William Miller’s foundational truths were covered up over the four generations of Adventism. The restoration of those foundational truths are set forth in his second dream, and repeatedly identified in the Bible and Spirit of Prophecy as the work God’s last day people are to accomplish. Miller’s dream identifies that when the dirt brush man restores the jewels, they will shine ten times brighter than the sun.
Ուիլյամ Միլլերի հիմնարար ճշմարտությունները քողարկվեցին ադվենտիզմի չորս սերունդների ընթացքում։ Այդ հիմնարար ճշմարտությունների վերականգնումը ներկայացված է նրա երկրորդ երազում, և Աստվածաշնչում ու Մարգարեության Հոգում բազմիցս բնորոշվում է որպես այն գործը, որ Աստծո վերջին օրերի ժողովուրդը պետք է իրականացնի։ Միլլերի երազը ցույց է տալիս, որ երբ փոշու խոզանակով մարդը վերականգնի գոհարները, դրանք արեգակից տասնապատիկ ավելի պայծառ պիտի շողան։
Miller’s framework was based upon recognizing the two desolating powers of paganism followed by papalism, and the apostle Paul’s testimony in chapter two of Thessalonians, provided Miller with the anchor for his framework. There Paul identifies that pagan Rome had restrained the papacy from rising to power, until pagan Rome was taken away. In 2 Thessalonians, Paul also provided the anchor for the framework of Future for America, when Paul identified that the “man of sin” in the chapter was also represented as the king that exalted himself, in Daniel chapter eleven, and verse thirty-six.
Միլլերի շրջանակը հիմնված էր կռապաշտության, ապա՝ պապականության երկու ավերիչ իշխանությունների ճանաչման վրա, և Պողոս առաքյալի վկայությունը Թեսաղոնիկեցիների երկրորդ գլխում Միլլերին տվեց այդ շրջանակի հենարանը։ Այնտեղ Պողոսը ցույց է տալիս, որ հեթանոսական Հռոմը զսպել էր պապականության՝ իշխանության հասնելը, մինչև որ հեթանոսական Հռոմը հեռացվեց։ Բ Թեսաղոնիկեցիներում Պողոսը նաև ապահովեց «Future for America»-ի շրջանակի հենարանը, երբ ցույց տվեց, որ այդ գլխում եղող «մեղքի մարդը» ներկայացված է նաև որպես այն թագավորը, որ ինքն իրեն բարձրացնում էր, Դանիելի գրքի տասնմեկերորդ գլխի երեսունվեցերորդ խոսքում։
It is essential to see that the increase of knowledge in the movement of both the first and third angels, was directly connected with Paul’s testimony in chapter two of Thessalonians. At the time of the end in 1798, and also in 1989, the book of Daniel was unsealed, thus initiating a three-step testing process. The testing process always produces two classes of worshippers in the history where the book of Daniel is unsealed. It is essential to see Paul’s writings in connection with the increase of knowledge at the time of the end, for it is in that very chapter where Paul warns that those who do not receive the “love of the truth,” will receive strong delusion from God. The strong delusion is what is brought upon the wicked in Daniel chapter twelve, who reject the increase of knowledge. In both histories the strong delusion is most directly referring to Adventism.
Անհրաժեշտ է տեսնել, որ ինչպես առաջին, այնպես էլ երրորդ հրեշտակի շարժման մեջ գիտության աճը անմիջականորեն կապված էր Թեսաղոնիկեցիներին ուղղված երկրորդ գլխում Պողոսի վկայության հետ։ Վերջի ժամանակին՝ 1798-ին, և նաև 1989-ին, Դանիելի գիրքը բացվեց՝ այսպիսով սկիզբ դնելով երեքաստիճան փորձության գործընթացի։ Փորձության գործընթացը միշտ առաջ է բերում երկրպագուների երկու դաս այն պատմության ընթացքում, երբ Դանիելի գիրքը բացվում է։ Անհրաժեշտ է տեսնել Պողոսի գրությունները՝ կապված վերջի ժամանակի գիտության աճի հետ, որովհետև հենց այդ գլխում է Պողոսը նախազգուշացնում, որ նրանք, ովքեր չեն ընդունում «ճշմարտության սերը», Աստծուց կստանան զորավոր մոլորություն։ Զորավոր մոլորությունն այն է, ինչ բերվում է ամբարիշտների վրա Դանիել գրքի տասներկուերորդ գլխում, որոնք մերժում են գիտության աճը։ Երկու պատմությունների մեջ էլ զորավոր մոլորությունն առավել անմիջականորեն վերաբերում է ադվենտիզմին։
“One who sees beneath the surface, who reads the hearts of all men, says of those who have had great light: ‘They are not afflicted and astonished because of their moral and spiritual condition.’ Yea, they have chosen their own ways, and their soul delighteth in their abominations. I also will choose their delusions, and will bring their fears upon them; because when I called, none did answer; when I spake, they did not hear: but they did evil before Mine eyes, and chose that in which I delighted not.’ ‘God shall send them strong delusion, that they should believe a lie,’ because they received not the love of the truth, that they might be saved,’ ‘but had pleasure in unrighteousness.’ Isaiah 66:3, 4; 2 Thessalonians 2:11, 10, 12.
«Նա, ով տեսնում է արտաքինից անդին, ով կարդում է բոլոր մարդկանց սրտերը, մեծ լույս ունեցածների մասին ասում է. «Նրանք չեն տառապում և չեն զարհուրում իրենց բարոյական և հոգևոր վիճակի պատճառով»։ Այո՛, նրանք ընտրել են իրենց իսկ ճանապարհները, և նրանց անձը հաճույք է գտնում իրենց պղծությունների մեջ։ «Ես ևս պիտի ընտրեմ նրանց մոլորությունները և նրանց վրա պիտի բերեմ այն, ինչից նրանք վախենում են. որովհետև երբ Ես կանչեցի, ոչ ոք չպատասխանեց. երբ Ես խոսեցի, նրանք չլսեցին, այլ չարիք գործեցին Իմ աչքերի առաջ և ընտրեցին այն, ինչով Ես չհաճեցա»։ «Աստված նրանց պիտի ուղարկի զորեղ մոլորություն, որպեսզի նրանք հավատան ստին», որովհետև «չընդունեցին ճշմարտության սերը, որպեսզի փրկվեն», «այլ հաճույք գտան անիրավության մեջ»։ Եսայիա 66:3, 4; 2 Թեսաղոնիկեցիներին 2:11, 10, 12։
“The heavenly Teacher inquired: ‘What stronger delusion can beguile the mind than the pretense that you are building on the right foundation and that God accepts your works, when in reality you are working out many things according to worldly policy and are sinning against Jehovah? Oh, it is a great deception, a fascinating delusion, that takes possession of minds when men who have once known the truth, mistake the form of godliness for the spirit and power thereof; when they suppose that they are rich and increased with goods and in need of nothing, while in reality they are in need of everything.’
«Երկնային Վարդապետը հարցրեց. «Ի՞նչ ավելի զորեղ մոլորություն կարող է խաբել միտքը, քան այն ձևացումը, թե դու շինում ես ճշմարիտ հիմքի վրա, և թե Աստված ընդունում է քո գործերը, մինչդեռ իրականում դու շատ բաներում գործում ես աշխարհիկ քաղաքականության համաձայն և մեղանչում ես Եհովայի դեմ։ Ո՛վ, դա մեծ խաբեություն է, հրապուրիչ մոլորություն, որ տիրում է մտքերին, երբ մարդիկ, որոնք ժամանակին ճանաչել են ճշմարտությունը, աստվածապաշտության կերպարանքը շփոթում են նրա հոգու և զորության հետ, երբ նրանք կարծում են, թե հարուստ են, հարստացած բարիքներով և ոչնչի կարիք չունեն, մինչդեռ իրականում ամեն ինչի կարիքն ունեն»։
“God has not changed toward His faithful servants who are keeping their garments spotless. But many are crying, ‘Peace and safety,’ while sudden destruction is coming upon them. Unless there is thorough repentance, unless men humble their hearts by confession and receive the truth as it is in Jesus, they will never enter heaven. When purification shall take place in our ranks, we shall no longer rest at ease, boasting of being rich and increased with goods, in need of nothing.
«Աստված չի փոխվել Իր այն հավատարիմ ծառաների նկատմամբ, որոնք իրենց հանդերձները անբիծ են պահում։ Բայց շատերը աղաղակում են. «Խաղաղություն և ապահովություն», մինչ հանկարծակի կործանում է գալիս նրանց վրա։ Եթե չլինի լիակատար ապաշխարություն, եթե մարդիկ չխոնարհեցնեն իրենց սրտերը խոստովանությամբ և չընդունեն ճշմարտությունն այնպես, ինչպես այն Հիսուսում է, նրանք երբեք չեն մտնի երկինք։ Երբ մեր շարքերում մաքրագործություն տեղի ունենա, մենք այլևս հանգիստ չենք նստի՝ պարծենալով, թե հարուստ ենք, հարստացել ենք և ոչնչի կարիք չունենք։»
“Who can truthfully say: ‘Our gold is tried in the fire; our garments are unspotted by the world’? I saw our Instructor pointing to the garments of so-called righteousness. Stripping them off, He laid bare the defilement beneath. Then He said to me: ‘Can you not see how they have pretentiously covered up their defilement and rottenness of character? ‘How is the faithful city become an harlot!’ My Father’s house is made a house of merchandise, a place whence the divine presence and glory have departed! For this cause there is weakness, and strength is lacking.’” Testimonies, volume 8, 249, 250.
«Ո՞վ կարող է ճշմարտապես ասել. «Մեր ոսկին կրակով փորձված է. մեր հանդերձները աշխարհից անբիծ են»։ Ես տեսա, որ մեր Վարդապետը մատնացույց էր անում այսպես կոչված արդարության հանդերձները։ Դրանք մերկացնելով՝ Նա բացահայտեց տակի պղծությունը։ Ապա Նա ասաց ինձ. «Չե՞ս տեսնում, թե ինչպես են նրանք կեղծ շուքով ծածկել իրենց պղծությունն ու բնավորության փտածությունը։ «Ինչպե՞ս հավատարիմ քաղաքը պոռնիկ դարձավ»։ Իմ Հոր տունը առևտրի տուն է դարձել, մի վայր, որտեղից աստվածային ներկայությունն ու փառքը հեռացել են։ Ահա թե ինչու թուլություն կա, և զորությունը պակասում է»»։ Վկայություններ, հ. 8, 249, 250։
Adventism was “the faithful city” when it proclaimed the Midnight Cry in 1844. By 1863, it began the process of rejecting the “foundations” that were established through the ministry of William Miller. When they began to set aside the foundational truths, thus covering them with counterfeit jewels and coins, they were building a new foundation. Those that began, carried out and continue that work, are represented in the writing of the Spirit of Prophecy as “those who have had great light.”
Ադվենտիզմը «հավատարիմ քաղաքն» էր, երբ 1844 թվականին հռչակում էր Կեսգիշերյան աղաղակը։ 1863 թվականին այն սկսեց այն «հիմքերի» մերժման ընթացքը, որոնք հաստատվել էին Ուիլյամ Միլլերի ծառայության միջոցով։ Երբ նրանք սկսեցին մի կողմ դնել հիմնարար ճշմարտությունները՝ այդպիսով ծածկելով դրանք կեղծ զարդերով և մետաղադրամներով, նրանք կառուցում էին նոր հիմք։ Նրանք, ովքեր սկսել են, իրականացրել են և շարունակում են այդ գործը, Մարգարեության Հոգու գրություններում ներկայացված են որպես «նրանք, ովքեր մեծ լույս են ունեցել»։
The “great light” they once had, was represented in Miller’s dream as the jewels in the casket, which Miller placed upon a table in the center of his room, that shone brighter than “the sun.” In the passage just cited Sister White identifies, “those who have had great light,” but who “have chosen their own ways.”
Այն «մեծ լույսը», որ նրանք մի ժամանակ ունեին, Միլլերի երազում ներկայացված էր որպես զարդեր տուփի մեջ, որը Միլլերը դրեց իր սենյակի կենտրոնում գտնվող սեղանի վրա, և որը փայլում էր ավելի պայծառ, քան «արևը»։ Վերևում հենց նոր մեջբերված հատվածում Քույր Ուայթը նույնացնում է «նրանց, ովքեր մեծ լույս են ունեցել», բայց «ընտրել են իրենց սեփական ճանապարհները»։
They chose a new way in 1863. She says it is “a fascinating delusion, that takes possession of minds when men who have once known the truth, mistake the form of godliness for the spirit and power thereof; when they suppose that they are rich and increased with goods and in need of nothing, while in reality they are in need of everything.”
Նրանք 1863 թվականին ընտրեցին մի նոր ճանապարհ։ Նա ասում է, որ դա «հրապուրիչ մոլորություն է, որ տիրում է մարդկանց մտքերին, երբ նրանք, որ մի ժամանակ ճանաչել են ճշմարտությունը, աստվածապաշտության ձևը շփոթում են դրա հոգու և զորության հետ, երբ կարծում են, թե հարուստ են, հարստացած բարիքներով և ոչնչի կարիք չունեն, մինչդեռ իրականում ամեն ինչի կարիքն ունեն»։
She is identifying the Laodicean condition, which she and her husband identified occurred in 1856. They were then tested for seven years, but failed the test in 1863, and began erecting the false foundation that brings the strong delusion of Paul’s warning message in Thessalonians. Paul’s warning in Thessalonians is an anchor for both the movement at the beginning and ending of Adventism, and aligns perfectly with Miller’s dream, which addresses both the beginning and ending of Adventism. His dream identifies that when the work of restoring the original jewels of truth is accomplished, those truths will shine ten times brighter than when they first shone at the Midnight Cry in the beginning of Adventism. How is it that Miller’s understanding shines any brighter now, than when he first recognized the truth?
Նա մատնանշում է Լաոդիկեական վիճակը, որը ինքը և իր ամուսինը նույնացրել էին որպես 1856 թվականին տեղի ունեցած։ Այնուհետև նրանք փորձության ենթարկվեցին յոթ տարի, սակայն 1863 թվականին չհաղթահարեցին այդ փորձությունը և սկսեցին կանգնեցնել այն կեղծ հիմքը, որը բերում է Պողոսի՝ Թեսաղոնիկեցիներին ուղղված նախազգուշացնող պատգամում հիշատակված զորավոր մոլորությունը։ Պողոսի նախազգուշացումը Թեսաղոնիկեցիների մեջ խարիսխ է թե՛ ադվենտիզմի սկզբի, թե՛ ավարտի շարժման համար, և լիովին համընկնում է Միլլերի երազի հետ, որն անդրադառնում է ադվենտիզմի թե՛ սկզբին, թե՛ ավարտին։ Նրա երազը ցույց է տալիս, որ երբ ճշմարտության սկզբնական գոհարները վերականգնելու գործը կատարված լինի, այդ ճշմարտությունները կփայլեն տասնապատիկ ավելի պայծառ, քան այն ժամանակ, երբ առաջին անգամ փայլեցին Կեսգիշերյան աղաղակի ժամանակ՝ ադվենտիզմի սկզբում։ Ինչպե՞ս է ստացվում, որ Միլլերի հասկացողությունն այժմ ավելի պայծառ է շողում, քան երբ նա առաջին անգամ ճանաչեց ճշմարտությունը։
There are several truths represented upon the two sacred charts of Habakkuk chapter two. Those truths were represented in Miller’s dream as jewels that would ultimately be restored in the last days, just before the Midnight Cry. The counterfeit jewels that are carried out of the window in Miller’s dream represent both the false doctrines that were brought into Adventism to create a false foundation, and also to hide the true foundation; but they also represent those who refuse to turn loose of the false doctrines that make up the false foundation. “The daily” was the anchor for William Miller’s framework of truth that established the original foundation, and in the last days “the daily,” symbolizes not only paganism, as Miller correctly identified, but it is the symbol of the rebellion that produced the false foundation.
Ամբակումի երկրորդ գլխի երկու սուրբ քարտեզների վրա ներկայացված են մի շարք ճշմարտություններ։ Այդ ճշմարտությունները Միլլերի երազում ներկայացված էին որպես գոհարներ, որոնք վերջին օրերում, ուղիղ Կեսգիշերյան աղաղակից առաջ, ի վերջո պիտի վերականգնվեին։ Միլլերի երազում պատուհանից դուրս տարվող կեղծ գոհարները ներկայացնում են թե՛ այն կեղծ վարդապետությունները, որոնք ներմուծվեցին ադվենտիզմի մեջ՝ կեղծ հիմք ստեղծելու, և նաև ճշմարիտ հիմքը ծածկելու համար, և թե՛ նրանց, ովքեր հրաժարվում են բաց թողնել այն կեղծ վարդապետությունները, որոնք կազմում են կեղծ հիմքը։ «Ամենօրյա»-ն այն խարիսխն էր Ուիլյամ Միլլերի ճշմարտության կառուցվածքի համար, որը հաստատեց սկզբնական հիմքը, և վերջին օրերում «ամենօրյա»-ն խորհրդանշում է ոչ միայն հեթանոսությունը, ինչպես Միլլերը ճիշտ կերպով ճանաչեց, այլև այն ապստամբության խորհրդանիշն է, որը ծնեց կեղծ հիմքը։
The Bible, the Spirit of Prophecy and history all testify that the judgment-hour cry of 1798 through 1844, was the proclamation of the message discovered and presented by William Miller. This is why the movement is called the Millerite movement. Logically to reject that movement, is to reject the light that was produced in 1798, that Daniel identified as an increase of knowledge.
Աստվածաշունչը, Մարգարեության Հոգին և պատմությունը բոլորը վկայում են, որ 1798-ից մինչև 1844 թվականների դատաստանի ժամի աղաղակը այն պատգամի հռչակումն էր, որ բացահայտվեց և ներկայացվեց Ուիլյամ Միլլերի կողմից։ Ահա թե ինչու այդ շարժումը կոչվում է Միլլերական շարժում։ Տրամաբանորեն, այդ շարժումը մերժել նշանակում է մերժել այն լույսը, որ ծագեց 1798 թվականին, և որը Դանիելը բնորոշեց որպես գիտության աճ։
Isaiah speaks of the drunkards of Ephraim, and identifies those drunkards as the scornful men that rule the people of Jerusalem. Isaiah identifies that they are not drunk with literal wine, they are drunk with spiritual wine. Spiritual wine in the Bible is either true or false doctrine, depending upon the context. The drunkards of Ephraim are drunk on false doctrine, which is the wine of Babylon, as represented by the whore of Tyre in chapter seventeen, of Revelation and by Belshazzar in his last night of partying.
Եսայիան խոսում է Եփրեմի հարբեցողների մասին և այդ հարբեցողներին նույնացնում է որպես Երուսաղեմի ժողովրդին իշխող արհամարհական մարդկանց։ Եսայիան ցույց է տալիս, որ նրանք բառացի գինուց հարբած չեն, այլ հարբած են հոգևոր գինով։ Աստվածաշնչում հոգևոր գինին, ըստ համատեքստի, կա՛մ ճշմարիտ, կա՛մ կեղծ վարդապետություն է։ Եփրեմի հարբեցողները հարբած են կեղծ վարդապետությամբ, որը Բաբելոնի գինին է, ինչպես ներկայացված է Հայտնության տասնյոթերորդ գլխում Տյուրոսի պոռնիկով և ինչպես Բելշասարի կողմից նրա խնջույքի վերջին գիշերը։
Isaiah identified the effects of the spiritual drunkenness that comes upon the scornful men that rule the people of Jerusalem.
Եսայիան նկարագրեց այն հոգևոր արբեցության հետևանքները, որ գալիս է Երուսաղեմի ժողովրդին իշխող ծաղրասեր մարդկանց վրա։
Stay yourselves, and wonder; cry ye out, and cry: they are drunken, but not with wine; they stagger, but not with strong drink. For the Lord hath poured out upon you the spirit of deep sleep, and hath closed your eyes: the prophets and your rulers, the seers hath he covered. And the vision of all is become unto you as the words of a book that is sealed, which men deliver to one that is learned, saying, Read this, I pray thee: and he saith, I cannot; for it is sealed: And the book is delivered to him that is not learned, saying, Read this, I pray thee: and he saith, I am not learned. Wherefore the Lord said, Forasmuch as this people draw near me with their mouth, and with their lips do honour me, but have removed their heart far from me, and their fear toward me is taught by the precept of men: Therefore, behold, I will proceed to do a marvellous work among this people, even a marvellous work and a wonder: for the wisdom of their wise men shall perish, and the understanding of their prudent men shall be hid. Woe unto them that seek deep to hide their counsel from the Lord, and their works are in the dark, and they say, Who seeth us? and who knoweth us? Surely your turning of things upside down shall be esteemed as the potter’s clay: for shall the work say of him that made it, He made me not? or shall the thing framed say of him that framed it, He had no understanding? Isaiah 29:9–16.
Զարմացե՛ք և ապշեցե՛ք, աղաղակեցե՛ք և գոչեցե՛ք. նրանք հարբած են, բայց ոչ գինով. նրանք տատանվում են, բայց ոչ թունդ խմիչքից։ Որովհետև Տերը ձեզ վրա հեղել է խոր քնի ոգի և փակել է ձեր աչքերը. մարգարեներին ու ձեր իշխաններին, տեսանողներին, Նա ծածկել է։ Եվ ամեն տեսիլք ձեզ համար դարձել է կնքված գրքի խոսքերի պես, որը տալիս են գիտուն մարդուն՝ ասելով. «Կարդա՛ սա, խնդրում եմ քեզ». և նա ասում է. «Չեմ կարող, որովհետև կնքված է»։ Եվ գիրքը տալիս են անգետ մարդուն՝ ասելով. «Կարդա՛ սա, խնդրում եմ քեզ». և նա ասում է. «Ես անգետ եմ»։ Ուստի Տերն ասաց. «Քանի որ այս ժողովուրդն Ինձ մոտենում է իր բերանով և իր շրթունքներով Ինձ պատվում, բայց իր սիրտը հեռացրել է Ինձանից, և նրա երկյուղն Իմ հանդեպ մարդկանց պատվիրանով է ուսուցանված, դրա համար ահա Ես պիտի շարունակեմ սքանչելի գործ անել այս ժողովրդի մեջ, սքանչելի գործ և զարմանալիք. որովհետև նրանց իմաստունների իմաստությունը պիտի կորչի, և նրանց խոհեմների հասկացողությունը պիտի ծածկվի»։ Վա՜յ նրանց, որ խորամանկությամբ փորձում են իրենց խորհուրդը թաքցնել Տիրոջից, և որոնց գործերը խավարի մեջ են, և ասում են. «Ո՞վ է մեզ տեսնում, և ո՞վ է մեզ ճանաչում»։ Անշուշտ, ձեր ամեն ինչ գլխիվայր շուռ տալը պիտի համարվի բրուտի կավի պես. մի՞թե գործը պիտի իր ստեղծողի մասին ասի. «Նա ինձ չի ստեղծել», կամ մի՞թե կազմվածը պիտի իր կազմողի մասին ասի. «Նա հասկացողություն չուներ»։ Եսայիա 29:9–16.
Sister White quotes these verses and then adds:
Քույր Ուայթը մեջբերում է այս համարները և ապա ավելացնում է.
“Every word of this will be fulfilled. There are those who do not humble their hearts before God, and who will not walk uprightly. They hide their true purposes, and keep in fellowship with the fallen angel, who loveth and maketh a lie. The enemy puts his spirit upon the men whom he can use to deceive those who are partially in the dark. Some are becoming imbued with the darkness that prevails, and are setting the truth aside for error. The day pointed out by prophecy is come. Jesus Christ is not understood. Jesus Christ is to them a fable. At this stage of the earth’s history, many act like drunken men. ‘Stay yourselves, and wonder; cry ye out, and cry; they are drunken, but not with wine; they stagger, but not with strong drink. For the Lord hath poured out upon you the spirit of deep sleep, and hath closed your eyes. The prophets and your rulers, the seers hath he covered.’ A spiritual drunkenness is upon many who suppose they are the people who shall be exalted. Their religious faith is just as is represented in this Scripture. Under its influence, they cannot walk straight. They make crooked paths in their course of action. One and then another, they reel to and fro. They are looked upon by the Lord with great pity. The way of truth they have not known. They are scientific schemers, and those who could and should have helped, because of a clear spiritual eyesight, are themselves deceived, and are sustaining an evil work.
«Սրա յուրաքանչյուր խոսքը պիտի կատարվի։ Կան այնպիսիք, որ չեն խոնարհեցնում իրենց սրտերը Աստծու առաջ և չեն ուզում ուղիղ ընթացքով քայլել։ Նրանք թաքցնում են իրենց իսկական նպատակները և հաղորդակցության մեջ են մնում ընկած հրեշտակի հետ, որ սիրում և գործում է սուտը։ Թշնամին իր ոգին է դնում այն մարդկանց վրա, որոնց կարող է գործածել՝ խաբելու նրանց, ովքեր մասամբ խավարի մեջ են։ Ոմանք գնալով ներծծվում են տիրող խավարով և ճշմարտությունը մի կողմ են դնում՝ հօգուտ մոլորության։ Մարգարեությամբ մատնանշված օրը եկել է։ Հիսուս Քրիստոսը հասկացված չէ։ Հիսուս Քրիստոսը նրանց համար առասպել է։ Երկրի պատմության այս փուլում շատերը գործում են հարբած մարդկանց պես։ «Կանգ առե՛ք և զարմացե՛ք, աղաղակեցե՛ք և լաց եղե՛ք. նրանք հարբած են, բայց ոչ գինուց, նրանք տատանվում են, բայց ոչ թունդ խմիչքից։ Որովհետև Տերը ձեզ վրա թափել է խոր քնի ոգին և փակել է ձեր աչքերը. մարգարեներին և ձեր իշխանավորներին, տեսանողներին՝ նա ծածկել է»։ Հոգևոր հարբեցողություն է շատերի վրա, որոնք կարծում են, թե իրենք այն ժողովուրդն են, որ պիտի բարձրացվի։ Նրանց կրոնական հավատքն այնպիսին է, ինչպես ներկայացված է այս Գրքում։ Նրա ազդեցության տակ նրանք չեն կարող ուղիղ քայլել։ Իրենց գործելակերպում ծուռ շավիղներ են հարթում։ Մեկը, ապա մյուսը՝ օրորվում են այս ու այն կողմ։ Տերը նրանց նայում է մեծ խղճահարությամբ։ Ճշմարտության ճանապարհը նրանք չեն ճանաչել։ Նրանք խարդախորեն գիտուն ծրագրողներ են, իսկ նրանք, ովքեր կարող էին և պարտավոր էին օգնել՝ հստակ հոգևոր տեսողություն ունենալու պատճառով, իրենք էլ են խաբված և սատարում են չար գործին։
“The developments of these last days will soon become decided. When these spiritualistic deceptions are revealed to be what they really are,—the secret workings of evil spirits,—those who have acted a part in them will become as men who have lost their minds.
«Այս վերջին օրերի զարգացումները շուտով վճռական բնույթ կստանան։ Երբ այս սպիրիտուալիստական խաբեությունները բացահայտվեն այնպիսին, ինչպիսին իրականում են՝ չար ոգիների գաղտնի ներգործությունները,— նրանք, ովքեր մասնակցել են դրանց, կդառնան ինչպես մարդիկ, որ կորցրել են իրենց միտքը։»
“‘Wherefore the Lord saith, Forasmuch as this people draw near me with their mouth, and with their lips do honor me, but have removed their hearts far from me, and their fear toward me is taught by the precept of men therefore, behold I will proceed to do a marvelous work among this people, even a marvelous work and a wonder for the wisdom of their wise men shall perish, and the understanding of their prudent men shall be hid. Woe unto them that seek deep to hide their counsel from the Lord, and their works are in the dark, and they say, who seeth us, and who knoweth us? Surely your turning of things upside down shall be esteemed as the potter’s clay; for shall the work say of him that made it, He made me not? or shall the thing framed say of him that framed it. He had no understanding?’
«Ուստի Տերն ասում է. «Որովհետև այս ժողովուրդն Իր բերանով մոտենում է Ինձ, և իր շրթունքներով պատվում է Ինձ, բայց իր սիրտը հեռացրել է Ինձանից, և նրանց երկյուղն Իմ հանդեպ մարդկանց պատվիրանով է ուսուցանված, դրա համար, ահա, Ես դարձյալ մի զարմանալի գործ պիտի անեմ այս ժողովրդի մեջ՝ զարմանալի գործ և հրաշք. որովհետև նրանց իմաստունների իմաստությունը պիտի կորչի, և նրանց խոհեմների հասկացողությունը պիտի ծածկվի։ Վա՜յ նրանց, որ խորամանկությամբ իրենց խորհուրդը փորձում են թաքցնել Տիրոջից, և որոնց գործերը խավարի մեջ են, և ասում են. ո՞վ է մեզ տեսնում, և ո՞վ է մեզ ճանաչում։ Անշուշտ, ձեր ամեն բան գլխիվայր շուռ տալը բրուտի կավի պես պիտի համարվի. որովհետև մի՞թե գործը պիտի ասի իրեն ստեղծողին. Նա ինձ չի ստեղծել, կամ մի՞թե կերտվածը պիտի ասի իրեն կերտողին. Նա խելք չուներ»։
“It is presented to me that in our experience we have been and are meeting this very condition of things. Men who have had great light and wonderful privileges have taken the word of leaders who think themselves wise, who have been greatly favored and blessed by the Lord, but who have taken themselves out of the hands of God and placed themselves in the ranks of the enemy. The world is to be flooded with specious fallacies. One human mind, accepting these fallacies, will work upon other human minds, who have been turning the precious evidence of God’s truth into a lie. These men will be deceived by fallen angels, when they should have stood as faithful guardians, watching for souls, as they that must give an account. They have laid down the weapons of their warfare, and have given heed to seducing spirits. They make of no effect the counsel of God and set aside his warnings and reproofs, and are positively on Satan’s side, giving heed to seducing spirits and doctrines of devils.
«Ինձ ներկայացվում է, որ մեր փորձառության մեջ մենք հանդիպել ենք և հանդիպում ենք հենց այսպիսի դրության։ Մարդիկ, որոնք մեծ լույս և զարմանահրաշ առավելություններ են ունեցել, ընդունել են առաջնորդների խոսքը, ովքեր իրենց իմաստուն են համարում, ովքեր մեծապես վայելել են Տիրոջ շնորհն ու օրհնությունը, բայց իրենք իրենց հանել են Աստծո ձեռքից և իրենց դրել թշնամու շարքերում։ Աշխարհը պիտի հեղեղվի պատեհահնչյուն մոլորություններով։ Մեկ մարդկային միտք, ընդունելով այս մոլորությունները, պիտի ներգործի այլ մարդկային մտքերի վրա, որոնք Աստծո ճշմարտության թանկարժեք ապացույցը սուտի են վերածել։ Այս մարդիկ պիտի խաբվեն ընկած հրեշտակների կողմից, այն դեպքում երբ նրանք պետք է կանգնած լինեին որպես հավատարիմ պահապաններ՝ հսկելով հոգիների համար, որպես նրանք, որ հաշիվ պիտի տան։ Նրանք վայր են դրել իրենց պատերազմի զենքերը և ականջ են դրել մոլորեցնող ոգիներին։ Նրանք անվավեր են դարձնում Աստծո խորհուրդը և մի կողմ են դնում Նրա զգուշացումներն ու հանդիմանությունները, և բացահայտորեն Սատանայի կողմում են՝ ականջ դնելով մոլորեցնող ոգիներին և դևերի վարդապետություններին։»
“Spiritual drunkenness is now upon men who ought not to be staggering as men under the influence of strong drink. Crimes and irregularities, fraud, deceit, and unfair dealing fill the world, in accordance with the teaching of the leader who rebelled in the heavenly courts.
«Հոգևոր հարբեցողությունն այժմ եկել է այն մարդկանց վրա, որոնք չպետք է օրորվեն ինչպես թունդ խմիչքի ազդեցության տակ գտնվող մարդիկ։ Հանցագործություններն ու անկարգությունները, խարդախությունը, խաբեությունն ու անարդար գործելակերպը լցնում են աշխարհը՝ երկնային ատյաններում ապստամբած առաջնորդի ուսմունքին համապատասխան։»
“History is to be repeated. I could specify what will be in the near future, but the time is not yet. The forms of the dead will appear, through the cunning device of Satan, and many will link up with the one who loveth and maketh a lie. I warn our people that right among us some will turn away from the faith, and give heed to seducing spirits and doctrines of devils, and by them the truth will be evil spoken of.” Battle Creek Letters, 123–125.
«Պատմությունը պիտի կրկնվի։ Ես կարող էի նշել, թե ինչ պիտի լինի մոտ ապագայում, բայց ժամանակը դեռևս չէ։ Մեռյալների կերպարանքները պիտի հայտնվեն՝ Սատանայի խորամանկ հնարքով, և շատերը պիտի միանան նրան, ով սիրում և գործում է սուտը։ Ես զգուշացնում եմ մեր ժողովրդին, որ հենց մեր միջից ոմանք պիտի հեռանան հավատքից և ականջ դնեն մոլորեցնող ոգիների ու դևերի վարդապետությունների, և նրանց միջոցով ճշմարտությունը պիտի չարախոսի առարկա դառնա»։ Battle Creek Letters, 123–125.
All the prophets, including Isaiah and Sister White are identifying the last days. In these days the leaders of Adventism “are positively on Satan’s side, giving heed to seducing spirits and doctrines of devils.” Sister White sets forth a prediction when she says, “When these spiritualistic deceptions are revealed to be what they really are,—the secret workings of evil spirits,—those who have acted a part in them will become as men who have lost their minds.” The leadership of Adventism will become as men who have lost their minds, at the point in the history of the last days when their drunkenness is revealed to be “the secret workings of evil spirits.”
Բոլոր մարգարեները, ներառյալ Եսային և Քույր Ուայթը, մատնանշում են վերջին օրերը։ Այս օրերում ադվենտիզմի առաջնորդները «բացահայտորեն Սատանայի կողմում են՝ ականջ դնելով գայթակղիչ ոգիներին և դևերի վարդապետություններին»։ Քույր Ուայթը կանխասացություն է ներկայացնում, երբ ասում է. «Երբ այս սպիրիտիստական խաբեությունները բացահայտվեն որպես այն, ինչ իրականում են,—չար ոգիների գաղտնի գործերը,—նրանց մեջ դեր ունեցածները կդառնան այնպիսի մարդիկ, ասես կորցրել են իրենց բանականությունը»։ Ադվենտիզմի ղեկավարությունը կդառնա այնպիսի մարդիկ, ասես կորցրել են իրենց բանականությունը, վերջին օրերի պատմության այն պահին, երբ նրանց հարբեցողությունը բացահայտվի որպես «չար ոգիների գաղտնի գործերը»։
There is an unsealing of the work of the scornful men that rule the people in Jerusalem in the last days. That unsealing was illustrated in Miller’s dream, when Miller prayed and then there was a door opened. It takes place just before he closed his eyes for a moment, identifying the very end of the sealing process of the one hundred and forty-four thousand. The opening of a door identifies a change of dispensations, and at that point the Laodicean movement of the third angel transitions into the Philadelphian movement of the third angel.
Վերջին օրերում տեղի է ունենում Երուսաղեմում ժողովրդի վրա իշխող արհամարհական մարդկանց գործի բացահայտումը։ Այդ բացահայտումը պատկերված էր Միլլերի երազում, երբ Միլլերը աղոթեց, և ապա մի դուռ բացվեց։ Դա տեղի է ունենում հենց այն պահից առաջ, երբ նա մի ակնթարթով փակեց իր աչքերը՝ մատնանշելով հարյուր քառասունչորս հազարի կնքման գործընթացի ամենավերջը։ Դռան բացվելը ցույց է տալիս տնօրինությունների փոփոխություն, և այդ պահին երրորդ հրեշտակի լաոդիկյան շարժումը անցնում է երրորդ հրեշտակի ֆիլադելֆիական շարժման։
In the passage in Isaiah, there is a summary of the evil work of the drunkards of Ephraim, who are the men who “should have stood as faithful guardians.” The summary is expressed as, “‘Surely your turning of things upside down shall be esteemed as the potter’s clay; for shall the work say of him that made it, He made me not? or shall the thing framed say of him that framed it. He had no understanding?’”
Եսայիայի հատվածում տրված է Եփրեմի հարբեցողների չար գործի ամփոփումը, որոնք այն մարդիկ են, «որոնք պետք է կանգնած լինեին որպես հավատարիմ պահապաններ»։ Այդ ամփոփումն արտահայտված է այսպես. «Անշուշտ, ձեր ամեն ինչ գլխիվայր շուռ տալը պիտի գնահատվի ինչպես բրուտի կավը. որովհետև մի՞թե գործը պիտի ասի իրեն ստեղծողին. Նա ինձ չի ստեղծել, կամ մի՞թե կերտվածքը պիտի ասի իրեն կերտողին. Նա խելք չուներ»։
Miller’s identification of “the daily,” as either the religion of paganism or pagan Rome is ultimately a symbol of Satan, for Satan and pagan Rome are both represented as the dragon.
Միլլերի կողմից «ամենօրյա»-ի նույնականացումը՝ որպես հեթանոսության կրոն կամ հեթանոսական Հռոմ, ի վերջո Սատանայի խորհրդանիշն է, որովհետև և՛ Սատանան, և՛ հեթանոսական Հռոմը ներկայացված են որպես վիշապ։
“Thus while the dragon, primarily, represents Satan, it is, in a secondary sense, a symbol of pagan Rome.” The Great Controversy, 439.
«Այսպիսով, մինչ վիշապը նախ և առաջ ներկայացնում է Սատանային, երկրորդական իմաստով այն հեթանոսական Հռոմի խորհրդանիշն է»։ The Great Controversy, 439.
Speaking of the men who rule Jerusalem in the last days, Sister White states: “Some are becoming imbued with the darkness that prevails, and are setting the truth aside for error. The day pointed out by prophecy is come. Jesus Christ is not understood. Jesus Christ is to them a fable.” In 1901, a leader of Adventism from Germany began to introduce apostate Protestantism’s false view of “the daily” in the book of Daniel. That view identifies that “the daily” represents Christ’s sanctuary work, or some variation of that thought. I say some variation for there have been different emphasis placed upon the falsehood through the history that followed 1901, but those false views always manifest a conclusion that “the daily” represents some type of Christ’s work.
Խոսելով վերջին օրերում Երուսաղեմը կառավարող մարդկանց մասին՝ Քույր Ուայթը ասում է. «Ոմանք ներծծվում են այն խավարով, որ տիրում է, և ճշմարտությունը մի կողմ են դնում՝ հօգուտ մոլորության։ Մարգարեությամբ մատնանշված օրը եկել է։ Հիսուս Քրիստոսը չի հասկացվում։ Հիսուս Քրիստոսը նրանց համար առասպել է»։ 1901 թվականին Գերմանիայից ադվենտիզմի մի առաջնորդ սկսեց ներմուծել Դանիելի գրքում «ամենօրյա»-ի վերաբերյալ ուխտադավան բողոքականության ուրացական կեղծ տեսակետը։ Այդ տեսակետը նույնացնում է, թե «ամենօրյա»-ն ներկայացնում է Քրիստոսի սրբարանի ծառայությունը, կամ այդ մտքի որևէ տարատեսակ։ Ասում եմ՝ որևէ տարատեսակ, որովհետև 1901 թվականից հետո հաջորդած պատմության ընթացքում այդ կեղծիքի վրա դրվել են տարբեր շեշտադրումներ, բայց այդ կեղծ տեսակետները միշտ ի հայտ են բերում այն եզրակացությունը, թե «ամենօրյա»-ն ներկայացնում է Քրիստոսի գործի որևէ տեսակ։
The jewel that was the doctrine of “the daily,” which Miller identified as a satanic symbol, in the Adventism of the last days, is a symbol of Christ. When introduced in 1901, very few accepted the view that “the daily” was a symbol of Christ, and not a symbol of Satan, but by the 1930’s the jewel of the doctrine of “the daily,” which Miller had dug out of the vein of truth found in 2 Thessalonians, chapter two, was rejected as had the “seven times” of Leviticus twenty-six been rejected in 1863. Somewhere in the history of 1863 unto the 1930’s Adventism had changed leaders, without recognizing it.
«ամենօրյայի» վարդապետությունը, որը Միլլերը նույնացրել էր որպես սատանայական խորհրդանիշ, վերջին օրերի ադվենտիզմում Քրիստոսի խորհրդանիշ է։ Երբ այն ներկայացվեց 1901 թվականին, շատ քչերն ընդունեցին այն տեսակետը, թե «ամենօրյան» Քրիստոսի խորհրդանիշ է, և ոչ թե Սատանայի խորհրդանիշ, բայց 1930-ական թվականներին «ամենօրյայի» վարդապետության այն գոհարը, որը Միլլերը պեղել էր 2 Թեսաղոնիկեցիներ, երկրորդ գլխում գտնվող ճշմարտության երակից, մերժվեց, ինչպես մերժվել էին Ղևտական քսանվեցի «յոթ ժամանակները» 1863 թվականին։ 1863 թվականից մինչև 1930-ականների պատմության ինչ-որ պահի ադվենտիզմը փոխել էր առաջնորդներին՝ առանց դա գիտակցելու։
“Brethren, I see your peril, and again I ask, Do you who err make any effort to correct the wrong? Souls may be stumbling along, walking in darkness, because you have not made straight paths for your feet. If you are in positions of trust, I appeal the more earnestly to you, for your own souls’ sake and for the sake of those who look to you as guides, repent before God for every mistake made, and confess your error.
«Եղբայրնե՛ր, ես տեսնում եմ ձեր վտանգը, և դարձյալ հարցնում եմ. դուք, որ մոլորվում եք, որևէ ջա՞նք գործադրում եք սխալը շտկելու համար։ Հոգիները կարող են սայթաքելով առաջ ընթանալ, խավարի մեջ քայլել, որովհետև դուք ձեր ոտքերի համար ուղիղ ճանապարհներ չեք հարթել։ Եթե դուք վստահության պաշտոնների մեջ եք, առավել ևս ջերմեռանդորեն աղերսում եմ ձեզ՝ հանուն ձեր իսկ հոգիների և հանուն նրանց, ովքեր ձեզ նայում են որպես առաջնորդների, ապաշխարեցե՛ք Աստծո առաջ յուրաքանչյուր գործված սխալի համար և խոստովանեցե՛ք ձեր մոլորությունը»։
“If you indulge stubbornness of heart, and through pride and self-righteousness do not confess your faults, you will be left subject to Satan’s temptations. If when the Lord reveals your errors you do not repent or make confession, his providence will bring you over the ground again and again. You will be left to make mistakes of a similar character, you will continue to lack wisdom, and will call sin righteousness, and righteousness sin. The multitude of deceptions that will prevail in these last days will encircle you, and you will change leaders, and not know that you have done so.” Review and Herald, December 16, 1890.
«Եթե դուք տրվեք սրտի համառությանը, և հպարտության ու ինքնարդարության պատճառով չխոստովանեք ձեր մեղքերը, դուք կմնաք Սատանայի փորձությունների ենթակա։ Եթե, երբ Տերը բացահայտում է ձեր սխալները, դուք չապաշխարեք և խոստովանություն չանեք, Նրա նախախնամությունը ձեզ կրկին ու կրկին կանցկացնի նույն ճանապարհով։ Դուք կթողնվեք, որ նույն բնույթի սխալներ գործեք, կշարունակեք իմաստության պակաս ունենալ, և մեղքը արդարություն կկոչեք, իսկ արդարությունը՝ մեղք։ Խաբեությունների բազմությունը, որ պիտի տիրի այս վերջին օրերում, ձեզ կպաշարի, և դուք առաջնորդներ կփոխեք՝ չիմանալով իսկ, թե դա արել եք»։ Review and Herald, December 16, 1890.
The scornful men that rule over the people of Jerusalem, who are men “in positions of trust,” will “call sin righteousness and righteousness sin,” and “Surely your turning of things upside down shall be esteemed as the potter’s clay; for shall the work say of him that made it, He made me not? or shall the thing framed say of him that framed it. He had no understanding?’” In the progressive rebellion over the four generations of Adventism, those who are positions of trust change leaders, and don’t know it. They do not know it, for they progressively and consistently rejected evidence of their errors. In that progressive rebellion “the wisdom of their wise men shall perish, and the understanding of their prudent men shall be hid.”
Երուսաղեմի ժողովրդի վրա իշխող արհամարհող մարդիկ, որոնք «վստահության պաշտոններում» են, «մեղքը արդարություն և արդարությունը մեղք պիտի կոչեն», և «Անշուշտ ձեր իրերը շուռ տալը բրուտի կավի պես պիտի համարվի. որովհետև մի՞թե գործը իր ստեղծողին պիտի ասի. Նա ինձ չստեղծեց. կամ կազմված բանը իր կազմողին պիտի ասի. Նա հասկացողություն չուներ»։ Ադվենտիզմի չորս սերունդների ընթացքում առաջընթաց ապստամբության մեջ վստահության պաշտոններում եղողները փոխում են առաջնորդներին և այդ չեն գիտակցում։ Նրանք այդ չեն գիտակցում, որովհետև աստիճանաբար և հետևողականորեն մերժեցին իրենց սխալների վերաբերյալ վկայությունները։ Այդ առաջընթաց ապստամբության մեջ «նրանց իմաստունների իմաստությունը պիտի կորչի, և նրանց խոհեմների հասկացողությունը պիտի ծածկվի»։
They will turn things upside down, and call sin righteousness and righteousness sin. The symbol of this rebellion is the doctrine of “the daily,” which for Miller was a satanic symbol, and which Adventism today identifies as a symbol of Christ. What once was the anchor that established the framework of William Miller’s prophetic applications, is now become a symbol of the drunkenness of the scornful men that rule over the people of Jerusalem. The symbolism associated with “the daily,” in the book of Daniel shone bright as the sun when recognized in Miller’s casket at the beginning of Adventism, but in the last days that truth shines ten times brighter, for the number ten is a symbol of a test, and for ancient Israel the tenth test was the final test.
Նրանք ամեն ինչ գլխիվայր կշրջեն և մեղքը արդարություն կկոչեն, իսկ արդարությունը՝ մեղք։ Այս ապստամբության խորհրդանիշը «մշտականի» վարդապետությունն է, որը Միլլերի համար սատանայական խորհրդանիշ էր, և որն այսօր ադվենտիզմը նույնացնում է որպես Քրիստոսի խորհրդանիշ։ Այն, ինչ մի ժամանակ խարիսխն էր, որ հաստատում էր Ուիլյամ Միլլերի մարգարեական կիրառությունների շրջանակը, այժմ դարձել է Երուսաղեմի ժողովրդի վրա իշխող արհամարհող մարդկանց հարբեցողության խորհրդանիշը։ «Մշտականի» հետ կապված խորհրդանիշը, Դանիելի գրքում, ադվենտիզմի սկզբում Միլլերի տապանակում ճանաչվելիս արևի պես պայծառ շողաց, սակայն վերջին օրերում այդ ճշմարտությունը տասնապատիկ ավելի պայծառ է շողում, որովհետև տասը թիվը փորձության խորհրդանիշ է, և հին Իսրայելի համար տասներորդ փորձությունը վերջնական փորձությունն էր։
Modern Pharisees have “attributed” “the works of Christ” “to satanic agencies” identifying paganism as “the holy power of God.”
Ժամանակակից փարիսեցիները «Քրիստոսի գործերը» «վերագրել են» «սատանայական ուժերին»՝ հեթանոսությունը նույնացնելով որպես «Աստծո սուրբ զորություն»։
“The Pharisees sinned against the Holy Ghost. Their talent of speech was used to abuse the world’s Redeemer, and the recording angel wrote their words in the books of heaven. They attributed to satanic agencies the holy power of God, manifested in the works of Christ. They could not evade His wonderful works, or attribute them to natural causes, so they said, ‘They are the works of the devil.’ In unbelief they spoke of the Son of God as a human being. The works of healing done before them, works which no man had done or could do, were a manifestation of the power of God, but they charged Christ with being in league with hell. Stubborn, sullen, ironhearted, they determined to close their eyes to all evidence, and thus they committed the unpardonable sin.” Manuscript Releases, volume 4, 360.
«Փարիսեցիները մեղանչեցին Սուրբ Հոգու դեմ։ Նրանց խոսքի տաղանդը գործածվեց աշխարհի Փրկչին չարախոսաբար վիրավորելու համար, և արձանագրող հրեշտակը նրանց խոսքերը գրեց երկնքի գրքերում։ Նրանք Աստծո սուրբ զորությունը, որ հայտնվում էր Քրիստոսի գործերում, վերագրեցին սատանայական ուժերին։ Նրանք չէին կարող շրջանցել Նրա հրաշալի գործերը կամ դրանք վերագրել բնական պատճառների, ուստի ասում էին. «Դրանք սատանայի գործերն են»։ Անհավատության մեջ նրանք Աստծո Որդու մասին խոսում էին որպես պարզապես մարդու։ Իրենց առաջ կատարված բժշկության գործերը՝ գործեր, որոնք ոչ մի մարդ չէր արել և չէր կարող անել,— Աստծո զորության դրսևորումն էին, սակայն նրանք Քրիստոսին մեղադրում էին, թե նա դաշնակից է դժոխքին։ Համառ, մռայլ, երկաթասիրտ՝ նրանք վճռեցին փակել իրենց աչքերը բոլոր ապացույցների առաջ, և այսպիսով նրանք գործեցին աններելի մեղքը»։ Manuscript Releases, հ. 4, 360.
We will continue our consideration of the increase of knowledge, that was unsealed in the movement of the first angel, in the next article.
Մենք կշարունակենք մեր քննությունը գիտության աճի վերաբերյալ, որը բացվեց առաջին հրեշտակի շարժման մեջ, հաջորդ հոդվածում։