દાનિયેલનું પુસ્તક - એકસો એકસઠમું

અને તે સમયોમાં દક્ષિણના રાજા વિરુદ્ધ ઘણા લોકો ઊભા થશે; અને તારાં લોકોમાંના લૂંટારાઓ પણ દર્શનને સ્થાપિત કરવા માટે પોતાને ઊંચા કરશે; પરંતુ તેઓ પડી જશે. દાનિયેલ 11:14.

“જ્યારે અમોરીઓએ પોતાના અધર્મનું માપ પૂર્ણ કર્યું, ત્યારે તેમનું સ્થાન દેવના લોકો એવા ઇઝરાયલને આપવામાં આવ્યું. જ્યારે ઇઝરાયલે, જાતિજનોએ ચાલેલો માર્ગ અનુસરીને, અધર્મનો પ્યાલો પણ ભર્યો, ત્યારે ઈશ્વરે બેબિલોનનું રાજ્ય ઊભું કર્યું અને બધું હરપી લીધું. જ્યારે બેબિલોને પોતાના અધર્મનો પ્યાલો ભર્યો, ત્યારે સત્તા પારસને સોંપવામાં આવી. અને જ્યારે પારસીઓની દુષ્ટતાના કારણે દેવદૂત પાછો ફેરવી દેવાયો, ત્યારે યવનનો રાજકુમાર આવે છે અને તેને ઝાડી નાખે છે.”

“અને ગ્રીસની સત્તા કેટલા સમય સુધી ચાલુ રહેવાની હતી? તે ક્યારે ભંગ થવાની હતી? ‘જ્યારે અપરાધીઓનો પાપ પૂર્ણતાએ પહોંચશે.’ તે જાતિ ત્યાં સુધી ટકી રહે છે જ્યાં સુધી તે પોતાના અધર્મનું માપ પૂર્ણ ન કરી દે; અને ત્યારબાદ સત્તા બીજી એક રાજ્યને સોંપવામાં આવે છે. જે સત્તાને તે સોંપવામાં આવી હતી તે રોમની હતી, જેમ આપણે Daniel 11:14માંથી જાણીએ છીએ. ‘અને તે સમયમાં દક્ષિણના રાજા વિરુદ્ધ ઘણા ઊભા થશે; તેમજ તારાં લોકોમાંના લૂંટારાઓ દર્શનને સ્થાપિત કરવા માટે પોતાને ઊંચા કરશે; પરંતુ તેઓ પડી જશે.’ આ જાતિને લૂંટારાઓની જાતિ તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે—લખાણની કિનારી નોંધ મુજબ, લૂંટારાઓના પુત્રો.”

“આ જ તેઓ છે જેમને હવે રાજ્ય આપવામાં આવે છે, અને શા માટે?—‘લૂંટારાઓના સંતાનો દર્શનને સ્થાપિત કરવા માટે પોતાને ઊંચા કરશે.’ જ્યારે આ જાતિ ઇતિહાસના રંગમંચ પર પ્રગટ થાય છે, ત્યારે તે વસ્તુ પ્રવેશે છે જે દર્શનને સ્થાપિત કરે છે, જે દર્શનના મહાન હેતુઓમાંનું એક છે, દર્શનની તે રેખામાં એક મુખ્ય સીમાચિહ્ન છે, જે દર્શન દેવએ સર્વકાળ માટે ભવિષ્યવક્તાઓ દ્વારા આપ્યું છે.” A. T. Jones, The Columbian Year and the Meaning of the Four Centuries, 6.

જ્યાં દર્શન નથી, ત્યાં પ્રજા નાશ પામે છે; પરંતુ જે વ્યવસ્થાનું પાલન કરે છે, તે ધન્ય છે. નીતિવચનો 28:14.

હું મારી પહેરેદારી પર ઊભો રહીશ, અને મિનાર પર પોતાને સ્થાપિત કરીશ, અને તે મને શું કહેશે તે જોવા માટે નિહાળતો રહીશ, અને જ્યારે મને ઠપકો આપવામાં આવશે ત્યારે હું શું ઉત્તર આપું તે પણ જોશ. અને યહોવાહે મને ઉત્તર આપ્યો અને કહ્યું, દર્શન લખ, અને તેને પટિયાઓ પર સ્પષ્ટ રીતે લખ, જેથી જે તેને વાંચે તે દોડી શકે. કારણ કે આ દર્શન હજી નિર્ધારિત સમય માટે છે, પરંતુ અંતે તે બોલશે અને અસત્ય ઠરશે નહીં; જો કે તેમાં વિલંબ થાય, તો પણ તેની રાહ જો; કારણ કે તે નિશ્ચિતરૂપે આવશે, તે વિલંબ નહીં કરે. હબક્કૂક 2:1–3.

અને તે સમયમાં ઘણા લોકો દક્ષિણના રાજા વિરુદ્ધ ઊભા થશે; અને તારા લોકોમાંથી લૂંટારાઓ પણ દર્શનને સ્થાપિત કરવા માટે પોતાને ઊંચા કરશે; પરંતુ તેઓ પડી જશે. પછી ઉત્તરનો રાજા આવશે, અને ઘેરાબંધીનો ટેકરો ઊભો કરશે, અને અતિ મજબૂત કિલ્લેબંધ શહેરોને કબજે કરશે; અને દક્ષિણની સેનાઓ ટકી શકશે નહીં, ન તો તેના પસંદ કરેલા લોકો, અને ન તો પ્રતિરોધ કરવાની કોઈ શક્તિ રહેશે. પરંતુ જે તેના વિરુદ્ધ આવે છે તે પોતાની ઇચ્છા મુજબ કરશે, અને કોઈ પણ તેના સમક્ષ ઊભો રહી શકશે નહીં; અને તે રમણીય દેશમાં ઊભો રહેશે, જે તેના હાથે નાશ પામશે. તે પોતાના સમગ્ર રાજ્યની શક્તિ સાથે પ્રવેશ કરવા માટે પોતાનું મન પણ નિર્ધારિત કરશે, અને સીધા લોકો તેની સાથે હશે; અને તે એમ જ કરશે: અને તે તેને સ્ત્રીઓની પુત્રી આપશે, તેને ભ્રષ્ટ કરવા માટે; પરંતુ તે તેની બાજુએ ઊભી રહેશે નહીં, અને ન તો તેના પક્ષે રહેશે. દાનિયેલ 11:14–17.

અને તેઓમાંથી એકમાંથી એક નાનું શિંગડું નીકળ્યું, જે દક્ષિણ તરફ, પૂર્વ તરફ, અને મનોહર દેશ તરફ અતિ મહાન બનતું ગયું. દાનિયેલ 8:9.

“જોકે ઇજિપ્ત ઉત્તરના રાજા એન્ટિયોકસની સામે ટકી શક્યું નહીં, તોય હવે તેના વિરુદ્ધ આવ્યાેલા રોમનોની સામે એન્ટિયોકસ ટકી શક્યો નહીં. ઉદય પામતી આ શક્તિનો હવે કોઈ રાજ્ય વધુ સમય સુધી પ્રતિરોધ કરી શક્યું નહીં. ઈ.સ.પૂ. 65માં, જ્યારે પોમ્પેએ એન્ટિયોકસ એશિયાટિકસને તેની મિલ્કતોથી વંચિત કર્યો અને સિરિયાને રોમનું એક પ્રાંત બનાવી દીધું, ત્યારે સિરિયા જીતાઈ ગઈ અને રોમન સામ્રાજ્યમાં ઉમેરી દેવામાં આવી.”

“એ જ શક્તિ પવિત્ર દેશમાં પણ ઊભી થવાની હતી અને તેને ભસ્મ કરવાની હતી. ઈ.સ.પૂ. 162માં રોમ દેવના લોકો, યહૂદીઓ, સાથે સંધિ દ્વારા જોડાયું; જે તારીખથી તે ભવિષ્યવાણીના સમયપત્રકમાં એક વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે. તેમ છતાં, ઈ.સ.પૂ. 63 સુધી તેને યહૂદિયા પર વાસ્તવિક વિજય દ્વારા અધિકારક્ષેત્ર પ્રાપ્ત થયું નહોતું; અને તે પછી નીચે દર્શાવેલ રીતે થયું.”

“પોમ્પેય પોન્ટસના રાજા મિથ્રિડેટીસ વિરુદ્ધની પોતાની અભિયાનયાત્રાથી પરત ફર્યો ત્યારે, યહૂદિયાના મુકુટ માટે હિર્કાનસ અને એરિસ્ટોબ્યુલસ—એવા બે પ્રતિસ્પર્ધીઓ સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. તેમનો મામલો પોમ્પેય સમક્ષ આવ્યો; અને તેણે ટૂંક સમયમાં જ એરિસ્ટોબ્યુલસના દાવાઓનો અન્યાય સમજી લીધો, છતાં પોતાની અરેબિયામાં લાંબા સમયથી ઇચ્છિત અભિયાનયાત્રા પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી આ વિષયનો નિર્ણય મુલતવી રાખવાની તેની ઇચ્છા હતી; અને ત્યારબાદ પરત આવી, જે ન્યાયસંગત અને યોગ્ય જણાય તે પ્રમાણે તેમના કાર્યોનું નિરાકરણ કરશે એવી તેણે ખાતરી આપી. એરિસ્ટોબ્યુલસે, પોમ્પેયની યથાર્થ ભાવના ભાંપી લઈને, ઉતાવળે યહૂદિયામાં પાછો ફરી, પોતાની પ્રજાને શસ્ત્રસજ્જ કરી, અને જોરદાર રક્ષણની તૈયારી કરી; કારણ કે જે મુકુટ બીજા કોઈને અપાશે એવી તેને પૂર્વથી જ ખાતરી હતી, તેને દરેક જોખમ સહન કરીને પણ પોતાના કબજામાં રાખવાનો તેનો નિશ્ચય હતો. પોમ્પેયે આ ભાગેડુનો ઘનિષ્ઠ પીછો કર્યો. જ્યારે તે યેરુશાલેમની નજીક પહોંચ્યો, ત્યારે એરિસ્ટોબ્યુલસ, પોતાના વર્તન અંગે પસ્તાવો થવા માંડતાં, તેને મળવા બહાર આવ્યો, અને સંપૂર્ણ આધીનતા તથા મોટી રકમો આપવાનું વચન આપી બાબતોનું સમાધાન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પોમ્પેયે આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારી, સૈનિકોની એક ટુકડીના મથાળા પર ગેબિનિયસને તે રકમ સ્વીકારવા મોકલ્યો. પરંતુ જ્યારે તે લેફ્ટનન્ટ-જનરલ યેરુશાલેમ પહોંચ્યો, ત્યારે તેને પોતાના વિરોધમાં દ્વારો બંધ મળ્યા, અને શહેર પ્રાચીરના શિખર પરથી તેને કહેવાયું કે શહેર આ સમજૂતીનું પાલન કરશે નહીં.”

“પોમ્પેએ, આ રીતે દંડ વિના છેતરાવાનો નહોતો, તેથી અરીસ્તોબુલસને, જેને તેણે પોતાની પાસે જ રાખ્યો હતો, બેડીઓમાં બાંધી દીધો, અને તરત જ પોતાની આખી સેનાસહિત યેરૂશાલેમ સામે કૂચ કરી. અરીસ્તોબુલસના પક્ષપાતીઓ તે સ્થળનો બચાવ કરવા ઇચ્છતા હતા; જ્યારે હિર્કાનુસના પક્ષપાતીઓ દ્વાર ખોલવા માટે હતા. પાછળાવાળાઓ બહુમતીમાં હોવાથી અને વિજયી થતાં, પોમ્પેએને શહેરમાં નિર્વિઘ્ન પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ અરીસ્તોબુલસના અનુયાયીઓ મંદિરના પર્વત પર પાછા ખસી ગયા, અને તે સ્થળનું રક્ષણ કરવા જેટલા દૃઢનિશ્ચયી હતા, એટલોજ પોમ્પેએ તેને વશમાં લેવા માટે હતો. ત્રણ મહિના પૂરા થતાં ભીંતમાં આક્રમણ માટે પૂરતી એક ભંગાણ પેદા કરવામાં આવી, અને તે સ્થળ તલવારની અણી પર કબજે કરવામાં આવ્યું. ત્યારપછી થયેલા ભયાનક વધમાં બાર હજાર માણસો માર્યા ગયા. ઇતિહાસકાર નિરીક્ષણ કરે છે કે તે અતિ કરુણ દૃશ્ય હતું—યાજકોને, જેઓ તે સમયે દૈવી સેવા-કાર્યમાં રોકાયેલા હતા, શાંત હાથે અને અડગ મનોદેશથી પોતાની નિયમિત સેવા આગળ વધારતાં જોવું, જાણે તેઓ ઉગ્ર કલકલાટથી અજાણ હોય; યદ્યપિ તેમની આસપાસ સર્વત્ર તેમના મિત્રો વધ માટે સોંપી દેવાયા હતા, અને યદ્યપિ ઘણી વાર તેમનું પોતાનું લોહી તેમની બલિઓના લોહી સાથે ભળી જતું હતું.”

“યુદ્ધનો અંત લાવીને, પૉમ્પેએ યેરૂશાલેમની ભીંતો ધરાશાયી કરી, અનેક શહેરોને યહૂદિયાના અધિકારક્ષેત્રમાંથી સિરિયાના અધિકારક્ષેત્રમાં સ્થાનાંતરિત કર્યા, અને યહૂદીઓ પર કર લાદ્યો. આ રીતે પ્રથમ વખત યેરૂશાલેમ વિજય દ્વારા તે સત્તાના હસ્તક મૂકવામાં આવ્યું, જેને ‘મહિમાવંત ભૂમિ’ને પોતાના લોહીયાળ પકડમાં ત્યાં સુધી રાખવાની હતી, જ્યાં સુધી તેણે તેને સંપૂર્ણપણે ભસ્મ ન કરી નાખી હોય.”

“‘પદ 17. તે પોતાના સમગ્ર રાજ્યની શક્તિ સાથે પ્રવેશ કરવા માટે પોતાનું મુખ સ્થિર કરશે, અને સીધા ચાલનારા લોકો તેની સાથે હશે; અને તે એમ જ કરશે: અને તે તેને સ્ત્રીઓની પુત્રી આપશે, તેને ભ્રષ્ટ કરતી; પરંતુ તે તેની બાજુએ ટકી રહેશે નહીં, અને તેના માટે પણ થશે નહીં.’”

“બિશપ ન્યુટન આ પદ માટે બીજું એક વાંચન રજૂ કરે છે, જે અર્થને વધુ સ્પષ્ટ રીતે વ્યક્ત કરતું જણાય છે, આ પ્રમાણે: ‘તે બળપૂર્વક આખા રાજ્યમાં પ્રવેશ કરવા માટે પોતાનું મુખ પણ સ્થિર કરશે.’ પદ 16 આપણને રોમનો દ્વારા સિરિયા અને યુદિયાનાં વિજય સુધી લાવે છે. રોમે અગાઉ મેસેડોન અને થ્રેસને જીત્યા હતા. હવે ઇજિપ્ત જ ‘આખા રાજ્ય’ તરીકે અલેકઝાન્ડરના રાજ્યનો એવો એકમાત્ર અવશેષ હતો, જે રોમન સત્તાના આધિન લાવવામાં આવ્યો ન હતો; અને હવે એ જ સત્તાએ તે દેશમાં બળપૂર્વક પ્રવેશ કરવા માટે પોતાનું મુખ સ્થિર કર્યું.” ઉરિયા સ્મિથ, Daniel and the Revelation, 258–260.

હું તે શિંગડાંને નિહાળતો હતો, અને જોયું કે, તેમની વચ્ચે બીજું એક નાનું શિંગડું ઊગ્યું; તેના સમક્ષ પ્રથમ શિંગડાંમાંનાં ત્રણ મૂળથી ઉખેડી નાખવામાં આવ્યાં; અને જુઓ, તે શિંગડામાં મનુષ્યની આંખો જેવી આંખો હતી, અને મોટી મોટી વાતો બોલતું એક મોઢું હતું. … અને તેના માથામાં રહેલાં દસ શિંગડાં વિષે, તથા જે બીજું ઊગ્યું અને જેના સમક્ષ ત્રણ પડી ગયાં, તે શિંગડાં વિષે—એ જ શિંગડું જેને આંખો હતી, અને એવું મોઢું હતું કે જે બહુ મોટી વાતો બોલતું હતું, અને જેનું રૂપ તેના સાથીઓ કરતાં વધુ પ્રબળ દેખાતું હતું. દાનિયેલ 7:8, 20.

“‘પદ 8. હું તે શિંગડાઓ વિષે વિચાર કરતો હતો, અને જુઓ, તેમની વચ્ચે બીજું એક નાનું શિંગડું ઊગ્યું; જેના આગળ પ્રથમના ત્રણ શિંગડાં મૂળ સહિત ઉપાડી નાખવામાં આવ્યા; અને જુઓ, આ શિંગડામાં મનુષ્યની આંખો જેવી આંખો હતી, અને મહાન વાતો બોલતું એક મોં હતું.’”

“દાનિયેલે તે શિંગડાઓનું ધ્યાનપૂર્વક અવલોકન કર્યું. તેમના વચ્ચે એક વિચિત્ર ગતિના સંકેતો પ્રગટ થયા. એક નાનું શિંગડું (પ્રથમ તો નાનું, પરંતુ પછી તેના સહભાગીઓ કરતાં વધુ બળવાન) તેમના વચ્ચે ઊભરાયું. તે શાંતિપૂર્વક પોતાનું સ્થાન શોધીને તેને ભરી સંતોષ માનનારું ન હતું; તેને અન્યોમાંથી કેટલાકને બાજુએ ધકેલીને તેમના સ્થાનનો કબજો જમાવવો હતો. તેના આગળ ત્રણ રાજ્ય મૂળથી ઉપાડી નાખવામાં આવ્યા. આ નાનું શિંગડું, જેમનું આપણે પછી વધુ પૂર્ણ રીતે અવલોકન કરવાની તક મેળવશું, પાપાસી હતું. તેના આગળ ઉપાડી નાખવામાં આવેલા તે ત્રણ શિંગડા હેરૂલી, ઑસ્ટ્રોગોથી, અને વૅન્ડલ્સ હતાં. અને તેઓ ઉપાડી નાખવામાં આવ્યા તેનું કારણ એ હતું કે તેઓ પાપલ હાયરાર્કીના ઉપદેશ અને દાવાઓના વિરોધમાં હતાં, અને તેથી ચર્ચમાં રોમના બિશપની સર્વોચ્ચતાના પણ વિરોધમાં હતાં.”

“અને ‘આ શિંગડામાં મનુષ્યની આંખો જેવી આંખો હતી, અને મોટી મોટી વાતો બોલતું એક મોઢું હતું,’—આ આંખો પાપલ પદસોપાનની ચાતુર્ય, ભેદકદૃષ્ટિ, કુશાગ્રતા અને દૂરદર્શિતાનું યોગ્ય પ્રતીક છે; અને મોટી મોટી વાતો બોલતું મોઢું, રોમના બિશપોના અહંકારભર્યા દાવાઓનું યોગ્ય પ્રતીક છે.” Uriah Smith, Daniel and the Revelation, 132–134.

કોઈ પણ રીતે કોઈ મનુષ્ય તમને ભ્રમમાં ન મૂકે; કારણ કે તે દિવસ આવશે નહીં, જ્યાં સુધી પહેલાં ધર્મત્યાગ ન થાય અને પાપનો મનુષ્ય, વિનાશનો પુત્ર, પ્રગટ ન થાય; જે દરેક તેને, જેને ઈશ્વર કહેવામાં આવે છે અથવા જેની ઉપાસના થાય છે, તેના વિરુદ્ધ ઊભો થાય છે અને પોતાને તેના ઉપર ઊંચો કરે છે; એટલું જ નહીં, પરંતુ તે ઈશ્વર સમાન થઈ ઈશ્વરના મંદિરામાં બેસે છે અને પોતે જ ઈશ્વર છે એવું દર્શાવે છે. શું તમને યાદ નથી કે, જ્યારે હું હજી તમારી સાથે હતો, ત્યારે મેં તમને આ વાતો કહી હતી? અને હવે તમે જાણો છો કે શું તેને રોકી રાખે છે, જેથી તે પોતાના સમય પર પ્રગટ થાય. 2 થેસ્સલોનિકી 2:3–6.

પ્રેરિત પૌલે, થેસ્સલોનિકીઓને લખેલા પોતાના બીજા પત્રમાં, તે મહાન ધર્મત્યાગની પૂર્વઘોષણા કરી હતી, જેના પરિણામે પાપાસત્તાની સ્થાપના થવાની હતી. તેણે જાહેર કર્યું કે ખ્રિસ્તનો દિવસ ત્યાં સુધી આવશે નહીં, “જો પહેલાં ધર્મત્યાગ ન આવે, અને પાપનો મનુષ્ય, વિનાશનો પુત્ર, પ્રગટ ન થાય; જે દેવ કહેવાતો હોય અથવા પૂજાતો હોય તે સર્વનો વિરોધ કરે છે અને પોતાને સર્વથી ઊંચો ઠરાવે છે; એટલું જ નહીં, તે દેવ તરીકે દેવના મંદિરમાં બેસે છે અને પોતે દેવ છે એમ પ્રદર્શિત કરે છે.” અને વધુમાં, પ્રેરિત પોતાના ભાઈઓને ચેતવે છે કે “અધર્મનું રહસ્ય તો અત્યારે જ કાર્યરત છે.” 2 થેસ્સલોનિકીઓ 2:3, 4, 7. એટલી પ્રારંભિક તારીખે પણ તેણે ચર્ચની અંદર ધીમે ધીમે ઘૂસી આવતી એવી ભૂલોને જોયી, જે પાપાસત્તાના વિકાસ માટે માર્ગ તૈયાર કરવાની હતી.

“થોડે થોડે કરીને, શરૂઆતમાં ગુપ્ત રીતે અને નિસ્તબ્ધતામાં, અને પછી, જેમ જેમ તે બળમાં વધતું ગયું અને મનુષ્યોનાં મન પર કબજો મેળવેતું ગયું તેમ વધુ ખુલ્લેઆમ, ‘અધર્મનું રહસ્ય’ તેના છળપૂર્ણ અને ઈશ્વરનિંદાત્મક કાર્યને આગળ ધપાવતું રહ્યું. લગભગ અગોચર રીતે અજયાતિપ્રથાઓની રીતરિવાજો ખ્રિસ્તી મંડળીમાં પ્રવેશી ગયા. સમાધાન અને અનુકૃતિની ભાવનાને થોડા સમય માટે તે ઉગ્ર પીડાઓએ રોકી રાખી, જેઓ મંડળીએ મૂર્તિપૂજકતાના સમયમાં સહન કરી હતી. પરંતુ જ્યારે પીડા બંધ થઈ, અને ખ્રિસ્તી ધર્મ રાજાઓનાં દરબારો અને મહેલોમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેણે ખ્રિસ્ત અને તેમના પ્રેરિતોની વિનમ્ર સાદાઈનો ત્યાગ કરીને મૂર્તિપૂજક યાજકો અને શાસકોના વૈભવ અને અહંકારને અપનાવ્યો; અને ઈશ્વરની આજ્ઞાઓના સ્થાને તેણે માનવીય સિદ્ધાંતો અને પરંપરાઓને સ્થાપિત કરી. ચોથી સદીના પ્રારંભિક ભાગમાં કોન્સ્ટન્ટાઈનનું નામમાત્રનું ધર્મપરિવર્તન મોટાં હર્ષનું કારણ બન્યું; અને વિશ્વ, ધર્મીપણાના એક બાહ્ય સ્વરૂપથી આવરિત થઈને, મંડળીમાં પ્રવેશ્યું. હવે ભ્રષ્ટતાનું કાર્ય ઝડપી ગતિએ આગળ વધ્યું. મૂર્તિપૂજકતા, દેખાવમાં પરાજિત થયેલી જણાતી હોવા છતાં, વિજયી બની. તેની ભાવનાએ મંડળીને નિયંત્રિત કરી. તેના સિદ્ધાંતો, વિધિઓ અને અંધશ્રદ્ધાઓ ખ્રિસ્તના નામધારી અનુયાયીઓના વિશ્વાસ અને ઉપાસનામાં સમાવી લેવાયા.”

“મૂર્તિપૂજક ધર્મ અને ખ્રિસ્તી ધર્મ વચ્ચે થયેલા આ સમાધાનના પરિણામે ભવિષ્યવાણીમાં પૂર્વકથિત ‘પાપનો માણસ’ વિકસ્યો, જે ઈશ્વરનો વિરોધ કરે છે અને પોતાને ઈશ્વર કરતાં ઊંચો ઠરાવે છે. ખોટા ધર્મની તે વિશાળ પ્રણાલી શૈતાનની શક્તિનું એક અદ્ભુત કૃતિરૂપ છે—પૃથ્વી પર પોતાની ઇચ્છા અનુસાર શાસન કરવા માટે સિંહાસન પર પોતે બેસવાનો તેના પ્રયત્નોનું એક સ્મારક.” The Great Controversy, 49, 50.