Mene ne Gaskiya? - Lamba ta Ɗaya

Kafin mu yi magana a kan batun abin da yake gaskiya, muna lura cewa mun fara wannan nazari ne da ayoyi uku na farko na Ru’ya ta Yohanna sura ta ɗaya, sannan daga baya muka ƙara wani makala game da Iliya. Wasu daga cikin manufofin waɗannan nazarce-nazarcen su ne gano matsayin Amurka a cikin annabci, buɗe saƙon Ru’ya ta Yesu Almasihu, gane rawar annabawa a matsayin alamu na mutanen Allah, da kuma yin la’akari da abin da yake nufi cewa Yesu shi ne Alfa. Mun nuna cewa ayoyi uku na farko na Ru’ya ta Yohanna sun yi daidai kuma sun jitu da ayoyi na ƙarshe na Ru’ya ta Yohanna, kuma a lokuta biyu, a farkon da kuma a ƙarshe, Yesu yana bayyana Kansa a matsayin Alfa da Omega, farkon da ƙarshe, na farko da na ƙarshe.

Mun yi amfani da taƙaitacciyar tattaunawa game da Iliya a cikin nazari na biyu domin mu nuna cewa ayoyin buɗe Littafi Mai Tsarki sun yi daidai da ayoyin rufewa na Tsohon da kuma Sabon Alkawari, kuma ƙari ga haka, ayoyin buɗe Sabon Alkawari su ma sun yi daidai da farkon ko kuma ƙarshen Littafi Mai Tsarki ta kowace hanya da kuke so ku ɗauke shi, ko dai gaba ɗayansa ko kuma a matsayin Alkawura biyu.

Wani batu kuma da muke neman bunƙasa shi ne fahimtar cewa Allahntaka ta yi aiki wajen bayyana allahntaka a hankali a tsawon tarihi. Wannan ne ya sa muka lura cewa, yayin da lokaci yake ci gaba a cikin jigon Littafi Mai Tsarki na tarihin alkawari, Allah ya, mataki-mataki, ƙara bayyana halinsa ta wurin alamar sunayensa dabam-dabam. Allah Maɗaukaki ya yi magana da Ibrahim, kuma wannan Allah ɗin ne ya yi magana da Musa, amma ya sanar da Musa cewa daga wannan lokaci zuwa gaba sunansa zai zama sananne da suna Jehovah. Sa’an nan, lokacin da Almasihu ya zo, ya gabatar da kansa da wani suna da ba a san shi ba a cikin Tsohon Alkawari, sai dai faɗar wannan sunan guda ɗaya da wani mutumin Babila ya yi a sura ta uku ta Daniyel. Ba wai Yesu ya bayyana kaɗai cewa shi ne Makaɗaicin Haihuwa na Uba ba, amma kuma a cikin wannan takamaiman tarihin alkawari ya bayyana kansa a matsayin Ɗan Mutum. Allah kuma ya ba Adventism na Millerite suna sa’ad da ya shiga alkawari da farkon Adventism.

Sunan da aka ba Masu Adventisti na Rana ta Bakwai Ubangiji ne ya ba su, kuma Sister White sau da yawa tana nufin Adventists a matsayin mutanen Allah masu suna da aka ba su. “Denominated” na nufin an ba da suna. Ikklisiyoyi biyu kaɗai da Sister White ta bayyana a matsayin mutanen Allah masu suna da aka ba su su ne Isra’ila ta dā da Isra’ila ta zamani.

Saboda haka, yayin da muke ci gaba da nazarin littafin Ru’ya ta Yohanna, ina ba da shawara cewa “sabon suna” da aka bayyana wa Filadelfiyawa, waɗanda kuma aka wakilta a matsayin mutum dubu ɗari da arba’in da huɗu, babban sashe ne na asirin annabci da ake buɗe hatiminsa kaɗan kafin lokacin jarrabawa ya ƙare.

Saƙon gargaɗi na ƙarshe shi ne saƙon Wahayin Yesu Almasihu, kuma wahayi ne na halinsa.

Muna da abubuwa da yawa fiye da haka da za mu sanya a cikin rubuce-rubuce game da Yesu a matsayin Kalma, amma yanzu za mu ɗauki kalmar “gaskiya.” Fahimtar “gaskiya” da kuma kalmar “gaskiya,” haka kuma haruffan da ake amfani da su wajen tsara “kalmar gaskiya,” fahimta ce ta halin Kristi.

Kalmar Helenanci da aka fassara da “gaskiya” a cikin ayar an ɗauke ta ne daga wata kalmar Ibrananci, wadda ita ma harafi ce har ma da lamba. Harafi na farko a cikin jerin haruffan Ibrananci shi ne ‘aleph.’ A gaskiya ma, haruffa biyu na farko na jerin haruffan Ibrananci su ne “aleph” da “beth,” kuma suna da matuƙar kama da haruffa biyu na farko a Helenanci, wato alpha da beta. Tare, suna samar da tushen kalmar “alphabet.” Saboda haka, ana amfani da kalmar “alpha” (daga harafin Ibrananci aleph) a matsayin harafi, kalma, lamba, kuma ɗaya daga cikin sunaye masu yawa na Yesu.

Sa’ad da Bilatus ya yi wannan tambaya, “Mene ne gaskiya?” Yesu ya riga ya faɗa masa cewa dalilin da ya sa Shi “ya zo cikin duniya,” da kuma dalilin da ya sa aka “haife” Shi, shi ne domin ya ba da shaida ga “gaskiya.” Ya ƙara da cewa “duk wanda yake na gaskiya yana jin” muryarsa.

GASKIYA: G225—Daga G227; gaskiya: – na gaske, X da gaske, gaskiya, tabbatacciyar gaskiya. G227—Daga G1 (a matsayin ƙwayar ƙi) da G2990; na gaske (kamar wanda ba ya ɓoyewa): – na gaske, da gaske, gaskiya. G1; Α. Na asalin Ibrananci; harafi na farko na baƙaƙe: a ma’ana ta alama kaɗai (daga amfani da shi a matsayin lamba) na farko. Alfa.

Sa’ad da Yesu ya ce, “Ni ne … gaskiya.” Yana faɗin cewa Shi harafi ne, lamba ne, kuma kalma ne domin harafin alfa; kuma kalmar alfa, da lambar alfa, dukansu “gaskiya” ne. A cikin littafin Daniyel, Almasihu ya bayyana Kansa a matsayin Maƙirga mai banmamaki, wanda shi ne ma’anar kalmar Ibrananci “Palmoni,” wadda aka fassara da cewa, “wani tsarkake tabbatacce wanda ya yi magana,” a cikin Daniyel takwas.

Wancan “wani tsarkake” a aya ta goma sha uku shi ne “Palmoni”—mai banmamaki mai ƙidaya, ko kuwa mai ƙidayar asirai. A cikin waɗannan ayoyi biyu ne aka bayyana annabcin shekaru 2300 da kuma annabce-annabce biyu na shekaru 2520. Shekaru 2300 suna magana ne game da “Wuri Mai Tsarki,” kuma annabce-annabce biyu na shekaru 2520 suna magana ne game da “runduna,” domin Roma za ta tattake duka Wuri Mai Tsarki da rundunar. Annabcin shekaru 2520 yana wakiltar tattakewar Wuri Mai Tsarki na Allah da mutanensa. Annabce-annabce uku masu zurfi, masu alaƙa da juna, waɗanda suka ginu bisa lokaci, a daidai wurin da Yesu ya gabatar da kansa cikin Littafi Mai Tsarki a matsayin mai banmamaki mai ƙidayar asirai. Ba wai kawai ya zaɓi waɗannan ayoyi biyu ne domin ya gabatar da kansa a matsayin Ubangijin lokaci ba, amma waɗannan ayoyi biyu inda ya bayyanar da kansa suna kuma nuna lokacin da zai shiga cikin alkawari da Isra’ila ta ruhaniya ta zamani, kuma waɗannan ayoyi biyu su ne kuma tushen da ginshiƙi na tsakiya na Adventism.

A lokacin ƙarshe a shekara ta 1798, an buɗe littafin Daniyel, kuma saƙon mala’ika na fari ya bayyana cikin tarihi, yana nuna ƙaruwa cikin sanin annabci da ya faru a zamanin motsin Milleriyawa, wanda shi ne farkon Adventism na Rana ta Bakwai. Sa’ad da aka buɗe littafin Daniyel ga Milleriyawa, an fahimci saƙo daga Palmoni—saƙon lokaci. Maganar Allah ba ta taɓa kasa cika ba, kuma kullum tana danganta ƙarshe da farko. Saboda haka, a ƙarshen Adventism babu shakka za a sami bayyanar halinsa, kamar yadda aka yi a tarihin Milleriyawa. Wannan gaskiya ta ta’allaka ne a kan farkon Adventism da ƙarshensa, amma kuma ta ta’allaka ne a kan alaƙar da aka bayyana tsakanin littafin Daniyel da littafin Ru’ya ta Yohanna. Daniyel da Ru’ya ta Yohanna suna wakiltar littafi guda ɗaya, kuma a cikin wannan wakilci su ne shaidu biyu, na farko kuwa shi ne Daniyel, na ƙarshe kuma shi ne Ru’ya ta Yohanna.

Daniyel da Ru’ya ta Yohanna littattafai biyu ne da suke littafi guda, kamar yadda Littafi Mai Tsarki littafi guda ne da aka raba zuwa Tsoho da Sabon Alkawari, ko kuma farko da ƙarshe. A Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha ɗaya, shaidun nan biyu da aka gabatar a matsayin Musa da Iliya su ne Tsoho da Sabon Alkawari.

Daniyel da Yohanna shaidu biyu ne waɗanda aka tsananta wa duka biyun, aka kai su bauta duka biyun, aka ba su su rubuta wannan jerin tarihi na annabci ɗaya, duka biyun suna wakiltar dubu ɗari da arba’in da huɗu, duka biyun suna rayuwa a bayan halakar Urushalima, duka biyun kuma alamomi ne na mutuwa da tashin matattu, (Yohanna daga mai mai tafasa, Daniyel kuma daga kogon zakuna).

Daniyel ya bayyana wata keɓaɓɓiyar wahayi game da halin Kristi, kuma ya yi haka ne a cikin ayoyi biyu da hurarriyar magana ta kira “ginshiƙi na tsakiya da tushen” cocin Seventh-day Adventist. Waɗannan ayoyi biyu su ne “dutsen kan gini,” wato dutse na ƙarshe da aka sa a cikin harsashin da ayyukan William Miller suka wakilta. Wannan dutsen kan gini ya zo tare da fahimtar Wuri Mai Tsarki na sama, dokar Allah, Asabar, shari’ar bincike, da mala’iku uku na Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha huɗu. Daniyel shi ne farkon littafin, Yohanna kuma shi ne ƙarshensa.

Rubutun Yahaya zai bayyana wahayi na halin Kristi a ƙarshen Adventism. A farkon Isra’ila ta zamani, Ya bayyana Kansa a matsayin Mai Ƙididdigewa Mai Al’ajabi, Mahaliccin dukan abin da ya shafi lissafi; kuma a ƙarshen Isra’ila ta zamani Yana bayyana Kansa a matsayin masani mai al’ajabi na harshe. Shi ne Mahaliccin dukan abin da yake da alaƙa da harshe, ko tsarin harshe ne, ko ƙa’idodin nahawu, ko kalmomi, har ma da haruffan baƙaƙe. Shi ne ya halicci sadarwar da ake aiwatarwa ta wurin kalmomi, wadda ƙa’idodin nahawu ke tafiyarwa, ko a rubuce ko a baki, kuma ake rubuta ta da haruffa waɗanda tsarinsu daga gare Shi ne; kuma fiye da dukan wannan—Shi ne Kalmar. Ta wurin wannan Kalmar Yana sāke makafi, marasa shiri na Laodicea su zama tsarkaka na Philadelphia.

Kalmar da aka fassara da “tsarkake” tana nufin mai da abu mai tsarki. Mutum dubu ɗari da arba’in da huɗu za su zama tsarkaka, kuma za su kai ga wannan yanayin hali ta wurin “gaskiya” ko kuma za ka iya cewa, ta wurin “maganarsa,” domin Yesu shi ne Kalma, kuma shi ne gaskiya.

Ka lura cewa wannan ne abu na farko da Yohanna ya rubuta a cikin Bishararsa. Hakika, ya yi daidai da abu na farko da aka rubuta a cikin Farawa. Yana ƙara wa shaidar ƙarfi, yana fayyace a sarari abin da aka faɗa a Farawa ta ɗaya.

Kalmar da aka fassara da “Allah” a aya ta farko jam’i ce, haka kuwa tana bayyana tun daga farkon “farawa” cewa Allah ya fi ɗaya. “A cikin farawa” a cikin Bisharar Yahaya, Kalmar tana tare da Allah, kuma ita ce Allah. Kuma Kalmar ita ce Mahalicci.

Yesu shi ne Kalman, kuma Ya samar da Littafi Mai Tsarki ta wurin haɗa allahntaka da ɗan’adamtaka—allahntaka wadda Ruhu Mai Tsarki yake wakilta, da kuma ɗan’adamtaka a cikin mutanen da suka rubuta kalmomin cikin littattafan da za a aika wa ikkilisiyoyi. Saboda haka, Littafi Mai Tsarki haɗuwa ce ta ɗan’adamtaka da allahntaka kamar yadda Yesu yake. Littafi Mai Tsarki, duk da sa hannun mutane masu jiki na fāɗuwa, mai tsarki ne, haka kuma mutanen da suka rubuta shi su ma tsarkaka ne.

Ko da yake annabawa mutane masu tsarki ne, duk da haka su ma mutane ne fāɗaɗɗu, gama duka sun yi zunubi, sun kuma kasa ga ɗaukakar Allah. Duk da haka, Littafi Mai Tsarki haɗuwa ne na allahntaka da ɗan’adamtaka, kuma mai tsarki ne, gama Maganar Allah ta zo ne domin ta nuna a cikin rayuwarsa da kuma a cikin rubutacciyar Maganarsa cewa ɗan’adamtaka sa’ad da aka haɗa ta da allahntaka ba ta yin zunubi. Abin da yake gaskiya game da Littafi Mai Tsarki gaskiya ne game da Almasihu, gama shi ne Littafi Mai Tsarki.

Yesu ya ɗauki jiki na zunubi a kan kansa, amma bai taɓa yin zunubi ba; ta haka ya ba da misali cewa bil’adama idan an haɗa ta da allahntaka ba ta yin zunubi.

Yesu shi ne Kalman, kuma Yesu da Littafi Mai Tsarki duka haɗuwa ne ta mutuntaka da allahntaka. Sa’ad da Yesu ya samar da Littafi Mai Tsarki cikin ƙarnuka masu yawa, ya sanya ƙa’idoji a cikin Littafi Mai Tsarki domin waɗanda za su ji su ji. Ƙa’idojin da ke tafiyar da Littafi Mai Tsarki su ma halaye ne na ɗabi’arsa.

Kalmar “cikawa” na nufin kawo abu zuwa ga kamala. Shaidar Daniyel ta ƙare ne a cikin Wahayin Yahaya, ta haka ne shaidar Daniyel ta zama farkon, Wahayin Yahaya kuma ya zama ƙarshe. Farkon Wahayin Yahaya ana maimaita shi a ƙarshen Wahayin Yahaya, kuma a aya ta farko ta babi na ɗaya na littafin Daniyel akwai yaƙi tsakanin Isra’ila ta zahiri da Babila ta zahiri, wanda a cikinsa Babila ta yi nasara; amma a ƙarshen tarihin jarrabawar ɗan adam a cikin Daniyel 11:45, 12:1; Babila ta ruhaniya tana cikin yaƙi da Isra’ila ta ruhaniya, kuma a ƙarshe Babila ta sha kashi, Isra’ila kuma ta yi nasara. Kamar yadda yake da Yahaya a cikin Wahayin Yahaya, farkon shaidar Daniyel ya yi daidai da ƙarshen shaidarsa. To, mene ne gaskiya?

Koyarwa kalma ce da ke bayyana abin da wata ƙungiyar masu bi ta fahimta a matsayin abin da yake daidai. Manufarta ko amfaninta ba ya takaitu ga Littafi Mai Tsarki ko Kiristanci kaɗai. A cikin abin da ake kira Kiristanci, tabbatacce akwai “koyarwar” ƙarya fiye da na gaskiya, gama Babila ta ruhaniya, wato papanci, kejin kowane tsuntsu marar tsarki ne kuma abin ƙyama, kuma waɗannan tsuntsaye suna wakiltar mugunta, wadda ikkiliziyoyi suke ci gaba da raya ta kuma su ɓoye ta ta hanyar koyarwar ƙarya, kamar cewa an soke shari’a. Amma akwai koyarwa ta gaskiya.

Akwai “rukunan koyarwa” waɗanda su ne “gaskiyar bishara” kuma ya kamata a bincike su. Wasu, (idan ba duka ba) “gaskiyoyi ne na gwaji.” Asabar gaskiya ce ta gwaji mai sauƙin fahimta. Akwai koyarwar gaskiya da ta ƙarya. Wasu daga cikin koyarwar gaskiya suna gabatar da gwaji ga waɗanda suke jin su. Akwai kuma wani irin gaskiya da aka tsara domin wani takamaiman lokaci. Ana kiran waɗannan gaskiyoyin “gaskiya ta yanzu.”

’Yan Adventist sukan yi amfani da wannan nassi don kauce wa abin da a zahiri yake faɗa. Sukan yi jayayya cewa duk abin da ya kamata a jaddada a cikin saƙonninmu na “gaskiyar yanzu” shi ne Wuri Mai Tsarki, kwanaki 2300, dokoki, da bangaskiyar Yesu. Sukan yi wannan iƙirari ne domin su kauce wa abin da aka fayyace game da waɗannan batutuwa huɗu.

Manufar waɗannan manyan gaskiya huɗu ita ce an “tsara su sarai domin su bayyana motsin Advent na dā kuma su nuna abin da matsayimmu na yanzu yake, su tabbatar da bangaskiyar masu shakka, kuma su ba da tabbaci ga ɗaukakar makoma.” An tsara waɗannan koyaswar gaskiya ta yanzu guda huɗu ne domin su nuna cewa farkon Adventism (motsin Advent na dā) yana misalta ƙarshen Adventism (matsayimmu na yanzu). Waɗannan koyaswar farko huɗu an “tsara su sarai” domin su bayyana ƙa’idar cewa ana misalta ƙarshen ta wurin farkon. Bisa ga wannan nassi na wahayi, wannan ce “gaskiyar yanzu” da “garken yake bukata yanzu.”

Isra’ila ta dā ita ce farkon Isra’ila, kuma Isra’ila ta zamani ita ce ƙarshenta. Tsohuwar Isra’ila ta zahiri ta kasance misali na mutanen Adventist na Kwana ta Bakwai tun daga lokacin ƙarshe a 1798 har zuwa dokar Lahadi. Kafin zuwan Almasihu na farko, “gaskiyar yanzu” ta kasance ba a ganinta ga Yahudawa ba, gama sun kasance makafi (Laodicea) sabili da dogaronsu ga al’adu da hadisai.

Bisa ga abin da nassinmu na gaba ya nuna, Yahudawa sun rasa hangen “asalin gaskiyar Allah,” kuma wannan asalin gaskiya ga Yahudawa shi ne tarihin kuɓutarwa daga Masar. Tarihin wannan kuɓutarwa shi ne asalin gaskiyarsu; wannan ce gaskiyar da aka umarce su su koyar da ’ya’yansu a dukan tsararrakinsu. Sun gaza, kamar yadda Adventism ma ta gaza. Domin ya gabatar da gaskiya ga Yahudawan da aka makantar, Yesu ya sa gaskiya cikin wani tsari.

A zuwansa na fari Yesu ya “maido da tsoffin gaskiya, yana sa su cikin tsarin gaskiya. Ya daidaita su ya kuma haɗa su wuri guda, yana mai da su cikakken tsari na gaskiya mai daidaito.” Yesu ya yi amfani da tarihin farkon Isra’ila ta dā domin ya sāke kafawa tsoffin gaskiya, kuma ya yi haka ta wurin daidaita waɗannan gaskiya (gwargwadon batutuwa) da kuma haɗa su wuri guda (a layi ɗaya, layi bisa layi). Ya yi haka ne domin ya ’yantar da Yahudawa daga al’adu da hadisai da suka makantar da su. Wannan tarihin shi ne tarihin ƙarshe na Isra’ila ta zahiri.

Addinin Adventist tana maimaita tarihin ƙarshen Isra’ila ta dā, kuma tsarin da za a sa gaskiya a cikinsa domin a kawar da makantar Laodiceya ta al’ada da sabo ana kammala shi yanzu kamar yadda ya kasance sa’ad da Almasihu ya yi hulɗa da Yahudawa. Dole ne a sa “tsoffin gaskiyoyi” a cikin “tsarin” gaskiya, domin a haɗa layukan annabci tare da sauran layukan annabci, “layi bisa layi” a cikin daidaituwa, da nufin yiwuwar ’yantar da ɗan Laodiceya daga makantarsa. Almasihu shi ne misalinmu, cikin dukan abu.

Akwai gaskiyoyi a cikin Littafi Mai Tsarki da ake gane su a matsayin koyarwa, kuma “akwai gaskiyoyi masu banmamaki da yawa,” amma akwai kuma “gaskiya ta yanzu” wadda ita ce “gwaji ga mutanen” “ƙarni” da ke rayuwa a lokacin da aka bayyana gaskiyar. A ma’anar annabci wannan yana faruwa ne a ƙarni na huɗu na Adventism, kuma “gaskiya ta yanzu” “wadda gwaji ce ga wannan ƙarni” ba gwaji ba ce ga ƙarnukan farko na Adventism.

Ga waɗanda za su so su musanta cewa akwai tsararraki huɗu a cikin tarihin Adventism, zan yi muku nuni zuwa ga Teburan Habakkuk. Hanya mai sauƙi ƙwarai ta fahimtar wannan gaskiya ita ce, sunan Laodicea yana nufin jama’a da aka yi wa shari’a. Farkon Adventism ya sanar da buɗewar shari’a, kuma ƙarshen Adventism yana sanar da rufe shari’a. Rufe shari’ar yana faruwa ne a cikin tsara ta uku da ta huɗu.

A ƙarshen shari’a, za a yi wa ƙarni na ƙarshe na Adventism ɗin Laodicea (mutane da aka yanke wa hukunci) shari’a kuma a tofar da su daga bakin Ubangiji, kamar yadda ya faru da Isra’ila ta dā a lokacin hallakar Urushalima. Koyaswar Littafi Mai Tsarki gaskiya ce, kuma akwai kuma gaskiyoyi na gwaji, sa’an nan kuma akwai gaskiyar yanzu. Gaskiyar yanzu kullum gaskiya ce ta gwaji, amma tana bayyana wani irin gaskiya ta gwaji da aka tsara musamman domin ƙarnin da yake raye a halin yanzu. Amma ainihin gaskiyar al’amarin ita ce, mafi yawanci duk wata gaskiya daga Maganar Allah da muka zaɓa mu ƙi karɓa, ta riga ta zama gaskiya ta gwaji wadda muka riga muka gaza cikinta.

Yesu shi ne maganar Allah, kuma shi ne gaskiya. Ya sanar da Bilatus cewa dalilin da ya sa Ya “zo” “cikin duniya” shi ne domin Ya “shaida wa gaskiya,” kuma kowane wanda ya ji muryarsa, “na gaskiya ne.” Kalmar “gaskiya” da Bilatus da Yesu suka yi magana a kai ta fito ne daga wata kalmar Ibrananci da ake fassara ta da “gaskiya,” wadda kuma ake samunta sau ɗari da ashirin da bakwai a cikin Tsohon Alkawari. Ana fassara wannan kalmar Ibrananci (H571) zuwa kalmomi dabam-dabam a Turanci, amma an fassara ta sau casa’in da biyu da “gaskiya” a cikin Tsohon Alkawari. Tana ɗaya daga cikin waɗannan kalmomi waɗanda suke da matuƙar ƙarfi sosai, a matakai da dama.

Kalmar da aka fassara da “gaskiya” a cikin Tsohon Alkawari ta ƙunshi haruffan Ibrananci uku, kuma a wajen haruffan Ibrananci, kowanne harafi yana da ma’anarsa ta kansa; saboda haka, kalmar da aka gina daga haruffan tana haɗa ma’anonin kowane harafi a tare domin samar da cikakkiyar ma’anar kalmar. Kalmar “gaskiya” ta ƙunshi haruffan Ibrananci uku: harafi na farko na baƙaƙen Ibrananci, wani harafi a tsakiya, da harafi na ƙarshe na baƙaƙen Ibrananci. “Gaskiya” a cikin Tsohon Alkawari ana wakilta ta harafi na farko da harafi na ƙarshe na baƙaƙe, tare da wani harafi a tsakiya!

Wannan shi ne ma’anar “dokar ambato na farko” ta Littafi Mai Tsarki. Lokacin farko da aka gabatar da wani batu shi ne mafificin muhimmin nuni ga kalmar, wadda iri ce, kuma tana ƙunshe da dukan DNA da ake bukata domin samar da dukan labarin. Nuni na biyu mafi muhimmanci a cikin “dokar ambato na farko” shi ne nuni na ƙarshe, domin a nan ne ake ɗaure tare da juna dukan labaran da suka taso tsakanin mafari da ƙarshe. “A cikin Ru’ya ta Yohanna ne dukan littattafan Littafi Mai Tsarki suke haɗuwa kuma suke ƙarewa,” kuma Ru’ya ta Yohanna ita ce littafi na ƙarshe na Littafi Mai Tsarki.

Kalmar Ibrananci ta “gaskiya” da muke dubawa tana farawa da harafin “Aleph”; harafi na goma sha uku kuwa shi ne “Mem,” kuma harafi na ashirin da biyu, na ƙarshe, shi ne “Tav.” Tabbas, akwai bambance-bambancen ma’ana iri-iri a cikin fassarar waɗannan haruffa, gwargwadon wane masani a fannin harshe ne aka koma gare shi domin bayani; amma ma’anoni na gaba ɗaya suna da matuƙar amfani wajen fahimta.

א (Aleph): Harafi na farko na jerin haruffan Ibrananci, kuma sau da yawa ana danganta shi da ɗayantaka, kuma yana wakiltar Allahntaka da madawwami, yana nuna alamar haɗin kai tsakanin Allah da halitta.

מ (Mem): Harafi na goma sha uku na haruffan Ibrananci, kuma sau da yawa ana danganta shi da ruwa.

ת (Tav): Harafi na ƙarshe a cikin baƙaƙen Ibrananci, kuma yana ɗauke da ma’anar “alama” ko “shaida.” Sau da yawa ana danganta shi da manufar cikawa ko “hatimin” halitta. A cikin tsohon Ibrananci, harafin Tav yana da siffar giciye.

Kalmar Ibrananci da aka fassara da “gaskiya” wadda muke dubawa ta ƙunshi haruffa uku, waɗanda tare suke wakiltar bishara madawwamiya. Mene ne? Ana gane wannan cikin sauƙi idan ka fahimci cewa saƙonnin mala’iku uku su ne bishara madawwamiya. Ana gane hakan domin ma’anonin waɗannan haruffa uku suna wakiltar saƙon mala’iku ukun.

Mala’ika na fari na Ru’ya ta Yohanna sura ta goma sha huɗu ya bayyana bisharar madawwamiya, sa’an nan kuma ya gaya wa dukan duniya su “ji tsoron Allah” kuma su ɗaukaka Shi ta wurin bauta wa Mahalicci. Ma’anar (Aleph), harafi na fari cikin waɗannan haruffa uku, ita ce “Allahntaka, Allah Madawwami, kuma a matsayin Mahaliccin ’yan Adam, Allahn da ya kamata mutane su ji tsoronsa da girmamawa kuma su bauta masa.”

Alef yana wakiltar saƙon mala’ika na fari.

Saƙon mala’ika na biyu yana kiran mutane su fito daga Babila, yana nuna lokacin da ake zubo Ruhu Mai Tsarki, kuma yana bayyana tawaye na Babila. Ma’anar (Mem) tana da alaƙa da ruwa, (alamar zubowar Ruhu) kuma ita ce harafi na goma sha uku a jerin haruffa; lamba goma sha uku kuwa alama ce ta tawaye, ta haka tana bayyana Babila. Mem tana wakiltar saƙon mala’ika na biyu.

Mala’ikan na uku yana gargaɗin mutane game da karɓar alamar dabbar, yana bayyana nau’i biyu na masu sujada da kuma fushin Allah. Ma’anar (Tav) ita ce tana wakiltar “alama,” (alamar dabbar) tana wakiltar hatimin halitta (hatimin Allah). Harafin da kansa yana da siffar gicciye. Tav yana wakiltar saƙon mala’ika na uku.

Kalmar Ibrananci da aka fassara da “gaskiya” ta ƙunshi haruffa uku, kuma kowane ɗaya yana da ma’anarsa ta musamman. Waɗannan ma’anoni uku su ne kuma ma’anonin saƙonnin mala’iku ukun. Haka kuma su ne ma’anonin saƙon mala’ika na fari, domin saƙon mala’ika na fari shi ne saƙon da yake a farkon Adventism, kuma saƙon mala’ika na uku shi ne saƙon da yake a ƙarshen Adventism. Domin Yesu yana misalta ƙarshen da farkon, mala’ika na fari yana ɗauke da dukan alamomin annabci na saƙon mala’ika na uku. Ta haka, ma’anar haruffan Ibrananci ukun ta zama alamu ba na saƙon mala’ika na uku kaɗai ba, amma kuma alamu ne na saƙon mala’ika na fari.

An gaya wa Yahaya a cikin Ru’ya ta Yohanna ya rubuta abubuwan da suke a wancan lokacin, kuma da yin haka a lokaci guda zai kasance yana rubuta abubuwan da za su kasance a nan gaba. Ya rubuta farkon domin ya misalta ƙarshen. A cikin kalmomi marasa wani ruɗani, an sanar da ’yan Adventist na Rana ta Bakwai su yi nazari su kuma yi shelar saƙon Millerites, wanda shi ne saƙon mala’ika na fari. Ta wajen yin nazari da kuma yin shelar waɗannan gaskiyoyi da wannan tarihi, za mu kasance muna shelanta saƙon mala’ika na uku kuma muna maimaita tarihin mala’ika na fari.

Saƙon mala’ikan fari da tarihin da aka gabatar da wannan saƙo a cikinsa suna daidai da tarihinmu na yanzu, kuma suna misalta shi—tare da wasu sharuɗɗan annabci. Duka waɗannan tarihuna kuma haruffa uku da Masanin Harshe na Allah ya yi amfani da su wajen gina kalmar “gaskiya” ne suke wakilta. Kuma wannan kalma “gaskiya” tana wakiltar bishara madawwamiya.

Tarihin mabiyan Miller a farkon Adventism yana wakiltar mala’ika na fari, kuma tarihin da ke ƙarshen Adventism wanda mala’ika na uku ke wakilta, tarihohi ne masu tafiya a layi ɗaya, amma suna ɗauke da wasu bambance-bambance.

Mala’ika na fari yana shelanta buɗewar hukunci, kuma mala’ika na uku yana shelanta rufe hukunci. Tsarin annabci wanda tarihin Adventism ya bayyana a kansa ɗaya ne a farkon tarihinsa da kuma a ƙarshe. Ana iya nuna cewa kowane ɓangaren ƙarshe yana bin matakai uku na mala’iku uku yayin da suke bayyana a tarihi. Kuma waɗannan mala’iku uku su ne kuma waɗannan haruffa uku. Saboda haka, jerin abubuwan annabci a duka ɓangarorin ƙarshen Adventism ya ginu ne a kan matakai uku na mala’iku uku, waɗanda su ne alamomin hanya da kuma ake wakilta su da waɗancan haruffan Ibrananci uku waɗanda suke ƙirƙirar kalmar “gaskiya.”

Alfa shi ne farkon Adventism, Omega kuma ƙarshen Adventism ne, kuma harafin da yake a tsakiyarsu, kasancewarsa harafi na goma sha uku, ta haka yana bayyana tawayen Adventism daga farkonsa har zuwa ƙarshensa.

An umurce mu game da inda hanyar Allah take:

A cikin Wuri Mai Tsarki muna gane cewa hanyar Allah ita ce matakai uku ɗin nan guda kamar saƙonnin mala’iku uku. A cikin fili na waje, tsoron Allah yana kai mutum ga kawo hadaya da samun barata. A cikin Wuri Mai Tsarki, tsarkakewa ana wakiltarta ta rayuwar addu’a wadda bagaden turare yake wakilta, da rayuwar nazari wadda teburin gurasar nunawa yake wakilta, da rayuwar hidima wadda fitilu masu tsayawa suke wakilta. Wuri Mafi Tsarki yana wakiltar shari’a. Sa’ad da muke da tsoron Allah kamar yadda aka wakilta shi a cikin saƙon mala’ika na fari, mukan nemi barata a gindin gicciye, a cikin fili na waje. Sa’ad da aka baratamu (aka mai da mu masu adalci) sai mu yi tafiya cikin sabuwar rayuwar tsarkakewa (girma cikin tsarki) kamar yadda Wuri Mai Tsarki yake wakilta. Wuri Mai Tsarki yana wakiltar aikin Kirista kamar yadda Milleriyawa suka cika shi a lokacin saƙon mala’ika na biyu tare da Kiran Tsakar Dare. Da yake an baratamu kuma an tsarkakemu, an shirya mu domin shari’ar da Wuri Mafi Tsarki yake wakilta. Matakai uku na Wuri Mai Tsarki, suna wakiltar, a tsakanin sauran abubuwa, kalmomin tauhidi uku—barata, tsarkakewa, da ɗaukaka—haka kuma suna wakiltar saƙonnin mala’iku uku, kuma ba shakka suna kuma wakiltar saƙon mala’ika na fari, kuma ba shakka suna kuma wakiltar haruffa uku da ake amfani da su wajen samar da kalmar “gaskiya.”

A farfajiyar Wuri Mai Tsarki, muna kuma samun dukkan matakan nan uku. Mataki na farko na shiga Wuri Mai Tsarki dole ne ya kwatanta mataki na ƙarshe na Wuri Mai Tsarki, kamar yadda mala’ika na farko yake daidaita da mala’ika na uku. Mataki na farko a farfajiyar shi ne yanka hadaya, mai wakiltar barata. Mataki na biyu shi ne maɓoyar ruwa inda ake cire kitse (zunubi) kuma a tsarkake hadayar kafin matakan ƙarshe. Ruwan maɓoyar ruwan alama ce ta mataki na biyu. Mataki na uku shi ne ainihin hadayar ƙonawa, wadda ta kasance siffar Almasihu a kan gicciye inda aka cika shari’a. Irin waɗannan matakai uku ɗin suna cikin mataki na farko na Wuri Mai Tsarki, kamar yadda irin waɗannan matakai uku ɗin suke cikin saƙon mala’ika na farko. Ka’idar alpha da omega tana cikin Wuri Mai Tsarki, kamar yadda take cikin saƙonnin mala’iku uku, kamar yadda take cikin haruffan da suke ƙirƙirar kalmar “gaskiya.”

Annabcin shekaru 2300 yana da tsari iri ɗaya. Annabcin ya fara da umarni uku, kuma ya ƙare da zuwan saƙon mala’ika na uku a ranar 22 ga Oktoba, 1844. Annabcin ya gabatar da layukan annabci guda biyar, kuma tarihin da yake a farkon annabcin shekaru 2300 yana wakiltar tarihin ƙarshe na kowanne daga cikin waɗannan annabce-annabce guda biyar. Fara da ƙarewar cikakken annabcin shekaru 2300 suna da umarni uku, kuma yana ƙarewa da saƙonni uku.

Farkon annabcin a shekara ta 457 kafin haihuwar Almasihu ya faru ne a lokutan wahala, kuma ya tanadar wa Yahudawa su koma su sāke gina haikali da birni. Daidai da annabcin, bayan shekaru 49 daga aikin da aka fara a shekara ta 457 kafin haihuwar Almasihu, an kammala shi a lokutan wahala. Farkon shekaru 49 yana misalta ƙarshen shekaru 49.

457 K.H. ce ta nuna farkon annabcin da ya bayyana shafewar Almasihu a lokacin baftismarsa. Shafewarsa ta nuna farkon aikinsa na tattara wani jama’a domin su zama ’yan ƙasar Sabuwar, ba Tsohuwar Urushalima ba, kamar yadda aka tattara Isra’ila ta dā domin su sāke gina Urushalima ta zahiri a 457 K.H.

457 K.H. kuma yana nuna farkon annabcin da ya bayyana lokacin da za a gicciye Almasihu. ’Yar’uwa White ta daidaita tarihin gicciyen da Babban Cizon Rai na 22 ga Oktoba, 1844, haka kuma ta daidaita tarihin ketare Bahar Maliya da Babban Cizon Rai. A cikin 457 K.H. an sami wani cizon rai wanda ya zama alama ta cizon ran Ibraniyawa a Bahar Maliya, Babban Cizon Rai ga Adventists, cizon ran almajirai a gicciye, da na Ezra a cikin 457 K.H.

457 K.H. kuma yana nuna farkon annabcin da yake bayyana lokacin da Allah zai sallami Isra’ila ta dā kamar matar da aka sake ta, kuma za a kai bishara ga Al’ummai, abin da yake nuna ƙarshen wani lokaci na musamman na jarrabawar alheri na shekaru 490 musamman domin Isra’ila ta dā. Saboda haka, 457 K.H. yana nuna farkon lokacin jarrabawar alherinsu, kuma 34 A.H. yana nuna ƙarshen lokacin jarrabawar alherinsu, yana zama alama cewa lokacin jarrabawar alherin Adventism ya fara a 1844 kuma yana ƙarewa a dokar Lahadi.

Akwai wasu ’yan annabce-annabcen lokaci na ciki a cikin annabcin shekaru 2300, amma dukansu suna ɗauke da hatimin Alfa da Omega. Farkonsu yana kwatanta ƙarshensu.

Yana da muhimmanci a lura cewa an mai da Isra’ila ta dā ma’ajiya ta shari’ar Allah, kuma an mai da Isra’ila ta zamani ba ma’ajiya ta shari’arsa kaɗai ba, har ma ma’ajiya ta annabce-annabcensa. Sa’ad da Ubangiji ya shiga alkawari da Isra’ila ta dā, Ya mai da su ma’ajiya ta Dokoki Goma kamar yadda aka rubuta a kan alluna biyu na dutse. Sa’ad da Ya shiga alkawari da Isra’ila ta zamani a cikin tarihin Millerite, Ya mai da su ma’ajiya ta kalmarsa ta annabci kamar yadda aka wakilta a kan alluna biyu na Habakkuk, waɗanda aka wakilta ta cikin jadawalai na magabata na 1843 da 1850. Farkon Isra’ila ta dā yana kwatanta farkon Isra’ila ta zamani.

Samar da allunan biyu cikin cikar sura ta biyu ta Habakkuk ya kasance cikar annabce-annabce da dama.

Samar da taswirar majagaba ta 1843 da kuma taswirar majagaba ta 1850 duka cikar annabci ne. Nazarin Teburan Habakkuk yana ba da isasshiyar shaida a kan wannan. Amma nassi a cikin Habakkuk yana bayar da muhimmiyar gudummawa ga wannan batu a cikin tattaunawarmu.

Bayan 1843 Ubangiji ya ba da umarni a yi wani jadawali dabam, amma kada a canja jadawalin farko (1843), sai dai ta wurin wahayi.

Sa’ad da take zaune tare da Ɗan’uwa Nichols (wanda ya ƙirƙira jadawalin 1850), a lokacin da yake yin wannan jadawalin, Sister White ta ce ta ga jadawalin 1850 a cikin Littafi Mai Tsarki.

Habakkuk ya ba da umarni cewa, “Ka rubuta wahayin, ka kuma bayyana shi sarai a kan alluna.” Alluna biyu na Habakkuk alama ce ta alkawarin da Allah ya yi da Adventism sa’ad da Ya mai da su ma’adanar annabce-annabacensa, kamar yadda Ya yi sa’ad da Ya shiga alkawari da Isra’ila ta dā, Ya ba su alluna biyu na shari’a tare da alhakin zama ma’adanar shari’ar. Amma Habakkuk ya bambanta rukuni biyu na masu bauta dangane da allunan da za su bayyana wahayin sarai. Rukuni ɗaya ne waɗanda “ransu ya kumbura” kuma “ba madaidaiciya ba ce,” da kuma wani rukuni da aka bayyana a matsayin “masu adalci” waɗanda “za su rayu ta wurin bangaskiyarsa.”

Yanayin littafin Habakkuk ya nuna cewa waɗanda aka baratar suna rayuwa ne ta wurin bangaskiyar da ta ginu bisa Kalmar annabci, kamar yadda alluna biyu suke wakilta, saboda haka waɗanda ba a baratar ba sun ƙi farkon Adventism. Batun da nake son in gabatar ya dogara ne a kan wani sashe da muka yi la’akari da shi wani lokaci da ya wuce. Ga yadda yake cewa:

Mun riga mun yi bitar waɗannan gaskiya huɗu gaba ɗaya; haikalin, kwanaki 2300, dokokin Allah da bangaskiyar Yesu. Mun sanya waɗannan gaskiya huɗu duka cikin tsarin gaskiya wanda aka “ƙididdige shi daidai ƙwarai domin ya bayyana motsin Zuwan Almasihu na dā kuma ya nuna abin da matsayinmu na yanzu yake.” Wannan tsarin shi ne “ƙa’idar ambato na farko,” shi ne sa hannun Alpha da Omega, kuma shi ne tsarin gaskiya, gama kalmar “gaskiya” tana ɗauke da wannan sa hannu ɗin iri ɗaya kamar yadda dukan waɗannan gaskiya huɗu da aka bayyana a matsayin “gaskiya ta yanzu” suke da shi, wadda aka tsara domin ta bayyana farkon Adventism.

Ko ma babu wani abu dabam, wannan yana nufin cewa kalmar da aka fassara da “gaskiya” wadda muke dubawa ita ce tsarin bishara ta har abada, kuma ita ce tsarin saƙon gargaɗi na ƙarshe, kuma ita ce tsarin saƙon mala’ika na uku, kuma babban sashe ne na Wahayin Yesu Almasihu.

Saƙon gargaɗi na ƙarshe wanda aka wakilta a matsayin Wahayin Yesu Almasihu a cikin ayoyi uku na farko na babi na ɗaya na Ru’ya ta Yohanna, an sake ba da shaidarsa a karo na biyu a ƙarshen Ru’ya ta Yohanna. Ƙarshen Ru’ya ta Yohanna yana ba da shaida game da ayoyin farko na Tsohon Alkawari, haka kuma game da ayoyin ƙarshe na Tsohon Alkawari. Da waɗannan nassin guda huɗu za a iya gano, ta wurin amfani da ƙa’idar Allah ta ɗora layin annabci a kan layin annabci, cewa saƙon gargaɗi na ƙarshe yana da alaƙa da dangantakar Mahalicci da halittunsa. Yana da alaƙa da ikonSa na halitta. Yana da alaƙa da yadda ikonSa na halitta yake isarwa zuwa ga cocinSa. Yana da alaƙa da sifar Allahntaka wadda take haɗa ƙarshe da farko. Saƙo ne da yake isowa nan da nan kafin rufe lokacin jarrabawa, har ma fiye da haka. Idan aka yi la’akari da su tare, game da ikon halitta na Allah ne! Kuma ambato na farko na ikonSa na halitta yana cikin farkon Farawa ta ɗaya, daga aya ta farko har zuwa babi na biyu aya ta uku.

Ayoyin da suka gabata suna wakiltar dukan shaidar halitta, suna jaddada cewa kalmar Allah tana da ikon halitta.

Irin wannan ikon halitta da ya yi duniya ne Almasihu yake amfani da shi wajen sāke canja mutane.

Wahayin Yesu Almasihu yana jaddada yadda ake isar da Maganar Allah zuwa ga mutane. Tana fitowa daga wurin Uba, zuwa ga Ɗa, zuwa ga mala’ika, zuwa ga annabi wanda yake rubuta ta kuma ya aika ta zuwa ga ikkilisiyoyi. Hanyar sadarwar da aka kafa a farkon da kuma ƙarshen littafin Wahayi an kuma kwatanta ta da tsanin Yaƙub tare da mala’iku suna hawa da sauka a kansa. An kwatanta ta kuma da bututun zinariya biyu na Zakariya waɗanda suke kawo man zuwa cikin Wuri Mai Tsarki. Hanyar sadarwa tsakanin Allah da mutum batu ne na annabcin Littafi Mai Tsarki, kuma saƙon da ake aikowa yana ɗauke da ikon halitta wanda ya yi sararin duniya. A cikin hanyar sadarwar da take cikin sura ta ɗaya ta littafin Wahayi, ya kamata a fahimta cewa saƙon da aka miƙa zuwa ga ikkilisiyoyi yana ɗauke da ikon canja mutumin Laodikiya ya zama Filadelfiya.

Ko muna la’akari da farkon ko ƙarshen Tsohon Alkawari ko Sabon Alkawari, saƙon ɗaya ne. Allah yana isar da saƙon gargaɗi na ƙarshe, kuma yana ɗauke da ikon halitta na Allah idan waɗanda suka ji shi suka saurare shi kuma suka kiyaye shi. Saƙon da yake cika wannan an kafa shi a cikin tsari na allahntaka na Alfa da Omega. Farko, tsakiya, da ƙarshe. Haruffan Ibrananci uku waɗanda suke haɗuwa tare su samar da kalmar “gaskiya” su ne madawwamiyar bishara, kuma haruffan da ma’anoninsu, da kalmar da suke samarwa sa’ad da aka haɗa su da juna, suna wakiltar ƙa’idar da kuma Wanda yake Alfa da Omega. Yana nanata ikonSa na halitta. Kalmomi uku na ƙarshe na labarin halitta, kowannensu yana farawa da waɗannan haruffa uku, bisa ga jerin da suke haɗuwa su zama kalmar “gaskiya.”

Kalmomi uku da suke ƙarshen labarin halitta suna farawa da haruffa uku waɗanda, idan aka haɗa su tare, suke samar da kalmar “gaskiya.” Kalmomi uku na ƙarshe na ayar suna farawa da haruffan א (Aleph), מ (Mem), da ת (Tav) a jere. Ana fassara waɗannan kalmomi uku da “Allah,” “ya halitta,” da “ya yi.” Waɗannan kalmomi uku kowannensu yana farawa da haruffan א (Aleph), מ (Mem), da ת (Tav) a wannan jeri, abin da ya ƙara jaddada cika da kuma tsari na labarin halitta. Masu sharhin Yahudawa sun lura da wannan tsari a matsayin wata siffa mai ban sha’awa ta harshe a cikin rubutun Ibrananci.

Labarin halitta ya fara da kalmomin nan, “a farkon,” kuma ya ƙare da kalmomi uku waɗanda suke wakiltar Alfa da Omega, mafari da ƙarshe, na fari kuma na ƙarshe. Ikon halitta da aka nuna a cikin shaidar Farawa yana farawa kuma yana ƙarewa da sa hannun wannan Maƙagaggen Masanin Harshe.

Na farkon wani abu da yake misalta ƙarshen wannan abu ne annabi Yohanna ya jaddada, sa’ad da, ta wurin rubuta abin da yake a wancan lokaci, a lokaci guda kuma yake rubuta abin da zai kasance.

Saƙon gargaɗi na ƙarshe na Iliya da aka wakilta a ƙarshen Tsohon Alkawari yana bayyana wannan ƙa’idar annabci ɗaya, a cikin mahallin rikicin dokar Lahadi da annobai bakwai na ƙarshe masu gabatowa.

“Dokar ambato na farko” da dukan abin da take wakilta shi ne “tsarin” da ya kamata a sa “gaskiyar yanzu” a cikinsa. Wannan tsari shi ne “dokar ambato na farko” wadda kuma tana ɗaya daga cikin siffofin Allah.

A cikin littafin Daniyel wanda yake wakiltar farkon Adventism, da littafin Ru’ya ta Yohanna wanda yake wakiltar ƙarshen Adventism, muna samun abubuwan da suka yi daidai masu ban mamaki sa’ad da muka dubi batun da ƙa’idar cewa na fari yana kwatanta na ƙarshe. Littafin Daniyel yana bayyana wani siffofi na Yesu sa’ad da ya yi amfani da suna Palmoni, ma’ana mai ban mamaki mai ƙididdige asirai. Daniyel kuma yana gabatar da Yesu a matsayin Mika’ilu shugaban mala’iku. An yi amfani da Yohanna ya yi daidai da abin da Daniyel ya yi, kuma yana bayyana ba uban ilimin lissafi ba, ko shugaban mala’iku ba, sai dai uban harshe. Sa’ad da muka ɗauki Yesu a matsayin uban haruffa, ya kamata mu yi la’akari da Zabura 119, babi mafi tsawo a cikin Littafi Mai Tsarki.

Zabura 119 waƙa ce ta akrositik mai bin haruffan baƙaƙe, wato harafin farko na kowane rukuni na ayoyi takwas yana farawa da harafi guda ɗaya. A haruffan Ibraniyanci akwai haruffa ashirin da biyu, saboda haka akwai sassa ashirin da biyu, kowanne na ayoyi takwas. Kowane sashe yana farawa da harafin baƙaƙe gwargwadon jerin haruffan, sa’an nan kuma kowace aya daga cikin ayoyi takwas da aka keɓe wa wannan harafi tana farawa da wannan harafin. Akwai ayoyi takwas ga kowane harafi; saboda haka ayoyi takwas a ninka da haruffa ashirin da biyu na baƙaƙen Ibraniyanci suna ba da jimillar layi ɗari da saba’in da shida. Zaburar tana jaddada biyayya ga Allah wanda shi ne Allah na tsari (saboda haka tsarin akrositik ɗin), ba na rikicewa ba.

Wani fitaccen jigo a cikin Zabura 119 shi ne zurfin gaskiyar cewa Maganar Allah ta wadatar gaba ɗaya. Akwai kalmomi takwas dabam-dabam da ke nuni ga Maganar Allah a cikin dukan Zaburar: shari’a, shaidunSa, ka’idoji, farillai, umarni, hukunce-hukunce, magana, da ƙa’idodi. A kusan kowace aya, ana ambaton Maganar Allah. Zabura 119 ba wai kawai tana tabbatar da halayen Nassosi ba ne, amma tana kuma tabbatar da cewa Maganar Allah tana bayyana ainihin halin Allah da kansa. Ku lura da waɗannan siffofin Allah da aka bayyana a cikin Zabura 119:

Zaburin ya buɗe da albarkatu biyu. “Masu albarka” ne waɗanda hanyoyinsu marasa aibu ne, waɗanda suke rayuwa bisa ga shari’ar Allah, waɗanda suke kiyaye farillansa kuma suke nemansa da dukan zuciyarsu. Waɗannan su ne darussa a gare mu a cikin wannan babban Zaburi. Maganar Allah ta isa ta sa mu zama masu hikima, ta horar da mu cikin adalci, ta kuma shirya mu domin kowane kyakkyawan aiki (2 Timoti 3:15–17).

Hakika, Zabura 119 wani ɓangare ne na wani batu da har yanzu bai sami waraka sosai ba a duniyar addini. Yana da alaƙa da ayar da take a tsakiyar Littafi Mai Tsarki da kuma surar da take a tsakiyar Littafi Mai Tsarki. Idan ka bincika intanet, za ka tarar da muhawarori iri-iri da suka karkata a kan wane irin Littafi Mai Tsarki kake amfani da shi, da makamantan hakan. Matsalar da take tare da kowane matsayi a cikin wannan muhawara ita ce, ma’anar tsakiyar Littafi Mai Tsarki, ko ayar ce ko kuwa sura, ya kamata marubucin Littafi Mai Tsarki ne ya ayyana ta, ba ɗalibin ɗan Adam ko mai sukar Littafi Mai Tsarki ba.

Littafi Mai Tsarki yana koyar da cewa akwai mafari da ƙarshe ga kowane abu. Ga kowane abu akwai lokaci nasa.

Akwai lokacin da za a haifa, kuma akwai lokacin da za a mutu, duk da haka kuma akwai rayuwar da take gudana a tsakiyar farkon rayuwarmu da ƙarewarta. Haihuwa ɗan taƙaitaccen lokaci ne, haka ma mutuwa. Rayuwa ita ce tsakiya, kuma yawanci tana da tarihin da ya fi yawa a haɗe da ita fiye da lokacin da aka haife mu da kuma lokacin da muka mutu.

Tsakiya a cikin “dokar ambaton farko” yawanci tana da shaidu fiye da farkon da ƙarshen. Neman aya guda ko sura guda a cikin Littafi Mai Tsarki sannan a ayyana ta a matsayin tsakiya, shi ne yin watsi da shaidar Littafi Mai Tsarki, ko da yake farkon da ƙarshen a ainihinsu wurare ne na lokaci; tsakiya kuwa yawanci wani ɗan lokaci ne mai ɗauke da tsawon lokaci. Hakika, farkon, ƙarshen da tsakiya za su dace da juna, ko da yake sau da yawa irin wannan alamar hanya ɗaya a ƙarshen tana zama kishiyar farkon.

Yesu ya bayyana Yohanna Mai Baftisma a matsayin Iliya, kuma dukansu biyun suna kwatanta jere guda na abubuwan annabta iri ɗaya. Amma Iliya muguwar mace (Yezebel) ta tsananta masa, wadda ta nemi ta sa a daure shi kuma a kashe shi, amma ba ta taɓa yin haka ba. Yohanna, wanda yake alamar Iliya, muguwar mace (Herodiya) ta neme shi domin a daure shi kuma a kashe shi, kuma ta yi haka. Iliya da Yohanna alamomi ne da za a iya musanyawa da juna, amma suna da wasu siffofin annabci waɗanda suke kishiyar juna, duk da haka kuma suna tafiya a layi ɗaya da juna. Iliya bai taɓa mutuwa ba, amma Yohanna ya mutu. Fahimtar cewa alamomin hanya na annabci waɗanda suke daidaituwa da juna sau da yawa sukan zama kishiyoyi yana ba waɗanda suke so su gani su gane cewa tsakiyar Littafi Mai Tsarki shi ne Zabura 118.

Sa’ad da muka yi amfani da ƙa’idar dokar ambaton farko kamar yadda muka kasance muna fayyace ta, za mu ga cewa farkon tsakiyar Littafi Mai Tsarki shi ne Zabura 117, babi mafi gajarta a cikin Littafi Mai Tsarki, mai ayoyi biyu. Babi na 118 yana biye da shi, wanda shi ne tsakiyar Littafi Mai Tsarki, kuma babi na 118 yana biye da 119, wanda shi ne babi mafi tsawo a cikin Littafi Mai Tsarki kuma ƙarshen tsakiyar Littafi Mai Tsarki. Babban Masanin harshe mai banmamaki ya yi alama ga farkon da babi mafi gajarta, sa’an nan ya yi alama ga ƙarshen da babi mafi tsawo. Waɗannan babi biyu ne masu kishiyantar juna. Farkon shi ne iri, kuma ƙarshen shi ne inda cikakkiyar shuka balagaggiya take bunƙasa, inda dukan shaidun da suke a cikin tsakiyar suke haɗuwa wuri guda. Ku lura da Zabura 117.

Kalmar da muke dubawa, wadda ta ƙunshi haruffa uku, an fassara ta a aya ta biyu da cewa “gaskiya”, kuma tana wakiltar farkon tsakiyar Littafi Mai Tsarki, (tsakiyar Littafi Mai Tsarki kuma ita ce Zabura 117–119). Ƙarshen tsakiya kuwa shi ne Zabura 119. Zabura 118 ita ce tsakiyar tsakiya. Zabura 118 tana a tsakanin sura mafi gajarta da mafi tsawo a cikin Littafi Mai Tsarki, kuma mafi gajartar, wadda ita ce farkon, tana bayyana kalmar “gaskiya” wadda aka ƙirƙira da haruffa uku masu wakiltar matakai uku na bisharar madawwamiya, kuma su ne tsarin fahimtar gaskiya. Wannan tsari kuwa shi ne ƙa’idar da ke wakiltar halin Kristi a matsayin Alfa da Omega.

Ƙarshen tsakiya, wato sura ta 119, waƙa ce ta haruffa da aka sa a tsakiyar Littafi Mai Tsarki domin jaddada wannan al’ajabin masani na harshe. Sau huɗu a cikin sura ta 119 an fassara wannan kalma ɗaya da “gaskiya.”

Gaskiya cikin waɗannan ayoyi wata ƙa’ida ce ta annabcin Littafi Mai Tsarki wadda ke bayyana ƙarshe tun daga farko, kuma gaskiyar da ke cikin ayoyin ita ce, Alpha da Omega ya sa hannunsa a tsakiyar Littafi Mai Tsarki, kamar yadda ya yi ga farko da kuma ƙarshe. Sa hannun na Farko da na Ƙarshe shi ne “tsarin ginshiƙi” na gabatar da saƙon gargaɗi na ƙarshe na mala’ika na uku. Ƙarshen tsakiyar ya ƙunshi ayoyi huɗu waɗanda suke amfani da kalmar da aka fassara da “gaskiya,” ko da yake nassi na huɗu an fassara shi ne kawai da “na gaskiya.” Ƙarshen na ƙarshe daga cikin waɗannan ayoyi huɗu yana bayyana cewa “tun daga farko,” kalmar ita ce “na gaskiya.”

A farkon labarin halitta na Farawa ɗaya da biyu, kalmar “gaskiya,” ko da yake ba a rubuta ta kai tsaye ba, an wakilta ta a cikin kalmomi uku na ƙarshe na labarin halitta, gama kowace kalma tana farawa da haruffa waɗanda, bisa tsari, suke samar da kalmar “gaskiya.” A farkon akwai Kalma, kuma ta wurinsa aka halicci dukan abubuwa, kuma shaidar halitta a cikin Farawa tana farawa da kalmomin, “A farkon,” kuma tana ƙarewa da kalmomi uku masu wakiltar gaskiyoyin da suke da alaƙa da wani sifa na Almasihu wanda a cikin Ishaya aka bayyana a matsayin hujjar cewa Shi ne Allah kaɗai tilo.

Tsakiyar Littafi Mai Tsarki (Zabura 117–119) ta fara a babi na 117 da yin nuni ga gaskiyar nan cewa farkon yana wakiltar ƙarshe ta wurin amfani da kalmar “gaskiya.” Kalmar an ƙirƙire ta ne da haruffa uku waɗanda suke wakiltar bisharar madawwamiya da saƙonnin mala’iku uku, kuma suna fayyace ƙarshen labarin halitta. Ƙarshen tsakiyar Littafi Mai Tsarki kuwa gabatarwa ce ta haruffan da wancan mashahurin masanin harshe ya samar domin kafa fahimtar cewa abin da ake bayyanawa yanzu game da halinsa yana cikin daidaito da ma’anar kalmar wahayi, gama Wahayin Yesu Almasihu saƙo ne da aka tsara domin gabatar da wani ɓangare na halin Kristi wanda har zuwa yanzu ba a cika gane shi sosai ba, in ma an taɓa gane shi kwata-kwata. Wahayin ya yi daidai da layukan tarihin alkawari, gama tarihin alkawari ya ƙunshi shaidu na ƙoƙarin Allah na bayyanar da Kansa ta wurin sunaye yayin da tarihinSa ya bunƙasa.

Hakika akwai abubuwa masu yawa fiye da haka da ya kamata a tattauna game da wannan gaskiya, amma za mu tsaya a nan.