Akwụkwọ Daniel - Nọmba Otu Narị na Iri Atọ na Anọ

Oge a na-akara otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ akara, site na Septemba 11, 2001, ruo n’iwu Sọnde nke ga-abịa n’oge na-adịghị anya na United States, bụ oge amụma nke a na-emezu ọhụụ ọ bụla nke Okwu Chineke n’ụbọchị ikpeazụ.

N’ahịrị ahụ, mmụọ-ozi nke atọ bịarutere ọzọ, ma n’ime ime nke a, e ji ọbịbịa nke mmụọ-ozi nke atọ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, ruo n’inupụ isi nke 1863, nọchie ya. E ji inupụ isi nke 1863 nọchie inupụ isi mbụ nke Izrel oge ochie na Kedesh, ya mere e jikwa akụkọ ihe mere eme ahụ dum site n’ịgafe Osimiri Uhie ruo n’inupụ isi mbụ nke Kedesh nọchie ya. Inupụ isi mbụ nke Kedesh bụ onyinyo nke inupụ isi nke abụọ nke Kedesh, ya mere a na-emegharị ahịrị ahụ site n’ọnwụ Erọn ruo n’inupụ isi nke abụọ nke Kedesh n’ahịrị nke ịkacha akara.

A na-emegharị ya ọzọ n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerait, site n’afọ 1840 ruo 1844, nke e jiri baptizim Kraịst ruo n’obe tụọ ya, nke kwa nọchikwara anya akụkọ ihe mere eme site n’obe ruo n’ịtụ Stivin nkume. Ahịrị n’elu ahịrị, onye ọ bụla n’ime ndị amụma oge ochie kwuru banyere oge a karịa ụbọchị ndị ha biri n’ime ha.

“Ọgbọ ikpeazụ” bụ ọgbọ a họpụtara nke Pita, nke bụ otu narị puku iri anọ na anọ, a na-ahọpụtakwa ha site na Septemba 11, 2001 ruo n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ebe a na-ebulikwa ha elu mgbe ahụ dịka ọkọlọtọ. “Ihe niile,” ọ bụghị ụfọdụ, kama “ihe ukwu niile na omume dị nsọ nile” nke Okwu Chineke, “na-emegharị onwe ha” n’ime “ọgbọ ikpeazụ” nke “nzuko” nke “ụbọchị ikpeazụ.” N’ahịrị nke mmechi akara, akwụkwọ nile nke Baịbụl na-ezukọta ma na-ejedebe.

“Òkè nke amụma Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ,” nke e kpughere, bụ ọhụụ ndị e nyere Daniel n’akụkụ nnukwu osimiri abụọ nke Shina, Ulai na Hiddekel. Ọhụụ ndị ahụ na-anọchite anya Daniel isi nke asatọ, amaokwu nke iri na atọ na nke iri na anọ, na isi nke iri na otu amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise. Oge nke ịkàrà otu narị puku mmadụ iri anọ na anọ ahụ bụ akụkọ ihe mere eme ebe Kraịst, dịka Nnukwu Onye-nchu-àjà nke eluigwe, na-akàrà ndị a họpụtara nke ọgbọ ikpeazụ ahụ ruo mgbe ebighị ebi n’ime mmekọrịta mejupụtara nke Chi na nke mmadụ. Amaokwu nke iri anọ nke Daniel iri na otu na-akọwapụta mmekọrịta nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ na onye amụma ụgha ahụ, ndị ugbu a na-eduga ụwa ọnụ n’Armagedọn, dịka akụkọ ihe mere eme nke mpi nke Republicanism dị n’elu anụ ọhịa nke ụwa ahụ nke na-achị dị ka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ n’oge akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri anọ. Amaokwu nke iri anọ na-akọwapụtakwa nkewa dị n’etiti ndị amamihe na ndị nzuzu nke na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke mpi nke Protestantism n’otu akụkọ ihe mere eme ahụ, malite na 1798 ruo n’iwu Ụbọchị Ụka nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.

“Akwụkwọ nile nke Baịbụl” “na-ezukọ ma na-agwụ” n’akwụkwọ Mkpughe, ma mgbe ha zukọrọ, akwụkwọ Mkpughe ahụ “na-emezu” akwụkwọ Daniel, ma okwu a bụ “imezu” pụtara iweta ihe n’izu-okè. N’oge akàrà nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, dịka e si nọchite ya n’akwụkwọ Mkpughe, amụma Daniel ndị e meghere akara ha n’ụbọchị ikpeazụ ka a na-eweta n’izu-okè, mgbe a kpọkọtara ha ọnụ ahịrị n’elu ahịrị, n’elu ahịrị nke akụkọ ihe mere eme a nọchiri anya ya n’isi nke iri na asatọ nke Mkpughe, nke na-amalite site n’olu ahụ dị n’amaokwu nke mbụ ruo nke atọ, ma na-ejedebe n’olu nke abụọ nke amaokwu nke anọ.

Izu okè nke ọhụhụ amụma nke osimiri Hiddekel nọchiri anya n’akwụkwọ Daniel na-anọchite anya izu okè nke ọhụhụ mpụga nke ndị iro nke ndị nke Chineke, ndị na-azọda ebe nsọ ahụ na usuu ndị ahụ. Izu okè nke ọhụhụ amụma nke osimiri Ulai nọchiri anya n’akwụkwọ Daniel na-anọchite anya izu okè nke ọhụhụ ime nke Kraịst na-apụta n’ime ndị Ya mgbe Ọ na-emezu nkwa ọgbụgba ndụ nke ijikọ ịdị nsọ Chineke na mmadụ n’elu ọgbọ ikpeazụ ahọpụtara.

Akụkọ ihe mere eme nke mmechi ahụ nke na-elekwasị anya n’mpi onye Republican nke anụ ọhịa nke ụwa, malitere mgbe anụ ọhịa nke ụwa kwuru Iwu Patriot n’afọ 2001, ma kwụsị na ikwu okwu ahụ nke Iwu Ndị Bịa na Iwu Mgbaasị nke 1798 nọchiri anya ya, nke na Mkpughe isi nke iri na atọ, e ji ya akọwa dị ka anụ ọhịa nke ụwa na-ekwu okwu dịka dragọn. Iwu Ndị Bịa na Iwu Mgbaasị nke 1798 nọchiri anya njedebe nke ahịrị malitere site n’ikwu okwu nke Nkwupụta Nnwere Onwe n’afọ 1776. N’etiti oge ahụ nke akụkọ amụma, anụ ọhịa nke ụwa kwuru Iwu Ọchịchị n’ọrụ n’afọ 1789.

Ikwu okwu nke 1776 kwekọrọ na ikwu okwu nke Patriot Act, ma Alien and Sedition Acts na-anọchi anya iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya na United States. N’etiti akụkọ ihe mere eme ahụ, e kwesịkwara ịdị ọzọ ikwu okwu nke kwekọrọ na 1789. A kọwara olu mbụ nke Mkpughe iri na asatọ, amaokwu nke otu ruo atọ, n’ụzọ doro anya dịka nke bịara mgbe a kwaturu nnukwu ụlọ ndị dị na New York City. A kọwakwara olu nke abụọ nke amaokwu nke anọ, n’ụzọ doro anya, dịka iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. Olu abụọ ahụ bụ olu dị nsọ, n’ihi na ha abụọ bụ olu nke mmụọ ozi ahụ nke ga-eme ka ụwa nwee ìhè site n’ebube Ya, onye Sister White ji mara dịka mmụọ ozi mbụ nke Mkpughe iri na anọ. Jizọs bụ mmụọ ozi mbụ ahụ, ma Ọ na-egosipụtakwa mgbe niile njedebe nke ihe site na mmalite ya, ya mere Ọ bụkwa mmụọ ozi nke atọ, onye bụ mmụọ ozi ahụ nke na-eme ka ụwa nwee ìhè site n’ebube Ya.

A na-egosikwa mmụọ-ozi mbụ ahụ n’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, dịka ọ na-arịdata na Ọgọọst 11, 1840, si otú a bụrụ ụdị na-anọchi anya nridata nke mmụọ-ozi ahụ na Septemba 11, 2001. Nwannaanyị White na-ekwu kpọmkwem na mmụọ-ozi ahụ nke rịdatara n’isi nke iri, bụ “onye ọ bụla ọzọ na-erughị Jizọs Kraịst.” Olu mbụ na olu nke abụọ nke Mkpughe iri na asatọ bụ olu Kraịst. A na-anọchi akụkọ ihe mere eme ahụ anya site n’afọ 1776, 1789, na 1798, mgbe anụ ọhịa nke ụwa kwuru okwu ugboro atọ. Olu Kraịst nke na-ekwu n’etiti olu abụọ nke Mkpughe iri na asatọ bụ mgbe Ọ na-ekwu okwu n’akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na otu.

N’ọnwa Julaị nke afọ 2023, otu olu sitere n’eluigwe—(olu Kraịst)—malitere ịkpọlite ndị àmà abụọ ahụ ndị e gburu n’okporo ámá site n’aka dragọn na-ekweghị na Chineke nke si n’olulu na-enweghị nsọtụ pụta. N’oge ahụ, okwu ndị metụtara Iwu Ọchịchị nke United States ghọrọ isiokwu amụma, n’ihi na n’olu na-esote, nke 1798 na-anọchi anya ya, a ga-akwatu Iwu Ọchịchị ahụ kpamkpam. Nke ọ bụla n’ime akara ụzọ atọ ahụ nke 1776, 1789, na 1798, na-adakọ n’otu na olu atọ nke Chineke ndị e ji Septemba 11, 2001, Julaị 2023, na iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya kaa akara.

Nzọụkwụ atọ ahụ kwekọrọ na nzọụkwụ atọ nke ahụhụ nke atọ, nke a na-anọchi anya ya site na Septemba 11, 2001, Ọktoba 7, 2023 na iwu Sunday nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, mgbe opi nke asaa, nke bụ ahụhụ nke atọ, ga-abịa na mberede n’ime awa nke “oke ala ọma jijiji” ahụ. N’afọ 2023, mgbanwe nke mpi abụọ nke anụ ọhịa nke ụwa ahụ malitere, dịka e siri nọchite ya na nrọ nzuzo ahụ nke Nebukadneza. Nrọ Nebukadneza dị n’isi nke abụọ bụ ihe nzuzo nke naanị Chineke pụrụ ikpughe, o wee kpughee ya nye ndị gafere ule mbụ ahụ e ji isi nke mbụ nke Daniel nọchite anya ya.

Daniel na ndị ikom atọ ahụ a ma ama n’isi nke mbụ, ndị gafere ule mbụ ahụ, bụ ndị họọrọ iri nri nke eluigwe ma jụ nri Babilọn. Ha bụ ndị Jọn nọchiri anya ha n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, ndị na-anapụ obere akwụkwọ ahụ n’aka mmụọ ozi ahụ, onye na-abụghị onye ọzọ ma e wezụga Jizọs Kraịst, ma rie ozi e dere n’ime ya. Ha bụkwa ndị ahụ n’isi nke isii nke Jọn, ndị họọrọ iri anụ ahụ ma ṅụọ ọbara nke mana nke eluigwe, nke òtù nke ọzọ jụrụ, bụ ndị mechara si n’ebe Kraịst nọ pụọ, ghara ịga ije na Ya ọzọ ruo mgbe ebighị ebi, n’isi nke ISII, amaokwu nke IRI ISII NA ISII.

N’ahịrị ahụ Kraịst nọ na-akụzi ihe na Galili, nke pụtara “mgbodo ọnụ ụzọ” ma ọ bụ “ebe ntụgharị”. N’ebe ahụ ka O gosipụtara ozi nke mana nke eluigwe, nke ndị na-eso ụzọ Ya ga-eri, dịka Jọn riri ya n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, na dịka Ezikiel riri ya n’isi nke atọ, na Jeremaya riri ya n’isi nke iri na ise. Akụkọ ihe mere eme nke Jọn nọchiri anya n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri, mgbe o riri obere akwụkwọ ahụ, nọchiri anya akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite site n’afọ 1840 ruo 1844, ma n’ụzọ kpọmkwem karị ọ nọchiri anya oge a na-akara otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ akara karịa akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite. Nke a pụtara ìhè n’isi ahụ site n’iwu ndị e nyere Jọn mgbe a gwara ya ka o rie obere akwụkwọ ahụ.

N’amaokwu ahụ, e gwara Jọn tupu oge eruo, gbasara iwere ya na iri obere akwụkwọ ahụ, ụdị ahụmahụ ozi ahụ ọ riri ga-emepụta. Ndị Miller amaghị tupu oge eruo ahụmahụ ilu-na-atọ-ilu-na-elu nke mezuru n’akụkọ ihe mere eme ha, bụ mmezu nke ihe nnọchianya Jọn banyere ahịrị akụkọ amụma ha. Ma a gwala narị puku iri anọ na anọ ahụ tupu oge eruo, a chọkwara ka ha mara. Mgbe Jọn na-egosi ma akụkọ mmegharị nke mmụọ-ozi mbụ ma ọ bụ akụkọ nke mmụọ-ozi nke atọ, ozi ahụ na-amịpụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe, mgbe ahụkwa ọ na-ejedebe n’ịda mba n’obi nke ilu. Mgbe Jeremaya riri obere akwụkwọ ahụ, ọ jụziri iso “nzukọ nke ndị na-akwa emo” nwee mmekọrịta.

Mgbe Ezikiel riri obere akwụkwọ ahụ, a gwara ya ka o nye ozi ahụ ndị nnupụisi nke ụlọ Izrel, ndị na-agaghị ege ntị.

Mgbe Kraịst nyere Nzukọ Ya nke dị n’ụlọ n’Galili achịcha nke eluigwe, nke bụ anụ ahụ́ Ya na ọbara Ya, òtù ahụ nke chigharịrị azụ esoghịkwa Ya ọzọ ije; ma eziokwu ahụ na nke a mere n’isi nke ISII, amaokwu nke IRI ISII NA ISII, na-egosi na iri ahụ bụ nke mbụ n’ime usoro ule nke nzọụkwụ atọ, nke na-amalite site n’ịrịdata nke mmụọ-ozi ahụ. Ule nke abụọ bụ ebe a na-eme ka ìgwè abụọ ahụ pụta ìhè, ma ọ bụrụ na ọ bụ ọdịiche dị n’etiti Ịzikiel na ụlọ Izrel nke obi siri ike, ma ọ bụ ụmụ agbọghọ amamihe na ụmụ agbọghọ nzuzu nke ma mmalite ma ngwụcha nke Adventism, ma ọ bụ Jeremaịa na nzukọ ndị na-akwa emo, ma ọ bụ site na Daniel na ndị dike atọ ahụ n’ịdị iche ha na ndị amamihe nke Babilọn n’isi nke abụọ nke Daniel.

N’usoro nke Jọn isi nke isii, mbata na Galili bụ Septemba 11, 2001. Ozi ahụ banyere iri anụ ahụ na ịṅụ ọbara ahụ bụ akụkọ ihe mere eme nke n’ikpeazụ na-eduga n’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya. “Ị bụ ihe ị na-eri,” dịka e si gosi ya site n’aka Daniel na ndị atọ ahụ dị nsọpụrụ n’isi nke mbụ; ma n’ime Jọn isi nke isii, ndị họọrọ iri anụ ahụ nke Kraịst na ịṅụ ọbara Ya ghọrọ onyinyo nke ihe ha riri. Ha ghọrọ onyinyo nke Kraịst, ebe òtù nke ọzọ nke laghachiri azụ ma ghara ịga ọzọ na Kraịst gosipụtara onyinyo nke anụ ọhịa ahụ. Otu òtù bụ onyinyo nke Onye Okike, nke ọzọ bụ onyinyo nke ihe e kere eke. Jọn isi nke isii na-agbakwụnye ihe “Galili” pụtara na Septemba 11, 2001, n’ihi na ihe ọ pụtara bụ “nko,” si otu a kpọọ akara ebe mgbanwe maka ndị na-eso ụzọ ahụ. Hà ga-atụgharị gaa n’eri nri nke eluigwe ma ọ bụ n’eri nri nke Babilọn? Ọ bụ n’oge mgbanwe amụma ka Kraịst na-egosipụta ìhè maka oge na-eso ya, dịka e si nọchite ya anya site n’ịrịda Ya n’afọ 2001, mgbe e mere ka ụwa mụta ìhè site n’ebube Ya.

Chineke na-arụ ọrụ mgbe nile n’otu ahịrị ndị ahụ nke akụkọ ihe mere eme gara aga, Ọ dịghịkwa agbanwe agbanwe. E nwere “oge ntụgharị” (Galili), nke bụ “oge nsogbu,” ma n’oge “oge ntụgharị” ndị ahụ ka “a na-enye ìhè maka oge ahụ.” E nyere ìhè maka oge akara nke narị puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ n’oge nsogbu ahụ nke malitere na Septemba 11, 2001. Ọ bụrụ na “anabata ìhè ahụ, e nwere ọganihu ime mmụọ; ọ bụrụ na ajụ ya, ndalata ime mmụọ na mbibi ụgbọ mmiri na-esote.” Ìhè ahụ na-amịpụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe. Ìhè nke na-esote oge ntụgharị ahụ na-anọchi anya ozi ahụ nke na-amịpụta klaasị abụọ nke ndị na-efe ofufe.

Daniel isi nke abụọ na-egosi ule nke abụọ, ule nke na-esochi ule banyere nri dị n’isi nke mbụ. N’amaokwu nke mbụ nke isi nke mbụ nke Daniel, e meriela Juda n’aka Nebukadneza, onye mesịrị bụrụ alaeze mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ. Ọ bụ oge mgbanwe n’akụkọ ihe mere eme nke mba dị iche iche nakwa nke chọọchị, ọ bụ nnukwu nsogbu, ma e nyere ìhè nke ule banyere nri n’oge ahụ. Daniel na ndị ikom atọ ahụ a ma ama meriri ule ahụ, ma n’isi nke abụọ, ha ọzọ nọchiri anya ndị meriri ule nke abụọ. Ule nke abụọ bụ ule gbasara ihe nzuzo nke mmadụ ọbụla na-amaghị, ọbụna Nebukadneza n’onwe ya amaghị ya.

Ihe nnọchianya nke ule ahụ bụ oyiyi nke nrọ Nebukadneza. Ọ bụ ule nke ndụ na ọnwụ gbasara otu oyiyi nke ọ dịghị onye maara. Oyiyi ahụ kpọrọ aha alaeze ndị amụma Akwụkwọ Nsọ, ma n’isi nke asaa na nke asatọ nke Daniel, a na-anọchi anya otu alaeze ndị ahụ nke Daniel isi nke abụọ dịka anụ ọhịa. Ule Nebukadneza bụ ule nke “oyiyi nke anụ ọhịa”, nke, n’ụbọchị ikpeazụ, na-eme n’oge a na-eme akara nke otu narị puku iri anọ na anọ ahụ.

N’ụbọchị ikpeazụ, ịkpụpụta onyinyo nke anụ-ọhịa ahụ bụ nnukwu ule nye ndị Chineke, ndị Daniel na ụmụokorobịa atọ ahụ na-anọchi anya ha. Ọ bụ ule ha ga-agafe tupu a kaa ha akara, ya mere ọ bụ ozi nke ịka akara na nnwale nke ma ọ na-emepụta otu òtù na-anata akara nke Chineke ma na-egosipụta onyinyo nke Chineke, ma ọ bụ otu òtù na-anata akara nke anụ-ọhịa ahụ, ya mere na-egosipụta onyinyo nke anụ-ọhịa ahụ. N’isi nke abụọ nke Daniel, e mechiri ozi banyere onyinyo nke anụ-ọhịa ahụ akara ruo n’akụkọ ihe mere eme ahụ mgbe ọ ghọrọ ajụjụ nke ndụ na ọnwụ. Ndị Millerite ghọtara onyinyo Nebukadneza nke ọma, ma n’akụkọ ihe mere eme nke ịka akara, a na-ekpughe eziokwu zoro ezo nke jikọtara ya na onyinyo Nebukadneza, ma ọ bụ naanị nye ndị ahụ nabatara ozi ahụ a ga-eri mgbe oge ntụgharị ahụ bịarutere.

Nri ahụ bụ ozi mmiri ozuzo ikpeazụ nke malitere mgbe mmụọ ozi nke Mkpughe iri na asatọ si n’eluigwe rịdata, ma ozi mmiri ozuzo ikpeazụ bụ usoro nke ahịrị n’elu ahịrị. E wezụga iri eziokwu ahụ, a pụghị ịhụ ozi nzuzo nke ịkpụpụta oyiyi anụ ọhịa ahụ.

E gosiri Ellen White “n’ụzọ doro anya, na a ga-akpụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ tupu oge amara emechie.” Ozi nke ịkpụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ n’ime Daniel abụọ na-anọchi anya ịkpụ onyinyo a nke a ga-ahụ naanị n’akụkọ ihe mere eme nke sochiri “ebe ntụgharị ahụ,” mgbe ahụ ka a ga-enye ìhè ahụ. Ihe a ghọtara ugbu a banyere onyinyo Nebukadneza bụ na ọ bụghị nanị na ọ kọwara alaeze anọ mbụ nke amụma Akwụkwọ Nsọ, kama o kọwara alaeze asatọ niile, ma nghọta ahụ na-emepụta nhazi ọhụrụ nke onyinyo-anụ ọhịa ahụ.

Eziokwu ahụ na-egosi na anụ ọhịa nke asatọ sitere n’ime asaa ahụ, ọ na-akọwakwa ọzọ na United States, nke mbụ na-akpụ onyinyo nke anụ ọhịa ahụ, ma emesịa amanye ụwa nile ka o mee otu ihe ahụ, ga-enwe àgwà amụma nke anụ ọhịa ahụ nke ọ na-akpụ onyinyo ya. Onyonyo ahụ gụnyere na ọ bụ nke asatọ, nke sitere n’ime asaa ahụ, ma n’akụkọ ihe mere eme nke olu atọ nke Kraịst, ọ na-akara akara oge ntụgharị nke Septemba 11, 2001, olu nke 2023 na-akpọ ọkpụkpụ ndị nwụrụ anwụ, ndị kpọrọ nkụ, nke ndị àmà abụọ ka ha guzoro n’ukwu ha, na olu nke ọkpụkpọ ọpụpụ na Babịlọn.

Olu nke 2023 bụ olu ahụ nke na-achọpụta ihe nzuzo nke oyiyi Nebukadneza na oge ọ na-ekwu okwu.

Septemba 11, 2001 na-anọchi anya oge ahụ nke malitere n’ebe ahụ, ma kwụsị na Julaị 18, 2020. Oge nke olu nke abụọ sitere n’isi nke iri na otu na-anọchi anya oge site na Julaị 18, 2020, ruo n’olu nke atọ n’oge iwu ụbọchị Sọnde na-abịa ngwa ngwa. Oge nke abụọ nke malitere na Julaị 18, 2020, gụnyere akara ụzọ nke Nọvemba 3, 2020, na akara ụzọ nke Jenụwarị 6, 2021, mgbe ndị ahụ gburu ndị akaebe abụọ ahụ malitere ịṅụrị ọṅụ ma zipụ onyinye, ma ọ gụnyekwara Julaị, 2023, mgbe olu nke nọ n’ọzara malitere ịkpọsa ịdọ aka ná ntị nke opi nke asaa.

Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.