies, volume 5, 455.

William Miller ṣojú fún ońṣẹ́ àyànfẹ́ láti ṣí àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run sílẹ̀, àti nígbà tí àwọn òtítọ́ wọ̀nyẹn darí àwọn ènìyàn kan sí ẹnu-ọ̀nà tí a ṣí sí Ibi Mímọ́ Jùlọ ní ọdún 1844, Ọlọ́run sì tún ṣí òfin Ọlọ́run sílẹ̀. Wycliffe jẹ́ àmì-ọ̀nà nínú ṣíṣí Bíbélì sílẹ̀ àti nínú mímú ìbẹ̀rẹ̀ Àtúnṣe Pùròtẹ́sítáǹtì wá, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ àmì-ọ̀nà iṣẹ́ Ọlọ́run láti fi “àwọn òtítọ́ ńlá ti àsọtẹ́lẹ̀” múlẹ̀. John Wycliffe ni ìràwọ̀ òwúrọ̀ tí a dá mọ̀ nínú ìtàn ìjọba pápá fún ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì, àti ọgọ́ta. Iṣẹ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹrìnlá, lẹ́yìn náà ní ọ̀rúndún kẹtadínlógún àmì-ọ̀nà mìíràn ti ìlà àsọtẹ́lẹ̀ yẹn ni ṣíṣe Bíbélì King James jáde ní ọdún 1611. Lórí ìlà yẹn ni a fi dé, ní ìparí, sí àmì-ọ̀nà àwọn òfin Miller fún ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀. Miller jẹ́ àmì-ọ̀nà nínú ìlà òtítọ́ yẹn, bẹ́ẹ̀ sì ni àwọn òfin rẹ̀. Àwọn òfin rẹ̀ ń jẹ́rìí sí àmì-ọ̀nà kan ní òpin Adventism tí ìtẹ̀jáde Prophetic Keys ṣojú fún.

Bí a kò bá lóye pé àwọn òfin Miller jẹ́ àmì-ọ̀nà kan nínú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí ń ṣojú iṣẹ́ láti pa àwọn ọ̀rọ̀ Bíbélì àkọ́kọ́ àti tòótọ́ mọ́, pẹ̀lú iṣẹ́ ìṣípayá òye tòótọ́ ti Bíbélì, èyí tí ó béèrè pé kí a darí àwọn alátúnṣe láti lóye kí wọ́n sì lo ọ̀nà mímọ́ ti ìkẹ́kọ̀ọ́ tí a ń pè ní “historicism,” a kò ní ìmọ̀ tí ó ṣe pàtàkì láti mọ àwọn òtítọ́ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ fífihàn àti pípa ìmọ́lẹ̀ áńgẹ́lì kẹta mọ́ ní òpin Adventism. Nítorí ìdí yìí, ó ṣe pàtàkì láti ṣe àyẹ̀wò kékeré kan nípa ìlà ìtàn náà.

Ìtumọ̀ tòótọ́ kan ṣoṣo ti ọ̀rọ̀ náà “Pùròtẹ́sítáǹtì” ni láti ṣàtakò sí Róòmù. Bí ìjọ kan bá dáwọ́ ṣíṣe àtakò sí Róòmù dúró, kò sì í ṣe Pùròtẹ́sítáǹtì mọ́, nígbà náà yóò sì di ọmọbìnrin Róòmù, gẹ́gẹ́ bí ó ti rí pẹ̀lú àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n kọ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ náà. Òye àkọ́kọ́ tí ó di “àsìá-ọrọ̀” àwọn Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n jáde kúrò nínú ìjọ Kátólíìkì ni pé “Bíbélì àti Bíbélì nìkan.” Síbẹ̀, ìtàn jẹ́rìí sí òtítọ́ pé ó ṣe pàtàkì kí a pín Bíbélì náà ní ọ̀nà tí ó tọ́.

> Ṣe ìkẹ́kọ̀ọ́ kí o lè fi ara rẹ hàn ní ẹni tí Ọlọ́run fọwọ́ sí, òṣìṣẹ́ tí kò nílò láti tijú, ẹni tí ń pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ ní òtítọ́. Ṣùgbọ́n yẹra fún àwọn ọ̀rọ̀ àìmọ́ àti asán: nítorí wọn yóò máa pọ̀ sí i ní ìwà àìsìn tó pọ̀ jù. 2 Timotiu 2:15, 16.

Ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì tí a mú àwọn Pùrótẹ́sítáǹtì lò nínú ìsapá wọn láti pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ ní òdodo ni “historicism.” Ọ̀nà náà jẹ́ àfojúsùn pàtó àti gidi fún Sátánì láti kọlù, ó sì kọlù ú nítòótọ́.

> “A gbọ́dọ̀ mọ̀ fún ara wa ohun tí ó jẹ́ Kristẹni gidi, ohun tí òtítọ́ jẹ́, ohun tí ìgbàgbọ́ tí a ti gbà jẹ́, ohun tí àwọn òfin Bíbélì jẹ́—àwọn òfin tí a fi fún wa láti ọ̀dọ̀ àṣẹ tí ó ga jùlọ.” The 1888 Materials, 403.

Ìbàjẹ́ tàbí ìtúpalẹ̀ ọ̀nà ìmúlò Bíbélì tí àwọn Atúntò Ìjọ lò títí dé, tí ó sì kàn mọ́ William Miller pẹ̀lú, ni a tọ́ka sí ní pàtó pé ó bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀rúndún kẹ́ẹ̀ẹ́dógún pẹ̀lú ọ̀mọ̀wé Jesuit kan tí a ń pè ní Francisco Ribera (1537–1591), ẹni tí a ka sí ẹni tí ó mú ìtumọ̀ ìwòyíwájú gbajúmọ̀. Ó kọ àlàyé kan lórí ìwé Ìfihàn tí ó gbékalẹ̀ ìtumọ̀ ìwòyíwájú fún àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà, ní fífi wọ́n jìnnà sí àyíká ìtàn wọn. Ribera dá ọ̀nà ìmúlò yìí sílẹ̀ pẹ̀lú ète láti tako òtítọ́ tí ọ̀nà ìtumọ̀ ìtàn-ìṣẹ̀lẹ̀ máa ń mú jáde ní gbogbo ìgbà. Òtítọ́ náà ni pé póòpù ti Róòmù ni aṣòdì sí Kristi nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Ní ọ̀rúndún kẹtadínlógún àti kẹtàdínlógún, a lè fi ẹ̀rí hàn pé Pùròtẹ́sítántì mọ̀ pé ọ̀nà ìlànà èké ti Ribera jẹ́ ti Sátánì, kò sì ní ìdásílẹ̀ tòótọ́. Àwọn Pùròtẹ́sítántì nínú ìtàn náà kọ àwọn ìwé àti ìwé kéékèèké tí ń tako “ọ̀rọ̀ àìmọ́ àti àsọ̀rọ̀ asán” ti akẹ́kọ̀ọ́ Jésúítì náà. Ṣùgbọ́n ní ọdún 1909, ẹṣin Tíròjànì náà, ìyẹn Scofield Reference Bible, ni a tẹ̀ jáde, àwọn ìtọ́kasí tí a sì fi sínú àwọn àlàyé ẹsẹ̀ ìsàlẹ̀ Bíbélì náà dá lórí ẹ̀kọ́ Ribera àti ti Jésúítì mìíràn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Manuel Lacunza (1731–1801). Lacunza kọ lábẹ́ orúkọ àmì Juan Josafat Ben-Ezra, ó sì tẹ ìwé kan jáde tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ The Coming of the Messiah in Glory and Majesty. Gẹ́gẹ́ bí Ribera ṣáájú rẹ̀, ìwé náà jẹ́ ìkọlù tààrà sí ìmúṣẹ àwọn àsọtẹ́lẹ̀ inú ìwé Ìfihàn.

Satani mọ ifiranṣẹ tí ó nílò láti fi ìdàrúdàpọ̀ bo ni ìkìlọ̀ ìkẹyìn tí ń bọ láti inú ìwé Ìfihàn. Nípa fífi àwọn ọ̀rọ̀ àìmọ́ àti asán ti àwọn àlùfáà Jesuit méjèèjì sínú àwọn àkíyèsí inú Scofield Reference Bible, Satani lè mú kí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà gba àwọn ọ̀nà ìtumọ̀ Jesuit wọlé, nípa bẹ́ẹ̀ sì ni ó fọ́ wọn lójú kúrò ní òtítọ́. Satani ṣàṣeparí èyí nípa ṣíṣe àgbékalẹ̀ ọ̀pọ̀ àwòkọ́ṣe àsọtẹ́lẹ̀ Kátólíìkì kalẹ̀, èyí tí ó mú agbára láti mọ ẹni tí aṣòdì sí Kristi nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì jẹ́ kedere kúrò. Kì í ṣe ẹ̀tàn tí ó ṣòro fún Satani, nítorí àwọn Pírótẹ́sítáǹtì ti ti padà sí ìjọ Róòmù tẹ́lẹ̀ pẹ̀lú ìkọ̀sílẹ̀ wọn sí ifiranṣẹ Miller ní ọdún 1843.

A ti tẹ ọ̀pọ̀ ìwé àti àpilẹ̀kọ jáde ní àwọn ọdún tí ó ti kọjá, tí ń ṣàkọsílẹ̀ ìkọlù Sátánì sí i Bíbélì, ìkọlù tí ó bẹ̀rẹ̀ ní àwọn ọ̀rúndún àkọ́kọ́ lẹ́yìn tí a kàn Kristi mọ́ àgbélébùú. Ìkọlù náà dé ipò kan níbi tí a ti mú àwọn àfọwọ́kọ èké wá kalẹ̀ láti dá àwọn Bíbélì èké sílẹ̀. Sátánì tún kọlu àwọn Alátúnṣe tí a gbé dìde láti gbé ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ró nígbà tí wọ́n wà láàyè àti lẹ́yìn ikú àwọn Alátúnṣe wọ̀nyẹn pẹ̀lú.

Ẹ kan rò bí àwọn òpìtàn àti àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn Ìjọ Seventh-day Adventist ti òde-òní ṣe ń bá kókó ọ̀ràn William Miller lò. Ó dà bí ẹni pé wọ́n gbé egungun rẹ̀ jáde, wọ́n sì ju wọ́n sínú Odò Mississippi.

> “William Miller ń dá ìjọba Satani rú, ọ̀tá-àgbà náà sì ń wá kì í ṣe láti tako ipa ìhìnrere náà nìkan, bí kò ṣe láti pa aṣojú náà run pẹ̀lú. Bí Bàbá Miller ṣe ń mú òtítọ́ Ìwé Mímọ́ wá sí ọkàn àwọn olùgbọ́ rẹ̀ ní ọ̀nà tí ó ṣeé lò ní ìgbésí-ayé, ìbínú àwọn tí ń jẹ́wọ́ ara wọn ní Kristẹni dà sí i, gẹ́gẹ́ bí ìbínú àwọn Júù ti ru sí Kristi àti àwọn àpọ́sítélì rẹ̀. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ìjọ ru àwọn ènìyàn àìníwúlò sókè, àti ní ọ̀pọ̀ ìgbà àwọn ọ̀tá gbìmọ̀ láti gba ẹ̀mí rẹ̀ bí ó ti máa kúrò ní ibi ìpàdé. Ṣùgbọ́n àwọn áńgẹ́lì mímọ́ wà láàárín ogun ènìyàn náà, ọ̀kan nínú wọn sì, ní ìrísí ènìyàn, di apá ìránṣẹ́ Olúwa yìí mú, ó sì mú un jáde ní àlàáfíà kúrò lọ́wọ́ ogun ènìyàn tí ìbínú mú. Iṣẹ́ rẹ̀ kò tíì parí, Satani àti àwọn aṣojú rẹ̀ sì rẹ̀wẹ̀sì nínú ète wọn.” Spirit of Prophecy, ìdì 4, 219.

Ẹ wo bí àwọn ẹ̀ka Adventism méjèèjì kan náà (àwọn onímọ̀-ẹ̀sìn àti àwọn òpìtàn) ti fojú kéré sí, tí wọ́n sì ti bò ó mọ́lẹ̀, ìtẹ́wọ́gbà àwọn òfin Miller, èyí tí Sister White sọ fún wa pé gbogbo àwọn tí ó bá ń kéde àwọn ìhìnrere àwọn áńgẹ́lì mẹ́ta ní tòótọ́ ni yóò lò.

> “Àwọn tí wọ́n ń kópa nínú kéde ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta náà ń wá inú Ìwé Mímọ́ gẹ́gẹ́ bí ètò kan náà tí Bàbá Miller gbà. Nínú ìwé kékeré tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ Views of the Prophecies and Prophetic Chronology, Bàbá Miller fi àwọn òfin wọ̀nyí hàn fún ìkẹ́kọ̀ọ́ àti ìtumọ̀ Bíbélì, àwọn òfin tí ó rọrùn ṣùgbọ́n tí ó ní ìmọ̀, tí ó sì ṣe pàtàkì gan-an:—

> “[Àwọn òfin kìn-ín-ní títí dé márùn-ún ni a fà yọ.]”

> “Èyí tí ó wà lókè jẹ́ apá kan nínú àwọn òfin wọ̀nyí; àti nínú ìkẹ́kọ̀ọ́ wa nípa Bíbélì, gbogbo wa yóò ṣe dáradára láti fiyè sí àwọn ìlànà tí a gbé kalẹ̀.” Review and Herald, November 25, 1884.

Láìṣe àtúnyẹ̀wò àwọn òrò mẹ́ta inú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìdàgbàsókè àti ìmúlẹ̀ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run, kò ṣeé ṣe láti rí ìtúmọ̀ pàtàkì ẹ̀rí ńlá kan tí ń gbé William Miller ró gẹ́gẹ́ bí aṣojú náà tí a fi Élíjà ṣàpẹẹrẹ nínú ìfihàn rẹ̀ ti ìránṣẹ́ náà, àti gẹ́gẹ́ bí Mósè nínú ìlérí pé a óò jí Miller dìde nínú àjíǹde àwọn olódodo, àti gẹ́gẹ́ bí Èlíṣà nínú ìmúratán rẹ̀ láti fi oko rẹ̀ sílẹ̀ kí ó sì sin ìránṣẹ́ Élíjà. Arábìnrin White sọ pé gbogbo àwọn akíkanjú Bíbélì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ni wọ́n ń ṣàpẹẹrẹ William Miller, ẹni tí àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn àti àwọn òpìtàn Adventist òde-òní ń bá lò báyìí bí ẹni pé ó kàn jẹ́ “ọmọkùnrin òtòṣì kan láti inú oko” láti ọ̀rúndún kẹtàdínlógún.

William Tyndale jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀pọ̀ àwọn alátúntò tí a gbé dìde nínú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ yìí. Bí mo bá lè sọ ó báyìí, “àlàyé iṣẹ́-ìránṣẹ́” rẹ̀ sí àwọn aṣojú póòpù tí ó bá lò ní ìbáṣepọ̀ ni pé, “Èmi yóò mú kí ọmọkùnrin tí ń wa ilẹ̀ pẹ̀lú ìtú mọ Ìwé Mímọ́ ju bí ẹ̀yin ṣe mọ̀ ọ́ lọ.” William Miller ni ọmọkùnrin oko náà, ẹni tí ó ń wa ilẹ̀ pẹ̀lú ìtú, tí ó sì mú àsọtẹ́lẹ̀ Tyndale ṣẹ.

A ti sọ ìṣàlàyé ìbẹ̀rẹ̀ yìí di ohun tí ó rọrùn gan-an ní ti gbogbo ìtàn tí a lè mú wá gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìtìlẹ́yìn fún ohun tí a ti gbékalẹ̀ títí di ìsinsin yìí. Ní báyìí, a ó wo díẹ̀ nínú àwọn àmì ìdánimọ̀ Alpha àti Omega kí a lè padà sí ìrònú nípa Miller gẹ́gẹ́ bí àmì ọ̀nà àti ojiṣẹ́.

Ìwé Dáníẹ́lì ni ìbẹ̀rẹ̀ ìwé kan tí ó ní ìwé méjì nínú. Òpin ìwé náà ni Ìwé Ìfihàn. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n jẹ́ ìwé méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, papọ̀ wọ́n dúró fún ìwé kan ṣoṣo.

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́yìn, mo ní ìbáṣepọ̀ gbangba kan pẹ̀lú onímọ̀-ìsìn ọ̀rọ̀ Ọlọ́run kan tí ó lókìkí nínú Ẹgbẹ́ Seventh-day Adventist, ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ ní Ilé-iṣẹ́ Ìwádìí Bíbélì ti General Conference ti Ìjọ Seventh-day Adventist. Onímọ̀-ìsìn náà ń gbìyànjú láti tọ́ ìmọ̀ mi nípa ẹsẹ̀ mẹ́fà ìkẹyìn ti Danieli mọ́kànlá, àti pẹ̀lú ìmọ̀ mi nípa “ìrúbọ ojoojúmọ́” nínú ìwé Danieli. Nínú ìbáṣepọ̀ wa, tí ó gba àkókò díẹ̀, nítorí pé ó ní àpilẹ̀kọ kan tí òun kọ, tí èmi sì dáhùn sí, tí òun sì tún fi ìdáhùn padà sí i, lẹ́yìn náà, èmi pẹ̀lú tún sọ èrò mi padà, bẹ́ẹ̀ ni ó sì ń lọ lọ́nà bẹ́ẹ̀. Nínú ìbáṣepọ̀ náà, ó sọ fún mi pé nínú ìgbìmọ̀ tí ó ti ń ṣiṣẹ́ ní General Conference, wọ́n ka a sí amòye lórí ìwé Danieli, àti pé ẹlẹgbẹ́ iṣẹ́ rẹ̀ kan ni wọ́n ka sí amòye pàtàkì lórí ìwé Ìṣípayá. Nínú àwọn ìbáṣepọ̀ wa, kò fẹ́ bá àwọn kókó inú ìwé Ìṣípayá lò, bí kò ṣe pé kí a tọ́ka wọn sí ọ̀dọ̀ ẹlẹgbẹ́ rẹ̀. Ó fẹ́ pa ìjíròrò náà mọ́ sínú ìwé Danieli nìkan.

Arábìnrin White sọ ní kedere pé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn jẹ́ ìwé kan ṣoṣo. Ní ìpele yẹn, wọ́n dúró fún Bíbélì, tí í ṣe ìwé kan ṣoṣo tí a kó jọ láti inú ìwé méjì, èyíiní ni ti àtijọ́ àti ti tuntun. Arábìnrin White tún ṣàlàyé nípa ìjọ àwọn Júù, tí ó ka ìwé àtijọ́ nìkan sí ìwé kan náà; ó sì tún sọ nípa àwọn tí wọ́n kọ ìwé àtijọ́ sílẹ̀ nítorí pé ìwé tuntun nìkan ni wọ́n lóye tàbí tí wọ́n fẹ́ lóye. Ẹ̀rí ìmísí rẹ̀ ni pé bí o bá gba tuntun nìkan, ìwọ kọ́ àtijọ́ sílẹ̀, bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú sí i ní ìhà kejì. Kí onímọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn kan sọ pé òun jẹ́ amòye nípa Dáníẹ́lì, ṣùgbọ́n kì í ṣe nípa Ìfihàn, jẹ́ àtúnsọ ìmọ̀ràn àwọn Júù ti gbigba Májẹ̀mú Láéláé nìkan, a sì mọ ibi tí ìwòye kékeré yẹn ti mú àwọn Júù dé. Láti gba ẹ̀gbẹ́ kan nínú ọ̀ràn náà—gbigba ti àtijọ́, kí a má gba ti tuntun, tàbí gbigba ti tuntun, ṣùgbọ́n kí a má gba ti àtijọ́—jẹ́ láti kọ gbogbo ẹ̀rí náà sílẹ̀.

> “Olùgbàlà náà béèrè lọ́wọ́ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ bóyá wọ́n lóye nǹkan wọ̀nyí. Wọ́n dáhùn pé, ‘Bẹ́ẹ̀ ni, Olúwa. Nígbà náà ni ó sì wí fún wọn pé, Nítorí náà, gbogbo akọ̀wé tí a ti kọ́ sí ìjọba Ọ̀run dàbí ọkùnrin onílé kan, ẹni tí ń mú ohun tuntun àti ohun àtijọ́ jáde láti inú ìṣúra rẹ̀.’ Nínú òwe yìí, Jésù fi ojúṣe àwọn ẹni tí iṣẹ́ wọn jẹ́ láti fi ìmọ́lẹ̀ tí wọ́n ti gbà láti ọ̀dọ̀ rẹ̀ fún ayé hàn níwájú àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀. Májẹ̀mú Láéláé ni gbogbo Ìwé Mímọ́ tí ó wà nígbà náà; ṣùgbọ́n a kò kọ ọ́ fún àwọn ènìyàn ìgbà àtijọ́ nìkan; ó jẹ́ fún gbogbo ìgbà àti fún gbogbo ènìyàn. Jésù fẹ́ kí àwọn olùkọ́ ẹ̀kọ́ rẹ̀ máa fara balẹ̀ wá inú Májẹ̀mú Láéláé fún ìmọ́lẹ̀ náà tí ń fi ìdánimọ̀ rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Mèsáyà tí a ti sọ tẹ́lẹ̀ nínú àsọtẹ́lẹ̀, tí ó sì ń ṣí ìrísí iṣẹ́-ìránṣẹ́ rẹ̀ sí ayé payá. Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Titun kò lè yà sọ́tọ̀, nítorí pé ẹ̀kọ́ Kristi ni àwọn méjèèjì. Ẹ̀kọ́ àwọn Júù, tí wọ́n gba Májẹ̀mú Láéláé nìkan, kì í ṣe sí ìgbàlà, nítorí wọ́n kọ Olùgbàlà náà sílẹ̀, ẹni tí ìyè àti iṣẹ́-ìránṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ ìmúṣẹ òfin àti àwọn àsọtẹ́lẹ̀. Bákan náà, ẹ̀kọ́ àwọn tí wọ́n ju Májẹ̀mú Láéláé sílẹ̀ kì í ṣe sí ìgbàlà, nítorí pé ó kọ èyí tí í ṣe ẹ̀rí tààrà nípa Kristi sílẹ̀. Àwọn aláìgbàgbọ́ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú pípa Májẹ̀mú Láéláé kù sí ẹ̀yìn, kò sì gba ju ìgbésẹ̀ kan míì lọ láti sẹ́ ìdúróṣinṣin Májẹ̀mú Titun, bẹ́ẹ̀ ni a sì kọ àwọn méjèèjì sílẹ̀.”

> “Àwọn Jú ní agbára kékeré lórí ayé Kristẹni láti fi hàn wọ́n ní pàtàkì àwọn àṣẹ náà, pẹ̀lú òfin tó ń di ènìyàn mú ti Sábáàtì, nítorí pé nígbà tí wọ́n bá ń mú àwọn ìṣúra àtijọ́ ti òtítọ́ jáde, wọ́n máa ń ta àwọn tuntun sẹ́gbẹ̀ nínú àwọn ẹ̀kọ́ ti ara Jesu. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, ìdí tó lágbára jùlọ tí àwọn Kristẹni fi kùnà láti ní ipa lórí àwọn Jú kí wọ́n lè gba àwọn ẹ̀kọ́ Kristi gẹ́gẹ́ bí èdè ọgbọ́n ọ̀run, ni pé, nígbà tí wọ́n bá ń mú àwọn ìṣúra ọ̀rọ̀ rẹ̀ jáde, wọ́n fi ẹ̀gàn bá ọrọ̀ ọlọ́rọ̀ ti Májẹ̀mú Láéláé, èyí tí í ṣe àwọn ẹ̀kọ́ ìṣáájú ti Ọmọ Ọlọ́run, nípasẹ̀ Mósè. Wọ́n kọ òfin tí a kéde láti Sinai sílẹ̀, àti Sábáàtì ti àṣẹ kẹrin, tí a fi lélẹ̀ nínú ọgbà Édẹni. Ṣùgbọ́n oníṣẹ́ ìránṣẹ́ ìhìnrere, ẹni tí ó bá tẹ̀lé àwọn ẹ̀kọ́ Kristi, yóò ní ìmọ̀ pípé nípa Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Titun, kí ó lè fi wọ́n hàn fún àwọn ènìyàn nínú ìmọ́lẹ̀ tòótọ́ wọn gẹ́gẹ́ bí odindi kan tí a kò lè yà kúrò ní ara wọn—ọ̀kan ń gbẹ́kẹ̀ lé òmíràn, ó sì ń tan ìmọ́lẹ̀ sí i. Báyìí ni, gẹ́gẹ́ bí Jesu ti kọ́ àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀, wọn yóò mú ‘àwọn ohun tuntun àti àwọn ohun àtijọ́’ jáde láti inú ìṣúra wọn.” Spirit of Prophecy, volume 2, 255.

Ìmọ̀ràn tí ó ṣáájú ní ìṣàfilọ́lẹ̀ mìíràn fún àwọn Adventist Laodicea. Láti jẹ́wọ́ pé ènìyàn gbàgbọ́ nínú Bíbélì ní ìkúnrẹ́rẹ́ rẹ̀, mejeeji Májẹ̀mú Láéláé àti Májẹ̀mú Tuntun, ṣùgbọ́n kí ó kọ Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀, èyí náà gan-an ni ihò kan náà ti gbigba ẹ̀rí kan ṣoṣo. A nílò ẹlẹ́rìí méjì láti fi mú òtítọ́ dúró, nítorí náà kò ṣeé ṣe láti fi ẹlẹ́rìí kan ṣoṣo mú òtítọ́ dúró, àti bí ẹnikẹ́ni bá gbìyànjú láti ṣe bẹ́ẹ̀, wọ́n ń kọ àwọn ẹlẹ́rìí méjèèjì, wọ́n sì ń gbé ìgbàgbọ́ wọn lé ohun tí a ń pè ní “àwọn òtítọ́ ìdajì.”

Nísinsìnyí, èmi yóò tún ìbéèrè kan ṣe tí ó wà nínú ọ̀kan lára àwọn àpilẹ̀kọ àkọ́kọ́ tí ó ti ń jáde láti oṣù Keje, ọdún 2023. Ìbéèrè náà ni pé, “Ìmọ̀lẹ̀ tuntun wo ni ó ti jáde láti inú Adventism láti ọdún 1863 wá?” Ìdáhùn náà rọrùn lásán ni pé, “Kò sí.”

> “Àwọn ìwé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn jẹ́ ọ̀kan. Ọ̀kan jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀, èkejì sì jẹ́ ìfihàn; ọ̀kan jẹ́ ìwé tí a fi èdìdì dì, èkejì sì jẹ́ ìwé tí a ṣí. Jòhánù gbọ́ àwọn ohun ìjìnlẹ̀ tí àwọn àrá sọ, ṣùgbọ́n a pàṣẹ fún un pé kí ó má kọ wọ́n sílẹ̀.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 971.

Nítorí náà, Alfa àti Omega fi hàn pé Dáníẹ́lì ni àkọ́kọ́, Ìfihàn sì ni ìkẹyìn. Dáníẹ́lì dúró fún ìbẹ̀rẹ̀ Adventism, Ìfihàn sì dúró fún òpin Adventism.

> “Ìfihàn jẹ́ ìwé tí a fi èdìdì dì, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ìwé tí a ti ṣí. Ó ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu tí yóò ṣẹlẹ̀ ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn nínú ìtàn ayé yìí. Àwọn ẹ̀kọ́ inú ìwé yìí dájú, kì í ṣe ohun àdììtú tàbí ohun tí a kò lè lóye. Nínú rẹ̀ ni a tún gbé ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà sókè gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú Dáníẹ́lì. Díẹ̀ lára àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ni Ọlọ́run tún sọ, nípa bẹ́ẹ̀ ó fi hàn pé a gbọ́dọ̀ fi ìjẹ́pàtàkì fún wọn. Olúwa kì í tún àwọn nǹkan tí kò ní ìtúmọ̀ ńlá sọ.” Manuscript Releases, volume 9, 8.

Ní ìbẹ̀rẹ̀ Adventismu, nínú gan-an àwọn ẹsẹ̀ tí ó jẹ́ ọ̀pá àárín Adventismu, àwọn ẹsẹ̀ tí a tú sílẹ̀ ní ọdún 1798; Jesu fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí “Palmoni,” Alákànsí Ìyanu. Ní òpin Adventismu, Jesu fi ara Rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí “Alfa àti Omega,” amòye èdè ìyanu—Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Nítorí èyí, ìbẹ̀rẹ̀ Adventismu àti ìránṣẹ́ áńgẹ́lì àkọ́kọ́ ni a “so mọ́ àkókò.” Ní òpin Adventismu, ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta yóò jẹ́ fífi lé Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ lórí.

Ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin Adventismu ń ṣẹlẹ̀ lákòókò ìtàn ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì; nítorí náà, wọ́n ń ṣẹlẹ̀ nígbà ìbẹ̀rẹ̀ àti òpin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ni ìtàn àwọn ìwo méjì ti Republicani àti Protestantismu. Ní ìparí ìtàn náà, àwọn ìwo méjì wọ̀nyí yóò ti yí padà láti ọ̀dọ̀ àgùntàn sí dragoni. Republicani yóò yí padà sí tiwántìwá, Protestantismu yóò sì yí padà sí Protestantismu apẹ̀yìndà. Nígbà tí ife àkókò ìdánwò fún Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà bá bẹ̀rẹ̀ sí í sún mọ́ òpin rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti ń ṣẹlẹ̀ ní báyìí gan-an, àwọn ìwo méjì ti Republicani apẹ̀yìndà àti Protestantismu apẹ̀yìndà yóò dá àwòrán kan fún ẹranko náà sílẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n yóò darapọ̀ ìjọ àti ìpínlẹ̀ pọ̀ sí ìwo kan tí ń sọ̀rọ̀ bí dragoni. Ṣùgbọ́n a kì yóò fi Ọlọ́run sílẹ̀ láìní ẹlẹ́rìí, nítorí pé nínú ìlànà mímú ìparí bá Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, Òun yóò gbé ìwo tòótọ́ ti Protestantismu dìde láti tako mejeeji àwòrán ẹranko náà ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà, àti lẹ́yìn náà àwòrán ẹranko náà tí ó dojú kọ gbogbo ayé. Ìgbékalẹ̀ ìwo Protestantismu ní òpin Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò ṣẹ ní inú ètò ìtàn kan náà gẹ́gẹ́ bí a ti gbé ìwo Protestantismu dìde ní ìbẹ̀rẹ̀ Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Àwọn ènìyàn májẹ̀mú àtijọ́ kan ni a óò kọjá lọ, àwọn ènìyàn tuntun kan yóò sì di àwọn ènìyàn májẹ̀mú tuntun. Kò sí ohun tuntun lábẹ́ oòrùn.

Nígbà tí a bá lo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò gẹ́gẹ́ bí a ti lóye wọn tí a sì gbé wọn kalẹ̀ nínú ìtàn àwọn Millerite láti ṣàyẹ̀wò Alfa àti Omega, a rí i pé ọ̀kan náà ni wọ́n jẹ́. Gbogbo àsọtẹ́lẹ̀ àkókò máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtàn kan nígbà tí a bá kéde àsọtẹ́lẹ̀ náà, ìtàn náà sì máa ń jẹ́ àpẹẹrẹ ìtàn náà nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ náà bá ṣẹ.

Ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbàá mẹ́tàlélọ́ọ̀rún méjì bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àṣẹ kẹta ní ọdún 457 ṣáájú ìbí Kristi, ó sì parí ní ìhìn iṣẹ́ angẹli kẹta ní October 22, 1844. Ní àkókò tí ó ṣáájú, ṣùgbọ́n kí àṣẹ kẹta tó dé, iṣẹ́ kíkọ́ tẹ́ńpìlì náà àti Jerusalẹmu ni a ti ṣe parí. Bákan náà, nínú ìtàn tí ń ṣáájú dídé angẹli kẹta, àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ tẹ́ńpìlì Millerite ni a ti fi idi rẹ̀ múlẹ̀.

Ní ọdún 1798, àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì lọ́nà ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 723 ṢK pẹ̀lú ìtúká àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá ni a mú ṣẹ. Àsọtẹ́lẹ̀ náà tọ́ka sí àkókò méjì ti ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta, tí ń fi ìtẹ̀mọ́lẹ̀ tẹ́ńpìlì gidi àti Jerusalẹmu gidi mọ́lẹ̀ lábẹ́ Romu keferi gidi hàn, èyí tí ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́rùn-ún méjì àti ọgọ́ta mìíràn ti Romu póòpù tẹ̀lé, níbi tí wọ́n ti tẹ ìlú àti tẹ́ńpìlì ẹ̀mí mọ́lẹ̀. Àsọtẹ́lẹ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìparun ìjọba àríwá àti ìtúká àwọn ará ìjọba náà. Ní àárín àsọtẹ́lẹ̀ náà ní 538, ni a fi àmì sí òpin ìtẹ̀mọ́lẹ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run lábẹ́ Romu keferi, ìjọba kẹrin nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ó sì mú kí ìjọ Ọlọ́run tú ká sínú aginjù ti Àwọn Àkókò Òkùnkùn. Òpin àsọtẹ́lẹ̀ àkókò yẹn ní 1798 fi òpin ìjọba karùn-ún nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì hàn. Ìtúká àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá, àti ti ìjọ Kristẹni tí ó sá lọ sínú aginjù, dúró fún ìkójọpọ̀ àwọn ẹni tí a ti yàn láti di ìwo Protestanti. Àwọn àmì ọ̀nà ni a sábà máa ń ṣàfihàn wọn nípasẹ̀ òdì kejì, ìtúká sì lè dúró fún ìkójọpọ̀, gẹ́gẹ́ bí Élíjà ti dúró fún Jòhánù Onítẹ̀bọmi. Nínú ìfarahàn ìjà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà, Élíjà kò kú, ṣùgbọ́n Jòhánù Onítẹ̀bọmi kú.

Ní ọdún 677 ṣáájú ìbí Kristi, ẹ̀yà gúúsù Júdà, (tí a tún mọ̀ sí ilẹ̀ ológo nínú Ìwé Mímọ́) ni a tú ká fún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ọdún ogún, tí ó parí ní October 22, 1844. Àsọtẹ́lẹ̀ náà ń tọ́ka sí ìtẹ̀mọ́lẹ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run, tí Dáníẹ́lì fi hàn gẹ́gẹ́ bí “ọmọ-ogun” nínú Dáníẹ́lì 8:13, 14.

> Nígbà náà ni mo gbọ́ ẹni mímọ́ kan ń sọ̀rọ̀, ẹni mímọ́ mìíràn sì bi ẹni mímọ́ kan náà tí ń sọ̀rọ̀ pé, Yóò ti pẹ́ tó fún ìran náà nípa ẹbọ àtẹ̀gùn ojoojúmọ́, àti ẹ̀ṣẹ̀ ìwóro tó mú ìsọdahoro wá, láti fi ibi mímọ́ àti ogun náà jọ lé lórí kí a máa tẹ̀ wọ́n mọ́lẹ̀? Ó sì wí fún mi pé, Títí yóò fi pé ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọjọ́; nígbà náà ni a ó wẹ ibi mímọ́ náà mọ́. Danieli 8:13, 14.

Asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta tí ó parí ní àkókò kan náà pẹ̀lú asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún márùn-ún tí ó bẹ̀rẹ̀ ní 677 BC, ni ó ń tọ́ka sí títẹ̀ mọ́lẹ̀ ibi mímọ́ gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ọ́ di mímọ̀ nínú Dáníẹ́lì 8:13, 14. Asọtẹ́lẹ̀ fífọ́ Juda ká ní 677 BC ni ìkọlù mẹ́ta láti ọ̀dọ̀ Nebukadinésárì ṣáájú, asọtẹ́lẹ̀ náà sì parí nígbà dídé ìrántí kẹta ní October 22, 1844.

Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọ̀ọ́dúnrún márùn-ún, àti ogún méjì náà, tí wọ́n parí lẹ́sẹ̀sẹ̀ ní ọdún 1798 àti 1844, tọ́ka sí ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin tí a fi kọ́ ìpìlẹ̀ tẹ́ńpìlì àwọn Millerite. Mósè lo ọjọ́ mẹ́rìndínlọ́gọ́rin ní gbígba ìtọ́nisọ́nà lórí bí a ṣe máa kọ tẹ́ńpìlì náà; àtúnṣe tẹ́ńpìlì Hẹ́rọ́dù ní àkókò Kristi gba ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin, èyí tí ó parí ní ọdún ìrìbọmi Kristi. Láti ibi ìrìbọmi náà ni Ó ti lọ sí aginjù fún ọjọ́ ogójì, nígbà tí Ó sì padà, Ó wẹ tẹ́ńpìlì mọ́ ní ìgbà àkọ́kọ́, àwọn Júù onírírí sì fẹ́ mọ̀ nípa àṣẹ wo ni Ó fi ṣe irú nǹkan bẹ́ẹ̀.

> Àjọ́ Ìrékọjá àwọn Júù sì súnmọ́ etílé, Jesu sì gòkè lọ sí Jerusalẹmu. Ó sì rí nínú tẹ́ńpìlì àwọn tí ń tà màlúù, àti àgùntàn, àti àdàbà, àti àwọn apanípadà owó tí wọ́n jókòó sibẹ̀. Nígbà tí ó sì ṣe pàṣán kan pẹ̀lú okùn kéékèèké, ó lé wọn gbogbo jáde kúrò nínú tẹ́ńpìlì, pẹ̀lú àgùntàn àti màlúù náà; ó sì tú owó àwọn apanípadà náà ká, ó sì dojú bolẹ̀ àwọn tábìlì wọn. Ó sì wí fún àwọn tí ń tà àdàbà pé, Ẹ mú nkan wọ̀nyí kúrò níhìn-ín; ẹ má ṣe ilé Baba mi di ilé ọjà. Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ sì rántí pé a ti kọ ọ́ pé, Ìtara ilé rẹ ti jẹ mí run. Nígbà náà ni àwọn Júù dáhùn, wọ́n sì wí fún un pé, Àmì kín ni ìwọ fi hàn wá, níwọ̀n bí ó ti jẹ́ pé ìwọ ń ṣe nǹkan wọ̀nyí? Jesu dáhùn, ó sì wí fún wọn pé, Ẹ wó tẹ́ńpìlì yìí lulẹ̀, ní ọjọ́ mẹ́ta èmi yóò sì tún un dìde. Nígbà náà ni àwọn Júù wí pé, Ọdún mẹ́rìnlélógójì ni a fi kọ tẹ́ńpìlì yìí, ìwọ yóò sì tún un dìde ní ọjọ́ mẹ́ta bí? Ṣùgbọ́n òun ń sọ nípa tẹ́ńpìlì ara rẹ̀. Nígbà náà, nígbà tí a jí i dìde kúrò nínú òkú, àwọn ọmọ-ẹ̀yìn rẹ̀ rántí pé ó ti sọ èyí fún wọn; wọ́n sì gba Ìwé Mímọ́ gbọ́, àti ọ̀rọ̀ tí Jesu ti sọ. Johanu 2:13–22.

Tẹ́ńpìlì ti àwọn Millerite ni a kọ́ ní ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin láti ọdún 1798 ní ìparí àsọtẹ́lẹ̀ àkọ́kọ́ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, ogún, ó sì parí ní ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin lẹ́yìn náà ní ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ kejì ọdún ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, ogún ní ọdún 1844. Àwọn ọdún mẹ́rìndínlọ́gọ́rin wọ̀nyí bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú dídé áńgẹ́lì àkọ́kọ́, wọ́n sì parí pẹ̀lú dídé áńgẹ́lì kẹta, nítorí Kristi sọ pé a óò gbé tẹ́ńpìlì Rẹ̀ dìde ní ọjọ́ mẹ́ta. Bí o kò bá fẹ́ rí àwọn òtítọ́ wọ̀nyí, ó jẹ́ nítorí ìṣòro pàtàkì méjì yàtọ̀ sí àwọn ìṣòro tí ó lè wà nínú ọkàn tí kò fẹ́ gbọ́ àti tí kò tíì yí padà. Ìṣòro àkọ́kọ́ ni pé o kò fẹ́ sún mọ́ Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láti ojú-ọ̀nà pé ìtàn máa ń tún ara rẹ̀ ṣe. Iwọ kì í ṣe onítúmọ̀ ìtàn-àsọtẹ́lẹ̀. Ìṣòro kejì sì ni àìlera láti lo àwọn ọ̀rọ̀ àpẹẹrẹ tí a ti kọ sínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run nípasẹ̀ Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Àwọn ìbẹ̀rẹ̀ gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ń tọ́ka sí òpin, wọ́n sì máa ń tọ́ka sí ohun púpọ̀ ju àwọn ìtàn tí ń tún ara wọn ṣe nìkan lọ.

Bíbélì sọ pé àwa jẹ́ tẹ́ńpìlì fún Ẹ̀mí Mímọ́, a sì dá tẹ́ńpìlì ara náà pọ̀ pẹ̀lú krómósómù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì tí ń ṣèwádìí àwọn krómósómù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n wọ̀nyí sọ fún wa pé krómósómù akọ mẹ́tàlélógún àti krómósómù abo mẹ́tàlélógún ni a yí ká prótíìnì kan tí ìrísí rẹ̀ dà bí àgbélébùú.

Nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá, àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò mẹ́ta wà tí ó so pọ̀ mọ́ ara wọn; àkọ́kọ́ ń tọ́ka sí pípínkiri agbára àwọn ènìyàn mímọ́, èyí tí ó ṣàfihàn “àkókò méje” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n. Pípínkiri agbára àwọn ènìyàn mímọ́ náà tí a mú ṣẹ lórí wọn jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, àti ogún ọdún, síbẹ̀ nínú Dáníẹ́lì orí kejìlá ó kan tọ́ka sí ìdajì ìkẹyìn àkókò náà. Ó ṣàfihàn Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kò lóye ohun tí a túmọ̀ sí nínú ìkéde náà.

> Mo sì gbọ́ ọkùnrin tí a fi aṣọ ọ̀gbọ̀ wọ̀, ẹni tí ó wà lórí omi odò náà, nígbà tí ó gbé ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ àti ọwọ́ òsì rẹ̀ sókè sí ọ̀run, tí ó sì fi ẹni tí ó ń bẹ láé àti láéláé búra pé, yóò jẹ́ fún àkókò kan, àti àwọn àkókò, àti ààbọ̀ kan; àti nígbà tí yóò parí fífọ agbára àwọn ènìyàn mímọ́ náà ká, gbogbo nǹkan wọ̀nyí yóò sì parí. Mo sì gbọ́, ṣùgbọ́n mi ò yé e: nígbà náà ni mo wí pé, Olúwa mi, kí ni yóò jẹ́ òpin nǹkan wọ̀nyí? Danieli 12:7, 8.

Dáníẹ́lì orí kejìlá ń ṣàfihàn ìhìn tí a tú sílẹ̀ ní àkókò ìkẹyìn, èyí tí ó jẹ́ ọdún 1798. Nínú àyọkà náà, Dáníẹ́lì dúró fún William Miller, àmì àkọ́kọ́ ti àwọn ọlọ́gbọ́n nínú ìtàn náà. A kọ́kọ́ darí Miller sí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún ti Lefitíkù mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, àti nínú ẹsẹ̀ keje àti kẹjọ ó dúró fún àwọn ọlọ́gbọ́n tí wọ́n gbọ́dọ̀ mú òtítọ́ náà bá ara rẹ̀ mu pé ìtúká ọdún ẹgbẹ̀rún méjì ó lé ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún náà dájú pátápátá pé a fi í mọ̀ sí ìtúká tí Ọlọ́run tú àwọn ènìyàn Rẹ̀ ká.

> “Ṣùgbọ́n bí ẹ kò bá sì fetí sí mi fún gbogbo èyí, nígbà náà ni èmi yóò fi ìyà jẹ yín ní ìlọ́po méje sí i nítorí ẹ̀ṣẹ̀ yín. Èmi yóò sì fọ ìgbéraga agbára yín; èmi yóò sì sọ ọ̀run yín di bí irin, àti ilé ayé yín di bí idẹ.” Lefitiku 26:18, 19.

“Ìgbéraga” Ísírẹ́lì àtijọ́ ni nígbà tí a jẹ́ kí wọ́n kọ Ọlọ́run sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọba wọn, kí wọ́n sì yan ọba ènìyàn. Ìgbéraga wọn, èyí tí í ṣáájú ìṣubú (Òwe 16:18), ni ìfẹ́ wọn láti dàbí gbogbo àwọn ìjọba abọ̀rìṣà tí ó yí wọn ká. Yíyọ ìjọba àríwá kúrò kọ́kọ́, lẹ́yìn náà ìjọba gúúsù, ni ìtúká agbára náà (ọba) ní ọdún 723 Ṣ.K. àti 677 Ṣ.K. ní ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Miller dúró fún àwọn ọlọ́gbọ́n tí wọ́n lóye ìmúgbòòrò ìmọ̀ tí a tú sílẹ̀ nínú àwọn ẹsẹ̀ ṣáájú ti Dáníẹ́lì orí kejìlá, àti nínú ẹsẹ̀ keje àti ẹkẹjọ, a ṣàfihàn án gẹ́gẹ́ bí ẹni tí kò lóye ìsopọ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dún mẹ́fà àti ọgọ́ta pẹ̀lú ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún àti ogún ọdún ti ìtúká àwọn ènìyàn Ọlọ́run. Dáníẹ́lì ń ṣojú àwọn ènìyàn Ọlọ́run ní òpin Adventism, gẹ́gẹ́ bí Miller pẹ̀lú ṣe dúró ní ìbẹ̀rẹ̀ Adventism. Ní òpin Adventism, ìṣòro kan náà wà, nítorí bí Adventism ṣe fi ìmọ̀ Miller nípa “àkókò méje” sí apá kan, a fi ipa mú wọn láti mọ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dún mẹ́fà àti ọgọ́ta nìkan gẹ́gẹ́ bí Àwọn Ọjọ́ Òkùnkùn. Àwọn ọlọ́gbọ́n ní òpin ní ìṣòro tó jọra láti yanjú gẹ́gẹ́ bí Dáníẹ́lì àti Miller ṣe ṣàpẹẹrẹ. Kí ni ìdí tí a fi lo ọ̀rọ̀ ìtúmọ̀ Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n láti ṣàfihàn àkókò mẹ́ta àti ìdajì dípò àkókò méje?

Miller kò lè tún àìlera yìí dọ́gba pátápátá, ṣùgbọ́n ní ọdún 1856 ni “ìmọ́lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tuntun” ìkẹyìn náà ni a gbé kalẹ̀ nínú àtẹ̀jáde àwọn àpilẹ̀kọ mẹ́fà tí a kò parí rí, tí wọ́n ń fi hàn pé àwọn àkókò méje náà dúró fún ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ti Róòmù abọ̀rìṣà tí ń tẹ Ísírẹ́lì gidi Ọlọ́run mọ́lẹ̀, lẹ́yìn èyí ni ọdún mẹ́ta àtààbọ̀ ti Róòmù póòpù tí ń tẹ Ísírẹ́lì ti ẹ̀mí mọ́lẹ̀. Ọdún méje lẹ́yìn náà ni Adventism fi pátápátá kọ gbogbo ìmọ́lẹ̀ ti àwọn àkókò méje náà sílẹ̀, ní fífi àìlera náà sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìmúrasílẹ̀ fún àwọn ọlọ́gbọ́n ní àkókò òpin ní ọdún 1989, nígbà tí, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpèjúwe rẹ̀ nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá, ẹsẹ̀ ogójì, àwọn orílẹ̀-èdè tí ó dúró fún Soviet Union àtijọ́ ni a gbá lọ pátápátá láti ọwọ́ ipò póòpù àti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ìmọ́lẹ̀ àkọ́kọ́ tí a fún Miller ni a kọ̀ ní ọdún 1863, àti ìmọ́lẹ̀ ìkẹyìn lórí kókó-ọrọ náà ni Hiram Edson fi fúnni nínú àwọn àpilẹ̀kọ mẹ́fà wọ̀nyẹn. A dá àwọn àpilẹ̀kọ wọ̀nyẹn dúró, àti lẹ́yìn ọdún méje (àkókò) agbára Ísírẹ́lì òde-òní ni a yà sí apá kan kí ó lè fara wé àwọn ìjọ abọ̀rìṣà tí a ti dá wọn mọ̀ dáadáa ní ọdún díẹ̀ ṣáájú gẹ́gẹ́ bí àwọn ọmọbìnrin Bábílónì. Àwọn àkókò méje ti Lefitíkù ogún-mẹ́fà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kọ́ àsọtẹ́lẹ̀ di òkúta ìkọ̀sẹ̀, àti ìgbéraga Ísírẹ́lì àtijọ́ gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ nínú ìfẹ́ wọn láti ní Sáúlù jọba lórí wọn gẹ́gẹ́ bí ọba ni a tún ṣe. Jésù ṣàfihàn òpin pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀.

Ìwé Dáníẹ́lì pẹ̀lú náà tún tọ́ka sí àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́rin (1290), pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún mẹ́ta-dín-lọ́gọ́rin (1335), tí àwọn méjèèjì bẹ̀rẹ̀ nígbà tí a mú “ìrúbọ ojoojúmọ́” kúrò ní ọdún 508. Ìmú “ìrúbọ ojoojúmọ́” kúrò ń ṣàpẹẹrẹ ìyọkúrò ìfaradàkọjá Róòmù keferi sí ìdìde agbára póòpù ní ọdún 538. Àkókò ìyípadà ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n wà kí a tó fi agbára póòpù jókòó lórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 538; lẹ́yìn náà, ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́ta tó kù parí ní ọdún 1798. Ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ìyípadà láti ìjọba kan sí èkejì ń tọ́ka sí àwọn ọdún ìkẹyìn ìṣàkóso póòpù tí ó yọrí sí fífi ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì jókòó lórí ìtẹ́ ayé ní ọdún 1798. Ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan àti ọgọ́rùn-ún méjìdínlọ́gọ́rin (1290) ń tọ́ka sí ìyípadà láti ìjọba kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì sí ìjọba tí ó tẹ̀lé e nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, bẹ́ẹ̀ náà ni òpin àsọtẹ́lẹ̀ náà.

Asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọgọ́ta mẹ́ta, àti márùn-ún tí ó bẹ̀rẹ̀ nígbà ìyọkúrò “ìrúbọ ojoojúmọ́” ní ọdún 508, parí ní ọdún 1843.

> “Láti ìgbà tí a ó ti mú ẹbọ ojoojúmọ́ kúrò, tí a sì gbé ohun ìríra tí ń fa ìdahoro kalẹ̀, ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan ó lé igba méjìdínlọ́gọ́rùn-ún ni yóò wà. Alábùkún-fún ni ẹni tí ó dúró títí, tí ó sì dé ọjọ́ ẹgbẹ̀rún kan ó lé igba mẹ́ta ó lé mẹ́ẹ̀ẹ́dógún.” Dáníẹ́lì 12:11, 12.

Asọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n parí ní ọdún 1843, Danieli sì wí pé àwọn tí wọ́n “dúró tì” nígbà tí a óò mú asọtẹ́lẹ̀ náà ṣẹ yóò jẹ́ alábùkún. Arábìnrin White sọ ọ́ báyìí.

> “Alábùkún ni fún àwọn ojú tí wọ́n rí àwọn nǹkan tí a rí ní 1843 àti 1844.

> “A ti fi ìránṣẹ́ náà hàn. Kò sì yẹ kí ìdádúró kankan wà nínú tún ìránṣẹ́ náà sọ, nítorí àwọn àmì àkókò ń ṣẹ; iṣẹ́ ìparí gbọ́dọ̀ ṣe. Iṣẹ́ ńlá kan yóò ṣe ní àkókò kúkúrú. Ní ìpẹ̀yà, a ó fi ìránṣẹ́ kan hàn nípasẹ̀ àyànfẹ́ Ọlọ́run tí yóò pọ̀ sí i di igbe rara. Nígbà náà ni Dáníẹ́lì yóò dúró nínú ipò tirẹ̀, láti fi ẹ̀rí rẹ̀ hàn.” Manuscript Releases, volume 21, 437.

Nítorí náà, ìbẹ̀rẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ ọdún ẹgbẹ̀rún kan, ọ̀ọ́dúnrún mẹ́ta, àti márùndínlọ́gbọ̀n, ń tọ́ka sí ìyípadà láti inú ẹ̀sìn keferi sí ẹ̀sìn póòpù, bẹ́ẹ̀ sì ni ó tún ń tọ́ka sí ìyípadà láti inú Pùrótẹ́sítáǹtì sí Pùrótẹ́sítáǹtì Mílérìtì.

Àwọn Adventist wọ̀nyẹn tí wọ́n kọ àwọn òtítọ́ ìpìlẹ̀ ti Adventism, wọ́n kọ gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀ àkókò tí àwọn Millerite gbé kalẹ̀, títí kan ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́ọ̀dúnrún ọdún ti Danieli 8:14. Wọ́n lè dájúdájú sẹ́ òtítọ́ yìí, ṣùgbọ́n a lè fi ọgbọ́n ìjìnlẹ̀ hàn pé òtítọ́ yìí jẹ́ òtítọ́; ṣùgbọ́n kókó mi nísinsin yìí yàtọ̀, nítorí náà èmi yóò fi èyí sílẹ̀ fún ìsinsin yìí bí a ti ń gbìyànjú láti mú àpilẹ̀kọ yìí wá sí ìparí.

Ìtúká ilẹ̀ “olóríṣìíríṣìí” ti Júdà ní ọdún 677 Ṣ.K. ṣàpẹẹrẹ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ “ogun náà” nínú Dáníẹ́lì 8:13, 14, ó sì ń tọ́ka sí ìdásílẹ̀ ilẹ̀ olóríṣìíríṣìí òde òní, Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà. Ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọdún tí a mẹ́nu kàn nínú àwọn ẹsẹ̀ kan náà bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 457 Ṣ.K., ó sì ṣàpẹẹrẹ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ “ibi mímọ́.”

> Lẹ́yìn náà, mo gbọ́ ẹni mímọ́ kan ń sọ̀rọ̀, ẹni mímọ́ mìíràn sì wí fún ẹni mímọ́ kan náà tí ń sọ̀rọ̀ pé, Yóò pé tó mélòó kan ní ti ìran nípa ẹbọ àìyẹ́sẹ̀ ojoojúmọ́, àti ìrékọjá ìdahoro, láti fi ibi mímọ́ àti ogun náà lélẹ̀ kí a máa tẹ̀ wọ́n mọ́lẹ̀ ní abẹ́ ẹsẹ̀? Ó sì wí fún mi pé, Títí yóò fi jẹ́ ẹgbẹ̀rún méjì àti ọ̀ọ́dúnrún ọjọ́; lẹ́yìn náà ni a óò wẹ ibi mímọ́ náà mọ́. Danieli 8:13, 14.

677 ṣáájú Kristi àti 457 ṣáájú Kristi jẹ́ ọjọ́-ọdún tí a so pọ̀ mọ́ra nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ àwọn ènìyàn Ọlọ́run àti ibi mímọ́ Ọlọ́run. Ọlọ́run mú ogun náà àti ibi mímọ́ náà padà wá sí ìṣọ̀kan lẹ́ẹ̀kan náà ní October 22, 1844. Ọdún igba-lé-lọ́gbọ̀n tí ó wà láàárín 677 ṣáájú Kristi àti 457 ṣáájú Kristi jẹ́ ààmì àkókò kan nígbà tí Ọlọ́run fi ń gbé àmì ọ̀nà kalẹ̀ tí ó ń ṣàpẹẹrẹ ìmúlẹ̀ ìmọ́lẹ̀ síi. Ní October 22, 1844 ìmọ́lẹ̀ angẹli kẹta dé, ìmọ́lẹ̀ ibi mímọ́ bẹ̀rẹ̀ sí í tàn, ogun kan sì wà níbẹ̀ láti kéde ìmọ́lẹ̀ náà.

Nínú ìlà àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ń dá ìjà mẹ́ta-ìpele tí Sátánì àti Kristi kópa nínú rẹ̀ mọ̀, a ṣe Bíbélì King James ti ọdún 1611 jáde. Ní pàtó ọdún ẹ̀ẹ̀dẹ́gbẹ̀ta méjìlélógún lẹ́yìn náà, ní 1831, William Miller tẹ ìráńṣẹ́ rẹ̀ jáde fún ìgbà àkọ́kọ́:

> “Fún ọdún mẹ́sàn-án ni William Miller ti dá a lójú pé ó yẹ kí ó fi iṣẹ́ ìránṣẹ́ rẹ̀ fún àwọn ìjọ; ṣùgbọ́n ó dúró, ní ìrètí pé aláṣẹ kan tí a ti mọ̀ yóò kéde ìròyìn ayọ̀ ti Olùgbàlà tí ń bọ̀ láìpẹ́. Nípa bí ó ti dúró bẹ́ẹ̀, ó kan fi òtítọ́ iṣẹ́ ìránṣẹ́ náà hàn gbangba; wọ́n ní orúkọ pé wọ́n wà láàyè, ṣùgbọ́n wọ́n ń kú kánkán. Ní ọdún 1831 ni Miller ṣe àsọyé rẹ̀ àkọ́kọ́ lórí àwọn àsọtẹ́lẹ̀.” Steven Haskell, The Seer of Patmos, 77.

Ọlọrun dáàbò bo àwọn ọ̀rọ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ mímọ́ tí ó tọ́ tí a lò láti ṣe Bibeli. Lẹ́yìn náà, Ó ṣe Bibeli Rẹ̀ ní ọdún 1611. Lẹ́yìn náà, Ó gbé oníṣẹ́-ìránṣẹ́ kan dìde tí yóò lo àwọn òfin tí a rí, tí a fa jáde, tí a sì fi múlẹ̀ nínú Bibeli láti ṣe ìhìn-iṣẹ́ angẹli kìn-ín-ní. Ní ọdún 1831, a fi ìlànà mú ìhìn-iṣẹ́ Miller dúró gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìlànà mú ìhìn-iṣẹ́ nínú ìtàn Kristi dúró nípasẹ̀ Johanu Oníbatisimu, gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìlànà mú ìhìn-iṣẹ́ náà dúró nínú gbogbo ìgbésẹ̀ ìtúnṣe. Ìhìn-iṣẹ́ Miller, ìyẹn ìhìn-iṣẹ́ angẹli kìn-ín-ní tí ń kéde ìṣíṣí ìdájọ́, ni a ń tẹ̀síwájú taara nípasẹ̀ lílo àkókò àsọtẹ́lẹ̀ ọgọ́rùn-ún méjìdínlógún ọdún. Ó jẹ́ ìhìn-iṣẹ́ ìkìlọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bibeli—Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

Ní ọdún 1996, iṣẹ́-ìránṣẹ́ Future for America bẹ̀rẹ̀, a sì tẹ ìhìn-iṣẹ́ angẹli kẹta náà tí a ti ṣí ìdìmọ́ rẹ̀ sílẹ̀ ní 1989 jáde nínú ìwé ìròyìn kan tí àkọlé rẹ̀ jẹ́, The Time of the End; ìhìn-iṣẹ́ tí ń dá ìmúláradá ọgbẹ́ ikú ipápọ̀ aṣáájú-ìjọba póòpù hàn, àti òfin Ọjọ́ Àìkú tí yóò dé láìpẹ́. A ti fi ìhìn-iṣẹ́ náà sí ìlànà ní òpin Adventism gẹ́gẹ́ bí a ti fi ìhìn-iṣẹ́ náà sí ìlànà ní ìbẹ̀rẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀, a so ìhìn-iṣẹ́ náà mọ́ àkókò, ó sì ṣojú fún ìtẹ̀síwájú síi nínú àwọn òtítọ́ tí ó wà nínú Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ní ọdún 1996, ọdún méjìdínlógún lé lọ́nà igba [220] lẹ́yìn ìbí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní 1776, a fi ìhìn-iṣẹ́ náà sí ìlànà ní òpin Adventism, ó sì ṣojú fún ìtẹ̀síwájú síi nínú àwọn ìhìn-iṣẹ́ àwọn angẹli mẹ́ta.

Nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn tó jọra ti ìwo Republican àti ìwo Protestant nínú ìtàn ìjọba kẹfà nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ó gbọdọ̀ yé wa ẹni tí ìwo Protestant jẹ́ àti ẹni tí kì í ṣe.

> Máa kẹ́kọ̀ọ́ gidigidi láti fi ara rẹ hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí a ti fọwọ́sí lọ́dọ̀ Ọlọ́run, òṣìṣẹ́ kan tí kò ní í ní ìtìjú, tí ń pín ọ̀rọ̀ òtítọ́ ní tòótọ́. Ṣùgbọ́n yẹra fún àìmọ́bọ̀wọ̀ àti ọ̀rọ̀ asán: nítorí wọ́n yóò máa dàgbà sí àìwà-bí-Ọlọ́run púpọ̀ sí i. 2 Timotiu 2:15, 16.

Back to Articles