የአርባኛው ጥቅስ ስውር ታሪክ - ቁጥር ሃያ አንድ

ሕዝቅኤል ከይሁዳ ነገድ አንበሳ በኩል የትምህርት ሥራ ተፈጽሞላቸው ያሉትን ይወክላል፤ መሠረታዊ ትምህርቱም “ትእዛዝ በትእዛዝ ላይ” ነው።

አሁን የይሁዳ ነገድ አንበሳ የሕዝቅኤልን መጽሐፍ እየከፈተ ነው። ሕዝቅኤል በሠላሳኛው ዓመት ካህን መሆኑ ተነግሮናል፤ “ሠላሳ” የሚለው እንደ ካህንነቱ ምሳሌያዊ ዕድሜ የሚወክል ሆኖ ወይም በኢዮስያስ ታላቅ ኢዮቤልዩ የጀመረውን ትንቢታዊ መስመር ውስጥ ሠላሳኛው ዓመት ሆኖ ይሆን እንጂ። በኋለኛው ዘመን ያለው የመጨረሻው ክህነት መቶ አርባ አራት ሺህ ነው፥ እናም ጥንታዊው ቃል በቃል ታሪኮች በኋለኛው ዘመን ያለውን ምሳሌያዊ ታሪክ ይወክላሉ።

ሕዝቅኤል በዘመኑ መጨረሻ ያሉ የእግዚአብሔር ሕዝቦች ምልክት ነው—ያ ቅዱስ ታሪክ ማለት ነው፣ እርሱንም እያንዳንዱ ትንቢታዊ ምስክርነት ይለይታል። ያ ቅዱስ ታሪክ የሦስተኛው መልአክ እንቅስቃሴ ነው፣ እርሱም በ1840 በተከናወነው የመጀመሪያው መልአክ እንቅስቃሴ በተለየ ሁኔታ ተመስሎ ነበር። የመጀመሪያው መልአክ እንቅስቃሴ ከሦስቱ መላእክት መካከል አልፋ መልአክ ነበር፣ ሦስተኛውም ኦሜጋ መልአክ ነው። ስለዚህ ሕዝቅኤል ከጴጥሮስ ጋር በአንድ መቶ አርባ አራት ሺህ ማኅተም ዘመን ውስጥ ይተካል። ጴጥሮስና ሕዝቅኤል የተቀመጡበት ያ ምሳሌያዊ ታሪክ የፓኒየም ታሪክ ተብሎ ይወከላል።

ሕዝቅኤል በራእይ ምዕራፍ አሥር ዮሐንስ እንዳደረገው ትንሹን መጽሐፍ ወሰደ።

በራእይ ምዕራፍ አሥር፣ ዮሐንስ ትንሹን መጽሐፍ በላ፤ እናም መላው ምዕራፉ ከነሐሴ 11, 1840 እስከ ጥቅምት 22, 1844 ድረስ የእግዚአብሔር ኃይል መገለጥን ይወክላል።

ሕዝቅኤል በራእይ ምዕራፍ አሥር ከዮሐንስ ጋር ተሰልፎ ነው፤ ስለዚህ ጴጥሮስ፣ ዮሐንስና ሕዝቅኤል የአንድ መቶ አርባ አራት ሺህ ማኅተም በሚቀበሉበት ዘመን በተመደበላቸው ስፍራ በአንድነት ይቆማሉ።

ከ1840 እስከ 1844 ድረስ ያለው ዘመን፣ በ1299 ዓ.ም. ሐምሌ 27 በተጀመረው የአንድ መቶ አምሳ ዓመት ዘመን የጀመረው የጊዜ ትንቢት ከተቋቋመበት ጀምሮ የሚቆጠር አራት ዓመታት ነው። እነዚያ “አምስት ወራት” ተፈጽመው በነሐሴ 11, 1840 ከተፈጸመው የሶስት መቶ ዘጠና አንድ ዓመትና አሥራ አምስት ቀን የጊዜ ትንቢት ጋር ተያይዘው ነበር፤ በዚያን ጊዜም የእግዚአብሔር ኃይል የክብሩ መገለጥ እስከ ጥቅምት 22, 1844 ድረስ ተገለጠ። ከዚያ በኋላ የትንቢታዊ ጊዜ ተፈጻሚነት ቆመ።

ነቢያዊ ጊዜ እንደ ትንቢት ትክክለኛ ተግባራዊ ተፈጻሚነት በ1844 ዓ.ም. ጥቅምት 22 ተፈጸመ። ሕዝቅኤል፣ ጴጥሮስ እና ዮሐንስ እያንዳንዳቸው የእግዚአብሔርን ጥበበኛ ደናግል በመጀመሪያውና በሁለተኛው መልአክ እንቅስቃሴ እንዲሁም በሦስተኛው መልአክ እንቅስቃሴ ውስጥ ይወክላሉ።

የሕዝቅኤል መጽሐፍ የመጀመሪያዎቹ አሥራ አንድ ምዕራፎች፣ በመጀመሪያው ምዕራፍ ቁጥር አንድ እንደተገለጸው፣ ተከታታይ “ራእዮችን” ያቀርባሉ።

የመጀመሪያዎቹ አሥራ አንድ ምዕራፎች “ራእዮች” በመጀመሪያ በምዕራፍ አንድ በኮባር ወንዝ አጠገብ ተሰጡ፤ ከዚያም በምዕራፍ ሦስት በ“ሜዳው” ላይ በተገለጠው ራእይ ተስፋፉ፤ ከዚያም እንደገና በምዕራፍ ስምንት በኢየሩሳሌም በተገለጠው ራእይ ተጨመሩባቸው። እነዚህ ሦስቱ ስፍራዎች፥ የኮባር ወንዝ፣ ሜዳው፣ እና ኢየሩሳሌም፥ አንድ ላይ ሆነው አንድ ራእይን የሚያቀናጁ ሦስት ራእዮችን ይወክላሉ፤ ይህም በቁጥር አንድ የተጠቀሰው “ራእዮች” እና የመጀመሪያዎቹ ‘አሥራ አንድ’ ምዕራፎች ነው።

የሰላሳኛው ዓመት ቁጥር በኢዮስያስ ዝነኛ ፋሲካ የተጀመረው የኢዮቤልዩ ዑደት ሰላሳኛ ዓመት እንደሆነ መቈጠር፣ ከዚያም በጥቅምት 22 እንደ ተፈጸመ ማሰብ፣ በቀላሉ ሊደገፍ የሚችል ነው፤ ምክንያቱም ያ ልዩ የተቀደሰ ታሪክ መስመር ከአንድ በላይ ምስክር ጋር፣ “መስመር በመስመር” በግልጽ ሁኔታ ተመስሎ ተቀርቦአልና። ለምሳሌ፤ ፋሲካ የጸደይ በዓላትን ይወክላል፣ የስርየት ቀንም የበልግ በዓላትን ይወክላል። ስለዚህ ዘሌዋውያን ሃያ ሦስት ከኢዮስያስ ጋር ከተጀመረው የኢዮቤልዩ ዑደት ጋር ይጣጣማል። በንጉሥ ኢዮስያስ እስከ ጥቅምት 22፣ 573 ዓ.ዓ. ድረስ የተወከለውን ታሪክ የሚጣጣሙ ሌሎች መስመሮችም አሉ። በ573 ዓ.ዓ. ጥቅምት 22 የኢዮቤልዩ ዓመት የተፈጸመው ታሪካዊ ፍጻሜ በታሪክ ጸሐፍት የተደገፈ ነው።

የዘመን ተመዝጋቢዎች በአጠቃላይ የማስተሰረያውን ቀን እንደ ጥቅምት 22 ቀን 573 ዓ.ዓ. ለመመደብ ይስማማሉ፤ እንዲሁም የኢዮስያስ ታላቁ ፋሲካ በ622 ዓ.ዓ. እንደነበረ መቀመጡም በእነዚያ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የዘመን ተመዝጋቢዎች ዘንድ ተቀባይነት ያለው ቀን ነው። የጸደይ በዓላት ምልክት የሆነው ፋሲካ፣ በማስተሰረያው ቀን በተገለጠው የመከር በዓላት ምልክት የሚያበቃ አርባ ዘጠኝ ዓመታት ያለውን የኢዮቤልዩ ዑደት ጀመረ። አርባ ዘጠኝ ዓመታትን የሚሠሩት ሰባቱ የዓመታት ሳምንታት የምድሪቱ ሰንበት ምልክቶች ነበሩ።

ጼድቅያስ ከኢየሩሳሌም ውድቀት ከደረሰ ከክ.በ. 573 ከአሥራ አራት ዓመታት በፊት ወደ ባቢሎን ተወስዶ ነበር። የአይሁድ ታሪካውያን ከኢዮስያስ በክ.በ. 622 ጀምሮ እስከ ጥቅምት 22፣ 573 ድረስ ያለውን የኢዮቤልዩ ዑደት አሥራ ሰባተኛው የኢዮቤልዩ ዑደት መሆኑን ያሳውቃሉ። ከራፊያ ጦርነት እስከ ፓኒየም ጦርነት ያለው ጊዜ አሥራ ሰባት ዓመታት ነበር። በራፊያ ጦርነት ድል ያደረገው ጶሎሜዎስ ነበር፥ እርሱም እንደ ደቡብ ንጉሥ ለአሥራ ሰባት ዓመታት ነገሠ። ከሚላን አዋጅ ጀምሮ ኮንስታንቲኖስ ግዛቱን በ330 እስከ ከፈለ ድረስ አሥራ ሰባት ዓመታት ነበሩ። በአሥራ ሰባተኛው የኢዮቤልዩ ዑደት ኢየሩሳሌም በናቡከደነፆር ተደምስሳ ነበር።

ሆሴዕ በ723 ዓ.ዓ. የሰሜኑ መንግሥት ምርኮ መጀመሪያን ደግሞ ቢወክልም፣ በቀጥታ ከሴዴቅያስ ምርኮ ጋር የተያያዘ ጉዳይን እየተናገረ ነው። የሆሴዕ ክፍል ከሕዝቅኤል ምስክርነት ጋር የሚገናኝበት ምክንያት፣ እስራኤል በሰው ንጉሥ ላይ እየጸና እግዚአብሔርን መቃወሙ ነው። እስራኤል በመለኮታዊ ንጉሥ ሳይሆን በሰው ንጉሥ እንዲገዛ ያሳየው ፍላጎት፣ በዘሌዋውያን 26 ውስጥ በተጠቀሰው የ“ሰባት ጊዜ” ፍርድ ውስጥ “የኃይላችሁ ትዕቢት” ተብሎ ተወክሏል።

“የኃይላችሁ ትዕቢት” እስራኤል እንደ ዓለም መሆንና የራሳቸው ንጉሥ መኖራቸውን የመሻታቸውን ነገር ይወክላል። በ723 ከክርስቶስ ልደት በፊት ከሰሜናዊው መንግሥት ንጉሡ መወገዱ፣ ከዚያም በ586 ከክርስቶስ ልደት በፊት የደቡባዊው መንግሥት ንጉሥ የነበረው ሴዴቅያስ ወደ ምርኮ መሄዱ፣ የጥንታዊቷ እስራኤል “ትዕቢት” መሰበሩን ይወክላል፤ ትዕቢትም ከውድቀት ቀድሞ ትመጣለች። በመጽሐፍ ቅዱስ ትንቢት “ኃይል” ማለት ንጉሥ ወይም መንግሥት ሲሆን፣ እስራኤል ሰብአዊ ንጉሥ በማስገኘት ያሳየችው ትዕቢት ቴዎክራሲንና መለኮታዊውን ንጉሥ መካድ መሆኑን ያመለክታል።

በዚያ ጊዜ እስራኤል እግዚአብሔርን እንደ ንጉሣቸው ብቻ ሳይሆን፣ በሳሙኤል የተወከለውን የትንቢት መንፈስ ደግሞ እንደ አልተቀበሉ ማስታወስ ይገባል፤ ምክንያቱም፣ “እኔን ትተው ሌሎች አማልክትን አገለገሉ፥ እንዲሁም አንተን ደግሞ አደረጉልህ” ይላልና።

ለጥንታዊት እስራኤል ቴዎክራሲ የመጨረሻው ማታለል እግዚአብሔርን ብቻ ሳይሆን የትንቢትን መንፈስ ደግሞ መቃወም ነበር። በ1097 ዓ.ዓ. የተፈጸመው ይህ መቃወም በ1863 በላኦዴቅያዊ ሰባተኛ ቀን አድቬንቲዝም የተገለጠውን የመጨረሻ ማታለል ይወክላል። የዘሌዋውያን ሃያ ስድስት “ሰባት ዘመናት” የእግዚአብሔር ቃል ነው፣ እና የትንቢት መንፈስም ስለ “ሰባት ዘመናት” እንዲህ ይላል፤ “ሊለወጥ አይገባውም።”

መንፈስ ትንቢት በግልጽ ሁኔታ “ሰባቱን ዘመናት” ደግፎ ነበር፣ እናም የእርሷ ድጋፍ በሰንጠረዡ ላይ ያሉትን ቁጥሮች እንዳይለወጡ የተሰጠ ማስጠንቀቂያ ነበር፤ በዚያ ሰንጠረዥ ላይ “ሰባቱ ዘመናት” የመካከለኛው ዓምድና የላይኛው ቀኝ ማዕዘን ነው። ከኡርያ ስሚዝ ሐሰተኛ ሰንጠረዥ ጋር በ1863፣ በመሠረታዊ እውነቶች ላይ የተጀመረው ቀጣይ እምቢተኝነት፣ እግዚአብሔርን በመጣላቸው በጥንታዊቷ እስራኤል የተመሰለው፣ እና መንፈስ ትንቢት የ1863ን ዓመፅ ለይቶ አመለከተ። የ1863 ዓመፅ ቀን በሕዝቅኤል መጽሐፍ ውስጥ ከተቀመጠው የትንቢት መስመር ጋር ይሰማማል። በዚያ የታሪክ መስመር ውስጥ መደምደሚያው የኢየሩሳሌም ጥፋት ነበር፣ ይህም የእሑድ ሕግን ይወክል ነበር። ከ1863 እስከ በቅርቡ የሚመጣው የእሑድ ሕግ ድረስ ያለው ጊዜ፣ ከ1097 ዓ.ዓ. በንጉሥ ሳኦል ታሪክ ጀምሮ እስከ 586 ዓ.ዓ. በሴዴቅያስ ድረስ ባለው ታሪክ ተመስሎ ነበር።

ጼዴቅያስ ከ573 ዓ.ዓ. የኢዮቤልዩ ዓመት አስራ አራት ዓመት በፊት ወደ ባቢሎን ምርኮ ተወሰደ። አሥራ ሰባተኛው የኢዮቤልዩ ዑደት በ622 ዓ.ዓ. ጀመረ፥ በሠላሳኛውም ዓመት ሕዝቅኤል በ591 ዓ.ዓ. እንደ ካህን ተመልክቶ ቀረበ፤ ከዚያም ከአምስት ዓመት በኋላ ኢየሩሳሌም በ586 ዓ.ዓ. ጠፋች። በቲቶስ እጅ በ70 ዓ.ም. ለሁለተኛ ጊዜ እንደ ጠፋችበት በዚያው የዓመቱ ቀን ጠፋች። የሕዝቅኤል ምዕራፍ አንድ ቁጥር አንድ ከኢየሩሳሌም ጥፋት አምስት ዓመት በፊትና ከአርባኛው ምዕራፍ የመቅደሱ ራእይ አሥራ ዘጠኝ ዓመት በፊት ነው።

ለምድሪቱ ሰንበት ኪዳን የተፈጸመ አለመታዘዝ ምክንያት፣ እግዚአብሔር ለሰባተኛው ዓመት—እርሱም የምድሪቱ ሰንበት ነው—አለመታዘዝ “ሰባት ዘመን” እንደ እርግማን እንደሚሆን ገለጸ። “ዘመን” አንድ ዓመት ነው፤ “ዓመት” ደግሞ ሦስት መቶ ስድሳ ቀናት ነው፤ ሰባት ጊዜ ሦስት መቶ ስድሳም ሁለት ሺህ አምስት መቶ ሀያ ዓመታት ይሆናል። ሚለራውያን “ሁለት ሺህ አምስት መቶ ሀያው” የሚለውን አገላለጽ ምናልባት ባይጠቀሙም፣ ሁለቱም ቅዱሳን ሰንጠረዦቻቸው ሁለት ሺህ አምስት መቶ ሀያ ዓመታትን በቁጥር ገልጠው አመልክተዋል።

በእስራኤል ሰሜናዊው መንግሥትና በይሁዳ ደቡባዊው መንግሥት ላይ የተነገረው የ“ሰባት ዘመን” እርግማን አዋጅ የዊልያም ሚለር መጀመሪያው፣ ወይም ልትሉ ትችላላችሁ “መሠረታዊው፣” ወይም እንኳ “አልፋ” ግንዛቤ ነበር። በ1863 የሎዶቅያ ሰባተኛ ቀን አድቬንቲስት ቤተ ክርስቲያን የሚለር ግኝቶች መሠረታዊ ግንዛቤን አልተቀበለችም፤ “ግኝቶች” የሚለራዊ ንቅናቄ መላውን መሠረት የሚወክሉ ነበሩ። መንፈሳዊ መገለጥ ይህ ሊሆን እንደሚችል በቀጥታ አስጠንቅቆ ነበር፣ እንዲሁም ሆኗል፤ ከረጅም ጊዜም በፊት ሆኖአል።

በባቢሎን ምርኮ በኋላ እንደ ገና የተገነባው ቤተ መቅደስ መሠረት በመጀመሪያው አዋጅ ታሪክ ውስጥ ተጠናቀቀ፣ ከሁለተኛውም አዋጅ በፊት። ቤተ መቅደሱ ሙሉ በሙሉ የተገነባው በሁለተኛው አዋጅ ታሪክ ውስጥ ነበር። በሦስተኛው አዋጅ ብሔራዊ ሉዓላዊነት ለቀድሞው ትክክለኛ እስራኤል እንደ ገና ተመለሰ። ዊልያም ሚለር በ1798 የደረሰውን የመጀመሪያውን መልአክ ወክሎ ነበር፣ እርሱም በኦገስት 11, 1840 ሥልጣን ተሰጥቶት ነበር። ሁለተኛው መልአክ መሠረቶቹ ከተጣሉ በኋላ መጣ፣ ይህም በ1842 ግንቦት የታተመው የ1843 ሰንጠረዥ ይወክለዋል። በ1844 የመጀመሪያው ተስፋ መቁረጥ፣ የ1844 አልፋ ተስፋ መቁረጥ ጊዜ፣ ሁለተኛው መልአክ እንዲሁም በደናግል ምሳሌ ውስጥ ያለው የመዘግየት ጊዜ ደረሰ፤ እናም የሁለተኛው መልአክ መልእክት በኤክሴተር የሰፈር ስብሰባ ላይ በኃይል በተሞላ ጊዜ ቤተ መቅደሱ ተጠናቀቀ። ከዚያም በ1844 ታላቁ፣ ወይም ኦሜጋ ተስፋ መቁረጥ ጊዜ፣ የቃል ኪዳኑ መልእክተኛ ድንገት ወደ ቤተ መቅደሱ መጣ፤ ይህም በሦስተኛው አዋጅ የጀመሩትና በሦስተኛው መልአክ መምጣት የተፈጸሙትን ሁለት ሺህ ሦስት መቶ ዓመታት ፍጻሜ ነበር።

ኢዮስያስ ማለት “የእግዚአብሔር መሠረት” ማለት ነው። ንጉሡ ኢዮስያስ ይሁን ወይም ኢዮስያስ ሊች፤ ሁለቱም የመሠረቶች ምልክቶች ናቸው፤ ይህም በመጀመሪያው አዋጅ ታሪክ እንደተወከለ እና በዘሌዋውያን ሃያ ሦስት ምዕራፍ የመጀመሪያዎቹ ሀያ ሁለት ቁጥሮች ውስጥ በቀረቡት የጸደይ በዓላት እንደተወከለ ነው። መሠረቶቹ፣ የጸደይ በዓላት እና የመጀመሪያው አዋጅ ሁሉም የ1840 እና የመጀመሪያው መልአክ ኃይል መሰጠት ምልክቶች ናቸው። በሕዝቅኤል ምዕራፍ አርባ ቁጥር አንድ እንደተቀመጠው ጥቅምት 22, 573 ዓ.ዓ. በጥቅምት 22, 1844 የሙታን ፍርድ መከፈት ምልክት ነው፤ እንዲሁም በመስከረም 11, 2001 የሕያዋን ፍርድ መከፈት ደግሞ ምልክት ነው። እነዚህን ጽሑፎች ሲከታተሉ የነበሩ ማናቸውም ሰዎች እኔ የምጠቀምባቸውን አተገባበሮች ማወቅ አለባቸው።

ሕዝቅኤል በጽሑፎቹ ውስጥ በተወከለው ትንቢታዊ ታሪክ ውስጥ ምልክት ነው። በምዕራፍ ስምንት መጨረሻ ላይ እነዚያ ሃያ አምስቱ ሰዎች ለፀሐይ በሚሰግዱበት ጊዜ ሕዝቅኤል በዚያ አለ። እንዲሁም በሚቀጥሉት ምዕራፎች ‘ከማተሙ በኋላ የሚመጣው እርድ’ በኢየሩሳሌም ላይ በሚመጣበት ጊዜ በዚያ ነበር፤ ይህችንም ኤለን ዋይት የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስት ቤተ ክርስቲያን መሆኗን ታመለክታለች። በመጀመሪያዎቹ አሥራ አንድ ምዕራፎች ውስጥ ሕዝቅኤል መመሪያዎቹን እንዲቀበል ወደ ሰማያዊው መቅደስ ተወሰደ፤ እንዲሁም በ1844 ሚለራውያን እንዲያደርጉ ተጠርተው ነበር፣ እና ይህ እንቅስቃሴም አሁን እንዲያደርግ እየተጠራ ነው።

በኋለኛው ዘመን ሕዝቅኤል ያሳየው ነገር በእግዚአብሔር ሕዝብ ውስጥ እንደገና ሲደገም ወደዚያ ነጥብ ስንደርስ፣ ያን ጊዜ የሕዝቅኤል ምልክት ደርሰናል። ሕዝቅኤል አንድ መቶ አርባ አራት ሺህን እንደሚወክል በምታውቁበት ጊዜ፣ እናም ይህን በእምነትና በማስተዋል ደረጃ በምታውቁበት ጊዜ እስከሚቀደሰው ተስፋ ድረስ እንዲያዝ፣ ሕዝቅኤል በጽሑፎቹ ውስጥ ያሳየው ነገር ሁሉ በኋለኛው ዘመን ከአንድ መቶ አርባ አራት ሺህ ጋር የሚያያዝ የተቀደሰ የክስተቶች ቅደም ተከተልን እንደሚያመለክት—ይህን ስታውቁ፣ ከዚያ “እናንተ ታውቃላችሁ” “ጌታ” “እግዚአብሔር” መሆኑን።

በሚቀጥለው ጽሑፍ እነዚህን አሳቦች እንቀጥላለን።