Kev vij nroog uas pib xyoo 587 ua ntej Yexus yug sawv cev rau lub ntsiab tseem ceeb ntawm zaj lus ceeb toom hauv phau ntawv Exekhee. Kev vij nroog ntawd ua rau lub nroog Yeluxalees raug rhuav tshem ib xyoos thiab ib nrab tom qab ntawd, nyob rau xyoo 586 ua ntej Yexus yug. Kev vij nroog uas pib xyoo 587 ua ntej Yexus yug ua tus qauv qhia ua ntej txog kev vij nroog uas Cestius ua nyob rau xyoo 66. Kev rhuav tshem lub nroog Yeluxalees xyoo 586 ua ntej Yexus yug ua tus qauv qhia ua ntej txog kev vij thiab kev rhuav tshem lub nroog Yeluxalees nyob rau xyoo 70.
Xyoo 587 ua ntej Tswv Yexus yug thiab xyoo 66 puav leej yog tej cim qhia. Exekees tus pojniam txojkev tuag tau ua cim qhia ua ntej txog qhov uas Yeluxalees yuav raug rhuav tshem, thiab qhov uas cov chij sawv cev rau Loos lub hwjchim tswjhwm raug tsa rau hauv lub tuam tsev thaj tsam dawb huv ntawd tsis yog lub cim qhia kom khiav tawm xwb, tiamsis kuj sawv cev rau tus tsiaj nyaum lub cim uas yuav tshwm los thaum txoj kevcai hnub Ib los txog. Exekees tus pojniam thiab xyoo 66 puav leej tau ua cim qhia ua ntej txog qhov uas Yeluxalees yuav raug rhuav tshem, uas yog txoj kevcai hnub Ib—tus tsiaj nyaum lub cim.
Exekees txoj kev vij nroog sawv cev rau Vajtswv haiv neeg txoj kev raug coj mus ua cev qhev thaum muaj txoj kevcai hnub Ib, thiab xyoo 66 sawv cev rau txoj kev khiav dim ntawm tus tsiaj lub cim. Exekees tus pojniam sawv cev rau txoj kev poob cev qhev ntawm cov ntxhais nkauj xwb uas ruam hauv txoj kev ntseeg Adventist, thiab cov uas khiav dim rau xyoo 66 sawv cev rau cov ntxhais nkauj xwb uas muaj tswvyim nyob hauv tib lub sijhawm kub ntxhov ntawd kiag. Cov ntxhais nkauj xwb uas muaj tswvyim thiab tau khiav dim rau xyoo 66 ntawd twb to taub lub cim lawm ua ntej yuav tsa cov tub rog Loos tus chij.
Tus chij tub rog Loos sawv cev rau lub cim ntawm tus tsiaj nyaum, thiab yog ntawm qhov ntawd uas lub qhov rooj kaw hauv zaj lus piv txwv txog kaum tus nkauj xwb. Qhov kev rhuav tshem Yeluxalees xyoo 70 kuj sawv cev rau txoj kevcai Hnub Ib. Xyoo 66 sawv cev rau lo lus ceeb toom ntawm tus timtswv ceebtsheej thib peb. Lo lus ceeb toom ntawd pib nrov zuj zus mus ua lub suab qw nrov hauv xyoo 66. Lub sijhawm txij xyoo 66 mus txog xyoo 70 sib haum nrog lub sijhawm tsim tus tsiaj nyaum tus mlom, thiab lub sijhawm ntawd pib thiab xaus nrog txoj kevcai Hnub Ib. Xyoo 66 yog lub alafas ntawm lub sijhawm ntawd thiab yog li ntawd thiaj yog tus qauv qhia ua ntej, hos xyoo 70, uas yog lub aumekas, yog txoj kevcai Hnub Ib uas tshwm tiav raws tus qauv ntawd. Xyoo 66 yog tus duab ntxoov ntxoo, thiab xyoo 70 yog qhov muaj tiag. Lub qhov rooj kaw rau pawg ntseeg ntawm lub cim qhia kev alafas uas yog xyoo 66, thiab lub qhov rooj kaw rau lub tebchaws ntawm lub cim qhia kev aumekas uas yog xyoo 70.
Lub cim ceeb toom hauv xyoo 66 qhia txog qhov pib ntawm kev vij puag lub nroog thiab lub sijhawm uas twb lig dhau lawm rau cov ntseeg Adventist los npaj rau qhov kev yuam siv txoj kevcai hnub Chiv uas yuav los txog thaum Yeluxalees raug rhuav tshem hauv xyoo 70. Lub sijhawm vij puag lub nroog yog lub sijhawm uas lub cim raug nias cia, tiamsis tsuas yog cov timtswv thiaj pom xwb, thiab qhov uas Yeluxalees raug rhuav tshem yog txoj kevcai hnub Chiv, uas yog thaum cov neeg hauv ntiajteb pom lub cim tshwm meej.
Lub cim raug ntaus rau thaum muaj kev vij, tiam sis thaum ntawd tsuas yog cov tim tswv thiaj pom tau lub cim ntawd xwb.
“Lub cim foob ntawm Vajtswv tus uas muaj sia nyob, uas muab nias rau ntawm nws haiv neeg lub hauv pliaj, yog dabtsi? Lub ntawd yog ib lub cim uas cov tim tswv nyeem tau, tiamsis tib neeg lub qhov muag nyeem tsis tau; vim tus tim tswv uas ua kev puam tsuaj yuav tsum pom lub cim ntawm txoj kev txhiv dim no. Lub siab uas muaj kev txawj ntse tau pom lub cim ntawm tus ntoo khaub lig ntawm Calvary nyob hauv tus Tswv cov tub thiab cov ntxhais uas nws tau saws los ua nws cov menyuam. Txoj kev txhaum uas yog los ntawm kev hla Vajtswv txoj kevcai twb raug muab tshem tawm lawm. Lawv hnav lub tsho ua tshoob, thiab lawv ua raws thiab muab siab npuab Vajtswv tej lus samhwm huv tibsi.” Gospel Herald, lub Rau Hli tim 11, 1902.
Thaum muaj txoj cai lij choj txog hnub Ib, tus chij raug tsa siab, ces tag nrho lub ntiajteb pom cov uas twb raug nias cim lawm.
“Tes haujlwm ntawm tus Vaj Ntsuj Plig Dawb Huv yog ua kom neeg ntiaj teb lees paub txog kev txhaum, txog kev ncaj ncees thiab txog kev txiav txim. Yuav ceeb toom tau rau neeg ntiaj teb tsuas yog los ntawm qhov uas lawv pom cov uas ntseeg qhov tseeb raug ua kom dawb huv los ntawm qhov tseeb, coj raws tej hauv paus ntsiab lus uas tsim txiaj thiab dawb huv, thiab qhia kom pom meej, hauv txoj kev uas muaj meej mom siab thiab tsim txiaj, txoj kab ciam uas cais cov uas tuav Vajtswv tej lus txib ntawm cov uas muab tej lus txib ntawd tsuj rau hauv qab lawv ko taw. Kev ua kom dawb huv los ntawm tus Vaj Ntsuj Plig qhia meej txog qhov sib txawv ntawm cov uas muaj Vajtswv lub cim foob thiab cov uas hwm ib hnub so cuav. Thaum kev sim siab los txog, yuav qhia pom tseeb tias tus tsiaj lub cim yog dab tsi. Lub cim ntawd yog kev hwm hnub Chiv. Cov uas twb hnov qhov tseeb lawm los tseem suav tias hnub ntawd yog hnub dawb huv puavleej muaj lub cim kos npe ntawm tus neeg txhaum, tus uas tau xav hloov tej caij nyoog thiab tej kevcai.” Bible Training School, Kaum Ob Hlis tim 1, 1903.
Thaum Yeluxalees raug rhuav tshem, uas yog txoj kevcai Hnub Ib, tus chij thiaj raug tsa, thiab qhov sib txawv ntawm cov uas pe hawm rau hnub xya thiab cov uas pe hawm rau hnub ib thiaj dhau los ua qhov uas tag nrho noob neej tsom ntsoov rau. Lub cim ntawm Cestius ua tus duab piv txwv thiab kuj ceeb toom txog kev rhuav tshem uas yuav los txog thaum muaj txoj kevcai Hnub Ib. Xyoo 66 sawv cev rau ib ntu sijhawm uas coj mus txog rau txoj kevcai Hnub Ib, uas kev rhuav tshem Yeluxalees sawv cev rau. Txheej txheem txij thaum vij lub nroog mus txog rau txoj kevcai Hnub Ib yog tib yam li txheej txheem ntawm peb tug timkhawv uas keeb kwm ntawm pawg ntseeg Pergamos sawv cev rau.
Ib lub cim qhia txog qhov pib ntawm txojkev vij lub nroog, uas kav ib lub sijhawm mus txog thaum Yeluxalees raug rhuav tshem. Xyoo 321 thiab 538 sib haum nrog xyoo 586 ua ntej Yexus yug thiab xyoo 70. Tag nrho plaub lub xyoo no puavleej sawv cev rau txoj kevcai hnub Chiv uas yuav los sai sai no. Tsab Lus Txib ntawm Milan xyoo 313 muaj ua ntej txoj kevcai hnub Chiv xyoo 321, thiab Tsab Cai xyoo 533 muaj ua ntej txoj kevcai hnub Chiv xyoo 538. Xyoo 313 thiab 533 sib haum nrog xyoo 66 thiab xyoo 587 ua ntej Yexus yug.
“‘Tus mlom uas tsim los rau tus tsiaj’ sawv cev rau hom kev ntseeg Protestant uas thim ntawm txoj kev ntseeg tseeb, uas yuav tshwm sim thaum cov pawg ntseeg Protestant nrhiav kev pab ntawm nom tswv lub hwj chim los yuam kom ua raws li lawv tej lus qhuab qhia. ‘Tus tsiaj lub cim’ tseem yuav tsum tau muab txhais kom meej.” Txoj Kev Sib Tawm Tsam Loj, 445.
Ib Ncua Sijhawm thiab Ib Lub Sijhawm Tshwj Xeeb
Daim duab ntawm tus tsiaj thiab lub cim ntawm tus tsiaj yog ob lub cim uas muaj kev sib txheeb, tiamsis sib txawv. Kev tsim daim duab ntawm tus tsiaj sawv cev rau ib ncua sijhawm, hos lub cim ntawm tus tsiaj sawv cev rau ib lub sijhawm kiag. Kev vij puag ncig lub nroog sawv cev rau ib ncua sijhawm, hos kev rhuav tshem Yeluxalees sawv cev rau ib lub sijhawm kiag. Kev tshoov siab tau qhia qhov sib txawv no kom pom tseeb los ntawm qhov uas Yeluxalees raug rhuav tshem raws li Vajtswv txoj kev npaj tseg rau xyoo 70 thiab rau xyoo 586 ua ntej Yexus yug, uas ob zaug ntawd puavleej tshwm sim rau tib lub hlis thiab tib hnub hauv nyias xyoo. Kev rhuav tshem Yeluxalees, uas yog txoj kevcai hnub Chiv thiab lub cim ntawm tus tsiaj, yog ib lub sijhawm kiag. Kev vij puag ncig lub nroog yog ib ncua sijhawm uas pib thaum muaj ib lub cim tshwm los. Lub cim ntawd yog tus qauv uas qhia ua ntej txog txoj kevcai hnub Chiv.
Txoj kev tuag ntawm Exekees tus pojniam, “tus uas nws ob lub qhov muag ntshaw,” thiab Yexus cov lus ceeb toom txog yam qias vuab tsuab uas ua kom puam tsuaj uas tus cev Vajtswv lus Daniyees tau hais txog, yog ob tug timkhawv hauv phau Vajlugkub. Tsab Cai Tshaj Tawm ntawm Milan thiab Tsab Cai Txib ntawm Justinian kuj yog tej cim hauv keeb kwm ib yam nkaus, rau qhov ob tsab ntawd puavleej ua cim qhia qhov pib ntawm tib ncua sijhawm raws li lus faj lem uas coj mus txog rau txoj kevcai Hnub Chiv.
Lub cim uas Yexus tau qhia tseg hauv Mathais 24 tseev kom cov uas yuav khiav dim to taub lo lus ceeb toom ua ntej tej uas tau ceeb toom ntawd muaj tiav.
Yog li ntawd, thaum nej pom yam qias vuab tsuab uas ua kom puam tsuaj, uas Daniyee tus cev Vajtswv lus tau hais txog, sawv hauv qhov chaw dawb huv, (tus uas nyeem, cia nws to taub:) ces cia cov uas nyob hauv Yudias khiav mus rau saum tej roob: Tus uas nyob saum ru tsev tsis txhob nqes los nqa ib yam dabtsi tawm hauv nws lub tsev: Tus uas nyob tom teb los kuj tsis txhob rov qab mus nqa nws tej ris tsho. Mathais 24:15–18.
Nau-es
Hauv zaj lus ceeb toom hauv Mathais 24, Yexus tau qhia tias qhov kev puas tsuaj ntawm Yeluxalees yog ib qho piv txwv qhia txog lub ntiajteb kawg. Nws kuj tau muab tej xwm txheej ua ntej Nws txoj kev rov qab los zaum ob piv rau tej xwm txheej hauv Nau-es tiam. Yog li ntawd, qhov kev puas tsuaj ntawm Yeluxalees thiab dej nyab hauv Nau-es tiam puavleej yog tej piv txwv uas muaj lub ntsiab lus faj lem, qhia txog tej xwm txheej uas cuam tshuam nrog lub ntiajteb kawg.
Tiamsis thaum Neeg Leej Tub los, kuj yuav zoo ib yam li tiam Nau-a. Rau qhov nyob rau tiam ua ntej dej los nyab, lawv tseem noj haus, yuav pojniam thiab muab ntxhais qua txiv, mus txog hnub uas Nau-a nkag rau hauv lub nkoj, thiab lawv tsis paub txog thaum dej los nyab thiab kuav lawv sawvdaws mus; thaum Neeg Leej Tub los, kuj yuav zoo ib yam li ntawd. Mathais 24:37–39.
Tus qauv ntawm kev vij puag raug muab qhia nyob rau tiam Noah los ntawm txoj kev tuag ntawm Lamech thiab Methuselah, uas yog ob tug neeg ncaj ncees. Lamech tuag tsib xyoos ua ntej dej nyab ntiajteb, thiab Methuselah tuag rau lub xyoo uas muaj dej nyab ntiajteb, xya hnub ua ntej lub qhov rooj raug kaw. Lamech muaj 777 xyoo thaum nws tuag, yog li ntawd nws sawv cev rau lub cim ntawm xya thaum pib tsib xyoos kawg ua ntej dej nyab ntiajteb. Lub ntsiab lus ua cim ntawm 777 thaum pib sawv cev rau lub cim uas qhia qhov pib ntawm kev vij puag. Tus lej omega “7” ntawm lub sijhawm raug vij puag yog xya hnub tom qab Methuselah tuag, thaum cov tsiaj nkag mus rau hauv lub nkoj. Lub sijhawm raug vij puag yog lub sijhawm uas tus tsiaj nyaum tus mlom raug tsim, yog lub sijhawm uas xaus nrog tus tsiaj nyaum lub cim. Lub qhov rooj ntawm lub nkoj uas raug kaw yog tus yam ntxwv qhia ua ntej txog lub qhov rooj uas raug kaw thaum muaj txoj cai Hnub Ib.
Lub sijhawm tsib xyoos txij thaum tus ncaj ncees Lamech tuag mus txog thaum Methuselah tuag sib haum rau lub sijhawm tsib xyoos txij xyoo 1448, thaum John Palaiologos tuag, mus txog xyoo 1453, thaum nws tus kwvtij tuag nyob rau lub sijhawm vij lub nroog Constantinople uas kav tsib caug peb hnub. Ob ntu sijhawm no puavleej pib thiab xaus rau txoj kev tuag ntawm ib leej txiv thiab nws tus tub, lossis ntawm ob tug kwvtij. Ob ntu sijhawm no puavleej yog tsib xyoos, thiab thaum Constantine tus kawg tuag saum tej ntsa loog ntawm Constantinople, nws sib haum rau lub qhov rooj nkoj uas twb kaw lawm, vim lub sijhawm pub rau Tebchaws Meskas hloov siab lees txim yuav xaus thaum lawv rhuav tshem phab ntsa uas ua lub cim ntawm kev cais nyob hauv Tsab Cai Lij Choj Hauv Paus. Qhov tseeb raug lees paub los ntawm ob lossis peb tug timkhawv, thiab nyob hauv ob txoj kab no, ob ntu sijhawm puavleej muaj qhov pib thiab qhov xaus uas sib thooj, uas yog lub cim tshwj xeeb ntawm Alpha thiab Omega. Ob ntu no puavleej kav ntev li tsib xyoos. Ob ntu no puavleej xaus nrog kev tsom tshwj xeeb rau txoj cai lij choj Hnub Ib.
Lub sijhawm tsib xyoos hauv Constantinople zaj keeb kwm pib thaum John VIII Palaiologos tuag rau xyoo 1448 thiab xaus thaum lub nroog poob rau xyoo 1453. Tom qab nws tus tij laug tuag, Constantine XI tau nce los tuav lub zwm txwv Byzantine rau xyoo 1449, thiab hauv cov neeg Millerite txoj kev txhais lus faj lem, qhov uas nws nce lub zwm txwv ntawd ib txwm raug muab txuas nrog kev lees paub Ottoman lub hwj chim kav siab tshaj. Hnub tim 27 lub Xya Hli xyoo 1449 yog hnub pib ntawm lub sijhawm peb puas cuaj caum ib xyoos thiab kaum tsib hnub hauv zaj lus faj lem, uas xaus rau hnub tim 11 lub Yim Hli xyoo 1840. Thaum xaus lub sijhawm tsib xyoos hauv zaj keeb kwm ntawd, Constantinople poob tom qab raug vij tau tsib caug peb hnub, thiab Constantine XI raug tua thaum tiv thaiv lub nroog. Constantinople qhov kev poob yog qhov xaus ntawm lub Tebchaws Loos Sab Hnub Tuaj, uas nws cov tub rog tau kov yeej Persia hauv kev sib ntaus sib tua ntawm Nineveh rau xyoo 627, yog li ntawd thiaj ua kom txoj kev sib txuas hauv keeb kwm nrog Mohammed cov lus twv ua ntej hais txog cov neeg Loos tiav hlo.
John VIII Palaiologos tau nrhiav kev pab fab tub rog los ntawm Sab Hnub Poob los tawm tsam cov neeg Turk Ottoman uas tab tom txeem tuaj. Kom tau txais txoj kev pab ntawd, nws tau coj ib pab neeg sawv cev Byzantine mus koom Rooj Sab Laj ntawm Florence (1438–1439), qhov uas nws tau lees txais raws cai txoj kev sib koom ua ke ntawm Pawg Ntseeg Sab Hnub Tuaj thiab Pawg Ntseeg Sab Hnub Poob. Qhov kev pom zoo ntawd suav nrog kev lees txais cov lus qhuab qhia ntawm Sab Hnub Poob (tshwj xeeb yog Filioque thiab txoj cai ua thawj ntawm tus Vaj Qhia) uas Pawg Ntseeg Sab Hnub Tuaj twb tsis kam lees txais tau ntev los lawm.
Thaum nws rov qab los txog Constantinople, cov txiv plig, cov hauj sam, thiab cov pej xeem Byzantine tau tawm tsam txoj kev sib koom ua ib ntawd thoob plaws. Txoj kev sib koom ua ib ntawd yeej tsis tau muab coj los siv kom muaj txiaj ntsig li, thiab txoj kev pab tub rog ntawm Sab Hnub Poob uas lawv tau cia siab rau los kuj tsis tau tshwm sim. Qhov uas tsis kam lees txais txoj kev sib koom ua ib ntawm Florence tseem yog ib lub hauv paus tseem ceeb uas ua rau muaj kev sib cais mus txog thaum lub nroog raug txeeb hauv xyoo 1453.
Cov yaj saub sawv daws hais txog tiam kawg meej dua li hais txog tiam uas lawv tau ua neej nyob, thiab txhua yam uas tau sau tseg rau hauv tej lus ntawd puav leej yog los qhuab ntuas cov neeg uas ua neej nyob rau tib tiam kawg ntawd. Muam White taw qhia tias “kev sawv thiab kev vau ntawm tej nceeg vaj” yog ib lub ntsiab tseem ceeb hauv kev kawm tshawb xyuas tej lus faj lem. Cov hauv paus ntsiab lus no qhia tias tej nceeg vaj txheej thaum ub txoj kev vau yog tej cim uas sawv cev rau tej nceeg vaj txoj kev vau nyob rau tiam kawg. Raws li ib theem ntawm kev to taub, ua ntej lub caij nyoog tsib xyoos uas cim qhov pib ntawm zaj lus faj lem txog lub caij nyoog uas xaus rau hnub tim 11 lub Yim Hlis xyoo 1840, thiab uas piav txog qhov ua rau zaj lus faj lem ntawd pib thiab qhov tshwm sim los ntawm qhov pib ntawd, thiab uas kuj xaus nrog ib qho kev vij puag ntev li tsib caug peb hnub hauv xyoo 1453, tus thawj coj ntawm lub nceeg vaj twb tau nrhiav kev pab los ntawm lub Koom Txoos Kas Tos Liv Loos los ntawm ib txoj kev sib koom tes uas muaj hauv paus rau kev lees txais ob lub ntsiab lus qhuab qhia tseem ceeb uas cais lub Koom Txoos Orthodox thiab lub Koom Txoos Kas Tos Liv sab Hnub Poob ntawm ib leeg. Lub rooj sab laj ntawd muaj kev sib thooj nrog thawj lub rooj sab laj ntawm Nicaea xyoo 325 uas Constantine tus Loj tau hu kom muaj.
Tus qauv fractal thaum pib ntawm tsib xyoos ntawd qhia txog ib txoj kev sib koom tes ntawm tus thawj coj fab kev nom kev tswv ntawm lub nceeg vaj uas tab tom yuav poob thiab lub Koom Txoos Kav Tos Liv. Qhov no ua rau tus qauv ntawd sib phim nrog Constantine tus Loj, tus uas tau hu kom muaj thawj lub rooj sab laj nyob rau xyoo 325 los tawm tsam txoj kev ntseeg cuav Arianism, ib yam li Palaiologos tau ua los tawm tsam txoj kev ntseeg cuav Islam. Hauv tus qauv fractal alafas ntawm tsib xyoos ntawd, zaj lus faj lem thib peb uas hais txog lub sijhawm hauv Tshwmsim tshooj cuaj tau pib. Ces hauv tus qauv fractal thaum kawg, txoj kev vij puag uas kav tsib caug peb hnub raug cim tseg. Thaum pib ntawm tsib xyoos ntawd, thaum Lamech tuag, muaj ib zaj keeb kwm tshwj xeeb uas qhib lub caij ntawd, rau qhov raws li kev faj lem, txoj kev tuag ntawm Lamech ob leeg raug muab tso rau tib lub cim taw kev.
Lamech hauv Cain caj ces hais tshwj xeeb txog qhov xaus ntawm lub sijhawm sim siab los ntawm nws lo lus foom phem xya caum npaug xya, uas sib npaug li plaub puas cuaj caum xyoo. Thaum muab qhov no txuas nrog qhov tseeb tias hauv keeb kwm ntawm lub tebchaws uas raug faib muaj peb ntu sijhawm sim siab rau cov cev Vajtswv lus, cov pov thawj thiab cov vajntxwv, uas ib ntu twg kav plaub puas cuaj caum xyoo, qhov uas Lamech tus ncaj ncees tuag thaum nws muaj 777 xyoo sawv cev rau peb feem uas ua ke tsim ua pawg ntseeg uas kov yeej lawm. Tus cev Vajtswv lus, tus pov thawj thiab tus vajntxwv puavleej raug nias lub cim rau. Kev nias lub cim thiab kev cim qhia qhov xaus ntawm lub sijhawm sim siab los ntawm ob tug Lamech yog tus qauv qhia ua ntej txog lub qhov rooj ntawm lub nkoj uas raug kaw lawm. Tus qauv uas rov zoo ib yam hauv nws tej feem me nyob rau thaum kawg yog lub sijhawm xya hnub uas cov tsiaj nce mus rau hauv lub nkoj. Qhov pib ntawm kev vij puag ncig yog ib lub cim, yog li ntawd tus qauv uas rov zoo ib yam hauv nws tej feem me, uas kav xya hnub nyob rau thaum kawg ntawm Noah lub sijhawm tsib xyoos, thiaj pib nrog ib lub cim.
“Lawv lub sijhawm sim siab tabtom yuav xaus. Cov neeg hauv ntiajteb uas tsis ntseeg thiab pheej hais lus thuam yuav tau pom ib lub cim tshwj xeeb uas qhia txog Vajtswv lub hwjchim. Nau-es tau ua raws nraim li tej lus uas Vajtswv tau qhia rau nws. Lub nkoj twb ua tiav raws nraim li Vajtswv tau qhia lawm. Nws tau khaws zaub mov ntau kawg nkaus cia rau tibneeg thiab tsiaj noj. Thaum ua tej no tiav lawm, Vajtswv thiaj samhwm rau Nau-es uas muab siab npuab Nws tias, ‘Koj thiab koj tsev neeg sawvdaws, cia li los rau hauv lub nkoj, rau qhov kuv tau pom tias koj yog neeg ncaj ncees ntawm kuv xubntiag.’ Cov tubtxib saum ntuj raug xa mus coj tej tsiaj uas Vajtswv tau tsim hauv hav zoov thiab tom tej tiaj tshav los ua ke. Cov tubtxib saum ntuj mus ua cov tsiaj no ntej, thiab cov tsiaj raws lawv qab los ib nkawm zuj zus, ib tug txiv thiab ib tug maum, hos cov tsiaj huv los xya tus ua ib pab. Cov tsiaj no, txij cov uas nyaum tshaj plaws mus txog cov uas muaj siab mos siab muag tshaj plaws thiab tsis ua phem, taug kev mus rau hauv lub nkoj yam nyob thaj yeeb thiab muaj meej mom. Cov noog txhua hom ya npog nkaus saum ntuj zoo nkaus li tej huab. Lawv ya los rau ntawm lub nkoj ib nkawm zuj zus, ib tug txiv thiab ib tug maum, hos cov noog huv los xya tus ua ib pab. Cov neeg hauv ntiajteb ntsia ntsoov yam xav tsis thoob—ib txhia kuj ntshai, tiamsis lawv txoj kev ntxeev siab twb ua rau lawv lub siab tawv heev lawm, ces qhov uas Vajtswv lub hwjchim tshwm los pom meej kawg nkaus li no tsuas chwv tau lawv lub siab ib pliag xwb. Cov tsiaj no los rau hauv lub nkoj zuj zus mus tau xya hnub, thiab Nau-es muab lawv tso rau hauv tej chaw uas twb npaj tseg rau lawv lawm.” Tus Ntsuj Plig ntawm Kev Faj Lem, phau 1, 71.
Muaj yim leej neeg nyob hauv lub nkoj uas tau tawm ntawm lub ntiajteb qub mus rau lub ntiajteb tshiab, yog li ntawd lawv ua lub cim piv txog ib puas plaub caug plaub txhiab leej uas yuav tawm ntawm lub ntiajteb no mus rau lub ntiajteb uas raug tsim dua tshiab yam tsis tau saj txojkev tuag. Ua lub cim piv txog ib puas plaub caug plaub txhiab leej ntawd, Nau-es kuj sawv cev rau tus timtswv thib peb tsab xov. Enauj, tus uas nrog Vajtswv taug kev tau peb puas xyoo thiab tom qab ntawd raug coj mus lawm, sawv cev rau tib pab neeg nyob rau tiam kawg uas yim leej neeg hauv Nau-es lub nkoj sawv cev rau. Yim leej neeg ntawd ua lub cim piv txog cov uas tsis tuag, thiab Enauj, tus uas sawv cev rau tib pab neeg ntawd ntag, kuj tsis tau tuag. Enauj yog thawj tug timtswv uas ua lub cim piv txog William Miller, tus uas kuj tshaj tawm txog Khetos txojkev rov los zaum ob thiab txojkev txiav txim.
Thiab Enauj, tus uas yog tiam thib xya suav txij Adas los, kuj tau cev lus faj lem txog cov neeg no tias, Saib maj, tus Tswv yuav nrog nws cov neeg dawb huv ntau caum txhiab leej los txiav txim rau sawv daws, thiab ua pov thawj tias txhua tus neeg tsis hwm Vajtswv hauv lawv muaj txim vim txhua yam kev ua uas tsis hwm Vajtswv uas lawv tau ua yam tsis hwm Vajtswv, thiab vim txhua lo lus hnyav uas cov neeg txhaum uas tsis hwm Vajtswv tau hais tawm tsam nws. Yudas 1:14, 15.
Enauj, uas yog thawj tug tim tswv, ua tus qauv qhia ua ntej txog Nau-es, uas yog tus tim tswv thib peb. Enauj, uas yog thawj tug tim tswv, sawv cev rau lub sijhawm kawg, thaum thawj tug tim tswv los txog. Rau cov uas raws Miller, lub sijhawm ntawd yog xyoo 1798; rau ib puas plaub caug plaub txhiab leej, yog xyoo 1989. Lub sijhawm kawg xyoo 1798 los txog thaum xaus xya lub caij hauv Levis Kevcai tshooj nees nkaum rau, thiab lub sijhawm kawg los txog rau xyoo 1989 thaum xaus ib puas nees nkaum rau xyoo, suav txij txoj kev ntxeev siab xyoo 1863 mus txog thaum lub tebchaws Soviet Union vau xyoo 1989. Xya lub caij uas sawv cev rau ob txhiab tsib puas nees nkaum xyoo txij xyoo 723 ua ntej Yexus yug mus txog xyoo 1798 ntawd raug muab faib ua ob lub sijhawm sib npaug, ib lub ntev ib txhiab ob puas rau caum xyoo. Ib txhiab ob puas rau caum xyoo yog ib lub cim ntawm xya lub caij, thiab ib puas nees nkaum rau yog ib feem kaum ntawm ib txhiab ob puas rau caum xyoo, yog li ntawd ob lub sijhawm kawg xyoo 1798 thiab xyoo 1989 puav leej los txog thaum xaus ib lub sijhawm uas xya lub caij hauv Levis Kevcai tshooj nees nkaum rau sawv cev rau. Enauj, uas yog lub cim ntawm thawj tug tim tswv thiab qhov uas tus tim tswv los txog rau lub sijhawm kawg, yog tus nyob tiam xya suav txij Adas los.
Enoch yog thawj tug tim tswv; Lamech yog tus tim tswv thib ob, rau qhov tus tim tswv thib ob yeej ib txwm muaj qhov ua ob npaug, thiab Lamech hauv Seth caj ces raug muab piv rau Lamech hauv Cain caj ces kom pom qhov sib txawv. Methuselah sawv cev rau zaj lus ntawm lub Suab Qw Thaum Ib Tag Hmo uas los koom nrog thiab pub hwj chim rau tus tim tswv thib ob uas yog Lamech. Lamech txoj kev tuag yog lub cim qhia txog kev vij puag, rau qhov Lamech txoj kev tuag sib dhos nrog Ezekiel tus pojniam txoj kev tuag. Lub cim ntawm Ezekiel tus pojniam qhia txog txoj kevcai hnub Chiv uas yuav los thiab txoj kev poob cev qhev uas raws los. Lamech lub cim yog nws lub hnub nyoog 777 xyoo. Nws lub cim sib dhos nrog Ezekiel tus pojniam thiab Cestius xyoo 66. Cov cim ntawd sib dhos nrog lub cim ntawm Tsab Cai Tshaj Tawm ntawm Milan xyoo 313. Ib yam li Ezekiel raug cais thaum nws tus pojniam tuag, lub cim ntawm Tsab Cai Tshaj Tawm xyoo 313 tau cais pawg ntseeg Smyrna uas ncaj ncees tawm ntawm pawg ntseeg Pergamos uas tsis ncaj ncees.
Qhov kev sib cais ntawm ob pab neeg raug cim tseg rau thaum muaj lub cim qhia txog kev vij lub nroog. Qhov kev sib cais ntawd kuj muaj ob pab neeg ua qauv qhia, uas yog ob pab neeg uas ob lub tsev ntaub no sawv cev rau: lub tsev ntaub Watertown thiab lub tsev ntaub uas Samuel Snow tau tshaj tawm txoj xov tseeb ntawm lub Suab Hu Thaum Ib Tag Hmo thaum lub rooj sib txoos pw hav zoov ntawm Exeter uas kav rau hnub. Tom qab rau hnub ntawm lub rooj sib txoos pw hav zoov ntawm Exeter ntawd yog rau caum rau hnub uas txuas mus txog thaum qhov rooj kaw rau hnub tim 22 lub Kaum Hli xyoo 1844. Lamech uas nyob hauv Seth caj ces siv tus lej 777 los cim lub cim qhia txog kev vij lub nroog, hos nws tus sib txig, Lamech uas nyob hauv Cain caj ces, siv plaub puas cuaj caum xyoo ntawm lub sijhawm sim siab los cim nws lub cim. Xyoo 66 sawv cev rau lub cim qhia txog kev vij lub nroog uas tshwm ua ntej qhov kev puam tsuaj uas cuam tshuam nrog tsab kevcai hnub Sunday, uas muaj qhov kev puam tsuaj ntawm Jerusalem hauv xyoo 70 ua tus qauv qhia ua ntej. Lub sijhawm rau hnub ntawm Exeter sib dhos nrog xyoo 66, hos rau caum rau hnub uas txuas mus txog thaum qhov rooj kaw sib dhos nrog lub sijhawm nruab nrab ntawm lub cim qhia txog kev vij lub nroog thiab qhov kev puam tsuaj hauv xyoo 70, uas sawv cev rau lub sijhawm sim siab uas xaus thaum qhov rooj kaw.
Ntawm lub cim qhia txog txoj kev vij, cov kab no siv cim los qhia txog tus lej 666, uas muab piv rau Lamej tus lej 777 kom pom qhov sib txawv. Txoj kev vij yog ib ntu sijhawm ntawm lus faj lem, thiab Yexus yeej ib txwm siv qhov pib los piav qhia qhov kawg. Yog li ntawd, lub cim nias ntawm Lamej tus ncaj ncees, ua ke nrog lub cim ntawm Lamej tus tsis ncaj ncees, qhia kom paub cov uas raug kev puam tsuaj thiab cov uas tau txais kev cawm dim uas raug ntaus cim thaum pib txoj kev vij, thiab tib lub sijhawm kuj qhia kom paub ob pab neeg uas tshwm meej thaum txoj kev vij xaus. Txhua txoj kev vij puav leej sib phim nrog txoj kev tsim tus tsiaj nyaum tus mlom, uas coj mus rau thiab xaus rau ntawm tus tsiaj nyaum lub cim.
Peb yuav piav ntxiv txog tej no hauv zaj tom ntej.