Ikilisiyar Pergamos ta fara ne a lokacin fitar da Dokar Milan a shekara ta 313, sa’ad da aka ɗaura auren ƙulla yarjejeniya na huɗu na sura ta goma sha ɗaya ta littafin Daniyel tsakanin Constantia da Licinius. Sarkin daular yamma, Constantine Mai Girma, ne ya aurar da Constantia ga Licinius, sarkin daular gabas, a matsayin amaryar ƙulla yarjejeniya. Constantia ’yar’uwar Constantine ce ta uba ko uwa ɗaya, kuma an ɗaura aurenta a daidai lokacin da aka fitar da Dokar. Yarjejeniyar auren ba ta daɗe ba, kuma daga nan aka koma yaƙin basasa. Constantia ta kasance tare da Licinius a duk tsawon yaƙin basasar, kuma ta roƙi Constantine ya bar shi da ransa bayan da Constantine ya ci Licinius da yaƙi a shekara ta 324. Da farko Constantine ya bar Licinius da ransa, amma daga baya ya ba da umarnin a kashe shi. Ita kuwa Constantia daga nan ta ci gaba da zama a fadar Constantine har zuwa wajen shekara ta 330.

Auren yarjejeniya na huɗu a Daniyel sura ta goma sha ɗaya, wanda aka yi a watan Fabrairun shekara ta 313, ya soma zamanin da Pergamos ke wakilta a alamance, kuma ikilisiyar Pergamos ta ci gaba har zuwa ikilisiyar Thyatira, wadda ta soma lokacin da ikon fafaroma ya hau gadon sarauta a shekara ta 538. Shekarar 538 ta nuna ƙarshen Pergamos, ta kuma nuna auren yarjejeniya na biyar a Daniyel sura ta goma sha ɗaya, yayin da ikilisiyar fafaroma ta zauna a kan gadon sarauta ta hanyar auren yarjejeniya na annabci da hukumomin mulkin ƙasa na Roma. Pergamos ya soma da yarjejeniyar aure ta alfa a shekara ta 313, ya kuma ƙare da auren yarjejeniya na omega a shekara ta 538. A shekara ta 1798, sarakunan Turai sun saki amaryarsu ta fafaroma lokacin da Napoleon ya kama fafaroma ya kai shi zaman talala.

Auren yarjejeniya na farko-farko a Daniyel sura ta goma sha ɗaya, wanda aka ɗaura tsakanin daulolin Ptolemaic da Seleucid, ya riga ya zama alamar annabci da ta wakilci zaman bauta da sakin amaryar Paparoma. A cikar ayoyi na shida zuwa na takwas, a shekara ta 252 kafin haihuwar Almasihu, Ptolemy II Philadelphus (sarkin kudu) ya aurar da ’yarsa Berenice ga Antiochus II Theos (sarkin arewa) domin kawo ƙarshen Yaƙin Siriya na Biyu. Yarjejeniyar ta bukaci Antiochus ya yi watsi da matarsa Laodice da ’ya’yanta maza. Bayan mutuwar Ptolemy II a shekara ta 246 kafin haihuwar Almasihu, Antiochus ya sake karɓar Laodice a matsayin matarsa, ya kuma saki Berenice. Daga nan Laodice ta sa aka ba Antiochus guba, ta kuma shirya kisan Berenice da ɗanta jariri. Saboda haka, kamar yadda ayar ta rubuta, Berenice “ba ta ci gaba da riƙe ikon ba” kuma “an miƙa ta.”

Ptolemy III Euergetes, ɗan’uwan Berenice (“wani reshe daga saiwoyinta”), ya zama sarkin Masar, ya kuma kai hari kan daular Seleucid domin ɗaukar wa ’yar’uwarsa fansa. Hakan ya zama farkon Yaƙin Siriya na Uku, wanda ya gudana daga shekara ta 246 zuwa ta 241 kafin haihuwar Almasihu. Ptolemy ya ƙwace manyan birane (ciki har da Seleucia da Antioch), ya kutsa nesa cikin yankin daular Seleucid, ya kuma kwashe ganima mai ɗimbin yawa, ciki har da gumaka da yawa da tasoshi masu tsarki waɗanda Cambyses ya kwashe daga Masar a baya. Ya koma Masar da ganimar, wanda hakan ya cika annabcin cewa za a tafi da allolinsu da kayayyakinsu masu daraja bauta zuwa Masar.

Auren ƙulla yarjejeniya na farko a Daniyel sura ta goma sha ɗaya ya yi nuni a alamance ga auren ƙulla yarjejeniya na shekara ta 538 tsakanin Roma ta fafaroma da sarakunan Turai. A ayoyi na shida zuwa na takwas, sarkin kudu ya ba da amarya domin ƙulla yarjejeniya wadda daga baya aka karya. Bayan karya yarjejeniyar, sai aka mamaye masarautar arewa, aka ci ƙasarta da yaƙi, aka kuma kwashe dukiyoyinta masu daraja. A tarihin da ya yi daidai da wannan, Napoleon, wanda yake wakiltar sarkin kudu, ya tilasta wa Jihohin Fafaroma amincewa da Yarjejeniyar Tolentino a shekara ta 1797. A shekarar da ta biyo baya, sojojin Faransa ƙarƙashin jagorancin Janar Berthier suka shiga Roma, suka kama Fafaroma Pius VI, wanda yake wakiltar sarkin arewa, suka mai da shi fursuna. Sojojin Faransa kuma suka ƙwace dukiyoyi masu daraja daga Roma suka kai su Faransa, daidai da yadda Ptolemy ya kwashe dukiyoyi masu daraja daga masarautar arewa ya kai su Masar.

Yarjejeniyar aure da aka ƙulla a Milan a shekara ta 313 ta kawo ƙarshen wani yaƙin basasa, kamar yadda yarjejeniyar aure tsakanin daulolin arewa da kudu na Ptolemy II Philadelphus da Antiochus II Theos ta kawo ƙarshen Yaƙin Siriya na Biyu. Sakin da Antiochus ya yi wa amaryarsa ta Masar, wadda ya aura bisa yarjejeniya, a shekara ta 246 kafin haihuwar Almasihu ya wakilci sakin auren daulolin yamma da gabas a shekara ta 324 a alamance. Sakin auren biyu duka sun yi daidai da sakin aure na shekara ta 1798.

Pergamos ya ɗauki tsawon shekaru 225, daga 313 zuwa 538. Ya fara ne da auren yarjejeniya na biyu na Roma ta arna, ya kuma ƙare da auren yarjejeniya na farko na Roma ta Paparoma. Tarihin annabci na Pergamos ya haɗa auren yarjejeniya guda biyu na Roma ta arna da auren yarjejeniya guda biyu na Roma ta Paparoma, kamar yadda jerin Cleopatra guda bakwai ya haɗa auren yarjejeniya guda biyu na Daular Seleucid da auren yarjejeniya guda biyu na Roma ta arna. Ta wurin Cleopatra ne aka haɗa aure guda biyu a Daular Seleucid da aure guda biyu na daular Roma ta arna, waɗanda su kuma aka haɗa su da aure guda biyu na Roma ta Paparoma ta wurin ikilisiyar Pergamos ta alama.

Auren alfa na Daular Seleucid a shekara ta 252 kafin haihuwar Almasihu ya zama alamar auren omega na Cleopatra Syra, ’yar Antiochus Mai Girma, da Ptolemy V a shekara ta 193 kafin haihuwar Almasihu a Raphia. Wannan aure ya kawo ƙarshen Yaƙin Siriya na Biyar. An ɗaura auren alfa na yarjejeniyar Roma ta bautar gumaka a shekara ta 40 kafin haihuwar Almasihu tsakanin Mark Antony da Octavia. Octavia ’yar’uwar Octavian ce, wanda daga baya aka san shi da suna Augustus Caesar. An ɗaura auren na shekara ta 40 kafin haihuwar Almasihu tare da ƙulla Yarjejeniyar Brundisium. Antony ya saki Octavia domin ya auri Cleopatra a shekara ta 32 kafin haihuwar Almasihu, ta haka ya sake tayar da yaƙin basasar da ya ƙare lokacin ƙulla yarjejeniyar a shekara ta 40 kafin haihuwar Almasihu. Mark Antony shi ne mai adawa na gabas, Octavian kuwa shi ne abokin hamayya na yamma. A tarihin Masar, an sami mata bakwai masu suna Cleopatra. Ta farko ta wakilci yarjejeniyar auren omega na Daular Seleucid, Cleopatra ta bakwai kuma ta ƙarshe kuwa ta wakilci sakin auren alfa na yarjejeniyar Roma ta bautar gumaka.

Almasihu koyaushe yana misalta ƙarshen da farko, don haka auren alfa na gidan Seleucid a shekara ta 252 kafin haihuwar Almasihu ya yi daidai da auren omega na gidan Seleucid a shekara ta 193 kafin haihuwar Almasihu. Alfa da omega na tarihin gidan Seleucid dukansu sun yi daidai da auren alfa da na omega na Roma ta arna da kuma Roma ta Fafaroma. Auren omega na Roma ta arna a shekara ta 313 ya kuma kasance auren yarjejeniya na alfa na Pergamos, kuma ya kasance misalin auren yarjejeniya na omega na Pergamos, wanda shi ma ya kasance yarjejeniyar auren alfa na Roma ta Fafaroma a shekara ta 538. Wannan ya sa auren yarjejeniya na alfa da na omega na Roma ta arna dukansu suka yi daidai da auren alfa na Roma ta Fafaroma a shekara ta 538. Auren omega na Roma ta Fafaroma zai auku a lokacin dokar Lahadi da ke gab da zuwa. Alfa na shekara ta 538 misali ne na omega na dokar Lahadi, kuma an misalta alfa na shekara ta 538 ta wurin Yarjejeniyar Brundisium a shekara ta 40 kafin haihuwar Almasihu da kuma auren yarjejeniya na Dokar Milan a shekara ta 313. Auren alfa na daular Seleucid a shekara ta 252 kafin haihuwar Almasihu ya yi daidai da auren yarjejeniya na Roma ta Fafaroma a shekara ta 538, kuma a matsayinsa na auren alfa na daular Seleucid, ya kuma yi daidai da auren omega a Raphia a shekara ta 193 kafin haihuwar Almasihu.

Aure-auren yarjejeniya tsakanin arewa da kudu a shekarun 252 da 193 kafin haihuwar Almasihu sun yi daidai da auren yarjejeniya na shekara ta 538, wanda kuma ya yi daidai da aure-auren yarjejeniya na Roma ta arna a shekara ta 40 kafin haihuwar Almasihu da shekara ta 313. Dukkan aure-auren yarjejeniya guda biyar da aka wakilta a cikin tarihin da ke a Daniyel sura ta goma sha ɗaya suna samun cikakkiyar cikarsu a auren yarjejeniya na shida kuma na ƙarshe, a lokacin dokar Lahadi da za ta zo nan ba da daɗewa ba. Aure-aure biyu na farko yaƙe-yaƙe ne tsakanin abokan hamayya na arewa da na kudu, na uku da na huɗu kuma suna wakiltar yaƙin basasa tsakanin gabas da yamma. Aure na biyar da na shida suna wakiltar yaƙin ruhaniya tsakanin gabas da yamma; tsakanin ɗariƙar Ortodoks da ta Katolika ta Roma; ko kuma tsakanin gwamnati da coci. Ɗaya daga cikin manyan bambance-bambance tsakanin ɗariƙar Ortodoks da ta Katolika ta Roma shi ne cewa mabiya ɗariƙar Ortodoks suna amincewa da abin da ake kira “caesaropapism.”

Tsarin haɗa ikon mulkin ƙasa da na coci a hannun sarki

Caesaropapism shi ne haɗewar ikilisiya da gwamnati, inda gwamnati take da iko a kan wannan dangantaka. Mazhabar Katolika ta Roma tana ƙin wannan tsari kuma tana riƙo da Dokar Justinian ta shekara ta 533, wadda ta ayyana Ikilisiyar Katolika ta Roma a matsayin shugabar ikilisiyoyi da kuma mai gyara masu karkatacciyar koyarwa. Gwagwarmayar ruhaniya a aure biyu na ƙarshe da aka ƙulla bisa yarjejeniya ta shafi batun ko namiji, wanda yake wakiltar ikon gwamnati, ne yake mulki a kan mace, wadda take wakiltar ikon ikilisiya. Yaƙin ruhaniya ya kuma haɗa da saɓani a wasu fannoni na ibada a cikin ikilisiya da kuma koyarwar da ake kira “filioque.”

Filioque

Filioque na nufin “da Ɗan.” Fahimtar muhimmancin kalmar “filioque” na buƙatar a yi nazarin birnin Nicaea ta fuskar annabci, inda aka fara amincewa da “Furucin Bangaskiya na Nicaea.” Nicaea yana da alaƙa ta annabci da layin Musulunci, domin a can ne ake nuna alamar yaƙin Nicaea na biyu a tarihi, kuma yana da alaƙa ta annabci da yaƙin ruhaniya na mazhabar Katolika ta gabas da ta yamma. Paparoma Leo, a matsayinsa na alama, shi ma yana da alaƙa da Nicaea da kuma shaidar annabci ta Furucin Bangaskiya na Nicaea.

An nuna aure guda shida na ƙulla yarjejeniya a Daniyel sura ta goma sha ɗaya, kuma huɗu na farko rikice-rikicen soja ne tsakanin arewa da kudu ko kuma gabas da yamma. Biyu na ƙarshe kuwa rikice-rikice ne na ruhaniya tsakanin mabiya Katolika na Ortodoks na gabas da mabiya Katolika na Roma na yamma. Auren ƙulla yarjejeniya na shida kuma na ƙarshe zai ƙunshi alamomin gwagwarmayar da ta shafi Furucin Bangaskiya na Nicaea, kuma zai haɗa da wani Paparoma mai suna Leo, sannan a ƙarshe zai goyi bayan fahimtar Cocin Katolika na Roma game da haɗewar coci da gwamnati, wadda ke ƙin “kaisaropapanci” da mabiya Ortodoks na gabas ke riƙo da shi, wanda ke ɗaukar hukumar mulkin farar hula a matsayin mai iko a kan coci.

“Amma mene ne ‘siffar da aka yi wa dabbar’? Kuma ta yaya za a samar da ita? Dabbar mai ƙahoni biyu ce take yin siffar, kuma siffa ce da ake yi wa dabbar. Ana kuma kiranta siffar dabbar. Saboda haka, domin mu san yadda siffar take da kuma yadda za a samar da ita, dole ne mu yi nazarin halayen dabbar kanta—tsarin mulkin Paparoma.

“Sa’ad da ikilisiyar farko ta gurɓace ta wurin kauce wa sauƙin bishara da karɓar ibadu da al’adun arna, ta rasa Ruhu da ikon Allah; kuma domin ta sami iko a kan lamiran jama’a, ta nemi goyon bayan ikon mulkin duniya. Sakamakon haka shi ne mulkin Paparoma, wata ikilisiya da ta mallaki ikon mulkin ƙasa kuma ta yi amfani da shi wajen cim ma manufofinta, musamman wajen hukunta ‘bidi’a.’ Domin ƙasar Amurka ta kafa surar dabbar, dole ne ikon addini ya mallaki gwamnatin ƙasa har ta kai ga ikilisiyar za ta kuma yi amfani da ikon mulkin ƙasa wajen cim ma manufofinta.” Babban Rikici, 443.

Caesaropapism da filioque su ne manyan bambance-bambance biyu tsakanin mabiya Katolika na Yamma da na Gabas. Ɗaya gardama ce game da ikon mulkin farar hula; ɗayan kuma gardama ce ta ilimin tauhidi game da ko Ruhu Mai Tsarki yana “fitowa” ne daga Uba kaɗai, ko kuwa yana fitowa daga Uba da Ɗa duka. Ikilisiyar Katolika ta Roma ta yi imani cewa Ruhu Mai Tsarki yana fitowa daga dukansu biyun, amma ikilisiyar Gabas ta ƙi “filioque,” tana jayayya da ƙarin da aka yi na cewa Ruhu Mai Tsarki yana fitowa daga Almasihu. An ƙara ka’idar filioque a hankali ga Furucin Bangaskiya na asali da aka samar a taron Majalisar Nicaea a shekara ta 325, shekaru huɗu bayan dokar Lahadi ta farko, da shekara guda bayan Constantine ya kayar da Licinius ya zama shi kaɗai mai mulkin Daular Roma. Furucin Bangaskiya na asali bai ƙunshi batun “filioque” ba, wanda daga ƙarshe zai zama ɗaya daga cikin manyan dalilai biyu da suka sa ikilisiyoyin Katolika na Gabas da Yamma suka rabu.

A Majalisar Constantinople ta shekara ta 381, an faɗaɗa Furucin Bangaskiyar Nicaea zuwa abin da aka sani da Furucin Bangaskiyar Nicaea da Constantinople. Bayanin da aka faɗaɗa game da Ruhu Mai Tsarki ya haɗa da kalmomin “wanda yake fitowa daga Uba.” Wannan ce har yanzu sigar Furucin Bangaskiya da coci-cocin Orthodox na Gabas suke amfani da ita, ba tare da ƙarin filioque da aka yi daga baya ba. Shekaru hamsin bayan haka, a Majalisar Ephesus ta shekara ta 431, an sake tabbatar da bangaskiyar da aka kafa a Nicaea a shekara ta 325, kuma majalisar ta hana gabatar da wata bangaskiya dabam a madadin furucin bangaskiyar Nicaea. Cocin Gabas ya yi amfani da wannan haramcin a matsayin hujjar adawa da ƙara filioque cikin Furucin Bangaskiya. A Majalisar Toledo ta Uku a shekara ta 589, filioque ya bayyana a sigar Latin ta Furucin Bangaskiya da ake amfani da ita a Spain. Amfani da shi yana da alaƙa da adawa da koyarwar Arius a tsakanin mutanen Visigoths, yana mai jaddada cikakkiyar allahntakar Ɗa. Saboda haka, mutane da dama suna ɗaukar Majalisar Toledo ta Uku a matsayin wani muhimmin mataki a farkon shigar da filioque cikin Furucin Bangaskiya na Yamma.

A ƙarnuka na 8 da na 9, filioque ya zama ƙa'ida a majami'un da ke ƙarƙashin ikon Charlemagne da gidan sarautar Carolingians. An kare shi a tarukan majalisun coci na Yamma, kuma sannu a hankali aka amince da shi a duk faɗin yankunan Latin na Turai ban da Roma. Majami'un Gabas sun sami labarin wannan ƙari, suka fara nuna adawa da shi.

A shekara ta 1014, Paparoma Benedict VIII ya shigar da Furucin Bangaskiya mai ɗauke da filioque cikin ibadar Misa a Roma a hukumance. A wannan lokaci ne filioque ya zama ƙa’ida a tsarin ibadar Roma. Sau da yawa ana ɗaukar wannan a matsayin mataki mai yanke al’amari da Cocin Yamma ya ɗauka. A shekara ta 1054, an yi korar juna daga zumuntar Coci a Babbar Rarrabuwar Coci, kuma filioque yana ɗaya daga cikin manyan batutuwan ilimin tauhidi da tuni suke raba Gabas da Yamma.

A Majalisar Cocin Florence ta 1438/39, Cocin Roma ya sake tabbatar da filioque da fifikon ikon Paparoma. Sarkin Daular Gabas, John Paleologos, ya halarci wannan majalisa. Paleologos shi ne yayan kuma magabacin Constantine na goma sha ɗaya a mulki, wanda ya cika annabcin shekaru ɗari da hamsin da ya ƙare a ranar 27 ga Yuli, 1449. A majalisar ta 1438/39, Sarki John Paleologos ya nemi taimakon soja da na tattalin arziki don tunkarar Usmaniyawa, kuma ta yin haka ya amince da matsayar Cocin Katolika na Roma kan filioque da fifikon ikon Paparoma. Sa’ad da shi da tawagar Girkawa suka koma Constantinople, cocin gabas ya ƙi amincewa da yarjejeniyar. A halin yanzu, Cocin Katolika na Roma da yawancin coci-cocin Furotesta da suka yi ridda suna ci gaba da riƙe da filioque, amma Cocin Ortodoks na Gabas ya ƙi shi.

A shekara ta 325, Constantine Mai Girma, wanda yake alamar ikilisiyar Pergamos mai sassauta ƙa’idojinta, ya kira taron Majalisar Nicaea kuma ya halarce shi. A cikin shekaru goma sha bakwai daga Dokar Milan har zuwa rarrabuwar daular bisa ga annabci a shekara ta 330, an amince da Furucin Bangaskiya na Nicaea.

A shekara ta 533, an fitar da Dokar Justinian, sannan a shekara ta gaba, wato 534, aka gabatar da Kundin Dokokin Justinian, kuma a shekara ta 538, ikon Paparoma ya shawo kan cikas na uku sa’ad da aka kori Goths daga birnin Roma. Sa’an nan, a Majalisar Coci ta Uku ta Orleans, aka kafa dokar ranar Lahadi.

Zangon daga shekara ta 313 zuwa ta 330 yana wakiltar faffaɗan fraktal na alfa na shekaru 225 na ikilisiyar Pergamos, yayin da zangon daga shekara ta 533 zuwa ta 538 yake wakiltar fraktal ɗinta na omega. A shekara ta 313 ne aka fitar da Dokar Milan, sannan bayan shekaru 225, a shekara ta 538, aka kafa wata dokar Lahadi. A cikin faffaɗan tarihin alfa, zangon daga Dokar shekara ta 313 zuwa dokar Lahadi ta arna ta farko a shekara ta 321 ya yi daidai da zangon daga Umarnin shekara ta 533 zuwa dokar Lahadi ta Paparoma ta farko a shekara ta 538. Pergamos tana gabatar da wakilci guda uku na zartar da wata doka da ke gabata ga dokar Lahadi kuma take kaiwa ga kafuwarta. Pergamos kuma tana wakiltar “ridda da za ta fara faruwa” wadda Bulus ya bayyana a wasiƙarsa ta biyu zuwa ga ikilisiyar Tasalonika.

Kada kowa ya yaudare ku ta kowace hanya: gama wannan rana ba za ta zo ba, sai ridda ta fara faruwa, an kuma bayyana mutumin zunubi, ɗan halaka; wanda yake hamayya, yake kuma ɗaukaka kansa sama da duk abin da ake kira Allah, ko abin da ake bauta wa; har ya zauna a haikalin Allah kamar shi Allah ne, yana nuna kansa cewa shi ne Allah. 2 Tasalonikawa 2:3, 4.

Ikilisiyar Pergamos tana wakiltar ridda da ta gabaci bayyana paparoman Roma a matsayin mutumin zunubi. A cewar Bulus, rashin fahimtar wannan gaskiya gaskata ƙarya ne, kuma sakamakon gaskata wannan ƙaryar, duk masu yin haka za su sami ruɗi mai tsanani (2 Tasalonikawa 2:10–12). Ruɗin nan mai tsanani ya yi daidai da hukuncin mutanen alkawari da na ƙasar da aka ta da mutanen alkawarin a cikinta. Ga ikilisiyar Adventist ta Rana ta Bakwai ta Laodicea, ƙin amincewarsu da fahimtar William Miller cewa “na kullum” a littafin Daniyel yana nufin addinin arna gaba ɗaya, musamman kuma cewa yana wakiltar Roma ta arna, shi ne yake wakiltar ruɗin nan mai tsanani. Ga Amurka kuwa, ruɗin nan mai tsanani bai ginu a kan ƙin amincewa da fahimtar William Miller game da wannan nassi ba, wanda ta hanyarsa Miller ya kai ga fahimtar cewa “na kullum” yana nufin addinin arna. Maimakon haka, ruɗinsu ya ginu ne a kan mantawa cewa mutumin zunubin da aka bayyana bayan Roma ta arna ta gushe shi ne ikon paparoma. Reagan ya zama misalin wannan ruɗi lokacin da ya manta cewa tun ƙuruciyarsa ya san cewa paparoma shi ne maƙiyin Almasihu. Lokacin da Reagan ya ƙulla ƙawancen sirri da asirin mugunta a shekarun 1980, ya zama misalin makantar da ake fahimtar cewa Donald Trump zai maimaita bisa ga wannan amfani da annabci. Ko wannan makanta ta gangan ce ko kuwa ta samo asali ne daga bayanan da ba daidai ba, fassarar annabcin da aka gabatar a nan tana hasashen cewa Trump zai maimaita makantar Reagan kuma, a cewar Bulus, zai sami ruɗi mai tsanani.

Pergamos tana wakiltar zamanin yin sassauci a kan bangaskiya da kuma ridda, wanda ya gabaci hawan mulkin fafaroma kan karagar iko. A annabance, wannan tarihi ya yi daidai da shekarun ƙarshe na Ƙasar Amurka, zamanin da ya fara da shugabancin Ronald Reagan. Ko an yi la’akari da Pergamos daga Umarnin Doka na 313 har zuwa dokar Lahadi ta 538; ko kuma fraktal ɗin alfa na Pergamos daga wannan Umarnin Doka har zuwa dokar Lahadi ta farko a 321; ko kuma fraktal ɗin omega na Pergamos daga 533 har zuwa dokar Lahadi ta 538, dukkan layukan nan uku suna wakiltar tsarin ƙawanya na annabci.

Za mu tattauna batun wata kawanya a talifi na gaba.