Pergamos tupao oñepyrũ ary 313-pe, Milán Rembiapoukapy oñeguenohẽrõ guare, ha upe jave oiko Constantia ha Licinius ñemenda, haʼéva Daniel aranduka kapítulo 11-pegua ñemenda irundyha ojejapóva ñoñeʼẽmeʼẽ rupive. Kuarahyreike gotyogua mburuvichavusu Constantine Guasu omeʼẽ Constantia-pe kuarahyresẽ gotyogua mburuvichavusu Licinius-pe hembirekorã, peteĩ ñoñeʼẽmeʼẽ rupive. Constantia haʼe vaʼekue Constantine reindy túva térã sy rupivénte, ha iñemenda oiko upe Rembiapoukapy oñeguenohẽ jave. Pe ñemenda rehegua ñoñeʼẽmeʼẽ ndahiʼaréi, ha upe rire oñepyrũ jey pe ñorairõ tetã ryepypegua. Constantia opyta Licinius ndive pe ñorairõ tetã ryepypegua pukukue aja, ha Constantine ipuʼaka rire Licinius rehe ary 324-pe, ojerure asy chupe oheja hag̃ua Licinius oikove. Ñepyrũrã Constantine oheja Licinius oikove, upéi katu omanda ojejuka hag̃ua chupe. Upe rire Constantia voi oiko gueteri Constantine kórtepe ary 330 rupi peve.
Daniel 11-pegua irundyha ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupiveguáva, oikovaʼekue 313 ary jasykõime, omoñepyrũ pe arapaʼũ simbóliko Pérgamo ombohaʼangáva, ha Pérgamo tupão ojepyso Tiatira tupão oñepyrũ meve; kóva oñepyrũ pápa pokatu ojupírõ guare mburuvicha apykápe 538 arýpe. 538 arýpe og̃uahẽ Pérgamo paha ha oiko avei Daniel 11-pegua poha ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupiveguáva, pápa tupão oguapýgui mburuvicha apykápe peteĩ profesía rehegua ñemenda rupi, oikóva ñeʼẽmeʼẽ rupive Róma retã pokatukuéra ndive. Pérgamo oñepyrũ peteĩ ñemenda ñeʼẽmeʼẽ álfa reheve 313 arýpe ha opa peteĩ ñeʼẽmeʼẽ rupivegua ñemenda oméga reheve 538 arýpe. 1798 arýpe, Europa rréikuéra opoí hembireko pápa reheguágui Napoleón oguerahárõ guare pápape kaʼirãime.
Pápa rembireko ñeñapytĩ ha imenda jejora oñemohaʼangáma vaʼekue pe ñemenda peteĩhaite rupive, oñemombeʼúva Daniel kapítulo 11-pe ha oñemoañete vaʼekue peteĩ ñeʼẽmeʼẽ rupive Ptolemy ñemoñare mburuvi ha Seleucus ñemoñare mburuvi apytépe. Versíkulo 6 guive 8 peve heʼíva oñekumplívo, ary 252-pe Cristo mboyve, Ptolemy II Philadelphus (ñemby ruvichavete) omeʼẽ itajýra Berenice-pe Antiochus II Theos-pe (yvate ruvichavete) hembirekorã, ombopaha hag̃ua Siria Ñorairõ Mokõiha. Pe ñeʼẽmeʼẽ heʼi Antiochus omboyke vaʼerãha hembireko Laodice-pe ha imembykuimbaʼekuérape. Ptolemy II omano rire ary 246-pe Cristo mboyve, Antiochus omoĩ jey Laodice-pe hembirekórõ ha omboyke Berenice-pe. Upéi Laodice omopohãvaiuka Antiochus-pe ha ombosakoʼi ojejuka hag̃ua Berenice-pe ha imembykuimbaʼe mitãraʼýpe. Upéicha, Berenice, pe versíkulo omombeʼuháicha, “ndoguerekovéi pe pokatu” ha “oñemeʼẽ.”
Ptolemy III Euergetes, Berenice kyvy (“peteĩ hakã osẽva hapokuéragui”), oiko Egipto rréiramo ha oike mbaretépe seléucidakuéra rréinope oñevenga hag̃ua heindy rehehápe, ha péicha omoñepyrũ Siria Ñorairõ Mbohapyha, oikóva áño 246 guive 241 peve Crísto mboyve. Ptolemy ojagarra umi táva iñimportánteva (umíva apytépe Seleucia ha Antioch), oike mombyry seléucidakuéra yvy ryepýpe ha ogueraha hetaiterei mbaʼerepy ojagarra vaʼekue ñorairõme, umíva apytépe heta taʼanga oñemombaʼeguasúva ha tembiporu marangatu Cambyses ogueraha vaʼekue Egíptogui upe mboyve. Ojevy Egíptope umi mbaʼerepy reheve, omoañetévo pe profesía heʼíva itupãnguéra ha hembiporu hepyetéva ojeguerahataha prisionéroramo Egíptope.
Daniel 11-pe oñemombeʼúva ñemenda peteĩha ñoñeʼẽmeʼẽrã omohaʼanga vaʼekue pe ñemenda ñoñeʼẽmeʼẽrã oiko vaʼekue ary 538-pe, Rróma pápa poguýpe oĩva ha Europa mburuvicha guasukuéra apytépe. Versíkulo 6 guive 8 peve, ñemby gotyogua mburuvicha guasu omeʼẽ peteĩ tembirekorã ojejapo hag̃ua peteĩ ñoñeʼẽmeʼẽ, upe rire oñembyaíva. Upe ñoñeʼẽmeʼẽ oñembyai rire, ojeike mbaretépe yvate gotyogua rréinope, oñemombaʼe ijyvýre ha ojegueraha imbaʼerepykuéra. Tembiasakue kóva ndive ojokupytývape, Napoleón, ñemby gotyogua mburuvicha guasúpe omohaʼangáva, omoĩ mbaretépe Tolentino Ñoñeʼẽmeʼẽ Pápa Retãnguéra ári ary 1797-pe. Pe ary upe rireguápe, Francia ñorairõhára atykuéra, henerál Berthier poguýpe, oike Rrómape ha ogueraha prisionéroramo pápa Pío VI-pe, yvate gotyogua mburuvicha guasúpe omohaʼangáva. Umi Francia retãygua avei ojagarra mbaʼerepykuéra Rrómagui ha ogueraha umíva Fránciape, Ptolomeo ogueraha haguéicha mbaʼerepykuéra yvate gotyogua rréinogui Egíptope.
Pe ñemenda rehegua ñe'ẽme'ẽ ojejapo va'ekue Milan-pe ary 313-pe omohu'ã peteĩ ñorairõ tetãyguakuéra apytépe, Ptolemy II Philadelphus ha Antiochus II Theos mburuvi yvate gotyogua ha yvy gotyogua ñemenda rehegua ñe'ẽme'ẽ omohu'ã haguéicha Siria Ñorairõ Mokõiha. Pe ñemenda jejora oiko va'ekue ary 324-pe mburuvi kuarahyreikegua ha kuarahyresẽgua apytépe oñemoha'ãnga raẽ Antiochus ojorárõ guare, ary 246-pe Cristo mboyve, iñemenda hembireko Egiptoygua ndive, hendive omenda va'ekue ñe'ẽme'ẽ rupive. Mokõive ñemenda jejora ojokupyty pe ary 1798-pe oiko va'ekue ñemenda jejora ndive.
Pérgamo ojapyhy 225 ary, 313 guive 538 peve. Oñepyrũ Roma pagána ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua mokõihápe ha opa Roma papal ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua peteĩhápe. Pérgamo rembiasakue profétiko ombojoaju Roma pagána ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua mokõivéva Roma papal ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua mokõivéva ndive, umi pokõi Cleopatra rysýi ombojoajuháicha mburuvi seléusida ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua mokõivéva Roma pagána ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua mokõivéva ndive. Mburuvi seléusidape oiko vaʼekue ñemenda mokõi oñembojoaju Cleopatra rupive Roma pagána mburuvi ñemenda mokõivéva ndive, ha koʼãva katu oñembojoaju Roma papal ñemenda mokõivéva ndive Pérgamo tupão simbóliko rupive.
Mburuvi seléusida ñemenda álfa, oñemotenonde va'ekue Kirito mboyve ary 252-pe, ohechauka raẽ va'ekue ta'angáicha pe ñemenda oméga oñemotenonde va'ekue Cleopatra Syra, Antiochus Guasu rajy, ha Ptolemy V apytépe, Kirito mboyve ary 193-pe, Raphia-pe. Upe ñemenda omohu'ã Síria Ñorairõ Poha. Rróma pagána ñe'ẽme'ẽmegua ñemenda álfa oñemotenonde Kirito mboyve ary 40-pe Mark Antony ha Octavia apytépe. Octavia ha'e va'ekue Octavian reindy, ha Octavian ojekuaa upe rire Augustus Caesar ramo. Kirito mboyve ary 40-pe guare ñemenda oñemotenonde Brundisium Ñe'ẽme'ẽ ndive. Antony ojora iñemenda Octavia ndive Cleopatra rehehápe Kirito mboyve ary 32-pe, ha upéicha omoñepyrũ jey pe ñorairõ tetãyguakuéra apytépe, opáma va'ekue Kirito mboyve ary 40-pe guare ñe'ẽme'ẽ ndive. Mark Antony ha'e va'ekue kuarahyresẽ gotyogua mbohováihára, ha Octavian ha'e va'ekue kuarahyreike gotyogua ñemoha'ãhára. Ehíto rembiasakuépe oĩ va'ekue pokõi Cleopatra. Pe tenondegua ohechauka va'ekue mburuvi seléusida ñemenda rehegua ñe'ẽme'ẽ oméga, ha Cleopatra pokõiha ha ipaháva ohechauka va'ekue Rróma pagána ñe'ẽme'ẽmegua ñemenda álfa jejora.
Cristo akóinte omyesakã pe paha pe ñepyrũ rupive; upévare umi seléucida ñemenda alfa Cristo mboyve ary 252-pe guare ojokupyty umi seléucida ñemenda omega Cristo mboyve ary 193-pe guare ndive. Umi seléucida rembiasakue alfa ha omega mokõivéva ojokupyty Róma pagána ha Róma papal ñemenda alfa ha omega ndive. Róma pagána ñemenda omega ary 313-pe guare haʼe vaʼekue avei Pergamos ñemenda alfa ñeʼẽmeʼẽ rupigua, ha haʼe vaʼekue Pergamos ñemenda omega ñeʼẽmeʼẽ rupigua raʼanga tenondegua; upe ñemenda omega haʼe vaʼekue avei Róma papal ñemenda rehegua ñeʼẽmeʼẽ alfa ary 538-pe guare. Kóva ombojokupyty Róma pagána ñemenda alfa ha omega ñeʼẽmeʼẽ rupigua mokõivéva Róma papal ñemenda alfa ary 538-pe guare ndive. Róma papal ñemenda omega og̃uahẽ pe arateĩ rehegua léi ou potaitévape. Pe alfa ary 538-pe guare haʼe pe arateĩ rehegua léi omega raʼanga tenondegua, ha pe alfa ary 538-pe guare raʼanga tenondegua haʼe vaʼekue Brundisium Ñeʼẽmeʼẽ Cristo mboyve ary 40-pe guare ha Milán Apoukapy ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua ary 313-pe guare. Umi seléucida mburuvi ñemenda alfa Cristo mboyve ary 252-pe guare ojokupyty Róma papal ñemenda ñeʼẽmeʼẽ rupigua ary 538-pe guare ndive, ha, umi seléucida mburuvi ñemenda alfa ramo, ojokupyty avei pe ñemenda omega Cristo mboyve ary 193-pe Raphia-pe oiko vaʼekue ndive.
Umi ñemenda ñe’ẽme’ẽ rupive ojejapova’ekue yvate ha ñemby apytépe, ary 252 ha 193-pe Cristo mboyve, ojokupyty pe ñemenda ñe’ẽme’ẽ rupive ojejapova’ekue ary 538-pe ndive, ha kóva katu ojokupyty umi ñemenda ñe’ẽme’ẽ rupive Roma pagánape ojejapova’ekue ary 40-pe Cristo mboyve ha ary 313-pe ndive. Opa umi po ñemenda ñe’ẽme’ẽ rupive ojejapóva, Daniel kapítulo 11 rembiasakuépe oñehechaukáva, oñekumplipaite pe poteĩha ha ipahaitéva ñemenda ñe’ẽme’ẽ rupive ojejapótavape, pe arateĩ rehegua léi ag̃aitéma oútava jave. Umi mokõi ñemenda tenondegua ha’e ñorairõ umi yvatégua ha ñembygua oñombohováiva apytépe, ha pe mbohapyha ha pe irundyha katu ohechauka ñorairõ tetã ryepýpe kuarahyresẽ ha kuarahyreike apytépe. Pe ñemenda poha ha pe poteĩha ohechauka ñorairõ espíritu rehegua kuarahyresẽ ha kuarahyreike apytépe; Ortodóksia ha Roma pegua katolisísmo apytépe; térã tetã ha iglésia apytépe. Peteĩ joavy tenondegua Ortodóksia ha Roma pegua katolisísmo apytépe ha’e umi ortodókso omoneĩha pe oñehenóiva “sesaropapísmo”.
Sesaropapísmo
Sesaropapísmo ha’e iglésia ha tetã ñembojoaju, tetã ipu’akahápe upe joaju rehe. Katolikísmo románo omboyke upe ñemohenda ha ojepytaso Justinian rembiapoukapy ary 533-peguáre, he’iva’ekue Iglésia Katólika Romána ha’eha iglesiakuéra akã ha umi jeroviapy mbo’epýgui ojereva ñemyatyrõhára avei. Umi mokõi ñemenda paha ñoñe’ẽme’ẽ rupiguápe, pe ñorairõ espíritu rehegua oiko kuri ko porandu rehe: kuimba’e, tetã pokatu rechaukaha, oguerekópa ipoguýpe kuñáme, iglésia pokatu rechaukaha? Pe ñorairõ espíritu reheguápe oike avei umi joavy iglésia ryepýpe Tupã ñemomba’eguasu rehegua peteĩ mba’épe ha ambuépe, ha pe mbo’epy ojeheróva “filioque”.
Filioque
Filioque he'ise “ha pe ta'ýra.” Oñentende hag̃ua ñe'ẽ “filioque” he'iséva, tekotevẽ oñehesa'ỹijo profesía resápe Nicaea táva, oñemoneĩ ypy haguépe “Nicaea pegua Jerovia Ñemombe'u”. Nicaea ojoaju profesía rupi Islam rembiasa rysýi ndive, upépe niko ojehechauka Nicaea ñorairõ mokõiha tembiasakue rehegua, ha ojoaju avei profesía rupi katolisísmo kuarahyresẽgua ha kuarahyreikegua ñorairõ espíritu rehegua ndive. Pápa Leo, peteĩ símbolo ramo, ojoaju avei Nicaea ndive ha Nicaea pegua Jerovia Ñemombe'u testimónio profétiko ndive.
Daniel kapítulo pateĩme ojehechauka poteĩ ñemenda jekupytyrã, ha umi irundy tenondegua ha'e ñorairõ militar, taha'e yvate ha ñemby apytépe térã kuarahyresẽ ha kuarahyreike apytépe. Umi mokõi paha ha'e ñorairõ espíritu rehegua kuarahyresẽ gotyogua katóliko ortodóksokuéra ha kuarahyreike gotyogua katóliko románokuéra apytépe. Pe ñemenda jekupytyrã poteĩha ha ipahaitéva omoingéta ipype pe Niceagua Jeroviapy rehegua ñorairõ simbolísmo, ha oĩta ipype peteĩ pápa hérava Leo, ha ipahápe omoañetéta katóliko románokuéra remikũmby tupão ha tetã ñembojoaju rehegua, omboykéva pe “sesaropapísmo” kuarahyresẽ gotyogua ortodóksokuéra ogueroviáva ha ohecháva pokatu sivil ha'eha mburuvicha tupão ári.
“Ha katu ¿mbaʼépa pe ‘taʼanga mymba ñarõme g̃uarã’? ¿Ha mbaʼéichapa oñemoheñóita? Pe mymba ñarõ mokõi hatĩva ojapo upe taʼanga, ha haʼe peteĩ taʼanga pe mymba ñarõme g̃uarã. Ojehero avei chupe mymba ñarõ raʼanga. Upéicharõ, jaikuaa hag̃ua mbaʼeichaguápa pe taʼanga ha mbaʼéichapa oñemoheñóita, ñahesaʼỹijo vaʼerã pe mymba ñarõ voi rekotee—papádo.
“Pe tupão ypykue oñembyaírõ ojeívo pe marandu porã rekojejapo’ỹgui ha omoneĩvo umi pagáno ñemomba’eguasu reko ha jepokuaakuéra, ndoguerekovéi Ñandejára Espíritu ha ipu’aka; ha oguereko hag̃ua ipoguýpe tavayguakuéra konsiénsia, oheka pe pokatu yvy arigua pytyvõ. Upéva rupi heñói pe pápa rekuái, peteĩ tupão oguerekóva ipoguýpe tetã pokatu ha oiporúva omotenonde hag̃ua hembipota tee, tenonderãite okastiga hag̃ua pe ‘erehía’. Tetã peteĩ reko Amérikagua omoheñói hag̃ua pe mymba ñarõ ra’anga, tekotevẽ pe pokatu jeroviapy rehegua oguereko ipoguýpe tetã rekuái, upéicha pe tupão oiporúta avei tetã pokatu omoañete hag̃ua hembipota tee.” Pe Ñorairõ Guasu, 443.
Cesaropapismo ha filioque haʼe umi mokõi joavy tenondegua katóliko kuarahyreikegua ha kuarahyresẽgua apytépe. Peteĩva haʼe peteĩ ñombohovái tetã sãmbyhy pokatu rehe; ambue katu peteĩ ñombohovái teología rehegua, Espíritu Santo Túvagui añóntepa “osẽ” térãpa Espíritu Santo osẽ Túva ha Taʼýra mokõivévagui. Rróma pegua Tupão Katóliko oguerovia Espíritu Santo osẽha mokõivévagui, ha kuarahyresẽgua tupão katu ombotove “filioque”, oñemoĩvo pe oñembojoapy vaʼekue rehe, heʼíva Espíritu Santo osẽha Crístogui. Pe filioque rehegua teoría mbeguekatúpe oñembojoapy pe Jerovia Ñemombeʼu ypykuépe, oñemoheñói vaʼekue Nicaea konsíliope ary 325-pe, irundy ary arateĩ rehegua léi peteĩha oñemoĩ rire, ha peteĩ ary Constantine ipuʼaka rire Licinius rehe oiko hag̃ua Rróma mburuvi sãmbyhyhára peteĩetéramo. Pe Jerovia Ñemombeʼu ypykuépe ndoikéi vaʼekue pe “filioque” rehegua mbaʼe, amo ipahápe oikótava peteĩva umi mokõi mbaʼe tenondegua ombojaʼo vaʼekue umi tupão katóliko kuarahyresẽgua ha kuarahyreikeguápe.
Ary 381-pe, Constantinopla Amandajépe, oñembotuichave Nicea Jerovia Ñemombe'u, ojekuaáva upe guive Nicea-Constantinopla Jerovia Ñemombe'u ramo. Pe ñemombe'u Espíritu Marangatu rehegua oñembotuichaveva'ekue oguereko umi ñe'ẽ “Túvagui osẽva”. Kóva hína gueteri pe Jerovia Ñemombe'u umi Kuarahyresẽ gotyogua Tupão Ortodoxo oiporúva, ha ndoguerekói filioque ñembojoapy ojejapova'ekue upe rire. Popa ary upe rire, ary 431-pe, Éfeso Amandajépe, oñemoañetejey pe jerovia oñemopyendava'ekue Nicea-pe ary 325-pe, ha pe amandaje ombotove ambue jerovia ñemoinge Nicea jerovia ñemombe'u rendaguépe. Kuarahyresẽ gotyogua Tupão oiporu ko ñembotove omopyenda hag̃ua iñemoĩ filioque ñembojoapy rehe Jerovia Ñemombe'úpe. Ary 589-pe, Toledo Amandaje Mbohapyhápe, filioque ojekuaa Jerovia Ñemombe'u latín ñe'ẽmeguápe, ojeporúva España-pe. Iporu ojoajuva'ekue arrianismo rehe ñemoĩ rehe visigodokuéra apytépe, ombojekuaa porãvo Ta'ýra ha'eha Tupã hekoitépe. Upévare, ojehechakuaa heta hendápe Toledo Amandaje Mbohapyha ha'eha peteĩ mba'e guasu iñepyrũmeguáva filioque ñemoingépe Kuarahyreike gotyogua Jerovia Ñemombe'úpe.
Sa'ary VIII ha IX-pe, filioque oñepyrũ ojeporu jepiveguáicha umi tupão Charlemagne ha carolingio-kuéra poguýpe oĩvape. Oñemo'ã chupe Kuarahyreikegua sínodo-kuérape ha mbeguekatúpe oñemoneĩ Európa latína tuichakue javeve, Roma okápe. Kuarahyresẽguakuéra oikuaa pe ñembojoapy ha oñepyrũ oñemoĩ hese.
Ary 1014-pe, pápa Benedicto VIII omoinge heko ofisiálpe pe Jerovia Ñemombe’u filioque reheve Rómape ojejapóva misápe. Upe guive filioque opyta Róma liturgia pehẽngue jepiguáramo. Py’ỹinte ojehecha upéva Kuarahyreike rembiapo ombohekopytáva ko mba’e ramo. Ary 1054-pe oiko umi ñomosẽ Tupão joajúgui, Ñemboja’o Guasu rehegua, ha filioque ha’e va’ekue peteĩ umi teología rehegua mba’e iñimportantevéva apytégui omboja’óma va’ekue Kuarahyresẽ ha Kuarahyreike.
1438/39-pe, Florence Konsíliope, Róma Iglésia omoneĩjey filioque ha pe pápa ha’eha pe ipokatuvéva. Kuarahyresẽ gotyogua mburuvichavete, John Paleologos, oĩ va’ekue upe konsíliope. Paleologos ha’e va’ekue Constantine XI ryke’y ha mburuvichavetéramo oĩ va’ekue ha’e mboyve; Constantine XI omoañete va’ekue sa popa ary rehegua profesía, opa va’ekue 1449 ary jasypokõi ára 27-pe. 1438/39 konsíliope, mburuvichavete John Paleologos oheka ñepytyvõ militar ha ekonómiko umi otománo rovái, ha upéicha ojapóvo omoneĩ filioque ha pe pápa ha’eha pe ipokatuvéva, Róma Iglésia Katólika ombo’eháicha. Ha’e ha imoirũharakuéra griégo ojevývo Constantinople-pe, kuarahyresẽ gotyogua iglésia omboyke upe ñe’ẽme’ẽ. Ko’ág̃a, Róma Iglésia Katólika ha umi iglésia protestánte apóstata apytégui hetavéva oguereko gueteri filioque, ha Kuarahyresẽ gotyogua Iglésia Ortodóksa omboyke upéva.
Áño 325-pe, Constantino Guasu, Pérgamo tupao oñemoĩporãva rechaukaha, ohenói Nicea Atyguasu ha oĩ upépe. Umi papokõi áño pukukuépe, Milán Apoukapy guive mburuvi ñemboja’o profétiko peve áño 330-pe, oñemoneĩ Nicea Jerovia Ñemombe’u.
Ary 533-pe oñeguenohẽ Justiniano Rembiapoukapy, ha ary oúvape, 534-pe, oñemoherakuã Justiniano Kódigo, ha 538-pe pápa pokatu ipuʼaka pe jejokoha mbohapyha rehe, oñemosẽrõ guare umi gódo táva Rómagui. Upéi, Orleans Atyguasu Mbohapyhápe, oñemboaje peteĩ léi arateĩ rehegua.
313 ary guive 330 ary pevegua arapa'ũ ohechauka Pergamospegua tupão 225 ary rehegua fractal alfa tuichavéva, ha 533 ary guive 538 ary pevegua arapa'ũ katu ohechauka pe tupão fractal omega. 313 arýpe oñeguenohẽ Milán Tembiapoukapy, ha 225 ary rire, 538-pe, oñemoĩ peteĩ léi arateĩ rehegua. Pe alfa rembiasakue tuichavéva ryepýpe, 313 ary Tembiapoukapy guive 321 arýpe oñemoĩva'ekue paganokuéra arateĩ rehegua léi peteĩha pevegua arapa'ũ ojokupyty 533 ary Tembiapoukapy guive 538 arýpe oñemoĩva'ekue pápa arateĩ rehegua léi peteĩha pevegua arapa'ũ ndive. Pergamos ome'ẽ mbohapy ñemoha'anga peteĩ léi ñemboaje rehegua, oikóva arateĩ rehegua léi mboyve ha ombohapéva upéva oñemoĩ hag̃ua. Pergamos ohechauka avei pe “jerovia ñemboyke raẽ” Pablo omyesakãva'ekue Tesalónicaygua tupaópe ohaiva'ekue ikuatiañe'ẽ mokõiháme.
Ani peheja avave penembotavy mba'eveichavérõ: upe ára nog̃uahẽmo'ãigui, oiko raẽ'ỹramo pe jeroviágui ñemomombyry ha ndojekuaaukáiramo pe kuimba'e angaipa rehegua, pe ñehundi ra'y; ha'e oñemoĩ opa mba'e ojeheróva Tupã térã oñemomba'eguasúva rehe ha oñembotuicha umíva ári; upéicha rupi oguapy Tupãramo Tupã tupaópe, ojehechaukávo ha'eha Tupã. 2 Tesalonicayguápe 2:3, 4.
Pe jeroviágui ñemomombyry oiko vaʼekue Róma pápa ojekuaauka mboyve pe angaipa kuimbaʼéramo oñemohaʼanga Pergamospegua tupão rupive. Pablo heʼiháicha, ko añetegua oñeikũmby vai ramo, upéva heʼise ojegueroviaha peteĩ japu, ha, upe japu jeguerovia rupi, opavave upéicha ojapóva ohupytýta ñembotavy mbarete (2 Tesalonicenses 2:10–12). Pe ñembotavy mbarete ojoaju pe huísio ojejapóvandi pe ñeʼẽmeʼẽmegua puévlo rehe ha pe yvy upe ñeʼẽmeʼẽmegua puévlo oñemopuʼã haguépe rehe. Pe Ára Pokõiha Adventistakuéra tupão Laodiceaguápe g̃uarã, pe ñembotavy mbarete oñemohaʼanga ombotove rupi hikuái William Miller oikũmbyháicha Daniel kuatiañeʼẽme oĩva “pe ára ha áragua”: haʼeha teko pagáno opaichagua ha, hekoiteve oñemyesakãvo, omohaʼanga hague Róma heko pagánova. Tetãvore Joapykuérape g̃uarã, pe ñembotavy mbarete noñemopyendái William Miller oikũmby vaʼekue ko kuatiañeʼẽ pehẽngue rehegua ñembotovére; upe pehẽngue rupive Miller ohechakuaa kuri “pe ára ha áragua” haʼeha teko pagáno. Uvei, iñembotavy oñemopyenda hesarái haguére pe angaipa kuimbaʼe ojekuaauka vaʼekue Róma heko pagánova hoʼa rire haʼe hague pe pápa pokatu. Reagan omohaʼanga vaʼekue upe ñembotavy hesaráirõ guare oikuaa hague imitã guive pe pápa haʼeha pe antikrísto. Reagan oike ramo guare pe ñemoirũ ñemíme pe tekoñaña ñemimby ndive, 1980-pe oñepyrũva pa ary pukukuépe, omohaʼanga vaʼekue pe tesatũ, ko profecía jeporúpe oñeikũmbyháicha, Donald Trump orekójeýtava. Upe tesatũ tahaʼe hembipota rupi térã marandu hekopeʼỹva rupi, koʼápe oñekuaveʼẽva profecía ñemyesakãme oñehaʼarõ Trump hesatũ jeýtaha Reagan hesatũ haguéicha ha, Pablo heʼiháicha, ohupytýtaha ñembotavy mbarete.
Pergamos ohechauka pe ñemoĩporã ha jeroviágui jepia arapa'ũ, oikova'ekue pápa rekuái oñemboguapy mboyve mburuvicha apykápe. Ko tembiasakue ojoaju profesía rupive Estados Unidos arykuéra paha rehe, peteĩ arapa'ũ oñepyrũva'ekue Ronald Reagan ojupírõ guare tetã ruvicháramo. Taha'e Pergamos oñehesa'ỹijóramo ary 313-peguare Tembiapoukapy guive ary 538-peguare arateĩ rehegua léi peve; térã Pergamos rehegua fraktal álfa pe Tembiapoukapy guive ary 321-peguare arateĩ rehegua léi peteĩha peve; térã Pergamos rehegua fraktal oméga ary 533 guive ary 538-peguare arateĩ rehegua léi peve, ko'ã mbohapyve tembiasakue rape ohechauka pe ñemohenda peteĩ ñemongora oguerekóva profesíape.
Pe artíkulo oúvape ñañeʼẽta peteĩ ñemongoráre.