Aiwatarwa sau uku ta Iliya tana magana ne game da saƙon, manzon, da motsin a lokacin zartaswar shari’ar Allah, wadda take farawa da dokar Lahadi a cikin Ƙasar Amurka kuma ta ci gaba har zuwa rufe ƙofar jarrabawa. Zartaswar shari’ar tana ƙaruwa daga wani lokaci inda shari’ar Allah take gauraye da jinƙai zuwa lokacin da ake zubo hukuncinsa ba tare da jinƙai ba cikin annoba bakwai na ƙarshe.
Aiwatarwa sau uku na manzon da yake shirya hanya domin Manzon Alkawari tana nuni ga saƙon, da manzon, da kuma motsin a lokacin rufewar lokacin shari’ar binciken Allah, wadda take bayyana zamanin hatimcewar mutane dubu ɗari da arba’in da huɗu. Wannan zamani yana ƙarewa a dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba a Amurka, wanda a lokacin ne shari’un zartarwar Allah suke farawa.
Yahaya Mai Baftisma ya shirya hanya domin Kristi, Manzon Alkawari, ya tabbatar da alkawarin cikin cikar annabcin Daniyel sura tara, aya ta ashirin da bakwai. Cikin yin haka kuma, ya shirya hanya domin Kristi ya zo wa haikalinsa nan da nan ya tsarkake ’ya’yan Lawi, abin da Ya yi a farkon da kuma ƙarshen hidimarsa ta shekaru uku da rabi. Tsarkakewar haikalin zahiri alama ce ta aikinsa na tsarkake haikalin rai na waɗanda aka wakilta da suna ’ya’yan Lawi.
Aikinsa na zahiri na tsarkake Haikali cikar annabci ne, kuma sa’ad da Ya kammala wannan aiki a Yohanna sura ta biyu, ayoyi goma sha uku zuwa ashirin da biyu, Ruhu Mai Tsarki ya bishe almajiran su tuna da wani sashe daga Tsohon Alkawari wanda yake wani ɓangare na aikinsa na tsarkakewa da tsarkake almajiran gaba ɗaya domin cikar Malachi uku.
A cikin nassin da ke cikin Yahaya, Almasihu ya bayyana cewa sa’ad da aka rushe haikalin jikinsa, zai tashe shi cikin kwana uku. Mu’amalar da ya yi da Yahudawan masu gardama ta ƙara da cewa gyaran haikali na zahiri da Hirudus ya gudanar, wanda kuma aka kammala a wannan shekara ɗin, ya ɗauki shekara arba’in da shida. Yesu yana tsarkake almajiransa ta wurin wani misali na ɗaya daga cikin ƙa’idojin da ke da alaƙa da kalmar annabci wadda Yesu ya aza a cikin Kalmarsa, ta wurin aikin mala’iku, Ruhu Mai Tsarki da annabawa.
Ya ba da misalin annabci cewa ainihin na zahiri yana wakiltar na ruhaniya. Ya kafa mabuɗin annabci na lambar “arba’in da shida,” a matsayin alamar haikali. “Arba’in da shida” shi ne adadin kwanakin da Musa ya yi a kan dutsen yana karɓar umarnai domin haikalin. “Arba’in da shida” ita ce yawan kromosom da suka ƙunshi haikalin ɗan adam. “Arba’in da shida” shi ne adadin shekaru (1798 zuwa 1844) da suka cika wajen maido da haikalin ruhaniya wanda arna suka tattake, sannan kuma papanci.
Tsarkakewar haikalin guda biyu sun ƙunshi alamar cewa kwanaki uku daidai yake da shekaru arba’in da shida. Sun kuma ƙunshi ƙa’idar cewa na zahiri yana wakiltar na ruhaniya. Wannan ya wakilci cika annabci da kuma hasashen annabci. Tsarkakewar guda biyun suna wakiltar gaskiya wadda wani rukuni ya kasa fahimta, amma aka bayyana wa wani rukuni dabam.
Tsarkakewar biyun suna bayyana wani ƙayyadadden zamani ne inda ikkilisiyar Allah ta gurɓace har ta kai ga zama “tsarar macizai masu dafin gaske marasa aminci,” waɗanda suke neman wata alama, alhali ana bayyana musu alamar kai tsaye; gama alama kaɗai da za a ba da ita ita ce alamar rushewar haikalin da aka sāke tashe shi cikin kwana uku.
Ya ku tsatson macizai masu dafi, ta yaya za ku iya faɗin abubuwa masu kyau, alhali kuwa mugaye ne ku? Gama daga yalwar zuciya ne baki yake magana.... Sa’an nan waɗansu daga cikin malaman Attaura da Farisiyawa suka amsa, suna cewa, Malam, muna so mu ga wata alama daga gare ka. Amma ya amsa ya ce musu, Muguwar tsara mai zina tana neman alama; kuma ba za a ba ta wata alama ba, sai dai alamar annabi Yunusa: Gama kamar yadda Yunusa ya yi kwana uku da dare uku a cikin cikin babban kifin, haka kuma Ɗan Mutum zai yi kwana uku da dare uku a cikin zuciyar ƙasa. Matiyu 12:34, 38–40.
Dukkan waɗannan motsin annabci an wakilta su a cikin cika uku-uku na zuwan Manzon Alkawari ba zato zuwa haikalinsa, kamar yadda Ya yi a cikin Yohanna sura ta biyu.
Bikin Ƙetarewar Yahudawa kuwa ya gabato, sai Yesu ya haura Urushalima. Kuma ya sami waɗanda suke sayar da shanu da tumaki da kurciyoyi a cikin haikali, da kuma masu canjin kuɗi suna zaune. Da ya yi bulala da ƙananan igiyoyi, sai ya kore su duka daga haikalin, da tumakin, da shanun kuma; ya zubar da kuɗin masu canjin kuɗin, ya kuma kifar da tebura. Sai ya ce wa masu sayar da kurciyoyi, “Ku kawar da waɗannan abubuwa daga nan; kada ku mai da gidan Ubana gidan ciniki.” Almajiransa kuwa suka tuna cewa a rubuce yake, “Kishin gidanka ya cinye ni.” Sai Yahudawa suka amsa suka ce masa, “Wace alama kake nuna mana, da yake kana yin waɗannan abubuwa?” Yesu ya amsa ya ce musu, “Ku rushe wannan haikali, cikin kwana uku kuma zan tā da shi.” Sai Yahudawa suka ce, “An yi shekara arba’in da shida ana gina wannan haikali, kai kuma za ka tā da shi cikin kwana uku?” Amma yana magana ne game da haikalin jikinsa. Da aka tā da shi daga matattu, sai almajiransa suka tuna cewa ya faɗi wannan gare su; suka kuwa gaskata Nassi da maganar da Yesu ya faɗa. Yohanna 2:13–22.
Manzon Alkawari zai tsarkake, kuma ya kuma tsabtace ’ya’yan Lawi kamar “azurfa” wadda take wakiltar Kalmar Allah, da kuma “zinariya,” wadda take wakiltar bangaskiya. Manzon Alkawari zai tsarkake almajiransa ta wurin ƙara musu “bangaskiya” cikin “kalmar” annabtakarsa. An tsara waccan kalmar annabci domin ta tsarkake, amma kuma ta tsabtace. Kalamarsa ta annabci kullum tana wakiltar jarrabawa, kuma ta wurin Kalamarsa ta annabci ne ake tsabtace ’ya’yan Lawi a lokacin da ya zo ba zato zuwa haikalinsa.
“‘Mabujin sa yana hannunsa, zai kuma tsabtace masussukar alkamar sa sarai, ya tattara alkamar sa cikin rumbu.’ Matiyu 3:12. Wannan yana ɗaya daga cikin lokutan tsarkakewa. Ta wurin kalmomin gaskiya, ana raba ƙaiƙayi da alkama. Domin sun cika da girman kai da dogaro da adalcinsu na kansu har ba su iya karɓar tsawatawa ba, kuma suna ƙaunar duniya ƙwarai har ba su yarda su karɓi rayuwar tawali’u ba, da yawa suka juya baya daga Yesu. Har yanzu mutane da yawa suna yin abu ɗaya. Ana gwada rayuka a yau kamar yadda aka gwada waɗannan almajiran a majami’ar Capernaum. Sa’ad da aka kai gaskiya ga zuciya, sai su ga cewa rayuwarsu ba ta yi daidai da nufin Allah ba. Suna ganin bukatar cikakken sauyi a cikin kansu; amma ba su shirye su ɗauki aikin musun kai ba. Saboda haka sai su yi fushi sa’ad da aka gano zunubansu. Suna tafiya cikin ɓacin rai, kamar yadda almajiran suka bar Yesu, suna gunaguni, ‘Wannan magana ce mai wuya; wa zai iya jinta?’” The Desire of Ages, 392.
Waɗannan “rayuka da aka gwada” a cikin “majami’ar Kafarnahum,” sun ƙi su fahimta cewa sa’ad da Almasihu ya gaya musu dole ne su ci namansa su sha jininsa, yana amfani da jikinsa na zahiri ne domin ya isar da gaskiya ta ruhaniya. Wannan shi ne daidai wannan wakilci na annabci da ya yi game da haikali a Yohanna sura ta biyu. Sa’ad da aka gane ƙa’idar cewa zahiri ne ke rigaya kuma yake wakiltar ruhaniya a matsayin “magana mai wuya” wadda ba su yarda su “ji” ba, sai suka juya suka tafi, ba su ƙara tafiya tare da Shi ba har abada. Wannan ya faru a Yohanna sura ta shida, aya ta sittin da shida (666), wadda take wakiltar dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba, wadda Oktoba 22, 1844 ta kasance alamarta, wadda kuma a nata ɓangaren gicciyen Kalbari ya kasance alamarta.
Daga wannan lokaci da yawa daga cikin almajiransa suka ja da baya, kuma ba su ƙara tafiya tare da shi ba. Yohanna 6:66.
A cikin Yohanna sura ta biyu, Ruhu Mai Tsarki ya jagoranci tunanin almajiran zuwa ga “tunawa” da annabcin da yake bayyana kishin Allah, kuma kalmar “mai kishi” ita ce kalma ɗaya da “mai hassada” a cikin Ibrananci da kuma Helenanci.
Gama kishin gidanka ya cinye ni; zagin waɗanda suka zage ka kuma ya fāɗo a kaina. Zabura 69:9.
Kishin Allah, wato kishi nasa, yana wakiltar wannan ɓangare na halin Allah a matsayin Allah mai kishi, wanda kishinsa yake bayyana a kan tsara ta uku da ta huɗu ga waɗanda suke ƙinsa. A cikin Yohanna sura ta biyu, Ruhu Mai Tsarki yana kafa cewa tsarkakewar da Manzon Alkawari ya aikata tana faruwa ne a tsara ta huɗu kuma ta ƙarshe, ko da yake a koyaushe akwai waɗansu na tsara ta uku da har yanzu suke tsaye sa’ad da kofin tsara ta ƙarshe ya cika. Wannan tsara ita ce mazinaciya, tsara ta macizai.
Musa ya wakilci tsararraki na huɗu, kuma a lokacin ne Musa, cikin kwanaki arba’in da shida, ya karɓi umarni game da gina haikali. A cikin waɗannan kwanaki ya karɓi doka, wadda a cikin umarni na biyu ta bayyana cewa kishin Allah yana bayyana a tsararraki na uku da na huɗu.
Sai ya ce wa Abram, Ka sani tabbatacce cewa zuriyarka za ta zama baƙuwa a ƙasar da ba tasu ba ce, za su bauta musu; su kuma za su wahalar da su har shekara ɗari huɗu. Haka kuma al’ummar nan da za su bauta wa, ni zan hukunta su; daga baya kuma za su fito da dukiya mai yawa. Kai kuwa za ka tafi wurin ubanninka cikin salama; za a binne ka da kyakkyawan tsufa. Amma a tsara ta huɗu za su komo nan kuma: gama muguntar Amoriyawa ba ta riga ta cika ba. Farawa 15:13–16.
A cikin ƙarni na ƙarshe na tsohuwar Isra’ila, an kafa haikalin ikkilisiyar Kirista, wanda Bitrus ya kira “gidan ruhaniya.” A cikin wannan tarihin Allah ya bayyana kishinsa sau biyu sa’ad da, cikin kishi mai tsanani nasa, Ya tsarkake haikalin. A shekara ta 1844 Allah ya tashe haikalin ruhaniya na mabiya Miller, kuma sau ɗaya kuma Ya ratsa ya bar mutanen da aka zaɓa a dā. A cikin wannan tarihin Manzon Alkawari ya zo ba zato a ranar 22 ga Oktoba, 1844.
An shirya bayyanarsa ta wurin hidimar William Miller. Yayin da Furotestoci da Milleriyawa suka kusanci 22 ga Oktoba, 1844, an gwada rukuni biyu. Gwajin Furotestan ya zo a lokacin ƙarshe, a zuwan mala’ika na fari a shekarar 1798. Bayan saƙon da ya kamata ya “tsarkake ya kuma wanke” ’ya’yan Lawi ya samu tsari na hukuma a 1831, gwajin Furotestoci ya fara sa’ad da saƙon mala’ika na fari ya sami iko a 11 ga Agusta, 1840. A 19 ga Afrilu, 1844, Furotestoci suka kasa gwajin, suka kuma zama ’ya’yan mata na Babila.
Sa’an nan mala’ika na biyu ya iso, aka kuma gwada bangaskiyar Milleriyawa, kuma aka aiwatar da tsarkakewa da kuma cire ƙazanta. Sa’ad da saƙon mala’ika na biyu ya sami ƙarfi a taron zangon Exeter daga ranar goma sha biyu zuwa ta goma sha bakwai ga watan Agusta, an aiwatar da gwajin rarrabewar Milleriyawa, wato raba masu hikima da marasa hikima a cikin Milleriyawa.
Bambancin da ke tsakanin masu hikima da marasa hikima shi ne man, wanda shi ne saƙon annabci na Kukan Tsakar Dare. Sa’ad da mala’ika na uku ya iso a ranar 22 ga Oktoba, 1844, an riga an gina haikalin (cikin shekara arba’in da shida). A wannan lokaci ne Manzon Alkawari ya zo ba zato ba tsammani zuwa haikalinsa.
“Zuwan Almasihu a matsayin babban firist ɗinmu zuwa Wuri Mafi Tsarki, domin tsarkake Wuri Mai Tsarki, kamar yadda aka bayyana a cikin Daniyel 8:14; zuwan Ɗan mutum zuwa wurin Mai Tsufan Kwanaki, kamar yadda aka gabatar a cikin Daniyel 7:13; da zuwan Ubangiji zuwa Haikalinsa, kamar yadda Malaki ya annabta, dukkansu bayanai ne na abu guda ɗaya da ya faru; kuma wannan ma an kwatanta shi da zuwan ango zuwa bikin aure, kamar yadda Almasihu ya bayyana a cikin misalin budurwai goma, a cikin Matiyu 25.” The Great Controversy, 426.
A sa’an nan ne Manzon Alkawari ya fara aikinsa na tsarkakewa da kuma tsarkake almajiran Millerite daga ƙazanta, waɗanda aka bayyana a cikin sura ta uku ta Malachi a matsayin ‘ya’yan Lawi.
“Mutane da yawa waɗanda suka fita su taryi Ango a ƙarƙashin saƙonnin mala’ika na fari da na biyu, sun ƙi na uku, saƙon gwaji na ƙarshe da za a ba duniya, kuma irin wannan matsayi za a ɗauka sa’ad da za a yi kira na ƙarshe.
“Ya kamata a yi nazari a hankali a kan kowane bayani dalla-dalla na wannan misali. An wakilta mu ko dai ta wurin budurwai masu hikima ko kuwa ta wurin budurwai marasa hikima.” Review and Herald, October 31, 1899.
Sa’ad da aka ƙarfafa saƙon mala’ika na fari a ranar 11 ga Agusta, 1840, taron jama’a masu yawa suka shiga motsin Millerite. Sa’an nan kuma a ranar 19 ga Afrilu, 1844, wani babban rukuni ya bar wannan motsi. A ranar 22 ga Oktoba, 1844, ra’ayin gargajiya shi ne cewa akwai kusan rayuka hamsin da suka shiga ta wurin bangaskiya cikin Wuri Mafi Tsarki. Idan aka ɗauka cewa adadin ya kai kusan rayuka hamsin waɗanda tun da farko suka bi hasken mala’ika na uku, mene ne ma’anarsa sa’ad da aka sanar da mu cewa “da yawa” waɗanda suka karɓi saƙonnin mala’ika na fari da na biyu, “sun ƙi na uku, saƙon gwaji na ƙarshe”?
Manzon Alkawari ya zo ba zato ba tsammani zuwa Haikalinsa, ya kuma buɗe hasken Wuri Mai Tsarki a sama da kuma saƙon mala’ika na uku ga mutum hamsin ɗin da suka ci gaba suka shiga cikin ƙwarewar mala’ika na uku, amma da farko sun watse. Rashin cikar begensu a lokacin ya fi na rashin cikar bege na farko girma, ko da yake ’Yar’uwa White ta sanar da mu cewa rashin cikar begensu bai kai na almajiran bayan gicciye ba.
A cikin duka tarihin biyu masu kama da juna, Almasihu ya buɗe Maganarsa ta annabci ga waɗanda suka yi baƙin ciki saboda cizon rai, kuma zuwa shekarar 1850, ’Yar’uwa White ta bayyana cewa an nuna mata cewa a wancan lokaci Ubangiji yana sāke miƙa hannunsa domin ya tattara mutanensa.
“A ranar 23 ga Satumba, [1850] Ubangiji ya nuna mini cewa ya miƙa hannunsa a karo na biyu domin ya maido da ragowar mutanensa, kuma dole ne a ninka ƙoƙari a wannan lokacin tarawa. A lokacin warwatsewa an bugi Isra’ila, aka yayyaga shi; amma yanzu a lokacin tarawa Allah zai warkar da mutanensa, ya kuma ɗaure raunukansu. A lokacin warwatsewa, ƙoƙarin da aka yi domin yaɗa gaskiya ya yi ɗan tasiri kaɗan ne, ya kuma cim ma kaɗan ko babu kome; amma a lokacin tarawa, sa’ad da Allah ya sa hannunsa domin tara mutanensa, ƙoƙarin yaɗa gaskiya zai haifar da sakamakon da aka nufa. Dole ne duka su kasance da haɗin kai da kuma himma a cikin aikin. Na ga cewa abin kunya ne ga kowa ya koma ga lokacin warwatsewa domin neman misalan da za su shugabance mu yanzu a lokacin tarawa; gama in Allah bai yi mana fiye da yadda ya yi a wancan lokacin ba, da Isra’ila ba zai taɓa tattaruwa ba. Kamar yadda yake da muhimmanci a yi wa’azin gaskiya, haka ma yake da muhimmanci a wallafa ta a cikin takarda.” Review and Herald, Nuwamba 1, 1850.
A kan gicciye an watse almajiran, kuma a cikin wannan tarihin, kwana uku daga baya Ya fara tattara almajiransa da aka watse. Kusan shekaru uku ne bayan ƙarshen 1844, Almasihu ya fara tattara garkensa da aka watse. A cikin wannan tarihin Ya jagoranci mutanensa su fara aikin bugawa, su kuma buga ta biyu daga cikin alluna biyu na Habakkuk, wadda aka kera a ƙarshen 1850, sa’an nan aka fara miƙa ta don sayarwa a cikin Review and Herald, a Janairu na 1851.
Taswirar 1843 ta kasance wakilci na zahiri na saƙon da ya tsarkake haikalin, wanda aka kafa a cikin tarihin saƙonnin mala’ika na fari da na biyu. Da zuwan mala’ika na uku, Allah ya nufa ya gama aikinsa ya kuma kai mutanensa gida, amma suka yi tawaye kamar yadda Isra’ila ta dā ta yi, kuma sai aka ɗora wa Isra’ila ta dā da kuma ta zamani yawo a cikin jejin. Da a ce waɗancan Adventistocin da tun farko suka karɓi hasken mala’ika na uku sun ci gaba cikin bangaskiya, suna ɗauke da wakilcin zahiri na saƙonsu, wato taswirar 1850, da sun iya kawo zuwan Yesu na biyu kuma su tafi gida. Amma an ƙaddara musu su maimaita tarihin Joshua da Kaleb, da kuma leƙen asiri goma marasa aminci.
“Da a ce ’yan Adventist, bayan babban abin baƙin ciki na shekara ta 1844, sun riƙe bangaskiyarsu da ƙarfi, suka kuma ci gaba a haɗe cikin bayyana tanadin Allah, suna karɓar saƙon mala’ika na uku kuma cikin ikon Ruhu Mai Tsarki suna shelarsa ga duniya, da sun ga ceton Allah, Ubangiji kuwa da ya yi aiki da ƙarfi tare da ƙoƙarinsu, da an kammala aikin, Almasihu kuma da ya riga ya zo ya karɓi mutanensa zuwa ga ladarsu. Amma a lokacin shakka da rashin tabbas da ya biyo bayan abin baƙin cikin, masu bi na Advent da yawa sun yi watsi da bangaskiyarsu.... Ta haka aka hana aikin ci gaba, aka kuma bar duniya cikin duhu. Da a ce dukan jama’ar Adventist sun haɗu a kan umarnan Allah da bangaskiyar Yesu, da tarihinmu ya bambanta ƙwarai da gaske!” Evangelism, 695.
Yahaya Mai Baftisma da William Miller sun shirya hanya domin Almasihu ya zo ba zato ba tsammani ya tsarkake wani jama’a wanda za su kai saƙon ceto, ƙarƙashin ikon Ruhu Mai Tsarki, zuwa ga dukan duniya. Almajiran Almasihu sun cika aikin da aka ɗora musu, amma farkon Adventism bai yi haka ba. Zuwa shekara ta 1856 sun faɗa cikin yanayin Laodicea, suka ƙi ƙarin hasken “sau bakwai,” kuma a shekara ta 1863 suka fara tafiyar ƙara tawaye har zuwa dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba. Tawayen shekara ta 1863 an misalta shi da tawayen ’yan leƙen asiri goma. A ƙarshen shekaru arba’in na yawo a jeji, an mayar da Isra’ila ta dā zuwa ga wannan gwaji ɗaya, ta haka kuwa aka bayar da misalin yadda aka mayar da Isra’ila ta zamani zuwa ga gwajin farko.
Tawayen ’yan leƙen asiri goma a Kadesh, an maimaita shi a Kadesh shekaru arba’in daga baya. Tawayen ’yan leƙen asiri goma da ya jawo shekaru arba’in na yawo cikin jeji, yana wakiltar tawayen shekarar 1863, lokacin da Isra’ila ta zamani ta jawo wa kanta yawo cikin jejin Laodicea. A ƙarshen shekaru arba’in an komo da Isra’ila ta dā zuwa Kadesh kuma, ta haka ake gane cewa gwajin da ya tsarkake Adventism na Miller a tawayen shekarar 1863, za a maimaita shi sa’ad da Manzon Alkawari kuma zai sāke zuwa haikalinsa farat ɗaya.
Za mu ci gaba da wannan nazari a talifi na gaba.
“A cin Gileyad da Bashan kuwa, akwai mutane da yawa da suka tuna da abubuwan da suka faru kusan shekara arba’in da suka gabata waɗanda, a Kadesh, suka hukunta Isra’ila zuwa doguwar yawo a cikin hamada. Suka ga cewa rahoton ’yan leƙen asirin game da Ƙasar Alkawari, a fannoni da yawa, daidai ne. Garuruwan suna da katanga, kuma suna da girma ƙwarai, kuma kattai ne suke zaune a cikinsu, idan aka kwatanta da su Ibraniyawa tamkar ƙananan mutane ne ƙwarai. Amma yanzu suna iya ganin cewa kuskuren nan mai hallaka na kakanninsu shi ne rashin dogara ga ikon Allah. Wannan kaɗai ne ya hana su shiga ƙasa mai kyau nan da nan.”
“Sa’ad da suka kasance a farkon shiryawarsu ta shiga Kan’ana, wannan yunƙurin yana tattare da ƙalubale da ya fi ƙasa da na yanzu. Allah ya yi wa mutanensa alkawari cewa, idan za su yi biyayya ga muryarsa, zai tafi gabansu ya kuwa yi musu yaƙi; kuma zai kuma aika zanzaro su kori mazaunan ƙasar. Tsoron al’ummai bai taɓa tashi sosai a ko’ina ba, kuma ba a yi wata babbar shiri don hana ci gabansu ba. Amma sa’ad da Ubangiji yanzu ya umurci Isra’ila su ci gaba, dole ne su kutsa gaba a kan maƙiya masu faɗake da ƙarfi, kuma su yi gwagwarmaya da manyan rundunoni masu kyau a horo waɗanda suka kasance suna shiri domin su yi tsayayya da zuwansu.”
“A fafatawarsu da Og da Sihon, an kawo mutanen ga wannan gwaji guda da ubanninsu suka yi gazawa ƙwarai a ƙarƙashinsa. Amma gwajin yanzu ya fi na dā tsanani sosai fiye da lokacin da Allah ya umarci Isra’ila su ci gaba. Matsalolin da suke gabansu sun ƙaru ƙwarai tun lokacin da suka ƙi tafiya gaba sa’ad da aka umarce su su yi haka cikin sunan Ubangiji. Haka ne har yanzu Allah yake gwada mutanensa. Kuma idan suka kasa jure wa gwajin, sai ya sake kawo su ga wannan matsayi, kuma a karo na biyu gwajin zai zo da kusanci fiye da dā, kuma ya fi na baya tsanani. Haka wannan yake ci gaba har sai sun jimre wa gwajin, ko kuwa, idan har yanzu suna cikin tawaye, Allah ya janye haskensa daga gare su ya bar su cikin duhu.” Patriarchs and Prophets, 436, 437.