Koʼág̃a ñahesaʼỹijóta pe tembiasakue oikovaʼekue Alejandro el Grande omanóvo sapyʼa rire, upéva orrepresentáva ary 538 guive pe ára pahápe peve, ary 1798-pe.
Ha ha’e oñemopu’ã vove, hóga guasu oñembyai ha oñemboja’óta yvágare irundy yvytu gotyo; ndaha’éi hag̃ua ita’ýra kuérape guarã, ni pe ipoguýpe oisãmbyhy hagueichaite avei: hóga guasu niko ojeipe’áta, ha oñeme’ẽta ambuépe, ndaha’éi umi ha’ekuérape año. Ha pe rréi yvy gotyopegua imbarete va’erãta, ha peteĩ umi iprínsipegua apytégui; ha ha’e imbaretevéta hese, ha oguerekóta sãmbyhy; isãmbyhy va’erãta peteĩ sãmbyhy tuicháva. Ha arykuéra paha gotyo ojoajúta ojupe; pe rréi rajy yvy gotyopegua oúta pe rréi yvate gotyopeguápe ojapo hag̃ua peteĩ ñe’ẽme’ẽ; ha’e katu ndojokomo’ãi po mbarete; ha ndaikatumo’ãi ha’e opyta, ni ipo mbarete: ha oñeme’ẽta, ha umi ogueru va’ekue chupe, ha pe omoheñói va’ekue chupe, ha pe omombarete va’ekue chupe ko’ã árape. Ha peteĩ hakã iñaffondogui peteĩva oñemopu’ãta hendaguépe, ha’éva oúta peteĩ ehérsito reheve, ha oike pe rréi yvate gotyopeguápe pe mbareteha ryepýpe, ha ojapóta hesekuéra, ha ipu’akáta: Ha avei ogueraháta Egíptope ñorairõhára ramo ijára’anga kuérape, iprínsipekuéra ndive, ha umi tembiporu hepyetéva pláta ha órogua reheve; ha’e oikovéta heta aryve pe rréi yvate gotyopeguágui. Upéicha pe rréi yvy gotyopegua oikeva’erã ita’ýpe, ha upéi ojevýta hekoha teépe. Daniel 11:4–9.
Ipahápe, Alejandro el Grande rréino oñembyai rire, umi oñorãirõva’ekue oguereko hag̃ua poguýpe upe rréino yma guare oñembohapy mokõi rréino tenondegua-pe. Peteĩ rréino oguerekóva’ekue Alejandro yma guare império yvy gotyo, ha ambue katu yvate gotyo. Upe guive tenonderãme marandu profético-pe ojekuaa chupekuéra añónte mburuvicha guasu yvy gotyo ha mburuvicha guasu yvate gotyo ramo. Yvóra ári poguasu hag̃ua ñorairõ og̃uahẽvo pe hendápe oñemombe’uhápe añónte mburuvicha guasu yvate gotyo ha yvy gotyo apytépe, umi mokõi rréino ta’anga jehechaukarã osegi opaite pe kapítulo pukukue.
Pe peteĩha versíkulope, oñemopyenda mbarete hag̃ua pe mburuvicha guasu ñembyamérigua, ha’e ipu’aka; péro avei pe mburuvicha guasu yvate gotyogua imbarete, ha hekohaguasu tuichave. Upéi, versíkulo seis-pe, pe mburuvicha guasu ñembyamérigua omoĩ peteĩ joaju hag̃ua pe tetã yvate gotyogua ndive. Pe ñe’ẽme’ẽ py’aguapy rehegua oñemombarete hag̃ua, pe mburuvicha guasu ñembyamérigua ome’ẽ itajýrape pe mburuvicha guasu yvate gotyoguápe, ikatu hag̃uáicha ha’e omenda hese ha omoneĩ hag̃ua ijoaju peteĩ joaju ogayguáva rupive. Pe mburuvicha guasu yvate gotyogua omoneĩ upéva, oheja ykére hembireko, ha omenda pe mburuvicha guasu rajy ouva ñemby gotyogui, ha péicha oñepyrũ pe joaju.
Ipahápe pe ñemburuvicha kuña yvygotyopegua imemby kuimba’e peteĩ, ha ipahaitépe pe mburuvicha yvate gotyogua ikane’õ hembireko pyahúgui, ha omboyke chupe, ojapo haguéicha hembireko peteĩhágui; upéi oguerujey hembireko peteĩha. Péro upe hembireko ypykue oñembojevy rire hendápe, ha orekóvo pa’ũ, ojuka pe mburuvicha yvate gotyogua, pe tajykuña yvygotyopegua, imemby, ha opaite hapykuéri Egipto guigua. Upe tembiapo, pe hembireko ypykue ojuka hague pe tajykuña yvygotyopegua ha imembýpe, ombopochy pe tajykuña yvygotyopegua rogayguápe; ha peteĩ iñermáno kuéragui omopu’ã peteĩ ehérsito ha ojeity pe mburuvicha guasu yvate gotyopegua réinore.
Ñemby gotyo ogana pe mburuvicha guasúre yvategua rehe, ha upe tembireko peteĩha ojukava’ekue mburuvicha guasu yvateguápe, ha’eva’ekue hembireko ñembyguare ha imemby ndive, upéi ojejuka. Tembireko ypykue ra’y, omoĩmava’ekue chupe mburuvicha guasu oisãmbyhýva yvate gotyo túva omanórõ guare, ojejapyhy ha ogueraha jey chupe Egíptope mburuvicha guasu ñembygua, oisãmbyhy hag̃ua hendive umi mba’e ypykue Egiptogua ha ta’ãnga tupãnguéra rehegua, ymave ñorairõnguérape mburuvicha guasu yvategua oguerahava’ekue ñemby retãgui. Oĩma rire Egíptope, pe mburuvicha guasu yvategua ojejapyhýva ho’a kavaju ári ha omano. Uriah Smith omyesakã pe tembiasakue ko’ãicha.
“‘VERSÍCULO 6. Ha opa ary ohasávo, oñembojoaju hag̃ua; pe rréi rajy yvy gotyo pegua ou vaʼerãta pe rréi yvy norte pegua rendápe ojejapo hag̃ua peteĩ ñeʼẽmeʼẽ: haʼe katu ndojokomoʼãi pe jyva mbarete; ni haʼe ndopytamoʼãi, ni ijyva; ha haʼe oñemeʼẽta, ha umi ogueru vaʼekue chupe, ha pe ombohysýi vaʼekue chupe, ha pe omombarete vaʼekue chupe koʼã ára-pe.’”
“Oĩ jepivegua ñorairõ oĩ vaʼekue Egipto ruvichakuéra ha Siria ruvichakuéra apytépe. Ko mbaʼe oñemombaʼeguasuve vaʼekue Ptolomeo Filadelfo, Egipto ruvicha mokõiha, ha Antíoco Teos, Siria ruvicha mbohapyha rehe. Ipahápe, oñemoĩ hag̃ua pyʼaguapýpe, oñemoneĩ hikuái peteĩ condición rehe: Antíoco Teos omombo vaʼerã hembireko yma guarépe, Laódicepe, ha imokõi taʼýrape, ha omenda vaʼerã Berenice rehe, Ptolomeo Filadelfo rajy rehe. Upévare Ptolomeo ogueraha itajýrape Antíoco rendápe, ha omeʼẽ hendive peteĩ dote tuichaitereíva.”
“‘Ha’e ndopytamo’ãi ipópe pochy mbarete;’ he’iséva, pe ijeheguigua ha ipoder Antioco ndive. Ha upéicha ojehechauka; sapy’ami rire, mborayhu pochy rehegua peteĩ jevy rupi, Antioco ogueru jey ikuñakarai yma guarépe, Laodice, ha imembykuérape, mburuvicha róga peve jey. Upérõ pe profesía he’i, ‘Ndaipytamo’ãi avei ha’e [Antioco] oñembo’y, ni ipochy,’ térã iñemoñare. Laodice, ojerekupera jey rire favor ha poderpe, okyhyje ikangy ha ojere vai va’erãha iñakãrapu’ã rehegua rupi Antioco oity jey hag̃ua chupe tetãygua rovake, ha ohenói jey hag̃ua Berenicepe; ha oimo’ãvo ndaipóriha ambue ñeñangareko porãite upe mba’e oikóramo hag̃ua, ndaha’éiramo pe imano, ha’e ojapo oñembo’yruuka hag̃ua chupe venéno rupive sapy’ami rire. Ndohupytýi avei hese pe reinope iñemoñare Berenice gui; Laodice niko omyakã porãite umi mba’e ikatu hag̃uáicha oñeñangareko pe tróno hese g̃uarã ita’ýra ypykue, Seleuco Calinicope.”
“Ha umi mba’evaiete ndikatúi opyta are ojekastigá’ỹre, he’i haguéicha avei profesía, ha ohechauka porãvéva avei tembiasakue upe rire.”
“‘VERSO 7. Ha peteĩ hakã, osẽva iñapỹmbykuéra rapégui, opuʼãta hendaguépe, ha outa peteĩ ehérsito reheve, ha oikevaʼerã norte ruvicha guasu mburuvicha guasu ñorairõ renda mbaretevévape, ha ojapóta hesekuéra, ha ipuʼakataíta: 8. Ha avei ogueraháta Egíptope prisionéroramo ijára kuéra tupãnguéra, hendivekuéra iprínsipekéra, ha umi tembiporu hepyetereíva plátagui ha órogui; ha haʼe oikovéta hetave ary norte ruvicha guasu mburuvicha guasúgui. 9. Upéicha sur ruvicha guasu oikevaʼerã itaʼýrape, ha upéi ojevýta ijyvy teévo.’”
“Ko hakã peteĩva osẽva upe ypykuegui Berenice ndive ha’e vaekue ijoyke’y, Ptolomeo Euergetes. Ha’e oñemoĩ rire pya’e itúva, Ptolomeo Filadelfo, rendaguépe Egipto rréinope, hapykuerigua py’aro reheve ojehechaukávo ohepyme’ẽseha tyvýra Berenice ñemano, ombyaty peteĩ ehérsito tuichaitereíva ha oike mbarete rupi mburuvicha yvate gotyo pegua retãme, he’iséva Seleuco Calínico retãme, upépe isy Laodice ndive ogovernáva Siria-pe. Ha’e ipu’aka hesekuéra, ha og̃uahẽ peve ogana Siria, Cilicia, umi yvate gotyo oĩva Éufrates ysyry mboypýri, ha haimete opa Asia. Péro ohendúvo Egipto-pe oñepyrũ hague peteĩ ñemoĩ vai ojeruréva ijevy hógape, omondoro Seleuco rréino, ogueraha mokõi pa mil talento pláta ha mba’eyru hepyetereíva, ha mokõi su po po imágenes umi tupãnguéra rehegua. Umíva apytépe oĩ vaekue umi ta’anga Cambises ymaite guive ogueraha vaekue Egíptogui Persia-pe. Egipciokuéra, oñeme’ẽmbaitéva ta’angareko tupãra’ãngápe, ome’ẽ Ptolomeo-pe pe téra Euergetes, térã pe Oipytyvõ Porãva, peteĩ jehecharamo ramo ha’e ojapo haguére péicha, heta ary rire, iñambue jey hag̃ua chupekuéra itupãnguéra jejapyhy vaekue.”
“Kóva, he’iháicha Obispo Newton, ha’e pe mombe’u ome’ẽva Jerónimo, oñeguenohẽva historiador ymaguaréguinte; ha he’i avei oĩha gueteri apohára kuéra oikovéva omboaje hag̃uáicha heta umi mba’e peteĩchagua. Apiano ñanemomarandu Laodice, ojukávo Antiochus-pe, ha upéi chupe rire Berenice-pe ha imembýpe mokõivéva, Ptolomeo, Filadelfo ra’y, ohepy hag̃ua umi jejuka, oike hague Siria-pe, ojuka Laodice-pe, ha oguahẽ Babilonia peve. Polibio-gui ñaikuaa Ptolomeo, oñembohérava Euergetes, ipochyeterei rupi pe ñembyahýi ha tekopy vai ojapóva hikuái itývape, Berenice-pe, oguata hague peteĩ ehérsito ndive Siria gotyo, ha ojapyhy táva Seleucia, upe ojehejava’ekue heta ary rire Egipto ruvicha kuéra ñorairõhára aty poguýpe. Péicha oike mbarete renda pe yvygotyo ruvicha peguape. Polyaeno he’i Ptolomeo ojapo hague ijehegui opaite tetãygua jára Monte Tauro guive India peve, ñorairõ térã ñembokapúre’ỹ; hákatu ojavyvo ome’ẽ upéva túvape ta’ýra rendaguépe. Justino omombe’u Ptolomeo noñehenóírire jey Egipto-pe peteĩ opu’ã rupi hógape guarã, ojapóne hague hese opaite Seleuco retãnguéra poguy. Péicha pe yvy gotyo ruvicha oike pe yvygotyo ruvicha dominio-pe, ha ou jey ijyvy teépe, maranduhára he’i haguéicha voi yma guive. Ha avei oikove heta aryve pe yvygotyo ruvicha-gui; Seleuco Calínico niko omano ñemosẽme, ho’a rupi ikavaju ári; ha Ptolomeo Euergetes oikove gueteri chupe rire irundy térã po ary.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 250–252.
Peteĩ característica profética Roma rehegua, ha upévare pe mburuvicha yvategotyopegua rehegua, ha’e kóva: oñemopyenda hag̃ua guapyhárupi, ojepu’aka va’erã mbohapy obstáculo geográfico ári. Pe peteĩha mburuvicha yvategotyopegua, oúva Alejandro retã oñembyai rire, oñemopyenda Seleuco Nicator rupive, ha’éva oserviva’ekue peteĩ general ramo Ptolomeope (pe mburuvicha yvýpeguápe) sapy’ami, ary 316 ha 312 a.C. apytépe. Pe versículo cinco oñe’ẽ ko añetegua rehe he’ívo: “Ha pe mburuvicha yvýpeguáva imbaretevéta, ha peteĩ ivuruvichakuéragui; ha ha’e imbaretevéta hi’ári.” Ptolomeo va’ekue pe mburuvicha yvýpeguáva, ha oguereko va’ekue peteĩ general (peteĩ ivuruvichakuéragui), oikova’erãva imbareteve Ptolomeogui; ha pe ñe’ẽ paha versículo cincope he’i: “ha oguerekóta poguýpe; ipoguypegua tuichaitereíta.” Ptolomeo general Seleuco oikova’erã kuri pe peteĩha mburuvicha yvategotyopegua. Péro Seleuco hag̃ua pe mburuvicha yvategotyopegua, tekotevẽta kuri ojepe’a pe mburuvicha yvýpeguávagui, ha upéi ojepyso hag̃ua ojepu’aka mbohapy área geográfica ári.
Pe yvy peteĩha Seleuco ojapyhy vaʼekue hína Kuarahyresẽ gotyo ary 301 a.C.-pe. Upe rire ojapyhy Kuarahyreike gotyo (oĩ vaʼekue Casandro rembiguáirõ guarépe) ary 286 a.C.-pe, ha upéi oipyhy iterritorio mbohapyha yvate gotyo, ogana rupi Lisímaco rehe ary 281 a.C.-pe. Mburuvicha guasu yvate pegua oñemoĩ kuri guapyhárupi ary 281 a.C.-pe.
Pe ñe’ẽme’ẽ py’aguapyrã ojejapo vaʼekue upe rire mburuvicha guasu ñemby gotyo pegua ndive oiko ary 252 a.C.-pe. Poteĩ ary rire, ary 246 a.C.-pe, Berenice (mburuvicha rajy ñemby gotyo pegua), imembykuimbaʼe ha opa umi oĩva hendive oñemano. Upe rire, mburuvicha guasu ñemby gotyo pegua ojagarra Laodice raʼy, Seleucus Callinicus, ha ogueraha jey chupe Egíptope hendive, ha upépe omano oguejývo peteĩ kavaju ári. Mburuvicha guasu ypykue yvate gotyo pegua sãmbyhy oiko ary 281 a.C. guive ary 246 a.C. peve, ha upéva he’ise mokõipa po ary.
Pe mburuvicha yvate gotyo capítulo once-pe oĩva, ojapyhy mbohapy mbaʼe yvy rehegua ojokóva ikatu hag̃uáicha oñemopyenda guapyha ári. Roma pagána avei ojapyhy mbohapy mbaʼe yvy rehegua ojokóva ikatu hag̃uáicha oñemopyenda guapyha ári [Ehecha Daniel 8:9], ha Roma Papal ojapyhy mbohapy mbaʼe yvy rehegua ojokóva ikatu hag̃uáicha oñemopyenda guapyha ári [Ehecha Daniel 7:20]. Roma moderna avei ojapyhy mbohapy mbaʼe yvy rehegua ojokóva ikatu hag̃uáicha oñemopyenda guapyha ári [Ehecha Daniel 11:40–43].
Oñemopyenda rire guapyhárupi, pe mburuvicha guasu peteĩha yvate gotyogua ogoverna vaʼekue treinta y cinco ary pukukue. Oñemopyenda rire guapyhárupi, Roma pagana ogoverna vaʼekue peteĩ “ára” aja (mbohapy ciento sesenta ary). Oñemopyenda rire guapyhárupi, Roma papal ogoverna vaʼekue “peteĩ ára, ára kuéra ha mbyte ára” aja (mil doscientos sesenta ary). Oñemopyenda rire guapyhárupi, Roma moderna ogoverna hag̃ua peteĩ cuarenta y dos jasy simbólico aja (avei oñemombeʼúva “peteĩ aravo” ramo).
Hermana White ñanemomarandu “heta pe tembiasakue oñemoĩva Daniel kapítulo once-pe ojehu jeýta.” Upéi ha’e ohechauka umi versíkulo treinta y uno guive treinta y seis peve, ha he’i: “umi mba’e ojejoguáva ko’ã ñe’ẽme oñemombe’úva rehe oikóta.” Umi versíkulope Roma papal (pe mba’e vai omongu’éva ñehundi), oñemoĩ “guapy” pe tróno ári ary 538-pe, ha upéi omuña Tupã retãyguakuérape “heta ára” aja (mil doscientos sesenta ary), pe primera “indignación” oñembopaha peve ary 1798-pe. Pe tembiasakue umi versíkulo treinta y uno guive treinta y seis peve oñeha’ãjey kapítulo once paha seis versíkulope, hákatu pe tembiasakue avei oñehechaukapaite va’ekue peteĩ ta’ãngamýiramo umi versíkulo cinco guive nueve peve.
Seleuco oñemopyenda haguére mburuvicha guasu yvate gotyo pe 281 a.C.-pe, ojoaju ary 538 ndive. Mokõivéva ohechauka pe mburuvicha guasu yvate gotyogua oñemoguapyha iguapyhápe umi mbohapy jopara yvy rehegua oñehundipa rire. Pe arykuéra pe pope guasu poguýpe oĩva oñemombe’u heta hendáicha: mil mokõi sa poapy ára, irundy pa mokõi jasy, peteĩ ára, mokõi ára ha mbytépe peteĩ ára, peteĩ pa’ũ, ha mbohapy ary ha mbyte. Seleuco poguýpe oĩ va’ekue mbohapypa po ary pukukue, ha peteĩ décimo térã peteĩ diezmo mbohapypa pogui ha’e mbohapy ha mbyte. Peteĩ décimo mbohapypa po ary rehegua ikatu avei oñemombe’u “mbohapy-punto-po” (3.5) ary ramo. “Mbohapy ha mbyte” ha’e peteĩ símbolo pe pope guasu poguýpe oĩva arapokõindy rehegua.
Pe papado orresivi ikutu vai oporojukáva ary 1798-pe, mburuvicha yvy gotyogua, Napoleón Bonaparte (he’iséva “ta’ýra ojehovasáva”), omondo ramo iñeneralpe ogueraha hag̃ua pe papa prisionéroramo. Peteĩ ary rire, ary 1799-pe, pe papa omanóma ñemosẽme; upéicha avei omanóma pe peteĩha mburuvicha yvy yvate gotyogua, upe ojereraháva’ekue avei prisionéroramo mburuvicha yvy gotyogua rupive. Seleuco Calínico omanóma ho’a rupi peteĩ kavaju ári guive, oĩ jave prisionéroramo Egíptope. Pe papa ha’e pe oguatáva mymbajára ári. Pe mymbajára ohechauka pe sistema polítiko pe papa oipurúva hag̃ua omboguata hembiapo satanikokuéra. Upe mymbajára ojejuka ary 1798-pe, ha pe papa oguatáva’ekue hi’ári ha oisãmbyhýva pe mymbajárape omanóma peteĩ ary rire. Seleuco Calínico omanóma ho’a rupi peteĩ kavaju ári guive (pe mymbajára ha’e ojupiva’ekue hi’ári). Pe papado jejapyhy ha jejegueraha prisionéroramo ary 1798 ha 1799-pe, oñemoha’ãnga porãite pe peteĩha mburuvicha yvy yvate gotyogua jejapyhy ha jejegueraha prisionéroramo rupive.
Mba’épa ogueru vaʼekue ñembopochy mburuvicha guasu yvateguápe pe mburuvicha guasu yvate gotyo pegua ári haʼe vaʼekue peteĩ ñeʼẽmeʼẽ pyʼaguapy rehegua oñembyai vaʼekue, ojehechaukáva Berenice (tembireko ñembou yvate gotyogua) oñembo’yke hag̃ua ha upéi imano Laodice po rupive. Napoleón oike vaʼekue peteĩ ñeʼẽmeʼẽ pyʼaguapy reheguápe Francia Revolucionaria ha umi estado papal apytépe ary 1797-pe. Pe ñeʼẽmeʼẽ héravaʼekue Tolentino rógare, peteĩ táva Ancona, Italia-pe, moõpa oñefirma vaʼekue upe ñeʼẽmeʼẽ. Oficialmente opa vaʼekue febrero ary 1798-pe, Francia ogueraha jave pe papa prisionéroramo. Mbaʼérepa upe ñeʼẽmeʼẽ oñembyai térã ojeheja rei vaʼekue haʼe vaʼekue Francia rembiapo omyasãi hag̃ua iRevolución.
Napoleón ruvicha guasu Duphot oĩkuri Roma-pe ary 1797-pe, peteĩ aty guasu francés oho vaʼekue rupi upépe Directory rembiapoukapy rupive, ha upéva hína vaʼekue Francia retã rekuái oisãmbyhýva upe jave. Pe expedisión francesa Italia-pe, oikehápe General Duphot oĩ hag̃ua Roma-pe, oguereko vaʼekue tembiaporã oipytyvõ hag̃ua pe República Romana-pe, peteĩ tetã michĩ sapyʼami oñemoheñói vaʼekue francés-kuéra revolución rehegua mbarete rupive pe Península Italiana-pe. Upe periodo aja francés-kuéra oike kyreʼỹme oipytyvõ hag̃ua umi movimiento revolucionario ha omyasãi hag̃ua umi ideal revolucionario opa rupi Europa-pe. Italia-pe, haʼekuéra oheka vaʼekue ombogue hag̃ua umi monarquía ha omoĩ hag̃ua república-kuéra ojoguáva República Francesa-pe.
Duphot oĩ ha hembiapo Roma-pe ombopochy umi aty oñemoĩva hese, oimehápe umi oipytyvõva Tetã Papal-kuérape ha umi karai guasu upe távapegua. Jasypakõime, ary 1797-pe, peteĩ ñorairõ’i jave umi soldádo francés ha umi oipytyvõva Tetã Papal-kuérape apytépe, general Duphot ojejuka, ha upéicha oñemopyenda pe jehechaukarã ikatúva hag̃ua Napoleón omondo general Berthier ary oúva hag̃ua ogueraha hag̃ua pe pápa prisionéroramo. Peteĩ ñe’ẽme’ẽ py’aguapy rehegua ojepe’ava’ekue umi mburuvicha guasu ñemby ha yvategua apytépe ome’ẽ va’ekue mokõivéva tembiasakue-pe pe mba’e omomýiva hag̃ua pe mburuvicha guasu yvategua ojehupi hag̃ua prisionéroramo pe mburuvicha guasu ñembyguápe.
Pe versíkulo poapyha he’i: “ogueraha avei tetã ambuére Egíptope ijarakuéra tupãnguéra, hendivekuéra mburuvichakuéra, ha hi’upyrã porãitéva kuatia plata ha óro guigua.” Ptolomeo ojevy jave Egíptope ko versíkulo oñekumpli hag̃ua, umi egipcio ome’ẽ chupe pe téra “Euergetes” (Pe Mba’eporã Apoha), peteĩ jerovia porãramo hembiapo rehe, oguerujey haguére chupekuéra ita’angakuéra ha umi mba’e yma guaréva, ymaite guive ojeipe’áva’ekue chuguikuéra rupi pe mburuvicha guasu yvate gotyogua. Áño 1798-pe oiko pe saquéo Roma rehegua ojapova’ekue umi francés. Peteĩ árape añoite, umi historiador kuéra omombe’u ojehechaha kuri osẽvo pe távagui po sa’ary karréta kavaju rupive oñemongu’éva, peteĩ ñangareko mbarete militar guýpe.
Pe jeroky oĩ heta iterei ta’angakue yma guare ha ta’angakuéra Renacimiento pegua Francia omomba’eguasu hag̃ua ijehe Tolentino ñe’ẽme’ẽ joavykue rehegua oñembyai va’ekue he’iháicha. Umi tembiapokue apytépe oĩkuri pe aty Laocoon rehegua, pe Apolo Belvederegua, pe Galo Omanóva, Cupido ha Psique, Ariadna Naxos-pe, pe Venus Medici rehegua, ha umi ta’anga tuichaitereíva Tíber ha Nilo rehegua; tapicería ha ta’angakuéra Rafael rembiapokue, umíva apytépe pe Transfiguración, pe Madonna di Foligno, pe Madonna della Sedia, ha Tiziano rembiapo Santa Conversazione; ha heta ambue tembiapo avei. Nda’éi mboy arýpa upe rire umi mba’eta jegueraha va’ekue ojehechauka va’ekue pe Musee Napoleonian-pe, Louvre ryepýpe, ojeipe’áva’ekue ary 1807-pe. Ptolomeo oñemomba’eguasuháicha umi mba’eta Egiptopegua ombojevýgui, umi mba’eta Roma-gui ogueraha va’ekue oñemoĩ pe museo pehẽme ohenóivape Napoleón rérape.
Umi versíkulo po ha 9 peve oĩ peteĩ jojaha porãite pe tembiasápe oñepyrũva ary 538-pe ha opa hag̃ua 1798 ha 1799-pe. Ha’ekuéra ojoja umi versíkulo 31 guive 36 peve ndive, ha upéva ojehechauka ko kapítulo pehẽngue paha seis versíkulope, omombe’úva Roma moderna mombarete paha, ojapóramo guare ipu’aka hag̃ua mbohapy mba’e ojokóva ári, ha ipahápe oguahẽha hu’ãme avave’ỹ pytyvõ reheve. Upéi, versíkulo 10 oñe’ẽ pe tembiasáre oikóva ary 1989-pe.
Ha ita’ýra katu oñemokyre’ỹta, ha ombyatýta hetaiterei mbarete guasu; ha peteĩ katu añetehápe ou, ha osyrýta ha ohasáta; upéi ha’e ojevýta, ha oñemokyre’ỹta jey, peve ifortáleza. Daniel 11:10.
Pe versíkulo diez rembiasakue ojehu vaʼekue tembiasakuepe ohechauka mbaʼéichapa 1989-pe, papado, peteĩ ñembojoaju kañymbyme Ronald Reagan ndive, “oityvyro” ha “ohasa” Unión Soviética rupi, ohejávo añoite ifortaleza (Rusia), pe Unión Soviética (USSR) oñembyaírõ guare Perestroika rapykuéri.
Ha ára ipahápe pe mburuvicha guasu yvy gotyogua oñorairõta hese; ha pe mburuvicha guasu yvy yvate gotyogua ou hag̃ua hese peteĩ yvytu hatãicha, kárro ñorairõrã reheve, kavaju ári oĩva reheve, ha heta vaʼe róga guasu yguasúpeguáicha reheve; ha oike vaʼerã tetãnguéra rupi, osyryry ha ohasáta. Daniel 11:40.
Pe téra diez rembiasakue ohechauka peteĩ ñemyengovia umi mba’e ojejapóva rréi yvate pegua ojepu’aka hague rréi ñemby pegua rehe ary 246 a.C.-pe, ha upéicha avei ohechauka peteĩ ñemyengovia umi mba’e ojejapóva rréi yvate pegua ojepu’aka hague rréi ñemby pegua rehe ary 1798-pe. Pe téra cuarenta oñepyrũ ára paha-pe ary 1798-pe, upérõ rréi ñemby pegua (Francia atea) ome’ẽkuri pe herida omano hag̃uáva rréi yvate peguápe (pe pokatu papal), ha oñemboguata opa peve Unión Soviética ho’apa jave ára paha-pe ary 1989-pe. Pe ára paha ary 1798-pe oñerrepresenta pe téra cuarenta-pe ko ñe’ẽjoajúpe rupive: “Ha ára paha-pe, rréi ñemby pegua oityta hese.” Pe “mokõi kyta” (:) omboja’óva pe téra pahaite rehegua, ohechauka pe ambue “ára paha” ary 1989-pe. “Ha rréi yvate pegua outa hese peteĩ yvytu jeréreicha, kárro reheve, kavaju arigua reheve, ha heta várko reheve; ha oikeéta umi tetãnguéra ryepýpe, henyhẽmba ha ohasáta.”
Rojapóta ko estudiope ambue artículope.
“Mayma tetã oguahéva tembiapo renda ári ojeheja vaʼekue omoĩ hag̃ua henda ko yvy ári, ojehecha hag̃ua oikópa ‘Pe Ohecháva ha Pe Marangatu’ rembipota. Marandu hag̃uáicha ñeʼẽngatu ohechauka vaʼekue umi mburuvicha guasu ko yvy arigua opuʼã ha hoʼapa—Babilonia, Medo-Persia, Grecia ha Roma. Káda peteĩva koʼãva rehe, ha avei umi tetã imbaretévaʼỹvéva rehe, tembiasakue ojejapo jey vaʼekue. Káda peteĩ oguereko vaʼekue itiempo jehechapyrã, káda peteĩ ofalla, igloría ikangy, ipokatu oho hag̃ua, ha ambue oike hendaguépe....”
“Umi tetãnguéra opu’ã ha ho’águi ojehechauka hag̃uáicha Ñandejára Ñe’ẽ Marangatu kuatiaroguekuérape, tekotevẽ oikuaa hag̃ua mba’eve hag̃uãnteha pe mimbipa okáguinte ha yvy arigua. Babilonia, opa ipokatu ha hechapyrãva reheve, mba’eichagua ko ñande yvy arigua araka’eve ndohecháiva guive, — pokatu ha jeguasu upe ára guare tavayguakuérape ojehechávaicha hatã ha opa ára guarãicha, — mboypaitepa ojeipe’a hag̃uáicha! “Kapi’i poty”icha oñehundi. Péicha oñehundi opa mba’e ndorekóiva Ñandejárape iñepyenda ramo. Upe oñembojoajúva añoite Ijehupytyrã rehe ha ohechaukáva Heko ikatu opyta. Iñemoarandu’ỹre’ỹva añónte ha’e umi mba’e mbarete ha ndopytaporãiva ko ñande yvy oikuaáva.” Education, 177, 184.