A kọwara Daniel n’isi nke iri dịka e si n’ụbọchị iru uju kpọlite ya site n’usoro nzọụkwụ atọ nke oziọma ebighị ebi. Mgbe ahụ, Gebriel nyere Daniel akụkọ amụma nke isi nke iri na otu, si otú a na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme nke ìhè nke nnukwu Osimiri Hiddekel.
“Ọ dị mkpa ka e nwee ọmụmụ nke Okwu Chineke nke dị nnọọ miri emi karị. Karịsịa, a ga-enye Daniel na Mkpughe nlebara anya dịka a na-enwetụbeghị mbụ n’akụkọ ihe mere eme nke ọrụ anyị. Anyị nwere ike inwe obere ihe anyị ga-ekwu n’ụfọdụ akụkụ banyere ike ndị Rom na ọkwa papacy, ma anyị kwesịrị ịkpọ uche gaa n’ihe ndị amụma na ndịozi dere n’okpuru mmụọ nsọ nke Mmụọ nke Chineke. Mmụọ Nsọ ahaziela ihe n’ụzọ dị otu a, ma n’inye amụma ahụ ma n’ihe omume ndị e gosiri, iji kuziere na a ga-eme ka onyeọrụ mmadụ ghara ịdị n’ihu anya, zoo n’ime Kraịst, nakwa na Onyenwe Chineke nke eluigwe na iwu Ya ka a ga-ebuli elu.
“Gụọ akwụkwọ Daniel. Kpọghachite, n’otu isi n’otu isi, akụkọ ihe mere eme nke alaeze ndị e gosipụtara n’ime ya. Lee ndị ọchịchị mba, kansụl, ndị agha dị ike, hụkwa otú Chineke siri rụọ ọrụ iji wedata mpako nke mmadụ, ma tụba ebube mmadụ n’ájá. Ọ bụ naanị Chineke ka e ji gosi dịka Onye dị ukwuu. N’ọhụ nke onye amụma, a hụrụ Ya ka Ọ na-akwatu otu onye ọchịchị dị ike ma na-ebuli onye ọzọ elu. A na-ekpughe Ya dịka Eze nke eluigwe na ụwa niile, Onye na-achọ ịtọlite alaeze Ya ebighị ebi—Onye Ochie nke ụbọchị, Chineke dị ndụ, Isi iyi nke amamihe niile, Onye Ọchịchị nke oge a, Onye na-ekpughe ọdịnihu. Gụọ ma ghọta otú mmadụ si bụrụ ogbenye, otú ọ si dị mfe ịdà, otú ndụ ya si dị mkpụmkpụ, otú o si emehie, otú o si bụrụ onye ikpe mara, n’ịbulite mkpụrụ obi ya n’ebe ihe efu dị.”
“Mụọ Nsọ site n’ọnụ Aịzaịa na-atụ aka anyị n’ebe Chineke nọ, bụ Chineke dị ndụ, dị ka isi ihe a ga-elekwasị anya na ya—n’ebe Chineke nọ dịka e kpughepụtara Ya n’ime Kraịst. ‘N’ihi na amụrụ anyị nwatakịrị, e nyekwara anyị nwa nwoke: ọchịchị ga-adịkwa n’ubu Ya: a ga-akpọkwa aha Ya Onye Dị Ebube, Onye Ndụmọdụ, Chineke Dị Ike, Nna Ebighị Ebi, Onye-isi Udo’ [Aịzaịa 9:6].”
“Ìhè ahụ Daniel natara ozugbo n’aka Chineke e nyere ya pụrụ iche maka ụbọchị ikpeazụ ndị a. Ọhụ ndị ọ hụrụ n’akụkụ osimiri Ulai na Hiddekel, nnukwu osimiri nke Shaina, nọ ugbu a n’usoro mmezu ha, ma ihe omume niile e buru amụma banyere ha ga-emezu n’oge na-adịghị anya.” Manuscript Releases, volume 16, 333, 334.
Mmụọ Nsọ “si otú a hazie ihe” n’inye amụma ahụ “na ihe omume” nke ọhụụ ikpeazụ Daniel nke na isi mbụ (iri), na-anọchi anya ahụmahụ nke ndị Chineke n’ụbọchị ikpeazụ, dịka isi ikpeazụ (iri na abụọ) na-eme kwa. Nhazi nke isi atọ ahụ mejupụtara ìhè nke Osimiri Hiddekel, nke “enyere pụrụ iche maka ụbọchị ikpeazụ ndị a,” ka e mere ka o buru nkọwa nzọụkwụ atọ nke “eziokwu.” N’ime nke mbụ ikwekọ n’azụ ikpeazụ, ebe nke dị n’etiti na-anọchi anya nnupụisi, anyị nwere ọ bụghị naanị usoro nke okwu Hibru ahụ bụ “eziokwu,” nke e si n’akwụkwọ ozi mbụ, nke iri na atọ, na nke ikpeazụ nke mkpụrụedemede Hibru kee ya, kama anyị na-ahụkwa akara aka nke Alfa na Omega.
Daniel isi nke iri na-egosi puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ndị ahụ, ndị na-aghọta ma ọhụụ “chazon” nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ, ma ọhụụ “mareh” nke afọ puku abụọ na narị atọ. Ọ bụghị naanị na ha na-aghọta ọhụụ abụọ ahụ, kama ha nwekwara ahụmịhe nke ezi omume site n’okwukwe nke ọhụụ “marah” nke bụ nke nwanyị ma bụrụkwa nke na-ebute ihe, nke “ọdịdị”, na-amịpụta.
“N’ihi uche na mkpụrụobi, dị ka ọ dịkwa n’ihi ahụ, ọ bụ iwu Chineke na a na-enweta ike site n’ọrụ ike. Ọ bụ mmega ahụ na-ewulite mmepe. N’ime nkwekọrịta na iwu a, Chineke enyela n’Okwu Ya ụzọ e si enweta mmepe nke uche na nke mmụọ.
“Baịbụl nwere ụkpụrụ niile mmadụ chọrọ ịghọta ka e wee mee ka o ruo eru ma maka ndụ a ma ọ bụ maka ndụ nke ga-abịa. A pụkwara ka mmadụ niile ghọta ụkpụrụ ndị a. Ọ dịghị onye ọbụla nwere mmụọ ịtụgharị uche n’ihe ọ na-akụzi ga-agụ ọbụna otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ n’enwetaghị n’ime ya otu echiche bara uru ga-enyere ya aka. Ma ozizi kacha baa uru nke Baịbụl abụghị ihe a na-enweta site n’ịmụ ya mgbe ụfọdụ ma ọ bụ n’enweghị njikọ. E nweghị ka e si gosipụta nnukwu usoro eziokwu ya n’ụzọ nke onye na-agụ ọsọ ọsọ ma ọ bụ onye na-agụ n’enweghị nlezianya ga-achọpụta ya. Ọtụtụ n’ime akụ ya dị omimi nke ukwuu n’okpuru elu, a pụkwara inweta ha naanị site n’ịchọsi ike na nnyocha na-aga n’ihu. A ghaghị ịchọpụtasị ma chịkọtasị eziokwu ndị ahụ nke na-eme ka nnukwu izugbe ahụ zuo oke, ‘ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ.’ Aịzaya 28:10.”
“Mgbe a nyochachara ha otu a ma kpọkọtakwaa ha, a ga-achọpụta na ha dabara n’otu n’otu n’ụzọ zuru oke. Oziọma ọ bụla bụ mmeju nke ndị ọzọ, amụma ọ bụla bụ nkọwa nke ọzọ, eziokwu ọ bụla bụ mmepe nke ụfọdụ eziokwu ọzọ. A na-eme ka ụdị nile nke usoro ndị Juu doo anya site n’Oziọma. Ụkpụrụ ọ bụla dị n’okwu Chineke nwere ọnọdụ ya, eziokwu omume ọ bụla nwekwara ihe ọ na-egosi. Ma usoro owuwu ahụ dum, n’echiche ya na mmezu ya, na-agba àmà banyere Onye dere ya. Ọ dịghị uche ọ bụla ma e wezụga nke Onye Enweghi Ngwụcha ga-enwe ike ichepụta ya ma ọ bụ kpụpụta ya.”
“N’ịchọpụta akụkụ dị iche iche ahụ na n’ịmụ mmekọrịta ha, a na-akpọ ikike kachasị elu nke uche mmadụ ka ha rụọ ọrụ nke ukwuu. Ọ dịghị onye pụrụ itinye onwe ya n’ịmụ ihe dị otú a na-enweghị ịzụlite ike nke uche.”
“Ọ bụghịkwa naanị n’ịchọpụtakwu eziokwu na ijikọta ya ka uru uche nke ọmụmụ Akwụkwọ Nsọ dị. Ọ dịkwa n’mbọ a chọrọ iji ghọta isiokwu ndị e gosipụtara. Uche nke a na-etinye naanị n’ihe nkịtị nke ndụ, na-adị ntakịrị ma na-ada mbà. Ọ bụrụ na a naghị atụ ya ọrụ mgbe ọ bụla ka o ghọta eziokwu ndị dị ebube ma dị anya n’ọbịbịa ha, n’oge na-aga ọ na-efunahụ ike ito eto. Dị ka ihe nchebe megide mmebi a, na ihe na-akpali mmepe, ọ dịghị ihe ọzọ a pụrụ iji tụnyere ọmụmụ okwu Chineke. Dị ka ụzọ ọzụzụ nke ọgụgụ isi, Akwụkwọ Nsọ bara uru karịa akwụkwọ ọ bụla ọzọ, ma ọ bụ akwụkwọ ndị ọzọ niile e jikọtara ọnụ. Ịdị ukwuu nke isiokwu ya, ịdị mfe dị nsọpụrụ nke okwu ya, ịma mma nke onyinyo ya, na-eme ka echiche dị ngwa ma na-ebuli ha elu dịka ọ dịghị ihe ọzọ pụrụ ime. Ọ dịghị ọmụmụ ọzọ pụrụ inye ike uche dị otu a dịka mbọ a na-etinye iji ghọta nnukwu eziokwu ndị dị ịtụnanya nke mkpughe. Uche nke a si otu a kpọrọ ka o metụta echiche nke Onye Enweghi Ngwụcha, apụghị izere ịgbasa ma sie ike.”
“Ma nke ka ukwuu bụ ike nke Akwụkwọ Nsọ n’ịzụlite ọdịdị ime mmụọ. Mmadụ, ebe e kere ya maka mmekọrịta ya na Chineke, pụrụ nanị n’ime mmekọrịta dị otú ahụ ịchọta ezi ndụ ya na uto ya. Ebe e kere ya ka ọ chọta n’ime Chineke ọṅụ ya kachasị elu, ọ pụghị ịchọta n’ihe ọ bụla ọzọ ihe ahụ nke pụrụ ime ka agụụ obi dị jụụ, nke pụrụ imeju agụụ na akpịrị ịkpọ nkụ nke mkpụrụ obi. Onye ahụ nke ji mmụọ ezi obi na nke a pụrụ ịkụziri ihe na-amụ okwu Chineke, na-achọ ịghọta eziokwu ya, a ga-eme ka o metụta Onye dere ya; ma, ma e wezụga site n’ime nhọrọ nke ya, ókè adịghị n’ihe ndị o nwere ike ịghọ.”
“N’ụdị edemede na isiokwu ya dị ukwuu, Akwụkwọ Nsọ nwere ihe ga-adọta uche ọbụla ma metụkwa obi ọbụla aka. N’ime ibe ya ka a na-ahụ akụkọ ihe mere eme kacha ochie; akụkọ ndụ kacha bụrụ ezi nnọchianya nke ndụ n’eziokwu; ụkpụrụ ọchịchị maka ijide steeti n’usoro, maka ịhazi ezinaụlọ—ụkpụrụ nke amamihe mmadụ enweghị mgbe o ruru hà. Ọ nwere nkà ihe ọmụma kacha omimi, uri kacha dị ụtọ ma kacha elu, kacha jupụta n’oke mmetụta ma kacha ewetakwa obi mgbawa. Ederede Akwụkwọ Nsọ, ọbụna mgbe a na-ele ha anya n’ụzọ a, karịrị nnọọ n’ọnụ ahịa ọrụ niile nke onye ode akwụkwọ mmadụ ọbụla; ma, mgbe a na-ele ha anya n’ihe gbasara njikọ ha na nnukwu echiche etiti ahụ, obosara ha na uru ha dị nnọọ enweghị ngwụcha. Mgbe a hụrụ isiokwu ọbụla n’ìhè nke echiche a, ọ na-enweta ihe ọhụụ ọ pụtara. N’eziokwu ndị e kwuru n’ụzọ kacha mfe, e zoro ụkpụrụ ndị dị elu dịka eluigwe ma na-agbakwa ebighị ebi gburugburu.”
“Isiokwu etiti nke Bible, isiokwu nke ihe ọ bụla ọzọ dị n’akwụkwọ ahụ dum na-ejikọta gburugburu ya, bụ atụmatụ mgbapụta, mweghachi nke onyinyo Chineke n’ime mkpụrụobi mmadụ. Site n’egosi mbụ nke olileanya n’okwu ikpe a kpọpụtara na Iden ruo na nkwa ikpeazụ ahụ dị ebube nke Mkpughe, ‘Ha ga-ahụ ihu Ya; aha Ya ga-adịkwa n’egedege ihu ha’ (Mkpughe 22:4), isi ihe nke akwụkwọ ọ bụla na akụkụ ọ bụla nke Bible bụ mkpughe nwayọ nwayọ nke isiokwu a dị ịtụnanya,—mbuli elu nke mmadụ,—ike Chineke, ‘nke na-enye anyị mmeri site n’Onyenwe anyị Jisọs Kraịst.’ 1 Ndị Kọrint 15:57.” Education, 123–125.
N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ e zoro aka na ya ugbu a, e gosiri na Akwụkwọ Nsọ, ma a tụlee ya site n’ụzọ ọ bụla nke edemede, dị nnọọ elu karịa ihe ọ bụla mmepụta mmadụ. Nwanyị White kwuru, “N’ime ibe ya ka a na-ahụ akụkọ ihe mere eme kachasị ochie; akụkọ ndụ nke kacha bụrụ eziokwu n’ihe banyere ndụ n’onwe ya; ụkpụrụ ọchịchị maka ijide steeti n’aka, maka ịhazi ezi-na-ụlọ—ụkpụrụ ndị amamihe mmadụ emebeghị ka ha hà. O nwere nkà ihe ọmụma kasị mie emi, uri kasị dị ụtọ na nke kasị dị ebube, nke kasị jupụta n’oke mmetụ obi na nke kasị akpali ebere,” nakwa na “ọ dịghị uche ọ bụla ma e wezụga nke Onye Enweghi Ngwụcha pụrụ ichepụta ma ọ bụ kpụpụta nhazi dị otu a.”
Akwụkwọ Nsọ karịrị iwu nile a na-anabata n’etiti mmadụ nke na-akọwapụta ụkpụrụ na-enye akwụkwọ usoro ya. Ụkpụrụ ndị a na-ewebata n’ụlọ akwụkwọ mahadum nke mmadụ, ndị na-egosi ọdịiche dị n’etiti akwụkwọ nkịtị ma ọ bụ nke dị ala, ruo n’ọrụ ndị kasị bụrụ ọkaibe n’akwụkwọ mmadụ, Akwụkwọ Nsọ karịrị ha niile. N’uche nke a, ọ dị mkpa ịghọta na njedebe kasị elu ahụ, nnukwu mmechi nke àmà amụma nke Akwụkwọ Nsọ dum, ka a na-anọchi anya ya n’ọhụ ikpeazụ Daniel. Ọ bụ nkume-isi nke àmà amụma ahụ, ọ dịghịkwa njedebe kasị elu n’akwụkwọ mmadụ nke na-eru nso n’àmà nke Daniel isi nke iri na otu, malite n’amaokwu nke mbụ, na-aga n’ihu ruo n’isi nke iri na abụọ amaokwu nke anọ.
N’akwụkwọ Mkpughe, akwụkwọ nile nke Akwụkwọ Nsọ na-ezukọta ma na-eru ọgwụgwụ ha, ma n’ime mkpughe ahụ, a na-ebulikwa otu ahịrị amụma ahụ dị ka e mere n’akwụkwọ Daniel, ma n’ihe gbasara mmekọrịta ha n’etiti onwe-ha, akwụkwọ Daniel bụ mmalite ikwu ya, ebe Mkpughe bụ njedebe ya. Ihe nile dị n’ime ikwu mbụ ahụ, ihe nile dịkwa n’akwụkwọ Daniel, ma njedebe kachasị elu nke akwụkwọ ahụ bụ ọhụụ e nyere n’akụkụ Osimiri Hiddekel. Njedebe kachasị elu nke ihe omume ndị e gosipụtara n’ime ọhụụ ahụ na-amalite n’amaokwu nke iri anọ, ma na-aga n’ihu ruo mgbe a kụchie akwụkwọ ahụ n’amaokwu nke anọ nke isi nke iri na abụọ. Amaokwu ndị ahụ na-anọchi anya nnukwu njedebe ikpeazụ nke eziokwu amụma niile e kwuworo ma ọ bụ dekọọla site n’ọnụ ndị nsọ nke oge ochie, gụnyere Sister White.
Ihe na-eduga n’ọgwụgwụ okwu ahụ n’isi nke iri na otu bụ akụkọ ndị dị n’ime isi ahụ nke na-enye ndịàmà maka nghọta ziri ezi nke amaokwu isii ikpeazụ nke isi nke iri na otu, ebe ndị iro atọ ahụ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ ugbu a na-eduga ụwa n’iru nsochi nke mmechi oge nnwale mmadụ. Nwanyị White na-akọwapụta ozugbo ụkpụrụ ime a.
“Anyi enweghị oge anyị ga-efunahụ. Oge nsogbu dị n’ihu anyị. E ji mmụọ agha kpalite ụwa. N’oge na-adịghị anya, ihe omume ndị a kpọrọ banyere ha n’amụma ga-emezu. Amụma dị n’isi nke iri na otu nke Daniel fọrọ nke nta ka o ruo mmezu ya zuru ezu. Ọtụtụ n’ime akụkọ ihe mere eme nke mere n’ime mmezu nke amụma a ga-emegharị ọzọ. N’amaokwu nke iri atọ, a na-ekwu maka otu ike nke ‘ga-enwe mwute, laghachi, ma nwee iwe megide ọgbụgba ndụ nsọ ahụ: otu a ka ọ ga-eme; ọ ga-alaghachikwa, nwee nghọta na ndị na-ahapụ ọgbụgba ndụ nsọ ahụ. Agha ga-eguzo n’akụkụ ya, ha ga-emetọ ebe nsọ nke ike, wepụ àjà kwa ụbọchị, tinyekwa ihe arụ nke na-eweta mbibi. Ndị na-eme ajọ omume megide ọgbụgba ndụ ahụ ka ọ ga-eji okwu ire ụtọ mebie: ma ndị maara Chineke ha ga-adị ike, ha ga-emekwa nnukwu ọrụ. Ndị nwere nghọta n’etiti ndị mmadụ ga-akụziri ọtụtụ mmadụ: ma ha ga-ada site n’mma agha, na site n’ọkụ, na site n’agha-mkpọrọ, na site n’inara ihe n’agha, ọtụtụ ụbọchị. Ma mgbe ha ga-ada, a ga-eji obere enyemaka nyere ha aka: ma ọtụtụ ga-arapara n’ahụ ha site n’okwu ire ụtọ. Ụfọdụ n’ime ndị nwere nghọta ga-ada, iji nwalee ha, na iji sachapụ ha, na ime ka ha dị ọcha, ruo oge ọgwụgwụ: n’ihi na ọ ka bụ maka oge e kenyere. Eze ahụ ga-eme dịka ọchịchọ ya si dị; ọ ga-ebulikwa onwe ya elu, mee onwe ya nnukwu karịa chi ọbụla, ọ ga-ekwukwa ihe dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-enwekwa ihe ịga nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu: n’ihi na ihe e kpebiri ga-eme.’ Daniel 11:30–36.”
“A ga-enwe ihe omume ndị yiri nke e kọwara n’okwu ndị a. Anyị na-ahụ ihe àmà na-egosi na Setan na-enweta ngwa ngwa ọchịchị n’elu uche ụmụ mmadụ ndị na-enweghị egwu Chineke n’ihu ha. Ka mmadụ nile gụọ ma ghọta amụma ndị dị n’akwụkwọ a, n’ihi na anyị na-abanye ugbu a n’oge nsogbu ahụ e kwuru maka ya:”
“‘N’oge ahụ ka Maịkel ga-ebili, onye-isi ukwu ahụ nke na-eguzo n’ihu maka ụmụ nke ndị gị: ma a ga-enwe oge nhụjuanya, nke na-adịtụbeghị kemgbe e nwere mba ruo n’oge ahụ kpọmkwem: ma n’oge ahụ ka a ga-anapụta ndị gị, onye ọ bụla a ga-achọta na e dere aha ya n’akwụkwọ ahụ. Ma ọtụtụ n’ime ndị na-ehi ụra n’ájá nke ụwa ga-eteta, ụfọdụ gaa ná ndụ ebighị ebi, ụfọdụkwa gaa n’ihere na nlelị ebighị ebi. Ma ndị maara ihe ga-enwu dị ka ìhè nke mbara igwe; ndị na-edukwa ọtụtụ mmadụ n’ezi omume ga-adịkwa ka kpakpando ruo mgbe ebighị ebi. Ma gị onwe gị, Daniel, mechie okwu ndị a, ma kaa akara n’akwụkwọ ahụ ruo n’oge ọgwụgwụ: ọtụtụ ga na-agbagharị ebe a na ebe ahụ, a ga-amụbakwa ihe ọmụma.’ Daniel 12:1–4.” Manuscript Releases, nọmba 13, 394.
N’akụkụ edemede a, Nwanneanyị White buru ụzọ kpọtụrụ Daniel isi nke iri na otu, ma mesịa kọwaa ụkpụrụ ahụ bụ na “a ga-emegharịkwa ọtụtụ n’ime akụkọ ihe mere eme nke mezuru n’ime mmezu amụma a.” Mgbe ahụ, o kpọmkwem kọrọ amaokwu nke iri atọ ruo iri atọ na isii ma soro ya kwuo na, “ihe omume ndị yiri ndị a kọwara n’okwu ndị a ga-eme.” Mgbe o gosịrị amaokwu nke iri atọ ruo iri atọ na isii, ma kwuo na ihe omume ndị yiri amaokwu ndị ahụ ga-eme, o mesịa kpọtụrụ mmechi oge amara, mgbe Maikel ga-ebili n’amaokwu nke mbụ nke isi nke iri na abụọ. N’ime ime nke a, ọ na-ekewapụ amaokwu asaa ndị ahụ, ma na-edobe ha n’ime akụkọ ihe mere eme nke na-ebute ozugbo tupu Maikel ebili.
Karịa otu ugboro ka anyị ekwuola banyere akụkọ ihe mere eme nke amaokwu iri atọ ruo iri atọ na isii, na otu ha si yitụ amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise nke Daniel iri na otu, ma ugbu a anyị ga-amalite ilebara oge ndị ọzọ nke akụkọ ihe mere eme amụma dị na isi nke iri na otu anya, nke e kwughachiri n’ime amaokwu isii ikpeazụ ahụ. Otú ọ dị, tupu anyị eme nke a, anyị ga-egosipụtakwa ọzọ nchịkọta dị mkpirikpi banyere myirịta dị n’etiti amaokwu iri atọ ruo iri atọ na isii na amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise.
Amaokwu nke iri atọ na-egosi mgbanwe site na Rom ndị ọgọ mmụọ ruo na Rom nke ndị paapụ. A na-atụle akụkọ mgbanwe ahụ n’ime amaokwu amụma dị iche iche nke na-akọwa ụbọchị dịka afọ 330, 508, 533 na 538. E nwere ihe ịrịba ama amụma ndị ọzọ n’ime mgbanwe ahụ site n’alaeze nke anọ ruo n’alaeze nke ise nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ma n’amaokwu nke iri atọ na otu, Rom ndị ọgọ mmụọ na-ebili n’ọnọdụ paapụ, dịka e si nọchite ya anya site na Clovis n’afọ 496. Ike ndị ọgọ mmụọ ahụ, nke Clovis nọchiri anya ha na mbido n’amaokwu ahụ, na-arụzu ọrụ nke iwepụ mgbochi ọ bụla nke ndị ọgọ mmụọ (ihe a na-eme kwa ụbọchị) megide ibili nke paapụ ruo n’afọ 508. Agha nke oge ndị ahụ na-eweta mbibi megide Obodo Rom n’ime akụkọ ahụ, dịka e si nọchite ya anya site na “ebe nsọ nke ike”, ma ruo n’afọ 538, ike ndị ọgọ mmụọ na-etinye paapụ n’ocheeze nke ụwa, ma ọ bụrụzie na ọ na-enye iwu ụbọchị Sọnde n’Ọgbakọ Orleans.
Amaokwu nke iri atọ na abụọ ruo nke iri atọ na isii na-akọwa agha igbu mmadụ nke ọchịchị popu wetara mgbe ahụ megide ndị ikwesị ntụkwasị obi nke Chineke n’ime afọ puku otu narị abụọ na iri isii nke Oge Ọchịchịrị. N’ikpeazụ, ọchịchị popu rutere ọgwụgwụ ya n’amaokwu nke iri atọ na isii. N’amaokwu nke iri anọ, Reagan guzobere njikọ nzuzo ya na onye ahụ megidere Kraịst, na-akara oge e wepụrụla nguzogide nke Protestantizim, dị ka afọ 508 na-anọchi anya ya. Nnyefe ego na ike agha Reagan e gosipụtaworị n’onyinyo site na “ogwe agha” ahụ guzoro n’aka ọchịchị popu na 496. Mbibi nke ebe nsọ nke ike Rom ndị ọgọ mmụọ, nke obodo Rom na-anọchi anya ya, na-anọchi anya mbibi nke Iwu Nsọ United States n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, n’ihi na Iwu Nsọ ahụ bụ ebe nsọ nke ike nke United States. N’iwu Sọnde ahụ, a ga-etinye ọchịchị popu ọzọ n’ocheeze nke ụwa, dị ka afọ 538 na-anọchi anya ya.
Mgbe ahụ ka oge ikpeazụ nke mkpagbu igbu mmadụ nke ndị popu ga-amalite, nke a ga-ebuso ndị Chineke kwesịrị ntụkwasị obi agha, dịka o mere n’Ọgbọ Ọchịchịrị site na 538 ruo 1798. Nke a ga-eduga n’imechi oge nnwale mmadụ, mgbe Maịkel ga-ebili, dị ka 1798 nọchiri anya ya, mgbe ọchịchị popu ahụ, nke nwere ọganihu ruo otu puku afọ abụọ narị isii, natara iwe nke ọnya ahụ na-egbu egbu.
Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.
“N’otu oge, mgbe m nọ n’Obodo New York, a kpọrọ m n’oge abalị ka m hụ ụlọ ndị na-ebili, elu n’elu, ruo n’eluigwe. E kwere nkwa na ụlọ ndị a agaghị ere ọkụ, e wukwara ha ka ha nye ndị nwe ha na ndị wuru ha otuto. Elu karịa ka ha na-ebili, ma na-arịkwa elu karị, e ji ihe ndị kachasị ọnụ ahịa wuo ha. Ndị ụlọ ndị a bụ nke ha adịghị ajụ onwe ha, sị: ‘Olee otú anyị ga-esi kasị mma nye Chineke otuto?’ Onyenwe anyị anọghị n’echiche ha.”
“Echere m: ‘Ọ dị m mma na ndị na-etinye akụ ha otu a ga-ahụ ụzọ ha dịka Chineke si ahụ ya! Ha na-akwakọba ụlọ ndị mara mma nke ukwuu, ma lee otú atụmatụ na nchepụta ha si bụrụ nzuzu n’anya Onye na-achị eluigwe na ala. Ha adịghị eji ike nile nke obi na uche ha amụ otú ha ga-esi enye Chineke otuto. Ha efuola n’anya nke a, bụ ọrụ mbụ nke mmadụ.’”
“Ka a na-ewu ụlọ ndị a dị elu, ndị nwe ha ji nganga jupụtara n’uche na-aṅụrị ọṅụ na ha nwere ego ha ga-eji mejuo ọchịchọ onwe ha ma kpalite anyaụfụ n’ime ndị agbata obi ha. E nwetara nnukwu akụkụ nke ego ahụ ha tinyere otu a site n’ịnapụ mmadụ ihe n’ike, site n’ịpịa ndị ogbenye n’ala. Ha chefuru na n’eluigwe a na-edobe akwụkwọ ndekọ nke azụmahịa ọ bụla; azụmahịa ọ bụla na-ezighị ezi, omume aghụghọ ọ bụla, e dekọrọ ya n’ebe ahụ. Oge na-abịa mgbe, n’ime aghụghọ na mpako ha, mmadụ ga-eru ókè nke Onyenwe anyị agaghị ekwe ka ha gafee, ha ga-amụtakwa na ndidi Jehova nwere ókè.”
“Ihe onyonyo nke soro nke a gafere n’ihu m bụ mkpu ọkụ. Ndị mmadụ lere ụlọ ndị dị elu ma e chere na ha anaghị ere ọkụ anya, wee sị: ‘Ha nọ n’udo zuru oke.’ Ma ụlọ ndị a kpọrọ ọkụ, dị ka a ga-asị na e ji pịchị rụọ ha. Ụgbọ mmiri mgbanyụ ọkụ enweghị ike ime ihe ọ bụla iji kwụsị mbibi ahụ. Ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ enweghị ike iji ụgbọ ndị ahụ rụọ ọrụ.”
“A kụziri m na mgbe oge Onyenwe anyị ruru, ọ bụrụ na mgbanwe ọbụla emebeghị n’obi ụmụ mmadụ ndị nganga na ndị ọchịchọ otuto, mmadụ ga-achọpụta na aka ahụ nke siri ike ịzọpụta ga-adịkwa ike ibibi. Ọ dịghị ike ọ bụla nke ụwa pụrụ igbochi aka Chineke. Ọ dịghị ihe owuwu ọbụla a pụrụ iji wuo ụlọ nke ga-echebe ha pụọ n’mbibi mgbe oge Chineke họpụtara ruru iji zitere mmadụ ntaramahụhụ n’ihi nlelị ha mere iwu Ya na n’ihi ọchịchọ onwe ha.”
“Ọ dịghị ọtụtụ, ọbụna n’etiti ndị nkuzi na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-aghọta ihe ndị na-akpata ọnọdụ ọha mmadụ dị ugbu a n’okpuru ya. Ndị jidere igwe ọchịchị n’aka enweghị ike idozi nsogbu nke nrụrụ omume, ịda ogbenye, ogbenye enweghị enyemaka, na mpụ na-abawanye ụba. Ha na-agbasi mbọ ike n’efu iji tinye arụmọrụ azụmahịa n’ụzọ ga-adịkwu nchebe. Ọ bụrụ na mmadụ ga-elebara nkuzi nke okwu Chineke anya karịa, ha ga-achọta ihe ngwọta nke nsogbu ndị na-agbagwoju ha anya.
“Akwụkwọ Nsọ na-akọwa ọnọdụ ụwa ga-adị tupu ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst. Banyere ndị mmadụ ndị na-eji izu ohi na ịnapụ n’ike na-akpakọba nnukwu akụ, e dere, sị: ‘Unu akwakọbawo akụ maka ụbọchị ikpeazụ. Lee, ụgwọ ọrụ nke ndị ọrụ ubi ahụ kụrụ ubi unu, nke unu ji aghụghọ jide ha azụ, na-eti mkpu: mkpu nke ndị ahụ kụrụ ihe ubi abawokwa n’ntị nke Onyenwe anyị nke Sabaoth. Unu ebiwo ndụ ụtọ n’ụwa, bụrụkwa ndị na-eme ihe n’ụzọ nlelị; unu azụlitela obi unu, dịka n’ụbọchị mgbukpọ. Unu emewo ka e maa onye ezi omume ikpe ma gbuo ya; ọ dịghịkwa emegide unu.’ James 5:3–6.”
“Ma ònye na-agụ ịdọ aka ná ntị ndị ahụ nke ihe ịrịba ama nke oge a na-emezu ngwa ngwa na-enye? Olee mmetụta ọ na-emetụta ndị nke ụwa? Gịnị mgbanwe a na-ahụ n’omume ha? Ọ dịghị karịa nke a hụrụ n’omume ndị bi n’ụwa nke Noa. N’ịbanye kpamkpam n’ahịa ụwa na ihe ụtọ ya, ndị bi tupu iju mmiri ahụ ‘amaghị ruo mgbe Iju Mmiri ahụ bịara, were ha niile laa.’ Matiu 24:39. Ha natara ịdọ aka ná ntị e si n’eluigwe zitere, ma ha jụrụ ige ntị. Ma taa, ụwa, n’ịghara ilebara olu ịdọ aka ná ntị nke Chineke anya kpamkpam, na-agba ọsọ ọsọ gaa n’ọla n’iyi ebighị ebi.”
“A kpalitela ụwa mmụọ agha. Amụma nke isi nke iri na otu nke Daniel fọrọ nke nta ka ọ ruo mmezu ya zuru ezu. N’oge na-adịghị anya ihe omume nke nsogbu e kwuru banyere ya n’amụma ga-eme.” Testimonies, volume 9, 12–14.