Parallel Warnings - Number Four

Yeşayadan olan bu ayələrə Habakkukun Cədvəllərində dəfələrlə müraciət edilmişdir. Burada isə mən sadəcə olaraq əvvəlki bu ayələrdən bir-iki məqama toxunmalıyam ki, cari müzakirəyə əlavə edim. Bu parça bir sınaqdan keçə bilməyən bir xalqı göstərir; çünki onlar “gedir, arxaya yıxılır, qırılır, tora düşür və tutulurlar.” Onlar Allahın kimi “öyrətməyə”, “biliyi” və ya “təlimi” “anlamağa” çalışacağına dair bir sınaqdan keçə bilməyən bir xalq idilər. Bu, biliyin artmasını anlamaq üzərində əsaslanan bir sınaq idi; buna görə də Danielin on ikinci fəslində müdriklərlə pisləri ayıran həmin eyni sınaq idi, çünki bütün peyğəmbərlər razıdırlar və dünyanın sonunu müəyyən edirlər. Daniel on ikidə “müdriklər” anlayırlar, lakin “pislər” biliyin artmasını anlamırlar.

Yeşayanın bu parçasındakı insanlar “eşitmek istəmədikləri” “Rəbbin kəlamı” ilə sınağa çəkildilər. Onların rədd etdikləri xüsusi “Rəbbin kəlamı” isə, “biliyin” artımını “anlamağa” imkan verəcək olan, peyğəmbərlik tarixlərini düzgün şəkildə uyğunlaşdırmağın necə olmasını müəyyən edən Müqəddəs Kitab qaydası idi. Yeşayanın bu parçasında yıxılanlar, peyğəmbərlik tarixini anlamaq üçün həmin xətti “orada bir az, burada bir az” axtarmağın zəruri olduğunu göstərən qaydanı rədd etdilər. Onların rədd etdikləri və sınaq yaradan Rəbbin kəlamı, peyğəmbərlik xətlərini oradan-buradan seçmək, sonra isə seçilmiş peyğəmbərlik tarixlərindən birini eyni mövzuya toxunan digər peyğəmbərlik tarixləri ilə paralel qoymaq üsulu idi. Xətt üstünə xətt bu şəkildə düzmək cəhdinin müvəffəqiyyəti, peyğəmbərlik təfsirinin həqiqi qaydalarının tətbiqindən asılıdır. “Qaydalar” olan həmin prinsiplər də bir araya gətirilməlidir və onlar Müqəddəs Kitabın müxtəlif yerlərində, burada və orada tapılır. Yeşayanın sınaqdan keçməyən bakirələri bu uğursuzluğa ona görə düçar olurlar ki, unutmamalı olduqları əsas şeyi unudurlar; o da budur ki, tarix təkrar olunur.

Allah qarışıqlığın müəllifi deyildir və bu həqiqətin dayaq nöqtələrindən biri də budur ki, Müqəddəs Kitabdakı hər bir peyğəmbər eyni peyğəmbərlik xəttini göstərir. Onların hamısı bu xətt üzərində eyni hadisələri görmür, lakin bu, həmişə dünyanın sonunda baş verən eyni hadisələr xəttidir. Bu, sınaq müddətinin bağlanmasına aparan hadisələrdir; bunun ardınca yeddi son bəla gəlir və bu xətt Məsihin İkinci Gəlişi ilə tamamlanır. Bir peyğəmbərin hekayəsi tarixin həmin xəttində Allahın sadiq xalqından bəhs edə bilər, lakin başqa bir peyğəmbərin şahidliyi Allahın sədaqətsiz xalqı, yaxud Amerika Birləşmiş Ştatları, Vatikan, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, yer üzünün tacirləri və ya İslam haqqında ola bilər, amma bu, həmişə eyni xətdir.

Malakinin İlyas xəbəri, həmçinin Vəhy kitabının birinci, on dördüncü və on səkkizinci fəsillərində təmsil olunan xəbərlər, eləcə də Danielin on birinci və on ikinci fəsillərinin xəbəri məhz eyni xəbərdir. Bunların hamısı eyni tarix xəttidir, lakin hər biri bu hekayəyə özünəməxsus xüsusi töhfəsini verir.

Həmin xüsusi xəbər barəsində demək olar ki, hamı tərəfindən səhv başa düşülən məqam budur ki, o, yalnız insanlıq üçün lütf müddətinin başa çatmasından bir qədər əvvəl Allahın xalqına açıqlanır. Xüsusi xəbərin həmişə lütf müddətinin tezliklə başa çatacağı barədə xəbərdarlıq etdiyini bildiyimizə görə, biz Müqəddəs Kitabda lütf müddətinin başa çatmasının bəlkə də ən aydın nümunəsini nəzərdən keçirəcəyik.

Yuxarıdakı məbəddə sınaq vaxtının başa çatması on birinci ayənin sözləri ilə elan edilməzdən əvvəl, Vəhy kitabından Allahın qullarına açılmış xüsusi bir xəbərdaredici peyğəmbərlik xəbəri verilməlidir.

Yeddi son bəladan bir qədər əvvəl Allahın xalqı tərəfindən tanınacaq xüsusi bir peyğəmbərlik xəbəri olmalıdır. Həmin “vaxt yaxındır” olduğu zaman möhürlənmiş olan “bu kitabın peyğəmbərliyi” (Vəhy kitabının peyğəmbərliyi) açılmalıdır. Vəhy kitabında möhürlənmiş yeganə peyğəmbərlik yeddi ildırımın peyğəmbərliyidir.

İnsan üçün sınaq müddəti başa çatmazdan dərhal əvvəl, “vaxt yaxındır” olduğu zaman, “tezliklə baş verməli olan şeyləri” müəyyən edən xüsusi bir Müqəddəs Kitab həqiqətinin möhürü açılacaq. Vəhyin onuncu fəslindəki qüdrətli mələk İsa Məsihdir; O, Şir kimi nida etdi.

Axırda “Şeytan”ın aldatdığı “kilsələr”, “həqiqət”in məhəbbətini qəbul etmədikləri üçün aldanırlar. Bacı Uaytın indicə istinad etdiyi ikinci Saloniklilərdən olan parçadakı “həqiqət” sözü, “həqiqət” kimi tərcümə olunan, üç ivrit hərfindən ibarət olan və Alfa ilə Omeqanı təmsil edən ivrit sözündən törəmiş əsas yunan sözüdür. Müqəddəs Kitabda, ilk qeyd qaydası ilə bağlı olub Məsihin xasiyyətinin bir sifətini təmsil edən həqiqətin rədd edilən və nəticə etibarilə güclü azğınlıq doğuran həqiqət olduğuna dair hər hansı dəlil varmı?

Saloniklilərdən olan bu parça Habakkukun Cədvəllərində tez-tez nəzərdən keçirilmişdir; buna görə də bu məqamda yalnız qısa bir qeyd edəcəyik. Sister White-ın “Şeytanın heyrətamiz əməli” adlandırdığı şey Paulun “Şeytanın fəaliyyəti ilə hər cür qüvvə, əlamətlər və yalançı möcüzələr” ifadəsidir. Sister White və Paul tərəfindən müəyyən edilən aldadıcı fəaliyyət Birləşmiş Ştatlarda bazar günü qanunu ilə başlayır.

Bizim nəzərdən keçirdiyimiz Saloniklilərə aid bu parçadakı mətndə Paul dünyanın sonunda papanı dörd müxtəlif ifadə ilə tanıdır. Papa “günah adamı”dır, o, “həlak oğlu”dur, o, “qanunsuzluğun sirri”dir və “o Şər adam”dır. Paul bu dörd addan əlavə papanın bir neçə başqa xüsusiyyətini də bildirir; çünki o, bizə xəbər verir ki, papa (Paulun dövründə hələ gələcəkdə olan) “öz vaxtında aşkar ediləcəkdi.”

Papa “öz zamanında aşkar ediləcəkdi” və ən aydın Müqəddəs Kitab sübutu — hərçənd bu, heç də yeganə Müqəddəs Kitab həqiqəti deyil — Roma kilsəsinin papasının Müqəddəs Kitab peyğəmbərliyindəki antixrist olması barədə ən aydın Müqəddəs Kitab həqiqəti, papalığın yer üzünə hakim olacağı “zaman”ı Müqəddəs Kitabda müəyyən edən yeddi müxtəlif və birbaşa istinadla təsbit edilir; bəşəriyyətin Qaranlıq Əsrlər adlandırdığı məhz həmin “zaman”. Müqəddəs Kitab papanı papalıq olaraq, papalığın dünyaya hökm edəcəyi “zaman”ın dəqiq dövrünü — 538-ci ildən 1798-ci ilə qədər — təkrar-təkrar müəyyən etməklə aşkar edir. Pavel dedi ki, o, öz zamanında aşkar ediləcəkdir.

Pavel həmçinin müəyyən edir ki, “müqavimət göstərən və Allah adlanan, yaxud ibadət edilən hər şeydən özünü uca tutan; elə ki, Allah kimi Allahın məbədində oturub özünü Allah olduğunu göstərən” məhz papadır. Bu, başqa şeylərlə yanaşı, Müqəddəs Kitab peyğəmbərliyindəki antixristin dini bir simvol olduğunu müəyyən edir. O, nə bir Hitlerdir, nə də bir Makedoniyalı İsgəndər. Bu, papanın kimliyini daha da daraldır, çünki o, sadəcə dini bir tiran deyil, Allahın məbədinin daxilində olduğunu iddia edən dini bir tirandır. Antixrist özünün xristian kilsəsinin daxilində taxta oturduğunu iddia edir.

Paul və Danielə görə, papa özünü məsihçi adlandırdığı kilsəsində olarkən, Allahın taxtında oturmaq və hər şeydən uca tutulmaq arzusunda olan Şeytanın xarakterini təzahür etdirir. Mən “Paul və Daniel” deyirəm, çünki Müqəddəs Kitabın şərhçilərinin əksəriyyəti qəbul edir ki, Paul papanın xüsusiyyətlərindən birinin onun tamamilə narsist olması olduğunu göstərərkən, sadəcə Danielin Daniel kitabının on birinci fəslindəki papa təsvirindən sitat gətirirdi; orada Daniel belə yazır:

Pavel papanın narsistik xarakterinə toxunduqda, Danielin ayəsini parafraz edir və bildirir ki, “Allah adlanan və ya ibadət edilən hər şeyə qarşı durub özünü onların hamısından uca tutan; belə ki, Allah kimi Allahın məbədində oturub özünü Allah kimi göstərən” məhz papadır. Danieldə papalığın xarakterini müəyyən edən ayə, həmçinin papalığın antixrist olduğunu “aşkara çıxarmaq” üçün təyin edilmiş “vaxt”a da istinad edir; çünki o göstərir ki, papalıq “qəzəb tamamlanana qədər” “uğur qazanacaqdır.”

“Qəzəb” 1798-ci ildə sona çatdı; buna görə də Daniel həmin ayədə (baxmayaraq ki, bu, Daniel və Vəhy kitablarında 1260 illik tarixin qeyd edildiyi yeddi birbaşa yerdən biri deyildir) yenə də papalıq hakimiyyətini birbaşa müəyyən edir və onun Yəhyanın adlandırdığı kimi, 1798-ci ildə “ölümcül yara” aldığını göstərir. Beləliklə, ayə papalıq hökmranlığı dövrünün sonunu müəyyən edir, hərçənd hökmranlığın müddətini müəyyən etmir.

Bu hissədə Pavel həmçinin 538-ci ildə papalığın dünyaya nəzarəti ələ keçirməsinin qarşısını alacaq bir qüvvəni müəyyən edir; o, yazdığı Saloniklilərin artıq bu konkret həqiqəti bildiklərini bəyan etmişdir. O, belə bir sual irəli sürmüşdür: “Məgər xatırlamırsınız ki, mən hələ sizin yanınızda olarkən bunları sizə deyirdim?” O, onlara xatırladır ki, papalıq “öz vaxtında aşkara çıxana” qədər onu “saxlayan şeyin nə olduğunu” artıq bilirdilər (“saxlayan” yəni mane olan mənasında). Papalığın dünyaya nəzarəti ələ keçirməsindən əvvəl mövcud olan və buna maneçilik törədən qüvvə, Pavel məktubu yazdığı zaman dünyaya hökmranlıq edən qüvvə idi. Bu, bütpərəst Roma idi. Pavel yazmışdır ki, papalığın dünyaya nəzarəti ələ keçirməsi üçün bütpərəst Roma “aradan götürülməli” idi.

Məhz bu anlayış Uilyam Milleri Daniel kitabında “gündəlik” kimi simvollaşdırılan qüdrətin bütpərəst Roma olduğunu dərk etməyə gətirib çıxardı. Adventizm qəbul edir ki, quruluş və buna görə də Uilyam Millerin bütün peyğəmbərlik anlayışları onun Daniel və Vəhy kitablarını necə anladığına əsaslanırdı və həmin iki kitab bütpərəst Roma ilə papalıq Romanın viranə qoyan iki qüdrətindən bəhs edir. Saloniklilərə məktubdakı parçaya gəlincə, Miller artıq bilirdi (öz dövründə hər bir protestantın bildiyi kimi) ki, papa anti-məsihdir; o, bütpərəst Romanın papalıq hökmranlığından əvvəl gələn tarixi qüdrət olduğunu və Paulun bildirdiyini dərk etdikdə ki, papalıq yer üzünün taxtına çıxmazdan əvvəl bütpərəst Roma aradan götürülməlidir, bunu sonra Daniel kitabı və “gündəlik” ilə əlaqələndirdi; orada üç dəfə “gündəlik”in papalıq dünyaya nəzarəti ələ keçirməzdən əvvəl “aradan götürülməli” olduğuna istinad edilir. Paulun şahidliyi Millerə bütpərəst Romanın Danielin “gündəlik”i olduğunu görməyə imkan verdi və bundan sonra o, Danielin viranə qoyan iki qüdrətinin bütpərəst və papalıq Roma olduğunu dərk edə bildi. Bu həqiqət Millerçi hərəkatın təməlini təşkil edir. Adventizm bu gün, şübhəsiz, Millerin işini rədd edir, lakin yenə də anlayır ki, Millerin Danieldəki “gündəlik” barədə anlayışının necə inkişaf etdiyinə dair bu ümumi baxış, Paulun papalıq qüdrətinin yüksəlişini aradan qaldırılanadək “saxlayan” qüdrət kimi göstərdiyi qüdrətin bütpərəst Roma olduğunu sübut edir və bu, Millerin bu mövzular barəsindəki düşüncəsinin düzgün təhlilidir.

Daniel kitabındakı “gündəlik” həqiqətinin, Danielin viranəlik iyrəncliyi kimi təsvir etdiyi papalıq Romanın səltənətindən əvvəl gələn bütpərəst Romanın simvolu olduğunu anlamaqla, Miller Müqəddəs Kitab peyğəmbərliyinin səltənətləri ilə əlaqəli peyğəmbərlik zamanlarını artıq dərk edə bildi; və bu anlayışlar onun zehninə açıldıqca, o, Adventizmin təməllərini təşkil edən bir sıra həqiqətləri bir araya gətirdi. Həmin həqiqətlər 1843 və 1850-ci illərin pioner cədvəllərinin iki lövhəsi üzərində əbədiləşdirildi. O həqiqətlər Adventizmin təməlidir və onlar “zaman”ın tanınmasına əsaslanırdı. Təməllərin nə vaxt qoyulduğunun tarixi Habaqququn Lövhələri mövzusunda əsas müzakirələrdən biridir.

Habakkukun cədvəllərində göstərilməyən budur ki, zaman üzərində əsaslanan təməllər elə bir quruluş meydana gətirdi ki, bu da son nəslin təməl kimi təmsil olunan həqiqətlərin mövcudluğunu dərk etməsi üçün zəruri olan baxışı təmin edir. Birinci həqiqət var idi ki, o, təmələ qoyulan ən ilk daş idi, lakin Daniel kitabındakı “gündəlik” Millerin ilk həqiqəti deyildi. Millerin inşa etmək üçün qaldırıldığı təməldə birinci daş olacaq həqiqət Levililər iyirmi altıdakı “yeddi vaxt” idi; lakin “gündəlik” həqiqəti olmadan Miller birinci mələyin xəbərini təqdim etmək üçün tanımalı olduğu peyğəmbərlik quruluşunu tanıya bilməzdi. Onun quruluşu peyğəmbərliyi iki viranəedici gücün perspektivində yerləşdirmək idi. Miller əjdahaya (bütpərəst Roma) və vəhşiyə (papalıq) müraciət edirdi. Üçüncü mələk əjdahaya (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı), vəhşiyə (papalıq) və yalançı peyğəmbərə (Birləşmiş Ştatlar) müraciət edir.

Əgər bir şəxs Millerçilər tərəfindən iki müqəddəs öncü cədvəldə təqdim edilmiş bütün zaman peyğəmbərliklərini — bəzilərini deyil, hamısını — qəbul edirsə, o şəxs həmin həqiqətləri şəxsən araşdırmalı olardı. Əgər onları heç vaxt yoxlamamısınızsa, onları necə qəbul edə bilərsiniz? Əgər təməl həqiqətləri araşdıran həmin şəxslər bu həqiqətləri sınaqdan keçirməyi öz şəxsi məsuliyyətləri edirlərsə və bundan sonra həmin həqiqətlərin hamısını qəbul edirlərsə, onda onlar qum üzərində deyil, Qaya üzərində tikmiş olurlar.

Eşidəcək olanların Millerçi tarixin zaman peyğəmbərliklərini təhlil edə bilmələri üçün, zaman peyğəmbərlikləri ilə təmsil olunan tarixi dövrlərə baxmaq hərəkəti tələb olunur. Bu, hadisələrin bir zaman xətti üzərində təsvir edilməsi işini təmsil edir. Peyğəmbərliyin bir tələbəsi, Millerçilər tərəfindən Müqəddəs Kitabdan müəyyən edilmiş və sonradan tarixi qeydlə dəstəklənmiş bu peyğəmbərlik dövrlərini nəzərdən keçirdiyi araşdırma səviyyəsinə çatdıqda, o, zaman peyğəmbərliyinin əvvəlindəki tarixin həmin eyni peyğəmbərliyin sonundakı tarixi simvolik şəkildə əvvəlcədən göstərdiyini tanımaq mövqeyində olacaqdır. Bu baxış nöqtəsindən tələbə öyrənməlidir ki, tarix təkrar olunur. Bu anlayış bərqərar olduqdan sonra o, həmçinin İsanın sonu başlanğıc vasitəsilə təsvir etdiyini də görməlidir.

Dünyanın sonunu “məbədin tikilməsi” kimi təsvir edən peyğəmbərlik xəttindən tələbə bilməlidir ki, bünövrə üzərində tikilən məbədin üzərinə qoyulan son bir başdaşı vardır. O, Millerin üzə çıxarmaq üçün istifadə olunduğu məbəd bünövrəsinin (başqa heç bir bünövrə İsa Məsihdən başqa qoyula bilmədiyi üçün İsa Məsihi təmsil edən bünövrənin) peyğəmbərlik zamanı üzərində qurulmuş bir bünövrə olduğunu görməlidir. İsa sonu başlanğıcla təsvir etdiyinə görə, tələbə həmçinin görməlidir ki, məbədin başdaşı, yəni məbədin son daşı — bünövrəyə paralel olmalıdır. Miller üçün məbədin bünövrəsi peyğəmbərlik zamanı idi, lakin bununla belə bünövrə yenə də İsa Məsih idi.

Paul öz işini, təməlini və ya başlanğıcını özünün qoyduğu bir məbədin ucaldılması kimi müəyyən edir. O, başqa millətlərə göndərilmiş həvari idi və xristian kilsəsinin təməlinin qoyulmasında istifadə olundu. Həmin parçanın özündə Paul həmçinin bildirir ki, bədənlərimiz Müqəddəs Ruhun məbədidir. Bundan əlavə, Süleymanın məbədi və səhradakı müqəddəs məkan da vardır ki, bunların hamısının təməli İsa Məsih kimi təmsil olunur. Millerin ucaldılmasında istifadə olunduğu təməl Adventizmin məbədi idi və o məbədin təməli, şübhəsiz ki, İsa Məsihdir; lakin daha konkret olaraq, bu, ruhani və peyğəmbərlik xarakterli materiallarla ucaldılan məbəddir.

Deməli, başdaşı da İsa Məsih olmalıdır; lakin başdaşı həm də üstün bir peyğəmbərlik qaydasını ehtiva etməlidir, çünki Millerə, Millerçilərin ən əsas qaydasını — “bir gün bir il” prinsipini — özündə daşıyan qaydalar toplusu verilmişdi. Bu qayda olmadan zaman peyğəmbərliyinin tanınması yoxdur və buna görə də təməl də yoxdur. Axırda İsa Məsihi (Təməli) təmsil edən, İsa Məsihin Vəhyini təsbit edən qaydalar toplusu daxilində üstün bir qayda olan uyğun bir qarşılıq mövcud olmalıdır. Bu qayda, əlbəttə, başlanğıcdan sonu müəyyən edən Məsihin xasiyyətinin xüsusiyyətini təmsil edən “ilk xatırlanma” qaydasıdır.

2 Saloniklilərdə xilas ola bilmək üçün həqiqətin məhəbbətini qəbul etməyənlər, Əhdi-Ətiqdə “həqiqət” kimi tərcümə olunan və üç hərfdən ibarət ivrit sözündən törəmiş yunan sözü ilə təmsil edilən həqiqəti rədd etdilər. Yalana inandıqları üçün qüvvətli azğınlığı qəbul edən qrup, iki müqəddəs cədvəldə təmsil olunduğu kimi, Adventizmin təməlləri olan köhnə yollara qayıtmaqdan imtina etdi. Beləliklə, artıq bir müddətdir nəzərdən keçirdiyimiz parçada belə deyilir:

Bu əvvəlki parçada “həqiqətə məhəbbəti qəbul etməyən kilsələr”, Amos 8:12-nin göstərdiyi kimi, artıq çox gec olanda Allahın son xəbərdarlıq ismarışını axtarmağa başlayacaq olan Danielin və Matta kitabındakı pis və ağılsız bakirələrdir. Artıq çox gecdir, çünki onlar Adventizmin təməlləri ilə bağlı bir yalana inandılar. Adventizm bu yalanı ilk dəfə 1863-cü ildə mənimsəməyə başladı və o vaxtdan etibarən isə yol yalnız daim aşağıya doğru getdi.

Yazmaq üzrə olduğum şeyin, zənn edirəm ki, tamamilə subyektiv olduğunu demək olar; lakin 1863-cü ildən bəri Adventizmə hansı yeni peyğəmbərlik nuru gətirildi? Ellen White Jones və Waggonerlərin 1888-ci il xəbərindən belə deyir ki, bu, onun illər boyu təqdim etməkdə olduğu xəbər idi. Onların xəbəri 1888-ci ildə Adventizmə yeni və sarsıdıcı kimi səslənmiş ola bilərdi, lakin bu yenilik və sarsıntı yeni bir xəbərin nəticəsi deyildi; əksinə, 1863-cü ildən bəri Allahın xalqının üzərinə çökməkdə olan bir korluğun məhsulu idi.

Ellen White Adventizmi 1863-cü ildən əvvəl Laodikeyanın vəziyyətində kimi müəyyən etmişdi; buna görə də Laodikeyanın korluğu artıq 1863-cü ildən əvvəl Adventizmin üzərinə çökməkdə idi; lakin 1863-cü ildə kilsə Levililər iyirmi altıda qeyd olunan “yeddi dəfə” ilə bağlı həqiqəti rəsmi şəkildə bir kənara qoydu; bu isə Millerin kəşf etdiyi ilk “zaman peyğəmbərliyi” idi. 1863-cü ildən bəri Adventizmdə üzə çıxmış heç bir peyğəmbərlik nuru olmamışdır! Nə dəyişdi?

Məbədin, peyğəmbərlik zamanının üzərində qurulan və İsa Məsihi təmsil edən təməlinin lap ilk daşı, 1863-cü ildə Adventizm tərəfindən kənara atıldı. Millerin təmələ qoyduğu ilk daş — Məsih tərəfindən Danieldə təqdim edilən zamana əsaslanan, Özünü “ecazkar hesablayan” Palmoni kimi təmsil edən Məsihə dair daş — rədd edildi və kənara qoyuldu. Millerin kəşf etdiyi lap ilk daş…

Bunu növbəti məqalədə davam etdirəcəyik.