Article

# Ẹ̀kẹjọ Jẹ́ ti àwọn Méje — Nọ́mbà Kìíní

Róòmù Méjì Ti Miller

Author

Jeff Pippenger

Published

September 13, 2023

Formats

PDF
Word
Song MP3

William Miller fi ìhìnrere àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀ lélẹ̀ lórí àkópọ̀ agbára méjì tí ń mú ìdahoro wá, èyí tí ó tọ́ka sí ní òótọ́ gẹ́gẹ́ bí Róòmù abọ̀rìṣà àti Róòmù póòpù.

> “Nígbà tí William Miller ń lo ìlànà ìtumọ̀ rẹ̀, ó ṣàkíyèsí nínú onírúurú ẹsẹ Ìfihàn-ọjọ́-ìkẹyìn pé àkòrí kan máa ń tún ara rẹ̀ hàn léraléra, ìyẹn ni ìjàmbá àti àríyànjiyàn láàárín àwọn ènìyàn Ọlọ́run àti àwọn ọ̀tá wọn. Nínú ìtúpalẹ̀ rẹ̀ nípa àwọn agbára inúnibíni sí àwọn ènìyàn Ọlọ́run jálẹ̀ àwọn ayé, ó gbé ìmọ̀ràn àwọn ohun ìríra méjì kalẹ̀, tí ó túmọ̀ sí pé ẹ̀sìn kèfèrí (ohun ìríra àkọ́kọ́) jẹ́ ààmì agbára inúnibíni tí ó wà lẹ́yìn ìjọ, àti pé ipò póòpù (ohun ìríra kejì) ń ṣojú agbára inúnibíni tí ó wà nínú ìjọ. Àkòrí àwọn ohun ìríra méjì yìí ni ó ṣe àfihàn ọ̀pọ̀ jùlọ nínú àwọn ìtumọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tí ó tẹ̀lé.” P. Gerard Damsteegt, Foundations of the Seventh-day Adventist Message and Mission, 22.

Àwọn onímọ̀-ọrọ̀ ẹ̀sìn ti Adventism jẹ́wọ́ òtítọ́ náà pé àtẹ̀jáde ìlò àsọtẹ́lẹ̀ ti Miller ni àwọn agbára ahoro méjì ti ẹ̀sìn keferi àti ti papacy, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n kàn ń kà á sí ìtúpalẹ̀ ìtàn àwọn Millerite nìkan, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ tí Ọlọ́run fi fún un.

> “Ọlọ́run rán angẹli Rẹ̀ láti mú kó kan ọkàn àgbẹ̀ kan tí kò tíì gba Bíbélì gbọ́, kí ó lè darí i sí wíwá àwọn àsọtẹ́lẹ̀ nínú rẹ̀. Àwọn angẹli Ọlọ́run máa ń bẹ ẹnìkan yàn náà wò léraléra, láti tọ́ ìrònú rẹ̀ sọ́nà àti láti ṣí àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó ti ṣókùnkùn nígbà gbogbo fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run sí òye rẹ̀. A fi ìbẹ̀rẹ̀ ẹ̀wọ̀n òtítọ́ náà fún un, a sì mú un lọ síwájú láti wá ìjápọ̀ lẹ́yìn ìjápọ̀, títí ó fi fi ìyàlẹ́nu àti ìmọ̀rírì wo Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run. Ó rí níbẹ̀ ẹ̀wọ̀n òtítọ́ pípé kan. Ọ̀rọ̀ náà tí ó ti kà sí ẹni tí a kò mí sí nípasẹ̀ ìmísí Ọlọ́run, ní báyìí ṣí síwájú ojú ìran rẹ̀ nínú ẹwà àti ògo rẹ̀. Ó rí i pé apá kan nínú Ìwé Mímọ́ ń ṣàlàyé òmíràn, àti pé nígbà tí ẹsẹ kan bá dì mọ́ òye rẹ̀, ó rí nínú apá mìíràn ti Ọ̀rọ̀ náà ohun tí ó ṣàlàyé e. Ó fi ayọ̀, pẹ̀lú ìbọ̀wọ̀ àti ìbẹ̀rù jíjinlẹ̀ jùlọ, wo Ọ̀rọ̀ mímọ́ Ọlọ́run.” Early Writings, 230.

“Áńgẹ́lì rẹ̀” ni Sister White sọ ní tààrà pé Gabrieli ni.

> “Àwọn ọ̀rọ̀ áńgẹ́lì náà pé, ‘Èmi ni Gébúráélì, ẹni tí ń dúró níwájú Ọlọ́run,’ fi hàn pé ó di ipò ọlá gíga kan mú nínú àwọn àgbàlá ọ̀run. Nígbà tí ó wá pẹ̀lú ìránṣẹ́ sí Dáníẹ́lì, ó ní, ‘Kò sí ẹni tí ó dúró pẹ̀lú mi nínú àwọn nǹkan wọ̀nyí, bí kò ṣe Míkáẹ́lì [Kristi] Ọmọ-aládé yín.’ Dáníẹ́lì 10:21. Nípa Gébúráélì ni Olùgbàlà sọ nínú Ìfihàn, pé, ‘Ó sì rán án, ó sì fi á hàn nípa áńgẹ́lì Rẹ̀ sí ìránṣẹ́ Rẹ̀ Jòhánù.’ Ìfihàn 1:1. Àti fún Jòhánù ni áńgẹ́lì náà kéde pé, ‘Èmi jẹ́ ẹlẹgbẹ́-òjíṣẹ́ pẹ̀lú rẹ àti pẹ̀lú àwọn arákùnrin rẹ àwọn wòlíì.’ Ìfihàn 22:9, R.V. Ìròyìn àgbàyanu ni—pé áńgẹ́lì tí ó dúró lẹ́yìn Ọmọ Ọlọ́run ní ọlá ni ẹni tí a yàn láti ṣí àwọn ète Ọlọ́run payá fún àwọn ènìyàn ẹlẹ́ṣẹ̀.” The Desire of Ages, 99.

“Ìrònú àgbàyanu ni pé—ángẹli tí ó dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ Ọmọ Ọlọ́run ní ọlá ni ẹni tí a yàn láti ṣí àwọn ète Ọlọ́run sí ọkàn William Miller.” Kì í ṣe Gabrieli nìkan, ṣùgbọ́n àwọn ángẹli ní ọ̀pọ̀ ni wọ́n darí òye rẹ̀ nípa àwọn àsọtẹ́lẹ̀ “tí ó ti jẹ́ òkùnkùn nígbà gbogbo fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run.” Gabrieli àti àwọn ángẹli mìíràn mú Miller kọjá nínú Bíbélì ní ìtẹ̀lé láti inú Jẹ́nẹ́sísì lọ síwájú. Nítorí náà, a darí i sí àsọtẹ́lẹ̀ àkókò tó gùn jù lọ nínú Bíbélì, èyí tí í ṣe “àkókò méje” (ẹgbẹ̀rún méjì, ọgọ́rùn-ún márùn-ún, ogún ọdún) ti Lefitiku ogún-ún mẹ́fà, ṣáájú kí a tó darí i sí ẹgbẹ̀rún méjì àti ọgọ́rùn-ún ọjọ́ ti Dáníẹ́lì orí kẹjọ àti ẹsẹ̀ kẹ́rìnlá.

> “Lẹ́yìn náà mo fi ara mi fún àdúrà àti fún kíkà ọ̀rọ̀ náà. Mo pinnu láti fi gbogbo ìmọ̀ràn tí mo ti ní tẹ́lẹ̀ sílẹ̀, láti fi mímúná Ìwé Mímọ́ wé Ìwé Mímọ́ dáadáa, àti láti lepa ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ní ọ̀nà ìlànà àti ọ̀nà ìṣètò. Mo bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Jẹ́nẹ́sísì, mo sì ka ẹsẹ̀ ní ẹsẹ̀, ní lílọ síwájú kì í ṣe yára ju bí ìtumọ̀ ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn apá náà ṣe yẹ kí a tú u sílẹ̀ bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí yóò ṣe fi mí sílẹ̀ láìní ìdààmú kankan nípa ohun ìjìnlẹ̀ àdììtú tàbí ìtakora. Nígbà gbogbo tí mo bá rí ohun kan tí kò ṣe kedere, ìṣe mi ni láti fi wé gbogbo àwọn apá mìíràn tí ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀; pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ CRUDEN, mo sì ṣàyẹ̀wò gbogbo àwọn ọ̀rọ̀ Ìwé Mímọ́ nínú èyí tí a ti rí èyíkéyìí nínú àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì tí ó wà nínú apá tí kò ṣe kedere náà. Lẹ́yìn náà, nípa fífi gbogbo ọ̀rọ̀ ní ipa rẹ̀ tó yẹ lórí kókó-ọrọ̀ ọ̀rọ̀ náà, bí ìmọ̀ mi nípa rẹ̀ bá bá gbogbo àwọn apá mìíràn tó ní ìbáṣepọ̀ nínú Bíbélì mu, kò tún jẹ́ ìṣòro mọ́. Ní ọ̀nà yìí ni mo ṣe lepa ìkẹ́kọ̀ọ́ Bíbélì, nínú ìkà àkọ́kọ́ mi rẹ̀, fún bí ọdún méjì, mo sì ní ìtẹ́lọ́rùn pípé pé òun fúnra rẹ̀ ni olùtumọ̀ ara rẹ̀. Mo rí i pé nípa fífi Ìwé Mímọ́ wé ìtàn, gbogbo àwọn àsọtẹ́lẹ̀, bí wọ́n ti ṣẹ títí di ìwọ̀n tí wọ́n ti ṣẹ, ni wọ́n ṣẹ ní ti gidi; pé gbogbo onírúurú àwòrán, àkàwé, òwe àpèjúwe, àfiwéra, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ nínú Bíbélì, yálà ni a ṣàlàyé wọn nínú ìsopọ̀ wọn títòsí, tàbí pé a túmọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tí a fi sọ wọ́n nínú àwọn apá mìíràn ti ọ̀rọ̀ náà, àti pé nígbà tí a bá ti ṣàlàyé wọn báyìí, a gbọdọ̀ lóye wọn ní ti gidi gẹ́gẹ́ bí ìtúmọ̀ bẹ́ẹ̀. Nípa èyí ni mo ṣe ní ìtẹ́lọ́rùn pé Bíbélì jẹ́ ètò àwọn òtítọ́ tí a ti ṣí payá, tí a fi hàn ní kedere àti ní ọ̀nà tí ó rọrùn tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí “ẹni tí ń rìn lójú ọ̀nà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ òmùgọ̀, kò nílò láti ṣìnà nínú rẹ̀.” …

> “Nípasẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ jinlẹ̀ sí i nínú Ìwé Mímọ́, mo wá pinnu pé àwọn àkókò méje ti àṣẹ-gíga àwọn Kèfèrí gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ nígbà tí àwọn Júù dáwọ́ jíjẹ́ orílẹ̀-èdè olómìnira dúró nígbà ìgbèkùn Manase, èyí tí àwọn akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ ìṣirò-àkókò tí ó dára jùlọ fi sí ọdún 677 ṣáájú Kristi; pé ọjọ́ 2300 bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀sẹ̀ àádọ́rin, èyí tí àwọn akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ ìṣirò-àkókò tí ó dára jùlọ fi sí ọdún 457 ṣáájú Kristi; àti pé ọjọ́ 1335, tí ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìyípadàkúrò ẹbọ ojoojúmọ́ náà, àti ìdásílẹ̀ ohun ìríra tí ń mú ìparun wá, Danieli orí keje ẹsẹ̀ kọkànlá, ni a ó fi ọjọ́ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ láti ìgbà tí a gbé àṣẹ-gíga Páápà kalẹ̀ lẹ́yìn ìmúkúrò àwọn ohun ìríra abọ̀rìṣà, èyí tí, gẹ́gẹ́ bí àwọn akọ̀wé-ìtàn tí ó dára jùlọ tí mo lè tọ́ka sí ṣe sọ, ó yẹ kí a fi sí ìwọ̀n ọdún 508 lẹ́yìn Kristi. Nípa kíkà gbogbo àwọn àkókò àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí láti oríṣiríṣi ọjọ́ tí àwọn akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ ìṣirò-àkókò tí ó dára jùlọ yàn fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ náà láti inú èyí tí ó hàn gbangba pé a gbọ́dọ̀ ti kà wọ́n, gbogbo wọn yóò parí ní àkókò kan náà, ní ìwọ̀n ọdún 1843 lẹ́yìn Kristi. Báyìí ni a ṣe mú mi dé, ní ọdún 1818, ní ìparí ọdún méjì ìkẹ́kọ̀ọ́ mi nínú Ìwé Mímọ́, sí ìpinnu mímọ́lẹ̀ tí ó jinlẹ̀, pé ní ìwọ̀n ọdún mẹ́ẹ̀dógún-dín-lọ́gbọ̀n láti àsìkò náà gbogbo ọ̀ràn ipò wa ìsinsin yìí yóò di mímú parí…” William Miller’s Apology and Defense, 6, 12.

Òfin ìkọ́kọ́ ìtúmọ̀ àkọ́kọ́ fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ohun àkọ́kọ́ tí a bá mẹ́nu kàn ni ó ní ìjẹ́pàtàkì jùlọ, àti pé ohun àkọ́kọ́ tí a mẹ́nu kàn nínú Ìṣípayá orí kìn-ín-ní ẹsẹ̀ kìn-ín-ní ni ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ tí Baba ń lò bí Ó ṣe ń fi ìránṣẹ́ ránṣẹ́ sí Jésù, ẹni tí ó sì tún fi í fún áńgẹ́lì Rẹ̀, ẹni tí ó sì tún fi í fún wòlíì kan, ẹni tí ó sì kọ ọ́ sílẹ̀, tí ó sì rán án sí àwọn ìjọ. Nígbà tí Adventism kọ iṣẹ́ àti àwọn ìṣàwárí William Miller sílẹ̀, wọn kì í ṣe pé wọn kọ àwọn ìpìlẹ̀ wọn nìkan, ṣùgbọ́n wọn tún kọ ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ gan-an tí ó mú Miller dé inú àwọn òye rẹ̀, wọn sì kọ ìlànà náà tí í ṣe ọ̀nà kan ṣoṣo fún ènìyàn láti lóye Ìṣípayá Jésù Kristi tí a ṣí sílẹ̀ díẹ̀ ṣáájú kí àkókò ìdánwò tó parí.

A mú Miller wá sí ìmòye pé àkókò méje tí ó wà nínú Lefitiku bẹ̀rẹ̀ ní 677BC. Kò di ọdún 1856 ni Olúwa fi Hiram Edson hàn pé ìtúká àkókò méje náà ni a tún mú ṣẹ sí àwọn ẹ̀yà mẹ́wàá àríwá ti Ísírẹ́lì. Olúwa ń gbìyànjú láti mú ìmòye àkókò méje náà dàgbà ní ìbámu pẹ̀lú, ṣùgbọ́n jìnnà síwájú ìṣàwárí ìpìlẹ̀ Miller nípa àkókò méje. Ṣùgbọ́n ní ọdún 1856 ìmọ́lẹ̀ tí Hiram Edson gbékalẹ̀ parí ní ọ̀nà àdììtú, nítorí àpilẹ̀kọ kẹjọ nínú àtẹ̀jáde náà parí pẹ̀lú ọ̀rọ̀ James White, ẹni tí ó jẹ́ Olootu Review and Herald nígbà náà pé, “Láti máa tẹ̀síwájú.” A óò “tẹ̀síwájú” sí i, ṣùgbọ́n kì í ṣe títí di lẹ́yìn September 11, 2001, nígbà tí Olúwa darí àwọn ènìyàn Rẹ̀ sí “àwọn ọ̀nà àtijọ́” àti níkẹyìn sí àtẹ̀jáde àpilẹ̀kọ tí kò tíì parí tí Hiram Edson kọ.

A kò sàgbéyẹ̀wò ìṣọ̀tẹ̀ tí ó bẹ̀rẹ̀ ní kété lẹ́yìn ìdààmú ńlá náà ní àkókò yìí, bí kò ṣe láti tọ́ka sí i pé, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a darí Miller sí “àkókò méje” ti Lefitiku mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n, ó hàn gbangba pé Olúwa ní ète láti mú ìmọ̀ àkọ́kọ́ nípa àkókò méje náà pọ̀ sí i ju ìmòye ìpìlẹ̀ Miller lórí kókó-ọrọ̀ náà lọ. Ó yan Hiram Edson, ìránṣẹ́ kan náà láti inú ìtàn yẹn gan-an tí Ó ti ṣáájú yàn láti fi ìran Kírísítì tí ń wọ Ibi Mímọ́ Jùlọ hàn ní October 23, 1844.

Eyi ni ìdí tí mo fi lo ọ̀rọ̀ onímọ̀ ẹ̀sìn Adventist náà láti jẹ́wọ́ pé àkànṣe fún gbogbo àwọn ìlò àsọtẹ́lẹ̀ Miller dá lórí òye rẹ̀ nípa àwọn agbára ìparun méjì tí a ṣàfihàn nínú ìwé Dáníẹ́lì gẹ́gẹ́ bí “ojoojúmọ́” (ẹ̀sìn àjèjì), èyí tí a máa ń so pọ̀ mọ́ bóyá “ìrékọjá” tàbí “ìríra,” tí àwọn méjèèjì ń ṣojú àwọn apá ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti agbára ìparun ti ìpapacy. Òye ìpìlẹ̀ Miller nípa àwọn agbára Romu ti pọ̀ sí i gidigidi láti ìgbà ìtàn tí ó ń ṣàfihàn.

Àwọn áńgẹ́lì Ọlọ́run, pẹ̀lú Gébírẹ́lì, ni wọ́n darí Miller sí àwọn ìmọ̀lára tí ó kéde. Àwọn ìmọ̀lára wọ̀nyí ní àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó kéde nínú, àwọn òfin ìtumọ̀ Bíbélì tí ó lò, àti pẹ̀lú ìlànà àgbékalẹ̀ tí ó jẹ́ kí ó lè ṣètò àwọn àsọtẹ́lẹ̀ náà ní ọ̀nà tí ó tọ́. A fún Miller ní ìlànà àgbékalẹ̀ náà pé àwọn agbára apanirun méjì tí a tọ́ka sí nínú Dáníẹ́lì ni Romu aláìgbọ́ràn àti Romu póòpù. Future for America ni a darí sí ìlànà àgbékalẹ̀ àwọn agbára apanirun mẹ́ta: dragoni, ẹranko náà, àti wòlíì èké.

> Mo sì rí ẹ̀mí àìmọ́ mẹ́ta bí àkèré jáde láti inú ẹnu dragoni náà, àti láti inú ẹnu ẹranko náà, àti láti inú ẹnu wòlíì èké náà. Nítorí wọ́n jẹ́ ẹ̀mí àwọn Bìlísì, tí ń ṣe iṣẹ́ ìyanu, tí ń jáde lọ sọ́dọ̀ àwọn ọba ayé àti ti gbogbo ayé, láti kó wọn jọ sí ogun ọjọ́ ńlá yẹn ti Ọlọ́run Olódùmarè. Ìfihàn 16:13, 14.

Ìpìlẹ̀ ọjọ́ iwájú Amẹ́ríkà ni a kọ́ sórí iṣẹ́ Miller, ṣùgbọ́n ó kọjá ibi tí iṣẹ́ rẹ̀ dá sí. Ẹ̀sìn Adventist fi ìpìlẹ̀ rẹ̀ sílẹ̀, ó sì padà sí ẹ̀kọ́-ìsìn ti Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà àti ti Róòmù. Ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà ni a tún gbé sókè nínú ìwé Ìfihàn, èyí tí ó bẹ̀rẹ̀ nínú ìwé Dáníẹ́lì.

> “Ìfihàn jẹ́ ìwé tí a fi èdìdì dì, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ìwé tí a ṣí. Ó ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àgbàyanu tí yóò ṣẹlẹ̀ ní ọjọ́ ìkẹyìn nínú ìtàn ayé yìí. Àwọn ẹ̀kọ́ inú ìwé yìí dájú, kì í sì í ṣe ohun ìjìnlẹ̀ àdììtú tí a kò lè yé. Nínú rẹ̀ ni a tún gbé ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú Danieli. Diẹ̀ ninu àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ni Ọlọ́run ti tún sọ, nípa bẹ́ẹ̀ ó fi hàn pé a gbọ́dọ̀ fi ìtóbi sí wọn. Olúwa kì í tún àwọn nǹkan tí kò ní ìjẹ́pàtàkì ńlá sọ.” Manuscript Releases, ìdìpọ̀ 9, 8.

Miller kò lè lóye àwọn àsọtẹ́lẹ̀ inú ìwé Ìfihàn, nítorí pé ìlà ìsìn abọ̀rìṣà àti ti ìpapacy tí a ti fi ìdánimọ̀ rẹ̀ múlẹ̀ gidigidi nínú ìwé Dáníẹ́lì ni a túbọ̀ gbòòrò sí i nínú ìwé Ìfihàn láti kà mọ́ agbára inúnibíni tí ó tẹ̀ lé e láti wọ pápá ìtàn àsọtẹ́lẹ̀.

> “Nípasẹ̀ ẹ̀sìn òrìṣà, lẹ́yìn náà sì nípasẹ̀ Ìjọ Pápá, Sátánì lo agbára rẹ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún nínú ìsapá láti pa àwọn ẹlẹ́rìí olóòótọ́ Ọlọ́run rẹ́ kúrò lórí ilẹ̀ ayé. Àwọn onífẹ̀ẹ́ òrìṣà àti àwọn ọmọ ìjọ pápá ni ẹ̀mí dragoni kan náà ń sún. Ibi kan ṣoṣo tí wọ́n yàtọ̀ sí ni pé Ìjọ Pápá, níwọ̀n bí ó ti ń ṣe àfihàn bí ẹni pé ó ń sìn Ọlọ́run, ni ó jẹ́ ọ̀tá tí ó lewu jùlọ, tí ó sì burú jùlọ. Nípasẹ̀ ìṣẹ́ Romanism, Sátánì mú ayé ní ìgbèkùn. Ìjọ Ọlọ́run tí ó jẹ́wọ́ ni a kó lọ sínú àwọn ipò ẹ̀tan yìí, àti fún ju ẹgbẹ̀rún ọdún kan lọ àwọn ènìyàn Ọlọ́run jìyà lábẹ́ ìbínú dragoni. Nígbà tí a sì gba agbára Ìjọ Pápá kúrò lọ́wọ́ rẹ̀, tí a sì fi ipa mú un dá inúnibíni dúró, Johanu rí agbára tuntun kan tí ń dìde láti tún ohùn dragoni náà sọ, àti láti tẹ̀síwájú nínú iṣẹ́ kan náà tí ó kún fún ìkà àti ọ̀rọ̀-òdì sí Ọlọ́run. Agbára yìí, èyí tí ó jẹ́ ìkẹyìn lára àwọn tí yóò jagun sí ìjọ àti òfin Ọlọ́run, ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú ẹranko kan tí ó ní iwo méjì bí ti ọdọ-àgùntàn. Àwọn ẹranko tí ó ṣáájú rẹ̀ ti jáde láti inú òkun, ṣùgbọ́n èyí jáde láti inú ilẹ̀, èyí tí ó ń ṣojú dídide àlàáfíà ti orílẹ̀-èdè tí a fi ń ṣàpẹẹrẹ. “Iwo méjì bí ti ọdọ-àgùntàn” náà ń ṣàfihàn dáadáa ìwà Ìjọba Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ọ́ nínú ìlànà ìpìlẹ̀ rẹ̀ méjì, Republicanism àti Protestantism. Àwọn ìlànà wọ̀nyí ni aṣírí agbára àti àlàáfíà wa gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè kan. Àwọn tí wọ́n kọ́kọ́ rí ibi ààbò lórí etíkun Amẹ́ríkà yọ̀ pé wọ́n ti dé orílẹ̀-èdè kan tí ó bọ́ lọ́wọ́ àwọn ẹ̀tọ́ gíga ìgbéraga ti popery àti ìkà ìṣàkóso ọba. Wọ́n pinnu láti dá ìjọba sílẹ̀ lórí ìpìlẹ̀ gbòòrò ti òmìnira ti ara ẹni àti ti ẹ̀sìn.”

> “Ṣùgbọ́n àwòrán líle tí lápẹẹrẹ àsọtẹ́lẹ̀ náà fà fi ìyípadà kan hàn nínú ìṣẹ̀lẹ̀ àlàáfíà yìí. Ẹranko tí ó ní ìwo bíi ti ọdọ-aguntan ń sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ohùn dragoni, ó sì ‘ń lo gbogbo agbára ẹranko àkọ́kọ́ náà níwájú rẹ̀.’ Àsọtẹ́lẹ̀ kéde pé yóò sọ fún àwọn tí ń gbé ayé pé kí wọ́n ṣe ère kan fún ẹranko náà, àti pé ‘ó sì mú kí gbogbo ènìyàn, kékeré àti ńlá, ọlọ́rọ̀ àti tálákà, òmìnira àti ẹrú, gba àmì kan sí ọwọ́ ọ̀tún wọn, tàbí sí iwájú orí wọn; àti pé kí ẹnìkan má bàa lè rà tàbí tà, bí kò ṣe ẹni tí ó bá ní àmì náà, tàbí orúkọ ẹranko náà, tàbí nọ́ńbà orúkọ rẹ̀.’ Báyìí ni Pùròtẹ́sítáǹtì fi ń tẹ̀ lé ipasẹ̀ ti Pápásì.” Signs of the Times, November 1, 1899.

Fún Miller, ẹranko òkun àti ẹranko ilẹ̀ ti Ìfihàn orí kẹtàlá ṣojú Romu keferi, tí Romu papal sì tẹ̀ lé e. Miller pẹ̀lú gbìyànjú láti fi àtẹ̀jáde ìtúmọ̀ rẹ̀ kan Ìfihàn orí kẹtàdínlógún, ṣùgbọ́n ìmúláradá ọgbẹ́ ikú ti papacy, ipa àsọtẹ́lẹ̀ ti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti ti Ìparapọ̀ Àwọn Orílẹ̀-èdè wà ní òde àkópọ̀ ìlànà ọ̀run tí àwọn áńgẹ́lì ti fi fún un. Fún un, ẹranko tí ó gòkè jáde láti inú ilẹ̀ nínú Ìfihàn orí kẹtàlá ni papacy.

Miller ni ojiṣẹ́ tí a óò lò láti yọ aṣọ àṣẹ Ìjọ Pùròtẹ́sítáǹtì kúrò ní ọwọ́ àwọn tí ń jẹ́wọ́ ara wọn gẹ́gẹ́ bí Pùròtẹ́sítáǹtì tí wọ́n ti jáde kúrò ní Àkókò Òkùnkùn. Àkókò tí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà yóò sọ̀rọ̀ bí ejò ńlá, nígbà tí Ìjọba Olómìnira yí padà di ìjọba tiwántìwá, tí Pùròtẹ́sítáǹtì apẹ̀yìndà yóò sì darapọ̀ mọ́ ìjọba apẹ̀yìndà, tí yóò sì tún ìṣọ̀kan ìjọ àti ìpínlẹ̀ ṣe, èyí tí ó jẹ́ àwòrán ẹ̀dá ìjọ póòpù, ṣì jẹ́ ohun tí ó wà ní ọjọ́ iwájú ní àkókò rẹ̀. Nítorí ìdí náà, ó gbìyànjú láti fi ìwé Ìfihàn sí ipò rẹ̀ nínú ètò àtọ̀runwá tí a ti fi lé e lọ́wọ́ nípasẹ̀ àwọn áńgẹ́lì.

A yàn án láti lóye ìlọsíwájú ìmọ̀ tí a mú jáde ní ọdún 1798 nígbà tí a tú ìran Odò Ulai nínú Dáníẹ́lì mẹ́jọ àti mẹ́sàn-án sílẹ̀. Ní ọjọ́ iwájú, orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ni yóò lóye ìran Odò Hiddekel nínú Dáníẹ́lì orí mẹ́wàá títí dé méjìlá, tí a tú sílẹ̀ ní ọdún 1989, nígbà tí, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpèjúwe nínú Dáníẹ́lì mọ́kànlá, ẹsẹ̀ ogójì, a papá àwọn orílẹ̀-èdè tí ń ṣojú Soviet Union àtijọ́ kúrò nípasẹ̀ ipápá àti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

Àgbékalẹ̀ tí àwọn áńgẹ́lì fi fún Future for America dá lórí ìdánimọ̀ àti ìlò àsọtẹ́lẹ̀ nínú àyíká ìṣọ̀kan mẹ́ta ti dragoni, ẹranko náà, àti wòlíì èké.

> “Ìmọ́lẹ̀ tí Dáníẹ́lì gbà lọ́wọ́ Ọlọ́run ni a fi fún un ní pàtàkì fún àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí. Àwọn ìran tí ó rí ní etí Uláì àti Hidéékélì, àwọn odò ńlá ilẹ̀ Ṣínárì, wà nísinsìnyí nínú ìlànà ìmúṣẹ, gbogbo àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a ti sọ tẹ́lẹ̀ yóò sì ṣẹ ní kánkán.” Testimonies to Ministers, 112.

Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller gbé ìhìnrere áńgẹ́lì àkọ́kọ́ àti èkejì kalẹ̀, wọ́n sì kéde ìṣípayá ìdájọ́ náà. Future for America ń gbé ìhìnrere áńgẹ́lì kẹta kalẹ̀.

> Èmi ni mo gbìn, Àpólósì sì bọ omi; ṣùgbọ́n Ọlọ́run ni ó mú un dàgbà. Nítorí náà, ẹni tí ó ń gbìn kì í ṣe ohun kan, bẹ́ẹ̀ ni ẹni tí ó ń bọ omi kì í ṣe ohun kan; bí kò ṣe Ọlọ́run, ẹni tí ń mú un dàgbà. Ní báyìí, ẹni tí ó ń gbìn àti ẹni tí ó ń bọ omi jẹ́ ọ̀kan; olúkúlùkù yóò sì gba èrè tirẹ̀ gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ àṣekára tirẹ̀. Nítorí àwa jẹ́ àwọn alábàáṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú Ọlọ́run: ẹ̀yin ni oko Ọlọ́run, ẹ̀yin ni ilé Ọlọ́run. Gẹ́gẹ́ bí oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run tí a fi fún mi, gẹ́gẹ́ bí ọlọ́gbọ́n akọ́lé ilé, mo ti fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀, ẹlòmíràn sì ń kọ lé e lórí. Ṣùgbọ́n kí olúkúlùkù kíyèsára bí ó ti ń kọ lé e lórí. Nítorí kò sí ìpìlẹ̀ mìíràn tí ẹnikẹ́ni lè fi lélẹ̀ ju èyí tí a ti fi lélẹ̀ lọ, èyí tí í ṣe Jésù Kristi. 1 Kọrinti 3:6–11.

Láti ṣàfihàn ìhìn iṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta náà ní òtítọ́, ó yẹ kí ẹ tún ṣàfihàn ìhìn iṣẹ́ àwọn áńgẹ́lì méjì àkọ́kọ́ náà pẹ̀lú, nítorí a ti sọ fún wa pé kì í ṣeé ṣe kí ẹ̀kẹta wà láìsí àkọ́kọ́ àti èkejì. Ìhìn iṣẹ́ àkọ́kọ́ àti èkejì ni ìpìlẹ̀, ìhìn iṣẹ́ ẹ̀kẹta sì ni òkúta ìparí; ṣùgbọ́n ìhìn iṣẹ́ ẹ̀kẹta kì yóò sẹ́ tàbí tako ti àkọ́kọ́ àti èkejì láéláé. Bí ó bá ṣe bẹ́ẹ̀, kì í ṣe ìhìn iṣẹ́ tòótọ́.

> “Wọ́n fi ìfiránṣẹ́ àkọ́kọ́ àti èkejì náà hàn ní ọdún 1843 àti 1844, àti nísinsìnyí a wà lábẹ́ ìkéde ti ẹ̀kẹta; ṣùgbọ́n gbogbo àwọn ìfiránṣẹ́ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà ṣì ní láti máa kéde. Ó ṣe pàtàkì gan-an báyìí gẹ́gẹ́ bí ó ti rí rí tẹ́lẹ̀ pé kí a tún wọn sọ fún àwọn tí wọ́n ń wá òtítọ́. Pẹ̀lú kọ̀wé àti ohùn ni a ó fi gbé ìkéde náà kalẹ̀, ní fífi ètò wọn hàn, àti ìlò àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ń mú wa dé sí ìfiránṣẹ́ áńgẹ́lì ẹ̀kẹta. Ẹ̀kẹta kò lè sí láìsí àkọ́kọ́ àti èkejì. Àwọn ìfiránṣẹ́ wọ̀nyí ni a ní láti fi fún ayé nínú àwọn ìtẹ̀jáde, nínú àwọn àsọyé, ní fífi nínú ìlà ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ hàn àwọn ohun tí ó ti wà àti àwọn ohun tí yóò wà.” Selected Messages, ìwé 2, 104, 105.

Àkíyèsí tí ó dára gan-an wà nípa ìtàn àwọn Millerite àti ìtàn tiwa. Àwọn Millerite ni ìbẹ̀rẹ̀, àwa sì ni òpin. Wọ́n gbékalẹ̀, wọ́n sì gbé ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kìn-ín-ní àti ti èkejì. Àwa ń gbékalẹ̀ ìránṣẹ́ áńgẹ́lì kẹta. Ìránṣẹ́ wọn tí a kò tíì ṣí sílẹ̀ (ìran Ulai) wà nínú orí méjì ti Dáníẹ́lì, tiwa sì (ìran Hiddekel) wà nínú orí mẹ́ta. Wọ́n dá ìdánimọ̀ ìyà àkọ́kọ́ àti èkejì múlẹ̀, wọ́n sì gbé láàárín ìmúṣẹ ìyà èkejì. Àwa ń dá ìdánimọ̀ ìyà kẹta múlẹ̀, a sì ń gbé láàárín ìmúṣẹ ìyà kẹta. Ìlànà ìlò àsọtẹ́lẹ̀ wọn ni Róòmù kèfèrí (dragoni) àti Róòmù póòpù (ẹranko náà). Ìlànà wa fún ìlò àsọtẹ́lẹ̀ ni Róòmù òde-òní gẹ́gẹ́ bí ẹranko onípín mẹ́ta.

Bí a ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í ronú lórí ànímọ́ Róòmù póòpù nínú orí kẹtàlá-dín-lógún Ìfihàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹ́jọ tí ó jẹ́ ara àwọn méje, ó yẹ kí a wo ohun tí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Millerite lóye nípa Róòmù ní àkókò ìtàn ìpilẹ̀. Áńgẹ́lì kẹta yóò ní ìmọ́lẹ̀ àfikún, ṣùgbọ́n ìmọ́lẹ̀ náà kì yóò tako òtítọ́ tí a ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ rí.

Dáníẹ́lì orí kejì, keje, kẹjọ, kọkànlá àti kejìlá ń tọ́ka sí Róòmù, láàrín àwọn agbára mìíràn. A ń wo ìpele méjì ti Róòmù ṣáájú ọdún 1798; ìpele kèfèrí àti ti póòpù gẹ́gẹ́ bí ìlànà iṣẹ́ fún àwọn ìlò àsọtẹ́lẹ̀ ti Miller. Miller àti àwọn aṣáájú-ọ̀nà náà mọ̀ pé “àwọn olùjàngbọn láàárín àwọn ènìyàn rẹ” nínú Dáníẹ́lì orí kọkànlá àti ẹsẹ̀ kẹrìnlá dúró fún Róòmù.

> Àti ní àwọn àkókò wọ̀nyí, ọ̀pọ̀ yóò dìde sí ọba gúúsù; pẹ̀lú, àwọn ajinigbé láàrín àwọn ènìyàn rẹ yóò gbé ara wọn ga láti fi ìran náà múlẹ̀; ṣùgbọ́n wọn yóò ṣubú. Dáníẹ́lì 11:14.

Ó kéré tán láti ronú lé nínú ẹsẹ yìí. Ọ̀rọ̀ náà “ìran” nínú ẹsẹ yìí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọ̀rọ̀ Heberu méjì nínú ìwé Dáníẹ́lì tí a túmọ̀ sí “ìran.” Ọ̀kan nínú àwọn ọ̀rọ̀ Heberu tí a túmọ̀ sí “ìran” ni châzôn, ó sì túmọ̀ sí àlá, tàbí àsọtẹ́lẹ̀ tàbí ìran. Ọ̀rọ̀ châzôn ń tọ́ka sí ìtàn àsọtẹ́lẹ̀, tàbí àkókò kan, a sì rí i ní ìgbà mẹ́wàá nínú Dáníẹ́lì, a sì máa ń túmọ̀ ọ́ ní gbogbo ìgbà sí “ìran.”

Ọ̀rọ̀ Hébérù mìíràn tí a tún túmọ̀ sí “ìran” ni mar-eh’, ó sì túmọ̀ sí ìrísí. Ọ̀rọ̀ náà mar-eh’ ń tọ́ka sí ìwòran kan ṣoṣo, ìṣẹ̀lẹ̀ kan ní àkókò kan pàtó. Ọ̀rọ̀ Hébérù mar-eh’ farahàn ní ìgbà mẹ́tàlá nínú ìwé Dáníẹ́lì, a sì túmọ̀ ọ́ ní ìgbà mẹ́fà sí “ìran,” ní ìgbà mẹ́rin sí “ìrísí ojú,” ní ìgbà méjì sí “ìrísí,” àti ní ìgbà kan sí “ẹni tí ó ní ẹ̀wà.”

Àwọn ọlọ́ṣà nínú àwọn ènìyàn rẹ dúró fún Romu, nítorí náà, ó jẹ́ kókó-ọrọ àsọtẹ́lẹ̀ nípa Romu tí ó fi ìran àsọtẹ́lẹ̀ náà múlẹ̀ nínú ìwé Dáníẹ́lì. Nítorí ìdí yìí, ó ṣe pàtàkì láti lóye ìtumọ̀ pàtàkì tí Romu ní gẹ́gẹ́ bí àmì àsọtẹ́lẹ̀.

Ìmọ̀ ọgbọ́n àsọtẹ́lẹ̀ ń béèrè pé ọ̀rọ̀ náà “ìran” tí ó dúró fún ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ jẹ́ “ìran” kan náà tí a ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ nínú ìwé Ìfihàn, nítorí ìmísí fi hàn pé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn jẹ́ ìwé kan náà, pé wọ́n ń paríra wọn, pé wọ́n mú ara wọn dé ìpé, àti pé ìlà àsọtẹ́lẹ̀ kan náà tí ó wà nínú Dáníẹ́lì ni a tún gbé sókè nínú Ìfihàn. Àwọn kókó wọ̀nyí tí a gbékalẹ̀ nínú Ẹ̀mí Ìsọtẹ́lẹ̀ ni a ti fi sínú àtẹ̀jáde àpilẹ̀kọ yìí tẹ́lẹ̀, nítorí náà èmi kì yóò tún fi wọ́n kún un lẹ́ẹ̀kansi. Èmi yóò fi kókó mìíràn kún un tí àwa náà ti fi sínú rẹ̀ tẹ́lẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Arábìnrin White. Kókó náà ni pé gbogbo àwọn ìwé Bíbélì pàdé, wọ́n sì parí nínú ìwé Ìfihàn. “Ìran” ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ (châzôn) tí a rí nínú Dáníẹ́lì, tí a sì fi múlẹ̀ pẹ̀lú kókó-ọrọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ nípa Róòmù, dúró fún ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ ní gbogbo Bíbélì. Gbogbo àwọn ìwé Bíbélì pàdé, wọ́n sì parí nínú Ìfihàn, Ọlọ́run kì í sì í tako ara Rẹ̀ láé. Rárá o! Bí o bá rò pé Ó ti ṣe bẹ́ẹ̀, ìwọ ń lóye ohun kan ní àṣìṣe. Ọ̀rọ̀ Hébérù kan náà pẹ̀lú (châzôn) ni a tún túmọ̀ sí ìran nínú ìwé Òwe.

> Níbi tí ìran kò sí, àwọn ènìyàn ṣègbé: ṣùgbọ́n ẹni tí ń pa òfin mọ́, aláyọ̀ ni í ṣe. Òwe 29:18.

Èyí ni kókó àkọ́kọ́ láti gbé yẹ̀ wò nípa ẹsẹ náà. Bí a bá lóye Rome ní àṣìṣe, nígbà náà a kò lè fìdí ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ múlẹ̀. Òtítọ́ náà ní ìpilẹ̀ rẹ̀ ń ṣàlàyé ìsapá àwọn Jesuit àti àwọn mìíràn jálẹ̀ ìtàn, tí wọ́n ti mú ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn àròpò wọlé láti pa kókó àsọtẹ́lẹ̀ nípa Rome run. Bí a ṣe ń ronú lórí òye ìpìlẹ̀ nípa Rome, ó yẹ kí a fi èyí sọ́kàn.

> “Àwọn tí ó bá dàrú nínú ìmòye wọn nípa ọ̀rọ̀ náà, tí wọn kò sì rí ìtumọ̀ antichrist, dájúdájú wọn yóò fi ara wọn sí ipò ti antichrist. Kò sí àkókò báyìí fún wa láti fara pọ̀ mọ́ ayé. Dáníẹ́lì dúró nínú ìpín rẹ̀ àti ní ipò rẹ̀. Ó yẹ kí a lóye àwọn àsọtẹ́lẹ̀ Dáníẹ́lì àti ti Jòhánù. Wọn ń túmọ̀ ara wọn. Wọn ń fi àwọn òtítọ́ fún ayé tí gbogbo ènìyàn yẹ kí ó lóye. Àwọn àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ni yóò jẹ́ ẹlẹ́rìí nínú ayé. Nípa ìmúṣẹ wọn ní àwọn ọjọ́ ìkẹyìn wọ̀nyí, wọn yóò ṣàlàyé ara wọn.” Kress Collection, 105.

Bí o bá kuna láti rí ìtumọ̀ aṣòdì sí Kristi (Rome), ìwọ yóò dara pọ̀ mọ́ Rome, àti pé a fi ìkìlọ̀ yìí sílẹ̀ nínú àyíká bí ẹni pé a lè tàbí a kò lè lóye àwọn ìwé Dáníẹ́lì àti Ìfihàn. Àwọn Millerite kọ́ òye ìpìlẹ̀ Adventism lé orí ìmòye tí wọ́n ní nípa ìdánimọ̀ wọn ti Rome. Wọ́n lóye pé a ṣe àfihàn Rome gẹ́gẹ́ bí agbára méjì tí ń mú ìdahoro wá, pé àwọn méjèèjì jẹ́ ìpele Rome, ṣùgbọ́n wọn kò tíì dé ibi kan nínú ìtàn láti rí Rome gẹ́gẹ́ bí ìṣọ̀kan onípele mẹ́ta gẹ́gẹ́ bí a ti ṣe aṣojú rẹ̀ nínú ìwé Ìfihàn. Nítorí náà, Dáníẹ́lì ni ìpìlẹ̀ tí àwọn Millerite ṣojú, Ìfihàn sì ni òkúta ìparí tí Future for America ṣojú. Kókó mìíràn tún wà láti inú Dáníẹ́lì orí kọkànlá ẹsẹ̀ kẹrìnlá tí a fẹ́ dá mọ̀.

Miller àti àwọn aṣáájú-ọ̀nà náà lóye pé àwòrán inú àlá Nebukadinésárì dúró fún àwọn ìjọba mẹ́rin ti Bábílónì, Médo-Pérsia, Gíríìkì àti Róòmù. Wọ́n kò lè rí kọjá ìjọba kẹrin náà, nítorí wọ́n lóye pé Róòmù ti póòpù jẹ́ ìpele kejì lásán ti Róòmù, àti nítorí náà pé ìjọba kẹrin náà ti parí ní ọdún 1798. Láti ipò tí wọ́n dúró sí nínú ìtàn, àmì-ọ̀nà àsọtẹ́lẹ̀ kan ṣoṣo tí ó kù ni Ìpadàbọ̀ Kejì ti Kristi, níbi tí àpáta tí a ya kúrò nínú òkè yóò ti lu ẹsẹ̀ àwòrán náà. Àwọn Millerite mọ àwọn ìyàtọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ láàárín Róòmù keferi àti Róòmù ti póòpù, ṣùgbọ́n níwọ̀n bí a ṣe fi dandan mú wọn láti bá ìṣẹ̀lẹ̀ ìpadà Kristi mu pẹ̀lú ọdún 1798, wọn kò lè rí ju àwọn ìjọba mẹ́rin lọ.

> “A ti dé àkókò kan níbi tí a ti ń ṣàpẹẹrẹ iṣẹ́ mímọ́ Ọlọ́run pẹ̀lú ẹsẹ̀ ère náà nínú èyí tí a ti dapọ̀ irin mọ́ amọ̀ ẹrẹ̀. Ọlọ́run ní ènìyàn kan, àwọn ènìyàn àyànfẹ́ kan, tí ìmòye ìyàtọ̀ wọn gbọ́dọ̀ jẹ́ mímọ́, tí kò gbọ́dọ̀ di aláìmímọ́ nípa fífi igi, koríko gbígbẹ, àti ìdọ̀tí koríko kọ sórí ìpìlẹ̀. Gbogbo ọkàn tí ó jẹ́ olóòtítọ́ sí àwọn àṣẹ Ọlọ́run yóò rí i pé àmì ìyàtọ̀ ìgbàgbọ́ wa ni Sábáàtì ọjọ́ keje. Bí ìjọba bá bọlá fún Sábáàtì gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti pàṣẹ, yóò dúró nínú agbára Ọlọ́run àti nínú ìdábòbo ìgbàgbọ́ tí a fi lé àwọn ènìyàn mímọ́ lọ́wọ́ lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo. Ṣùgbọ́n àwọn olóṣèlú orílẹ̀-èdè yóò gbé sábáàtì èké lárugẹ, wọn yóò sì dapọ̀ ìgbàgbọ́ ẹ̀sìn wọn mọ́ pípa ọmọ ìyẹn ti ẹ̀sìn Pápá mọ́, ní fífi í ga ju Sábáàtì tí Olúwa ti yà sọ́tọ̀ tí ó sì ti bù kún, tí ó ya sọ́tọ̀ fún ènìyàn láti pa á mọ́ ní mímọ́, gẹ́gẹ́ bí àmì láàárín Òun àti àwọn ènìyàn Rẹ̀ títí dé ẹgbẹ̀rún ìran. Dídapọ̀ ọgbọ́n ìjọ àti ọgbọ́n ìṣèlú ni a fi irin àti amọ̀ ṣàpẹẹrẹ. Ìṣọ̀kan yìí ń sọ gbogbo agbára àwọn ìjọ di aláìlera. Fífún ìjọ ní agbára ìjọba yìí yóò mú àbájáde búburú wá. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé àwọn ènìyàn ti kọjá ojú òpó ìfaradà Ọlọ́run. Wọ́n ti fi agbára wọn sínú ìṣèlú, wọ́n sì ti dara pọ̀ mọ́ ẹ̀sìn Pápá. Ṣùgbọ́n àkókò náà yóò dé tí Ọlọ́run yóò fi jẹ àwọn tí wọ́n ti sọ òfin Rẹ̀ di asán níyà, iṣẹ́ búburú wọn yóò sì padà bọ́ sórí ara wọn.” Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 4, 1168.

Ìṣípayá orí kẹtàdínlógún ni ìdánimọ̀ ìkẹyìn fún àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, ó sì fi hàn pé àwọn ìjọba méje ti ṣubú, àti pé ìjọba kẹjọ ni àjọṣepọ̀ mẹ́ta-lẹ́gbẹ̀ẹ́ta ti Róòmù òde òní. Bí ìtọ́kasí àkọ́kọ́ sí àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì bá jẹ́ Dáníẹ́lì orí kejì, bẹ́ẹ̀ sì ni láìsí àní-àní; nígbà náà, ó yẹ kí ìtọ́kasí ìkẹyìn jẹ́ àfihàn nípasẹ̀ ìtọ́kasí àkọ́kọ́. Báwo ni àwọn ìjọba mẹ́rin ti Dáníẹ́lì orí kejì ṣe lè bá àwọn ìjọba mẹ́jọ mu nínú Ìṣípayá orí kẹtàdínlógún?

Nítorí náà, bí a ṣe ń tẹ̀síwájú, ẹ rántí pé àwọn Millerite kò lè rí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àsọtẹ́lẹ̀ tó kọjá ìtàn wọn. Ìránṣẹ́ tí wọ́n lóye tí wọ́n sì kéde fi Ìpadàbọ̀ Kristi lẹ́ẹ̀kejì hàn gẹ́gẹ́ bí àmì-ọ̀nà tó tẹ̀lé e nínú ìtàn àsọtẹ́lẹ̀. Ṣùgbọ́n bí òye Millerite nípa Rome gẹ́gẹ́ bí ààmì tí ń fi ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ múlẹ̀, àti pẹ̀lú Danieli orí kejì, bá jẹ́ òtítọ́ ìpilẹ̀ Millerite méjèèjì, báwo ni èyí ṣe lè bá àwọn ìjọba mẹ́jọ inú orí kẹtadínlógún Ìfihàn mu?

Tí o bá ṣì ní ìdánilójú pé àwòrán Dáníẹ́lì méjì jẹ́ ìpìlẹ̀, gbogbo ohun tí o nílò láti ṣe ni láti wo àwọn àtẹ̀jáde aṣáájú-ọ̀nà 1843 àti 1850. Àwòrán Dáníẹ́lì méjì wà lórí àwọn méjèèjì. Kò kéré sí ìyẹn ní pàtàkì pé Ellen White fi hàn pé Ọlọ́run ló darí ṣíṣe àwọn àtẹ̀jáde méjèèjì náà, àti pé a ṣe wọ́n gẹ́gẹ́ bí ètò Rẹ̀.

> “Mo ti rí i pé ọwọ́ Olúwa ló darí àtẹ̀ yíya 1843, àti pé kò yẹ kí a ṣe àtúnṣe rẹ̀; pé àwọn nọ́mbà inú rẹ̀ rí gẹ́gẹ́ bí Ó ṣe fẹ́ kí wọ́n rí; pé ọwọ́ Rẹ̀ sì wà lórí, ó sì bo àṣìṣe kan nínú díẹ̀ lára àwọn nọ́mbà náà mọ́lẹ̀, kí ẹnikẹ́ni má bàa lè rí i, títí di ìgbà tí ọwọ́ Rẹ̀ fi kúrò.” Early Writings, 74, 75.

Nípa àwòrán ìtòlẹ́sẹẹsẹ 1850 náà, ó sọ pé:

> “Mo rí i pé Ọlọ́run wà nínú ìtẹ̀jáde àtẹ náà láti ọwọ́ Arákùnrin Nichols. Mo rí i pé àsọtẹ́lẹ̀ kan wà nípa àtẹ yìí nínú Bíbélì, àti pé bí a bá pèsè àtẹ yìí fún àwọn ènìyàn Ọlọ́run, bí ó bá tó fún ẹnìkan, ó tó fún ẹlòmíràn pẹ̀lú, àti pé bí ẹnìkan bá nílò àtẹ tuntun tí a yà lórí ìwọ̀n tó tóbi jù, gbogbo wọn nílò rẹ̀ gan-an bákan náà.” Manuscript Releases, volume 13, 359.

Òwe àtijọ́ kan wà láti ọ̀dọ̀ ayé tí ó ní, “Àṣìṣe ní ọ̀nà púpọ̀, ṣùgbọ́n òtítọ́ ní ọ̀nà kan ṣoṣo.” Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àṣìṣe onírúurú ni a ti lò láti dí àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti mọ̀ pé Róòmù òde-òní nínú Ìfihàn orí kẹtàlá-dín-lógún ni orí kẹjọ tí ó wá lára àwọn méje. Ọ̀kan nínú àwọn àṣìṣe wọ̀nyí tí àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ Ọjọ́-Ìsinmi Adventist ń lò ni ìṣàfihàn tí kò tọ́ ti àwọn ìjọba ìtàn. Kì í ṣe sí àwọn ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bibeli ni mo ń tọ́ka sí níbí; ìpè méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ̀nyí. Àwọn ìjọba àsọtẹ́lẹ̀ Bibeli ni a dá lórí ìkọ́kọ́ àkọ́kọ́ nínú Dáníẹ́lì orí kejì, ṣùgbọ́n àwọn ìjọba ìtàn wà tí ó ṣáájú Bábílónì. Ellen White sọ ní kedere ẹni tí àwọn ìjọba ìtàn náà jẹ́, ṣùgbọ́n àwọn onímọ̀ ẹ̀kọ́ Ọjọ́-Ìsinmi Adventist kọ̀ láti fiyè sí ẹ̀rí amúnisìn náà, wọ́n sì dá àtẹ̀lé àwọn ìjọba ìtàn kan sílẹ̀ tí ó mú òye dínkù pé Róòmù máa ń dìde gẹ́gẹ́ bí orí kẹjọ, tí ó sì wá lára àwọn méje. Síbẹ̀, Róòmù ni ó fi ìran náà múlẹ̀.

Àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn ti Adventism àti ti Protestantism apẹ̀yìndà ń daba pé àwọn ìjọba ìtàn ni Ejibiti, Asiria, Babiloni, Mẹ́dò-Pérsia, Giriki, Róòmù, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Sister White jẹ́ kí a mọ̀ pé ìjọba kẹta kan wà nínú ìtàn, èyí tí wọ́n yàn láti fi sílẹ̀. Ṣé wọ́n ń fi ìjọba náà sílẹ̀ ni, tàbí wọ́n ń fi Ẹ̀mí Àsọtẹ́lẹ̀ sílẹ̀? Méjèèjì.

> “Itàn àwọn orílẹ̀-èdè tí, lẹ́yìn ara wọn, ti gba àkókò àti ipò tí a pín fún wọn, ní àìmọ̀kan ń jẹ́rìí sí òtítọ́ kan tí àwọn fúnra wọn kò mọ ìtumọ̀ rẹ̀, ń bá wa sọ̀rọ̀. Sí gbogbo orílẹ̀-èdè àti sí gbogbo ènìyàn lónìí ni Ọlọ́run ti yàn ipò kan nínú ètò ńlá Rẹ̀. Lónìí a ń fi òjé ìwọ̀n tí ó wà ní ọwọ́ Ẹni tí kì í ṣàṣìṣe wọn ènìyàn àti àwọn orílẹ̀-èdè. Gbogbo wọn, nípa àṣàyàn tiwọn fúnra wọn, ń pinnu àyànmọ́ wọn, Ọlọ́run sì ń ṣàkóso lórí gbogbo rẹ̀ fún ìmúṣẹ ète Rẹ̀.

> “Itan tí Ẹni ńlá náà, ÈMI NI, ti fi ààmì sí nínú ọ̀rọ̀ Rẹ̀, ní fífi ojú lélẹ̀ lórí ìjápọ̀ kan lẹ́yìn ìjápọ̀ kan nínú ẹ̀wọ̀n àsọtẹ́lẹ̀, láti ayérayé ìgbàanì títí dé ayérayé ọjọ́ iwájú, ń sọ fún wa ibi tí a wà lónìí nínú ìlọsíwájú àwọn àkókò-ayé, àti ohun tí a lè retí ní àkókò tí ń bọ̀. Gbogbo ohun tí àsọtẹ́lẹ̀ ti sọ tẹ́lẹ̀ pé yóò ṣẹ, títí di àkókò ìsinsìnyí, ni a ti tọ́pa rẹ̀ lórí àwọn ojú-ìwé ìtàn, a sì lè ní ìdánilójú pé gbogbo ohun tí ó ṣì ń bọ̀ yóò ṣẹ ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ rẹ̀.

> “Ìparun ìkẹyìn gbogbo àwọn ìjọba ayé ni a ti sọ tẹ́lẹ̀ ní kedere nínú ọ̀rọ̀ òtítọ́. Nínú àsọtẹ́lẹ̀ tí a sọ nígbà tí a kéde ìdájọ́ láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run sí ọba ìkẹyìn ti Ísírẹ́lì ni a ti fi ìránṣẹ́ yìí hàn pé: ‘Báyìí ni Olúwa Ọlọ́run wí; Yọ adé-ìborí náà kúrò, kí o sì mú adé náà kúrò: … gbé ẹni tí ó wà nípò kéré ga, kí o sì rẹ ẹni tí ó ga sílẹ̀. Èmi yóò da a lulẹ̀, da a lulẹ̀, da a lulẹ̀; kì yóò sì sí mọ́, títí Ẹni tí ó ní ẹ̀tọ́ sí i yóò fi dé; èmi yóò sì fi í fún Un.’ Hesekieli 21:26, 27.”

> “Adé tí a yọ kúrò lórí Ísírẹ́lì kọjá lọ ní ìtẹ̀síwájú sí àwọn ìjọba Bábílónì, Médò-Pérsìà, Gíríìkì, àti Róòmù. Ọlọ́run wí pé, ‘Kì yóò sì ṣe bẹ́ẹ̀ mọ́, títí Ẹni tí ó ní ẹ̀tọ́ sí i yóò fi dé; èmi yóò sì fi í fún Un.’”

> “Àkókò náà ti sún mọ́lé. Lónìí, àwọn àmì àkókò ń kéde pé a dúró lórí ẹnu-ọ̀nà àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá àti mímọ́ràn. Gbogbo ohun nínú ayé wa wà nínú ìrúkèrúdò. Níwájú ojú wa ni àsọtẹ́lẹ̀ Olùgbàlà nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí yóò ṣáájú ìbọ̀ wíwá Rẹ̀ ti ń ṣẹ: ‘Ẹ̀yin yóò máa gbọ́ ogun àti àròsọ ogun…. Orílẹ̀-èdè yóò dìde sí orílẹ̀-èdè, àti ìjọba sí ìjọba: ìyàn yóò sì wà, àti àjàkálẹ̀-àrùn, àti ìmìtìtì ilẹ̀ ní onírúurú ibi.’ Matteu 24:6, 7.”

> “Àkókò ìsinsìnyí jẹ́ àkókò tí ó kún fún ìfẹ́-ọkàn líle jùlọ fún gbogbo àwọn alààyè. Àwọn alákóso àti àwọn olóṣèlú, àwọn ènìyàn tí wọ́n wà ní ipò ìgbẹ́kẹ̀lé àti àṣẹ, àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin ọlọ́rònú nínú gbogbo ipò ayé, gbogbo wọn ti dojú kọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń ṣẹlẹ̀ yí wa ká. Wọ́n ń ṣọ́ra wo ìbáṣepọ̀ tó ti le koko, tí kò sì ní ìsinmi, tí ó wà láàárín àwọn orílẹ̀-èdè. Wọ́n ń kíyèsi agbára ìfarapa tó ń gba gbogbo apá ayé lélẹ̀, wọ́n sì mọ̀ pé ohun kan ńlá, tí yóò sì jẹ́ ti ìpinnu, fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣẹlẹ̀—pé ayé ti dé etí ìṣòro ńlá kan tí ó tayọ lọ́pọ̀.”

> “Àwọn áńgẹ́lì ń dá afẹ́fẹ́ ìjà dúró nísinsin yìí, kí wọ́n má bàa fẹ́ títí ayé yóò fi gba ìkìlọ̀ nípa ìparun tí ń bọ̀ wá; ṣùgbọ́n ìjì kan ń kóra jọ, tí ó ti múra tán láti bú jáde sórí ilẹ̀ ayé; àti nígbà tí Ọlọ́run yóò pàṣẹ fún àwọn áńgẹ́lì Rẹ̀ láti tú afẹ́fẹ́ náà sílẹ̀, irú ìṣẹ̀lẹ̀ ìjà kan yóò wáyé tí kò sí ohun tí ìkòwé kankan lè fi ya àwòrán rẹ̀.”

> “Bíbélì, àti Bíbélì nìkan, ni ń fi ìran tòótọ́ hàn nípa àwọn nǹkan wọ̀nyí. Níhìn-ín ni a ti ṣí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ńlá ìkẹyìn nínú ìtàn ayé wa payá, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ti ń ju òjìji wọn síwájú tẹ́lẹ̀, tí ìró ìbọ̀wá wọn sì ń mú kí ilẹ̀ máa mì, tí ó sì ń mú kí ọkàn àwọn ènìyàn ṣubú nítorí ìbẹ̀rù.” Education, 178–180.

Àyọkà yìí ní ìmọ́lẹ̀ púpọ̀ fún àkókò wa, ṣùgbọ́n ohun tí mo fẹ́ tọ́ka sí ni pé Arabinrin White fi hàn kedere pé ìjọba ìtàn tí ó ṣáájú Bábílónì ni Ísírẹ́lì, kì í ṣe Ásíríà. Àwọn ìjọba ìtàn tí àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn máa ń lò fi Ísírẹ́lì sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba ìtàn, láìka agbára àti ògo tí a fi ìdí múlẹ̀ ní ìgbà ìṣàkóso ọba Sólómọ́nì sí, àti láìka ẹ̀rí tààrà ti ìmísí nípasẹ̀ Ẹsẹ́kíẹ́lì àti Ellen White pé adé Ísírẹ́lì kọjá lọ sí Bábílónì.

Bí a bá fi àlàyé tí a mí sí ìjọba-ọba inú ìtàn, a ó rí i pé a nílò láti ka Ísírẹ́lì sí àárín àwọn ìjọba wọ̀nyẹn. Ísírẹ́lì, Ásíríà, àti Ejibiti jẹ́ àwọn ìjọba inú ìtàn tí ó ṣáájú ìjọba àkọ́kọ́ nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, èyí tí ó jẹ́ Bábílónì. Nítorí náà, ìjọba kẹ́rin nínú “ìtàn” ni Bábílónì, ìkarùn-ún ni Médo-Pérṣíà, ìkẹfà ni Gíríìsì, ìkeje ni Róòmù keferi, àti ìkẹjọ ni Róòmù póòpù, èyí tí ó jẹ́ ti àwọn meje, nítorí ó dúró fún ìpele kejì ti Róòmù keferi. Pẹ̀lú àwọn ìjọba inú ìtàn, Róòmù póòpù ni ìkẹjọ, ó sì jẹ́ ti àwọn meje.

Nínú Dáníẹ́lì orí keje, a rí àwọn ìjọba ìsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì tí a ṣojú wọn nípasẹ̀ àwọn ẹranko. Bábílónì ni kìnnìún náà, tí béárì Mẹ́dò-Pẹ́síà tẹ̀ lé. Ẹ̀kẹta ni Gíríìsì gẹ́gẹ́ bí àmọ̀tẹ́kùn, lẹ́yìn náà sì ni Róòmù gẹ́gẹ́ bí ẹranko “ẹ̀rù àti ìbànújẹ gidigidi” tí ó ní “eyín irin.” Ẹranko ẹlẹ́rù náà, ní ìbámu pẹ̀lú ère Dáníẹ́lì orí kejì, ni Róòmù, ìjọba kẹrin nínú ìsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì.

Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn Miller mọ ìjọba kẹrin náà gẹ́gẹ́ bí Romu, nítorí náà wọ́n lóye àwọn àbùdá ẹranko ẹlẹ́rù náà gẹ́gẹ́ bẹ́ẹ̀, wọ́n sì kan fi gbogbo àwọn àbùdá àsọtẹ́lẹ̀ ti ẹranko náà kàn sí ìjọba kẹrin náà. Wọ́n rí ìyàtọ̀ láàárín Romu Kèfèrí àti Romu Pápà nínú ẹsẹ̀ náà, ṣùgbọ́n wọn kò lè rí ìjọba karùn-ún kan nínú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, nítorí pé wọ́n lò ìtẹ́kasí àkọ́kọ́ ti àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì ní ọ̀nà tó tọ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ìtọ́kasí wọn. Ṣùgbọ́n ìyàtọ̀ láàárín àwọn Romu méjèèjì náà wà nínú ẹsẹ̀ náà, èyí tí ó jẹ́ kí a lè ka ìyàtọ̀ láàárín àwọn Romu méjèèjì náà sí aṣojú àwọn ìjọba méjì. Ṣùgbọ́n kì í ṣe kókó-ọrọ̀ tí a ń gbé yẹ̀wò nísinsin yìí.

> Bẹ́ẹ̀ ni ó sọ pé, Ẹranko kẹrin náà yóò jẹ́ ìjọba kẹrin lórí ilẹ̀ ayé, èyí tí yóò yàtọ̀ sí gbogbo àwọn ìjọba mìíràn, yóò sì jẹ gbogbo ilẹ̀ ayé run, yóò tẹ̀ ẹ́ mọ́lẹ̀, yóò sì fọ́ ọ túútúú. Àti pé àwọn ìwo mẹ́wàá tí ó jáde láti inú ìjọba yìí ni àwọn ọba mẹ́wàá tí yóò dìde; omiìn sì yóò dìde lẹ́yìn wọn; òun náà yóò sì yàtọ̀ sí àwọn àkọ́kọ́, yóò sì rẹ̀ ọba mẹ́ta sílẹ̀. Yóò sì máa sọ ọ̀rọ̀ ńlá-ńlá sí Ẹni Gíga Jùlọ, yóò sì rẹ àwọn ẹni-mímọ́ ti Ẹni Gíga Jùlọ, yóò sì rò láti yí àkókò àti òfin padà: a ó sì fi wọn lé e lọ́wọ́ títí di àkókò kan àti àwọn àkókò àti pínpín àkókò. Ṣùgbọ́n ìdájọ́ yóò jókòó, wọn yóò sì gba àṣẹ rẹ̀ kúrò lọ́wọ́ rẹ̀, láti jẹ ẹ́ run àti láti pa á run títí dé òpin. Danieli 7:23–26.

Ìjọba kẹrin nínú Dáníẹ́lì orí kejì ni Róòmù. Àwọn ìwo mẹ́wàá náà ń ṣàpẹẹrẹ àwọn orílẹ̀-èdè mẹ́wàá tí wọ́n dúró fún ìjọba Róòmù aláìgbàgbọ́, àti kí Róòmù Pápá tó gba ìṣàkóso ayé ní ọdún 538, a óò mú mẹ́ta nínú àwọn ìjọba wọ̀nyí kúrò, tàbí a óò fa wọ́n tú. Lẹ́yìn náà ni “ìwo” “kékeré” ti ẹsẹ̀ kẹjọ, tí ó ní “ojú bí ojú ènìyàn, àti ẹnu tí ń sọ ohun ńláńlá,” yóò dìde. Bí a bá ní ìwo mẹ́wàá nínú ìjọba kẹrin, tí a sì yọ mẹ́ta kúrò kí “ìwo kékeré” lè rópò àwọn ìwo mẹ́ta wọ̀nyí, nígbà náà, nígbà tí a bá yọ àwọn ìwo mẹ́ta náà kúrò, ìwo méje ni yóò ṣẹ́ kù, àti ìwo kékeré náà ni ẹ̀kẹjọ, nítorí Róòmù máa ń dìde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ, ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méje náà. Ìmọ̀lẹ̀ púpọ̀ wà nípa Róòmù nínú ìpele méjì rẹ̀ nínú orí yìí, ṣùgbọ́n ohun tí a ń ṣe níbí nìyí péré ni pípa ẹ̀rí kejì hàn pé ní ti àsọtẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ó ti rí ní ti ìtàn pẹ̀lú, Róòmù máa ń dìde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ, ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méje náà.

Nínú orí kẹjọ ni a ti rí ìtẹ̀síwájú àlàyé orí keje. Orí náà tún ṣe ìdánimọ̀ àwọn ìjọba inú àsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì lẹ́ẹ̀kan sí i, ṣùgbọ́n ó fi ìjọba àkọ́kọ́, ìyẹn Bábílónì, sílẹ̀, nítorí nígbà tí Dáníẹ́lì gba ìran orí kẹjọ, òpin Bábílónì ti sún mọ́ tòsí gan-an. Nínú orí náà, Mẹ́dò-Pérsíà ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú àgbò akọ tí ó ní ìwo méjì. Gíríìsì ni a ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ pẹ̀lú ewúrẹ́ akọ tí ó ní ìwo kan, tí a fọ́, tí ó sì mú ìwo mẹ́rin jáde láti inú ìwo tí a fọ́ náà. Lẹ́yìn náà, “ìwo kékeré” kan tẹ̀lé lẹ́yìn Gíríìsì, àti lẹ́ẹ̀kan sí i, ìwo kékeré náà ń ṣojú fún Róòmù. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Róòmù kì í ṣe ọmọ-ọ̀nà tààrà láti inú ìjọba Gíríìsì, ẹsẹ̀ náà fi ìwo kékeré náà hàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo mẹ́rin tí ó dìde nínú ìjọba Gíríìsì lẹ́yìn tí a ti fọ́ ìwo àkọ́kọ́ náà—èyí tí ó ń ṣojú fún Alẹkisándà Ńlá. Róòmù kì í ṣe ọmọ-ọ̀nà àwọn Gíríìkì, ṣùgbọ́n ó bẹ̀rẹ̀ ìṣẹ́gun ayé rẹ̀ láti agbègbè Gíríìsì, àti ní ìtúmọ̀ yẹn, ó ti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo mẹ́rin wọ̀nyí jáde.

Nítorí náà, a rí nínú orí kẹjọ ẹlẹ́rìí kejì sí orí keje. Médo-Pérsia ní ìwo méjì, Gíríìsì ní ìwo kan, lẹ́yìn náà sì tún ní ìwo mẹ́rin sí i. Èyí jẹ́ ìwo méje kí ìwo ti Róòmù tó dé, níwọ̀n bí ìwo kékeré náà ti jáde láti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo mẹ́rin ti Gíríìsì. Méjì pẹ̀lú ọ̀kan pẹ̀lú mẹ́rin dọ́gba méje; lẹ́yìn náà Róòmù, ìwo kékeré náà, ni ẹ̀kẹjọ, ó sì jẹ́ ti àwọn méje náà. Ó yẹ kí a kíyèsi pé nínú àyọkà yìí, èyí tí ó fi hàn pé Róòmù jáde láti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo Gíríìsì, ni ọ̀kan lára àwọn àríyànjiyàn àsọtẹ́lẹ̀ títóbi jùlọ tí Miller àti àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀ ní láti dojú kọ nínú ìtàn wọn.

Àwọn Pùròtẹ́sítántì inú ìtàn yẹn tẹnu mọ́ ọn pé ìwo kékeré ti Róòmù kò lè jẹ́ Róòmù, nítorí àsọtẹ́lẹ̀ náà fi hàn pé ìwo kékeré náà jáde láti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo Giriki mẹ́rin. Nítorí náà wọ́n jiyàn pé ìwo kékeré náà dúró fún Áńtíókù Epífanìsì, ẹni tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọba Selúsídì tí ìtàn wọn tẹ̀síwájú lẹ́yìn pínpín ìjọba Alẹ́ksándà Ńlá lẹ́yìn ikú rẹ̀. Ariyànjiyàn ìtàn àwọn Míllẹ́ráítì lórí ọ̀ràn yìí tóbi bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí, lórí àtẹ ìwòyí 1843, a fi ariyànjiyàn náà sílẹ̀ lòdì sí ẹ̀kọ́ àwọn Pùròtẹ́sítántì tí a dá lórí òtítọ́ náà pé Dáníẹ́lì rí ìwo kékeré náà tí ó jáde láti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo Giriki mẹ́rin, nítorí náà kò sì lè tọ́ka sí Róòmù, nítorí Róòmù kò ti Giriki wá. Ariyànjiyàn náà kan gbogbo àwọn ẹsẹ̀ inú Dáníẹ́lì níbi tí a ti fi Róòmù hàn. Ìpò àwọn Pùròtẹ́sítántì náà tún kún fún èrò pé “àwọn ajinigbé ènìyàn rẹ” nínú ẹsẹ̀ kẹ́rìnlá Dáníẹ́lì mọ́kànlá gbọ́dọ̀ jẹ́ Áńtíókù Epífanìsì. Nítorí náà àwọn Míllẹ́ráítì fi sí orí àtẹ náà tí Sister White sọ pé “ọwọ́ Olúwa ló darí i, kò sì yẹ kí a yí i padà,” ìtọ́kasí kan sí Áńtíókù Epífanìsì, tí ń ṣàfihàn ìdí tí kò fi lè jẹ́ ìjọba kẹrin náà. Ṣé Róòmù ni ó fi ìran ìtàn àsọtẹ́lẹ̀ múlẹ̀ ni, tàbí ọba Selúsídì kan tí ó kú ju ọgọ́rùn-ún ọdún kan lọ kí Kristi tó bí ni ó dúró fún agbára tí ó dìde sí Kristi nígbà ìkànìyàn rẹ̀?

Ìbéèrè tí a lè gbé kalẹ̀ ni pé, èéṣe tí a fi fi Róòmù hàn Dáníẹ́lì pé ó ń jáde láti inú ọ̀kan nínú àwọn ìwo Gíríìkì, bí Róòmù kò bá jẹ́ ọmọ ìran tààrà láti Gíríìsì? Ìdáhùn náà ni pé, ìbẹ̀rẹ̀ ìgòkè agbára Róòmù bẹ̀rẹ̀ ní agbègbè náà tí ó ti jẹ́ ilẹ̀ Gíríìkì tẹ́lẹ̀ rí, ṣùgbọ́n èéṣe tí a fi ṣàfihàn àsọtẹ́lẹ̀ náà ní irú ọ̀nà bẹ́ẹ̀ tí yóò fi jẹ́ kí irú ìdàrúdàpọ̀ bẹ́ẹ̀ lè wáyé?

Ó kéré tán, yàtọ̀ sí ìjẹ́pàtàkì fífi àkíyèsí sí ibi tí Róòmù ti bẹ̀rẹ̀ sí í dìde, ni pé àdììtú tí Róòmù fi máa ń yọ̀ síta gẹ́gẹ́ bí ẹni kẹjọ, tí ó sì jẹ́ ara àwọn méje náà, ni a dáhùn nípa fífi Róòmù sọ́kan pẹ̀lú agbègbè Gíríìkì, kí a lè pa kókó àdììtú náà mọ́ pé Róòmù jẹ́ ara àwọn méje náà. Àdììtú náà ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀ gan-an, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn Millerite kò lè ti lóye èrò yẹn láti ibi tí wọ́n dúró nínú ìtàn. Òtítọ́ náà pé gbogbo àwọn ìtọ́kasí tí ó wà lórí kì í ṣe àwòrán 1843 nìkan, ṣùgbọ́n lórí àwòrán 1850 pẹ̀lú, jẹ́ àpèjúwe àwọn kókó-ọrọ̀ tí a sọ tààrà nípa wọn nínú Ọ̀rọ̀ àsọtẹ́lẹ̀ Ọlọ́run, àfi ìtọ́kasí kan ṣoṣo náà tí ó tẹnumọ́ pé Antiochus Epiphanes kì í ṣe agbára tí ó dìde lòdì sí Kristi, mú kí àfikún náà sí àwòrán náà ṣe pàtàkì gidigidi. Ó burú tó bẹ́ẹ̀ mélòó ni pé nígbà tí Adventism fi àwọn ìpìlẹ̀ wọn sílẹ̀, wọ́n ti rí ara wọn lónìí ní fífi kọ́ni pé agbára ẹsẹ̀ kẹrìnlá ti Dáníẹ́lì mọ́kànlá ni Antiochus Epiphanes, kì í ṣe Róòmù! Ní báyìí wọ́n ń kọ́ni ní ohun tí àwọn Millerite kọ̀ lọ́nà líle tó bẹ́ẹ̀ tí wọ́n fi ṣàfihàn àríyànjiyàn náà lórí àwòrán 1843!

Àwọn ìjọba ìtàn fi hàn pé Róòmù dìde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ, ó sì jẹ́ ti àwọn méje náà. “Iwo kékeré” inú orí kẹje tí ń sọ “àwọn ọ̀rọ̀ ńlá lòdì sí Ọ̀gá-ògo Jùlọ” dìde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ, ó sì jẹ́ ti àwọn méje náà. Àwọn iwo inú orí kẹjọ fi hàn pé Róòmù dìde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ, ó sì jẹ́ ti àwọn méje náà.

Nínú àpilẹ̀kọ tí ń bọ̀ a óò ṣàyẹ̀wò bí Róòmù ìgbà òde òní, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàfihàn rẹ̀ nínú Ìfihàn orí kẹtadínlógún, ṣe dìde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀kẹjọ, tí ó sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn méje. Lẹ́yìn náà a óò padà sí Dáníẹ́lì méjì, a ó sì ṣàlàyé ìdí tí àwọn ìjọba mẹ́rin nínú Dáníẹ́lì méjì, èyí tí í ṣe ìkọ́kọ́ ìdarúkọ àwọn ìjọba ìsọtẹ́lẹ̀ Bíbélì, fi bá àwọn ìjọba mẹ́jọ nínú Ìfihàn orí kẹtadínlógún mu.

Back to Articles