Littafin Daniyel — Na Ɗari da Sittin da Bakwai

Aya ta arba’in ta Daniyel sura ta goma sha ɗaya ta fara ne a lokacin ƙarshe a shekara ta 1798, sa’ad da aka yi wa sarkin arewa mugun rauni mai kisa ta hannun sarkin kudu. An yi wa wannan tarihi kwatanci da shekarar 246 K.H., lokacin da Ptolemy ya ɗauki fansa a kan mulkin arewa, kuma da Faransa ta Napoleonic ta kama shugaban cocin Roma a matsayin fursuna a shekara ta 1798. Bayan sarkin kudu ya koma Masar a aya ta tara, sai aya ta goma ta bayyana cewa sarkin arewa zai kai farmakin ramuwar gayya a kan sarkin kudu.

Kafin mu yi la’akari da bayanin Uriah Smith a kan tarihin da ya cika aya ta goma, bari mu lura da furcin nan, “ya yi ambaliya, ya kuma ratsa.” Jimlar Ibrananci da aka fassara ta wannan hanya, an kuma fassara ta a aya ta arba’in da cewa, “ya yi ambaliya ya haye.” Ita ce jimla ɗaya tak a ainihin harshen Ibrananci. Ba a same ta a wani wuri dabam a cikin Nassosi ba, sai sau ɗaya kawai.

A cikin Daniyel sura ta goma sha ɗaya, aya ta goma da kuma aya ta arba’in, sa’an nan kuma a cikin Ishaya sura ta takwas, aya ta takwas, an fassara wannan jimlar Ibrananci ɗaya ta hanyoyi uku dabam, ko da yake duk suna wakiltar ma’ana guda. Kalma ta ƙarshe ta jimlar, wato kalmar Ibrananci “abar,” an bayyana ta ko dai da “wuce ta ciki” a aya ta goma, “wuce bisa” a aya ta arba’in, sa’an nan kuma da “wuce sama da” a cikin Ishaya. Ma’anar a zahiri iri ɗaya ce a kowanne ɗaya daga cikin waɗannan nassoshi uku, amma a cikin Ishaya akwai kuma wata alaƙa ta annabci tsakanin waɗannan nassoshin.

Ayat ɗin da ke cikin Ishaya ya cika sa’ad da sarkin Assuriya ya ci Yahuda da yaƙi kuma ya zo Urushalima, amma bai taɓa cin birnin kansa ba. Ya kai har “wuya,” amma bai taɓa cin “kai” ba. A cikin wannan annabci ɗaya ɗin nan, Ishaya ya gabatar da alamar annabci ta abin da “kai” yake wakilta, kuma ya bayyana “kai” a matsayin babban birnin mulki, haka kuma sarkin mulkin shi ma “kai” ne. Ya bayar da shaidu biyu na gaskiyar annabci cewa kai, sarki ne, kuma mulki ne, sa’an nan kuma cikin salon ɓoye ya nuna cewa idan mai nazarin annabci ba zai karɓi kuma ya fahimci wannan gaskiya ba, ba za a kafa shi ba. Wannan ayar da aka faɗa cikin salon ɓoye tana cikin wannan annabci ɗaya ɗin da ya bayyana cewa sarkin arewa zai malala ya wuce, amma har zuwa “wuya” kaɗai.

“Kan” al’ummar Suriya shi ne babban birninta, wato “Dimashƙu,” kuma “kan” “Dimashƙu” (babban birnin) shi ne “Rezin,” sarkin Suriya. Haka kuma, “kan” al’ummar Efraim shi ne babban birninta, wato “Samariya,” kuma “kan” “Samariya” (babban birnin) shi ne “ɗan Remaliya” (Peka), sarkin Samariya. A cikin wannan annabcin kuma, a babi na gaba, a aya ta takwas, Sarki Sennakerib na Assuriya ya kewaye Urushalima, kuma a aya ta takwas, an bayyana kewaye Urushalima da ya yi a matsayin abin da ya kai har wuya.

Aya ta bakwai da ta takwas, waɗanda suka kafa, bisa ga shaidu biyu, alamar annabci ta “kai,” wadda ke wakiltar duka sarki da kuma babban birnin al’ummar sarkin, ita ce annabcin shekaru sittin da biyar wanda ke bayyana farkon duka annabce-annabcen shekaru dubu biyu da ɗari biyar da ashirin a kan masarautun arewa da kudu na Isra’ila. Saboda haka, aya ce mai matuƙar sarkakiya, gama tana da alaƙa da aya ta goma da kuma ta arba’in na sura ta goma sha ɗaya ta Daniyel, waɗanda su ma dukansu suke bayyana faɗace-faɗacen da sarkin arewa yake kai wa sarkin kudu hari, kamar yadda Sennakerib, sarkin arewa, ya kai wa Yahuza hari, sarkin kudu, a aya ta takwas ta Ishaya sura ta takwas.

Mabuɗin da yake haɗa waɗannan faɗa-faɗan sarakunan arewa da na kudu wuri guda shi ne “kai,” da kuma “kwararowa ya rufe” da “wucewa.” Sa’ad da sarkin arewa ya rama wa sarkin kudu a aya ta goma, ta sura ta goma sha ɗaya, ya ci yaƙin, amma ya bar “kai,” gama yana “zuwa, yana kwararowa ya rufe, yana kuma wucewa” “har zuwa” ga “kagarar” sarkin kudu. Tarihin aya ta goma yana wakiltar nasarar sarkin arewa a kan sarkin kudu, amma bai shiga Masar ba (kagarar), babban birni—wato “kai.”

Sa’ad da sarkin kudu ya riga ya ci sarkin arewa da yaƙi a ayoyi na bakwai da takwas, ya “shiga cikin kagarar sarkin arewa, kuma” ya “yi nasara, kuma” ya “kwashe waɗanda aka kama” ya komo da su “Masar.” A cikin nasarar ramuwar gayya ta sarkin arewa, bai shiga Masar ba, ta haka yana kwatanta cewa sa’ad da aka shafe Tarayyar Soviet a shekara ta 1989, Rasha—babban birninta, wato kanta—an bar shi a tsaye. “In ba za ku gaskata ba, lalle ba za a kafa ku ba.” Rasha ce, wadda aka wakilta a matsayin sarkin kudu a ayoyi na sha ɗaya da sha biyu, wadda take cin nasarar yaƙin yankin iyaka, wanda a zamanin da shi ne Raphia, amma a yau shi ne Ukraine.

Rushewar Tarayyar Soviet a shekarar 1989 ya nuna “lokacin ƙarshe,” kuma ’ya’yan nan biyu a cikin ayar suna wakiltar alamomin lokaci biyu na Reagan da Bush na farko. Tun daga “lokacin ƙarshe,” a 1798, inda aya ta arba’in ta Daniyel goma sha ɗaya ta fara, an manta da karuwar Roma, gama ita, a matsayin Jezebel, tana nan a baya a Samariya, alhali mijinta Ahab yana magana da Iliya a Dutsen Karmel. Tana ɓoye, amma a asirce tana jan igiyoyi, kamar yadda ta kasance a Yaƙin Duniya na Ɗaya da Yaƙin Duniya na Biyu. Mijinta shi ne rundunar wakilcinta a gāba da sarkin kudu. Sa’ad da ta rama a 1989, ita, a matsayin sarkin arewa, ta zo da kekunan yaƙi, jiragen ruwa, da mahayan dawakai.

Wakilcinta a cikin mayar da martanin ana wakilta ta da “jiragen ruwa,” waɗanda suke ikon tattalin arziƙi, da kuma da “karusai da mahayan dawakai,” waɗanda suke ƙarfin soja. Ƙarfin soja da ikon tattalin arziƙi su ne siffofi biyu na annabci na Amurka a cikin annabce-annabcen kwanakin ƙarshe, gama Amurka za ta hana waɗanda ba za su rusuna wa Jezebel ba saye da sayarwa, kuma idan har yanzu suka ƙi alamar ikon Jezebel, za a kashe su. Ikon tattalin arziƙi da ƙarfin soja na Amurka ne aka yi amfani da su tare da haɗin gwiwar fafaroma wanda ya kawo rushewar Tarayyar Soviet a shekara ta 1989, ko da yake an bar Rasha a tsaye.

Tarihin da ya cika aya ta goma na Daniyel sura ta goma sha ɗaya yana maimaituwa a cikin tarihin sashe na biyu na aya ta arba’in, wanda ya nuna lokacin ƙarshe a shekara ta 1989. Tarihin ayoyi shida zuwa tara yana wakiltar tarihin da ya kai ga lokacin ƙarshe, wanda aka bayyana a sashe na farko na aya ta arba’in. Ayoyi biyar zuwa goma na Daniyel sura ta goma sha ɗaya suna kwatanta tarihin aya ta arba’in ta Daniyel 11 daidai ƙwarai, domin kamar yadda Sister White ta rubuta, “yawancin tarihin da ya riga ya cika a Daniyel sura ta goma sha ɗaya za a maimaita shi.”

Ayoyi na ɗaya zuwa na huɗu na Daniyel sura ta goma sha ɗaya suna bayyana Sairus a matsayin sarki na biyu na al’ummar ƙaho biyu a lokacin ƙarshe cikin kwanaki na ƙarshe. “Lokacin ƙarshe” cikin kwanaki na ƙarshe shi ne 1989, kuma shugaban ƙasa na biyu, wanda Sairus yake wakilta, yana kafa jerin annabci da ke bai wa ɗalibin annabci damar ƙirga zuwa shugaban ƙasa na shida bayan 1989, wanda zai zama shugaban ƙasa mafi arziki, kuma wanda zai tayar da (farkar da) ikon macijin duniya, ko dai masu ra’ayin dunƙulewar duniya na duniya ne, ko kuwa waɗanda suke cikin Amurka. Sa’an nan wannan tarihin annabci ya yi tsalle zuwa masarauta ta bakwai ta annabcin Littafi Mai Tsarki, wato sarakuna goma na Majalisar Ɗinkin Duniya, kuma yana bayyana babban sarkinta kuma na farko, kamar yadda Aleksanda Mai Girma yake wakilta (ma’ana “Jarumin Mutane”), da kuma rushewar masarautarsa ta ƙarshe sa’ad da iskokin huɗu na Musulunci suka saki gaba ɗaya a rufewar lokacin gwaji na ’yan Adam.

Sa’an nan ayoyi biyar zuwa tara suna misalta tarihin da wancan zamani ya wakilta wanda ya riga kafuwar papanci a kan kursiyin mulki a shekara ta 538, domin da farko ikon da zai zama sarkin arewa dole ne ya rinjayi shingayen ƙasa uku, kamar yadda Seleucus ya yi, wanda daga nan aka kafa shi a matsayin sarkin arewa. Bayan haka, na tsawon shekaru uku da rabi, kamar yadda shekaru talatin da biyar na zahiri suka wakilta, sarkin arewa ya yi mulki, har sai da sarkin kudu ya shiga cikin kagararsa ya kama shi fursuna, inda daga baya ya mutu a Masar sakamakon fāɗowa daga kan doki. Saboda haka, ayoyin suna bayyana tarihin da ya ƙare a lokacin ƙarshe a shekara ta 1798.

Aya ta goma tana fayyace tarihin lokacin ƙarshe a shekarar 1989, kuma tare da ayoyi biyar zuwa tara, suna wakiltar tarihin aya ta arba’in, kamar yadda tarihin ayoyi talatin zuwa talatin da shida ma yake yi. Saboda haka, daga aya ta ɗaya zuwa aya ta goma, layi bisa layi, akwai layukan annabci guda biyu. Na farko yana magana ne game da shugabannin masarautu ta shida da ta bakwai, ko da yake akwai tazara marar cike tsakanin shugaban ta shida, wanda shi ne mafi arziki a masarauta ta shida, da kuma masarauta ta bakwai.

Layi na biyu ya ƙunshi tarihin kawar da cikas uku, zamanin da sarkin arewa ya yi mulki, da kuma wanda aka cire a sa’an nan a 1798, har zuwa 1989, da kuma shugaban ƙasa na biyu, wanda aka wakilta a layin da ya gabata ta wurin Cyrus.

Ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu suna wakiltar layi na uku na tarihi wanda yake faruwa bayan shugaban mai arziki na aya ta biyu, amma a wani lokaci bayan rushewar Tarayyar Soviet a lokacin ƙarshe a shekara ta 1989, kuma a wani wuri kafin dokar Lahadi a cikin Amurka kamar yadda aka wakilta a aya ta goma sha shida.

Tarihin da yake bayan lokacin ƙarshe a 1989, a layi na farko, ana kai shi ga shugaban ƙasa na shida kuma mafi wadata, wanda ya tunzura masu kishin tsarin duniya tun daga 2016. A layi na biyu kuma, tarihin annabci ana kai shi zuwa 1989. Yaƙin Raphia (“Iyakar Raba”) a ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu, yana gabatar da aya ta goma sha uku, inda sarkin arewa wanda aka ci nasara a baya-bayan nan ya sake gina rundunarsa, sannan ya ci sarkin kudu da yaƙi, daf da dokar Lahadi ta aya ta goma sha shida. Ƙarfin wakilci na sarkin arewa a aya ta goma sha uku, shi ne na ƙarshe cikin shugabannin ƙasa takwas da suke mulki daga 1989 har zuwa dokar Lahadi. Saboda haka dole ne aya ta goma sha uku ta faru a lokacin zaɓen shugaban ƙasa na takwas ko bayan haka, wanda yake daga cikin bakwai ɗin. Ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu suna farawa ne kaɗan kafin shugaban ƙasa na shida, mafi wadata, kuma mai yiwuwa su ƙare kaɗan kafin zaɓen wannan shugaban ƙasa ɗin, wanda ya zama na takwas ɗin da yake daga cikin bakwai ɗin, kuma ya yi nasara a yaƙi na uku na yaƙin wakilci, a ayoyi na goma sha uku zuwa goma sha biyar.

Ramuwar gayya ta sarkin kudu a ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu, martani ne ga shan kashin da sarkin kudu ya yi a aya ta goma. Aya ta goma tana bayyana nasarar sarkin arewa a shekara ta 1989, wadda aka haifar ta wurin ƙawancen asiri tsakanin Amurka da Vatican. Nasarar da rundunar arewa ta samu ita ce yaƙi na farko na yaƙin wakilai. Ainihin yaƙin zafi da ya cika a zamanin dā ya kasance abin kwatanci na yaƙin wakilai a kwanaki na ƙarshe, sabili da haka nasarar da ke cikin ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu za ta kasance nasarar sarkin kudu, a yaƙi na biyu na yaƙe-yaƙen wakilai.

Akwai yaƙe-yaƙe uku a ayoyi goma zuwa goma sha biyar, kuma dukkansu sun cika tun zamanin da ta wajen ainihin yaƙe-yaƙe masu zafi, amma suna wakiltar yaƙe-yaƙe uku a cikin yaƙe-yaƙen wakilai a kwanaki na ƙarshe. Yaƙi na farko an yi nasara a cikinsa ta wurin ɓoyayyar ƙawancen dabbar da annabijn ƙarya suka yi, a kan macijin a shekara ta 1989. Yaƙi na biyu na yaƙe-yaƙen wakilai za a yi nasara a cikinsa ta wurin ikon macijin marar yarda da Allah na sarkin kudu, a kan ƙawancen shugaban cocin Roma da rundunarsa ta wakilai. Yaƙi na uku na yaƙe-yaƙen wakilai rundunar wakilai ta sarkin arewa ce za ta yi nasara a cikinsa, kamar yadda aka wakilta a ayoyi goma sha uku zuwa goma sha biyar.

A annabce, akwai manyan yaƙe-yaƙe uku na duniya masu zafi, yaƙe-yaƙe uku na wakilai, waɗanda suka ƙunshi yaƙe-yaƙe uku, da kuma yaƙin masifun nan uku na Musulunci. Haka kuma akwai Yaƙin Basasa da Yaƙin Juyin Juya Hali. Yaƙi na biyu cikin yaƙe-yaƙen wakilai yana gudana yanzu a Yukren, “Kan Iyaka”, kamar yadda Raphia take wakilta, wadda ita ce kan iyaka tsakanin sarkin kudu da sarkin arewa, sa’ad da ayoyi goma sha ɗaya da goma sha biyu suka fara cika a cikin tarihi.

A daidai wannan lokaci da ake aiwatar da yaƙi na biyu daga cikin yaƙe-yaƙen wakilai a Yukuren, hari na biyu daga cikin hare-hare uku na Musulunci a kan ƙasa mai ɗaukaka shi ma yana faruwa. Hari na farko na masifa ta uku ya zo ne a ranar 11 ga Satumba, 2001, kuma aka fara aikin hatimce waɗanda dubu ɗari da arba’in da huɗu. Lokacin hatimtawa yana ƙarewa ne a dokar Lahadi da za ta zo nan ba da daɗewa ba a Amurka, sa’ad da Musuluncin masifa ta uku zai sake bugun Amurka. Hari na farko da na ƙarshe iri ɗaya ne, kuma su biyun suna nuna wata murya ta mala’ikan Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha takwas, wadda kuma ita ce muryar mala’ika na uku, wadda kuma ita ce busawar ƙaho na bakwai, wadda kuma ita ce masifa ta uku.

A tsakiyar waɗannan hare-hare biyu, waɗanda su ne muryoyi biyu, waɗanda su ne sautin ƙaho na bakwai, Musulunci na bala’i na uku ya kai hari, ba ga ƙasar ɗaukaka ta zamani ta ruhaniya ba, sai dai ga tsohuwar ƙasar ɗaukaka ta zahiri a ranar 7 ga Oktoba, 2023.

Yaƙin da ya fara a wancan lokaci, a yanzu yana faruwa ne a daidai yankin da Yaƙin Raphia ya auku, kamar yadda aka bayyana a ayoyi na goma sha ɗaya da goma sha biyu. Yankin Gaza shi ne iyakar da ke tsakanin masarautar kudancin Yahuda da Masar. Ranar 7 ga Oktoba, 2023, wata dabara ce a cikin sauran dabaru da ke nuna tawaye, ko kuma harafi na goma sha uku a cikin jerin haruffan Ibraniyanci, wanda tare da harafi na farko da na ƙarshe yake samar da kalmar “gaskiya.”

Hari na biyu a kan ƙasar ɗaukaka da Musulunci na annoba ta uku ya kai, ya faru ne a ranar 7 ga Oktoba, 2023, kuma ya faru ne a daidai yankin da tsohon Yaƙin Raphia ya auku, a cikar ayoyi na goma sha ɗaya da na goma sha biyu. Hari na biyu a kan ƙasar ɗaukaka, ta wurin alamar annabci ta yanayin ƙasa, yana da alaƙa da yaƙi na biyu na yaƙe-yaƙen wakilai, kamar yadda yaƙin da ke Ukraine yake wakilta.

Layi bisa layi, yaƙi na biyu na yaƙe-yaƙen wakilai da yanzu yake gudana a Ukraine (Ƙasar Iyaka), ya ƙunshi sauti na biyu na ƙahon masifa ta uku (7 ga Oktoba, 2023), wanda yake cika a lokacin ƙarshe na hatimce ɗari da dubu arba’in da huɗu. An kwatanta wannan kwarewar hatimcewa ta bakin Daniyel a sura ta goma, sa’ad da ya ga wahayin “marah” bayan kwanaki ashirin da ɗaya na makoki, wanda shi ne kwanaki uku da rabi da annabawa biyu suka kasance matattu a kan titi. An fassara wannan wahayi a matsayin bayanin “abin da zai auku wa mutanen Allah a cikin kwanaki na ƙarshe.”

Gaskiyar da hangen nesa na Kogin Hiddekel yake wakilta, wadda ita ce gaskiyar hatimi, ta cika a tarihin annabci na aya ta goma sha ɗaya zuwa ta goma sha biyar. Ita ce tarihin aya ta arba’in da ya fara a shekara ta 1989, kuma ya ci gaba zuwa aya ta arba’in da ɗaya da dokar Lahadi mai zuwa nan ba da daɗewa ba. Ita ce tarihin shugaba na shida, mafi arziki, a aya ta biyu, wanda ake wakilta har zuwa masarauta ta bakwai ta “Alexander the Great” kamar yadda aka lura a aya ta uku.

Tarihin da ya fara a farkon yaƙi na biyu na yaƙe-yaƙen wakilai a shekara ta 2014, wanda kuma aka biyo shi da shugaban ƙasa mafi arziki yana fara kamfen ɗinsa a shekara ta 2015, shi ne gurbin da babu komai na aya ta arba’in, daga 1989 har zuwa dokar Lahadi a aya ta arba’in da ɗaya, kuma shi ne kuma gurbin da babu komai daga shugaban ƙasa na shida, mafi arziki, a aya ta biyu, har zuwa masarauta ta bakwai. Shi ne tarihin da ya fara da murya ta farko ta Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha takwas a ranar 11 ga Satumba, 2001, kuma ya ƙare da murya ta biyu a sa’ar babbar girgizar ƙasa a sura ta goma sha ɗaya ta Ru’ya ta Yohanna. Wannan tarihin kuma shi ne lokacin tarihi da Ezekiyel ya bayyana a sura ta goma sha biyu, inda kowane wahayi yake cika. Wannan zamani shi ne lokacin hatimi na dubu ɗari da arba’in da huɗu. Ana cika tsarkakewar mutanen Allah ta wurin Kalmarsa.

Za mu ci gaba da wannan nazari a talifi na gaba.