Espíritu de Profecía: El Clamor de Medianoche

Peteĩ Ñemyesakã Ñeʼẽ###

Ko’ag̃aite roñepyrũ rombosako’i hag̃ua Habacuc Mokõi Tabla ñembohasarã, oñembohasa hag̃ua umi opaichagua ñe’ẽme ojejuhúva ore página web-pe. Peteĩ tembiapo oñeñehẽmava ñemoambue hag̃ua kuatiajehaipyre-pe tuichave tembiapo hag̃ua pe ikatútava oñentende oikuaa’ỹramo opa umi jere ha mba’ehasarã ojehasava’erã oñemoambue hag̃ua peteĩ ñemombe’u oñeñehẽmava peteĩ jehaipyre-pe, hi’ári umi apañuãi tekotevẽva ipahápe oñembohasa hag̃ua pe material umi opaichagua ñe’ẽme oĩva página web-pe. Romoñepyrũ ramónte ore ñemyatyrõ jehaipy rehegua peteĩha umi 95 ñemombe’úgui ha ahechakuaa ambue jere ñaikotevẽha avei jaiporu. Upéva oguereko relación ko marandu ñemotenonde hag̃ua mbeguekatúpe ary 1989 guive peve ore rembiasakue ko’ág̃agua.

Umi exposición kuéra amo quince ary rupi ojejapóvape oĩ kuri añetegua kuéra oĩva gueteri iñepyrũmbyrãme jeikuaa rehegua. Pe peteĩha umi añetegua apytégui aikotevẽva amyesakã porã ha’e pe mokõiha ánhel jeguahẽ Miller rembiasakuepe. Upérõ aikuaa vaʼekue pe mokõiha ánhel og̃uahẽ hague umi tupão protestánte okẽmboty ñepyrũvo Miller opresenta haguére pe peteĩha ánhel marandu, oñondivepa pe ary 1843 pahá ndive. William Miller ombaʼapo kuri peteĩ tiempo jeipapa rehe ogueroviáva ohechauka hag̃ua ary 1843 oñepyrũ hague 22 jasypoapy 1843-pe ha opa 22 jasypoapy 1844-pe. Haʼe opensa kuri umi mbohapy profesía ipahaitépe oñemoĩva mokõi taʼanga marangatu ári opa vaʼerãha ary 1843-pe, ha oguerovia kuri upe ary opa hague 22 jasypoapy 1844-pe. Haʼe ojavy kuri mokõi mbaʼépe.

Umi mbohapy marandu-profético 1335 ára rehegua Daniel 12-pe, 2520 ary “siete tiempo” rehegua Levítico 26-pe, ha 2300 ára rehegua Daniel 8-pe, Miller ontende vaʼekue opa hag̃ua marzo de 1844-pe. Upéi Ñandejára omboguata Samuel Snow-pe ani hag̃ua añoite ontende umi profesía opa hague ndahaʼéi 1843-pe, síno 1844-pe. Snow omoĩ hag̃ua ára jepapa karaita rehegua, ha upéva ndahaʼéi pe jepapa arakaʼe rehegua Miller oiporu vaʼekue. Miller oiporu hína vaʼekue pe jepapa rabínico/equinoccio rehegua, omoĩva pe ary primavéra guive primavéra peve.

Rojekuaávo guare Habacuc Mokõi Tabla, ndorikuaáikuri ko añetegua histórico ha roiporúkuri Miller rembiasakue romarka hag̃ua 22 jasypoapy 1844 ramo pe ángel mokõiha og̃uahẽ hague ha oñepyrũ hague pe aravo ñembotapykue. Che aikuaa, ha koʼág̃a peve aikuaa, pe og̃uahẽ aguã upe ángel rehegua ojoja hague pe ára umi protestánte okytĩ haguépe Miller marandu pe ángel peteĩha rehegua, ha pe jehaipyre oúva upéi vaʼekue haʼekuri che referénsia.

Aikuaa pe ñembotyha okẽnguéra pe marandu Miller rehegua ohechauka hague ñepyrũrã pe rejecha’ỹha peteĩha ánhel rehe, ha, oñembojoajúvo Miller oikuaa haguéicha pe cómputo aravo rehegua rabínico/equinoccio-pe guare, aimo’ã kuri 22 jasypoapy 1844 ohechauka hague pe paha 1843 rehegua. Pe exposición Miller ojapo va’ekue Portland-pe junio jasy 1842-pe ha’e añetehápe peteĩ waymark ohechauka hag̃uáicha peteĩ rejecha’ỹ mbeguekatu oñemotenondéva, ipahápe og̃uahẽva 18 jasyrundy 1844-pe; ha katu umi exposición aja ndorohechakuaái gueteri Samuel Snow omboapliha pe cómputo aravo rehegua karaíta.

Pe peteĩha presentación ñañepyrũva’ekue ñamyatyrõ hag̃ua, ahechakuaa upe aravope oñeñongatu vaʼekue haʼeteha ombohovái hag̃ua umi mbaʼe koʼág̃a ñamboʼéva. Oĩ ha ndahaʼéi avei. Haʼe niko peteĩ ñeʼẽmondo ohechaukáva mokõiha ánhel rembiguái ouha mbeguekatúpe ha ojupi hag̃ua peteĩcha, ha avei peteĩ taʼanga ohechaukáva mbaʼéichapa ko marandu ojeipeʼa mbeguekatúpe, upéicha avei oiko haguéicha historia Millerita-pe. Ko kuatia mbyky ñemyesakã rehegua oñembohéravaʼerã umi ojepyʼapy térã opyta vaʼekuépe ñane remombeʼu rehegua, rohechakuaahápe 19 jasyrundy 1844 arakaʼe pe peteĩha jejavy Millerita ha umi mbaʼe yma guive oñemboʼe vaʼekue.

Ko sériepe, jajepyhyta Habacuc mokõi távare — umi Cuadro 1843 ha 1850 — peteĩ are puku aja. Ñañepyrũta ñamoĩ porãvo pe Clamor de Medianoche hendápe. Oje’e haguéicha, heta umi presentación ñepyrũrãguápe ha’éta jehechajey umi oikuaávape g̃uarã ko marandu, ha katu, jahechauka hag̃uére peteĩ série ikatúva ojestudia umi tapicha pyahúvape g̃uarã ko marandúpe, tekotevẽ ñamoĩ hesakã hag̃ua chupekuéra peteĩ umi idea básica. Ñañepyrũta pe Clamor de Medianoche reheve, ñama’ẽvo peteĩ mba’e ojejuhúva Ellen White visión peteĩhape. Jaikuaauka pe párrafo peteĩha Christian Experience and Teachings, página 57-gui.

Ko'ã po kuña, ikorasõ ojoaju porãva'ekue Hermana White ndive, ndaikatúi oñemoĩ hag̃ua mba'eveichagua jehechauka Tupã pu'aka rehegua rehe. Ojehechakuaave hag̃ua, opavave ha'eva'ekue kuña, ohechaukáva pe iglesia, ha po hikuái, ikatúva ojehecha peteĩ techapyrãramo umi po virgen arandu. Kóva niko peteĩ jehechakuaánte.

Ko peteĩha jehechaukapy-pe, ñamopyenda rire mbovymi punto, ñañe’ẽta pe Aty Guasu Low Hampton pegua Adventista-kuéra rehe, diciembre 1844-pe. Ko aty guasúpe oñembyaty va’ekue algunos Millerita-kuéra, ha William Miller omboyke pe ñehesa’ỹijo Krye Pyhare mbytepegua rehegua. Pe lógica ko’ápe ha’e ko visión, jepémo opa ñandéve guarã, oñeme’ẽ porãve va’ekue William Miller-pe guarã.

Upe jasyte guive, William Miller oheja pe tesakã oĩva hapykuéri—pe Sapukái Pyharepytegua—ha upéva omoñepyrũta chupe ho’a hag̃ua tape ári guive yvy aña oĩvape iguýpe. Jaikuaaukáta ko mba’épa he’ise. Techapyrã tee hechauka umi Millerita opavave oguerovia hague ha’ekuéra ohupytyha pe ñe’ẽtekovekuaa umi pa’ũ paháva rehegua; kóva niko ojekuaa porã va’ekue apytépekuéra. Jahechaukáta William Miller oguereko hague peteĩ kuaapy mba’épa pe Sapukái Pyharepytegua. Miller oguerovia pe Sapukái Pyharepytegua ha’eha pe marandu aravo jehuskã rehegua oĩva Daniel 8:14 ha Apocalipsis 14:6-9-pe. Ha’e oguerovia pe marandu oñepyrũ va’ekue omoherakuã umi áño ypykue 1830 ryepýpe ha’eha pe Sapukái Pyharepytegua, “Pema’ẽ, pe novio ouma,” ha Jesús oúta ko yvy ári pe novio ramo.

Hetavéva tembiasakue Millerita rembiasakue tuichakue jave, haʼekuéra oguerovia hikuái oikohína hague pe techapyrã umi diez virgen rehegua ñemohuʼãme, péro opensa hikuái pe Sapukái Pyhare Mbytegua omombeʼuha pe marandu haʼekuéra oikuaaukáva kuri. Upéicharõ jepe, ary 1844 verano-pe, osẽ peteĩ entendimiento pyahu ha añetetéva: pe Sapukái Pyhare Mbytegua haʼe kuri pe movimiento Mes Sétimopegua, ha ojehaʼarõ Jesús ou hag̃ua pe ára pahápe pe mes sétimopegua. Upéva voi haʼe vaʼekue pe añete Sapukái Pyhare Mbytegua. Miller omboykérõ guare pe añete Sapukái Pyhare Mbytegua diciembre de 1844-pe, omboykéhína kuri pe rembiasakue verano de 1844 rehegua ha ojevýkuri ijyvyra yma guarépe, heʼíva upéva haʼeha mante pe marandu general umi ary 1830 guivegua. Ñaikũmby porã hag̃ua umi mbaʼe omomýiva pe Sapukái Pyhare Mbytegua ndahasýi hag̃uáicha, upéva tuicha mbaʼe. Nde nentendéiramo pe 2520 umi Millerita-kuéra ontende haguéicha, ndikatumoʼãi rentende pe Sapukái Pyhare Mbytegua. Ha ndereikũmbykuaaʼiramo pe Sapukái Pyhare Mbytegua umi Millerita-kuéra ontende haguéicha, rehoʼa pe tape ári guive pe yvy gotyo oĩháme pe aña mundo iguýpe.

Ko presentación-pe ñañepyrũta algunos añeteguáre umi ta’anga ári ko árape Adventismo hesakã hag̃uáicha omboykéva abiertamente. Pe Instituto de Investigación Bíblica Iglesia Adventista del Séptimo Día rehegua ha hetave umi teólogo adventista omboyke pe 2520. Péva ñambohováita bíblicamente jahávo tenonderã, ha iñepyrũrã rohechaukáta Ellen White oipytyvõmbaitetaha pe 2520. Pe Instituto ha hetave teólogo avei omboyke pe entendimiento pionero rehegua pe Diario rehe, ha’éva hína paganismo. Rohechaukáta pe omboykéva entendimiento pionero rehegua pe Diario ha’égui paganismo, omboykeha Espíritu de Profecía. Pe Instituto avei públicamente omboyke pe entendimiento pionero rehegua umi trompeta—pe Trompeta Po ha pe Trompeta Poteĩha. Ñañepyrũta rohechauka hag̃ua pe omboykéva entendimiento pionero rehegua umi trompeta, omboykeha Espíritu de Profecía.

Ko árape, hetave Adventista-kuéra ndaikatúi heko porãhápe, térã sa’i jepe, oñeikũmby hag̃ua pe 1290 ha pe 1335. Ndorekóiramo pe ñehesa’ỹijo umi pionéro-gui pe 1335 rehegua, ndaipóri mba’eveichagua ñemoneĩ bíblica ojehechakuaa hag̃ua pe ára oñeha’arõ vaekue oñepyrũva’ekue 22 de marzo de 1844-pe. Noñeikũmbýiramo pe ára oñeha’arõ vaekue, ndaikatúi oñentende pe ñemongu’e rehegua pe Midnigth Cry-pe. Noñeikũmbýiramo pe Midnight Cry, ojeity tape ári guive pe mundo aña oĩvape yvýpe. Rohesakãta ko’ã añetegua pe kuatia’atãme, Espíritu de Profecía omoneĩ porãitereihaichaite, ha upéi roikytĩmbyta Ñandejára Ñe’ẽ rupive. Ha mboyve upéva, tekotevẽ jahecha mba’épa ojere vaekue historia Millerita jerére ha mba’épa omoheñói pe Midnight Cry.

Ñañepyrũ Uriah Smith reheve, *Thoughts on Daniel and Revelation*, kuatiarogue 521-gui, jahechauka hag̃ua pe tembiasakue Millerita ha ñañe’ẽ hag̃ua 1798 rehe. Uriah Smith he’i: “Pe cronología umi mba’e oikóva Apocalipsis 10-pe ojekuaa porãve avei pe añetegua rupi ko ánhel ha’eha peteĩcha pe peteĩha ánhel Apocalipsis 14-peguáicha.” Apocalipsis 10-pe, peteĩ ánhel mbarete oguejy yvágagui peteĩ aranduka michĩ oñepe’áva ipópe. Ellen White ñanembo’e ko ánhel mbareteha Jesucristo, ha pe aranduka michĩ ha’eha Daniel Aranduka. Pe capítulo 10 paha gotyo, Juanpe oñeñe’ẽ okaru hag̃ua pe aranduka michĩ rehe, ha’éva he’ẽtaha ijurúpe ha ro’ýtaha hyepýpe. Juan orrepresenta pe tembiasakue Millerita, upépe Daniel marandu he’ẽ, ha katu ogueru ñembyasy ro’y. Pe ánhel mbarete Apocalipsis 10-pegua, umi pionero he’iháicha, ha’e pe peteĩha ánhel Apocalipsis 14-pegua — mokõivéva peteĩcha ánhel.

Py’ỹi ndajajapói heta tiempo ñamombe’úvo porã porã ko’ã ánhel rehe Apocalipsis-pe, péro upéicha jajapo va’erã. Pe ánhel mbarete oĩva Apocalipsis 10-pe ha’e avei pe ánhel William Miller oguerovia va’ekue omoañetéva’ekue pe Sapukái Pyhare Mbytegua ojapóvo pe tembiapo pe peteĩha ánhel Apocalipsis 14-pegua: “Pekyhyje Tupãgui ha peme’ẽ chupe mborayhuete, pórke og̃uahẽma pe aravo iñehusgaha rehegua.” Pe aravo iñehusgaha rehegua oñe’ẽ Daniel 8:14-re. Ko’ã ánhel ohechauka opaichagua aspecto pe tembiapo oñemoañetéva’ekue rehegua.

Jevy jeývo Uriah Smith-pe: “Pe cronología umi mba’e oikóva Apocalipsis 10-pe oñemohenda porãve avei pe añetegua rupive ko ánhel ha’eha peteĩchante pe ánhel peteĩha Apocalipsis 14-peguándi”. Ha’e omyesakã mba’épa ombojoaju chupekuéra: mokõivéva oguereko peteĩ marandu especial omoherakuã hag̃ua, mokõivéva he’i iñemoherakuã hatã hag̃uáicha, mokõivéva oipuru ñe’ẽ ojoguáva Omoheñóivare, ha mokõivéva omoherakuã ára—peteĩ oñe’ẽ hag̃ua jurámento rupive aravo ndaiporimo’ãvéimaha, ha ambue katu omoherakuã Tupã huísio aravo oguahẽma hague. Pe marandu Apocalipsis 14:6 pegua oñemoĩ pe lado ko ykére pe ñepyrũrã ára paha rehegua.

Uriah Smith he’i pe ára paha ohaĩha ñemohu’ãme ha’eha 1798, ha Apocalipsis 14 marandu ou upe rire. Ha’e ohai: “Apocalipsis 14:6 pegua marandu oĩ pe ára ñepyrũ paha rire. Ha’e peteĩ proclamación Ñandejára juicio aravo og̃uahẽmava rehegua, ha upévare tekotevẽ oguereko iporupyrã pahápe oikovéva generación-pe. Pablo ndopredikái juicio aravo og̃uahẽmava. Lutero ha umi irundyhára ndopredikái avei upéva. Pablo oñe’ẽ peteĩ juicio oútava rehe, mombyry gueteri vaicha, ha Lutero omoĩ upéva sa’i’ỹvéva mbohapy cien áño rire iguive. Avei, Pablo oheja peteĩ ñangareko iglesia-pe ani hag̃ua oñepredika peichagua marandu: Ñandejára juicio aravo og̃uahẽmaha, peteĩ ára determinado mboyve.” 2 Tesalonicenses 2:1-3-pe, Pablo he’i Cristo ára ndaha’éi hi’aguĩha pe jehekýi oúva raẽ mboyve ha pe kuimba’e angaipa rehegua ojehechauka mboyve. Pablo omoinge pe kuimba’e angaipa rehegua, pe hatĩ michĩva, papado, ha peteĩ ñeñangareko rupive omoakãrapu’ã opaite período isupremasía rehegua, upéva oikova’ekue 1260 áño pukukue, opa hag̃uáicha 1798-pe.

Áño 1798-pe, opa pe ñembotove Cristo ára oĩma hag̃uáicha oñemombeʼu hag̃ua. Oñepyrũ arakaʼe paha ára, ha pe aranduka michĩmívagui ojeipeʼa pe sello. Upe guive, Apocalipsis 14-pegua ánhel osẽma. Uriah Smith heʼi: “Rehechaséramo, 1798 guive, pe primer ánhel marandu osẽma. Áño 1798-pe, pe primer ánhel Apocalipsis 14-pegua oguahẽ tembiasakuepe” —kóva hína umi pionero kuéra entendimiento. “Upe guive, pe ánhel Apocalipsis 14-pegua omombeʼu Tupã juicio aravo oguahẽma hague, ha pe ánhel capítulo diez-pegua oñemboʼy y ári ha yvy ári, ohura aravo ndaiporimoʼãveha. Ijoguaha peteĩchagua hague ndaikatúi oñemoĩ hag̃ua duda. Opa argumento omoĩva peteĩva rendápe, iporã avei ambuévape g̃uarã. Ko generación koʼág̃agua ohecha koʼã mokõi profecía ñembotuichakue oñekumpliha. Pe advento ñemombeʼúpe, koʼýte 1840 guive 1844 peve, oñepyrũ ijapopyre tee ha detallado ñekumpli.”

Smith ombojechauka 1840 ha 1844 pe ñe’ẽasãihára peteĩha Apocalipsis 14-pe oñepyrũvo ou 1798-pe, ha avei ombojechauka ñe’ẽasãihára peteĩha 1840-pe, upe mesáhe oñemombaretéhápe. Jeju jevy rehegua ñemombe’úpe, ko’ýte 1840 guive 1844 peve, oñepyrũ hikuái iñemyanyhẽmbaitépe. Pe ñe’ẽasãihára oĩha peteĩ ipy y ári ha ambue yvy ári he’ise iproklamasiõ oguahẽha mombyry eterei. Pe marandu ohasa va’erãmo’ã para guasu ha oñemyasãi tetãnguéra opaichaguápe, ha pe jeju jevy rehegua marandu añetehápe oguahẽ opa tenda misionéro ko yvy ape ári. 1840 guive, ñe’ẽasãihára peteĩha marandu, Ellen White he’iháicha, ogueraha opa tenda misionéro ko yvy ape ári. Kóva oñemyanyhẽkuri upe ára-ára añoiteha principio maranduhára Bíblico rehegua oñemopyendárõ guare pe Imperio Otomano ho’ávo. Ko’ág̃a ndajajepy’apýi umi mba’e detalle rehe, ñamohenda hag̃uánte pe escenario historia Millerita rehegua ha pe Grito de Medianoche rembiapo ñemongu’e rehegua.

Áño 1833-pe oiko umi mbyja ho’a hag̃ua. Ellen White he’i The Great Controversy, kuatia rogue 333-pe: “Áño 1833-pe, mokõi ary rire Miller oñepyrũ haguére opresenta hag̃ua tetãygua renondépe umi prueba Cristo pya’e ou jeýtaha rehegua, ojehechauka pe pahápe umi techaukaha oñeprometéva pe Salvador rehegua, ikatu hag̃uáicha ha’e hikuái techaukaha Ijejuvy mokõihápe. Jesús he’i: ‘Umi mbyja ho’áta yvágagui.’ Mateo 24:29. Ha Juan, pe Apocalipsis-pe, omoñe’ẽkuri, ohechávo visión-pe umi mba’e oikótava omomarandúva Ñandejára ára: ‘Umi mbyja yvagapegua ho’a yvy ári, peteĩ ígo máta omomboháicha hi’akuéra pyahuite, oityryrýramo chupe peteĩ yvytu mbarete.’ Apocalipsis 6:13. Ko profecía oreko va’ekue peteĩ ñemohu’ã hesakã porãva ha ipy’aroryvéva pe ama meteórica guasu oikova’ekue 13 jasypateĩ 1833-pe.”

William Miller rembiasakue omombe’u hag̃ua:

Kóicha Miller, ára 1833 pe aravo guasúpe, oñepyrũ opredika hag̃ua tetãygua renondépe pe marandu. Jasypakõi 1833-pe, mbyja kuéra ho’áva omoĩve akãguapy ha pohýi pe marandu rehe.

Áño 1840-pe, Ellen White omombe’u peteĩ ñemohu’ã hechapyrãva profesía rehegua. Ko pasaje heta jey oñemoĩ hag̃ua ñorairõme Espíritu de Profecía ryepýpe, oĩgui he’íva Uriah Smith omoinge hague upéva The Great Controversy-pe, péro ko’ã ñe’ẽi ndorekói fundamento. Ha’e oñe’ẽ hína umi ñemohu’ã profétika ojoapýva rehe og̃uahẽ meve 1840-pe, oikehápe umi mbyja ho’áva ha pe Ára Pytũ. Ha’e ohai: “Áño 1840-pe, ambue ñemohu’ã hechapyrãva profesía rehegua omokyre’ỹ tuicha interés oparupiete.”

Haʼe oñeʼẽ marandu hag̃ua ñeʼẽmarandu bíblica rehe, ndahaʼéi peteĩ yvypóra marandu hag̃uánte Josiah Litch rupive.

Uriah Smith he’i kuri ñandéve pe ángel peteĩha Apocalipsis 14 pegua og̃uahẽ hague ary 1798-pe, ha katu ha’e upe ángel voi pe Apocalipsis 10 peguáicha. Apocalipsis 10-pe, Juanpe oñemombe’u ojapyhy hag̃ua pe aranduka michĩva pe ángel po guive ha ho’u hag̃ua, ha upéva he’ẽta ijurúpe. Pe marandu Millerita oiko he’ẽva ágosto 11, 1840-pe, mokõi ary rire oje’e rire pe Imperio Otomano ho’ataha oñemopyendáva pe mba’e’ẽ ara-áño rehe marandu hag̃ua profecía bíblica. Pe tembiapo oñekumpli hag̃uaite rire, pe marandu ha’ekuéra omyasãiva’ekue oiko he’ẽva ijurúpe.

11 jasypakõi 1840-pe, pe marandu he’ẽ asýkuri ijurupekuéra. Juanpe oñemombe’u ojapyhy hag̃ua pe kuatiañe’ẽ michĩva pe ánhel oguejýva póguio. Pe ánhel oguejy 11 jasypakõi 1840-pe, ha ko Apocalipsis 10-pegua ánhel ha’e upeichaite pe ánhel peteĩha Apocalipsis 14-peguáva. Pe Apocalipsis 14-pegua ánhel og̃uahẽ 1798-pe, ára paha jave, ha imarandu oñembaretévo 1840-pe. Ellen White he’i, upe mba’e ojekuaárõ guare, heta tapicha oñekonvensékuri umi principio de interpretación profética Miller ha iñirũnguéra omoĩva’ekue hekopeteha rehe. Umi ary 1930 guive, oñepyrũvo 1919-pe ha ko’ýte umi ary 1930-pe, pe Adventismo omboykekuri umi regla de interpretación profética Miller ha iñirũnguéra omoĩva’ekue—umi regla ha’éva pe método de textos de prueba rupive oñehesa’ỹijo hag̃ua la Biblia.

Pe waymark oúva tembiasakue ryepýpe ha’e pe kuatia 1843-pegua, ojejapóva mayo 1842-pe. Ellen White he’i: “Ahecha kuri pe kuatia 1843-pegua oñemboguata hague Ñandejára po rupive ha ndojehechakuaái va’erãha, umi papapy oĩ hague Ha’e oipotaháicha, ha Ipo oĩ hague hi’ári ha omokañy peteĩ jejavy umi papapy apytépe, avave ndaikatúi hag̃uáicha ohecha pe jejavy pe Ipo oñemboguejy peve.” Ko kuatia ha’e peteĩ waymark profético, ojejapóva mayo 1842-pe. Junio 1842-pe, umi tupao protestánte oñepyrũ omboty hokẽkuéra ha pe mokõiha ánhel oguahẽ.

Testimonies, peteĩha volúmen, kuatia 21-gui: “1842 jasypoteĩme, karai Miller ome’ẽkuri mokõiha aty mbo’esyrã Casco Street Church-pe, Portland, Maine-pe. Mbovymi oĩva ndaha’éirõ, umi peteĩteĩ denominación oñemboty ikapuéra tupãóga rokẽkuéra karai Miller renondépe.” Ellen White ñanemomarandu ñande cristiano adventista ára pokõindy rehegua ramo, jaikuaava’erãha jajepy’amongeta hag̃ua mba’érehegui mba’e oiko peve. Pe mba’e omoñepyrũva’ekue umi tupãóga protestánte omboty hag̃ua hikuái hokẽkuéra ha’e va’ekue ko ta’anga jeike. Ko ta’anga oñemoinge rire mayo-pe, umi tupãóga protestánte odesidi umi millerita-kuéra ha’eha tapicha itavyeterei ha oñembotavyva’ekue.

Pe ñembotavy vai peteĩha oúva upe rire. The Great Controversy, página 393-gui:

Pe ára de demora ha’e pe peteĩha jevy oñembotavyha, ouva’ekue 22 jasypoapy 1844-pe. Umi Millerita oikuaauka va’ekue mundo paha og̃uahẽtaha 1843-pe, oiporúvo araka’e bíblico. Ha Ñandejára ndoguahẽi rire upe aja peve, pe peteĩha jevy oñembotavyha oñepyrũ 22 jasypoapy 1844-pe. Upéva hína pe ára de demora.

Kóva ha’e pe tiempo de demora pe parábola rehegua umi diez virgen, Habacuc 2-pe, ha Daniel 12-pe. Daniel 12:11 he’i: “Y desde el tiempo que fuere quitado el continuo sacrificio…” Umi pionero oikuaa va’ekue paganismo oñemboguejy hague ary 508-pe, Clovis ogana rupi umi visigodo-kuérape. Pe tiempo guive paganismo ojeipe’a ha papado oñemopu’ã (mokõi pa ary rire, ary 538-pe), oĩta 1290 ára. Pe versíkulo oúvape he’i: “Bienaventurado el que espere, y llegue a mil trescientos treinta y cinco días.” 508 ha 1335 joaju ome’ẽ 1843. “Bienaventurado pe oguahẽva 1843-pe.” Pe 1335 omarka pe tiempo de demora, he’ívo: “Bienaventurado pe oha’arõva ha oguahẽva 1843-pe.” Rejoko ramo pe entendimiento pionero rehegua pe continuo-gui, Ellen White ojapoháicha, kóva hesakã.

Oñemyesakã hag̃ua porãve hag̃ua, Isaías 30:18 he'i: “Ha upévare Jehová oha'arõta.” Ko'ápe, Ñandejára ha'e pe novioména pe techapyrã diez virgen reheguape, ha Ha'e oikove are. “Ha upévare pe novioména oikove areta ikatu hag̃uáicha oporombyasy pende rehe, ha upévare oñemomba'eguasúta ikatu hag̃uáicha oporoporiahuvereko pende rehe, Ñandejára niko peteĩ Tupã tekokuaa rehegua. Ojehovasáva opa umi oha'arõva Hese.” Kóva ojokupyty Daniel 12:12 ndive: “Ojehovasáva pe oha'arõva ha oguahẽva 1335 peve.” Pe novioména oikove are 22 jasyporundy ary 1844-pe. Oĩ peteĩ jehovasa oñembojoajúva pe oguahẽ hag̃ua pe peteĩha ñembotavy guasúpe ha upéi oha'arõ hag̃ua. Reguahẽ vove ko'ápe, reha'arõ va'erã. Mba'épa reha'arõ hína? Habacuc 2:3 he'i: “Pe visión niko gueteri peteĩ ára oñemoĩmava guarã, ha ipahápe oñe'ẽta ha ndijapumo'ãi; imbegue ramo jepe, eha'arõ chupe.” Pe jehovasa oguahẽ hag̃ua 1335-pe ha'e pe jehovasa oguahẽ hag̃ua ko tembiasakuepe, upépe Ñandejára omohu'ãta pe Sapukái Pyharepytegua.

Ndaha’éi opavave oñemoneĩtava oike hag̃ua Pe Sapukái Pyhare Mbytepegua-pe. Oĩ yvypóra oho vaʼekue umi Millerita ndive ndahaʼéi ijeheguiete oikuaágui Jesucristo-pe térã ijeheguiete ohesaʼỹijógui Ñandejára Ñeʼẽ, síno kyhyjégui. Oguahẽ mboyve Pe Sapukái Pyhare Mbytepegua, Ñandejára omboyke koʼã joykeʼy kuérape pe movimiento-gui. Pe ñembyasy peteĩha haʼe peteĩ parte pe proceso ombosakoʼíva Pe Sapukái Pyhare Mbytepeguápe g̃uarã. Ellen White heʼiháicha, ñande nañantendéiramo kóva, jaʼa tape ári guive pe mundo añágui oĩva yvýpe gotyo.

Early Writings, páhina 238-gui: “Mokõiha ángel marandu og̃uahẽ hag̃uáicha ipahávo, ahecha peteĩ tesape guasu yvágagui omimbiha Tupã tavayguakuéra ári. Ko tesape rendykuéra haete kuarahy omimbipa hag̃uáicha, ha ahendu ángel kuéra ñe’ẽ hatãva he’íva: ‘Pema’ẽke, ou pe novio.’” Kóva va’ekue Pe Sapukái Pyharepytegua, ome’ẽva’ekue mbarete pe mokõiha ángel marandúpe. Umi tenonderã oikuaa porã kuri peteĩha ángel marandu og̃uahẽ hague ary 1798-pe, ha ombareteha oñembyai rire Imperio Otomano ary 1840-pe. Opaite umi marandu og̃uahẽ peteĩ aravoite tembiasápe ha upéi oñembarete. Pe mokõiha ángel marandu og̃uahẽ marzo 22 ary 1844-pe, umi tupão protestánte okẽ hag̃ua omboty ramo guare pe marandu Miller rehegua renondépe. Pe Sapukái Pyharepytegua omombarete pe mokõiha ángel marandu. Pe mbohapyha ángel marandu og̃uahẽ octubre 22 ary 1844-pe, ha oñembarete Apocalipsis 18 pegua ángel mbarete ojeaju jave hese. Opaite marandu og̃uahẽ tembiasápe ha upéi oñembarete. Kóva tuicha mba’e ñantende hag̃ua.

Pe Sapyhare Pyte guasu ome'ẽ mbarete marandu mokõiha ángel rehe. Umi ánhel oñemondo yvágagui omombáy hag̃ua umi marangatu ikangýva ha ombosako'i hag̃ua chupekuéra pe tembiapo guasurã oĩva henondépekuéra. Umi kuimba'e katupyryvéva ndaha'éi vaekue umi peteĩha ohupytýva ko marandu. William Miller ndaha'éi vaekue pe peteĩha ohupytýva ko marandu; upéva rangue, ha'e vaekue pe pahague ohupytýva. Ha'e vaekue pe ikatupyryvéva oikũmby hag̃ua pe marandu, ha Samuel Snow katu vaekue pe peteĩha. Umi yma guive omotenondéva tembiapo ha'e vaekue umi pahague ohupytýva ha oipytyvõva ombotuicha hag̃ua pe sapukái. Tembiasakue rehehápe, pe tapicha pahague omoneĩva marandu Pe Sapyhare Pyte guasu rehegua ha'e vaekue William Miller.

Pe Ñorairõ Guasu-gui, 376:

Ko'ág̃a umi tendota Iglesia Adventísta-pe ombotovéva oñembo'e hag̃ua ko marandu tupao ryepýpe ha jepe umi óga particular-pe, ojejoguahẽ ko'ápe pe movimiento Millerita-pe.

Karai Damsteegt rembiasakue Foundation of Seventh-day Adventist Message and Mission-gui, Miller oguerovia Daniel 8:14 ha pe ánhel peteĩha Apocalipsis 14-pe oñemoherakuãva ha’e hague pe Sapyʼa Pyhare Mbytegua—“Pema’ẽ, pe novio ou.” Haʼe oguerovia ko marandu ohechauka hague Cristo jeju mokõiha. Miller opensa vaʼekue tembiasakue tuichakue haʼeha pe Sapyʼa Pyhare Mbytegua, ha Ellen White heʼi pe Sapyʼa Pyhare Mbytegua oñekumpli hague peteĩ áraitépe. Samuel Snow ombohéra ipresentación “Pe Sapyʼa Pyhare Mbytegua Añetegua” omboyke hag̃ua pe mboʼepy Millerita heʼíva pe Sapyʼa Pyhare Mbytegua haʼeha pe marandu general.

Umi orekóva espiritualidad iporãvéva ojapyhýkuri pe marandu tenonderãite, ha umi ymaite guive omoakãva’ekue tembiapo hikuái ipahápe ojapyhy ha oipytyvõ ombotuicha hag̃ua pe sapukái. William Miller, omoakãva’ekue tembiapo ary 1833 guive tenondépe, oñorairõkuri pe Pyhare Mbytegua Sapukái rehegua marandu ndive oguahẽrõ guare agosto 1844-pe. Haʼe ndaikatúi vaʼekue oikuaa porãpa oñembojaʼóva umi iglesia-gui, ha heta ary aja omboʼe vaʼekue ambue entendimiento pe Pyhare Mbytegua Sapukái rehe.

William Miller ohai:

Máyo 1842-pe, oñemoherakuã vaʼekue pe kuatia 1843 rehegua, ha umi ermáno heʼi Miller-pe toipeʼa hag̃ua pe “if” ipresentasióngui.

Miller osegi he’i, “Prensa pública avei omoherakuã kuri che amohenda hague peteĩ ára añeteguáva, abril 23, Ñandejára jeju hag̃ua. Upévare, upe ary diciembre-pe, ndahechái rupi mba’eveichagua jejavy che cálculo-pe, ambojekuaa kuri che jerovia, 1843 ary marzo 21 guive 1844 ary marzo 21 peve, peteĩ ára, Ñandejára ou va’erãha.” Miller oikuaa vaʼekue ymaite guive jasy pokõiha ára paha, ha mboyve Samuel Snow oipuru hag̃ua upe conclusión omomarandu hag̃ua Pe Sapukái Pyharepytépe, Miller ohai kuri hese. Miller voi pe Ñandejára oiporu va’ekue ombyaty hag̃ua pe lógica Samuel Snow oipurúva ohechakuaa hag̃ua octubre 22, 1844.

Miller ohai vaʼekue: “Ary 1843 aja, umi ñemomarandu vai ipohýivévape ojeporu che rehe ha umi oĩva che ndive rehe kuatiakuéra rupive ha algunos púlpito guive. Ore remiandu ha roipota vaʼekue oñeñorairõ hese, ore principio-kuéra oñembohasa vai, ha ore rekove térã ore réra oñemongyʼa.” Arakaʼeve ohasa ára, ha 21 jasypoapy 1844 ohasa Ñandejára ndojehechaukái hag̃uáicha. Tuichaite pe ñembyasy, ha heta ndoguatái véima hendivekuéra. Ko mboyve, ary 1840 guive, ojehayhu vaʼekue oĩ hague 200.000 Millerista rupi, péro koʼág̃aite peve, 50.000 añoite opyta.

Miller osegi vaʼekue: “Kóva mboyve, ary 1843 paha jave, oĩ che ryvykuéra oñepyrũvaʼekue ohenói umi tupãóga Babilonia ha omomýivaʼekue Adventista-kuérape osẽ hag̃ua ipypekuéragui. Kóva rehe che pyʼarasyeterei vaʼekue. ndahaʼéi vaʼekue añoite ipaháva vaieterei, ha katu ahechakuaa vaʼekue kóva Tupã Ñeʼẽ jere vaíramo, peteĩ Escritura-kuéra jeguerova vaíramo.” Miller oñorairõ vaʼekue pe ángel mokõiha marandu ndive, ha upéva ombohasyve chupe omoneĩ hag̃ua pe añetegua Pyharepyte Sapyʼa marandu. Upe jepokuaa isarambi, ha umi tupãóga oñemboty hesekuéra, omoheñói hag̃ua ñembyasy ha ombojaʼo hetavéva umi Adventista-kuérape hekopegua tupão-kuéragui.

Ojepasávo rire pe ára ha’e omoherakuã va’ekue, Miller omoneĩ iñembyasy pe aravo añeteguáre, ha katu omantene ijerovia. Osegíkuri hembiapokuéra Kuarahyreike gotyo ary 1844 verano aja pe Sétimo Mes ñemongu’e peve. Ndoikéi mba’eveichavérõ ko ñemongu’épe, peteĩ kuatiañe’ẽnte ohaíva’ekue dieciocho jasy mboyve pe Léi Mosaica ñemboajáre ohechaukáva upe méspe. Ndoha’arõi va’ekue umi mba’e ojepurúta péicha, térã upeichagua prueba rehe jerovia oikótaha peteĩ prueba de salvación ramo. Ndojoajúi mba’eveichavérõ pe ñemongu’éndive mokõi térã mbohapy semana mboyve 22 de octubre de 1844-gui. Peteĩ kuatiañe’ẽme Himes-pe, 6 de octubre de 1844-pe, Miller ohai: “Ahecha peteĩ gloria pe séptimo mespe che ndahechái va’ekue araka’eve yma... Ko’ág̃a, toñemomba’e Tupã réra, ahecha peteĩ porãite, peteĩ joaju, peteĩ ñe’ẽme’ẽ peteĩcha Escrituras-pe, upévare are arema oñembo’e ha ndahechái va’ekue ko ára peve. Aguyje Tupãme, che ánga. Hermano Snow, Hermano Storrs, ha ambuekuéra, tojehovasa pene rembiapo rupive pejepe’a hag̃ua che resa. Haimete aime che róga peve. Gloria, gloria, gloria, gloria.”

Upéi, Miller ojepy’amýi jey Pyhare Mbyte Sapy’a ryrýi rehe, ha ohenói upéva itavyetereiha. Damsteegt he’i Snow oguereko hague ijysaja mboyvegua marandu Pyhare Mbyte Sapy’a ryrýi rehegua Miller rembiapo yma guaréguigui.

Snow rembipapapy, ojeheropyréva’ekue marzo 1844-pe, ndohechaukái heta atención Exeter aty guasúpe peve, 12 guive 17 peve agosto 1844-pe. Upépe, ha’e omoĩva’ekue ára hekopete Cristo ou jeýta hag̃ua omokyre’ỹ heta Millerita-kuérape, ha ogueraha ijatyhína misionero rembiapo ijyvatevévape. Iñeñandukuaa ojekuaa “Mes Pokõi Mongu’e” ramo. Jepe umi mburuvicha Millerita-kuéra ñepyrũrãme ndogueroviái upéva, mbovymi semána pe oha’arõva’ekue mba’e ojehútava mboyve, oike hikuái upe mongu’épe ha omoneĩ oñembokuatia ha ojejoko hag̃ua Snow remiandu.

Ellen White visión peteĩha ohechauka Tupã tavayguakuérape peteĩ tape yvágape ohóva ári, peteĩ tesape oĩva hapykuéri hérava Pyhare Mbyte Sapukái. Samuel Snow opresenta vaekue pe marandu tekotevẽ oñentende. Mayo 1842-pe, oñeimprimi 300 cuadro 300 predicador-pe g̃uarã. Marzo 22, 1844 peve, pe ñembyasy peteĩha rire, pe cuadro oñemoĩ ykére, ha heta oheja pe movimiento. Umi opyta vaekue ohaʼarõ vaerã kuri. Exeter camp meeting-pe, Snow ohechauka Ñandejára outaha octubre 22, 1844-pe, pe Ñemoĩporã Árape. Kóva omomýi chupekuéra omosarambi hag̃ua pe marandu.

José Bates omombeʼu kuri, pe aty guasu Exeter-pe oikóvagui rire, oguata aja umi vagón de tren rupive, ohendu hague ñeʼẽnguéra ojerejeyvaʼekue heʼíva: “Pemaʼẽ, pe noviomáva ou!” Ko movimiento ojepyso Estados Unidos pukukue mokõi jasy aja, ogueru hag̃ua pe Tuicha Ñembotavyasy guasu 22 jasypa 1844-pe.

Damsteegt oñe’ẽ pe aty guasu adventista-kuéra Low Hampton-pe, 28–29 jasypakõi 1844-pe, oĩháme Himes ha Miller. Himes omokyre’ỹ oñembohovái hag̃ua py’aguapy umi santo-kuérape, omombáy hag̃ua mundo cristiano-pe, ha ojeikuaauka hag̃ua salvación umi angaipa-apohárape. Mbovymi arapokõindy rire, Advent Press oñepyrũ jey, ha Himes he’i salvación rokẽ ojepe’a hag̃uáicha. Miller mbeguekatúpe oheja pe jerovia ipyahúva pe okẽ oñembotýva rehegua, ha ou jey hembiapo yma guarépe pe Midnight Cry rehe. Upe jasyteépe voi, Ellen White oguereko iñepyrũrã visión, ohechaukáva umi omboykéva pe Midnight Cry ho’aha tape ári guive. Upe visión ndaha’éi va’ekue ambuépe guarãnte, ha’e William Miller-pe guarã avei.

Escritos Primerizos, páhina 257-gui:

Pe mbohapyha ángel marandu ko contexto-pe ha’e pe sábado. Miller oñemoag̃uivévo pe tesape yvágagui rehe, ko’ã kuimba’e omohenda va’ekue peteĩ plan iñakãgui ogueraha hag̃ua chupe mombyry pehegui. Yvypóra influencia oñongatu chupe pytũmbýpe ha omboarete iinfluencia umi añetegua rehe oñemoĩva apytépe. Ipahápe, Miller omopu’ã iñe’ẽ pe tesape yvágagui rehe—pe sábado rehe. Nohupytyi pe marandu omyesakã va’erãmo’ãva idesengaño ha omoĩva’erãmo’ãva tesape ha glória pe ohasava’ekue ári. Ojerovia yvypóra arandu rehe Tupã arandu rangue. Oñembyai hag̃ua tembiapo ha ary rupi, ndahetái mba’ére ndojeikovéi hag̃ua ichupe umi chupe ojokóva añeteguágui. Pe angaipa opyta hesekuéra. Miller ikatu va’erãmo’ã rire ohecha pe mbohapyha ángel tesape, heta mba’e oñemyesakã va’erãmo’ã. Péro ijoyke’y kuéra he’i rupi ohayhu pypukuha chupe, ha’e oguerovia va’ekue araka’eve ndaikatumo’ãiha oñemboja’o chuguikuéra. Tupã oheja chupe ho’a mano pokatu guýpe ha oñomi chupe pe tyvýpe umi chupe oguerahávagui mombyry añeteguágui. Moisés ojavy pe Yvy Oñeme’ẽva’ekuepe oike mboyve; upéicha avei Miller ojavy, hi’aguĩma rupi oike hag̃ua yvágape pe Canaán-pe. Ambuekuéra ogueraha chupe ojapo hag̃ua kóva; ambuekuéra ohechaukava’erã upévare. Péro umi ángel oñangareko ko Tupã rembiguái yvy ku’i hepyetereívare ha osẽta pe trompeta paha hyapu jave.

Oñemohu’ãvo, William Miller ohechauka porã umi Adventista del Séptimo Día-pe ára pahaite yvóra rembiasakuepe. Ellen White jehecha tenondegua ha’e hetave ñande árape g̃uarã hag̃ua pe imba’évarãrangue voi. Yvóra rembiasakue pahaitepe, umi Adventista del Séptimo Día omboykéta pe tesape Pyhare Mbytegua Sapukáigui. Pe tesape Pyhare Mbytegua Sapukáigui ikatu hag̃uánte oñentende, oñentendéramo ko tembiasakue. Pe ñembyasy peteĩha omopotĩ pe movimiento Millerita umi oĩvagui upépe mba’e vai rehehápe, ha ombosako’i pe tavayguakuérape pe jehecha’ã rupive oguerahátavape chupekuéra pe Tupaópe Marangatúvévape. Umi og̃uahẽva pe ñembyasy peteĩhápe ojehovasáta añoite oha’arõramo 22 jasypa 1844 peve. Ko ára ñembyatypyre Tupã rehegua ojeporavo hag̃ua oiko hag̃ua peteĩ tetãygua ha’e ombyatýtava pe Tupaópe Marangatúvévape. Oñemboykéramo pe Pyhare Mbytegua Sapukái ha oje’a hag̃ua tape ári, upéva he’ise oñemboykeha ko tembiasakue tuichakue.

William Miller ojapo mbohapy jejavy, ha ñande ñaime tapiaite ñañeha’ã hag̃ua mbohapy prueba rupive. Ijejavy peteĩha va’ekue ombotove hague pe Midnight Cry diciembre 1844-pe. Ijejavy mokõiha va’ekue ohendu hague kuimba’ekuérape Tupã rangue, upéva ogueraháva chupe ijejavy mbohapyha peve: ombotove hag̃ua pe Sábado. Arapy pahápe, Adventista del Séptimo Día-kuéra ombotovéta pe tembiasakue Midnight Cry rehegua ha pe ñehenói ojere jey hag̃ua umi tape yma guarépe, ohendúgui hikuái umi mburuvichakuérape. Péicha ojapóvo, oñembosako’i hikuái pe mymba ñaña marka rehe, ojapo jeývo Miller rembiasakue prueba rehegua mbohapy paso rupive, oñepyrũva mba’éichapa ojoaju hikuái pe mensaje ha pe tembiasakue Midnight Cry rehegua ndive.

Mokõi profesía añoite oĩva oñe’ẽva tembiasakue rehe peteĩha ñembyasy guasu guive mokõiha ñembyasy guasu peve: umi 2300 ára (“Jepe pe visión oĩramo are, eha’arõ chupe”) ha umi 2520. Oñemboykérõ umi 2520, oñemboyke pe Pyharepyte Sapy’a. Oñemboykérõ pe Pyharepyte Sapy’a, oñeguejy tape ári guive yvy ape ári oĩva mundo añáva gotyo.

Ñañeʼẽvéta ko mbaʼe reheveve ambue presentación oútavape.