Ọnwụnwa ikpeazụ maka ọgbọ ndị Millerite, ndị dara n’usoro nnwale ahụ, malitere n’afọ 1856, site n’ịbịarute nke ìhè mụbara amụba banyere “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Site n’afọ 1856 ruo 1863 ozi Laodisia kpọrọ akara oge ikpeazụ n’ime oge ahụ nke malitere site n’ịbịarute nke mmụọ-ozi nke atọ n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844. Oge ahụ ka amaokwu iri na atọ ruo iri na ise nke Daniel isi nke iri na otu na-anọchi anya ya.
A na-akọwa oge ahụ site n’ọ bụghị naanị amaokwu ndị ahụ, kama kwa site n’akụkọ ihe mere eme nke mezuru amaokwu ndị ahụ, nakwa site n’àmà mpaghara ala nke Panium, nke bụkwa Caesarea Philippi. Kraịst gara Caesarea Philippi n’ụzọ e zubere kpọmkwem obere oge tupu obe ahụ, ma obe ahụ na-anọchi anya iwu Sọnde, nke amaokwu nke iri na isii na-anọchi anya ya. N’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, Ọdụm nke ebo Juda kọwapụtara ozizi nke Ụbọchị Izu Ike n’ìhè pụrụ iche. Mgbe ahụ, na njedebe nke usoro nnwale ahụ, Ọ webatara mmụba nke ihe ọmụma banyere “oge asaa,” ma “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii bụ ozizi nke Ụbọchị Izu Ike. Ọ bụ iwu Ụbọchị Izu Ike nke izu ike ala ahụ nke bụ ihe yiri kpọmkwem iwu Ụbọchị Izu Ike nke ndị mmadụ na-ezu ike. Amụma oge nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ na nke afọ puku abụọ na narị atọ abụọ ahụ kwụsịrị n’ụbọchị Ọktoba 22, 1844.
Oge ikpeazụ nke usoro ule ahụ, site n’afọ 1856 ruo 1863, bụ mkpughe ka ukwuu banyere ụbọchị Izuike, nke e tinyere n’ìhè pụrụ iche na mbido usoro nke ịkà akara na nke ule. Akụkọ ihe mere eme nke mmezu nke amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise nke Daniel iri na otu na-anọchi anya oge ule ahụ ebe a na-etinye akara Chineke ruo mgbe ebighị ebi n’elu puku iri na anọ na puku anọ. N’akụkọ ihe mere eme ahụ ka a na-ejikọta mkpara abụọ nke Ezekiel. Njikọta nke mkpara abụọ ahụ na-anọchi anya ijikọta Chineke na mmadụ, ozizi nke na-enwu n’ìhè pụrụ iche n’akụkọ ihe mere eme ahụ bụ ozizi nke mbata n’anụ ahụ.
N’ihi nke a, mgbe Pita kọwara Kraịst dị ka Ọkpara Chineke na Sizaria Filipi, ọ na-ekweta na Kraịst, dịka Ọkpara Chineke, nọchiri anya ọdịdị Ya abụọ—ịbụ Ọkpara Chineke dị nsọ, onye were anụ ahụ mmadụ n’ahụ Ya, ma site n’ime nke a bụrụkwa Ọkpara nke mmadụ.
“Ka ndị na-eso ụzọ ahụ na-enyocha amụma ndị gbara àmà banyere Kraịst, e webatara ha n’ime mmekọrịta nsọ na Chineke, ha wee mụta banyere Onye ahụ nke rigoro n’eluigwe ka o mezue ọrụ ahụ Ọ malitere n’ụwa. Ha ghọtara eziokwu ahụ na n’ime Ya ka ihe ọmụma dị, nke ọ dịghị mmadụ ọbụla, ma e wezụga enyemaka sitere n’aka ike Chineke, pụrụ ịghọta. Ha chọrọ enyemaka nke Onye ahụ ndị eze, ndị amụma, na ndị ezi omume buru amụma banyere Ya. N’ịtụnanya, ha gụrụ ma gụgharịa nkọwa amụma nile banyere agwa na ọrụ Ya. Lee otú ha siri ghọta Akwụkwọ Nsọ amụma n’ụzọ na-edoghị anya! lee otú ha siri dị nwayọ n’ịnabata nnukwu eziokwu ndị ahụ gbara àmà banyere Kraịst! Ka ha na-ele Ya anya n’ime iweda onwe Ya ala, mgbe O jere ije dịka mmadụ n’etiti mmadụ, ha aghọtaghị ihe omimi nke ịdị mmadụ Ya, ọdịdị abụọ nke ọdịdị Ya. E jidere anya ha, nke mere na ha aghọtaghị nke ọma ịdị chi n’ime ịdị mmadụ. Ma mgbe Mmụọ Nsọ mere ka a mụnye ha ìhè, lee otú ha siri nwee agụụ ịhụ Ya ọzọ, na itinye onwe ha n’ụkwụ Ya!” The Desire of Ages, 507.
Ọktoba 22, 1844 ruo 1863 na-anọchi anya oge e ji akàrà ndị ahụ dị otu narị puku na iri anọ na anọ. Oge ahụ malitere mgbe e mere ka ụbọchị izu ike pụta ìhè dịka eziokwu pụrụ iche n’etiti ọtụtụ eziokwu ndị a kpọgheere n’oge a na-etinye akàrà. Oge ahụ malitekwara ịfụ opi nke asaa, nke na-egosi mgbe ihe omimi nke Chineke ga-emezu.
Ma n’ụbọchị nke olu nke mmụọ-ozi nke asaa, mgbe ọ ga-amalite ịfụ opi, a ga-emezu ihe omimi nke Chineke, dịka Ọ gwara ya ndị ohu Ya bụ ndị amụma. Mkpughe 10:7.
Mmụọ-ozi nke asaa bụkwa ahụhụ nke atọ, n’ihi na ịkà akara na-eme n’akụkọ ihe mere eme n’oge agha nke Islam nọ n’ọrụ. Ọ bụrụ na Adventizim nke ndị Millerite ekwesịwo ntụkwasị obi n’oge sochiri Ọktoba 22, 1844, a gaara ahapụ Islam nke e jidere azụ na Ọgọst 11, 1840.
“Ọ bụrụ na ndị Adventist, mgbe nnukwu ndakpọ olileanya nke afọ 1844 gasịrị, esiriwo ike jidesie okwukwe ha ike ma soro ọnụ n’otu gaa n’ihu n’ime nduzi mmeghe nke Chineke, na-anabata ozi nke mmụọ ozi nke atọ ma jiri ike nke Mmụọ Nsọ kpọsaa ya nye ụwa, ha ga-ahụla nzọpụta nke Chineke; Onyenwe anyị ga-ejiwo ike dị ukwuu rụọ ọrụ ọnụ na mbọ ha, a gaara emechala ọrụ ahụ, Kraịst onwe Ya gaara abịaworị ugbu a ịnabata ndị Ya ka ha nata ụgwọ ọrụ ha. Ma n’oge obi abụọ na ejighị n’aka nke sochiri ndakpọ olileanya ahụ, ọtụtụ n’ime ndị kwere na ọbịbịa ahụ hapụrụ okwukwe ha.... N’ụzọ dị otu a ka e si gbochie ọrụ ahụ, a hapụkwa ụwa n’ọchịchịrị. Ọ bụrụ na òtù Adventist dum ejikọtala n’elu iwu Chineke na okwukwe Jizọs, lee ka akụkọ anyị gaara adị iche nke ukwuu!” Evangelism, 695.
N’ụbọchị Ọktoba 22, 1844, opi nke asaa malitere ịda, opi Jubili kwa malitekwara ịda.
I ga-agụkwara onwe gị sabbath asaa nke afọ, ugboro asaa nke afọ asaa; oge nke sabbath asaa nke afọ ahụ ga-abụkwara gị iri afọ anọ na itoolu. Mgbe ahụ, ị ga-eme ka opi jubili fụọ n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa; n’ụbọchị mkpuchi mmehie ka unu ga-eme ka opi fụọ n’ala unu niile. Unu ga-edokwa afọ nke iri ise nsọ, kpọsakwa nnwere onwe n’ala ahụ niile nye ndị bi n’ime ya niile: ọ ga-abụ jubili nye unu; onye ọbụla ga-alaghachikwuru ihe nketa ya, onye ọbụla ga-alaghachikwurukwa n’ezinụlọ ya. Leviticus 25:8–10.
Mgbe oge nke akara nke narị puku iri anọ na anọ pụtara malitere, e nwere opi nke na-akọwapụta na agha nke Alakụba mezuru eruola, e nwekwara opi nke na-ekwusa nnwere onwe nye ndị bụwo ohu nke mmehie. Otu opi na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke mpụta, nke ọzọkwa na-anọchi anya ahụmahụ ime mmụọ nke ndị ahụ bụ ndị ọgbụgba ndụ nke ụbọchị ikpeazụ. A na-ewepụ ohu ha mgbe e jikọtara mmadụ ha na Ọdịdị Chukwu Ya ruo mgbe ebighị ebi. Ahịrị n’elu ahịrị, opi abụọ ahụ bụ otu Opi, n’ihi na a na-afụ opi Jubili naanị n’Ụbọchị Mkpuchi Mmehie, ma Ụbọchị Mkpuchi Mmehie na-amalite mgbe a fụrụ opi nke asaa nke ahụhụ nke atọ. Ozizi nke nọchiri anya opi abụọ ahụ n’ime mmegharị Millerite bụ ìhè nke Sabbath. Ìhè nke na-anọchi anya Opi abụọ ahụ n’ime ụbọchị ikpeazụ ndị a bụ ozizi nke mbata n’anụ ahụ. Ahịrị n’elu ahịrị, Sabbath na ozizi nke mbata n’anụ ahụ bụ otu ozizi ahụ.
Nkwupụta Pita mere ka a mata Mesaya ahụ, nakwa Ọkpara Chineke. Mesaya ahụ bụ Ọkpara Chineke. Mesaya ahụ bụ Onye Okike nke ụbọchị izu ike na-anọchi anya ya.
“Pọl ahụtụbeghị Kraịst anya mgbe Ọ biri n’elu ụwa. N’ezie, ọ nụla banyere Ya na ọrụ Ya, ma o nweghị ike ikwere na Mezaịa ahụ e kwere ná nkwa, Onye Okike nke ụwa nile, Onye na-enye ngọzi nile, ga-apụta n’elu ụwa dịka mmadụ nkịtị.” Sketches from the Life of Paul, 256.
Ụbọchị Izu-ike na-akọwa Onye Okike, ma Onye Okike ahụ bụ Kraịst ahụ Pita kpọrọ aha. Ọkpara Chineke ahụ, onye Pita kpọrọ aha, bụ Ya jikọtara onwe Ya na anụ ahụ mmadụ iji bụrụ Ọkpara nke mmadụ. Ọkpara Chineke na-anọchi anya nnabata-anụahụ.
“Kraịst wetara ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị ike imeri. Ọ bịara n’ụwa a n’ụdị mmadụ, ibi dị ka mmadụ n’etiti mmadụ. O weere n’ahụ Ya ibu ọrụ ndị dị n’ime ọdịdị mmadụ, ka e wee nwalee Ya ma tụọ Ya ọnwụnwa. N’ime mmadụ Ya, Ọ bụ onye òkè nke ọdịdị Chineke. N’ime ịnọchi Ya n’ahụ mmadụ, Ọ nwetara n’echiche ọhụrụ aha ahụ bụ Ọkpara Chineke. Mmụọ ozi gwara Meri, sị, ‘Ike nke Onye Kachasị Elu ga-ekpuchi gị: ya mere kwa ihe nsọ ahụ a ga-amụ site n’ime gị ka a ga-akpọ Ọkpara Chineke’ (Luke 1:35). N’agbanyeghị na Ọ bụ Ọkpara nke mmadụ, Ọ ghọrọ Ọkpara Chineke n’echiche ọhụrụ. N’ụzọ dị otu a ka Ọ guzooro n’ụwa anyị—Ọkpara Chineke, ma site n’amụmụ Ya e jikọtara Ya na agbụrụ mmadụ.” Selected Messages, book 1, 226.
Na Sisaeria Filipai, nkwupụta ugboro abụọ nke Pita nọchiri anya puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ndị na-aghọta na Jizọs bụ Kraịst ahụ, Ọkpara Chineke, na ozizi nke Ụbọchị Izuike nke e mere ka ọ pụta ìhè n’afọ 1844, tinyere ozizi nke ime mmadụ nke a na-amata n’ụbọchị ikpeazụ. Ìhè nke eziokwu ahụ ugboro abụọ ka e meghere na mbido na na njedebe nke oge akara ahụ, dịka akụkọ ihe mere eme nke akara ahụ site n’Ọktoba 22, 1844 ruo 1863, na akụkọ ihe mere eme nke olu abụọ nke isi nke iri na asatọ nke Mkpughe na-agba akaebe.
N’ime ma ahịrị Millerite nke usoro nke ịkàrà, na ahịrị amụma nke ịkàrà ahụ dị na Mkpughe iri na asatọ, e nwere ule n’isi njedebe nke oge ahụ ebe a na-egosi otu ìgwè dịka ndị-amaghị ihe n’ime ụmụagbọghọ-amaghị nwoke, dịka ọ dị site n’afọ 1856 ruo 1863, ma a na-egosikwa otu ìgwè dịka ndị-amamihe n’ime ụmụagbọghọ-amaghị nwoke, site na Julaị 2023 ruo n’iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa. Oge ikpeazụ ahụ nke ule na-emegharị mmalite oge ahụ. Otu mmụọ ozi ahụ nke rịdatara na Septemba 11, 2001 bịarutere dịka Maịkel ịkpọ ndị nwụrụ anwụ ka ha bịa na ndụ n’afọ 2023, ụfọdụ banye na ndụ ebighị ebi, ụfọdụkwa banye na ọnwụ ebighị ebi. Mgbe Ọ bịarutere, Ọ duru ndị Ya laghachi n’ntọala. Ụfọdụ jụrụ ịga ije n’ụzọ ochie; ụfọdụ na-aga ije n’ụzọ ochie. Ụfọdụ na-aṅa ntị n’olu opi; ụfọdụ jụrụ ịnụ.
Otú a ka Onye-nwe-anyị kwuru, Guzonu n’ụzọ dị iche iche, lekwasịkwa anya, jụọkwa ajụjụ banyere ụzọ ochie nile, ebe ụzọ ọma ahụ dị, gagharịkwa n’ime ya, unu ga-ahụkwa izu-ike nye mkpụrụ obi unu. Ma ha sịrị, Anyị agaghị eje ije n’ime ya. Ọzọkwa, edobere m ndị nche n’elu unu, na-asị, Ṅanụ ntị n’olu opi ahụ. Ma ha sịrị, Anyị agaghị anụ ntị. Jeremiah 6:16, 17.
Ozi a na-anọchi anya ya site n’ọjà nke ndị nche na-afụ bụ nke nwere akụkụ abụọ. Ọ bụ ọjà nke asaa nke Islam na ọjà Jubili nke ntọhapụ. Ọ bụ ozi nke njikọta nke Chi na mmadụ, nke a na-emezu site n’ihe omimi nke ibụ mmadụ, ma nke na-emepụta agwa a kwadebere maka akara nke Chineke, nke bụ Ụbọchị Izuike. Ozi ahụ, ọrụ ahụ, na ọnọdụ ndị jikọtara ya na oge ikpeazụ ahụ nke nsọchi akara, nke malitere n’ọnwa Julaị 2023, afọ iri abụọ na abụọ mgbe 2001 gasịrị, ka a na-anọchi anya ya site n’amaokwu iri na atọ ruo iri na ise nke Daniel isi nke iri na otu, na site n’ileta Kraịst letara Caesarea Philippi n’ime Matiu isi nke iri na isii.
N’ilu banyere ụmụ agbọghọ iri ahụ, ụmụ agbọghọ niile dara n’ụra n’oge ahụ e jiri chere. Jisọs gwara ndị na-eso ụzọ Ya na Lazarọs na-ehi ụra.
Ọ sịrị ihe ndị a; ma mgbe ahụ ọ sịrị ha, Enyi anyị Lazarọs na-arahụ ụra; ma aga m, ka m kpọtee ya n’ụra. Mgbe ahụ ndị na-eso ụzọ ya sịrị, Onyenweanyị, ọ bụrụ na ọ na-arahụ ụra, ọ ga-adị mma. Ma Jisọs kwuru okwu banyere ọnwụ ya: ma ha chere na ọ na-ekwu maka izu ike n’ụra. Mgbe ahụ Jisọs gwara ha n’ụzọ doro anya, Lazarọs anwụọla. Jọn 11:10–14.
Ná ngwụsị nke ụbọchị iri abụọ na otu, Daniel hụrụ ọhụ ahụ, ma ọ nọ n’ụra miri emi.
Mụ onwe m, bú Daniel, hụrụ ọhụụ ahụ: n’ihi na ndị ikom ahụ so m anọghị ahụ ọhụụ ahụ; ma nnukwu ịma jijiji dakwasịrị ha, nke mere na ha gbapụrụ zoo onwe ha. Ya mere, a hapụrụ m naanị m, m wee hụ nnukwu ọhụụ a, ike ọ bụla adịghịkwa fọdụrụ n’ime m: n’ihi na mma m gbanwere n’ime m bụrụ nrụrụ, ike ọ bụla adịghịkwa m jidere. Ma anụrị m olu okwu ya: mgbe m nụrụ olu okwu ya, mgbe ahụ anọ m n’oké ụra n’ihu m, ihu m elekwasịkwaara n’ala. Daniel 10:7–9.
Ndị àmà abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu, nọọrọ nwụrụ anwụ n’okporo ámá ụbọchị atọ na ọkara, ọkpụkpụ nwụrụ anwụ nke Ezikiel nọkwa na ndagwurugwu ahụ. N’ụbọchị Julaị 18, 2020, oge ichere nke ọnwụ ime mmụọ na ụra ka e wetara n’elu ndị na-amaghị nwoke nke ngagharị ozi mmụọ ozi nke atọ. Afọ atọ gachara, usoro nke ịkpọte na ịkwadebe ndị nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ dị ka ọkọlọtọ Ya na agha Ya dị ike malitere. Mmụọ ozi ahụ nke rịdatara n’ụbọchị Julaị 18, 2020 kpughere eziokwu e mechiri emechi, dịka ndị mmụọ ozi na-eme mgbe niile mgbe ha na-arịdata.
Eziokwu o kpughere bụ ahụmahụ nke oge nchere na nkụda mmụọ mbụ. Ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ahụ gbasasịrị n’oge ahụ, ma mgbe usoro nke ime ka ha teta rutere n’akụkọ ihe mere eme, a ga-achọ ka ha mata ma kweta na a gbasasịrị ha nakwa na ha nọ n’oge nchere. E zigaziri mgbe ahụ ọtụtụ ndị mmụọ ozi, ma ọ bụ ọtụtụ ozi, iji mee ka ozi nke oge nchere sie ike.
“N’oge dị nso na njedebe nke ozi mmụọ ozi nke abụọ ahụ, ahụrụ m nnukwu ìhè si n’eluigwe na-enwukwasị ndị nke Chineke. Ìhè ìhè a na-amịpụta yiri ka ọ na-enwu gbaa dịka anyanwụ. M wee nụ olu ndị mmụọ ozi ka ha na-eti mkpu, ‘Lee, Onye-Nwunye na-abịa; pụtanụ izute Ya!’”
“Nke a bụ mkpu etiti abalị, nke ga-enye ike n’ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ. E zigara ndị mmụọ-ozi site n’eluigwe ka ha kpọtee ndị nsọ dara mba n’obi ma kwadebe ha maka nnukwu ọrụ dị n’ihu ha. Ndị ikom kacha nwee nkà abụghị ndị mbụ natara ozi a. E zigara ndị mmụọ-ozi nye ndị dị umeala n’obi, ndị e tinyere onwe ha n’ọrụ Chineke, ma kpalie ha ike ibuli mkpu ahụ, ‘Lee, Nwoke-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute Ya!’ Ndị e nyefere mkpu ahụ mere ngwa ngwa, ma n’ike nke Mmụọ Nsọ kwusara ozi ahụ, ma kpọtee ụmụnna ha dara mba n’obi. Ọrụ a adịghị adabere n’amamihe na mmụta nke mmadụ, kama n’ike nke Chineke, ndị nsọ Ya ndị nụrụ mkpu ahụ enweghịkwa ike iguzogide ya. Ndị kacha bụrụ ndị ime mmụọ natara ozi a mbụ, ndị ndị duru ụzọ n’ọrụ ahụ na mbụ bụkwa ndị ikpeazụ natara ya ma nyere aka ime ka mkpu ahụ too, ‘Lee, Nwoke-alụ nwanyị na-abịa; pụtanụ izute Ya!’”
“N’akụkụ nile nke ala ahụ, e nyere ìhè banyere ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ, mkpu ahụ wee mee ka obi puku mmadụ dị iche iche dị nro. Ọ gara site n’obodo ruo n’obodo, na site n’obodo nta ruo n’obodo nta, ruo mgbe e kpaliri ndị Chineke na-echere ya n’ụzọ zuru ezu. N’ọtụtụ ụka, ekweghị ka e nye ozi ahụ, ma nnukwu ìgwè ndị nwere àmà ahụ dị ndụ hapụrụ ụka ndị a dara ada. E mepụtara ọrụ dị ike site n’aka mkpu etiti abalị. Ozi ahụ na-enyocha obi, na-eduba ndị kwere ekwe ịchọ ahụmịhe dị ndụ maka onwe ha. Ha maara na ha enweghị ike ịdabere n’ebe ibe ha nọ.” Early Writings, 238.
Ọbịbịa nke ozi nke Mkpu Etiti Abalị n’ilu ahụ na-akọwapụta mgbe òtù abụọ nke ụmụagbọghọ na-amaghị nwoke ahụ na-egosipụta ma ha nwere mmanụ. Ndị maara ihe nwere mmanụ, ndị nzuzu enweghị ya. E mezuru ilu ahụ site n’ọrụ Samuel Snow n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite, ma n’ọrụ ahụ, e zụlitere ozi Snow wepụtara, dịka e sere ya n’isiokwu ya ndị e bipụtara n’akwụkwọ mbipụta ndị Millerite n’oge ahụ. Mgbe ahụ, mgbe ọ bịarutere n’ọgbakọ maa ụlọikwuu Exeter, nke sitere n’August 12 ruo n’August 17, 1844, a na-anọchitekwa anya oge nke n’ikpeazụ duru ndị nọ n’ọgbakọ ahụ ka ha hapụ ọgbakọ ahụ wee kpọsa ozi ahụ.
E nwere “otu oge kpọmkwem” mgbe ozi nke Mkpu Etiti Abalị guzobere nke ọma n’uju, ma n’oge ahụ, dabere n’elu ilu ahụ, oge ebere mechiri n’elu ụmụ agbọghọ ndị ahụ. Tupu “otu oge kpọmkwem” ahụ eruo, e nwere “otu oge” mgbe a na-emepụta ozi ahụ. Kemgbe Julaị, 2023, ozi nke Mkpu Etiti Abalị anọwo na-etolite, ma n’adịghị ka mmezu nke ndị Millerite, e bufewo ozi ahụ gafee ụwa tupu “mmechi nke oge ebere” ahụ. Mgbe oge ebere mechiri ná njedebe nke nzukọ Exeter, ozi ahụ wee gaa “n’akụkụ nile nke ala ahụ,” ma “e nyere ìhè banyere ozi mmụọ ozi nke abụọ, mkpu ahụ wee gbazee obi puku mmadụ. O si n’obodo ruo n’obodo, sitekwa n’obodo nta ruo n’obodo nta, ruo mgbe e tetara ndị na-echere Chineke n’uju.”
N’akụkọ ihe mere eme anyị nke ugbu a, ozi ahụ e bidoro ibipụta na Julaị nke afọ 2023 eruola ugbu a n’otu narị na mba iri abụọ n’ụwa nile, ma edemede ndị na-anọchite mmepe nke ozi Mkpu Etiti Abalị dịkwa ugbu a n’ihe karịrị asụsụ iri isii, a pụkwara ịgụ ma ọ bụ gee edemede ndị ahụ ntị.
Mkpughe nke Jizọs Kraịst, nke Chineke nyere ya, iji gosi ndị ohu ya ihe ndị ga-emezu n’oge na-adịghị anya; o wee zipu ya ma mee ka a mata ya site n’aka mmụọ-ozi ya nye ohu ya Jọn: onye gbara ama banyere okwu Chineke, na banyere àmà nke Jizọs Kraịst, na banyere ihe niile ọ hụrụ. Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-agụ, na ndị ahụ nke na-anụ okwu nile nke amụma a, ma na-edebe ihe ndị ahụ e dere n’ime ya: n’ihi na oge ahụ dị nso. Mkpughe 1:1–3.
Ìhè nke ozi a, dị ka e ji isiokwu ndị ahụ nọchite ya, ka mmadụ abụọ rụzuru n’ihe dị ka ọnwa isii.
“Ọ gwụla ma e mee ka ndị ahụ pụrụ inye aka na — mata ma nwee mmetụta banyere ọrụ dịịrị ha, ha agaghị amata ọrụ Chineke mgbe a ga-anụ oké mkpu nke mmụọ-ozi nke atọ. Mgbe ìhè ga-apụta iji mee ka ụwa nwee ìhè, kama ịrịgo inyere Onyenwe anyị aka, ha ga-achọ ikekọta ọrụ Ya gburugburu ka o kwekọọ n’echiche ha ndị warara. Ka m gwa unu na Onyenwe anyị ga-arụ ọrụ n’ọrụ ikpeazụ a n’ụzọ dị nnọọ iche na usoro ihe ndị a na-ahụkarị, nakwa n’ụzọ nke ga-emegide atụmatụ mmadụ ọbụla. A ga-enwe ndị nọ n’etiti anyị ga-achọ mgbe niile ijide ọrụ Chineke n’aka, ikwu ọbụna mmegharị ndị a ga-eme mgbe ọrụ ahụ na-aga n’ihu n’okpuru nduzi nke mmụọ-ozi ahụ nke na-esonyere mmụọ-ozi nke atọ n’ozi a ga-enye ụwa. Chineke ga-eji ụzọ na ihe ndị ga-eme ka a hụ na Ọ bụ Ya n’onwe Ya ji ihe njikwa ahụ n’aka Ya. Ndị ọrụ ahụ ga-eju anya n’ụzọ ndị dị mfe nke Ọ ga-eji mee ka ọrụ ezi omume Ya ruo ma zuo oke.” Testimonies to Ministers, 300.
Odum nke ebo Juda ewetaworị ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ ruo n’amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise nke Daniel iri na otu, mepee akụkọ ihe mere eme nke akụkọ ihe mere eme nke afọ 200 T.K. ruo 63 T.K., nakwa Matiu isi nke iri na isii, na akụkọ ihe mere eme nke nleta Kraịst gara Sizaịa Filipi. Ma amụma ndị ahụ ma akụkọ ihe mere eme nke mmezu ha kwekọrọ n’akụkụ nke akwụkwọ Daniel nke e mechiri emechi ruo ụbọchị ikpeazụ. Akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ otu akwụkwọ, ya mere, n’ụbọchị ikpeazụ, kpọmkwem tupu oge amara emechie, a na-emepe Mkpughe nke Jizọs Kraịst, Mkpughe ahụ gụnyekwara akụkụ nke Daniel nke metụtara ụbọchị ikpeazụ. Oge eruola maka mmechi nke nzukọ ọmụmụ Exeter.
O wee si m, Akachila okwu nile nke amụma nke akwụkwọ a akara: n’ihi na oge ahụ adịwo nso. Onye na-adịghị ezi omume, ya nọgide na-emeghị ezi omume; onye rụrụ arụ, ya nọgide na-adị rụrụ arụ; onye ezi omume, ya nọgide na-eme ezi omume; onye dị nsọ, ya nọgide na-adị nsọ. Mkpughe 22:10, 11.
Anyi ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.
Lee, ubọchi na-abịa, ka Onyenweanyị Chineke kwuru, na M ga-eziga oké ụnwụ n’ala ahụ, ọ bụghị ụnwụ achịcha, ọ bụghịkwa akpịrị ịkpọ nkụ nke mmiri, kama ọ bụ nke ịnụ okwu nile nke Onyenweanyị: Ha ga-awagharị site n’osimiri ruo n’osimiri, sitekwa n’ugwu ọbụna ruo n’ọwụwa-anyanwụ, ha ga-agba ọsọ ebe a na ebe ọzọ ịchọ okwu Onyenweanyị, ma ha agaghị ahụ ya. N’ụbọchị ahụ, ụmụagbọghọ mara mma na ụmụokorobịa ga-adaba n’ihi akpịrị ịkpọ nkụ. Ndị na-aṅụ iyi site na mmehie Sameria, ma na-asị, Chi gị, O Dan, dị ndụ; ma na-asịkwa, Ụzọ Biashiba dị ndụ; ọbụna ha ga-ada, ha agaghị ebilikwa ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Emọs 8:11–14.