Panium - Mbohapyha hag̃ua’ẽ

Añemboʼéta che ñangarekoharendápe, ha amoĩta chejupe torre ári, ha amañáta aikuaa hag̃ua mbaʼépa heʼíta chéve, ha mbaʼépa ambohováita añemongyhyjévo. Upéi Ñandejára chembohovái ha heʼi: Ehai pe visión, ha emboguapy hesakã hag̃uáicha tablakuéra ári, pe omoñeʼẽva ikatu hag̃uáicha osẽ pyaʼe. Ñande pe visión gueteri oĩ peteĩ ára oñemoĩmbyrévapeguarã; ipahápe katu oñeʼẽta, ha ndijapumoʼãi: oĩramo jepe ojepyta hag̃uáicha, ehaʼarõ chupe; añetehápe ou hag̃uáicha ou, ndohasamoʼãi. Péina ápe, pe hiʼánga oñemombaretéva ndorekói tekojoja ipype; pe hekojojáva katu oikovéta ijerovia rupi. Habakkuk 2:1–4.

Ha mokõivéva mburuvicha guasu py’a oĩta ojapo hag̃ua ivaíva, ha peteĩ mesa ári oñondive he’íta japu; hákatu ndopytamo’ãi porã, pe ipaha guive oikóta gueteri ára oñemoĩmavape. Daniel 11:27.

Ore Ruvicha, nde reikuaa: ne mandu'a che rehe, ha eju che rendápe, ha ehepyme'ẽ umi che rapichakuéra che muña haguére; ani che reraha ne py'a guasúpe. Eikuaa, nde rehehápe aiko jeja'o guýpe. Ne ñe'ẽkuéra ojejuhu, ha che ha'u umíva; ha ne ñe'ẽ oiko chéve che py'a vy'a ha tory ramo, che niko ajejape nde rérape, Ore Ruvicha Tupã ipu'akapáva. Ndapyta mo'ãi umi ñembohoryhára aty apytépe, ni avy'a hendivekuéra; che añemboi che añoite nde po rupi, nde niko chemyenyhẽ pochy reheve. Mba'ére piko che mba'asy opa'ỹre, ha che jaga ndikatúiva okuera, ndohejái hag̃ua oñemonguera? Nde piko reikóta chéve gua'u hag̃uáicha, y oguepávaicha? Upévare péicha he'i Ore Ruvicha: Rejevy ramo, upéicharõ rombojevyta, ha repytáta che renondépe; ha reipe'a ramo iporãva ivaívagui, nde reikotaha che juruicha. Tojevy hikuái nde gotyo; ani katu nde rejevy chupekuéra gotyo. Ha che romoingo ko tetãme guarã peteĩ murálla kóvre oñemongorávaicha; ha ha'ekuéra oñorãirõta nendive, péro ndikatúi nepu'aka hag̃ua nde rehe; che aimégui nendive romosãsóvo ha roguenohẽ hag̃ua, he'i Ore Ruvicha. Ha roguenohẽta umi ñaña po guive, ha rojoguáta umi mbarete eterei po guive. Jeremías 15:15–21.

Ha oiko upe guáicha, ára poapyhápe ou hikuái oñemongarai hag̃ua mitãme; ha ohenói chupe Zacarías, itúva rérape. Ha isy ombohovái ha he'i: Nahániri; síno hérata Juan. Upérõ he'i chupe hikuái: Ndaipóri nde rogayguakuéra apytépe avave ohenóiva ko térape. Upéi ojapo señas itúvape, mba'éichapa ha'e oipota hérarõ chupe. Ha ha'e ojerure peteĩ tabla ojeha hag̃ua, ha ohai he'ívo: Héra Juan. Ha opavave ohecharamo. Ha upepete jeýma ojepe'a ijuru ha iñe'ẽ, ha oñe'ẽ, ha omomba'eguasu Tupãme. Lucas 1:59–64.

Ha umi árape heta opuʼãta pe mburuvicha guasu ñemby gotyo pegua rehe; avei ne retãyguakuéra apytépe umi ñemonda apoha oñemopuʼãta omopyenda hag̃ua pe visión; haʼekuéra katu hoʼáta. Daniel 11:14.

Upe guive Jesús oñepyrũ ohechauka hemimbo'épe mba'éichapa tekotevẽha oho Jerusalénpe, ha ohasa heta mba'e umi karai guasu, pa'i ruvicha ha mbo'ehára léipe guíva po guýpe, ha ojejuka chupe, ha mbohapyha árape oñemopu'ã jeýta. Mateo 16:21.

“Ko’ág̃a romanismo rehe oñehecha umi protestánte kuéra apytépe tuichave mba’e porãme ymave guaréguinte. Umi tetãnguérape catolicismo ndaha’éihápe pe ipu’akapáva, ha umi papista kuéra oguatahápe peteĩ tape oñemoĩ porãva rehe ikatu hag̃uáicha ohupyty influencia, ojehecha peteĩ tekotevẽ’ỹ ojupíva meme umi doctrina omboykéva umi iglesia reformada kuérape pe jerarquía papal-gui; pe opinión ohóvo oñemopyenda, ipahápe ningo ndajajojái mo’ãi peichaite umi punto vital-kuérape, he’ihaguéicha ojeimo’ã va’ekue, ha michĩmi ñañeme’ẽ hag̃uáicha ore ykére oguerútaha ñandéve peteĩ ñoñentende porãvéva Roma ndive. Oĩkuri peteĩ ára umi protestánte kuéra omomba’eguasu hague pe libertad de conciencia, hepyetereíva rehe ojoguapýva. Ha’ekuéra ombo’e ifamilia michĩvape omotĩ hag̃ua pe papismo, ha ojoko hag̃ua pe ñeha’ã ojeheka hag̃ua joaju Roma ndive, pórke upéva ha’éta moakãratã’ỹ Ñandejára rehe. ¡Mba’éichapa iñambueite umi temimo’ẽ oje’eva ko’ág̃a!”

“Umi osãva pápareko katu he’i pe iglesia oñemongy’avai hague, ha pe mundo protestante oĩ oasepta hag̃uáicha upe je’e. Heta ojerure ndahekojojáiha ojehusga haguã ko’ãga pe iglesia umi mba’e jeguaru ha vyroreípe ohechaukáva’ekue hembiguái aja umi siglo-kuéra yvypóra arandu’ỹ ha pytũmby jave. Oñembotavy hag̃ua hese hikuái heko añaite guasu rehe, he’ívo upéva ha’e hague umi ára ñemondýi ha tekovai reko rupigua, ha oñe’ẽ hikuái pe civilización moderna influénsia omoambue hague iñeñandu.”

“¿Ohesaráipa ko’ã tapicha upe je’e ndojejavýiva omoĩ va’ekue ko pu’aka jerovia’ỹrã, jepiguáicha, poapýri sa ary pukukue? Mombyrymi jepe ojeheja hag̃uáicha, upe je’e oñemombarete jey va’ekue siglo XIX-pe peteĩ añeteguasu ndive, araka’eve guaréicha. Róma he’i haguére pe ‘iglesia araka’eve ndojejavýi; ha ndajajavymo’ãi avei, Ñandejára Ñe’ẽ he’iháicha’ (John L. von Mosheim, Institutes of Ecclesiastical History, aranduka 3, siglo II, parte 2, capítulo 2, sección 9, nota 17), mba’éicha piko ikatu omboyke umi principio omotenondéva heko yma guarére?”

Pe tupao papal araka’e ndohejamo’ãi hembijerovia ndavyha’ỹiha rehe. Opa mba’e ha’e ojapova’ekue omuña hag̃ua umi omboykéva idogmakuéra, ha’e oguereko hekoitépeguáicha; ha ndajajeroviáipa piko ha’e ojapojeytaha umi tembiapo peteĩchagua, oñeme’ẽrõ chupe upe oportunidad? Tojeipe’a umi ñemboty ko’ág̃a omoĩva umi gobierno secular, ha toñemoĩjey Roma pe pokatu yma guarépe; upéicharõ pya’eterei ojehechajey va’erãmo’ã itiranía ha imuña.

Peteĩ haihára ojekuaáva he’i kóicha umi temimoĩmby papal reko rehe, tekosãsõ akãrapu’ãgua rehegua, ha umi mba’evai oporotĩva ko tetã Estados Unidos-pe iñembosako’i porã rupi: “Heta oĩ ombojávo oimeraẽ kyhyje romano catolicismo-gui Estados Unidos-pe peteĩ ñembotavy térã mitã’i reko ramo. Umi ohecha mba’eve’ỹ romano catolicismo reko ha ipytyvõ’ỹme ñande tembiapo sãsõme oñemoĩvaicha, térã ndohechái mba’eve he’iséva iporãvéva iñakãrapu’ãme. Upévare, ñamoñepyrũna ñambojoja ñande gobierno rembipota ypykuéva peteĩva umi Tupao Católica mba’éva ndive.”

“Estados Unidos Léi Guasu ome’ẽ tekosãsõ py’apy ñemomarandu rehegua. Mba’eve ndahepyetereivéiva ni ndaiporãvevéiva upévagui. Papa Pío IX, iKuatiañe’ẽ Encilíca jasypoapy 15, 1854-pe, he’i: ‘umi mbo’epy ndoikóiva ha jejavykue térã tavyrai oñemo’ã hag̃ua py’apy ñemomarandu rehegua rekosãsóre niko peteĩ jejavy vaiete, peteĩ mba’asy vai, opa ambuegui, estado-pe oñekyhyjevéva’erã.’ Pe mismo papa, iKuatiañe’ẽ Encilíca jasypakõi 8, 1864-pe, oñemoĩ hag̃ua ñembyai ári ‘umi he’íva oĩha py’apy ñemomarandu ha jerovia rehegua ñemomba’e rekosãsõ,’ avei ‘opa umi omanteneáva tupao ndaikatuiha oiporu mbarete.’”

“‘Roma rekokue tee hechapyrã Estados Unidos-pe ndohechaukapái iñakãrasyhague. Ha’e oheja hag̃uáicha ijehegui ndaikatúi jave ojapo ambue mba’e. He’i Obispo O’Connor: ‘Sasõ marangatúpegua ojeheja hag̃uánte pe ijojaha’ỹva ikatu hag̃uáicha oñemboguata ñeñangareko’ỹre mundo católico rehe.’… Arzobispo St. Louis-gua peteĩ jey he’i va’ekue: ‘Herejía ha jerovia’ỹ ha’e tembiapo vai; ha tetãnguéra cristiano-pe, Italia ha España-icha, techapyrãramo, opa tavayguakuéra ha’égui católico, ha religión católica ha’égui peteĩ vore esencial tetã rembiapoukapy rehegua, umíva oñekastiga ambue tembiapo vaícha.’…”

“‘Mayma cardenal, arzobispo ha obispo Tupão Guasu Katólikape ome’ẽ peteĩ juramento iñe’ẽme’ẽ hag̃ua pe pápape, upévare ojehupyty ko’ã ñe’ẽ: ‘Hereje-kuéra, cismático-kuéra ha opu’ãva ñande karai rehe (pe pápa), térã umi hekoviarã yma he’íva rehe, che ikatuháicha añemombaretéta amuña ha añemoĩ hag̃ua hesekuéra.’—Josiah Strong, Our Country, cap. 5, párrs. 2–4.

“Añetehápe oĩ kristiáno añetegua komunión Católica Romana ryepýpe. Hetaiterei upe tupãope oservi hína Tupãme pe tesape porãvéva oguerekóva he’iháicha. Noñeme’ẽi chupekuéra jeike Iñe’ẽme, ha upévare ndohesa’ỹijói pe añetegua. Araka’eve ndohecháikuri mba’éichapa ojoavy peteĩ py’a oikovéva rembiapo ñemomba’e peteĩ jere rei formas ha ceremonias rehegua-gui. Tupã oma’ẽ ko’ã ánga rehe poriahuvereko tenderãme, oñembo’évo hikuái peteĩ jerovia mbotavýva ha ndogueroviapyhýiva ryepýpe. Ha’e ojapóta tesape rendykuéra oike hag̃ua pe pytũ hũ etereíva ijerére. Ohechaukáta chupekuéra pe añetegua oĩháicha Jesúspe, ha heta gueteri oñemoĩta Itavayguakuéra ykére.

“Péro romanismo, peteĩ sistema ramo, koʼág̃a ndahaʼéi pe Cristo evangelio ndive oñemohendáva oimeraẽ ambue ára yma guaréicha hembiasakue pukukue javeve. Tupão protestántekuéra oĩ tuicha pytũmbýpe, térãicha upéicha ohechakuaa vaʼerãmoʼã ára rehegua techaukaha. Tupão Romana oguereko ipukukue mombyry peve ohóva umi hembiaporãrã ha imbaʼapo rape kuérape. Haʼe oipuru opaichagua tembiporu omyasãi hag̃ua hembiapo, ha ombohetave hag̃ua ipokatu, oñembosakoʼívo peteĩ ñorairõ pohýi ha mbaretépe ojejapótavape g̃uarã, ojapo hag̃ua jey hag̃ua mbaʼepuʼaka ko yvy ári, omopuʼãjey hag̃ua jehasa asy, ha ohundi hag̃ua opa mbaʼe protestantísmo ojapovaʼekue. Catolicismo ohupyty hína yvyraʼã opa hendáicha. Pehecha imbohetaveha itupãokuéra ha ikapillakuéra umi tetã protestántepe. Pemaña pe herakuã guasúre ikolehiokuéra ha iseminariokuéra Américape, heta protestánte oiporavóva. Pemaña ritualismo okakuaáre Inglaterra-pe ha heta jeýma oĩva umi oheja hag̃uáicha hekópe ha oike católicokuéra rendápe. Koʼã mbaʼe omongyhyje ha ombojesareko vaʼerã opa umi omombaʼéva evangelio principio potĩme.”

“Protestántekuéra ombojehe’a ha omokyre’ỹ popería; ojapo hag̃ua kompromíso ha ñeñeme’ẽ, umi papistakuéra voi oñesorprende hag̃ua ohechávo upéva ha ndoikuaái hag̃ua mba’éichapa oñentendeva’erã. Kuimba’ekuéra oñemboty hína iresa Romanismo rekotee añeteguáre ha umi peligro ojehechakuaáva’erã chugui isupremasía rehe. Tavayguakuéra tekotevẽ oñemombáy hag̃ua ojoko hag̃ua ko enemigo ipeligrosovéva oñemoakãrapu’ã hag̃ua libertad sivíl ha relijiósa rehe.”

“Heta Protestánte heta oimoʼã pe religión católica ndahaʼeiha porãva ha ijeroviaha peteĩ tembiapo jereha ñembojerovia rehegua iñakãhatãva ha heʼeseʼỹva. Koʼápe ojavy hikuái. Jepe Romanismo oñemopyenda ñembotavýpe, ndahaʼéi peteĩ japu vai ha ijarapáva. Pe servicio religioso Tupao Romagua mbaʼe peteĩ ceremonia iporãitereíva ha oporomomýiva. Ijehechauka jeguaka ha irito kuéra ijojahaʼỹva ombopaje umi tavayguakuéra sentido ha omokirirĩ mbaʼepu razon ha konsiénsia rehegua. Pe tesa oñembovyʼa. Tupaokuéra porãiterei, procesión-kuéra oporomondýiva, altar-kuéra órogui, santuario-kuéra ita jeguaka reheve, taʼanga poravopyre ha taʼangakuaa oñekytĩ porãva ohenói pe mborayhu iporãvare. Pe apysa avei ojegueraha. Pe música ndaipóri iporãvéva chugui. Umi pu hyepýgui osẽva órgano ipu pypuku ha henyhẽva, oñembojoajúvo heta ñeʼẽpu rory reheve, ha oñehendu tuichakue jave umi kupúla yvate ha umi korredór ipilastra rehegua itupaoguasu kuérape, ndaikatúi ndoheja rei pe apytuʼũ oñandu hag̃ua kyhyje marangatu ha jerovia guasu.”

“Ko okápegua jeguaka, mba’eguasu ha tembiapo ñembojerovia rehegua, oikéva añónte oñembohory hag̃ua angaipa ombyasyetereívape hi’ãva rehe, ha’e peteĩ techaukaha korasõ ryepýpe oĩha teko vai. Cristo religión natekotevẽi ko’ãichagua mba’e oguerohory hag̃ua chupe. Pe mbyja omimbíva kurusu guive rupive, pe cristianismo añetegua ojehechauka potĩeterei ha porãiterei hag̃uáicha ndaipóri mba’e okápegua ikatúva ombohetave hepykue añeteguápe. Ha’e pe marangatu rekove porã, peteĩ espíritu py’aguapy ha kirirĩva, upéva hína oguerekóva tepyete Tupã ndive.”

“Pe estilo resẽ porãitereíva ndaha’éi tekotevẽ hag̃uáicha peteĩ techaukaha pensamiento potĩ ha yvate hag̃ua. Arte rehegua ñeikũmby yvate, ha gusto ñemopotĩ porãite, heta jey oĩ umi apytu’ũ yvyguápe ha so’o rembipota poguýpe. Heta jey Satanás oipuru ko’ã mba’e omboguata hag̃ua yvypórape tesaráipe hag̃ua umi mba’e oikotevẽva i’ánga, ani hag̃ua ohecha porã pe tekove oútava, omanóva’ỹva, ojere hag̃ua chugui Ipytyvõhára opa’ỹvagui, ha oiko hag̃ua ko yvy rehe añónte.”

“Peteĩ religión ojejapóva umi mba’e okapeguánte rehegua oguerohory pe korasõ ndopyahúivape. Pe katólico jerovia ñemomba’e ha ceremonia oguereko peteĩ pokatu ombotavy ha ojepy’ara’óva, upévare heta oñembotavy; ha ohecha hag̃ua pe Iglesia Romana ha’e hag̃uáicha pe yvága rokẽete. Avave ndikatúi oñemoĩ hatã iñe’ẽme hese hag̃ua, ndaha’éiramo umi omoĩva ipy firmemente pe añetegua fundamento ári, ha umi korasõ opyta pyahu Tupã Espíritu rupive. Hetaiterei umi ndorekóiva Cristo rehegua jeikuaa ohasáva ijehegui oguerovia hag̃ua pe teko marangatu ra’ãnga añoite, ndorekóiva ipokatu. Péicha gua religión ha’e añetehápe upe mba’e umi aty guasu oipotáva.”

“Iglesia rembiapoukapy pe derecho oheja hag̃ua angaipa ñepyrũ ogueraha pe romano católicope oñandu hag̃ua ijehegui libre angaipa hag̃uarã; ha pe ordenanza de confesión, ha’éva’ỹre ndoguerekóiva pe perdón, avei ojapo hag̃ua licencia ivaíva hag̃ua. Pe oñesũva kuimba’e ho’a va’ekue renondépe, ha oipe’áva confesión-pe ikorasõ remiandu kañy ha ta’anga oñemoheñóiva ipype, omomichĩ hína ikuimba’érekóva ha omboguejy opa instincto porãite iálmape. Oikuaaukávo hekovepype angaipakuéra peteĩ pa’ípe,—yvy arigua jejavykuaa ha angaipáva, ha heta jevy oñembyaíva vino ha teko tie’ỹ reheve,—iñepyrũrã tekokatu rehegua oñemboguejy, ha upévare oñemongy’a. Iñemoarandu Tupã rehegua oñemboguejy hag̃ua tekove yvypóra ho’a va’ekuéicha, pórke pe pa’i oñemoĩ Tupã representante ramo. Ko confesión omomichĩva yvypóra peteĩ ambuépe ha’e pe yvu kañy osyry hague chugui heta mba’e vai omongy’áva ko yvy ha ombosako’íva chupe pe ñehundi paha guarã. Upéicharõ jepe, upe oipota vaíva oñeme’ẽ hag̃ua hete rembipota-pe, iporãve chupe oñemombe’u hag̃ua peteĩ mortal ijojápe rangue oipe’a iálma Tupãme. Yvypóra rekoteépe g̃uarã, he’ẽve ojapo penitencia hag̃ua angaipa reheja rangue; ndahasýi asyve ombohasa asy hete ao ajérape, ka’avo hakuáva ha cadena oikytĩ asývape, que okrusifika hag̃ua heta mba’e vai oipotáva pe so’o. Pohýi pe júgo pe korasõ so’ogua oĩva dispuesto ogueraha hag̃ua, Cristo júgo renondépe oñesũ rangue.

“Oĩ peteĩ jojaite ohechakuaáva Iglesia de Roma ha pe iglesia judía apytépe Cristo ou ypykue jave. Umi judío, ñemiháme opyrũmbávo Tupã léi rembiporãita rehe, okáguio katu ohechauka vaʼekue peteĩ teko mbareteiterei iñeñangareko hag̃ua umi hembiapoukapy rehe, omoĩve hag̃ua hiʼári mbaʼejerure ha jepokuaa ohejáva iñeʼẽrendu hasy ha pohýi. Umi judío heʼi haguéicha omombaʼeha léi, upéicha avei umi romanista heʼi omombaʼeha kurusu. Haʼekuéra omombaʼeguasu pe techaukaha Cristo jehasa asy rehegua, péro hekovekuéra rupi omoneĩ pe Haʼepe ojehechaukáva.”

“Papakuéra omoĩ kurusu kuéra itupãokuéra ári, ialtar kuéra ári ha ijao kuéra ári. Mamo ojehecha kurusu rechaukaha. Mamo oñemomba’e ha oñemopu’ã yvate okáguio. Ha Cristo ñembo’e porãmbykykuéra oñeñotỹ peteĩ aty jepokuaa ndorekóiva sentido, ñemyesakã japu ha tembiapoukapy pohýi guýpe. Ñe’ẽnguéra pe Salvador he’íva umi judío akãhatã rehe, ojeporu gueteri mbaretevéva Tupao Katóliko Romano ruvichakuéra rehe: ‘Okuapy hag̃ua hikuái mba’epy pohýi ha hasýva hag̃ua jeraha, ha omoĩ yvypóra ati’y ári; ha ha’ekuéra voi ndohupitýi omongu’e hag̃ua umíva peteĩ ikuãme jepe.’ Mateo 23:4. Umi ánga orekóva tekopotĩ oñembopy’apy tapiaite kyhyjépe, okyhyjévo Tupã ipochyva’ekue pógui, ha heta tupao mburuvichakuéra oikove luksu ha tavyrai rembipota rorypápe.”

“Ta’ãnga ha relikui ñemomba’e, marangatu kuéra ñembohenói, ha pápape ñemopu’ã yvate niko Satanás rembiporu, ogueraha hag̃ua tavayguakuéra apytu’ũ Tupãgui ha Ta’ýragui. Omoañete hag̃ua iñehundi, ha’e oñeha’ã ombojevy hag̃ua hesekuéra ma’ẽha upe Ijapére, ha’e añoite rupive ikatúva ojuhu ñesalvasión. Ha’e ombohapeíta chupekuéra oimeraẽ mba’e gotyo ikatúva oñemoĩ hendaguépe upe he’iva’ekue: ‘Peju Che rendápe, peẽ maymáva peñembyasy ha peñekane’õva pohýigui, ha Che pomombytu’úta.’ Mateo 11:28.”

“Satana rembiapo meme hína omboyke hag̃ua Ñandejára rekotee, angaipa reko, ha umi mba’e añetetéva oĩva ñorairõ guasúpe. Iñe’ẽ mbotavy omboguejy pe tekotevẽ ojehupyty hag̃ua pe léi divína, ha ome’ẽ yvypórape permiso opekávo hag̃ua. Upe jave avei omongakuaa chupekuéra apytu’ũ vai Ñandejára rehegua, ikatu hag̃uáicha ohecha hikuái chupe kyhyje ha ñembyasy reheve, ndaha’éi mborayhu reheve. Pe py’ahatã oĩva hekópe voi oñemboja pe Apohárape; upéva ojehechauka religión apopykuérape ha oje’e umi tape ñemomba’eguasúpe. Péicha yvypóra apytu’ũ oñembotavy, ha Satana ojoko chupekuéra tembiguáiramo oñorairõ hag̃ua Ñandejára rehe. Teko vai rupi oñekytĩva apytu’ũ vai rupive umi tekome’ẽ divína rehe, tetãnguéra pagã oguerovia vaʼekue tekotevẽha yvypóra mymbajuka ojeguerohory hag̃ua pe Tupãme; ha ñaña vaieterei ojejapo vaʼekue opaichagua ta’angamomba’eguasu guýpe.

“Iglesia Católica Romana, ombojoajúva paganisimo ha cristianismo rekopy, ha, paganisímoicha avei, omboyke hag̃ua Ñandejára reko añeteguáva, oiporu vaʼekue tembiapo ndaʼiveivaʼerãiva pyʼahatã ha jeguarúva. Roma poguýpe oĩrõ guare, oĩ vaʼekue tortúra rembiporu hag̃ua oñemoneĩ hag̃ua idoktrínare. Oĩ vaʼekue yvyra hag̃uápe ojehapy hag̃uáicha umi ndohejái vaʼekuépe chupe heʼíva. Oĩ vaʼekue jejuka aty tuichaitereíva, arakaʼeve ndojekuaamoʼãi hag̃ua pe huísiope ojehechauka peve. Tuvichakuéra iglesia pegua, Satanás, ijarávo, guýpe, oñemoarandu hag̃ua oikuaauka hag̃ua mbaʼéichapa ojapóta hag̃ua pe jehasa asy tuichavéva ikatúva, ha ani hag̃uáicha omano pe ohasa asýva. Heta jey pe proceso añaretãgua oñembopyahu jevy vaʼekue pe yvypóra ikatu hag̃uáicha ombohasa peve, pe tekove ryepýgui opa pe peʼa hag̃ua, ha pe ohasa asýva omoguahẽ ñemano peteĩ jejora heʼẽ hag̃uáicha.”

Kóva peichaite vaekue Roma rembiapovai ombohovái vaekuérape g̃uarã. Ha umi hapykueriguápe g̃uarã oguereko vaekue látigo rembo’e, ñembyahýi vaiete, ha hete ñembyasýpe guare opaichagua ñembyasy ikatúva oĩ, py’a omokangy ha ombojeguarúva. Ojehupyty hag̃ua Yvágagui favor, umi peniténte oity vaekue Tupã léi, oity rupi tekoha léi. Oñembo’e chupekuéra oikytĩ hag̃ua umi joaju Ha’e omoheñói vaekue ovendesi ha ombovy’a hag̃ua yvypóra rekove ko yvy ape ári. Te’õngue renda oguereko hetaiterei, millones de víctima okuave’ẽ vaekue hekove pukukue ñeha’ã rei hag̃uáicha ogueropu’aka ijehe umi mborayhu ha ñeandu natural, ha ojoko hag̃ua, Tupãme ombojeguarúva ramo, opaite pensamiento ha sentimiento poriahuvereko rehegua hapichakuéra ndive.

“Jahayhúramo ñantende hag̃ua Satanás ñaña ñemopyrã peteĩchaite hag̃ua, ojehechaukáva heta sy ára pukukue, ndaha’éi umi avave ohenduva’ekue’ỹre Tupã rehegua apytépe, ha katu Cristo reroviaha retãnguéra mbytépe voi ha opa ijyvy peve, tekotevẽnte jahecha romanismo rembiasakue. Ko tembiapo guasuite ñembotavy rehegua rupive, mba’evaípe mburuvicha oguahẽ hembipotápe omoñemegua hag̃ua Tupãme ha omoĩ hag̃ua tekoasy yvypórape. Ha jahecháramo mba’éichapa ha’e ikatu oñemomorã ambue hag̃ua ijehe ha omboguata hembiapo tupao ruvichakuéra rupive, ikatúta ñantende porãve mba’érepa tuichaite iñañe’ẽ Biblia rehe. Ojeleéramo pe Aranduka, oñembojekuaáta Tupã poriahuvereko ha mborayhu; ojehecháta ndaha’éiha Ha’e omoĩva yvypórare ko’ã mba’e pohýi eterei. Opa mba’e ojeruréva ha’e peteĩ korasõ oñembyai ha oñemomirĩva, peteĩ espíritu humilde ha ñe’ẽrendúva.”

“Cristo no ome’ẽva’ekue mba’eveichagua techapyrã Hembiapokue ryepýpe kuimba’e ha kuñanguérape oñemboty hag̃ua monasteriokuérape ikatu hag̃uáicha oñembosako’i yvágape g̃uarã. Araka’eve nombo’éi va’ekue mborayhu ha poriahuvereko oñemboty térã ojoko va’erãha. Pe Salvador korasõ henyhẽ ha osyry va’ekue mborayhúgui. Yvypóra oñemboja vévo teko porãite rehe, ivevýive hesakuã porã, ha’evevévo iñandu, hesakãvévo chupe angaipa, ha ipypukuvévo iporiahuvereko umi ohasa asývare. Pe papa he’i ha’eha Cristo vikário; péro mba’éicha ikatúta hekove oñembojoja ñande Salvador rehe? Ojekuaa piko raka’e Cristo omondo hague tapichakuérape kárselpe térã jehasa asy renda-pe ndohupytyséi rupi chupe yvate ruvicha yvagapegua ramo? Ojehendu piko raka’e Iñe’ẽ omboyke hag̃ua jejuka rupive umi ndoaseptaséivape chupe? Oñemboyke ramo guare chupe Samaria pegua peteĩ táva guive, apóstol Juan henyhẽ pochy gui ha oporandu: ‘Señor, reipotapa romanda tata oguejy hag̃ua yvágagui ha ohundi hag̃ua chupekuéra, Elías ojapo haguéicha?’ Jesús oma’ẽ poriahuverekópe hemimbo’e rehe, ha omoñe’ẽasývo ijespíritu hatã, he’i: ‘Yvypóra Ra’y ndoumo’ãi ohundi hag̃ua yvyporakuéra rekove, síno osalva hag̃ua.’ Lucas 9:54, 56. Mba’eichaitépa iñambue Cristo ohechaukava’ekue espíritu-gui pe oñe’ẽva ha’eha ivikário espíritu.”

“Ko’ág̃a pe Tupao Romana ohechauka ko yvy ape ári peteĩ jehechauka porã, ojaho’ívo ñemombe’u hag̃ua reheve imandu’a tembiapo vaiete ha ñaña rehegua. Oñemonde Cristo-icha ao reheve; hákatu ndoikói peteĩ mba’eve iñambuéva hese. Mayma principio papado rehegua oĩva’ekue yma guarére, oĩ gueteri ko árape. Umi doctrina oñembopyahúva’ekue umi ára pytũvévape, gueteri ojeguerovia. Ani avave oñembotavy. Pe papado ko’ág̃a protestántekuéra pya’e hag̃uáicha omomba’eguasu, upéva voi pe ojapova’ekue yvy ári ipoguýpe umi ára Reforma-pe, yvypóra Tupã rehegua opu’ã ramo guare, hekove oĩ hag̃ua jepe ñehundi hag̃uáicha, oikuaauka hag̃ua heko añáme. Ha’e oguereko gueteri upe jehechauka py’aguasu ha ñemomba’eguasu jejopy rehegua omoĩva’ekue ipo guýpe mburuvichakuéra ha mburuvicha guasu kuérape, ha ojeruréva’ekue Tupã mba’éva tee chupe guarã. Ipy’a ha ijespíritu ndaha’éi michĩvéva ko’ág̃a ñañáva ha mburuvicha guasu reko rehegua, upe jave omokañy ramo guare yvypóra sãso ha ojuka Yvatevéva marangatúpe.”

“Papakuéra ha’e voi pe profesía he’íva hague oikótaha, pe apostasía umi ára pahápeguápe. 2 Tesalonicenses 2:3, 4. Iporã hag̃uáicha omboguata hag̃ua hembipota, oĩ ipolítikape ogueraha hag̃ua umi tekokatu omoañetéva upe propósito; ha katu pe camaleónicha ijehechapyre iñambuéva guýpe omokañy mbói rykuere ndoikói hag̃uáicha iñambue. ‘Natekotevẽi oñeñongatu jerovia heréticondi, ni umi tapicha ojeguerekóva herejía rehegua sospecha guýpe ndive’ (Lenfant, volumen 1, página 516), he’i. ¿Ko mbarete, peteĩ mil áño pukukue hembiasakue ojehai va’ekue umi santo ruguy rehe, ko’ág̃a piko oñemoneĩta Cristo tupão peteĩ parte ramo?”

“Ndaha’éi mba’e rei oñemoĩ hague tenonderã pe ñe’ẽ oñe’ẽva tetãnguéra protestántepe, katolisísmo iñambue michĩveha protestantísmogui yma guaréicha. Oĩ peteĩ ñemoambue; hákatu pe ñemoambue ndaha’éi papadópe. Katolisísmo añetehápe ojogua heta pe protestantísmo ko’ág̃a oĩvape, protestantísmo tuichaiterei oñembyaígui umi Reformadorkuéra ára guive.

“Umi tupão protestánte ohekávo hína pe yvóra mborayhu porã, peteĩ poriahuvereko japu ombogue ijesa. Ha’ekuéra ndohechái pe tekotevẽha ojerovia porã opa mba’e vai rehe, ha upéva rehegua hembiapo katuete hag̃uáicha, ipahápe ojeroviáta vai opa mba’e porã rehe. Ani hag̃ua oñembo’y py’aguasúpe pe jerovia oñeme’ẽ va’ekue peteĩ jey umi santo-kuérape, ko’ág̃a oĩ hikuái, ku oje’e hag̃uáicha, oñeñyrõ hag̃ua Róma ndive iñakãhatã’ỹ hag̃ua hese, ojerurévo perdón iñakãhatãgui.”

“Hetaiterei tuicha umi oĩva jepe umi Roma jeroviapy rehe ndoguerohorýiva, ohechakuaa michĩnte pe kyhyje oĩva chugui, imbarete ha ijeheguigua influencia-gui. Heta he’i pe pytũ arandu ha tekoporãgua oĩva’ekue Edad Media aja ombohape hague iñembo’e rehegua, ijerovia’ẽ, ha ijejopy vai; ha ko’ág̃a rupi pe arandu tuichavéva, pe kuaapy oñemyasãiva opárupi, ha pe py’aguasu ojehechavéva religión rehegua mba’épe, ndohejamo’ãiha ojevy hag̃ua intolerancia ha tiranía. Pe ñeimo’ãnte voi oĩtaha koichagua mba’e ko ára hesakã porãvape, oñembohory hese. Añetehápe, tuicha tesakã, arandu rehegua, tekoporã rehegua, ha jerovia rehegua, ohesape hína ko generación ári. Tupã Ñe’ẽ Marangatu jehai ojepe’ávape, tesakã yvágagui oñehẽma yvy tuichakue ári. Ha upéicharõ jepe, tekotevẽ ñanemandu’a: tuichavévo pe tesakã oñeme’ẽva, tuichavéva avei pe pytũ umi ombyai ha omboykévape guarã.”

Peteĩ ñembo’e reheve Ñandejára Ñe’ẽ repyhy porã hag̃ua ohechaukáta umi protestántepe pe papado rekoteete ha omoñandu hag̃ua chupekuéra jeguaru ha oñemomombyry hag̃ua chugui; ha hetaiterei katu iñarandúva ijeheguínte, ha upévare ndohechakuaái tekotevẽha ohekávo Ñandejárape ñemomirĩ reheve, oñemotenonde hag̃ua añeteguápe. Jepe oñembotuicha hikuái imba’ekuaa rehe, ndoikuaái ni Ñandejára Ñe’ẽ Escritura-kuéra, ni Ñandejára pu’aka. Oikotevẽ hikuái peteĩ mba’e omoñe’ẽ’ỹ hag̃ua ikonsiénsi, ha oheka upe mba’e ipokive hag̃ua espíritu rehe ha omoñemirĩvéva. Pe ha’ekuéra oipotáva hína peteĩ tape hag̃ua hesarái Ñandejáragui ha ojehechaukáva peteĩ tape ramo imandu’a hag̃ua hese. Pe papado oĩ porãiterei ombohovái hag̃ua opa ko’ã mba’e oikotevẽva. Oĩmbaitéma mokõi aty yvypórape g̃uarã, ha umíva oguereko hag̃ua haimete opa yvy ape ári—umi ojesalvaséva hembiapo porã rupive, ha umi ojesalvaséva ipekádo apytépe. Kóva hína ipoder ryepýpe oĩva ñemimby.

“Ojehechauka peteĩ ára tuicha pytũrõ iñarandupy rehegua oipytyvõha pe papado osẽ porã hag̃uáicha. Ojehechaukáta gueteri peteĩ ára tuicha hesakãva iñarandupy rehegua avei oipytyvõha upéichaite iñakãrapu’ã hag̃ua. Ymave guare árape, yvyporakuéra ndoguerekói ramo Tupã Ñe’ẽ ha ndaikuaái ramo pe añetegua, hesakuéra oñembotyva’ekue, ha heta eterei oñembohysýi ñuhãme, ndohecháigui pe ñuhã oñemoĩva ipykuérape g̃uarã. Ko ñemoñareme heta oĩ umi hesa oñesape’etereíva umi yvypóra marandu’ỹrã rendy rehe, ‘ciencia japu hérava;’ nohechakuaái pe ñuhã, ha oike ipype pya’e hag̃uáicha ku oñembotyva’erãmo guare hesakuéra. Tupã oipota va’ekue yvypóra akãkatupyry oñeñongatu hag̃ua ramo peteĩ mba’e ome’ẽva’ekue chupe Ijapohare, ha ojeporu hag̃ua añetegua ha tekojoja rembiapópe; hákatu oñemongakuaa jave ñemomba’eguasu ha jehupytyse, ha yvyporakuéra omomba’eguasu hag̃ua ijeheguiete umi teoría Tupã Ñe’ẽ ári, upéicharõ pe arandu ikatu ojapo hetave vai pe ñaña hag̃ua pe ñembotavy’ỹgui. Péicha pe ciencia japu ko’ág̃agua, ombyaíva jerovia Biblia rehe, ohechaukáta ijehegui osẽ porãha ombosako’i hag̃ua tape pe papado jehupytyrã, imba’e porã hag̃uáicha ojehecháva ndive, peteĩchaite pe jeikuaa ñemboty oipe’ávo tape iñembotuichave hag̃ua Yma Pytũmbýpe.”

“Umi mba’epu ojejapóva ko’ág̃a Estados Unidos-pe ikatu hag̃uáicha umi institución ha umi jepokuaa tupaopegua ohupyty pytyvõ Estado-gui, protestántekuéra oho hína papista-kuéra pyporére. Ha upéva añoite ndaha’éi; ha’ekuéra oipe’a avei pe okẽ ikatu hag̃uáicha pe papado tojey oguereko hag̃ua América Protestante-pe pe jojayhaite oguerekova’ekue yma pe Mundo Tuja-pe. Ha pe mba’e ome’ẽvéva ko ñemongu’épe he’isekuaa tuichaveha hína kóva: pe mba’e tenondegua oñeha’ãva hína hese ha’e pe domingo jepokuaa jejopy hag̃ua—peteĩ jepokuaa oñepyrũva’ekue Roma ndive, ha ha’e oje’eha hese ha’eha pe techaukaha ijarakuaa rehegua. Ha’e pe espíritu papadopegua—pe espíritu oñembojoja hag̃ua umi jepokuaa yvyragua rehe, pe ñemomba’eguasu umi yvypóra tradición rehe Tupã mandamiéntogui yvateve hag̃ua—upevaite oike ohóvo umi tupaokuéra protestántepe ha ogueraha chupekuéra ojapo hag̃ua pe tembiapo peteĩchaite pe papado yma ojapova’ekue: pe domingo ñemopu’ã yvate hag̃ua.”

“Pe moñe’ẽhára oikuaase mba’éichapa ojejapóta umi tembipuru ojeporútava pe ñorairõ hi’aguĩ oútavape, tekotevẽnte chupe ohapykueri pe registro umi medio Roma oiporúva’ekue upe objetivo rehehápe ymaite guive. Pe oikuaaséramo mba’éichapa papista ha protestante peteĩ ñe’ẽme oñondivepa ojejapóta umi ombotovévandi hogma kuérape, tohecha pe espíritu Roma ohechauka va’ekue sábado rehe ha umi hese ñorairõhára rehe.”

“Mburuvika ruvicha guigua, aty guasu opavavépe g̃uarã, ha tembiapoukapy tupaopegua ojekytýva pokatu yvypórape, umíva hína umi hatua rupive pe arete pagano oguahẽva hendápe jeguerohory hag̃ua pe mundo cristiano-pe. Pe medida peteĩha ojekuaaukáva tavayguakuérape oñeñangareko hag̃ua arapokõindy rehe, ha’e vaekue pe léi omoĩva’ekue Constantino. (A.D. 321) Ko decreto omanda vaekue tavapeguakuérape opytu’u hag̃ua “kuarahy ára imarangatúvape”, ha katu oheja vaekue okarayguakuérape omotenonde hag̃ua iñemitỹ rembiapo. Jepe kóva añetetépe ha’e vaekue peteĩ estatuto pagano, mburuvicha guasu omboaje vaekue upéva oñemoĩ rire cristianoramo térã ñe’ẽnte hag̃uáicha.”

“Pe ñe’ẽme’ẽ mburuvicha guasu rehegua noikuaaukáigui ha’eha peteĩ myengovia hekopete hag̃ua pe autorida divína rendaguépe, Eusebio, peteĩ obispo ohekáva mburuvichakuéra pytyvõ ha pe angirũ ha mbotavyhára especial Constantino rehegua, omotenonde pe he’iha Cristo ombohasa hague pe sábado domingo-pe. Ni peteĩ testimonio jepe Escritura-kuéragui ndojehechaukái ojehechauka hag̃ua pe doctrina pyahu. Eusebio voi, oikuaa’ỹ hag̃uáicha, omoneĩ ijapuha ha ohechauka mávapa añetehápe omoambuéva’ekue. “Opa mba’e,” he’i, “opa umi mba’e ojapo va’erãva’ekue sábado-pe, ko’ãva ro mbohasa Ñandejára Ára-pe.” —Robert Cox, Sabbath Laws and Sabbath Duties, página 538. Ha pe argumento domingo rehegua, ndorekóiramoguáicha fundamento, upéicharõ jepe omokyre’ỹ kuimba’ekuérape opyrũ hag̃ua Ñandejára sábado ári. Opa umi oipotáva oñemomba’e guasu hag̃ua arapýpe omoneĩ pe arete ojeguerohoryvéva.”

“Papado oñemopyenda mbarete rire, oñembojoapy meme pe tembiapo omomba’eguasúva domingo. Sapy’ami pe tavayguakuéra omba’apo ñemitỹ rehe ndohói jave tupãópe, ha ára sieteha gueteri ojehecha kuri sábado ramo. Péro mbeguekatúpe oiko peteĩ ñemoambue. Umi oĩva tembiapo marangatúpe oñembotove hag̃ua omboja hag̃ua peteĩva ambuére mba’eveichagua joavy civil rehe domingo-pe. Upéi, opa tapicha, taha’e mba’eveichagua tendápe, oñemandávo hag̃ua oheja pe tembiapo jepivegua, ha noñemoĩriramo upéicha, ojehepyme’ẽ va’erã multa umi kuimba’e isãso va’épe g̃uarã, ha ojejapi hag̃ua umi tembiguáipe. Upe rire oñemboguapy léipe umi ipirapire hetáva oñekastiga va’erãha okañy hag̃ua chuguikuéra imba’eta mbyte; ha ipahápe, oñemboguapy avei, opyta gueteri ramo iñakãhatã, ojejapo va’erãha chuguikuéra tembiguái. Umi yvy gotyogua katu ohasa va’erã ñemosẽ opa ára guarã.”

“Milágrokuéra avei ojeipuru tekotevẽháicha. Ambue mba’e hechapyrã apytépe ojeikuaauka va’ekue, peteĩ kokue rehe omba’apóva, oñembosako’íva okaratá hag̃ua ikóga domingo-pe, omopotĩvo ikarata peteĩ hierro reheve, pe hierro ojapyhy hatã ipope ha opyta upépe; ha mokõi ary pukukue ogueraha va’erãkuri hendive, ‘ituichaite hag̃ua chupe guarã hasy ha ñemotĩ.’—Francis West, Discurso histórico ha práctico Ñandejára Ára rehegua, página 174.”

“Upéi pe pápa ome’ẽ mburuvicha guasu hag̃ua pe pa’i parróko toñe’ẽmbarete hag̃ua umi omoañetỹ’ỹvape arateĩ, ha toipota hag̃ua hikuái toho tupãópe ha tombo’e hag̃ua iñembo’e, ani hag̃ua ogueru hi’ári ha ijerérekuéra ári peteĩ tuicha mba’evai. Peteĩ aty eclesiástico oguenohẽ va’ekue peteĩ ñe’ẽmbyky, upe oñepuru hag̃uáicha heta hendápe, umi Protestante-kuéra apytépe jepe, ha’éva: oĩ rupi tapicha oinupãiva’ekue áraresape rehe omba’apokuévo arateĩme, upévare upéva ha’eva’erã pe sábado. ‘Ojekuaa porã,’ he’i umi prelado-kuéra, ‘mba’éichapa yvate pe Tupã displeasure ko’ãva ári ikangy haguére ko ára ñemomba’e’ỹme.’ Upérõ upéi ojapo peteĩ jerure umi pa’i ha ministro-kuérape, umi mburuvicha guasu ha príncipe-kuérape, ha opa umi jeroviaha guýpe, ‘toipuru hag̃ua opaite iñeha’ã ha ikyre’ỹ, ko ára tojevy jey hag̃ua iñemomba’eguasúpe, ha, cristianismo rerovia hag̃ua, toñangareko asyve hag̃ua hese tekotevẽme guaréicha ko’ág̃a guive.’—Thomas Morer, Discourse in Six Dialogues on the Name, Notion, and Observation of the Lord’s Day, página 271.”

“Umi tembiapoukapy guasu rembiporavokuéra ndoikóiha hekopete, mburuvicha kuéra yvyporagua rehegua ojerurembáma osẽ hag̃ua peteĩ léi omoĩva kyhyje tavayguakuéra py’apýpe ha ombojere hag̃ua chupekuéra ani hag̃ua omba’apo arapokõindyha árape. Peteĩ sínodo ojejapóva Róma-pe, opaite mba’e ojedesidíma va’ekue yma guive oñemoneĩjey mbareteve ha jeroviapópe. Umíva avei oñemoinge pe léi eclesiástica-pe ha oñemboguata mburuvicha kuéra civil rupi haimete opaite Cristiandad rupi. (Ehecha Heylyn, History of the Sabbath, pt. 2, ch. 5, sec. 7.)”

“Upéicharõ jepe, pe ndaipóri haguére Tekove Marangatu poguýpe mburuvicha hag̃ua arapokõindype ñemomba’e, upéva omoheñói tuicha jejopy’apy. Tavayguakuéra oporandu mbo’eharakuérape mba’e derecho rupípa oipe’a hag̃uáicha ykére Jehová ñe’ẽ hekopete oje’éva: ‘Ára pokõiha hína pe sábado Ñandejára nde Jára mba’e’, omomba’e hag̃ua kuarahy ára. Oñemyatyrõ hag̃ua pe ndaipóriha Biblia rembiapokue, tekotevẽ kuri ambue tape guasu. Peteĩ kyre’ỹ arapokõindy rehegua ñemoĩhára, siglo doce paha gotyo oho vaekue Inglaterra tupãópekuéra, ombohovái chupekuéra testígo jeroviapýva añeteguáre; ha upéichaite peve ndovaléi hemba’apo, osẽ hag̃ua tetãgui peteĩ sapy’a ha oheka hag̃ua mba’éichapa ombotenondekuaa hembo’e. Ojevývo, pe ndaipóriha oñemyenyhẽma, ha umi tembiapo rireguápe ohupyty hetave jehupyty. Ogueru hendive peteĩ kuatiañe’ẽ oñembohasáva Tupã voi guive ou hag̃uáicha, oguerekóva pe tembiapoukapy tekotevẽva arapokõindy ñemboguatarã, ha ñe’ẽmondýi vaietereíva omongyhyje hag̃ua umi naiñe’ẽrendúivape. Ko kuatia iporãitérõguáicha—tuicha japu pe institución ojokupytýva heseichaite—oje’e vaekue ho’a hague yvágagui ha ojuhu hague Jerusalénpe, San Simeón altar ári, Gólgotape. Péro añetépe, pe palácio pontificio Romapegua hína pe moõguipa osẽ vaekue. Japukuaa ha kuatia japu ojeporúva omotenonde hag̃ua tupão pu’aka ha heko porãite, opa ára ojehecha vaekue lísito ramo pe jerarquía papal rupive.”

“Pe rróllo ombotove tembiapo ára poapyha rire, mbohapy aravo ka’aru rupi, arapokõindy ka’aru guive, kuarahyresẽ meve arakõi; ha hembiporupyre rekovia oje’e oñemombarete hague heta milágro rupive. Oñemombe’u vaekue umi tapicha omba’apóva pe aravo oñemohendapyre rire ojepytaso hague chuguikuéra ñekã’ỹi rupive. Peteĩ molinéro oñeha’ã vaekue omongu’i hag̃ua iavatí, ohecha, arína rendaguépe, osẽha peteĩ tuguy ysyrýicha; ha pe molino rueda opyta hag̃ua, y syry hatãramo jepe. Peteĩ kuña omoĩva’ekue masa horno-pe ojuhu crúdo gueteri osẽvo upégui, horno hakueterei ramo jepe. Ambue katu, orekóva masa oñembosako’íma horneádo-rã ára poapyha jave, ha upéicharõ jepe odesidíva omboyke hag̃ua arakõi peve, ojuhu, ko’ẽrõite, upéva ojejapo hague chugui mbujape ha oñembojyma hag̃ua Tupã pu’aka rupive. Peteĩ kuimba’e ombojy vaekue mbujape ára poapyha rire arapokõindy jave ojuhu, omboja’óvo upéva ko’ẽmbávo, osẽha chugui tuguy. Ko’ãichagua jejapokue ñe’ẽ rei ha jerovia’ẽ’ỹva rupive umi pytyvõhára domingo rehegua oñeha’ã vaekue omopyenda hag̃ua imarangatukue. (Ehecha Roger de Hoveden, Annals, vol. 2, pp. 526–530.)”

“Escocia-pe, Inglaterra-pe ojejapoháicha avei, oñemombareteve vaʼekue pe jepyʼapy hag̃ua domingo-re oñembojoajúvo hendive peteĩ parte pe sábado yma guaréva. Péro pe ára oñeikotevẽva oñeñongatu hag̃ua marangatu iñambue vaʼekue. Peteĩ mburuvicha guasu ñeʼẽmondo Escocia-gua heʼi vaʼekue: ‘sábado arakateĩ guive ojekuaa vaʼerã marangatuha’, ha avave, upe guive ko’ẽrõ lunes peve, ndojepokói vaʼerãi tembiapo yvyrigua rehe.—Morer, páginas 290, 291.”

“Péro opavave umi opaite ñeha’ã oñemopyendáva hag̃ua domingo marangatuha, umi papista kuéra voi oikuaauka hag̃ua opavave renondépe pe sábado autorida divínaha ha pe institución omoambuehague chupeha yvypóra rembiporuha. Pe siglo dieciséis-pe peteĩ concilio papal he’i porãite: ‘Ta mayma cristiano imandu’a porã peteĩha pe ára poapyha omarangatumi hague Tupã, ha oñemoguahẽ ha oñeñangareko hague hese, ndaha’éi umi judío añónte rupive, síno avei opa ambuekuéra omombe’úva omomba’eha Tupã; jepe ore cristiano-kuéra roñemoambue i-Sábado pe Ñandejára Ára-pe.’—Ibid., páhyna 281, 282. Umi oipyso ha omoambuéva’ekue pe léi divína ndoikuaa’ỹi mba’éichagua tembiapo hína ojapo. Oñemoĩkuri hikuái ñemoĩ porãme Tupã ári.”

“Peteĩ techapyrã iporã ha hesakãva Roma rembiapokue rehe umi ndojokupytýivare hendive ojehechauka pe ñemoĩ vai puku ha tuguy rehegua ojejapovaʼekuépe umi Valdense rehe, oĩva apytépe ohecháva arapokõindy. Ambuekuéra avei osufri upéichaite ijeroviapy rupi pe tembiapoukapy irundyhápe. Pe tembiasakue umi tupão Etiopía ha Abisinia-pegua rehegua tuicha mbaʼe. Pytũmby Mbytegua Arapokõindýpe, umi kristiáno África Mbytepegua okañy ojehechakuaaʼỹre ha oñembyesarái hesekuéra ko yvy arigua apytépe, ha heta saʼarykuéra aja oguereko sãso oiporu hag̃ua ijerovia. Péro ipahápe Roma oikuaa hesekuéra, ha pe mburuvicha guasu Abisinia-pegua pyaʼe oñembotavy hag̃ua omoneĩ hag̃ua pe papa haʼeha Cristo rembiguái guasu. Upéi ou ambue ñemeʼẽ.”

“Oñeme’ẽ peteĩ decreto ojokóva pe sábado ñemomarangatu umi castigo ipohýivéva guýpe. (Ehecha Michael Geddes, Church History of Ethiopia, páginas 311, 312.) Hákatu pe tiranía papal pya’e oiko peteĩ júgo hasýva eterei, upévare umi abisinio odesidíi omopẽ hag̃ua upéva ijajúragui. Peteĩ ñorairõ vaieterei rire, umi romanista oñemosẽ ijyvykuéragui, ha pe jerovia yma guare oñemoĩjey. Umi tupão ovy’a iñesãsóre, ha araka’eve ndohesarái pe mbo’epy oikuaava’ekue Roma rehegua ñembotavýre, pe fanatismo rehe, ha ipu’aka despótico rehe. Ijapytépe, upe tetã ha’eño ha ojepysóva mombyryvépe, ha’ekuéra ovy’a opyta hag̃uáicha, ojekuaa’ỹre ambue cristianokuéra apytépe.”

“Áfrikapegua iglesiakuéra omboaje vaʼekue pe sábado, papakuéra rupi oĩva iglesia ojapoháicha, haʼe kuéra jepe ojeitymbaitévo hekoviapaitépe mboyve. Oñongatúvo hikuái pe ára pokõiha Tupã mandamiento rehe oñeñeʼẽháicha, ojejoko avei ombaʼapógui domingo-pe, iglesia jepokuaa rehe oñemohendaháicha. Oguerekóvo pe puʼaka yvateve, Roma opyrũmba vaʼekue Tupã sábado ári omombaʼeguasu hag̃ua imbaʼéva teé; ág̃a umi iglesia oĩva Áfrikape, oñemi hag̃uáicha haimete mil ary pukukue, ndoikei vaʼekue ko apostasiápe. Oñemoĩrõ guare chupekuéra Roma poguýpe, oñembopyʼarory vaʼekue omboykévo pe añetegua ha omombaʼeguasúvo pe sábado japu; péro pyaʼe oikove jey rire ijehegui, ojevýma hikuái ñeñandukápe pe irundyha mandamiento rehe.”

“Koʼã jehaipyre yma guaréva ohechauka porã Roma ñaña joavyha pe sábado añeteguáre ha umi omo’ãvape, ha umi mba’e pytyvõrã ha’e oiporúva omomba’eguasu hag̃ua pe temimoĩmby ha’e ojapova’ekue. Ñandejára Ñe’ẽ ombo’e koʼã mba’e ojejeytaha, umi católico romano ha protestántekuéra joajúvo omomba’eguasu hag̃ua arapokõindy peteĩha ára.”

“Apocalipsis 13-pegua profecía he’i pe mbarete oñerepresentáva mymba hatĩ mokõi ovecha-ramoguáicha oguerekóvare ojapótaha ‘yvy ha umi oikóva ipype’ omomba’eguasu hag̃ua pe papado—upépe oñesimbolisáva pe mymba ‘jaguaretéicha.’ Pe mymba hatĩ mokõiva avei he’íta ‘umi oikóva yvy áripe, ojapo hag̃ua ta’ãnga pe mymbápe g̃uarã;’ ha upéicha avei, omandáta opavavépe, ‘michĩ ha guasu, imboriahu ha ipláta heta, isãso ha tembiguái,’ ojapyhy hag̃ua pe mymba marka. Apocalipsis 13:11–16. Ojehechauka porãma Estados Unidos ha’eha pe mbarete oñerepresentáva pe mymba hatĩ mokõi ovecha-ramoguáicha oguerekóvare, ha ko profecía oñekumplíta Estados Unidos ombojerurévo domingo ñemboaje, Roma he’íva ramo upeva’e ha’eha pe jehechakuaa peteĩete ijojaha’ỹva heko yvateve hag̃ua. Péro ko jehechauka mborayhu papado gotyope Estados Unidos nda’eimo’ãi año. Roma pu’aka umi tetã peteĩ jey omoneĩ va’ekuépe hembiapokue guasu guive ndopáiramo gueteri oñehundi hag̃ua. Ha profecía omombe’u peteĩ jevy iñaranduka hag̃ua ipu’aka. ‘Ahecha peteĩ ijapytégui ojeguereko hag̃uáicha ojepohano hag̃uáicha omanóvaicha; ha ijeharu omano hag̃uáicha okuera jevy: ha opa yvóra ohecharamo pe mymba rapykuéri.’ Versículo 3. Pe jejapi omboguejyva’ekue pe jeharu omano hag̃uáicha ohechauka papado ho’a hague ary 1798-pe. Upéi, he’i proféta, ‘ijeharu omano hag̃uáicha okuera jevy: ha opa yvóra ohecharamo pe mymba rapykuéri.’ Pablo he’i hesakã porã ‘kuimba’e angaipa rehegua’ opytataha pe jeju mokõiha peve. 2 Tesalonicenses 2:3–8. Aravo pahaite peve omotenondéta pe tembipota mbotavy rehegua. Ha pe revelador he’i avei, papado rehe avei oñe’ẽvo: ‘Opavave oikóva yvy ári omomba’eguasúta chupe, umi héra noñehaíriva tekove arandukápe.’ Apocalipsis 13:8. Mokõive, Yvy Tuja ha Yvy Pyahúpe, pe papado oguerekóta ñemomba’eguasu pe jerovia oñeme’ẽvape pe institución domingo-pe, opytáva añoite Iglesia Romana pokatu ári.”

Mbyte guive siglo XIX mbyte peve, profecía rehegua temimbo’ekuéra Estados Unidos-pe omyesakã ko testimonio yvy tuichakue peve. Umi mba’e oikóva ko’ág̃a ohechauka peteĩ ñemotenonde pya’e pe ñe’ẽmarandu ñehundikue oñekumpli hag̃uáicha. Mbo’ehára protestantekuéra apytépe oĩ upeichaite pe je’e oñemoĩva autoridad divina rehe domingo ñemboykére, ha upeicha avei oĩ ndaipóriha Ñandejára Ñe’ẽme mba’eve omoañetéva upéva, papado ruvichakuéra ojapohaguéicha milagrokuéra omyenyhẽ hag̃ua pe tenda peteĩ tembiapoukapy oúva Ñandejáragui rangue. Pe je’e Ñandejára huísio ouha yvypórape ha’ekuéra omboykére pe sábado domingo rehegua, oñembohasáta jey; ko’ág̃ama voi oñepyrũma oñemombarete hag̃ua upéva. Ha peteĩ movimiento omoañete hag̃ua domingo ñemboyke pya’e oñemopyenda hína.

“Tuicha ha iñarandu ha imba’epokuaa rupi pe Tupão Romagua. Ikatu omoñe’ẽ mba’épa oútava. Oha’arõ hi’ára, ohechávo umi tupão protestántekuéra ohechaukaha chupekuéra jerovia guasu iñemoneĩ rupi pe sábado japu rehe, ha ojepreparaha omboaje hag̃ua upéva umi tape peteĩchaite rupive ha’e voi oiporu va’ekue yma guare. Umi omboykéva pe añetegua resape gueteri ohekáta pytyvõ ko mbarete oje’éva ijehe voi ndojavyriha rehegua, omomba’eguasu hag̃ua peteĩ temimoĩmby osẽva’ekue chugui. Ndahasýi hag̃uáicha oñemoĩ hag̃ua hag̃ua peteĩ ñeikũmby mba’éichaitépa pya’e ha’e oúta oipytyvõ umi protestántekuérape ko tembiapópe. Máva piko oikuaa porãve umi mburuvicha papálgui mba’éichapa oñembojerovia va’erã umi iñe’ẽrendúva’ỹva tupãópe?”

Pe Tupao Katóliko Romano, opaite ijyvy tuichakue rupi oguerekóva hembyatykuéra reheve, omoheñói peteĩ aty guasu peteĩnteva, oĩva poguýpe ha oñemoheñóiva omba’apo hag̃ua pe tenda papal remikotevẽ rehehápe. Hetaiterei imba’éva, opa tetãme ko yvy ape ári, oñembo’e hag̃ua ojehecha hag̃ua ijehegui kuéra ojejokóva ñe’ẽme’ẽ rupive pe papa rehe. Taha’e ha’éva inacionalida térã igoviérno, ohechava’erã hikuái pe tupao pokatu opa ambue pokatu ári. Jepe ikatu hag̃ua ojapo hikuái juraménto omoañetéva jeroviaha pe Estado rehe, upéicharõ jepe, upe rapykuéri oĩ Roma-pe ñe’ẽme’ẽ iñe’ẽrendúgui, omosãsóva chupekuéra opaite ñe’ẽme’ẽgui oĩva hendáicha umi interes kuéra rehe.

“Tembiasakue ohechauka porã iñemombarete ha ijehechapyrãva, iñeha’ã meme hag̃ua oike hag̃ua tetãnguéra rembiapópe; ha oikéma rire upépe, omotenonde hag̃ua ijehupytyrã tee, mburuvichakuéra ha tavayguakuéra ñehundípe jepe. Ary 1204-pe, Papa Inocencio III oguenohẽ Pedro II, Arragón ruvichagua guasúgui, ko ñe’ẽme’ẽ hechapyrãitéva: ‘Che, Pedro, arragonés-kuéra ruvichagua guasu, amombe’u ha apromete aime hag̃ua tapiaite jeroviaha ha ñe’ẽrendúpe che Ruvicha, Papa Inocencio-pe, ha umi hekovia katóliko ha Tupao Romagua-pe, ha añangareko jerovia hag̃uáicha che rréino opyta hag̃ua iñe’ẽrendúpe, adefendevo pe jerovia katólika, ha amuña hag̃ua pe teko aña herético.’—John Dowling, The History of Romanism, b. 5, ch. 6, sec. 55.”

“55. Kóva oĩ peteĩ ñe’ẽme umi he’íva pe pontífice romano pokatu rehegua ndive, ‘ha’e ikatuhague oipe’a hag̃ua mburuvichaguasu-kuérape iguiguikuéra’ ha ‘ha’e ikatu hag̃uáicha omosãsõ umi tetãyguárape iñe’ẽrendu hag̃ua umi mburuvicha ndahekojojáivape guarãgui.’—Mosheim, b. 3, cent. 11, pt. 2, ch. 2, sec. 9, note 17.

“Ha taimbovéke, Roma oñembotuicha ha’eha araka’eve ndoikói ñemoambue. Gregory VII ha Innocent III rembiapoukapy guasu ha’e gueteri Iglesia Católica Romana rembiapoukapy guasu. Ha oguerekóramo añoite pu’aka, omoañetéta umíva ko’ág̃a avei heta mbarete reheve, ymaguare sa’arykuérape ojapo haguéicha. Protestántekuéra michĩeterei oikuaa mba’épa hikuái ojapo, oñemoĩvo omoneĩ hag̃ua Roma pytyvõ domingo ñemomba’eguasu rembiapópe. Ha’ekuéra ojesareko aja omohu’ã hag̃ua hembipota, Roma katu oñeha’ã oñembopyahu jey hag̃ua ipu’aka, omyengovia jey hag̃ua isupremasía okañymíva. Peteĩ jeýnte oñemopyenda Estados Unidos-pe pe principio iglesia ikatuha oipuru térã oguereko ipoguýpe estado pu’aka; ñemomba’e religioso-kuéra ikatuha oñembojerure hag̃ua léi secular rupive; mbyky hag̃uáicha, iglesia ha estado autorida oguerekova’erãha dominación conciencia ári, upéicharõ Roma jehecharamo ko tetãme ojeasegura.”

“Ñandejára ñe'ẽ oikuaauka vaekue pe peligro hi'aguĩmbáva; ha ko ñehenduka ojeheja ramo rei, pe mundo protestante oikuaáta mba'épa añetehápe umi propósito Roma rehegua, peteĩ ára ndaikatúi véima okañy pe ñuhãgui. Ha'e okakuaa hína kirirĩháme mbareterãme. Iñembo'e ha iñeporombo'e rehegua omyasãi hína iñinfluénsia umi koty leihára rógape, umi iglésiape, ha kuimba'e kuéra korasõme. Ha'e omopu'ã hína umi estructura ijyvate ha hatãva, umi kañyhápe guive oñembopyahúta jey hag̃ua umi ymavegua jejopy vai. Ojekuaa'ỹre ha oñeha'arõ'ỹre, ha'e omombarete hína ijestrategia ha ifuérsa ikatu hag̃uáicha omotenonde ijehupytyrã tee, og̃uahẽ vove pe ára ojapi hag̃ua. Oipotáva añoite hína peteĩ tenda iporãva hag̃ua ichupe, ha upéva ko'ág̃ama voi oñeme'ẽma ichupe. Pya'etéma jahecháta ha ñañandúta mba'épa pe elemento romano rembipota. Oimeraẽva ogueroviáva ha ohendúva Ñandejára ñe'ẽ, upévare oñemoĩta hese ñemotĩ ha jejopy vai.” The Great Controversy, 563–581.