Mgbe Jisọs meghere eziokwu amụma, a na-anọchi anya Ya dị ka Ọdụm nke agbụrụ Juda; ma na Sisia Filipi, Ọdụm nke agbụrụ Juda bidoro imeghe na “ọ ghaghị ịga Jerusalem, ma site n’aka ndị okenye na ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ taa ọtụtụ ahụhụ, ka e wee gbuo ya, ma n’ụbọchị nke atọ ka e welie ya n’ọnwụ.” Eziokwu ndị ahụ kwekọrọ n’ozi ahụ nke O meghere na mmalite oge akara nke otu narị na iri anọ na puku anọ, ma emesịa ọzọ na njedebe nke otu oge ahụ kwa. Eziokwu ndị ahụ kwekọrọ n’ozi a na-anọchi anya ya n’amaokwu nke iri na atọ ruo nke iri na ise nke Daniel isi nke iri na otu.
Mgbe Ọ na-ekpughe eziokwu ahụ nye puku narị anọ na iri anọ na anọ ahụ, Ọ na-eme ya site n’ụzọ nke ahịrị n’elu ahịrị, n’ihi na ọ bụ n’ebe ahụ ka a na-achọta “mkpịsị ugodi” nke alaeze Chineke. A ga-eri eziokwu ndị ahụ, n’ihi na ha bụ mkpịsị ugodi nke alaeze Chineke, ma alaeze Chineke ga-adị n’ime ndị Ya.
Mgbe ndị Farisii jụrụ Ya ajụjụ, mgbe alaeze Chineke ga-abịa, Ọ zara ha, sị, Alaeze Chineke anaghị abịa n’ụzọ a na-ahụ anya: ha agaghịkwa asị, Lee ya ebe a! ma ọ bụ, lee ya ebe ahụ! n’ihi na, lezienụ anya, alaeze Chineke dị n’ime unu. Luk 17:20, 21.
Ndị mmụọ ọjọọ kweere, ma ha ka na-ama jijiji, n’ihi na ọ gaghị ezuru naanị ikwere “eziokwu” ahụ. Ọ ghaghị ịbụ akụkụ nke gị, dịka nri anụ ahụ a na-eri si bụrụ akụkụ nke mmadụ. N’akụkọ ihe mere eme nke amaokwu nke iri na atọ ruo iri na ise, Ọdụm nke ebo Juda na-emeghe ihe ebìrì e mechiri nke eziokwu ndị metụtara iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, ma eziokwu ndị ahụ na-apịakwa akara ahụ n’egedege ihu nke ụmụ agbọghọ-amaghị nwoke ndị maara ihe, tupu nsogbu ahụ nke na-abịa erute. Ọdụm nke ebo Juda maara nke ọma ihe àmà nke Matiu isi nke iri na isii, ma nleta Ya gara Sizeria Filipai kwekọrọ n’ihe àmà Daniel banyere Panium, ma Ọ maara na ndò nke obe ahụ nke Ya na onye na-eso ụzọ Ya guzo n’okpuru ya na Sizeria Filipai nọchiri anya ndò nke iwu ụbọchị Sọnde nke na-abịa n’akụkọ ihe mere eme nke ndị Ya nke ụbọchị ikpeazụ.
Site n’oge ahu gaa n’ihu ka Jisọs malitere igosi ndị na-eso ụzọ ya na ọ ghaghị ịga Jerusalem, taa ahụhụ ọtụtụ ihe n’aka ndị okenye na ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ, ka e gbuo ya, ma ka e welitekwa ya n’ọnwụ n’ụbọchị nke atọ. Mgbe ahụ Pita kpọọrọ ya n’akụkụ, wee malite ịbara ya mba, sị, Ka nke a dịrị gị anya, Onyenweanyị: nke a agaghị eme gị. Ma ọ tụgharịrị, sị Pita, Si m n’azụ, Setan: ị bụ ihe ịsụ ngọngọ nye m; n’ihi na ị naghị eche ihe ndị bụ nke Chineke, kama ihe ndị bụ nke mmadụ. Mgbe ahụ Jisọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, Ọ bụrụ na onye ọ bụla chọrọ iso m, ka ọ jụ onwe ya, buru obe ya, soro m. N’ihi na onye ọ bụla chọrọ ịzọpụta ndụ ya ga-efunahụ ya: ma onye ọ bụla ga-efunahụ ndụ ya n’ihi m ga-achọta ya. N’ihi na gịnị ka ọ ga-abara mmadụ uru, ma ọ bụrụ na ọ rite ụwa niile, ma tufuo mkpụrụ obi ya? ma ọ bụ gịnị ka mmadụ ga-enye n’ịgbanwere mkpụrụ obi ya? N’ihi na Nwa nke mmadụ ga-abịa n’ebube nke Nna ya ya na ndị mmụọ ozi ya; mgbe ahụ ọ ga-akwụghachi onye ọ bụla dịka ọrụ ya si dị. N’ezie asị m unu, ụfọdụ ndị guzo n’ebe a agaghị atọ ọnwụ, ruo mgbe ha ga-ahụ Nwa nke mmadụ ka ọ na-abịa n’alaeze ya. Matiu 16:21–28.
Nke mbụ, ya mere dabere n’iwu nke mkpụta mbụ, ihe kachasị mkpa Jisọs gwara ndị na-eso ụzọ Ya banyere ahụhụ nke obe bụ na ha ga-eburu obe nke onwe ha, ma ọ bụrụ na ha ahọrọ iso Ya. Nwannaanyị White na-ekwupụta nke ọma na obe bụkwa yoku. Yoku na obe bụ ihe nnọchianya nke uche onwe onye, ma ihe niile dabere n’iji uche ahụ eme ihe n’ụzọ ziri ezi. Ike nke na-akwado ụlọ nsọ Chineke bụ Nwa Atụrụ e gburu egbu ma kpọgide ya n’elu “ogidi”. Nwa Atụrụ ahụ e gburu egbu na-anọchite anya ịkpọgide n’obe nke ọdịdị anụ ahụ dị ala, ma “ogidi” ahụ e kpọgidere anụ ahụ nwụrụ anwụ n’elu ya bụ uche. Kraịst nyere ihe nlereanya Ya banyere otu e si emeri site n’idebe uche Ya n’okpuru uche Nna Ya mgbe niile, ma n’ịrụzu ọrụ ahụ, Ọ nọdụrụ ala n’ocheeze Ya na Nna Ya. Ihe nnọchianya nke imeri bụ Nwa Atụrụ ahụ e gburu egbu a kpọgidere n’elu ogidi ahụ. Eziokwu ndị a niile jikọtara kpọmkwem na ndị ahụ a na-anọchite anya ha dịka Pita.
Nye Filadelfia, nke ụlọikwuu Exeter na-anọchi anya ya, e kwuru, sị:
Onye na-emeri emeri ka M ga-eme ogidi n’ụlọ nsọ nke Chineke m, ọ gaghịkwa apụ ọzọ ma ọlị: M ga-edekwa n’elu ya aha nke Chineke m, na aha obodo nke Chineke m, nke bụ Jerusalem ọhụrụ ahụ, nke si n’eluigwe n’aka Chineke m na-abịa ala: M ga-edekwa n’elu ya aha ọhụrụ m. Onye nwere ntị, ya nụ ihe Mmụọ Nsọ na-agwa nzukọ dị iche iche. Mkpughe 3:12, 13.
Onye meriri dika Kraịst meriri ga-anata aha ọhụrụ, dịka Saimọn Bajanah natara, ha ga-abụkwa ogidi n’ụlọ nsọ Chineke, dịka Kraịst bụ Nwa-aturu ahụ e gburu, nke a kpọgidere n’ogidi n’ụlọ nsọ Chineke. Mgbe ha meriri dika Kraịst meriri, ha ga-anọdụkwa n’ocheeze ahụ n’ebe eluigwe dị, dịka Kraịst mere.
Nye Laodisia, nke ụlọikwuu Watertown nọchiri anya ya, e kwuru, sị:
Lee, ana m eguzo n’ọnụ ụzọ, na-akụ aka: ọ bụrụ na onye ọ bụla anụ olu m, ma mepee ọnụ ụzọ, aga m abanye n’ebe ọ nọ, soro ya rie nri, ya onwe ya esoro m. Onye na-emeri emeri ka m ga-enye ka ya na m nọdụ n’ocheeze m, dịka mụ onwe m kwa siri merie, ma nọdụnyere Nna m n’ocheeze Ya. Onye nwere ntị, ya nụ ihe Mmụọ Nsọ na-agwa chọọchị dị iche iche. Mkpughe 3:20–22.
Eziokwu mbụ Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ Ya ka Ọ malitere ikpughe ahụhụ nke obe bụ eziokwu ahụ na mmadụ aghaghị imeri kpọmkwem dịka Ya onwe Ya siri nye ihe atụ nke imeri. Mmadụ aghaghị ịkpọgide anụ ahụ n’obe ya na mmetụobi ya na agụụ ihe ọjọọ ya. Mgbe a mere nke a, a ga-eme ka ha nọdụ n’ebe ndị dị n’eluigwe.
Ọbụna mgbe anyị nwụrụ anwụ n’ime mmehie, O meworo ka anyị dị ndụ ọnụ na Kraịst, (n’ihi amara ka e ji zọpụta unu), ma O kpọliterekwa anyị ọnụ, mee ka anyị na Ya nọdụkọọ n’ebe ndị dị n’eluigwe n’ime Kraịst Jizọs. Ndị Efesọs 2:5, 6.
Mgbe e gosipụtasịrị eziokwu banyere ịkpọgide n’obe, n’ihe gbasara ibu ọrụ nke onwe, Ọdụm nke ebo Juda gbakwụnyere eziokwu ọzọ nke na-ekwu maka ụbọchị ikpeazụ.
N’ihi gịnị ka ọ ga-abara mmadụ uru, ma ọ bụrụ na ọ ritara ụwa dum, ma tụfuo mkpụrụobi nke ya? Ma ọ bụ gịnị ka mmadụ ga-enye ka o jiri gbanwee mkpụrụobi ya? N’ihi na Nwa nke mmadụ ga-abịa n’ebube nke Nna Ya, ya na ndị mmụọ ozi Ya; mgbe ahụ kwa, Ọ ga-akwụ onye ọ bụla ụgwọ dịka ọrụ ya si dị. N’ezie asị m unu, e nwere ụfọdụ ndị guzo ebe a, ndị na-agaghị atọ ọnwụ ụtọ, ruo mgbe ha ga-ahụ Nwa nke mmadụ ka Ọ na-abịa n’alaeze Ya. Matiu 16:26–28.
Mgbe e kpughechara ozi nke Mkpu Etiti Abalị site n’aka Ọdụm nke ebo Juda n’oge mmechi nke ịkà akara nke otu narị na puku iri anọ na anọ, a ga-enwe ụfọdụ ndị na-anwụghị anwụ. O wee gwa kpọmkwem otu narị na puku iri anọ na anọ ahụ, bụ ndị nke Ya n’ụbọchị ikpeazụ ndị na-anụghị ọnwụ ire. Ya mere, ụbọchị isii mgbe nleta Ya gasịrị na Caesarea Philippi, Ọdụm nke ebo Juda kpughere eziokwu nke ga-ewusi ndị na-eso ụzọ Ya ike maka nsogbu na-abịa nke obe, ma nke ka mkpa, ọ kwuru banyere iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa.
Mgbe ụbọchị isii gasịrị, Jisọs kpọrọ Pita, na Jems, na Jọnn, nwanne ya, duru ha rigoro n’ugwu dị elu naanị ha: e wee gbanwee ọdịdị ya n’ihu ha; ihu ya wee nwuo dịka anyanwụ, uwe ya wee dị ọcha dịka ìhè. Ma, lee, Mosis na Ilaija pụtara ìhè n’ihu ha, na-agwa ya okwu. Pita wee zaa, sị Jisọs, Onyenwe anyị, ọ dị mma ka anyị nọrọ ebe a: ọ bụrụ na ị chọrọ, ka anyị wuo ebe a ụlọikwuu atọ; otu maka gị, na otu maka Mosis, na otu maka Ilaija. Ka ọ ka na-ekwu okwu, lee, igwe ojii na-enwu enwu kpuchiri ha: ma, lee, olu si n’igwe ojii ahụ pụta, sị, Nke a bụ Ọkpara m m hụrụ n’anya, onye ihe ya na-atọ m ezigbo ụtọ; nụnụ ya. Mgbe ndị na-eso ụzọ ahụ nụrụ ya, ha dara n’ala n’ihu ha, ha wee tụọ egwu nke ukwuu. Jisọs wee bịakwute ha, metụ ha aka, sị, Bilienụ, atụkwala egwu. Mgbe ha weliri anya ha elu, ha ahụghị onye ọ bụla, ma e wezụga naanị Jisọs. Mgbe ha si n’ugwu ahụ na-arịdata, Jisọs nyere ha iwu, sị, Unu agwala onye ọ bụla ọhụụ a, ruo mgbe Ọkpara nke mmadụ ga-esi n’ọnwụ bilie ọzọ. Ndị na-eso ụzọ ya wee jụọ ya, sị, Gịnị mere ndị odeakwụkwọ ji ekwu na Ilaija ga-ebu ụzọ bịa? Jisọs wee zaa, sị ha, Ilaija n’ezie ga-ebu ụzọ bịa, mekwaa ka ihe niile dịghachi n’ọnọdụ ha. Ma asị m unu, Ilaija abịala ugbua, ma ha amataghị ya, kama ha mere ya ihe ọbụla ha chọrọ. Otu a ka Ọkpara nke mmadụ ga-ata ahụhụkwa n’aka ha. Mgbe ahụ ndị na-eso ụzọ ahụ ghọtara na ọ gwara ha okwu banyere Jọn Onye-nbapụta. Matiu 17:1–13.
N’ime akụkụ ahụ, Ọdụm nke agbụrụ Juda na-emeghe eziokwu ndị ahụ na-emechi narị puku iri anọ na anọ ahụ tupu oge mmechi ebere eruo, n’ihi na “oge ahụ dị nso.” O buru ụzọ kọwaa ahụhụ nke obe ahụ, ma gosipụta ahụmịhe ahụ dịka ọdịiche na-akọwa otu ìgwè ndị ga-ajụ iji uche ha kpọgide anụ arụ n’obe, na otu ìgwè ndị ga-eso ihe nlereanya Kraịst. Mgbe ahụ, O gosiri ha na ha nọchiri anya ọgbọ ikpeazụ nke akụkọ ihe mere eme nke ụwa, mgbe a ga-enwe ndị mmadụ ga-adị ndụ site n’oge mmeghe ahụ nke mere na Septemba 11, 2001, ruo n’ịlọghachi Ya.
Mgbe ahụ Ọ gosipụtara ọhụụ nke ịdị ebube Ya e nyeworo otuto, Moses na Elaịja sokwa Ya. Ozi nke ịkachi akara ahụ nke ekpughewo bụ Mkpughe nke Jisọs Kraịst, nke jikọtara ya na Moses na Elaịja, ozi ahụ wee malite ikpughe na Julaị 2023, mgbe ndị àmà abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu, ndị bụ Moses na Elaịja, guzobere, ahịrị n’ahịrị, dịka akara ngosi nke nọchitere anya ịkachi akara nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ. Mgbe ndị na-eso ụzọ atọ ahụ hụrụ ọhụụ ahụ ma nụ olu Chineke, “ha dara n’ihu ha, wee tụọ egwu nke ukwuu. Jisọs wee bịakwute ha, metụ ha aka, sị, Bilienụ, unu atụkwala egwu.”
Ọhụ́ nke ndị na-eso ụzọ atọ ahụ hụrụ na-anọchi anya ọhụ́ nke ebube Kraịst n’ụbọchị ikpeazụ, ya mere ọ bụkwa otu ọhụ́ ahụ Daniel hụrụ n’isi nke iri.
Mu onwem, bụ́ Daniel, hụrụ ọhụ a naanị m: n’ihi na ndị ikom ndị soro m ahụghị ọhụ ahụ; ma oke ịma jijiji dakwasịrị ha, nke mere na ha gbapụrụ gaa zoo onwe ha. Ya mere, a hapụrụ m naanị m, m wee hụ nnukwu ọhụ a, ike ọbụla adịghịkwa n’ime m fọdụrụ: n’ihi na mma m gbanwere n’ime m bụrụ ire ure, enweghịkwa m ike ọbụla. Ma anụrụ m olu okwu ya: mgbe m nụrụ olu okwu ya, ahụrụ m onwe m n’oké ụra n’ihu m, ihu m kwekwara n’ala. Ma, lee, aka metụrụ m, nke mere ka m guzo n’ikpere m na n’elu ọbụ aka m. O wee sị m, O Daniel, nwoke a hụrụ n’anya nke ukwuu, ghọta okwu ndị m na-agwa gị, guzokwa ọtọ: n’ihi na ọ bụ gị ka ezitere m ugbu a. Mgbe ọ gwachara m okwu a, eguzoro m na-ama jijiji. O wee sị m, Atụla egwu, Daniel: n’ihi na site n’ụbọchị mbụ ị tinyere obi gị ịghọta, na iweda onwe gị ala n’ihu Chineke gị, a nụrụ okwu gị, m wee bịa n’ihi okwu gị. Daniel 10:7–12.
Ọhụ nke mgbanwe ọdịdị ahụ n’ime Matiu isi nke iri na asaa bụ ọhụ enyo nke Daniel isi nke iri, nke na-eme n’oge a na-eme ka ọkpụkpụ akọrọ ndị nwụrụ anwụ nke Ezikiel dịghachi ndụ. Ọhụ ahụ, na ozi so ya, na-egosipụta òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe, otu n’ụlọikwuu Exeter, nke ọzọkwa n’ụlọikwuu Watertown, nke bụ nzukọ ndị na-akwa emo nke Jeremiah, na ụlọ nzukọ Setan nke Jọn. Dịka o siri bụrụ na mmetụta ọhụ ahụ dị n’ihe Daniel gbara ama, otu a kwa, “mgbe ndị ahụ na-eso ụzọ nụrụ ya, ha dara n’ihu ha, wee tụọ egwu nke ukwuu. Jisọs wee bịakwute ha, metụ ha aka, sị, Bilienụ, atụla egwu.” Ọhụ ahụ bụ nke a nụrụ na nke a hụrụ n’anya n’ọnọdụ abụọ ahụ, ọ wepụtara egwu n’ihe atụ abụọ ahụ. A chọrọ “imetụ aka” iji mee ka ike sie ike n’ime ihe akaebe abụọ ahụ.
Ọhụụ nke ngbanwe-ụdị ahụ bụ ihe àmà, n’etiti ihe ndị ọzọ, na Okwu Chineke adịghị ada ada ma ọlị; n’ihi na n’isi nke iri na isii nke Matiu, n’amaokwu ikpeazụ, Jisọs ekwuola na, “Ụfọdụ n’ime ndị guzo n’ebe a agaghị anwụ anwụ, ruo mgbe ha ga-ahụ Nwa nke mmadụ ka Ọ na-abịa n’alaeze Ya.” Ngbanwe-ụdị ahụ bụ ihe ngosipụta nke ọbịbịa nke “Nwa nke mmadụ” n’alaeze Ya.
“Mosisi n’elu ugwu mgbanwe ọdịdị ahụ bụ onye àmà nke mmeri Kraịst meriri mmehie na ọnwụ. Ọ nọchiri anya ndị ahụ ga-apụta n’ili na mbilite n’ọnwụ nke ndị ezi omume. Elaija, onye e bugara n’eluigwe n’enweghị ịhụ ọnwụ, nọchiri anya ndị ahụ ga-adị ndụ n’elu ụwa n’oge ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst, ndị a ga ‘agbanwekwa, n’otu ntabi anya, n’ime imekpu anya, mgbe opi ikpeazụ ga-ada;’ mgbe ‘nke a na-anwụ anwụ ga-eyikwasị anwụghị anwụ,’ ma ‘nke a na-emebi emebi ga-eyikwasị enweghị mmebi.’ 1 Ndị Kọrint 15:51–53. E ji ìhè nke eluigwe yikwasị Jisọs, dị ka Ọ ga-apụta mgbe Ọ ga-abịa ‘oge nke abụọ n’enweghị mmehie n’ihi nzọpụta.’ N’ihi na Ọ ga-abịa ‘n’ebube nke Nna Ya ya na ndị mmụọ ozi dị nsọ.’ Ndị Hibru 9:28; Mak 8:38. Ugbu a ka nkwa Onye Nzọpụta nyere ndị na-eso ụzọ Ya mezuru. N’elu ugwu ahụ, e gosipụtara alaeze ebube nke ọdịnihu n’ụdị nta,—Kraịst bụ Eze, Mosisi bụ onye nnọchi anya ndị nsọ e mere ka ha bilie n’ọnwụ, Elaija kwa bụ onye nnọchi anya ndị ahụ e bugara n’eluigwe n’enweghị ọnwụ.” The Desire of Ages, 421.
Eziokwu nke mkpuchi ahụ gụnyere njirimara na otu narị na iri anọ na puku anọ bụ ndị ahụ a nọchiri anya ha n’Mkpughe isi nke asaa, ndị na-anwụghị anwụ, a nọchiri anya ha kwa site n’aka Ịlaịja; nakwa na oké ìgwè mmadụ ahụ dị n’Mkpughe isi nke asaa bụ ndị ahụ a nọchiri anya ha site n’aka Mozis, ndị na-anwụ anwụ. A na-akpọ otu ìgwè ahụ na olu mbụ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ, a na-akpọkwa ìgwè nke ọzọ na olu nke abụọ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ.
Mgbe emetụchara ha aka, Jizọs nyere ndị na-eso ụzọ Ya ntụziaka ọzọ mgbe Ọ sịrị, “Unu agwala onye ọ bụla ọhụụ a, ruo mgbe e mere ka Nwa nke mmadụ si n’ọnwụ bilie ọzọ.” Ọhụụ nke mgbanwe ọdịdị ahụ, nke bụ ọhụụ nke enyo, na ọhụụ Aịzaya n’isi nke isii, na ọhụụ Pọl mgbe ọ nọ n’eluigwe nke atọ, na ọhụụ Izikiel nke wheel ndị dị n’ime wheel ndị ọzọ, ka ọdụm nke ebo Juda kachiri akara, ruo mgbe mbilite n’ọnwụ nke Kraịst gasịrị.
Mbili-ọnwụ nke Kraịst na-anọchi anya mbilite n’ọnwụ nke ndịàmà abụọ ahụ bụ́ ndị nọnyere Kraịst n’ọhụụ ahụ kpọmkwem, a ga-ebilikwa ha n’ọnwụ n’ọnwa Julaị nke afọ 2023. N’oge ahụ, a ga-ekpughe ozi nke mmechi ahụ nye ndịàmà abụọ nke Mkpughe isi nke iri na otu na ìgwè abụọ nke ndị kwesịrị ntụkwasị obi, a ga-etinyekwa ya n’ọnọdụ nke ọhụụ enyo nke ebube Kraịst na njedebe nke ụwa.
A ga-edobekwa ozi nke ịka akara n’ime usoro nke amaokwu atọ mbụ nke Mkpughe isi nke mbụ, ebe a na-egosipụta usoro nnyefe ozi ahụ, nke na-anọchi anya njikọta nke ịdị chi na ọdịmma mmadụ, n’ime usoro nzọụkwụ site n’nzọụkwụ nke esi ewebata ozi nke ịka akara nye ndị bụ ndị a na-ahọpụta ka ha soro n’etiti puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ.
Usoro ahụ n’usoro nzọụkwụ site n’nzọụkwụ sitere n’aka Nna, ruo n’aka Ọkpara, ruo n’aka mmụọ ozi Gebriel, ruo n’aka Jọn, ruo n’ụka ndị ahụ. Site n’aka Nna nke Chukwu, ruo n’aka Ọkpara nke bụ Chukwu ma bụrụkwa mmadụ, ruo n’aka ihe e kere eke nke adaghị n’ime mmehie (Gebriel), ruo n’aka ihe e kere eke dara ada (Jọn), ruo n’ụka ndị dị n’Eshịa (ụwa.) A kọwapụtara nzọụkwụ ise ndị a kpọmkwem n’oge e kwuru maka Mkpughe nke Jizọs Kraịst na nke mbụ, ma ịgọnarị nzọụkwụ ọbụla pụtara ịgọnarị ha niile.
N’ikwekọ n’ọhụhụ ahụ, ndị na-eso ụzọ ya wee jụọ Jisọs, sị, “Gịnị mere, ya mere, ndị odeakwụkwọ ji na-ekwu na Ịlaịja ga-ebu ụzọ bịa?” Jisọs wee zaa ha, sị, “N’ezie, Ịlaịja ga-ebu ụzọ bịa, weghachi ihe niile. Ma asị m unu, na Ịlaịja abịaworị, ma ha amataghị ya, kama ha mere ya ihe ọbụla ha chọrọ. N’otu aka ahụ kwa, Nwa nke mmadụ ga-atakwa ahụhụ n’aka ha.” Mgbe ahụ, ndị na-eso ụzọ ya ghọtara na ọ bụ banyere Jọn Baptist ka ọ gwara ha.
Ọrụ amụma nke Jọn Baptist na Jọn Onye Mkpughe bụ otu akụkụ nke ozi nke ịkachi akara, ma ndị ahụ nọ n’ụlọikwuu Watertown bụ ndị họọrọ ileghara ozi Samuel Snow anya, na-anọchi anya ndị na-achọghị ikweta na Ọnụgụ na-ahọpụta ndị ikom Ọ họọrọ ị họrọ. Olu ahụ a họpụtara na 1989, nke mbụ bipụtara ozi ya afọ narị abụọ na iri abụọ mgbe 1776 gasịrị, n’afọ 1996, onye bụ onye nche nke kọwara na ahụhụ nke atọ eruola na Septemba 11, 2001, onye wepụtara ozi mmehie nke July 18, 2020, bụ akụkụ nke ozi nke ịkachi akara, a na-anọchikwa ọrụ ya anya site na Jọn Baptist.
Anyị ga-aga n’ihu na ọmụmụ a n’akwụkwọ na-esonụ.
“Ahụrụ m otu ìgwè ka ha guzoro nke ọma, e chebere ha nke ọma, ma sie ike, na-enyeghị ndị ga-achọ ịkpali okwukwe e guzobeworo nke ahụ ahụ nkwado ọ bụla. Chineke lere ha anya n’ịnakwere ha. E gosiri m nzọụkwụ atọ—ozi nke mmụọ ozi mbụ, nke abụọ, na nke atọ. Mmụọ ozi so m wee sị, ‘Ahụhụ dịrị onye ga-akpali otu nkume ma ọ bụ mee ka otu mkpịsị pin pụọ n’ọnọdụ ya n’ozi ndị a. Ezi nghọta nke ozi ndị a dị oke mkpa n’ezie. Akara aka nke mkpụrụ obi dabere n’ụzọ a si anabata ha.’ E webatakwara m ọzọ site n’ozi ndị a, m wee hụ otú ndị Chineke ji ọnụ ahịa dị ukwuu zụta ahụmịhe ha. Enwetara ya site n’ịta ahụhụ dị ukwuu na ọgụ siri ike. Chineke duuru ha nzọụkwụ site n’nzọụkwụ, ruo mgbe O tinyere ha n’elu ikpo okwu siri ike, nke a na-apụghị ịkwaga. Ahụrụ m ndị mmadụ n’otu n’otu ka ha bịaruo ikpo okwu ahụ nso ma nyochaa ntọala ya. Ụfọdụ, n’ọṅụ, ozugbo ha zọkwasịrị ya. Ndị ọzọ malitere ịchọ mmejọ n’ime ntọala ahụ. Ha chọrọ ka e mee ndozi, mgbe ahụ ikpo okwu ahụ ga-adịkwu zuo oke, ndị mmadụ kwa ga-enwekwu obi ụtọ. Ụfọdụ si n’elu ikpo okwu ahụ pụọ ka ha nyochaa ya, ha wee kwupụta na e debere ya n’ụzọ na-ezighị ezi. Ma ahụrụ m na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ha niile guzosiri ike n’elu ikpo okwu ahụ ma gbaa ndị ahụ si n’elu ya pụọ ume ka ha kwụsị mkpesa ha; n’ihi na Chineke bụ Ọkachamara Onye Wuru Ụlọ, ha na-alụkwa ọgụ megide Ya. Ha kọọrọ ọrụ ebube nke Chineke, nke duru ha ruo n’elu ikpo okwu ahụ siri ike, ha wee n’ịdị n’otu welie anya ha eluigwe ma jiri olu ukwu nye Chineke otuto. Nke a metụtara ụfọdụ n’ime ndị ahụ mere mkpesa ma hapụ ikpo okwu ahụ, ha wee jiri anya umeala n’obi laghachi zọkwasị ya ọzọ.”
“A kpọghachiri m azụ n’ikwusa ọbịbịa mbụ nke Kraịst. E zigara Jọn n’mmụọ na ike nke Ịlaịja ka o dozie ụzọ Jizọs. Ndị jụrụ àmà Jọn eriteghị uru n’ozizi Jizọs. Nmegide ha megide ozi ahụ nke buru amụma banyere ọbịbịa Ya debere ha n’ọnọdụ nke ha na-apụghị inabata n’ụzọ dị mfe ihe akaebe kachasị ike na Ọ bụ Mesaya. Setan duru ndị ahụ jụrụ ozi Jọn ka ha gaa n’ihu ọbụna karịa, ka ha jụkwa Kraịst ma kpọgidere Ya n’obe. N’ime ime nke a, ha debere onwe ha n’ọnọdụ nke ha na-apụghị inweta ngọzi ahụ n’ụbọchị Pentikost, nke gaara akụziri ha ụzọ banye n’ebe nsọ nke eluigwe. Ịdọwa ákwà mkpuchi nke ụlọ nsọ ahụ gosiri na a gaghịzi anabata àjà na emume ndị Juu. E tinyela Àjà Ukwu ahụ, a nabatakwara Ya, Mmụọ Nsọ ahụ nke rịdatara n’ụbọchị Pentikost wee bufee uche ndị na-eso ụzọ ahụ pụọ n’ebe nsọ nke ụwa gaa n’ebe nsọ nke eluigwe, ebe Jizọs ji ọbara nke Ya banye, ka O wụkwasị ndị na-eso ụzọ Ya uru nke mgbaghara mmehie Ya. Ma a hapụrụ ndị Juu n’ọchịchịrị zuru ezu. Ha tufuru ìhè niile ha gaara enwe banyere atụmatụ nzọpụta, ma ha ka na-atụkwasị obi n’àjà na onyinye ha na-abaghị uru. Ebe nsọ nke eluigwe anọchiela ebe nke ụwa, ma ha amaghị mgbanwe ahụ. Ya mere ha apụghị irite uru site n’imekọrịta ọnụ Kraịst n’ebe nsọ ahụ.
“Ọtụtụ ndị mmadụ na-ele usoro omume ndị Juu n’ịjụ Kraịst na n’ịkpọgide Ya n’obe anya n’ụjọ; ma ka ha na-agụ akụkọ mmegbu ihere e mere Ya, ha na-eche na ha hụrụ Ya n’anya, nakwa na ha agaghị agọnarị Ya dịka Pita mere, ma ọ bụ kpọgide Ya n’obe dịka ndị Juu mere. Ma Chineke, Onye na-agụ obi mmadụ nile, ewetala ịhụnanya ahụ ha kwuru na ha nwere n’ebe Jisọs nọ n’ule. Eluigwe nile jiri mmasi kachasị emi lelee nnabata e nyere ozi nke mmụọ-ozi mbụ. Ma ọtụtụ ndị kwupụtara na ha hụrụ Jisọs n’anya, ndị kwa kwara akwa mgbe ha na-agụ akụkọ obe ahụ, mere ozi ọma banyere ọbịbịa Ya ihe ọchị. Kama ịnabata ozi ahụ n’ọṅụ, ha kwupụtara na ọ bụ nduhie. Ha kpọrọ ndị hụrụ mpụta Ya n’anya asị ma chụpụ ha n’ụlọ ụka. Ndị jụrụ ozi mbụ ahụ enweghị ike irite uru site n’ozi nke abụọ ahụ; otukwa a ka ha enweghịkwa uru site n’iti mkpu etiti abalị, nke kwesịrị ịkwadebe ha ka ha site n’okwukwe soro Jisọs banye n’Ebe Kachasị Nsọ nke ebe nsọ eluigwe. Ma site n’ịjụ ozi abụọ mbụ ahụ, ha emewo ka nghọta ha gbaa ọchịchịrị nke ukwuu nke na ha apụghị ịhụ ìhè ọbụla n’ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, nke na-egosi ụzọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ. Ahụrụ m na dịka ndị Juu kpọgidere Jisọs n’obe, otu a ka ụka ndị aha naanị ha bụ Ndị Kraịst kpọgidere ozi ndị a n’obe, ya mere ha amaghị ụzọ banye n’Ebe Kachasị Nsọ, ha apụghịkwa irite uru site n’arịrịọ Jisọs nọ n’ebe ahụ. Dị ka ndị Juu, ndị na-achụ àjà ha na-abaghị uru, otu a ka ha na-ebuli ekpere ha na-abaghị uru nye ngalaba ahụ Jisọs hapụrụ; ma Setan, n’ịṅụrị ọṅụ n’ime nduhie ahụ, na-ewere agwa okpukpe, ma na-eduga uche ndị a na-akpọ onwe ha Ndị Kraịst n’ebe onwe ya nọ, na-arụ ọrụ site n’ike ya, ihe ịrịba ama ya, na ọrụ ebube ụgha, iji kee ha ike n’ọnyà ya. Ụfọdụ ka ọ na-eduhie n’otu ụzọ, ụfọdụkwa n’ụzọ ọzọ. O nwere nduhie dị iche iche ọ kwadebere iji metụta uche dị iche iche. Ụfọdụ na-ele otu nduhie anya n’ụjọ, ebe ha na-anabata nke ọzọ ozugbo. Setan na-eduhie ụfọdụ site n’Ịkpa Mmụọ. Ọ na-abịakwa dị ka mmụọ-ozi nke ìhè ma gbasaa mmetụta ya n’ala ahụ site n’ụzọ mmegharị ụgha. Ụka dị iche iche na-enwe obi ụtọ nke ukwuu, ha na-echekwa na Chineke na-arụ ọrụ ịtụnanya n’ihi ha, mgbe ọ bụ ọrụ nke mmụọ ọzọ. Mkpali ahụ ga-anwụ anwụ ma hapụ ụwa na ụka n’ọnọdụ ka njọ karịa ka ọ dị na mbụ.”
“Ahụrụ m na Chineke nwere ụmụ ya ndị ezi obi n’etiti ndị Adventist ndị bụ naanị n’aha na ụka ndị dara ada, ma tupu e wụsa ihe otiti ndị ahụ, a ga-akpọpụta ndị ozi na ndị mmadụ n’ime ụka ndị a, ha ga-anatakwa eziokwu ahụ n’ọṅụ. Setan maara nke a; ma tupu e nye mkpu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ, ọ na-akpali mkpali n’ime òtù okpukpe ndị a, ka ndị jụrụ eziokwu ahụ wee chee na Chineke nọnyere ha. O nwere olileanya iduhie ndị ezi obi ma mee ka ha chee na Chineke ka na-arụ ọrụ n’ihi ụka ndị ahụ. Ma ìhè ahụ ga-enwu, ndị niile bụ ndị ezi obi ga-ahapụ ụka ndị dara ada, wee guzosie ike n’akụkụ ndị fọdụrụ.” Early Writings, 258–261.