Littafin Daniyel - Lamba Hamsin da Biyar

Jibrilu ya zo wurin Daniyel bayan ya riga ya fahimci shekaru saba’in na bautar talala na annabcin Irmiya, da kuma rantsuwa da la’anar Musa.

Kalmar da Daniyel ya yi amfani da ita wadda aka fassara da “rantsuwa,” ita ce kalmar nan ɗaya da Musa ya yi amfani da ita wadda aka fassara da “sau bakwai,” a cikin Littafin Firistoci sura ta ashirin da shida. ’Yar’uwa White ta sanar da mu cewa a sura ta tara, Daniyel yana neman ya fahimci dangantakar da ke tsakanin lokacin Yeremiya na shekaru saba’in da kuma lokacin shekaru dubu biyu da ɗari uku. A sura ta takwas an umurci Jibra’ilu ya sa Daniyel ya fahimci wahayin kwana dubu biyu da ɗari uku, kuma Jibra’ilu yana kammala aikinsa sa’ad da ya dawo a sura ta tara, ya kuma sanar da Daniyel ya rarrabe a zuciyarsa wahayoyi biyu waɗanda suka kasance jigon surori na bakwai, takwas, har ma da tara. Waɗannan wahayoyi biyu su ne jigon “ƙaruwar sani” da aka warware hatiminsa a shekara ta 1798.

Shekaru saba’in na Irmiya da “la’anar” Musa duka biyun alamomi ne na “sau bakwai,” kamar yadda “rantsuwar” Musa ta wakilta, amma Jibra’ilu zai gabatar da rarrabuwar lokacin shekaru dubu biyu da ɗari uku. Za a iya raba shi daidai ne kawai sa’ad da aka raba dangantakar wahayin (“chazon”) na tattakawa ƙarƙashi, da wahayin (“mareh”) na bayyanarwa, daidai. Jibra’ilu ya fara ne da bayyana cewa an ba Yahudawa wani lokacin gwaji na shekaru ɗari huɗu da casa’in. Wannan lokacin shi ne daidai da lokacin shekaru ɗari huɗu da casa’in na tawaye wanda ya haifar da shekaru saba’in na bauta.

Kalmar “ƙaddara” a aya ta ashirin da huɗu tana nuni ga lokacin daga fitowar umarni na uku a shekara ta 457 K.H., har zuwa jifan Istifanus da duwatsu a shekara ta 34 B.H., amma kalmar “ƙaddara” a ayoyi na ashirin da shida da ashirin da bakwai tana bayyana ikon hallakarwa na arna da na papanci.

Jibrilu ya sanar da Daniyel cewa “bayan” an “yanke” “Almasihu,” “mutanen sarkin da zai zo za su hallaka birnin da Wuri Mai Tsarki.” Roma arna ta hallaka “birnin da Wuri Mai Tsarki” a cikin kewaye da ya ɗauki daidai shekara uku da rabi daga shekara ta 66 zuwa 70 A.Z. Jibrilu ya bayyana cewa “ƙarshen yaƙin” zai kasance “da ambaliya,” kuma cewa yaƙin zai ƙunshi “hallaka-hallaka.” Yaƙin da aka aiwatar a kan Urushalima da Wuri Mai Tsarki shi ne tattakewar da arna da kuma papanci suka aiwatar. Ƙarfin arna da zai hallaka Urushalima a farkon al’amari shi ne Babila, amma ƙarfin arna da zai hallaka ta bayan an gicciye Almasihu shi ne Roma arna. Amma yaƙin da aka yi wa Wuri Mai Tsarki da rundunar sammai ya kasance an aiwatar da shi ne ta hannun ƙarfi biyu masu hallakarwa, kuma na biyun waɗannan ƙarfi biyu masu hallakarwa a cikin Nassosi shi ne papanci.

Paparoma ita ce ikon da aka wakilta a matsayin “bulalar da ke ambaliya,” ita ce ikon da ke cikin aya ta arba’in na Daniyel goma sha ɗaya, wanda “ya yi ambaliya, ya kuma ratsa.” Murƙushe Urushalima da ya fara da Babila, ya kuma ci gaba da al’ummar baƙin ƙarfe wadda ta yi magana da maganganu masu duhu kamar yadda Musa ya wakilta a cikin Kubawar Shari’a, sai paparoma ta biyo baya. Har zuwa ƙarshen murƙushewar, an “ƙaddara” “halaka.” A aya ta ashirin da bakwai, Almasihu ya tabbatar da alkawarin da mutane da yawa har tsawon mako guda. A tsakiyar wannan makon, tsarin hadayu na duniya zai ƙare, yayin da Almasihu ya fara hidimarsa ta babban firist a cikin Wuri Mai Tsarki a sama. Saboda rashin biyayyar Yahudawa a lokacin jarrabawar da aka yanke musu, Wuri Mai Tsarki da birnin kuma za a sake mai da su kufai.

Ayarmar ta ce, “saboda yaduwar abubuwan ƙyama zai mai da ita kufai, har zuwa cikar ƙarshe, kuma abin da aka ƙaddara za a zuba a kan mai kufaici.” Sa’ad da Yahudawa suka cika ƙoƙon lokacinsu na jarrabawa har ya kai baki, birnin da Wuri Mai Tsarki za su kasance kufai har zuwa ƙarshen yaƙi. A “cikar ƙarshe” ta tattakewar a shekara ta 1798, an riga an “ƙaddara” cewa papanci zai karɓi mummunan rauni. Sa’an nan kuma birnin da Wuri Mai Tsarki za a maido da su, a kuma sāke gina su, kamar yadda aka misalta sa’ad da Yahudawa suka fito daga Babila ta zahiri ƙarƙashin umarni uku.

Har zuwa cikar wannan yaƙi, Urushalima za ta ci gaba da kasancewa ana tattaka ta ƙarƙashin ikon papanci. Lokutan annabci da suka ƙunshi rarrababbun zamanai a cikin shekaru dubu biyu da ɗari uku ba za a iya fahimtarsu daidai ba sai an fahimci dangantakar da ke tsakanin wahayin tattaka ƙasa na shekaru saba’in da wahayin mayar da Wuri Mai Tsarki da rundunar Allah. Ƙin karɓar wahayin warwatsuwar la’anar Musa daidai yake da ƙin karɓar wahayin tarawa. Wahayin shekaru saba’in shi ne wahayin warwatsuwa. Wahayin shekaru dubu biyu da ɗari uku kuwa shi ne wahayin tarawa. Wahayin shekaru saba’in shi ne wahayin “chazon” na warwatsuwa, kuma wahayin shekaru dubu biyu da ɗari uku shi ne wahayin “mareh” na tarawa.

An haɗa waɗannan ru’uyoyi biyu tare ta hanyar annabci, kuma ƙin amincewa da ɗaya, ƙin amincewa da su duka ne. Wannan gaskiya tana bayyana cewa, duk da iƙirarin Adventism cewa suna riƙe annabcin shekaru dubu biyu da ɗari uku, sun ƙi ginshiƙin tsakiyar Adventism, kamar yadda lalle suka ƙi “sau bakwai” a shekara ta 1863. Ashe, Yahudawa ba su yi iƙirarin kiyaye dokar Allah ba? Ashe, Isra’ila ta dā ba ta yi iƙirarin jiran Almasihu ba? Iƙirari ba shi da wani amfani idan bai riƙe Maganar Allah ba.

A ƙarshe Milleriyawa suka tantance ranar 22 ga Oktoba, 1844, a matsayin ƙarshen lokacin kwanaki dubu biyu da ɗari uku, amma fahimtarsu ta kasance mai iyaka. Sai bayan babban baƙin ciki ne haske ya zo game da Wuri Mai Tsarki na sama da bayyanuwar Almasihu a Wuri Mafi Tsarki a wannan rana. Sai bayan wannan rana ne suka ga saƙon mala’ika na uku da kuma dokar Allah.

Ubangiji ya yi nufin ƙara hasken annabci da ke da alaƙa da shekaru dubu biyu da ɗari uku, kuma a cikin 1856, ya buɗe ƙofa zuwa ƙarin haske, amma a cikin shekaru bakwai masu biye, Adventism ya rufe wannan ƙofa. Sai bayan 11 ga Satumba, 2001 ne Ubangiji ya jagoranci masu nazarin annabci su koma ga rubuce-rubucen Hiram Edson, kuma hasken “lokuta bakwai” ya sāke fara ƙaruwa.

Saboda ƙin ganin alaƙar da ke tsakanin annabcin shekaru dubu biyu da ɗari uku da kuma annabcin shekaru dubu biyu da ɗari biyar da ashirin, Adventism ta kai ga fahimtar 22 ga Oktoba, 1844, ta hanya gajeriya kuma marar cikawa.

Da zarar S. S. Snow ya tsayar da tabbatacciyar ranar gicciye, sai aka tabbatar da ranar 22 ga Oktoba, 1844.

Mabiyan Miller sun gane sahihin ranar gicciyen Almasihu, sa’an nan kuma aka tantance ƙarshen wa’adin shekaru dubu biyu da ɗari uku. An kuma gane “yanke Almasihu” a “tsakiyar mako” inda Kristi ya tabbatar da “alkawari,” saboda Yahudawa sun cika kofin lokacin gwajinsu har zuwa baki, kamar yadda “yaɗuwar Abubuwan Ƙyama” ta wakilta. Gicciyen ya zama alamar tarihi da ta kasance muhimmiya wajen gane saƙon Kukan Tsakar Dare.

Duk da hasken da yake a cikin ayoyin da suka haifar da irin wannan bayyanuwar mai ƙarfi ta ikon Allah, Millerites ba su taɓa kai wa ga fahimtar waɗannan ayoyin ba kamar yadda sha’awar Daniyel ta fahimtar dangantakar da ke tsakanin wahayi biyun ta wakilta. An raba makon da Almasihu ya tabbatar da alkawarin a cikinsa zuwa lokuta biyu, waɗanda daga baya Sister White ta bayyana a matsayin wakiltar hidimar Almasihu ta kai tsaye ta shekara uku da rabi, sannan kuma hidimarsa kamar yadda almajirai suka wakilta. Sun ga cewa alamar tarihi ta gicciye ta zama matattara don tabbatar da ranar 22 ga Oktoba, 1844, amma ba su ga cewa ita ma tana wakiltar tsakiyar lokuta biyu iri ɗaya na shekara uku da rabi ba, sabili da haka tana wakiltar “sau bakwai,” waɗanda Allah ta bakin Musa ya kira “rigimar alkawarinsa.”

Sa’ad da Almasihu yake tabbatar da alkawari tare da mutane da yawa, alkawarin ne abin da yake da gardama a kansa da Yahudawa marasa biyayya. “Gardamar alkawarinsa” ta fara a shekara ta 723 K.K.H., sa’ad da Assuriyawa suka kwashe mulkin arewa zuwa bauta, sa’an nan kuma har tsawon kwanaki dubu ɗaya da ɗari biyu da sittin na annabci, arna suka tattake Isra’ila ta zahiri. Wannan tattakewar kuwa sai aka bi ta da wasu kwanaki dubu ɗaya da ɗari biyu da sittin na annabci, na bin tsarin papanci yana tattake Isra’ila ta ruhaniya.

Makon annabci wanda Kristi ya tabbatar da alkawari a cikinsa, cikin cikar wahayi na shekaru dubu biyu da ɗari uku, ya kuma wakilta wahayin na shekaru dubu biyu da ɗari biyar da ashirin. Mabiyan Miller sun gane isasshen ɓangare na annabcin shekaru dubu biyu da ɗari uku har suka yi shelar saƙon Kukan Tsakar Dare daidai, amma suka zaɓi su ƙi karɓar wani ɓangare na hasken da fassarar Jibrilu a sura ta tara aka nufa ta isar.

Jibrilu ya umarci Daniyel ya rarrabe daidai (wato, ya ware su a tunaninsa) wahayi biyu, waɗanda aka wakilta da “al’amari” da “wahayi,” kuma cikar wannan shawara ke nan da ’Yar’uwa White ta sanar da mu cewa wannan ne ainihin nauyin da ke kan Daniyel sa’ad da yake ƙoƙarin fahimtar dangantakar da ke tsakanin makonni saba’in (alama ce ta “sau bakwai”), da shekaru dubu biyu da ɗari uku.

Kin amincewa da “lokuta bakwai” da Adventism ta yi ya sa su kasance a wani matsayi da ba za su iya fahimtar cewa lokacin farko na shekaru ɗari huɗu da casa’in ba, wanda aka yanke daga cikin shekaru dubu biyu da ɗari uku, yana wakiltar tawayen alkawarin da Musa ya bayyana a matsayin “faɗar alkawarinsa” ba.

An kuma hana su gane cewa gicciyewar a tsakiyar mako ta yi fiye da kawai nuna ranar, gama ta bayyana ainihin tsakiyar jayayyar Almasihu da rashin biyayyar Isra’ila da jinin alkawari. Sun kasance makafi ga gaskiyar cewa jinin da aka zubar domin mutane da yawa a kan gicciye, wanda yake tabbatar da alkawarinsa, shi ma yana tabbatar da alkawarin da aka shimfiɗa a cikin Littafin Firistoci sura ta ashirin da biyar da ta ashirin da shida.

Tsohuwar Isra’ila ta ɗauki wa kanta alkawari inda suka bayyana wannan alkawari da shelarsu cewa, “duk abin da Ubangiji ya faɗa, za mu yi,” alhali ba su da wata masaniya kwata-kwata cewa alkawarin da Kristi yake miƙawa yana bukatar a rubuta dokarsa a kan zuciya. Ma’anarsu ta Farisiyawa game da sharuddan alkawarin ta hana su fahimta da kuma karɓar ainihin alkawarin.

Isra’ila ta zamani ta fassara jinin gicciye a tsakiyar makon ta hanyoyin magana da suke jawo wa Isra’ila ta zamani irin wannan makanta da ta kasance a kan Isra’ila ta dā a lokacin da suka ƙi Almasihu kuma suka yi shelar cewa ba su da wani sarki sai Kaisar.

Isra’ila ta zamani makaho ce ga gaskiyar cewa tarihin da Jibra’ilu ya fayyace wa Daniyel ba kawai ya ƙunshi tabbatar da alkawarin ba, amma har ma da warwatsewar da ake kawo wa bisa waɗanda suka ƙi wannan alkawari; gama ayoyin sun bayyana cewa Roma arna (yarima mai zuwa) za ta hallaka birnin da Wuri Mai Tsarki, kuma cewa har zuwa ƙarshen yaƙin nan (wanda ya tattake Wuri Mai Tsarki da rundunar) “halaka-halaka,” a jam’i, an ƙaddara su.

A cikin tarihin da Almasihu ya zubar da jininsa domin tabbatar da alkawari da mutane da yawa, an bayyana musamman iko biyu masu hallakarwa na Roma ta arna da kuma Roma ta papanci. Jinin da aka zubar a kan gicciye shi ne abin da Almasihu yake kawowa cikin Wuri Mai Tsarki na sama, kuma alama ce ta aikinsa kamar yadda hangen “mareh” na shekaru dubu biyu da ɗari uku ya wakilta. Wannan tarihi an saƙa shi tare da tarihin hangen “chazon” na shekaru dubu biyu da ɗari biyar da ashirin, kamar yadda waɗannan iko biyu masu hallakarwa suka wakilta, waɗanda za su tattake Wuri Mai Tsarki da rundunar.

Gaskiyoyin da aka wakilta a cikin mafarkin Miller a matsayin duwatsu masu daraja sun yi haske kamar rana, amma ba su cika ba. A kwanaki na ƙarshe, sa’ad da za a maimaita Kiran Tsakar Dare daidai-daida harafi da harafi, waɗannan duwatsu masu daraja ɗin za a jefa su cikin sabon akwati mafi girma ta hannun “Mutumin Burushin Ƙura”, sa’an nan kuma za su yi haske sau goma fiye da yadda suka yi tun da farko. Su ne suke zama gwajin saƙon Kiran Tsakar Dare na ƙarshe. An fayyace waɗannan duwatsu masu daraja musamman ta wurin shaidu biyu da Habakkuk ya yi annabci a kansu, a matsayin alluna. Sa’ad da aka ɗora alluna biyu na jadawalan magabata na 1843 da 1850 a kan juna “layi bisa layi”, sai a bayyane a tantance duwatsun darajar Miller, kuma ta haka waɗannan duwatsu masu daraja suna wakiltar saƙon Kiran Tsakar Dare na ƙarshe.

Mafi yawan gaskiyoyin da ke kan alluna biyu suna kwatanta annabce-annabce da suka cika kafin shekara ta 1844, kamar tantance namomin daji na Daniyel sura ta bakwai da ta takwas. An wakilci hoton Daniyel sura ta biyu. Muhawarar ko Roma ce ko Antiochus Epiphanes ne yake kafa wahayin tana nan. Baƙin cikin farko da kuma lokacin jinkirin Habakkuk da budurwai goma suna nan. Zuwa ta mala’ika na uku tana nan, haka kuma haikalin sama. “Na kullum” a matsayin alamar arna yana nan. Kuma ba shakka, annobai uku na Musulunci suna nan. Idan aka haɗa su wuri guda, allunan suna wakiltar wani hoto na “ƙaruwar ilimi” da ke faruwa sa’ad da Zakin ƙabilar Yahuza ya buɗe hatimin gaskiyar annabci.

Yayin da muke kammala nazarinmu game da wahayin Kogin Ulai a matsayin alamar ilimin annabci wanda aka buɗe a lokacin ƙarshe a shekara ta 1798, wanda ya ƙaru har ya zama jauhari da suka cika sabon akwatin kayan ado, mafi girma, na mafarkin William Miller, za mu sake duba gaskiyoyin Milleriyawa waɗanda ba su cika ba a tarihinsu. An bar wasu a cikin yanayin rashin cikawa saboda lokacin tarihi da Milleriyawan suke rayuwa a cikinsa, kuma an bar wasu ba su cika ba ta wurin rashin biyayyar waɗanda suka ƙi ci gaba da tafiya tare da haske mai ci gaba na mala’ika na uku.

Za mu ci gaba da waɗannan abubuwa a talifi na gaba.