Anyị na-amalite nleba anya anyị banyere ọhụ ikpeazụ Daniel site n’itinye n’ọrụ ụkpụrụ nke Alfa na Omega na-anọchi anya ya, nke na-egosi na Ọ na-ejikọta mgbe nile njedebe na mmalite. Ya mere, Belteshaza, onye bụ Daniel n’amaokwu mbụ nke ọhụ ikpeazụ Daniel, ga-anọchikwakwa anya n’akụkụ ikpeazụ nke otu ọhụ ahụ ahụ. Anyị achọpụtala na Belteshaza na-anọchi anya ndị ọgbụgba ndụ Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ndị na-aghọta “chazon,” ọhụ nke akụkọ ihe mere eme amụma, dịka okwu ahụ bụ “ihe” si nọchite anya ya, n’amaokwu nke mbụ. Ọhụ ahụ nke akụkọ ihe mere eme amụma bụ “ugboro asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, nke hà nhata afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ. Belteshaza na-aghọtakwa “ọhụ” dị n’amaokwu nke mbụ, nke bụ ọhụ “mareh” nke afọ puku abụọ na narị atọ, nke na-anọchi anya mpụta Kraịst na mberede.
N’isi nke iri na abụọ, Daniel na-anọchi anya mmegharị nke mmụọ ozi mbụ ma na-anọchikwakwa anya mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ, n’ihi na mmegharị abụọ ahụ na-emezu ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ. N’isi nke iri na abụọ, e nwere opekata mpe eziokwu ise ndị so n’ime mmegharị Millerite, ndị na-anọchi anya eziokwu ndị mmegharị nke mmụọ ozi nke atọ ga-enwerịrịkwa ahụmahụ na nghọta ha. Mmegharị abụọ ahụ na-emezu ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, a na-achọkwa ka ụmụ agbọghọ ndị amamihe dị na mmegharị abụọ ahụ ghọta eziokwu amụma ahụ. Mmegharị abụọ ahụ aghaghị ịghọta eziokwu amụma mbụ e duru Miller ka ọ mata, dịka e si nọchite ya anya n’“oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Ahụmahụ na nghọta atọ ndị ọzọ yiri ibe ha dị n’amaokwu ole na ole ikpeazụ nke isi ahụ.
Site n’oge a ga-ewepụ àjà nsure-ọkụ a na-achụ kwa ụbọchị, ma dobe ihe arụ ahụ nke na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, a ga-enwe otu puku ụbọchị abụọ na narị itoolu. Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-echere, ma rute n’otu puku ụbọchị atọ na narị atọ na iri atọ na ise. Ma gị onwe gị, gawa ụzọ gị ruo ọgwụgwụ: n’ihi na ị ga-ezu ike, ma guzoro n’oke gị ná ngwụsị nke ụbọchị ndị ahụ. Daniel 12:11–13.
Ndị fọdụrụnụ nke Chineke n’akwụkwọ Mkpughe nwere àgwà amụma atọ bụ isi. Ha na-edebe iwu Chineke, nwee okwukwe nke Jizọs, ma na-akwado Mmụọ nke Amụma.
Ọ wee sị m, Dee, Ngọzi nādiri ndị a kpọrọ ka ha bịa oriri agbamakwụkwọ nke Nwa-aturu ahụ. Ọ wee sị m, Ndị a bụ ezi okwu Chineke. M wee daa n’ụkwụ ya isekpuru ya. Ma ọ sịrị m, Lezienụ anya ka ị ghara ime otú ahụ: abụ m onye gị na ya bụ ohu ibe, na nke ụmụnne gị ndị nwere àmà Jisọs: kpọọ isiala nye Chineke: n’ihi na àmà Jisọs bụ mmụọ nke amụma. Mkpughe 19:9, 10.
Ndị Mịlàrait ghọtara nke ọma na “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” n’akwụkwọ Daniel, nọchiri anya ikpere arụsị, nakwa na “oge e wepụrụ ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ afọ 508. Ịjụ eziokwu ahụ bụ ịjụ ọchịchị nke “àmà Jisọs,” nke “bụ Mmụọ nke Amụma,” n’ihi na Mmụọ nke Amụma na-egosi n’ụzọ doro anya na ndị Mịlàrait ziri ezi n’ịghọta ha banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị.”
“Mgbe ahụ, ahụrụ m, n’ihe metụtara ‘Kwa ụbọchị,’ na okwu ahụ bụ ‘àjà’ bụ ihe amamihe mmadụ tinyere, ma ọ bụghị nke dị n’ederede ahụ; nakwa na Onyenwe anyị nyere echiche ziri ezi banyere ya nye ndị ahụ kwusara mkpu nke awa ikpe. Mgbe ịdị n’otu dịrị, tupu afọ 1844, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ niile dị n’otu n’echiche ziri ezi banyere ‘Kwa ụbọchị;’ ma kemgbe 1844, n’ime ọgba aghara ahụ, anabatala echiche ndị ọzọ, ọchịchịrị na mgbagwoju anyakwa esorola.” Review and Herald, November 1, 1850.
Ndị Miller ghọtara na e wepụrụ mgbochi nke ekpere arụsị megide ibili nke ọchịchị ndị pọpọ n’ike n’afọ 538, n’afọ 508. Ndị Miller ziri ezi, ma nghọta ha dị oke nta. Ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ndị Belteshaza nọchiri anya ha n’amaokwu nke mbụ, ga-ahụ na site n’afọ 508 ruo 538 na-anọchi anya oge amụma nke e jiri afọ iri atọ nke nkwadebe n’akụkọ ndụ Kraịst, nke butere inye ya ike n’oge baptizim Ya, mee ihe nnọchianya ya. Ha ga-ahụ na oge amụma ahụ na-anọchikwakwa anya oge amụma site n’afọ 1776 ruo 1798, nakwa na oge atọ ahụ niile na-anọchi anya oge ịkpọchi akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ, nke malitere na Septemba 11, 2001, ma na-agwụ n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.
N’isi nke iri na abụọ, Daniel na-anọchi anya ndị Millerite na eziokwu ise dị mkpa na ahụmịhe ise ahụ ndị a ga-emegharị n’ime ndị Belteshazzar nọchiri anya ha. Eziokwu na ahụmịhe nke atọ nke ndị Millerite bụ “echiche ziri ezi banyere ‘ihe a na-eme kwa ụbọchị,’ … Onyenwe anyị nyere … ndị ahụ nyere mkpu awa ikpe.” Ijụ eziokwu ahụ bụ ịjụ ihe odide Ellen White, nke bụ Mmụọ nke Amụma. Eziokwu na ahụmịhe nke anọ nke ndị Millerite, na ndị ozi nke mmụọ ozi nke atọ, bụ amụma nke afọ otu puku narị atọ na iri atọ na ise, nke malitere n’afọ e wepụrụ “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” ya bụ, na 508.
Malite n’afọ 508, otu puku afọ atọ na narị atọ na iri atọ na ise na-eduga gị ruo n’afọ 1843, ma ọ bụghị naanị 1843 n’ozuzu ya, n’ihi na amụma ahụ n’eziokwu na-akọwapụta kpọmkwem ụbọchị ikpeazụ nke 1843, n’ihi na ọ na-asị, “Ngọzi nādiri onye ahu nke nāchere, ma biakute otù nnù ub͕ò iri atọ na ise na nnù atọ ub͕ò.” Okwu Hibru a sụgharịrị dịka “biakute,” bụ “naga,” ma ọ pụtara “imetụ aka”, ma ọ bụ “ibikwasị aka n’elu”. Ya mere, ihe amụma ahụ pụtara bụ, “ngọzi nādiri onye ahu nke nāchere, ma” metụ aka n’afọ 1843 ma ọ bụ bikwasị aka n’elu ya.
Ngọzi nke ichere n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite bụ nke ndị amamihe na-amaghị nwoke ndị ahụ nwetara ndakpọ olileanya mbụ, ma chere ọhụụ ahụ nke nọ na-egbu oge. Ka ndị Millerite na-eche “ọhụụ ahụ nke nọ na-egbu oge” n’ime mmezu ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, nakwa Habakkuk isi nke abụọ, e gọziri ha. N’oge ahụ nke igbu oge, ha wee hụ na ha na-emezu ilu ahụ, na na n’ọgwụgwụ ya ọhụụ ahụ ga “ekwu okwu”. Oge ha nke igbu oge na ndakpọ olileanya ha dabeere n’ịmatahie na afọ puku abụọ na narị atọ ahụ ga-akwụsị na 1843, ma ọhụụ ahụ bụ n’eziokwu maka 1844. Ndakpọ olileanya ha dabeere n’ahụmahụ ha nke e sitere n’ime ya mepụta mgbe afọ 1843 gwụsịrị na-enweghị nlọghachi Kraịst. Ndakpọ olileanya ha, na ngọzi ahụ e kwupụtara n’elu ndị họọrọ ichere emesịa, dabere kpamkpam n’ụbọchị ikpeazụ nke afọ 1843, nke “na-eru” ma ọ bụ “na-abịa ruo” 1844.
A na-aghọta ma na-emeghachi ahụmahụ nke ndakpọ olileanya mbụ, dịka mmezu ilu nke ụmụ agbọghọ iri ahụ, n’ime ndị Belteshazzar na-anọchi anya ha. Eziokwu na ahụmahụ nke ise nke ndị Belteshazzar na-anọchi anya ha ga-amata bụ na n’“ọgwụgwụ nke ụbọchị ndị ahụ”, Daniel ga-“eguzo n’oke ya.”
“Daniel na-eguzo n’oke ya kemgbe e wepụrụ akara ahụ, ma ìhè nke eziokwu na-enwupụta n’elu ọhụụ ya. Ọ na-eguzo n’oke ya, na-ebu àmà ahụ nke a ga-aghọta na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ.” Sermons and Talks, volume 1, 225, 226.
Ndị Miller nwetara usoro ime ka ha dị ọcha, nke e mezuru site n’ịba ụba nke ihe ọmụma nke sitere n’akwụkwọ Daniel mgbe e meghere ya n’afọ 1798. Ndị Belteshazzar nọchiri anya ha ga-enweta usoro ime ka ha dị ọcha, nke e mezuru site n’ịba ụba nke ihe ọmụma nke sitere n’akwụkwọ Daniel mgbe e meghere ya n’afọ 1989. Ha ga-aghọtakwa na akwụkwọ Daniel nwere ebumnuche pụrụ iche n’ịkà akara ndị otu narị puku iri anọ na anọ ahụ.
“Mgbe Chineke nyere mmadụ ọrụ pụrụ iche ka o mee, ọ ga-eguzo n’oke na n’ọnọdụ ya dị ka Daniel mere, dị njikere ịza oku Chineke, dị njikere imezu nzube Ya.” Manuscript Releases, volume 6, 108.
Dịka ndị bụbu Laodisia, ndị Belteshaza nọchiri anya ga-amata na ọ bụ site n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe, nke bụ otu akwụkwọ ahụ, ka a na-emezu mgbake ikpeazụ ahụ.
“Mgbe a ga-aghọta akwụkwọ Daniel na Mkpughe nke ọma karịa, ndị kwere ekwe ga-enwe ahụmịhe okpukpe nke dị iche kpamkpam... Otu ihe ga-aghọtakwa n’ezie site n’ịmụ Mkpughe—na njikọ dị n’etiti Chineke na ndị Ya dị nso ma doo anya.” The Faith I Live By, 345.
Dịka ndị bụbu Laodisia, ha ga-amata ọnọdụ Laodisia ha, ma mata na n’ụzọ ime mmụọ ha nwụrụ anwụ dịka ndagwurugwu nke ọkpụkpụ akọrọ, ma n’ịzaghachi àmà ziri ezi ahụ banyere ọnọdụ ha nke ọnwụ na ida n’iyi, ha ga-amata mkpa ha dị inwe ndụ dịka ihe mbụ kachasị mkpa.
“Mweghachi nke ezi nsọpụrụ Chineke n’etiti anyị bụ nke kasị ukwuu ma kasị dịkwa ngwa ngwa n’etiti mkpa anyị niile. Ịchọ nke a kwesịrị ịbụ ọrụ mbụ anyị.” Selected Messages, book 1, 121.
Nkwa nke Baịbụl bụ na onye ọ bụla na-achọ ga-achọta, ma Mmụọ Nsọ ga-eduzikwa ha mgbe ahụ ka ha ghọta na ọ bụ akwụkwọ Daniel na Mkpughe ka na-eweta nloghachi ahụ dị mkpa.
“Mgbe anyị dịka otu ndị mmadụ ghọtara ihe akwụkwọ a pụtara nye anyị, a ga-ahụ n’etiti anyị nnukwu ntughari-ọhụrụ.” Testimonies to Ministers, 113.
Ngwụcha nke ọhụụ ikpeazụ Daniel, dịka e si gosipụta ya n’isi nke iri na abụọ, na-akọwapụta ahụmahụ nke na-emepụta ndị ọgbụgba ndụ nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, dịka Belteshazzar nọchiri anya ha, n’amaokwu mbụ nke ọhụụ ikpeazụ ahụ. N’ebe ahụ Daniel, nke a nọchiri anya ya dịka Belteshazzar, na-aghọta ma ọhụụ ime nke puku afọ abụọ na narị atọ ahụ ma ọhụụ mpụta nke puku afọ abụọ na narị ise na iri abụọ ahụ. Ọ na-aghọta “ihe ahụ,” na “ọhụụ ahụ.” Ọ na-aghọta ọhụụ chazon na ọhụụ mareh. Ọ na-aghọta ịzọda ebe nsọ na usuu ndị agha n’okpuru ụkwụ, na mweghachi nke ebe nsọ na usuu ndị agha. Ọ na-aghọta ma ọhụụ Osimiri Ulai ma ọhụụ Osimiri Hiddekel.
Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.
“Ọ dị mkpa ka a mụọ okwu Chineke nke ukwuu nso karị; ọkachasị, a ga-ele Daniel na Mkpughe anya nke ukwuu karịa mgbe ọ bụla ọzọ n’akụkọ ihe mere eme nke ọrụ anyị. Anyị pụrụ inwe ihe na-erughị nke ukwuu ikwu n’ụfọdụ akụkụ banyere ike Rom na papacy; ma anyị kwesịrị ịkpọrọ uche gaa n’ihe ndị amụma na ndịozi dere n’okpuru mmụọ nsọ nke Mmụọ Nsọ nke Chineke. Mmụọ Nsọ edobela ihe n’usoro otu a, ma n’inye amụma ahụ ma n’ihe omume ndị e sere n’ime ya, iji kuziere na a ga-eme ka onye ọrụ mmadụ ghara ịdị n’ihu anya, ka e zoo ya n’ime Kraịst, nakwa na a ga-ebuli Onyenweanyị Chineke nke eluigwe na iwu Ya elu. Gụọ akwụkwọ Daniel. Kpọpụta, otu isi n’otu isi, akụkọ ihe mere eme nke alaeze ndị a nọchiri anya n’ebe ahụ. Lee ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, kansụl, ndị agha dị ike, ma hụ otú Chineke siri rụọ ọrụ iji wedaa mpako mmadụ ala, ma tụba ebube mmadụ n’ájá….”
“Ìhè ahụ Daniel natara n’aka Chineke ka e nyere pụrụ iche maka ụbọchị ikpeazụ ndị a. Ọhụụ ndị ọ hụrụ n’akụkụ osimiri Ulai na Hiddekel, nnukwu osimiri dị na Shaina, nọ ugbu a n’usoro mmezu ha, ihe niile e buru amụma banyere ha ga-erukwa ngwa ngwa.”
“Chebara ọnọdụ nke mba ndị Juu mgbe e nyere amụma ndị Daniel.
“Ka anyị nyekwuo oge n’ịmụ Baịbụl. Anyị anaghị aghọta okwu ahụ dịka anyị kwesịrị. Akwụkwọ Mkpughe na-emeghe site n’iwu e nyere anyị ka anyị ghọta nkuzi ọ nwere. ‘Ngọzi na-adịrị onye na-agụ ya, na ndị na-anụ okwu amụma a,’ ka Chineke na-ekwupụta, ‘ma na-edebe ihe ndị e dere n’ime ya: n’ihi na oge ahụ adịla nso.’ Mgbe anyị dịka otu ndị mmadụ ghọtara ihe akwụkwọ a pụtara nye anyị, a ga-ahụ nnukwu mweghachi n’etiti anyị. Anyị aghọtaghị nke ọma nkuzi ndị ọ na-akụzi, n’agbanyeghị iwu ahụ e nyere anyị ka anyị nyochaa ma mụọ ya.”
“N’oge gara aga ndị ozizi ekwuwo na Daniel na Mkpughe bụ akwụkwọ ndị a kara akara, ndị mmadụ wee si n’ebe ha nọ pụọ. Uwe mkpuchi ahụ nke ihe omimi ya a na-ahụ anya mere ka ọtụtụ ghara ibuli ya, aka Chineke n’onwe Ya ewepụla ya n’akụkụ ndị a nke okwu Ya. Aha ahụ n’onwe ya, ‘Mkpughe,’ na-agbagha okwu ahụ na ọ bụ akwụkwọ a kara akara. ‘Mkpughe’ pụtara na e kpughere ihe dị mkpa. Eziokwu ndị dị n’akwụkwọ a ka a gwara ndị bi n’ụbọchị ikpeazụ ndị a. Anyị na-eguzo, ebe e wepụrụ uwe mkpuchi ahụ, n’ebe nsọ nke ihe ndị dị nsọ. Anyị ekwesịghị iguzo n’èzí. Anyị ga-abanye, ọ bụghị n’echiche ndị na-adịghị akpachapụ anya, ndị na-adịghị asọpụrụ, ọ bụghịkwa n’ụkwụ ọsọ ọsọ nke mkpalite obi, kama n’asọpụrụ na n’egwu nsọ nke Chineke. Anyị na-abịaru nso n’oge ahụ mgbe amụma nile nke akwụkwọ Mkpughe ga-emezu….”
“Anyị nwere iwu nile nke Chineke na àmà nke Jisọs Kraịst, nke bụ mmụọ amụma. A na-ahụ nkume dị oké ọnụ ahịa na-enweghị ọnụ n’Okwu Chineke. Ndị na-enyocha Okwu a kwesịrị idobe uche ha n’ọcha. Ha ekwesịghị mgbe ọ bụla ịnapụ agụụ a gbagọrọ agbagọ ohere site n’iri ihe ma ọ bụ n’ịṅụ ihe ọṅụṅụ.
“Ọ bụrụ na ha eme otú a, ụbụrụ ga-enwe mgbagwoju anya; ha agaghị enwe ike idi nrụgide nke igwu miri emi iji chọpụta ihe ihe ndị ahụ pụtara, bụ́ ndị metụtara ọnọdụ mmechi nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa a.
“Mgbe a ga-aghọta akwụkwọ Daniel na Mkpughe nke ọma karịa, ndị kwere ekwe ga-enwe ahụmahụ okpukpe nke dị iche kpamkpam. A ga-enye ha ụdị nlele nke ọnụ ụzọ ámá meghere emepe nke eluigwe, nke ga-eme ka obi na uche mata nke ọma agwa ahụ nke mmadụ nile ga-azụlite iji nweta ịdị ngọzi ahụ nke ga-abụ ụgwọ ọrụ nke ndị obi ha dị ọcha.
“Onyenwe anyị ga-agọzi ndị niile ga-achọ n’ume ịdị umeala n’obi na nwayọọ ịghọta ihe ahụ e kpughere n’Akpughe. Akwụkwọ a nwere ukwuu nke jupụtara n’anwụghị anwụ ma juokwa n’ebube, nke mere na ndị niile na-agụ ya ma na-enyocha ya n’ịdị uchu na-anata ngọzi ahụ e nyere ndị ‘na-anụ okwu amụma a, ma na-edebe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya.’”
“A ga-aghọtacha n’ezie otu ihe site n’ịmụ Mkpughe—na njikọ dị n’etiti Chineke na ndị Ya dị nso ma bụrụkwa nke doro anya.
“A na-ahụ njikọ dị ebube n’etiti eluigwe niile na ụwa a. Ihe ndị e kpugheere Daniel mechara zuo oke site na mkpughe e nyere Jọn n’Agwaetiti Patmos. A ga-eji nlezianya mụọ akwụkwọ abụọ a. Ugboro abụọ Daniel jụrụ, Ruo ogologo oge ole ka ọ ga-adị ruo ọgwụgwụ nke oge?”
“‘Anụrụ m, ma aghọtaghị m: mgbe ahụ, asịrị m, O Onyenwe m, gịnị ka njedebe nke ihe ndị a ga-abụ? O wee sị, Gaa ụzọ gị, Daniel: n’ihi na e mechiri okwu ndị a, ma kaa ha akara ruo oge ọgwụgwụ. A ga-eme ka ọtụtụ dị ọcha, mee ka ha dị ọcha dịka ọcha, ma nwalee ha; ma ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọbụla n’etiti ndị ajọ omume ga-aghọta; ma ndị amamihe ga-aghọta. Sitekwa n’oge a ga-ewepụ àjà a na-achụ kwa ụbọchị, ma guzozie ihe arụ ahụ nke na-eme ka ebe tọgbọrọ n’efu, a ga-enwe otu puku ụbọchị abụọ na iri itoolu. Ngọzi nādịrị onye ahụ nke na-eche, ma ruo ụbọchị otu puku narị atọ na ụbọchị iri atọ na ise. Ma gị onwe gị, gaa ụzọ gị ruo ọgwụgwụ ga-abịa: n’ihi na ị ga-ezu ike, ma guzo n’oke gị na njedebe nke ụbọchị ndị ahụ.’”
“Ọ bụ Ọdụm nke agbụrụ Juda bụ onye meghechiri akwụkwọ ahụ ma nye Jọn mkpughe nke ihe ga-adị n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.
“Daniel guzoro n’òkè ya iji buru àmà ya, nke e mechiri emechi ruo n’oge ọgwụgwụ, mgbe a ga-ekwusa ozi mmụọ-ozi mbụ nye ụwa anyị. Ihe ndị a dị oke mkpa n’enweghị njedebe n’ụbọchị ndị ikpeazụ a; ma ebe a ga-‘asachapụ ọtụtụ, mee ka ha dị ọcha, nwalee ha,’ ‘ndị ajọ omume ga-eme ajọ omume: ọ dịghịkwa onye ọbụla n’ime ndị ajọ omume ga-aghọta.’ Lee ka nke a si bụrụ eziokwu! Mmehie bụ mmebi iwu Chineke; ndị ahụ na-agaghị anabata ìhè banyere iwu Chineke agaghị aghọta nkwusa nke ozi mmụọ-ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ. Emeghewo akwụkwọ Daniel n’ihe mkpughe e nyere Jọn, ma ọ na-eburu anyị gaa n’ihu ruo n’ihe nkiri ikpeazụ nke akụkọ ụwa a.”
“Ka ụmụnna anyị ga-eburu n’obi na anyị bi n’etiti ihe ize ndụ nke ụbọchị ikpeazụ? Gụọ Mkpughe n’ijikọta ya na Daniel. Kụzie ihe ndị a.” Testimonies to Ministers, 112–115.