Littafin Daniyel - Lamba Arba’in da Bakwai

Sa’ad da aka wakilta ƙaramin ƙahon Roma a ayoyi tara zuwa goma sha biyu na Daniel sura ta takwas, alama ce gurɓatacciya, domin alama ce ta sauya tufafin jinsi, mai sanya tufafin jinsi na kishiya yana jujjuyawa tsakanin namiji da mace. Wannan ya yi daidai da fahimtar Millerite cewa an wakilta Roma da matakai biyu, mataki na farko shi ne mulkin siyasar Roma, na biyu kuma shi ne mulkin ikkilisiyar Roma; amma a cikin wannan jujjuyawar jinsi da ke cikin ayoyin, ƙaramin ƙahon ya fita daga jerin tarihi da na annabci (gurɓatacce). Duk da haka, kowace daga cikin ayoyi huɗu ɗin tana wakiltar tarihi da ke da alaƙa kai tsaye da ko dai mulkin siyasar Roma ko kuma mulkin ikkilisiyar Roma. Roma arna ta tsananta wa dukan waɗanda suka yi tsayayya da ikon daularta, amma tsanantawar Roma ta papanci (ta mace) a aya ta goma, an nufa ta ne musamman ga sama.

A fahimtar Milleriyawa cewa Roma ita ce mulki na huɗu kuma na ƙarshe, sauyawa daga jiha zuwa coci sannan daga coci zuwa jiha kuma zuwa coci kuma ba zai zama abin damuwa ba. Sun ga gaurayawar ƙarfe da yumɓu a ƙafafun da ke cikin Daniyel sura ta biyu, kuma kawai suka fahimce shi a matsayin matakai biyu na Roma, ba tare da wata damuwa ta fayyace takamaiman jerin tarihi na mulki na huɗu da na biyar ba. Haka kuma suka fahimci sura ta bakwai, inda ƙahon nan da ya faɗi manyan maganganu gāba da Maɗaukaki, ya tumɓuke ƙahoni uku daga cikin asalin ƙahoni goma na dabbar Roma. Ko da Miller ya gane sauyawar jinsin nahawu daga aya ta tara zuwa ta goma sha biyu, da wannan ba zai zama mai muhimmanci ga fahimtarsa cewa mulki na huɗu shi ne Roma ba. A fahimtar Milleriyawa, mulki na huɗu ya ƙare a 1798, kuma abin annabci na gaba shi ne Zuwan Almasihu na Biyu.

Ƙahon mace yana nuna matar da take aikata zina ta ruhaniya tare da ƙahon namiji, kuma an wakilta ta a ayoyi na goma da na goma sha biyu.

Tsanantawar ikon papanci an karkata ne ga Kiristanci (rundunar sama), kuma a aya ta goma sha biyu, Roma ta papanci (ta mace), ta karɓi ikon aiwatar da aikinta na kisa ta wurin laifin yin fasikanci tare da sarakunan Turai.

“Runduna” a cikin ayar tana wakiltar ikon soja da aka ba fafaroma “a kan na kullum.” Kalmar “a kan” na nufin “daga.” Daga sarakunan arna na Turai (Roma ta arna), waɗanda “na kullum” ke wakilta, aka ba fafaroma taimakon soja (runduna) “saboda laifi.” Haɗuwar coci da ƙasa, inda coci take iko da wannan dangantaka, shi ne “laifin.” Ruwan inabin wannan laifi shi ne jinin Kiristoci. Da zarar fafaroma ta mallaki rundunonin Roma ta arna, Roma ta fafaroma (“ita”) “ta jefa gaskiya ƙasa; kuma ta aikata, ta kuma yi nasara.”

A cikin Daniyel sura ta goma sha ɗaya, aya ta talatin da ɗaya, an kuma wakilta ba da rundunoni ga Roma ta Paparoma:

Ayoyin suna bayyana canjin tarihi daga Roma ta arna zuwa Roma ta paparoma. A cikin ayar, “hannuwa” su ne sarakunan Turai waɗanda suka fara tashi tsaye domin kare papacy tun daga Clovis, sarkin Franks (Faransa), a shekara ta 496. “Hannuwan” kuma sun ƙazantar da “wuri mai tsarki na ƙarfi” (birnin Roma), ta wurin yaƙe-yaƙe marasa yankewa daga ƙarni na huɗu zuwa shekara ta 538. “Hannuwan” kuma sun kawar da juriya ta arna ga tasowar papacy, kuma zuwa shekara ta 508, an gama da juriya ta arna.

Kalmar da aka fassara da “kawar da,” ita ce kalmar Ibrananci “sur” kuma tana nufin “cirewa”. “Hannaye” suka ɗora “abin ƙyama mai jawo kufai” (papacy), a kan kursiyin duniya a shekara ta 538. Sa’ad da Daniyel sura ta takwas, aya ta goma sha biyu, ta bayyana cewa an ba “runduna” ga ƙaramin ƙahon mace, tana dacewa da shaidar aya ta talatin da ɗaya ta sura ta goma sha ɗaya. Littafin Ru’ya ta Yohanna ma yana ba da shaida ga wannan gaskiyar a sura ta goma sha uku.

’Yar’uwa White ta bayyana kai tsaye cewa dabbar da ke aya ta biyu ita ce papacy, kuma macijin da ke cikin ayar kuwa Roma ta arna ce. Roma ta arna ta ba papacy abubuwa uku; “ƙarfinsa, da kursiyinsa, da kuma babban iko.”

An ba wa ikon soja ta wajen Roma arna, tun daga Clovis a shekara ta 496. “Kujerar” mulkin da za a yi mulki daga gare ta kuma, an ba ta ga papacy a shekara ta 330, sa’ad da sarki Constantine ya mai da babban birninsa zuwa Constantinople, ya bar tsohon babban birninsa na Roma a ƙarƙashin ikon cocin papal. A shekara ta 533, sarki Justinian ya ayyana cewa shugaban Kirista na Roma shi ne shugaban coci kuma mai gyaran ’yan bidi’a, yana miƙa “babban ikonsa” ga shugaban Kirista na Roma. Aya ta goma sha biyu ta Daniyel sura ta takwas ta bayyana lokacin da aka ba da “runduna,” kuma an tabbatar da wannan gaskiyar annabci ta bakin shaidu da yawa. Daga wannan lokaci zuwa gaba (farawa a shekara ta 496), papacy ta “bunƙasa.”

Za ta ci gaba da “aiki” kuma ta “wadata” har zuwa ƙarshen fushin da aka yi wa mulkin arewacin Isra’ila, wanda ya ƙare a shekara ta 1798, sa’an nan kuma papanci ya sami raunin da zai kai ga mutuwa.

Aya ta tara ta sura ta takwas tana bayyana Romawa namiji (Roma ta arna), kuma tana wakiltar tsarin cin nasara mai matakai uku da Roma ta arna ta aiwatar, wanda kuma ya zama alama ta yankuna uku na ƙasa da za a ci da yaƙi domin a kafa Roma ta Paparoma a kan kursiyin duniya, kamar yadda ƙahoni uku da aka tumɓuke a sura ta bakwai suka wakilta. Waɗannan nasarori biyu masu matakai uku na Roma ta arna da ta Paparoma sun wakilci cikas uku na ƙasa na Roma ta zamani, a ayoyi na arba’in zuwa arba’in da uku na Daniyel goma sha ɗaya. Sa’an nan kuma a sura ta takwas, aya ta goma sha ɗaya, an sake wakiltar ƙaramin ƙaho namiji (Roma ta arna). A cikin ayar, tsarkakakkiyar hikimar tantancewa tana da ƙarfi ƙwarai, har maza masu ba’a da suke mulkin Urushalima suka tilastu su gabatar da ƙarya-ƙaryan tauhidi da dama domin su gina tushensu na jabun kwaikwayo.

Yayin da muke fara magana game da tsabar kuɗi da kayan ado na jabu da aka shigar cikin Adventism tun daga 1863, ya kamata a lura cewa akwai manyan fannonin da ake tsammanin ƙwarewar tauhidi guda biyu waɗanda Adventism ke taƙama da su, a matsayin tushensu na tsayawa kan koyarwar Furotesta mai ridda da kuma Katolika. Iƙirarin da malaman tauhidi na zamani na Adventism suke yi shi ne cewa su ko dai ƙwararru ne a tarihin Littafi Mai Tsarki, ko kuwa ƙwararru ne a harsunan Littafi Mai Tsarki. Yadda suke amfani da ayar, yana bayyana cewa kalmar annabci ta zama tamkar littafi hatimce a gare su, kuma yana kuma bayyana cewa iƙirarinsu na kasancewa ƙwararru a harsunan Littafi Mai Tsarki ba kome ba ne face bayyanar Farisiyanci ta zamani.

Na farko akwai watsi da sauyawar jinsin nahawu game da ƙaramin ƙaho a aya ta tara zuwa ta goma sha biyu. Da a ce lalle su ƙwararru ne a harshen Ibraniyanci, da ba za su yi musun gaskiyar cewa Daniyel ya yi amfani da sauyawar jinsin nahawu da gangan a cikin waɗannan ayoyi ba, ko kuma su raunana ta. An wakilci ƙaramin ƙahon a jinsin nahawu biyu, kuma waɗannan jinsunan suna ta sauyawa baya da gaba a cikin ayoyin. Masanan tauhidi suna ƙoƙarin rufe wannan gaskiyar da shara da tsabar kuɗin jabu, domin a fili take nuna cewa aya ta goma sha ɗaya tana nuni ne ga Roma arna, ba Roma ta papacy ba. Tabbas suna nacewa cewa ƙaramin ƙahon da ke aya ta goma sha ɗaya shi ne shugaban cocin Roma, alhali kuwa ainihin Roma arna ce.

Da zarar an amince cewa biyu daga cikin ayoyin huɗu na ƙaramin ƙaho na namiji ne, biyu kuma na mace ne, sai ya zama mai sauƙi a haɗa gaskiyar Littafi Mai Tsarki cewa mace a annabcin Littafi Mai Tsarki tana wakiltar ikilisiya, namiji kuma yana wakiltar daula. Sanin wannan yana ba dukan masu son gani damar gane cewa ƙaramin ƙahon da ke aya ta goma sha ɗaya namiji ne, wato Roma ta namiji (Roma arna), ba Roma ta mace ba (Roma ta Paparoma).

Saboda haka, an fahimci ayar tana koyarwa cewa Roma ta arna (shi) ta ɗaukaka kanta har zuwa ga shugaban rundunar, kamar yadda Roma ta arna ta yi sa’ad da ta sa shugaban rundunar a kan gicciyen Kalbari. Ba kawai Roma ta arna ce ta ɗaukaka kanta gāba da Almasihu a kan gicciye ba, ayar ta ci gaba da cewa ta wurinsa (Roma ta arna) “an ɗauke hadaya ta yau da kullum.”

A cikin littafin Daniyel akwai kalmomin Ibrananci guda biyu waɗanda duka ake fassara su da “kawar.” Kalmomin su ne “sur” da “rum”. Ana amfani da waɗannan kalmomi biyu a hidimar Wuri Mai Tsarki. Sur na nufin kawarwa ko cirewa, kuma sa’ad da aka cire toka daga bagaden da yake cikin Wuri Mai Tsarki, kalmar da aka yi amfani da ita don bayyana cire tok ar ita ce “sur”. Kalmar “rum” na nufin ɗagawa da ɗaukakawa, kuma sa’ad da firist a cikin Wuri Mai Tsarki zai ɗaga hadaya ta kaɗawa, sai ya “rum” (ɗaga) hadayar. A aya ta goma sha ɗaya, Roma arna (“the daily”) za ta “rum” (kawar) da arna ta wajen ɗagawa da ɗaukaka addinin arna.

Roma ta arna za ta ɗaukaka kuma ta yabe addinin arna. Masanan tauhidi na Adventist waɗanda ke da’awar ƙwarewa a harsunan Littafi Mai Tsarki suna zaɓar su fassara kowace fitowar kalmar “take away” a cikin littafin Daniyel da “remove”. Sun kasa amincewa da rubutu na musamman kuma daidai na Daniyel, sabili da haka suna ɗora kansu a sama da annabi Daniyel.

Masana tauhidi waɗanda suke da’awar sun fahimci harsunan Littafi Mai Tsarki suna gabatar da hujjoji domin su ba da dalilin da ya sa Daniyel ya nufa ya faɗi abu ɗaya, alhali kuwa ya yi amfani da kalmomi biyu dabam. Suna gabatar da dogayen bincike masu gajiyarwa a kan kalmomi domin su kāre da’awarsu ta ƙarya. Masana tauhidi waɗanda suke da’awar sun fahimci tarihin Littafi Mai Tsarki suna jayayya cewa wannan amfani na ƙarya ya ginu ne a kan gane cewa, a lokuta dabam-dabam na tarihi, kalma ɗaya na iya nufin wani abu dabam; sabili da haka, sa’ad da Daniyel ya yi amfani da kalmomi biyu dabam, ƙwararren masani a tarihi kaɗai zai iya tantance abin da Daniyel ya nufa a zahiri. Yana da muhimmanci a gano waɗannan hanyoyi biyu na ƙarya, domin masana tauhidi waɗanda suke neman ɓuya daga tsarin “line upon line” sukan yi amfani da su sau da yawa.

Kalmar da aka fassara da “an kawar” a cikin ayar na nufin “ɗagawa da ɗaukaka”. Ba ta nufin cirewa ba. Wannan gaskiya tana haifar da ruɗani da saɓani ga malaman tauhidi na Adventist, domin tushen hujjojinsu ba ya jurewa ƙarƙashin gwaji mai sauƙi na ayar, sa’ad da aka aiwatar da ainihin ma’anar kalmar da Daniyel ya yi amfani da ita a kan ayar. Suna jayayya cewa ƙaramin ƙahon da ke cikin ayar shi ne Roma ta Paparoma, sabili da haka ayar za ta karanta cewa “ta wurinsa” (Roma ta Paparoma) “an ɗaga, an kuma ɗaukaka, na yau da kullum.”

Hakika ba su da wata matsala wajen haɗa ƙarin kalmar nan da Sister White ta faɗa kai tsaye cewa hikimar mutum ce ta ƙara ta, kuma ba ta shafi nassin ba.

Suna bayyana “na kullum” a matsayin hidimar Almasihu a cikin Wuri Mai Tsarki, saboda haka “hadaya ta kullum” tana tabbatar da ra’ayin cewa “na kullum” aikin hadayar Almasihu ne a cikin Wuri Mai Tsarki na sama. Amma wahayi ya nuna cewa kalmar “hadaya” “ba ta cikin rubutun.”

Sa’ad da mashaya na Ifraimu suka bayyana “na yau da kullum” a matsayin aikin Wuri Mai Tsarki na Almasihu, sai ayar ta karanta haka, “ta wurinsa” (Roma ta papacy) “an kawar da na yau da kullum,” ko kuma ta karanta, “ta ikon papacy, an kawar da hidimar Wuri Mai Tsarki ta Almasihu.” Lalle ne suna koyar da wannan ƙarya. Suna nacewa cewa ta cikin duhun mulkin papacy aka cire ainihin fahimtar hidimar Wuri Mai Tsarki ta Almasihu daga tunanin mutane.

Duk da haka kalmar da aka fassara da “take away” ba ta nufin cirewa ba; tana nufin ɗagawa sama da ɗaukaka. Idan waɗanda suke ikirarin ƙwararru ne a harsunan Littafi Mai Tsarki za su yi amfani da ma’anar kalmar Ibrananci “rum” daidai ga wannan nassi, dole ne fassararsu ta ce, “ta wurin ikon papanci, hidimar Almasihu a Wurinsa Mai Tsarki aka ɗaga sama aka kuma ɗaukaka.” Yaushe ne papanci ya taɓa ɗaga sama ya kuma ɗaukaka Almasihu?

Suna neman dora ma’anar kalmar Ibraniyanci “sur” a kan kalmar Ibraniyanci “rum.” Daniyel ya yi amfani da kalmar “sur,” wadda take nufin cirewa, dangane da “na kullum” a cikin wasu ayoyi biyu, amma a aya ta goma sha ɗaya, Daniyel ya zaɓi kalmar “rum” mai nufin ɗagawa sama da ɗaukaka. Ba wai kawai wannan tatsuniyar ƙagaggun labarai game da wannan aya wauta ce saboda karkatar da ma’anar kalmar da aka fassara da “ɗauke,” ba, amma kuma ba a taɓa kasancewa da wani lokaci da hidimar Almasihu a Wuri Mai Tsarki ta kasance an cire ta daga mutane ta kowace hanya ba.

Yin iƙirari, kamar yadda malaman tauhidi na Adventist suke yi, a ƙoƙarin su na ƙarfafa gurɓatacciyar fassarar da suke yi wa ayar, cewa akwai wani zamani da papanci ya aiwatar da wani irin iko don kawar da roƙon ceton Kristi a cikin Wurinsa Mai Tsarki, abu ne marar ma’ana!

Amma masu ilimin tauhidi ba sa koyar da cewa ayar tana nuna cewa papacy ta ɗaukaka ta kuma ta girmama hidimar Wuri Mai Tsarki ta Almasihu. Suna kauce wa ma’anar kalmomin Daniyel, da kuma shawarar Ellen White wadda aka yi mata wahayi, domin su koyar da abin da suka zaɓa su koyar duk da shaidar kalmomin Daniyel.

Masana tauhidi suna koyar da cewa ayar tana nufin, “ta wurin ikon paparoma, an kawar da hidimar Almasihu a Wuri Mai Tsarki,” kuma wannan kawar da hidimar Almasihu a Wuri Mai Tsarki daga tunanin mutane yana samun goyon baya daga gaskiyar cewa tare da wannan kawarwar, an “rugurguje wurin Wuri Mai Tsarkinsa” na Almasihu. Babu ko aya guda a cikin Maganar Allah da ta nuna cewa Wuri Mai Tsarki na sama, inda Almasihu yake yin ceto a madadinmu, an taɓa rugurgujewa. Haka kuma, babu wani nassi na Littafi Mai Tsarki da ya nuna cewa sama kanta, wadda ita ce “wurin Wuri Mai Tsarkinsa”, an taɓa rugurgujewa. Har yanzu kuma, masana tauhidi suna ɗora kansu sama da annabi Daniyel, domin suna nacewa cewa “wurin Wuri Mai Tsarkinsa” a cikin ayar yana nufin Wuri Mai Tsarki na Allah, duk da cewa Daniyel yana koyar da akasin wannan ra’ayi kai tsaye.

Masu ikirarin ƙwarewa a harshen Ibraniyanci suna nacewa cewa, a cikin ayar, kalmar Ibraniyanci “rum” dole ne a fahimce ta da ma’anar kalmar Ibraniyanci “sur.” Haka kuma suna nacewa cewa kalmar Ibraniyanci “miqdash” dole ne a fahimce ta a matsayin kalmar Ibraniyanci “qodesh.” “Miqdash” da “qodash” dukansu ana fassara su ne a sauƙaƙe da “wuri mai tsarki” a cikin littafin Daniyel, duk da haka suna da ma’anoni dabam. “Miqdash” tana wakiltar kowane wuri mai tsarki, ko dai haikalin Allah ne ko kuma wurin tsarki na arna. Ita ce kalma ta gama-gari domin wuri mai tsarki, amma “qodesh” a cikin Littafi Mai Tsarki ana amfani da ita ne kawai domin wakiltar wurin tsarki na Allah.

Daniyel ya san bambanci tsakanin haikalin arna da Haikalin Allah. Da a ce Daniyel zai bayyana haikalin arna, da ya yi amfani da kalmar “miqdash.” Abin mamaki ne a gare ni cewa waɗanda ake ɗauka ƙwararru ne a harshen Ibrananci ba su taɓa yin bayani kan gaskiyar cewa, a cikin ayoyi huɗu a jere, Daniyel ya yi amfani da kalmomin biyu sau uku ba. Yadda Daniyel ya yi amfani da waɗannan kalmomin Ibrananci biyu, waɗanda duka ake fassara su da “haikali,” shi ne ke fayyace ma’anar da Daniyel ya nufa a fahimta.

A cikin ainihin wannan nassi da ya ƙunshi tushen Adventism, Daniyel ya yi amfani da kalmomin Ibrananci biyu dabam-dabam waɗanda duka ake fassara su da “wuri mai tsarki.” A ayoyi na goma sha uku da goma sha huɗu Daniyel ya zaɓi ya yi amfani da kalmar Ibrananci ta “wuri mai tsarki” wadda a rubuce-rubucen Littafi Mai Tsarki ake amfani da ita ne kawai don nuna wuri mai tsarki na Allah; amma a aya ta goma sha ɗaya, Daniyel ya yi amfani da kalmar Ibrananci ta gama-gari ko ta bai ɗaya wadda za ta iya nufin wuri mai tsarki na Allah, ko kuma za ta iya nufin wuri mai tsarki na arna.

Da a ce Daniyel ya so ya bayyana “wuri mai tsarki” da ke aya ta goma sha ɗaya a matsayin wuri mai tsarki na Allah, da ya yi amfani da wannan kalmar Ibrananci ɗaya da ya yi amfani da ita sau biyu a cikin ayoyi uku na gaba. A fili ƙwarai yake cewa Daniyel yana bambanta tsakanin wani wuri mai tsarki na arna a aya ta goma sha ɗaya, da kuma wurin Allah mai tsarki a ayoyi na goma sha uku da goma sha huɗu! Amma mashayan Ifraimu suna jayayya cewa “wurin wurinsa mai tsarki” wanda aka “ruguzar,” a aya ta goma sha ɗaya, shi ne wurin Allah mai tsarki, ko da yake suna kauce wa kalmar “wuri.”

Suna koyar da cewa papanci ya kawar da hidimar ceton roƙo ta Almasihu, kuma ya jefa ƙasa gaskiyar Wuri Mai Tsarki na sama. Amma Daniyel ya bayyana sarai cewa “wurin tsarki” da ake nufi a aya ta goma sha ɗaya ba Wuri Mai Tsarki na Allah ba ne, sai dai wurin tsarki na arna. Haka kuma Daniyel ya bayyana a sarari cewa ba “wurin tsarkin” ba ne aka jefa ƙasa, sai dai “wurin” wurinsa mai tsarki.

Da suka ƙi yarda da sauyawar jinsin magana mai ma’ana da gangan a cikin ayoyi na tara zuwa goma sha biyu, masu ilimin tauhidi na zamani suka rungumi ma’anar “na kullum” wadda ta samo asali a cikin Furotestantancin ridda, suka kuma fara gina tubali a kan yashin zato na mutum, al’ada da dabi’a. Da suka isa aya ta goma sha ɗaya, har ma suna ƙin karɓar shawarwarin hurarre na Sister White da ta bayyana cewa fahimtar da Miller ya yi game da “na kullum” a matsayin arna daidai ce, sannan suka fara amfani da dabarar karkatar da hankali da zato domin kare ƙaunarsu ga tauhidin Katolika da na Furotesta.

Suna mai da Roma ta arna zuwa Roma ta Paparoma a cikin ayar, kuma suna tilasta ma’anar “cire” a kan kalmar da take nufin “ɗaukaka da ɗaga sama”. Suna fassara alamar Shaidan ta “na kullum” a matsayin alama ta Allah, sa’an nan kuma su nace cewa haikalin arna haikalin Allah ne, alhali suna kauce wa nuni kai tsaye ga “wurin” Wuri Mai Tsarki. Kuma “marasa ilimi” (kamar yadda Ishaya ya bayyana su), waɗanda ba za su fahimta ba sai idan “masu ilimi” sun gaya musu cewa haka yake, suna karɓar kwanon tatsuniyoyi zuwa ga hallakarsu da kansu.

Za mu ci gaba da nazarin ƙaruwa ta ilimin da aka wakilta a matsayin jauhari a mafarkin Miller a talifi na gaba.