Daniel aranduka — Papapy Po’ẽ peteĩha}

Joacim hína umi mbohapy mburuvicha guasu paha Judá pegua apytégui peteĩha, ha ojejopy ha oñemomba’eguasu rire chupe umi Babiloniagua, oñepyrũ pe setenta ary tembiguái reko pe tetã ñemby peguápe. Umi setenta ary ohechauka pe aravo pukukue omburuvichátava Babilonia, pe peteĩha reino marandu’ỹme’ẽva Bíbliaipegua. Isaías, kapítulo veintitréspe, pe kuña heko vai Tiro pegua ojehejáta tesaráipe setenta ary simbóliko aja, ha profétikamente oñemombe’u va’ekue umi ára peteĩ mburuvicha guasu rehegua ramo. Marandu’ỹme’ẽ Bíbliaipegua ryepýpe, peteĩ mburuvicha guasu ha’e peteĩ reino, ha umi ára pe peteĩ reino añoite marandu’ỹme’ẽ Bíbliaipegua, oguahẽva setenta arýpe, ha’e va’ekue Babilonia.

Upe tembiasakue aja pukukue jave, Tiro kuña rekovai, oporombojoguáva papado rehe, oñembyesaráita vaʼekue. Umi setenta ary simbóliko pahápe, imanduʼáta hese ha osẽta oiko hag̃ua teko tieʼỹme opa yvy arigua rréino ndive. Teko tieʼỹ espiritual haʼe pe joaju ndojapóiva léipe iglesia ha Estado rehegua. Umi setenta ary simbóliko pahápe, papado oikevaʼerãta peteĩ joajúpe Naciones Unidas ndive, ojehechaukáva opa umi mburuvicha guasu rupive, Tiro kuña rekovai oikóva hendivekuéra teko tieʼỹme umi setenta ary simbóliko pahápe. Pe rréino oguerekóva puʼaka umi setenta ary simbóliko aja haʼe Estados Unidos, pe mymba yvy rehegua mokõi hatĩva.

Daniel peteĩ guive cinco peve, omyesakã Babilonia rembiasakue setenta ary pukukue, ha upévare umi kapítulo ohechauka pe mymba yvy rehegua rakã mokõive rembiasakue. Kapítulo cuatro ha cinco omombeʼu Babilonia ruvicha guasu peteĩha ha pahápe gua, ha mokõivéva oñondive ohechauka pe mymba yvy rehegua ha irakã mokõi rembiasakue. Umi rakã mokõi jehusga, ha avei pe mymba yvy rehegua jehusga, ojehechauka pe ruvicha guasu peteĩha ha pe pahápe gua jehusga rupive. Nabucodonosor jehusga vaʼekue haʼe vaʼekue ñemosẽ “siete tiempos” aja, haʼe oikove aja peteĩ mymba kaʼaguyguáicha mokõi mil quinientos veinte ára pukukue kapiʼi ha ysapy rehe. Belsasar jehusga katu ojehai vaʼekue pe murálla rehe, ha oñembojoja pe papapy mokõi mil quinientos veinte rehe; péicha ojekuaauka pe mymba yvy rehegua ha irakã mokõi jehusga ojehechaukaha “siete tiempos” Levítico veintiséis-pe. Kóva oñemopyenda mokõi ruvicha guasu testimónio rehe, ha umi mokõi testígo ohechauka pe peteĩha ha pe pahápe gua.

Pe “siete tiempo” ha’e pe ita ñepysanga Adventismo-pe g̃uarã, ha upévare ndaikatúi oñemoneĩ, jepe oĩ porãiterei upépe—umi ohechaséva rupi g̃uarã. Ha’e hína pe símbolo juicio rehegua tetã rehe (Babilonia) ogovernáva setenta ary pukukue, ha pe símbolo juicio rehegua pe reino rehe ogovernáva setenta ary simbólico pukukue. William Miller opresentárõ guare iñentendimiento pe “siete tiempo” rehe Levítico veinte y seis-pe, oipuru Nabucodonosor mokõi mil quinientos veinte ára oikovévo mymbaicha Daniel capítulo cuatro-pe peteĩva umi testigo profético apytégui omopu’ã hag̃ua Levítico veinte y seis pegua “siete tiempo”. Pe “siete tiempo” ha’e mokõivéva pe ita ñepyrũrã ha pe ita akãrã Zacarías capítulo cuatro-pe. Jesús, Hermana White, Isaías ha Pedro ombohéra chupe pe ita oikóva pe esquina akãme. Ha’e pe doctrina oñemopotĩvéva profecía bíblica-pe, jepe esencialmente ndojehechái umi he’íva hikuái ha’eha pe tercer ángel mensahérokuéra.

Ñañepyrũvo ñahesa’ỹijóvo Daniel aranduka pehẽngue peteĩha guive pehẽngue poteĩha peve, tuicha mba’e jahechakuaa hag̃ua iñepyrũete guive ojehechaukamaha “umi siete tiempo”. Jehoiakim ojejuka ramo guare Babilonia rupi, upérõ oñepyrũ pe jejopyrã setenta ary pukukue. Crónicas aranduka omyesakã mba’érepa oguerahaha chupekuéra jejopyrãme setenta ary pukukue.

Umi setenta áño tembiguáipe oñembotýva’erã kuri oñekumpli hag̃ua Jeremías ñe’ẽ: “pe yvy odisfruta peve isiémbra’ỹ ára sabático-kuéra, ha opa pe aravo opyta aja nandi rehe, omboguata hag̃ua isiémbra’ỹ ára sabático.” Peteĩnte pehasa Tupã Ñe’ẽme, ambue hag̃ua pe versíkulo Crónicas-pe ñañe’ẽhína hese, oñeñe’ẽva yvy “odisfruta” hague isiémbra’ỹ ára sabático-kuéra. Upe pehasa oĩ Levítico, kapítulo veinticinco ha veintiséis-pe. Pe kapítulo veinticinco ome’ẽ mbo’e hag̃ua mba’éichapa ojeheja va’erã pe yvy todisfruta isiémbra’ỹ pytu’u sabático, ha pe kapítulo veintiséis omyesakã pe maldición “siete veces” rehegua, umi ñe’ẽme’ẽ ñemoĩmbyrãnguéra ndojejapóiramo.

Jehoiacim rembiapokue ohechauka pe jepyhy ñepyrũ, ha upéva ha’e peteĩ mba’e pe Daniel ohenóiva “maldición” ha “juramento” Moisés rembiguápe, capítulo nueve-pe. Daniel ontende vaʼekue pe maldición “siete tiempos”-gua, haʼe niko omeʼẽ testimonio capítulo nueve-pe, Jeremías maranduʼypy setenta ary rehegua oikuaávo rupive, ontende hague mboy arýpa Tupã tavayguakuéra oikóta tembiguái Babilonia-pe.

Daniel oikuaa vaʼekue umi setenta áño “aranduka rupi”, ndahaʼéi Jeremías aranduka añoite. Pe ambue aranduka haʼe oikuaa vaʼekue hína Moisés jehaipyrekuéra, pórke iñemboʼépe heʼi porã pe “maldición” rehegua umi setenta áño tembiguáiramo jeikoveha haʼeha pe Moisés “ñeʼẽmeʼẽ juramento reheve”. Pe ñeʼẽ ojeporúva Daniel kapítulo nueve-pe, oñembohasáva “juramento” ramo, haʼe peẽte pe ñeʼẽ oñembohasáva “siete veces” ramo Levítico veintiséis-pe. Judá ñembyaty hag̃ua Babilóniape setenta áño pukukue haʼe vaʼekue ñembopyahu pe maldición rehegua “siete veces”, tahaʼe mbaʼe oñeʼẽramo jepe peteĩ teólogo moderno. Upéva hesakã asaje kuarahyicha, ha katu umi ohechaséva añoite ikatu ohecha.

Tuicha hag̃ua mbaʼeichaitépa umi ñe’ẽmondo oñe’ẽva yvy topytuʼu hag̃uape, umi pokõi ciclo oguerekóva seis áño oñembaʼapo hag̃ua yvýre ha peteĩ áño oñehejáva yvy topytuʼu hag̃ua, osegui pe áño cuarenta y nueve peve, upérõ oĩ vaʼekue jubileo ohechauka hag̃ua oñekumpliha pokõi ciclo pokõi áñogui. Pe punto iñimportantetereíva ojehecha hag̃ua haʼe hína pe trompéta jubileo rehegua oñembopu vaʼerã hague pe Ñemoĩporã Árape, upéicha rupi ojekuaa hag̃ua, pe Ñemoĩporã Ára antitípico oñepyrũrõ guare 22 de octubre de 1844-pe, pe trompéta jubileo ohechaukáva pe ciclo “pokõi jeýva” upérõite oñembopu vaʼerã hague. Umi “pokõi jeýva” oñepyrũ vaʼekue Manasés ojegueraha ramo guare Babilóniape ary 677 a.C.-pe, orrepresenta mokõi sua po sua mokõi ary, ha umíva opahu pe Ñemoĩporã Ára antitípicope. Pe joaju ojehechakuaaʼỹta umi ndoipotáva añoite ohecha. Pe ciclo “pokõi jeýva”, ojoaju umi mokõi sua mbohapy sua ary rehe.

Tuicha hag̃uáicha avei jahechakuaa hag̃ua, Levítico mokõipa po peteĩha kapítulope, umi poranduha ñe’ẽme’ẽ rehegua oĩva umi porundy porundyha versíkulo peteĩ guive porundyha peve ryepýpe, ojejuhuha Tupã Ñe’ẽme ára peteĩ año hag̃ua pe tembiapoukapy rehegua ta’ãngamýi ipypukuvéva. Umi ka’ygua mombe’upykuéra umi teólogo omombo va’ekue, oñongatu hag̃ua pe aty oñembotavýva Babilonia káguýpe, ha’e hína pe jehukapy “pokõi jey” rehegua, oĩva mokõipa poteĩha kapítulope, ndaha’éiha peteĩ entendimiento hekopete hag̃uáva ñe’ẽ hebréogui pe ñe’ẽ oñembohasáva “pokõi jey” ramo. Upéva natekotevẽi. Pe ñe’ẽ hebréa he’iséva oguerekoite he’isévape, pe mbohovái hag̃ua oñemboguata hag̃ua chupe peteĩ modo numérico-pe; ha katu iñe’ẽñemi vai, ha’ekuéra omopu’ãva peteĩ ñepyrũmby vai ári, oñemopyendáva ha’ekuéra voi oje’e hag̃uáicha iñaranduveha gramática hebréa rehe, ha’e mante peteĩ ñe’ẽñemi ojere hag̃ua akãme hag̃ua.

Pe jehusía ojehechaukáva “mokõi siete jeývaicha” capítulo veintiséis-pe, ojekuaa pe pasáhe contexto rupive, ndaha’éi umi teólogo ko’ág̃agua ombojehe’áva térã ombojere hag̃ua pe ñe’ẽ hebreo. William Miller oguenohẽ ijapyka’apo ñemohu’ã peteĩve ñe’ẽ’ỹre pe ñe’ẽ hebreo rehe, ha pe inspiración omoneĩ he’i hag̃ua iñentendimiento oike porãha. Umi ánhelkuéra omboguata iñentendimiento pe capítulo contexto rehegua rupive, upépe oĩháme pe jehusía “mokõi siete jeývaicha” rehegua, ndaha’éi pe ñe’ẽ hebreo rupive.

Pe mokõiha po mokõiha irundyha contexto-pe ojekuaauka umi ñe’ẽmondo joaju rehegua, ha pe mokõiha po mokõiha poteĩha upéi ome’ẽ peteĩ jehovasa oñeprometéva oñeñongatúramo umi ñe’ẽmondo joajuguápe; ha upéi ohechauka mba’épa Daniel ohenói “Moisés ñemaldisión” umi ñe’ẽmondo-pe ñane’ẽrendúi hag̃ua rehe.

Pe mba’e oñeñe’ẽva hína ha’e pe tema ára peteĩ ojeiporúva ary peteĩrõ guáicha marandu hag̃uáva Bíblipi. Umi versíkulo ñepyrũgua Levítico mokõipa po-pe ohechauka porã marandu hag̃uáva Bíblipi peteĩ ára ohechauka hag̃ua peteĩ ary. Éxodo kuatiápe, Moisés omyesakã porã pe joaju oĩva sábado pytu’u ára poapýha rehegua avakuéra ha mymbakuérape g̃uarã, ha pe sábado pytu’u ary poapýha rehegua yvýpe g̃uarã.

Umi mbohapy ñe’ẽjoajúpe ikatu jahechakuaa peteĩ ára pytu’u yvypórape ha mymbakuérape guarã ojoja hag̃ua peteĩ ary pytu’u hag̃ua yvýpe guarã. Levítico capítulo mokõipa po, umi peteĩha guive poha peve, jajuhu upe joaju gramatical peteĩchaitéva pe sábado rembiapoukapy oĩva Éxodo capítulo mokõi pa, versículo 8 guive 11 peve.

Mokõivéva umi mokõi mandamiento sábado rehegua ohechauka porã Levítico mokõi pa’ẽme, veinticinco ha veintiséis, mba’érepa oñeñe’ẽ. Oñembojoajúvo peteĩ línea ári ambue línea, ombohovái porã: “seis días remba’apóta ha rejapopáta ne rembiapo”, ha “seis años repañỹta nde kokuépe, ha seis años remondóta nde parral, ha rembyatýta hi’a”. “Péro pe séptimo día ha’e Ñandejára nde Jára sábado”, ha “pe séptimo año ha’éta pytu’uha sábado yvýpe g̃uarã, peteĩ sábado Ñandejárape g̃uarã”.

Mokõive ñe’ẽ ojepurúva oñembohasa hag̃ua “pokõiha” ramo, mokõivéva umi sábado rembiapoukapýpe, taha’e yvypórape g̃uarã sábado térã yvýpe g̃uarã sábado, ha’e peẽ peteĩteĩ peñe’ẽ hebreo peteĩchagua ojepurúva oñembohasa hag̃ua “pokõi jey” ramo Levítico capítulo veintiséis-pe. Levítico capítulos veinticinco ha veintiséis rehegua contexto oñemopyenda pe tembiapoukapy profético ryepýpe he’íva peteĩ ára ohechauka peteĩ ary profecía bíblica-pe. Péicha avei tuicha mba’e pe tembiapoukapy profético oñeñe’ẽ ypy hag̃ua.

Ko’ã mokõi kapítulo-pe mba’e peteĩha oñemombe’úva ha’e pe ára peteĩ año hag̃ua pe principio. Gabriel ha ambue ánhel kuéra ogueraha William Miller-pe ohechakuaa hag̃ua pe “siete tiempo” Levíticope peteĩ símbolo ramo mokõi mil po ciento mokõipa ary rehegua, ha upéva oĩmbaite joaju hag̃ua pe kapítulo kuéra contexto ndive, ha’éva pe ára peteĩ año hag̃ua pe principio oñemoĩva pe capítulo mokõipa poha ñepyrũgua cinco versíkulope.

Arandu Crónicas rehegua ohechakuaa rire mba’érepa oñeme’ẽ Babilóniape ogueraha hag̃ua táva Judá pe guýpe tekove ñembyasyme, he’i kóva ojejapo hague yvy ikatu hag̃uáicha ovy’a hag̃ua isábado pytu’úpe. Pe ambue hendápe añoite Ñandejára Ñe’ẽme ojehechauka hag̃ua yvy ovy’a peteĩ pytu’úre ojejuhu Levítico mokõipa poha ha mokõipa poteĩha kapítulokuérape. Umi setenta ary Babilonia oisãmbyhy hague ramo peteĩha reino marandu porãite rehegua, ndaha’éi añoite ohechauka hag̃ua umi ary simbóliko mymbajoguáva yvýgui oisãmbyhytaha hag̃ua sexto reino marandu porãite rehegua, ha katu umi setenta ary ha’e peteĩ ñe’ẽjoaju hag̃uaite umi “siete tiempo” Moisés ñe’ẽvai rehegua ndive.

Ñañepyrũvo ñahesa’ỹijo hag̃ua umi profesía ojehechaukáva Daniel kuatiañe’ẽ mbohapyha ha irundyha peve, tekotevẽiterei jaikuaa pe jehovasa’ỹ “siete tiempo” rehegua, avei pe jehovasa “siete tiempo” rehegua, ha’eha peteĩ mba’e oĩva peteĩteĩva umi kapítulope.

Tuicha hag̃uáicha avei tekotevẽ ñanemandu’a hag̃ua pe ciclo siete ciclo siete ary rehegua oñemombe’uhápe pe jubileo trompéta ñembopu rupive, mes poapyha ára pahápe, ha’éva pe Ñeexpiasiõ Ára. Ko mba’e añetegua ombojoaju umi “siete tiempo” rehegua Daniel capítulo ocho, versículo catorce-pe, umi mokõi mil trescientos ára ndive. Tuicha hag̃uáicha avei tekotevẽ ñanemandu’a hag̃ua peteĩ año profético oguerekoha trescientos sesenta ára, ha oñembojoajúramo trescientos sesenta ára, jey jey, umi “siete tiempo” rehe, upéva ojogua mokõi mil quinientos veinte ára.

Daniel oikuaávo aranduka rupi umi áño papapy Jeremías he’iva’ekue, oñepyrũ peteĩ ñembo’e oguerekóva opaite mba’e pe ñembyasy ha jejere rehegua rupi ñembohovái rehegua ojehechaukáva tekotevẽha, Tupã retayguakuéra opáichagua ára oikuaáramo añetehápe ha’ekuéra ha’eha prisionéro kuéra pe enemigo retãme. Daniel ñembo’e Levítico mokoipa poteĩpegua pahápe, Gabriel ojechauka ome’ẽ hag̃ua Daniel-pe arandu pe visión rehegua ha’e “ohenduva’ekue”, pe visión umi mokõi sua cien ára rehegua. Gabriel oñepyrũ oikuaaukávo Daniel-pe setenta semana “oñemboykeha” Daniel retãyguakuérape g̃uarã.

Pe ñe’ẽ oñembohasáva “oñedetermina vaʼekue” ramo pe versíkulope heʼise “oikytĩmbyre”, ha upévare heʼise setenta semána oñekytĩmbyréta mokõi mil trescientos áragui. Oñepyrũvo pe mbohapyha decreto guive ary 457 a.C.-pe, Daniel retãyguakuérape oñemeʼẽta setenta semána profétika ára de prueba ramo. Setenta semána profétika ojoja irundy cien noventa ary rehe. Irundy cien noventa ary rire pe mbohapyha decreto guive, Israel yma guare omboitáta Estévanpe ary 34-pe, ha oñedivorsiáta Tupãgui peteĩháicha hag̃ua.

Pe jejapyhy ohenondéva mbohapy decreto, omyesakãva ñepyrũha irundy sua noventa ary pe ára de prueba rehegua, are vaʼekue setenta ary. Umi setenta ary oñemeʼẽ vaʼekue ikatu hag̃uáicha yvy ovyʼa umi pytuʼu sábado reheve, yma Israel ymaguare arakaʼeve noñekumplíri vaʼekue. Umi setenta ary pytuʼu sábado rehegua yvýpe g̃uarã oukuri ojehupyty hag̃ua irundy sua noventa ary rupi (térã setenta semana ary rehegua) ñepuʼãgui Moisés ñeʼẽmeʼẽ rehe.

Irundy yvy ári ha noventa ary ñemoĩ va’ekue ñembyai pe joaju rehegua Levítico mokõipa po-pe, ogueru setenta ary jejopyrã, yvy ikatu hag̃uáicha ovy’a ipytu’úpe. Umi setenta ary jejopyrã ogueru mbohapy apoukapy, umíva omarkáva ambue irundy yvy ári ha noventa ary aravo prueba-pegua Israel yma guarépe g̃uarã. Upéicha jahecha mokõi ára de prueba, peteĩteĩ irundy yvy ári ha noventa ary rehegua. Umi mbohapy apoukapy ohechauka hag̃ua umi mbohapy ánhel marandu, pe peteĩha apytépe oguahẽ va’ekue ary 1798-pe, pe ñembopochy peteĩha “siete tiempos” rehegua paha rupi, pe tetã yvategua rehe. Pe mbohapyha ánhel oguahẽ mokõi mil trescientos ary rire pe mbohapyha apoukapy rire, octubre 22, 1844-pe, upérõ avei oguahẽ “pe pahaite ñembopochy rehegua”.

Umi irundikue ha seis ary poteĩ pe pochy peteĩha paha guive pe pochy paha paha peve, Jesús omoĩ vaekue pe fundamento pe témplo Millerita-pe, ha pe ita fundamento rehegua vaekue “siete tiempos”. Umi ita oikovaʼerãkuri térã pe ita fundamento rehegua (térã pe ita ñepysanga rehegua) Adventismo-pe iñepyrũme, ha térã pe ita akã rehegua ha pe ita pahaite (térã pe ita tyvyta rehegua) Adventismo-pe ipahápe. Umi mbohapy decreto ohechaukáva og̃uahẽ hague umi mbohapy ángel marandu pe tembiasakue 1798 guive 1844 peve, avei ohechauka pe mbohapy capítulo peteĩha pe kuatia Daniel rehegua.

Ñañepyrũta jahechahávo umi seis kapítulo peteĩha pe artíkulo oútavape.