Pe movimiento millerita ojechauka Isaías kapítulo siete-pe peteĩ profesía sesenta y cinco ary rehegua rupive, oñepyrũva 742 a.C. Umi sesenta y cinco ary oikóva Isaías rembiasakue-pe orrepresenta umi sesenta y cinco ary 1798 guive 1863 peve. Alfa ha Omega akóinte ohechauka pe paha, ñepyrũ ndive. Pe profesía sesenta y cinco ary rehegua omyesakã pe maldición siete veces rehegua oúva pe reino yvate gotyo ha pe reino yvýpe gotyo Israelgua ári. Pe peteĩha siete veces pe reino yvate gotyo rehegua oñepyrũ 723 a.C.-pe, diecinueve ary rire Isaías ome'ẽ hague pe predicción mburuvicha guasu Acaz-pe. Pe paha siete veces pe reino yvýpe gotyo rehegua oñepyrũ umi sesenta y cinco ary opávo, 677 a.C.-pe.
Pe peteĩha ñe’ẽvai siete vése ohóva Efraín ári opa vaʼekue ary 1798-pe, ha upéva haʼe pe ára paha, arakaʼépa ojepeʼa vaʼekue pe visión ysyry Ulai rehegua, oĩva Daniel kapítulo ocho ha nueve-pe. Upéva, marandu arandupy rehehápe, ohechauka mokõivéva: pe marandu ángel peteĩhaguegua oguahẽha, ha pe ñepyrũ marandupy rehegua pe movimiento Millerita rehegua. Pe pahaite ñe’ẽvai siete vése ohóva Judá ári opa vaʼekue ary 1844-pe, ha upéva haʼe pe oguahẽ hag̃ua pe marandu ángel mbohapyhaguegua. Diecinueve ary rire, ary 1863-pe, umi sesenta y cinco ary ojehechaukáva pe predicción ñepyrũme ohechakuaa pe movimiento Millerita paha, ha pe iglesia Adventista del Séptimo Día Laodicea-pegua ñepyrũ. Siete ary mboyve 1863-gui, ary 1856-pe, Santiago White oñepyrũ ohechakuaa pe movimiento Millerita ndoikovéimaha hag̃ua iglesia Filadelfia ramo ha oikóma hague iglesia Laodicea ramo. Iñemoñare kuimbaʼe, ohai jave Ellen White biografía, ohai ary 1856 rembiasakue rehe, ha pe marandu Laodicea-pegua rehe.
“El Mensaje a Laodicea”
“Umi Adventísta oñangarekóva pytuʼu ára rehe oguereko vaʼekue pe ñemoĩmbyrã umi marandu umi siete tupãope oĩva Apocalipsis 2 ha 3-pe ohechauka hague pe jehasa’asyrã térã experiencia tupão cristianogua rehegua siglo-kuéra pukukue javeve. Haʼekuéra og̃uahẽ vaʼekue ko conclusión-pe pe marandu oñemeʼẽva tupão Laodiceaguápe ojeporuha umi haʼekuéra upérõ ohenóiva adventísta téra-reínte, umi noñemoĩri vaʼekue ára pokõiha pytuʼu ári. Peteĩ editorial mbykyvévape Review-pe 9 jasypa, James White omopuʼãkuri peteĩteĩ porandu omonguʼéva apytuʼũ, ha omboyke’ẽvo heʼívo:”
“Pe porandu oñepyrũ jey ojekuaa hag̃ua ko porandu: ‘Ñangarekohára, mbaʼépa pyhare rehegua?’ Koʼág̃a gueteri oĩ tenda mbovymi porandurãnte hag̃ua, ojejapóva hag̃uáicha ojehechakuaa hag̃ua pe mbaʼe oñeʼẽha hese. Peteĩ mbohovái henyhẽva, jerovia hag̃uáicha, pyaʼe hag̃uáicha oñemeʼẽta.—Review and Herald, 9 jasypa 1856.
“Umi once porandu apytégui, pe po poranduapy ha’e upe ohechakuaava’ekue porãite umi Laodiceagua rehe.”
“6. ¿No ilustra adecuadamente el estado de los Laodicenses (tibios, y ni fríos ni calientes) la condición del cuerpo de aquellos que profesan el mensaje del tercer ángel?—Ibid.
“Pe porandu paha oheja mba’e ojekuaa porã hag̃uáicha:
“11. Ko ha’e ñande rekove peteĩ tetãicha, ¿jaguerekópa añetehápe mba’eve ñañemoĩ hag̃uáicha jarovia Tupã favor ndoguerohorýi hag̃ua ñandéve, ndajajapóiramo pe ‘ñe’ẽporã’ pe Testígo Añeteguágui? Aconseha ndéve rejogua hag̃ua chehegui óro tata rupive oñemboypyre, ikatu hag̃uáicha reikove rico; ha ao morotĩ, ikatu hag̃uáicha reñemonde, ha ani hag̃ua ojehecha nde reko opívo ñemotĩ; ha emoĩ nde resa rehe pohã, ikatu hag̃uáicha rehecha. Opa umi ahayhúva, amongetaha ha ambohasa hag̃ua chupekuéra ñembyasy: eñemoaguĩ hag̃ua upévare, ha eñembyasy. Péina ápe, aime okẽme ha ambota: oĩramo avave ohendúva che ñe’ẽ, ha oipe’áva okẽ, aikéta hendápe, ha akarúta hendive, ha ha’e che ndive. Pe oganáva, ame’ẽta chupe oguapy hag̃ua che ndive che trónope, che avei aganáhagueicha, ha aguapy che Ru ndive Itrónope. Apocalipsis 3:18–21.—Ibid.
“Ojekuaa porã mba’e añetéva oñepyrũramoite ohesape hag̃ua James White akãme. Pe edición oúvape pe Review ogueru peteĩ jehechauka siete kolúmna pukukue rehegua umi siete iglesia rehe, upe título guýpe. Iñepyrũrãme he’i:
“Jaikuaa vaʼerã umi heʼiháicha algunos expositores modernos ndive, koʼã siete iglesia ojehechakuaa vaʼerãha ohechauka hag̃ua siete condición iglesia cristiana rehegua, siete período de tiempo-pe, ojahoʼi hag̃ua pe terreno opaite época cristiana rehegua.—Ibid., Oct. 16, 1856.”
Upéi ogueraha pe profesía, ombohovái hag̃ua peteĩteĩva tupão rehegua peteĩteĩme. Oguahẽvo pe séptima peve, pe Laodiceaguápe, he’i va’ekue:
“Mbovy ñemomirĩva ñandéve g̃uarã, peteĩ tetãyguáicha, ko ñemombe’u ñembyasýva ko iglesia rehegua. Ha ndaha’éi piko ko ñemombe’u kyhyjepyrãite peteĩ ta’ãnga iporãmbaitéva ñane teko ko’ág̃agua rehe? Péicha voi; ha ndaipóri mba’eve ñanepytyvõtava jahecha hag̃ua mba’éichapa ñañeha’ãta jajei ko techaukarã oike porãva ha pypukúva pe iglesia Laodiceagua-pe g̃uarãgui. Ñandejára toñanepytyvõ ñamoneĩ hag̃ua, ha jahupyty hag̃ua iporãva chugui.—Ibid.
“Omokõi columna rire ombohasávo pe iglesia Laodiceagua rehe, iñe’ẽ paha-kuéra ojapo peteĩ ñehenói mbarete:”
“Che irũnguéra ahayhúva, ñandejára katuete ñande rekovete hag̃ua ko yvy arigua, ñande rete rembipota, ha Aña rehe, ndaha’éiramo upéicha ndaikatumo’ãi jaguereko peteĩ parte Tupã rréinope.... Pejapyhy ko tembiapo pya’e, ha jeroviápe pejerure pene mba’erã hag̃ua umi ñe’ẽporã porã oñeme’ẽva umi Laodiceagua oñembyasývape. Pepu’ã Ñandejára rérape, ha pende resape tohendy héra jehovasapýva mborayhúpe.—Ibid.
“Ñembohovái ñúgui ouva’ekue ha’eva’ekue mbarete porãite. G. W. Holt ohai Ohio-gui 20 jasypa 20-pe:
“Ñete, che arovia umi ñande jaiméva pe mbohapyha marandupe, Ñandejára mandamientokuéra ha Jesús jerovia reheve, ha’eha pe iglesia ko ñe’ẽ oñeñe’ẽha chupe; ha ndikatúi ñañembotavy araka’eve pya’e hag̃ua ñaheka hag̃ua óro oñeha’ãmbyre, ao morotĩ ha ñanderechapy, ikatu hag̃uáicha jahecha.—Ibid., Nov. 6, 1856.”
“Noreste-gui ojehendu peteĩ ñe’ẽ pyahu ko mba’ére, ha upéva vaʼekue Stephen N. Haskell mbaʼe, Princeton, Massachusetts-gua. Haʼe, peteĩ adventista ára peteĩha-pegua ramo, oñepyrũ kuri opredika 20 ary orekóramo; ha koʼág̃a, mbohapy ary rire, oĩma kuri pe mbohapyha ánhel rembiapoukapýpe. Haʼe ningo peteĩ temimboʼe Biblia rehegua iporãmbajepéva; ha ohechávo White rembiapokue mbykymi ñepyrũgua omoingovéva porandu umi siete iglesia rehegua, oiporavo ohai hag̃ua peteĩ hai pyahu pukuve Review-pe:”
“Pe mba’e oñeñe’ẽva rehe ha’e va’ekue chéve guarã peteĩ mba’e tuichaiterei areko hag̃uáicha che py’ápe heta jasy guive.... Sapy’aite guive añemongu’e hag̃ua arovia hag̃ua pe marandu oñeme’ẽva Laodiceayguápe ñandéve oñeme’ẽha; he’iséva, umi ogueroviáva mbohapyha ánhel rembiguái marandu, heta razón rehehápe ha che ahecha umi razón iporãha. Amombe’úta mokõi.—Ibid.
“Kóva ojapo, omoĩvo mokõi kolúmna hembiapo ñemohu’ãme g̃uarã. Oñemohu’ãvo he’i:
“Peteĩ teoría pe ánhel mbohapyha marandu rehegua araka’eve, araka’eve ndorojesalvamo’ãi, pe ao mendágui’ỹre, ha’éva umi santo-kuéra tekojoja. Tekotevẽ jajapopa marangatúpe Ñandejára kyhyjépe.—Ibid.
“Tiago White osegi hag̃ua mokõi hag̃ua hembiapokuéra editorial pe marandu oñeme'ẽva pe iglesia Laodiceapeguápe, umi concepto umi Adventista oñangarekóva sábado rehe ko'ág̃a omoñe'ẽva hikuái pe Review-pe ha'eva'ekue mba'e omondýiva; ha katu, oñehesa'ỹijo porã ha ñembo'e reheve rire, ojehechakuaa va'ekue ikatuha ojeporu hesekuéra. Umi kuatiañe'ẽ editor-pe guarã ohechauka va'ekue peteĩ ñe'ẽme'ẽ joaju casi general ha ohechauka hag̃ua peteĩ ñemoingove jey oñepyrũma hague. Pe marandu omokyre'ỹva ndaha'éi hague peteĩ py'arory térã vy'apavẽgui osẽva, upéva ojehechauka porã va'ekue pe artículo peteĩha Testimony No. 3-pe, oñepublika va'ekue abril ary 1857-pe, hérava Be Zealous and Repent. Iñepyrũme he'i: “Ñandejára ohechauka chéve visión-pe algunas cosas pe iglesia rehegua iñakỹ'ỹ, haku'ỹvéva ko estado oĩhápe ko'ág̃a, ha amombe'úta peẽme.”—1T, p. 141. Ko'ápe Ellen White omombe'u va'ekue upe ojehechaukáva chupe Satanás rembiapo vai rehegua iglesia rehe, yvy arigua prosperidad ha mba'e oguerekóva rupive.” Arthur White, Ellen G. White: The Early Years, volumen 1, 342–344.
Pe movimiento Millerita oñepyrũ profétikamente pe iglésia Filadélfia ramo, ha ary 1856-pe oiko chugui pe iglésia Laodicéa. Siete ary rire pe movimiento opa, ha pe iglésia Adventista del Séptimo Día oñepyrũ pe iglésia Laodicéa ramo ha opytáta upéicha, oñemombo peve Ñandejára jurúgui. Pe movimiento umi cien cuarenta y cuatro mil rehegua osẽ pe aty Laodicéa iglésia guive, peteĩchaite mba’éichapa pe movimiento Millerita osẽ vaekue pe aty Sardis iglésia guive. Pe movimiento umi cien cuarenta y cuatro mil rehegua ojoja pe movimiento Millerita ndive ko mba’épe: pe movimiento peteĩha oñemoambue Filadélfiagui Laodicéape, ha pe movimiento pahague oñemoambue Laodicéagui Filadélfiape. Pe punto de transición Filadélfiagui Laodicéape pe historia Millerita-pe ojehechauka porãitereiha ary 1856 ramo, upévare pe punto de transición tekotevẽ avei ojehechauka pe movimiento pahápe, Ñandejára araka’eve ndopytaietéigui. Pe punto de transición ojekuaa Apocalipsis capítulo once-pe umi mokõi proféta ojepykáva umi calle-pe rupive.
Ha oikopávo rire hikuái he’ẽ ñemombe’u, pe mymba ojupíva yvykua pypukúgui oñorairõta hesekuéra, ipu’akáta hese kuéra ha ojukáta chupekuéra. Ha hetekuéra omanóva opytáta pe táva guasu tape mbytépe, pe ohenóiva espiritualhápe Sodoma ha Egipto, upépe avei ñande Ruvicha ojejukava’ekue kurusúre. Apocalipsis 11:7, 8.
Pe pahávo pe movimiento omanóta vaʼerã, upéi opuʼã ha upe rire oikove jeýta poyvi ramo. Péicha ojapóvo oñembojoajúta pe kuatĩ republicano ndive. Pe kuatĩ republicano omoheñói peteĩ taʼanga pe mymbaguasúpe g̃uarã, ha pe mymbaguasu upe taʼanga oñemoheñóiva hese oñeñeʼẽ Apocalipsis diecisiete-pe, ha upe mymbaguasu ojekuaa pe akã poha oikéva peteĩ herida omano hag̃uáicha, ha oikove jeýta hag̃ua pe akã porundyapyha ramo. Oikove jeýta pe porundyapyha ramo, upevaʼekuevaʼerã umi siete apytégui.
Ha pe mymba vai oĩva’ekue, ha ko’ág̃a ndaiporivéimava, ha’e voi hína pe poapyha, ha ou pe siete apytégui, ha oho ñehundihápe. Apocalipsis 17:11.
Pe káso republicano omoheñóitava’erã ta’ãnga upe mymbápe, ha upévare ojejukáta ha upéi oñemoingove jeýta. Oñemoingove jey rire, ha’éta pe akã poapyha oúva umi siete akã mboyveguágui. Pe káso protestante oguata upe mymba yvy rehegua ári peteĩchaite pe káso republicano ndive, ha tekotevẽta oguereko avei umi dinámica profética peteĩchagua. Pe ñembohasa Filadelfiágui Laodicéape pe movimiento millerita ryepýpe ohechauka raẽ pe ñembohasa Laodiceágui Filadelfiápe pe pahague movimientope.
Pe movimiento pahápe oguereko ramo peteĩ herida omano hag̃uáva 18 jasypokõi 2020-pe, omano Laodicea ramo. Ha, Apocalipsis capítulo 11-pe ojehechauka hag̃uáicha, ojetransisiona ramo Filadelfia-pe, upéva orepresentáta pe tupao poapyha, he’iséva umi siete apytéguiha. Pe ñemano ary 2020-pe, oñembojoja va’ekue pe kũatia republicano rehe, pe ára paha guive ary 1989-pe, oĩma rupi seis presidente. Pe sexto presidente oguereko peteĩ herida omano hag̃uáva, ha upéva oñemongueráta 2024-pe. Upe akã upéi ha’éta pe akã poapyha Estados Unidos-pegua pe ára paha guive ary 1989-pe, ha ha’éta umi siete apytégui. Mokõivéva kũatia ha’eva’ekue pe sexto oikóva poapyhápe. Ko añetegua ha’e peteĩ parte tuicháva pe marandu Jesucristo Revelación rehegua, ojeipe’áva sapy’aitemi mboyve pe gracia ñemboty.
Upévare tuicha mba’e jaikuaa porã hag̃ua pe tembiasakue Millerita ojoguáva ñande rembiasakue ko’ág̃agua rehe. Hermana White omoneĩ James White rembiapokue omoĩvo Laodicea pe movimiento ári ary 1856-pe, upévare ndaha’éi ko peteĩ aplicación osẽva yvypóra lógica-gui. Siete ary mboyve pe iglesia Adventista del Séptimo Día oñembojoaju hag̃ua legalmente pe kuatia republicanokuéra apýra rehe, pe inspiración rupive ojekuaa hag̃ua iglesia Laodicea-ramo. Kóva he’ise ndaipori hague ni peteĩ ára jepe pe iglesia Adventista del Séptimo Día rembiasakue pukukue jave ha’e hag̃ua ambue mba’e ndaha’éiramo opívo, mboriahu, ohecha’ỹva, hasy asýva ha ñembyasyapýva. Ko añetegua profético ome’ẽ pe contexto ha pe tekojojaha ojehechakuaa hag̃ua Ezequiel capítulo ocho-pe umi irundy ñembojeguaru ojupívaha umi irundy generación adventista.
Ojeikéma ramo peve Isaías siete peve sesenta y cinco ary rehegua ñemohenda guive, ojekuaa vaerã “siete tiempos” profecía ha’eha pe profético ao guasu omo’ãva opaite pe tembiasakue Millerita movimiento rehegua. Áño 1856-pe, pe marandu iglesia Laodicea-pe guarã oiko añetegua ko árape guarã Adventismo Millerita-pe. Pe oikuave’ẽva pe marandu Laodicea rehegua ndaha’éi va’ekue James térã Ellen White, ha’e kuri pe Testigo Fiel ha Añetegua.
Ha ehaíke pe tupao Laodiceagua ánhelpe: Péicha he’i pe Amén, pe testígo jeroviaha ha añeteguáva, Tupã rembiapokue ñepyrũmby: Che aikuaa nde rembiapokue, ndaha’éi hag̃ua ro’ysã térã haku. Ahayhúta ningo reime hag̃ua ro’ysã térã haku. Upévare, ne akú-porã’ỹgui, ha ndaha’éigui ro’ysã ni haku, rombojeguarúta che juruégui. Nde re’égui: Che niko ipirapire hetáva, areko heta mba’e, ha ndaikotevẽi mba’eve rehe; ha nde reikuaa’ỹgui nde rehegua ha nde niko nde poriahuverekóva, rehasa asyva, mboriahúva, ára’ỹva ha opívo. Añe’ẽ ndéve rejogua hag̃ua chehegui óro tata rupi oñembykuáva, rerikove hag̃uáicha; ao morotĩ, reñemonde hag̃uáicha, ha ani hag̃ua ojekuaa nde opívo ñemotĩ; ha emoĩ nde resa rehe pohã, rehecha hag̃uáicha. Opa umi che ahayhúva, amongeta asy ha amongyhyje; eñemoag̃ui hag̃ua upévare, ha eñembyasy nde angaipágui. Péina, aime okẽ renondépe ha ambota; oĩramo avave ohendúva che ñe’ẽ ha oipe’a pe okẽ, aikéta hendápe ha akarúta hendive, ha ha’e chendive. Pe ipu’akávape ame’ẽta oguapy hag̃ua chendive che guapyha mburuvichavetepe, che avei apu’akárõ guare ha aguapy hag̃ua che Ru ndive itaĝuapyha mburuvichavetepe. Pe oguerekóva apysa, tohendu pe Espíritu he’íva umi tupaope. Apocalipsis 3:14–22.
Pe Testigo Añeté ohechauka peteĩ kuimba’e ohendúséramo Iñe’ẽ, Ha’e oikeha ha “okarutaha hendive”. Laodicea oipe’áramo pe okẽ, Cristo oikéta ha okarúta hendivekuéra. Ojehejáramo Cristo oike hag̃ua, ogueru peteĩ marandu, pe tembi’u jehechaukarã niko ohechauka peteĩ marandu jeguerohoryha. Pe marandu ikatu oñemombe’u hag̃uáicha peteĩcha añoite ramo Laodiceagua marandu, ha upéva katu peteĩ ñehesa’ỹijo pypuku’ỹva mba’épa he’ise añete pe marandu Ha’e oikuave’ẽva. Ary 1856-pe, Hiram Edson omoherakuã peteĩ aty ocho artíkulogui orekóva marandu profesiagua omyasãiva ñane ñentendekuaa pe “aravo profesía” peteĩhaite umi ánhel Ñandejáragui ogueraha va’ekue William Miller-pe ohechakuaa ha omombe’u hag̃ua. Umi ocho artíkulope, Edson hekopete ohechakuaa umi sesenta y cinco ary Isaías 7-pe.
Miller rembiapo ñepyrũ ha’e vaekue umi siete tiempo jejuhu, ha siete ary mboyve pe movimiento oñembohérava hembiapo rehegua ohu hag̃ua ipaha, peteĩ revelación ipypukuvéva upe misma profecía rehegua oñeme’ẽ vaekue Adventismo Millerita-pe. Oñeme’ẽ vaekue upe mismo áñope, inspiración rupive oñehenoihápe chupekuéra Laodicense-kuéra. Proféticamente, mokõi mil quinientos veinte ára rire, 1863-pe, Miller rembiapo peteĩha, tiempo profético rehegua jejuhu, oñemboyke. Pe marandu Laodicense pe movimiento adventista-pe g̃uarã oguahẽ 1856-pe, ha Ñandejára ombota okẽre ocho jey, ocho artículo rupive, ohecha hag̃ua ikatu hag̃uáicha oike. Pe movimiento pahápe, pe Testigo Añetegua okaruse vaekue hendivekuéra, ho’úvo pe marandu peteĩhaite tiempo rehegua pe movimiento ñepyrũmby guive. Itavayguakuéra ndo’úi, ha siete ary, térã mokõi mil quinientos veinte ára profético rire, itavayguakuéra omboty pe okẽ oñepe’ava’ekue pe llave de David rupive, oñemoĩmbyre vaekue William Miller pópe. Ojevýkuri hikuái peteĩ profeta samaritano yma guarépe omongarúva chupekuéra peteĩ japu, omboty hag̃ua hikuái hekoha, omano hag̃ua peteĩ vúrro ha peteĩ león apytépe.
Áño 1856-pe, pe vaka protestánte oĩkuri pe visión ñu krísis-pe; pórke ndaipórihápe visión, upépe tavayguakuéra oñehundi. Áño 1856-pe, pe vaka republicána avei oĩkuri peteĩ krísis-pe.
1856-pe ohechauka peteĩ ñeñorairõ vaiete oñembyasýva hérava Bleeding Kansas, pe Kansas-Missouri Border War. Pe ñorairõ ojejapo vaʼekue rehegua kuri tahaʼe hag̃ua Kansas oike Unión-pe peteĩ estado libre ramo térã peteĩ estado esclavista ramo. Pe conflicto oikehaguépe umi ñorairõ vaiete umi colono oĩva esclavitud rehehápe ha umi colono oĩva esclavitud rehe.
1856 jasypo 22-pe, peteĩ mba’e vaietereíva oiko avei Tetã peteĩ reko Amérika retã Senado koty guasúpe, upérõ representante Preston Brooks, esclavitud rehe oĩva ykére, Carolina del Sur-gua, ivaíeterei oinupã ñarõ senador Charles Sumner-pe, Massachusetts-gua, ijysã reheve. Sumner ome’ẽ vaʼekue peteĩ ñeʼẽ anti-esclavitud hérava The Crime Against Kansas, upéva ombojeguarueterei Brooks-pe. Pe oinupãhague ijysã reheve ohechauka porã kuri umi tensión okakuaáva Norte ha Sur apytépe esclavitud rehegua káusare.
Ary 1856-pe, Partido Republicano oñemopyenda vaʼekue oñembohovái hag̃ua pe apañuãi polítiko oguerúva pe Kansas-Nebraska Act, oñemoneĩvaʼekue ary 1854-pe, ha upéva omokyreʼỹ pe ñeʼẽvai ojupíva hína pe tembiguái reko oñemosarambi hag̃ua yvy pyahúpe. Pe partido ruvicha aty guasu peteĩha ojejapo Filadelfia-pe, ha John C. Fremont ojeporavo chupekuéra rérarã peteĩha tendota-rã pe jeiporavorã 1856-pe.
Pe Acta Kansas-Nebraska omohenda hag̃ua umi territorio Kansas ha Nebraska ha ome’ẽ umi upépe oñemoĩvape pu’aka hag̃ua odesidi hag̃ua ohejátapa tembiguái rembiapo ijyvyryepýpe. Ko mba’e, ojekuaáva “pueblo ruvicha guasu” ramo, añetehápe ojapo hag̃ua ndoikovéima hag̃ua Missouri Compromise ary 1820-pe, ombotovéva’ekue tembiguái rembiapo 36°30’ paralelo yvate gotyo Territorio Louisiana-pe. Pe acta oguereko va’ekue peteĩ jehupyty pypuku tembiguái rembiapo rehe umi territorio-pe. Omokyre’ỹ jey va’ekue umi joavy hatãva región-kuéra apytépe, pórke oipe’a va’ekue pe ikatu hag̃uáicha tembiguái rembiapo oñemyasãi umi tenda yma ojehecháva yvy isãsóva ramo, Kansas-icha. Pe Kansas-Nebraska Act oñemoneĩ haguére, heta oñeñemotenonde va’ekue Kansas Territorio-pe umi oipytyvõva tembiguái rembiapo ha umi ombotovéva upéva, káda peteĩ oha’arõ hag̃uáicha oguereko hag̃ua ñe’influénsia pe voto “pueblo ruvicha guasu” rehe. Ko ñorairõ territorio rehegua sãmbyhy hag̃ua ogueru va’ekue ñorairõ vai ha peteĩ arapokõindy léi’ỹre ojekuaáva Bleeding Kansas ramo ary 1856-pe.
1856-pe ojejapóva mburuvicharã jeporavo ha’e va’ekue peteĩ mba’e polítikape tuicha mba’éva. Upépe oiko va’ekue peteĩ ñorairõ mbohapy hendáicha ojejuhuhápe Demócrata James Buchanan, Republicano John C. Fremont, ha Mburuvicha’ekue yma Millard Fillmore, pe Partido Americano-gua. James Buchanan ogana pe jeporavo ha oiko hag̃ua Estados Unidos retã Mburuvicha 15ha.
James Buchanan presidénsia ojekuaa hag̃ua tenonderãite ndoikuaái haguére ombohovái hekopete umi tensión ha ñemboja’o okakuaáva Norte ha Sur apytépe, ha ipahápe ogueru hag̃ua pe Guerra Civil Americana oñepyrũ hag̃ua sapy’ami rire oheja rire hembiapo. Hembiasakue presidénte ramo ojehecha jepi peteĩva umi presidénsia sa’ive osẽporãva historia estadounidense-pe, ko’ã tuicha jejavy mburuvicha guasu rekópe ha krísis ñangarekópe hag̃uére.
Pe mbaʼe vaiete ojekuaáva hérava **Dred Scott Decision** ary 1857-pe heʼi vaʼekue umi tembiguái, tahaʼe oĩva tembiguáiramo térã isãsóva, ndahaʼeiha tavayguakuéra ha ndaikatuiha omboyke hag̃ua demanda umi kortekuéra federal-pe. Avei heʼi vaʼekue Congreso ndaikatuiha ojoko tembiguái reko umi territorio-kuérape Tetã peteĩ reko Amérika Joajupegua. Pe demócrata Buchanan ohechauka hag̃ua opávo renondépe iñemoneĩ pe Dred Scott Decision oipytyvõva tembiguái reko.
Ndaha’éi año umi mba’e oĩva tembiguái rekovépe omopyenda hag̃ua pe demócrata Buchanan oheja hag̃ua umi tensión okakuaa ha og̃uahẽ pe Guerra Civil-pe, sino avei he’imbaretée’y tetã viru rekove reko ñangareko hag̃uáicha ogueru pe Pánico de 1857, peteĩva umi tuichavéva apañuái económico apytépe historia estadounidense-pe pe Gran Depresión mboyve. Pe Pánico de 1857 ogueru peteĩ depresión económica pohýi ohasáva heta ary aja. Umi negocio ha banco oñemboty, pe mba’apo’ỹ ojupi ha pe mercado de acciones oguejy.
Buchanan presidénsia aja umi jave, umi tetãvore Ñemby gotyoguáva oñepyrũ iñemboyke hag̃ua Unión-gui, ha ojepe’a hikuái, 1860-pe, ombohovái hag̃ua republicano Abraham Lincoln jejeporavo. Buchanan oguereko peteĩ ñembo’y kirirĩ umi mba’e vai ojepóva pe ñemboyke rehe, he’ívo pe gobierno federal ndoguerekoiha pokatu omboyke hag̃ua mbaretépe upe ñemboyke. Ko falta tembiapo mbarete ha hekopete hag̃ua ohejákuri pe ñemboyke ñemongu’e oguerohoryve ha toguahẽ mbaretevévo. Ijapysaka’ỹ mburuvicha guasu ramo ha ndipy’aguasúi oiporu hag̃ua tembiapo hekopete ombohovái hag̃ua pe ñemboyke apañuãi, oipytyvõkuri Ñemby gotyo ohecha hag̃ua ikatuha osẽ Unión-gui ndahetái hag̃ua ñorairõ mbarete oñemoĩ hese hag̃ua.
Áño 1860-pe, Abraham Lincoln, peteĩha tendota republicano, ojeporavo. Ára 1 jasyporuapy 1863-pe, tendota Lincoln omboguejy ha omosarambi pe Proclamación de Emancipación paha, he’íva opaite tapicha tembiguái oĩva territorio Confederado poguýpe ojehejáva’erã sasõ. Ko tembiapoukapy ejecutiva oguereko peteĩ mba’e tuicháva Guerra Civil rehe, omoambuévo pe ñorairõ peteĩ jeiko’ỹme ndaha’éi añoite hag̃ua oñeñongatu pe Unión, ha avei hag̃ua opa tembiguái reko. Pe Proclamación de Emancipación ndosãsoi pya’e opaite umi tapicha tembiguáipe. Ojepuruva’ekue específicamente umi territorio Confederado poguýpe añoite, upehápe pe Unión ndoguerekói rupi mbarete tuicháva. Umi fuerza Unióngua oñemotenondévo ha ojapyhyvo control territorio Confederado rehe, pe proclamación oñemboguata, ha umi tapicha tembiguái oĩva umi tenda rupi oñehejapa sasõ. Pe Proclamación de Emancipación ha’eva’ekue peteĩ tembiapo iñimportantetereíva tape hag̃ua tembiguái reko ñemboguejy pahaite Tetã peteĩre Estados Unidos-pe, ha ombohape pe Decimotercer Enmienda Constitución de los Estados Unidos-pe, ojehasákuri ha oñemoneĩmbáva 6 jasypakõi 1865-pe.
Pe kuatia Republicano rehegua, ary 1850 guive tenonderã, oĩkuri pe apañuãi tembiguái ñeporúre. Mokõi jepe’a tenondegua tetãme ojehechauka mokõi clase tenondegua pensamiento político rehegua rupive. Peteĩ proceso jepe’a rehegua oñepyrũ 1856-pe, umi aty oñemoĩva tembiguái rehe ha umi oñemoĩva hese oike jave Kansas retãygua territoriópe oñeha’ãvo omombarete hag̃ua ijehechapyra tembiguáire, upe javeite Filadelfia ojepe’ávo Laodiceágui. Umi Demócrata-kuéra oĩkuri tembiguái ñeporúre, ha umi Republicano-kuéra katu oñemoĩkuri hese.
Ary 1856-pe, Kansas Osyryry ohechauka peteĩ michĩhaicha pe ñorairõ oútavape. Upe arýpe, peteĩ Demócrata tembiguái-reigua ojeiporavo hag̃ua mburuvicha pe kornu Republicano rehe, ha hembiapokue ndovaléiva oiko chugui techaukaha peteĩ presidénsia ndovaléiva rehegua, ko’ã ára paha ko’ag̃agua peve. Ha’e ohenonde pe peteĩha presidente Republicanope, oñemboykéva omopotĩ hag̃ua pe sarambi oheja va’ekue Buchanan presidénsia.
Ary 1863-pe, pe kuatia republicanova ojapo pe tembiapoukapy ejecutivo iñimportantevéva ko yvy apytépe mymba yvyguigua Apocalipsis capítulo trece-pe ojehecháva rembiasakue pukukue jave. Pe tembiapoukapy ejecutivo oñe’ẽ vaekue tembiguáire. Peteĩ párrafo pe proclamación-pe he’i: “That on the first day of January, in the year of our Lord one thousand eight hundred and sixty-three, all persons held as slaves within any State or designated part of a State, the people whereof shall then be in rebellion against the United States, shall be then, thenceforward, and forever free; and the Executive Government of the United States, including the military and naval authority thereof, will recognize and maintain the freedom of such persons, and will do no act or acts to repress such persons, or any of them, in any efforts they may make for their actual freedom.” Jepémo upe jave pe tembiguái rape oñesoluciona hag̃ua historikoháicha ne’ĩrava gueteri opaite hag̃uáicha, Constitución rape tee ojekuaa porã Lincoln ohai ramo guare: “all persons held as slaves within any state … shall be then, thenceforward, and forever free.”
Lincoln ojevy jey hína pe principio fundacional oje’éva Constitución-pe, omombe’úva “opaite kuimba’e ojejapoha joja.” Lincoln ojevy jey hína umi añetegua fundacional-kuérape upe javeite pe akãratĩ protestante omboykévo iprofesía fundacional, ha’éva tembiguái re rehegua profesía. Upévare, upe áraite pe akãratĩ republicano ojapóvo hembiapo “orden ejecutiva” iñimportantevéva hembiasakue pukukue jave tembiguái rehe, pe akãratĩ protestante ojapo avei pe orden ejecutiva iñimportantevéva iprofesía rembiasakue pukukuépe tembiguái rehegua profesía rehe, ojehechaukáva Moisés ñe’ẽme’ẽ ha jehayhu’ỹ rupive. Pe akãratĩ republicano oiporavo ojevy jey hag̃ua umi fundamento-kuérape; pe akãratĩ protestante katu oiporavo omboyke hag̃ua ifundamento ha ojevy jey hag̃ua umi gotyo oñembo’ékuri chupe araka’eve ani hag̃ua ojevy.
Áño 1863-pe, pe kómpa republicáno oñemboja’o mokõi aty-pe, yma Israél rréino oñemboja’ohaguéicha Jeroboam ha Rehoboam tiémpope. Áño 1863-pe, pe kómpa protestánte oñembojoaju léi rupive pe kómpa republicáno rehe, ojehechauka haguéicha Jeroboam mokõi altar rupive Betel ha Dan-pe. Mokõivéva kómpa oguata tembiasakue rupi peteĩchaguáicha ojupe ndive, ha pe tembiasakue 1863-pegua, ko’ýte, ohechauka umi ára pahápegua rembiasakue.
Pe historia Millerita oñembojevy pe historia umi cien cuarenta y cuatro mil rehe, mbovymi ñe’ẽmondo profétikova reheve. Peteĩva umi caveat apytégui ha’e pe audiencia objetivo pe historia Millerita-pe, ypyete voi umi okapegua pe movimiento-gui, ha upéi pe movimiento voi. Pe movimiento umi cien cuarenta y cuatro milpe, umi mokõi ñe’ẽ Apocalipsis dieciochopegua ohechauka mokõi audiencia objetivo, ha umi objetivo upéva oĩ ojere Millerita rembiaságui. Pe primer objetivo ha’e Tupã tavaygua, ha pe mokõiha ñe’ẽ ha’e Tupã ambue ovecha aty, oĩ gueteri Babilonia-pe.
Ambue profétiko ñeñangareko ambuéva hína kóva: mokõivéva tembiasakue ohasáramo jepe peteĩ iglésiagui ambuépe, umi Millerita-kuéra ohasa Filadélfiagui Laodiséape, ha pe tuicha ñemyakãha mbarete pe ánhel mbohapyha rehegua ohasa Laodiséagui Filadélfiape. Kóva ohechauka umi Millerita-kuéra oho hague pe sexta iglésiagui pe séptima iglésiape, ha umi cien cuarenta y cuatro mil oho pe séptima iglésiagui pe octava iglésiape, pe oĩva umi siete apytépe.
Pe káva republicano oñepyrũ imýi tetã esclavitud-re oĩva guive peteĩ tetã anti-esclavitud-pe, pe tembiasakue ojeréva 1863 áripe. Pe apañuái oĩva upe tembiasakuépe omopyenda mokõi partido político ha’éva umi mismo antagonista ko’ã “ára pahápe”. Yma guaréicha, pe peteĩha mburuvicha republicano upe tembiasakue rehegua ojejuka haguéicha mbovymi ára rire pe ñorairõ opa rire, péicha avei pe pahague mburuvicha republicano ojejuka simbólicamente ha ojeheja tapére omanóvaicha, aja yvy tuichakue ovy’a. Ojejuka chupe, ndaha’éi añónte mbovymi ára rire pe Guerra Civil opa rire, síno pe guerra civil paha oñepyrũ mboyve.
Pe peteĩha presidente republicano mboyve oĩkuri pe presidente ipokatuvéva’ỹ América rembiasakue pukukuepe, ha pe paháta presidente republicano mboyve avei oĩta upeichagua peteĩ. Pe presidente demócrata ndaikatúiva omba’apo hekopete, oĩva’ekue pe peteĩha presidente republicano mboyve, omoñepyrũ pe apañuãi tuicháva oguahẽva’ekue pe ñorairõ civil peve, ha upe ndaikatúiva omba’apo hekopete ko’ág̃a avei ojehu hína. Pe presidente demócrata oĩtava pe paháta presidente republicano mboyve omyakãkuri pe economía peteĩichagua tape rupive, upéva ogueru haguã pe tuichavéva ñehundi económico América rembiasakuepe pe ára peve. Mokõi hatĩ oho oñondive pe léi domingo peve. Áño 1863-pe oñepyrũkuri pe peteĩha generación mokõive hatĩme g̃uarã, ha mokõive hatĩme g̃uarã pe irundyha ha paháta generación oĩta kuarahyresẽ gotyo, ha oñesũta kuarahýpe.
Pe marandu Elías rehegua ojehupyty meme Tupã juicio-kuéra ndive, omboaje hag̃ua pe marandu ñe’ẽmondýi rehegua. Ko’ág̃a, ko yvy arigua atykuéra oiko umi tapicha y peteĩ guasu mboyveguaicha. Ha’ekuéra okaru, ho’u ha oha’arõ umi tekno-tuicha globalista-kuéra osolusiona hag̃ua oimeraẽ apañuãi ikatúva osẽ. Tupã Ñe’ẽ ohechauka hína ko yvy oĩha ko’ág̃a peteĩ apañuãi tuichaitereíva rembe’ýpe.
“‘Mba’épa pyhare rehegua?’ Aikuaa piko ko’ã marandu he’iséva? Aikuaa piko mba’e tenda oguerekoha hikuái pe tembiapo pahápe pe tuicha sistema pohãnohára rehegua? Aikuaa porãiterei piko pe ‘ñe’ẽ marangatúpe guare añetetéva’, ikatu hag̃uáicha ahecha umi mba’e oikóva che jerére ramoite jehechauka hesakãva pe Mburuvicha Guasúta ou hag̃uáicha oĩma hag̃ua okẽme? Añandu piko pe tembiapo vaietéva opytáva che ári, pe tesape Tupã ome’ẽ va’ekue rehechávo? Aiporu piko opaite talento oñemoĩ va’ekue che pópe Ijapohare ramo, ñeha’ã porãme ha oisãmbyhy porãvape, asẽ hag̃ua añangareko umi oñehundítavare? térãpa ha’e che akú’ỹ ha ndaiporandúiva, peteĩ hendáicha ajehe’a pe yvy arapýre ivaívape, aiporúvo umi mba’e ha pe katupyry Tupã ome’ẽ va’ekue chéve, hetave che vy’arã voi hag̃ua, añangareko hetave che pytu’u ha che tekove porã rehe, ha ndaha’éi Irembiapo ñemotenonde rehe? Che rape rupive amombarete piko pe ‘jerovia va’ekue oñemombaretéva ohóvo ko yvy ape ári, umi Adventista Ára Pokõiha-pegua ombopuha pe turuñe’ẽ ndaiporãiva hesakã hag̃uáicha, ha ohoha umi yvypóra arapýgua rape rupi’?”
“Ñahendu pe Tupã oguahẽva py ruguái, oporombojovake hag̃ua ko yvy ape ári heko aña rehe. Aravo paha hi’aguĩetereíma ñanderehe. Yvy ape ári oikóva kuéra oñembyatypa hína atýpe ojehapy hag̃ua. Reñeñapytĩta piko umi ñana vai ndive? Reikuaa piko káda áño miles ha miles ha diez mil hetave almas oñehundiha, omanóva ipekádokuérape? Umi mba’asy guasu ha Tupã juicio-kuéra oĩmavoi omba’apo hína, ha almas ohóma ñehundi hag̃uáme pe añetegua resape nohesapéigui haperã.” General Conference Daily Bulletin, 1 de abril de 1897.
Che ánga ndive rombota pyharekue; ha che pytu che ryepýpe ndéve roheka ko'ẽmbávo: nde juicio-kuéra oĩ vove ko yvy ári, yvy ape arigua-kuéra oikuaáta tekojoja. Isaías 26:9.