દાનિયેલનું પુસ્તક - એકતાલીસમો ભાગ

કારણ કે હું પ્રેરિતોમાં સૌથી નાનો છું, અને પ્રેરિત કહેવાવા લાયક નથી, કારણ કે મેં દેવની કલીસિયાનો પીછો કર્યો હતો. ૧ કરિન્થીઓ ૧૫:૧૯.

ત્યારે અનનિયાએ ઉત્તર આપ્યો, પ્રભુ, મેં ઘણા લોકો પાસેથી આ માણસ વિષે સાંભળ્યું છે કે તેણે યેરૂશાલેમમાં તારાં સંતો પર કેટલું ઘણું દુષ્ટ કાર્ય કર્યું છે; અને અહીં પણ તે બધાને, જેઓ તારાં નામનો આહ્વાન કરે છે, બાંધવા માટે મુખ્ય યાજકો તરફથી અધિકાર પ્રાપ્ત કર્યો છે. પરંતુ પ્રભુએ તેને કહ્યું, તું જા; કારણ કે એ મારા માટે પસંદ કરેલું એક પાત્ર છે, જેથી તે અન્યજાતિઓ, રાજાઓ અને ઇઝરાયલની સંતાનો સમક્ષ મારું નામ વહન કરે, પ્રેરિતોનાં કૃત્યો 9:13–15.

અને પ્રકાશનોની અતિશયતા દ્વારા હું અતિશય ઊંચો ન ઊઠું એ માટે, મને દેહમાં એક કાંટો આપવામાં આવ્યો, એટલે શૈતાનનો એક દૂત, જે મને મારતો-પીડતો રહે, જેથી હું અતિશય ઊંચો ન ઊઠું. આ બાબત વિષે મેં પ્રભુને ત્રણ વાર વિનંતી કરી કે તે મારાથી દૂર થઈ જાય. અને તેણે મને કહ્યું, “મારી કૃપા તારા માટે પૂરતી છે; કારણ કે મારી શક્તિ નિર્બળતામાં સંપૂર્ણ થાય છે.” તેથી હું અતિ આનંદથી મારી નિર્બળતાઓમાં જ ગૌરવ કરીશ, જેથી ખ્રિસ્તની શક્તિ મારા પર નિવાસ કરે. તેથી હું ખ્રિસ્તના હિતાર્થે નિર્બળતાઓમાં, નિંદાઓમાં, આવશ્યકતાઓમાં, પીડનોમાં, સંકટોમાં પ્રસન્ન રહું છું; કારણ કે જ્યારે હું નિર્બળ છું, ત્યારે જ હું શક્તિશાળી છું. 2 કરિંથીઓ 12:7–10.

વિશેષ કરીને કારણ કે હું જાણું છું કે તું યહૂદીઓમાં ચાલતી બધી રીતરિવાજો અને પ્રશ્નોમાં નિષ્ણાત છે; તેથી હું તને વિનંતી કરું છું કે મારી વાત ધીરજપૂર્વક સાંભળ. મારા યુવાવસ્થાથી મારી જીવનપદ્ધતિ, જે આરંભથી જ યરુશાલેમમાં મારી પોતાની જાતિમાં રહી, તે બધા યહૂદીઓ જાણે છે; તેઓ મને શરૂઆતથી ઓળખે છે—જો તેઓ સાક્ષી આપવા ઇચ્છે—કે અમારા ધર્મના અતિ કડક પંથ પ્રમાણે હું ફરિસી તરીકે જીવ્યો હતો. પ્રેરિતોનાં કૃત્યો 26:3–5.

“વિનંતી મંજૂર કરવામાં આવી, અને ‘પૌલ સીડીઓ પર ઊભો રહ્યો અને લોકસમૂહ તરફ હાથથી સંકેત કર્યો.’ તે હાવભાવથી તેમની દૃષ્ટિ તેના તરફ ખેંચાઈ, જ્યારે તેની ભંગિમાએ આદર ઉપજાવ્યો. ‘અને જ્યારે બહુ મોટું મૌન થયું, ત્યારે તેણે તેમને હિબ્રૂ ભાષામાં કહીને સંબોધ્યા: પુરુષો, ભાઈઓ અને પિતૃગણ, હવે હું તમારી સમક્ષ જે મારો બચાવ રજૂ કરું છું, તે સાંભળો.’ પરિચિત હિબ્રૂ શબ્દોના સ્વરે ‘તેઓ વધુ મૌન રહ્યા,’ અને સર્વત્ર છવાયેલા તે નિઃશબ્દ વિરામમાં તેણે આગળ કહ્યું: “‘હું ખરેખર એક યહૂદી માણસ છું, કિલિકિયા પ્રદેશના તાર્સસ શહેરમાં જન્મેલો; છતાં આ શહેરમાં ગામાલિયેલના ચરણોમાં ઉછરેલો, પિતૃઓની વ્યવસ્થાના સંપૂર્ણ રીતિ મુજબ શિક્ષિત, અને દેવ વિષે ઉત્સાહી હતો, જેમ તમે સૌ આજે છો તેમ.’ પ્રેરિતના આ નિવેદનોનો કોઈ ઇનકાર કરી શક્યો નહીં, કારણ કે તેણે જે તથ્યોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, તે હજી યેરૂશાલેમમાં જીવતા ઘણા લોકોને સારી રીતે જાણીતા હતા.” Apostles ના કૃત્યો, 408.

હવે, હે ભાઈઓ, અમારા પ્રભુ યેશુ ખ્રિસ્તના આગમનને અને અમારા તેમની પાસે એકત્ર થવાને લઈને, અમે તમને વિનંતી કરીએ છીએ કે તમે મનમાં જલદી ડગમગી ન જાઓ, કે વ્યાકુળ ન થાઓ, ન તો કોઈ આત્માથી, ન કોઈ વચનથી, ન તો જાણે અમારી તરફથી લખાયેલ પત્ર દ્વારા, એમ માનીને કે ખ્રિસ્તનો દિવસ આવી પહોંચ્યો છે. કોઈ મનુષ્ય તમને કોઈ પણ રીતે ભ્રમિત ન કરે; કારણ કે તે દિવસ ત્યાં સુધી આવશે નહિ જ્યાં સુધી પહેલાં ધર્મત્યાગ ન આવે, અને પાપનો મનુષ્ય, એટલે વિનાશનો પુત્ર, પ્રગટ ન થાય; જે પોતાનો વિરોધ સ્થાપે છે અને જે કંઈ દેવ કહેવાય છે અથવા જેની ઉપાસના થાય છે, તે સર્વ કરતાં પોતાને ઊંચો કરે છે; એટલું જ નહીં, પરંતુ જાણે તે દેવ હોય તેમ દેવના મંદિરમાં બેસી પોતાને દેવ તરીકે દર્શાવે છે. શું તમને યાદ નથી કે જ્યારે હું હજી તમારી સાથે હતો ત્યારે મેં તમને આ વાતો કહી હતી? અને હવે તમે જાણો છો કે શું તેને રોકી રાખે છે, જેથી તે પોતાના સમયમાં પ્રગટ થાય. કારણ કે અધર્મનું રહસ્ય તો હવે જ કાર્ય કરી રહ્યું છે; છતાં જે હમણાં રોકે છે તે ત્યાં સુધી રોકશે જ્યાં સુધી તેને માર્ગમાંથી દૂર કરવામાં ન આવે. અને ત્યાર પછી તે દુષ્ટ પ્રગટ થશે, જેને પ્રભુ પોતાના મોઢાના શ્વાસથી નષ્ટ કરશે અને પોતાના આગમનના તેજથી વિનાશ પમાડશે; એટલે તે, જેના આગમન શૈતાનના કાર્ય પ્રમાણે સર્વ શક્તિ, ચિહ્નો અને ખોટાં અદ્ભુતો સાથે થાય છે, અને નાશ પામનારાઓમાં અધર્મના સર્વ પ્રકારના છેતરપિંડી સાથે; કારણ કે તેઓએ સત્યના પ્રેમને સ્વીકાર્યો નહીં, જેથી તેઓ ઉદ્ધાર પામે. અને આ કારણસર દેવ તેમની ઉપર પ્રબળ ભ્રમણા મોકલશે, જેથી તેઓ જૂઠાણું માને; જેથી તેઓ બધા દંડિત થાય જેઓએ સત્ય પર વિશ્વાસ કર્યો નહિ, પણ અધર્મમાં પ્રસન્નતા માણી. 2 થેસ્સલોનિકીઓને 2:1–12.

“પરંતુ ખ્રિસ્તના આગમન પહેલાં, ભવિષ્યવાણીમાં અગાઉથી જણાવ્યા મુજબ, ધાર્મિક જગતમાં મહત્વપૂર્ણ વિકાસો થવાના હતા. પ્રેરિતે જાહેર કર્યું: ‘મનમાં જલદી ડગમગી ન જજો, કે વ્યાકુળ ન થજો—ન તો કોઈ આત્માથી, ન તો કોઈ વચનથી, ન તો અમારી તરફથી હોવાનું કહેવાતું કોઈ પત્રથી—જાણે ખ્રિસ્તનો દિવસ આવી ગયો હોય. કોઈ પણ રીતે કોઈ તમને છેતરે નહીં; કારણ કે પ્રથમ મહાપતન આવે અને પાપનો મનુષ્ય, વિનાશનો પુત્ર, પ્રગટ થાય તે પહેલાં તે દિવસ નહીં આવે; જે દરેક એને, જેને દેવ કહેવાય છે, અથવા જેની ઉપાસના થાય છે, તેના વિરુદ્ધ ઊભો રહે છે અને પોતાને તેમના ઉપર ઊંચો કરે છે; જેથી તે દેવની જેમ દેવના મંદિરમાં બેસે છે, અને પોતે દેવ છે એમ દર્શાવે છે.’”

“પાઉલના શબ્દોનો ખોટો અર્થ કાઢવો ન હતો. એવો ઉપદેશ આપવો ન હતો કે તેણે વિશેષ પ્રકાશન દ્વારા થેસ્સલોનિકીઓ લોકોને ખ્રિસ્તના તાત્કાલિક આગમન વિષે ચેતવ્યા હતા. એવી માન્યતા વિશ્વાસમાં ગૂંચવણ પેદા કરે; કારણ કે નિરાશા ઘણી વાર અવિશ્વાસ તરફ દોરી જાય છે. તેથી પ્રેરિતે ભાઈઓને ચેતવ્યા કે તેની તરફથી આવ્યો હોય એવો કોઈ સંદેશ સ્વીકારશો નહિ; અને તેણે આગળ આ હકીકત પર ભાર મૂક્યો કે પ્રભુદ્વક્તા દાનિયેલે એટલી સ્પષ્ટ રીતે વર્ણવેલી પાપલ સત્તા હજી ઊભી થવાની હતી અને દેવના લોકો વિરુદ્ધ યુદ્ધ કરવાની હતી. જ્યાં સુધી આ સત્તા પોતાનું ઘાતક અને દેવનિંદાપૂર્ણ કાર્ય પૂર્ણ ન કરે, ત્યાં સુધી ચર્ચ માટે તેમના પ્રભુના આગમનની રાહ જોવી નિરર્થક હોય. ‘શું તમને યાદ નથી,’ પાઉલે પૂછ્યું, ‘કે જ્યારે હું હજી તમારી સાથે હતો, ત્યારે મેં તમને આ વાતો કહી હતી?’”

“સાચી ચર્ચને ઘેરી વળનાર પરીક્ષાઓ ભયંકર થવાની હતી. પ્રેરિત જ્યારે લખી રહ્યો હતો ત્યારે પણ ‘અધર્મનું રહસ્ય’ કાર્ય કરવાનું શરૂ થઈ ચૂક્યું હતું. ભવિષ્યમાં જે વિકાસો થવાના હતા, તે ‘શૈતાનની કાર્યશૈલી પ્રમાણે સર્વ પ્રકારની શક્તિ, ચિહ્નો અને ખોટા આશ્ચર્યકારક કાર્યો સાથે, અને નાશ પામનારાઓમાં અધર્મની સર્વ પ્રકારની છેતરપિંડી સાથે’ થવાના હતા.”

“ખાસ કરીને ગૌરવભર્યું છે પ્રેરિતનું તે નિવેદન, જે તેઓએ તેઓ અંગે કર્યું છે જેઓ ‘સત્યના પ્રેમને’ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કરે છે. ‘આ કારણથી,’ તેમણે તેઓ બધાં વિષે જાહેર કર્યું જેઓ સત્યના સંદેશાઓને જાણપૂર્વક નકારી કાઢશે, ‘દેવ તેઓને પ્રબળ મોહમાં મોકલી આપશે, જેથી તેઓ જૂઠ પર વિશ્વાસ કરે: જેથી તેઓ બધાં દંડને પાત્ર ઠરે જેઓએ સત્ય પર વિશ્વાસ કર્યો નહીં, પરંતુ અધર્મમાં આનંદ માન્યો.’ મનુષ્યો દેવ પોતાની કૃપામાં તેમને જે ચેતવણીઓ મોકલે છે તે ચેતવણીઓને દંડ વિના નકારી શકતા નથી. જે લોકો આ ચેતવણીઓથી વિમુખ રહેવામાં અડગ રહે છે, તેમની પાસેથી દેવ પોતાનો આત્મા હટાવી લે છે, અને તેઓને તેઓ જે છેતરપિંડીને પ્રેમ કરે છે તેના આધિન છોડી દે છે.” Acts of the Apostles, 265, 266.

અને રાજા પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે વર્તશે; અને તે પોતાને ઊંચો ઉઠાવશે, અને દરેક દેવ કરતાં પોતાને મહાન ગણાવશે, અને દેવોના દેવ વિરુદ્ધ અદ્ભુત વાતો બોલશે, અને ક્રોધ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી સમૃદ્ધિ પામશે; કારણ કે જે નિર્ધારિત થયું છે તે અવશ્ય પૂર્ણ થશે. દાનિયેલ 11:36.

“ખ્રિસ્ત કહે છે, ‘તેમના ફળોથી તમે તેમને ઓળખશો.’ જેઓના દ્વારા આરોગ્યલાભના કાર્ય થાય છે, તેઓ જો આ પ્રગટતાઓના કારણે દેવના કાનૂનની પોતાની ઉપેક્ષાને માફ ઠેરવવા અને આજ્ઞાભંગમાં ચાલુ રહેવા પ્રેરાય, તો ભલે તેઓ પાસે કોઈપણ અને દરેક હદ સુધી શક્તિ હોય, તે પરથી એવું અનુસરતું નથી કે તેમની પાસે દેવની મહાન શક્તિ છે. તેના વિપરીત, તે તો મહાન ભ્રમકર્તાની ચમત્કાર-કાર્યકારી શક્તિ છે. તે નૈતિક કાનૂનનો ભંગ કરનાર છે, અને મનુષ્યોને તેના સાચા સ્વભાવ પ્રત્યે અંધ બનાવવા માટે જે કોઈ ઉપાય તે કાબૂમાં લઈ શકે તે બધાનો ઉપયોગ કરે છે. અમને ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે અંતિમ દિવસોમાં તે નિશાનીઓ અને ખોટા અજાયબ કાર્યો સાથે કાર્ય કરશે. અને તે આ અજાયબ કાર્યો પરીક્ષાકાળના અંત સુધી ચાલુ રાખશે, જેથી તે તેમને આ પુરાવા તરીકે દર્શાવી શકે કે તે અંધકારનો નહીં પરંતુ પ્રકાશનો દેવદૂત છે.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 911.

“પરમેશ્વરના કાનૂનની વિરુદ્ધ પાપાસત્તાની સ્થાપનાને અમલમાં મૂકતા આદેશ દ્વારા, આપણું રાષ્ટ્ર પોતાને સંપૂર્ણપણે ધર્મિકતાથી વિચ્છિન્ન કરશે. જ્યારે પ્રોટેસ્ટન્ટવાદ ખાઈની પાર પોતાનો હાથ લંબાવી રોમન સત્તાનો હાથ પકડી લેશે, જ્યારે તે અગાધ ખાઈ ઉપરથી પહોંચી આત્મવાદ સાથે હાથ મિલાવશે, જ્યારે આ ત્રિવિધ સંઘના પ્રભાવ હેઠળ આપણો દેશ પ્રોટેસ્ટન્ટ અને ગણરાજ્ય સરકાર તરીકેના પોતાના બંધારણના દરેક સિદ્ધાંતને નકારી કાઢશે, અને પાપાસત્તાકીય અસત્યતાઓ તથા ભ્રમોના પ્રસાર માટે વ્યવસ્થા કરશે, ત્યારે આપણે જાણી શકીશું કે શેતાનના અદ્ભુત કાર્ય કરવાનો સમય આવી ગયો છે અને અંત નજીક છે.” Testimonies, volume 5, 451.

“જે બાર વર્ષ હું દૈવવાદી હતો, તે દરમ્યાન મને મળતાં બધાં ઇતિહાસો મેં વાંચ્યા; પરંતુ હવે હું બાઇબલને પ્રેમ કરતો હતો. તે યેશુ વિષે શિક્ષા આપતી હતી! તેમ છતાં, બાઇબલનો ઘણો ભાગ મારા માટે હજુ અંધકારમય હતો. 1818 અથવા 19માં, જ્યારે હું એક મિત્ર સાથે સંવાદ કરી રહ્યો હતો—જેને હું મુલાકાતે ગયો હતો, અને જેણે મને દૈવવાદી હતો ત્યારે ઓળખ્યો હતો તથા મારી વાતો સાંભળી હતી—તેણે બહુ અર્થસભર ઢબે પૂછ્યું, ‘આ લખાણ વિષે અને તે લખાણ વિષે તમારું શું માનવું છે?’—એ જૂના લખાણોની તરફ સંકેત કરતાં, જેઓ પ્રત્યે મેં દૈવવાદી હતો ત્યારે આક્ષેપો કર્યા હતા. તે શું સૂચવી રહ્યો હતો તે હું સમજી ગયો, અને ઉત્તર આપ્યો—જો તમે મને સમય આપશો, તો હું તમને કહીશ કે તેમનો અર્થ શું છે. ‘તમને કેટલો સમય જોઈએ?’ તેણે પૂછ્યું. ‘મને ખબર નથી, પરંતુ હું તમને કહીશ,’ મેં ઉત્તર આપ્યો; કારણ કે હું માનતો ન હતો કે ઈશ્વરે એવું પ્રકાશન આપ્યું હોય જે સમજવામાં ન આવી શકે. ત્યારબાદ મેં મારી બાઇબલનો અભ્યાસ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો, એ વિશ્વાસ સાથે કે પવિત્ર આત્માનો અર્થ શું હતો તે હું શોધી શકું. પરંતુ જેમ જ મેં આ નિશ્ચય કર્યો, તેમ જ મારા મનમાં વિચાર આવ્યો—‘ધારો કે તમને એવો કોઈ અવતરણ મળે જેને તમે સમજી ન શકો, તો પછી તમે શું કરશો?’ ત્યારે બાઇબલનો અભ્યાસ કરવાની આ પદ્ધતિ મારા મનમાં આવી:—હું આવા અવતરણોના શબ્દો લઈશ, અને તેમને આખી બાઇબલમાં અનુસરીશ, અને આ રીતે તેમનો અર્થ શોધી કાઢીશ. મારી પાસે ક્રૂડનનું કોન્કોર્ડન્સ હતું, જે મને લાગે છે કે દુનિયાનું સર્વોત્તમ છે; તેથી મેં તે અને મારી બાઇબલ લીધી, અને મારા લેખનમેજ પાસે બેસી ગયો, અને થોડાં અખબારો સિવાય બીજું કશું વાંચ્યું નહીં, કારણ કે હું દૃઢનિશ્ચયી હતો કે મારી બાઇબલનો અર્થ શું છે તે હું જાણીને રહીશ.”

“મેં ઉત્પત્તિથી શરૂઆત કરી અને ધીમે ધીમે આગળ વાંચતો ગયો; અને જ્યારે હું એવા કોઈ વચન સુધી પહોંચ્યો જેને હું સમજી શકતો ન હતો, ત્યારે તેનો અર્થ શું છે તે જાણવાનો માટે મેં સમગ્ર બાઇબલમાં શોધ કરી. આ રીતે જ્યારે હું બાઇબલમાંથી પસાર થયો, ત્યારે અરે, સત્ય કેટલું પ્રકાશમય અને મહિમામય દેખાયું! મેં તે જ વાત શોધી કાઢી જે હું તમને પ્રચાર કરતો આવ્યો છું. મને ખાતરી થઈ કે સાત સમય 1843માં પૂર્ણ થયા. પછી હું 2300 દિવસો સુધી આવ્યો; તેમણે મને એ જ નિષ્કર્ષ સુધી પહોંચાડ્યો; પરંતુ તારણહાર ક્યારે આવી રહ્યા હતા તે જાણવા અંગે મારામાં કોઈ વિચાર ન હતો, અને હું તે માનવા સમર્થ ન હતો; પરંતુ તે પ્રકાશ મારા ઉપર એટલો જોરથી પડ્યો કે મને શું કરવું તે સમજાયું નહીં. હવે, મેં વિચાર્યું, મને કાંટાવાળા અંકુશ અને લગામ ધારણ કરવી જ પડશે; હું બાઇબલ કરતાં વધુ ઝડપથી આગળ નહીં વધું, અને હું તેની પાછળ પણ નહીં રહી જાઉં. બાઇબલ જે કંઈ શીખવે છે, તેને હું દૃઢતાથી પકડી રાખીશ. છતાં હજી કેટલાક વચનો એવા હતા જેને હું સમજી શકતો ન હતો.”

“બાઇબલનો અભ્યાસ કરવાની તેની સામાન્ય પદ્ધતિ વિશે એટલું પૂરતું. બીજા એક પ્રસંગે તેણે આપણી સમક્ષ રહેલા પાઠનો અર્થ નક્કી કરવાની પોતાની રીત—અર્થાત્ ‘the daily’ નો અર્થ—જણાવ્યો હતો. તેણે કહ્યું, ‘હું આગળ વાંચતો ગયો, અને મને ડેનિયલ સિવાય બીજું કોઈ એવું સ્થાન મળ્યું નહીં, જ્યાં તે જોવા મળે. પછી મેં તેના સાથે સંબંધિત જે શબ્દો હતા, તે લીધા—‘take away.’ તે the daily ને દૂર કરશે, ‘જે સમયથી the daily દૂર કરવામાં આવશે,’ વગેરે. હું આગળ વાંચતો રહ્યો, અને મને લાગ્યું કે આ પાઠ પર મને કોઈ પ્રકાશ મળશે નહીં; અંતે હું 2 Thessalonians 2:7–8 પર આવ્યો. ‘For the mystery of iniquity doth already work, only he who now letteth, will let, until he be taken out of the way, and then shall that wicked be revealed,’ વગેરે. અને જ્યારે હું તે પાઠ સુધી પહોંચ્યો, અરે, સત્ય કેટલું સ્પષ્ટ અને મહિમામય દેખાયું! એ રહ્યું! એ જ ‘the daily’ છે! સારું, હવે, પૌલ ‘he who now letteth,’ અથવા અવરોધે છે, તેનાથી શું અર્થ કરે છે? ‘the man of sin,’ અને ‘the wicked,’ દ્વારા Popery નો અર્થ થાય છે. સારું, તો Popery પ્રગટ થવામાં અવરોધ શું કરે છે? કેમ, તે Paganism છે; સારું, તો ‘the daily’ નો અર્થ અનિવાર્યે Paganism જ થવો જોઈએ.” William Miller, Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65, 66.

તમે જાતે સ્થિર થાઓ અને અચંબિત થાઓ; પોકારો, હા, પોકારો: તેઓ દ્રાક્ષારસથી નહીં, તો પણ મતવાલા થયા છે; મજબૂત મદ્યપાનથી નહીં, તો પણ લથડાય છે. કારણ કે યહોવાએ તમારા ઉપર ઘેરા નિદ્રાનો આત્મા ઢોળી દીધો છે અને તમારી આંખો મીંચી દીધી છે; ભવિષ્યવક્તાઓને અને તમારા શાસકોને, દર્શકોને, તેણે ઢાંકી દીધા છે. અને સર્વ દર્શન તમારા માટે મુદ્રાંકિત પુસ્તકના શબ્દો જેવું થઈ ગયું છે, જે કોઈ વિદ્વાન માણસને આપીને કહે છે, “કૃપા કરીને આ વાંચ,” અને તે કહે છે, “હું વાંચી શકતો નથી; કારણ કે તે મુદ્રાંકિત છે”; અને તે પુસ્તક કોઈ અવિદ્વાનને આપી કહે છે, “કૃપા કરીને આ વાંચ,” અને તે કહે છે, “હું અવિદ્વાન છું.” તેથી પ્રભુએ કહ્યું, “આ પ્રજા પોતાના મોઢાથી મારી નજીક આવે છે, અને પોતાના હોઠોથી મારો આદર કરે છે, પરંતુ પોતાનું હૃદય મથી ખૂબ દૂર રાખે છે, અને મારાપ્રત્યેનો તેમનો ભય મનુષ્યોની આજ્ઞાથી શીખવવામાં આવ્યો છે: તેથી જુઓ, હું આ પ્રજામાં એક અદભૂત કાર્ય, હા, અદભૂત કાર્ય અને આશ્ચર્યકારક ઘટના કરવાનું ચાલુ રાખીશ; કેમ કે તેમના જ્ઞાની પુરુષોની જ્ઞાનતા નાશ પામશે, અને તેમના બુદ્ધિશાળી પુરુષોની સમજ છુપાઈ જશે. હાય તેઓને, જે યહોવાથી પોતાની સલાહને ઊંડે સુધી છુપાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, અને જેમનાં કાર્યો અંધકારમાં છે, અને તેઓ કહે છે, ‘અમને કોણ જુએ છે? અને અમને કોણ જાણે છે?’ નિશ્ચયે, વસ્તુઓને ઉંધું ફેરવી નાખવાની તમારી રીત કુંભારની માટી સમાન ગણાશે: કેમ કે શું રચાયેલ કાર્ય પોતાના રચનાર વિષે કહે, ‘તેણે મને બનાવ્યો નથી’? અથવા શું ઘડાયેલ વસ્તુ પોતાના ઘડનાર વિષે કહે, ‘તેને સમજ નહોતી’?” યશાયા 29:9–16.