Nwannaanyị White na-egosikarị na a na-akọwa nkuzi amụma ndị dị mkpa ka a ghọta site n’ịrị elu na ọdịda nke alaeze dị iche iche.
“Site n’ịrị elu na ọdịda nke mba dị iche iche, dịka e mere ka o doo anya n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe, anyị kwesịrị ịmụ otú ebube efu, nke naanị ya bụ nke anya na nke ụwa, si bụrụ ihe na-enweghị uru. Babilọn, ya na ike ya nile na ịdị ebube ya, nke ụwa anyị ahụbeghịkwa ụdị ya kemgbe ahụ,—ike na ịdị ebube nke, n’anya ndị bi n’oge ahụ, yiri ihe guzosiri ike ma na-adịgide adịgide,—lee otú o si la n’iyi kpamkpam! Dịka “ifuru ahịhịa,” ọ laala n’iyi. Jems 1:10. Otu a ka alaeze Midia na Peshia lara n’iyi, kwa alaeze Gris na Rom. Otu a kwa ka ihe nile nke na-enweghị Chineke dịka ntọala ya si ala n’iyi. Naanị ihe ahụ e jikọtara na nzube Ya, nke na-egosipụtakwa agwa Ya, nwere ike ịdịgide. Ụkpụrụ Ya bụ naanị ihe ndị kwụụrụ onwe ha ike nke ụwa anyị maara.” Prophets and Kings, 548.
“Mbilite na ọdịda” nke alaeze ndị a na-anọchi anya n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ isi ihe a ga-elekwasị anya n’ụzọ ziri ezi e si amụ amụma. A na-egosi ọdịda Babilọn site n’ụdị nke ọdịda Bebel Nimrod na Jenesis isi nke iri na otu. Mgbe ahụ, na Daniel isi nke ise, Babilọn dara ọzọ. Akụkọ ihe mere eme nke papasi banyere mbilite ya n’ọchịchị n’afọ 538, na ọdịda ya sochiri ya n’afọ 1798, na-anọchikwa anya ọdịda ikpeazụ nke Babilọn, n’ihi na ike papal bụ, n’amụma, Babilọn nke mmụọ. Papasi dara n’afọ 1798, Mkpughe isi nke iri na asatọ na-akọwapụtakwa ọdịda ikpeazụ ya. Na Daniel isi nke iri na otu, amaokwu nke iri anọ na ise, papasi, nke a nọchiri anya ebe ahụ dịka eze nke ugwu, na-abịa na njedebe ya, ebe ọ nweghị onye ga-enyere ya aka. Nke a na-eme mgbe oge ebere mechiri emechi, n’ihi na amaokwu nke iri anọ na ise nke isi nke iri na otu, na amaokwu nke mbụ nke isi nke iri na abụọ, na-anọchi anya otu akụkọ ihe mere eme ahụ.
Ọ ga-akpọkwa ụlọikwuu nke ụlọ eze ya n’etiti oke osimiri ndị ahụ n’ugwu nsọ ahụ dị ebube; ma ọ ga-abịa na njedebe ya, ọ dịghịkwa onye ga-enyere ya aka. Ma n’oge ahụ Maịkel ga-ebili, onye-isi ukwu ahụ nke na-eguzo n’aka ụmụ nke ndị gị: a ga-enwekwa oge mkpagbu, nke na-adịbeghị kemgbe e nwere mba ruo n’oge ahụ kpọmkwem: ma n’oge ahụ ka a ga-azọpụta ndị gị, onye ọbụla a ga-achọta ka e dere ya n’akwụkwọ ahụ. Daniel 11:45, 12:1.
Ozi nke mmụọ ozi nke abụọ guzobere n’eziokwu ahụ na Babilọn adaala ugboro abụọ. Babilọn nkịtị, nke Nimrọd na Belshaza nọchiri anya ya, dara ugboro abụọ; Babilọn nke mmụọ dara na 1798, ọ ga-adakwa ọzọ mgbe oge nnwale mmadụ ga-emechi.
Mmụọ-ozi ọzọ sochiri ya, na-asị, Babilọn adaala, adaala, obodo ukwu ahụ, n’ihi na o mere ka mba niile ṅụọ mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya. Mkpughe 14:8.
Nkwughachi ọdịda Babilọn n’ọnụ mmụọ ozi nke abụọ na-enye nkwado amụma maka ịmata mụbaa okwu na nkebiokwu ndị dị n’Akwụkwọ Nsọ dịka ihe nnọchianya nke ozi ndị jikọtara ọnụ nke mmụọ ozi nke abụọ na Mkpu Etiti Abalị. Ọ na-akwado kwa ụkpụrụ Nwanyị White kọwara, nke metụtara ịmụ amụma dabere n’ịrị elu na ọdịda nke alaeze ndị e sere n’akwụkwọ Daniel na Mkpughe. Ọ na-egosikwa echiche ahụ na, iji ghọta ọdịda Babilọn, onye na-amụ amụma ga-achịkọta ọnụ ọdịda Babilọn niile, “ahịrị n’elu ahịrị,” iji guzobe ozi amụma ziri ezi banyere ọdịda ikpeazụ nke Babilọn.
Ọdachi Babilọn ugboro abụọ n’ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ dabeere n’iwu amụma nke na-akọwa na a na-eme ka eziokwu guzosie ike n’ịgba àmà nke ndị àmà abụọ. Mmeghe ugboro abụọ nke ọdịda Babilọn n’ime ozi ahụ na-anọchi anya usoro amụma nke a kọwara n’Akwụkwọ Nsọ dịka mmiri ozuzo ikpeazụ. Usoro nsọ ahụ, nke bụ mmiri ozuzo ikpeazụ, bụ itinye n’ọrụ ịkpọkọta ahịrị amụma dị iche iche ọnụ “ahịrị n’elu ahịrị.” Mgbe onye na-amụ amụma jiri ya rụọ ọrụ, usoro ahụ na-eme ka “ozi” nke mmiri ozuzo ikpeazụ guzosie ike. Ozi mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ nke e mere ka ọ guzosie ike site n’itinye n’ọrụ usoro nsọ ahụ, ka e mesịrị a na-ekwusa ya n’akụkọ amụma ejikọrọ ọnụ nke mmụọ-ozi nke abụọ na Mkpu Etiti Abalị. Nke a bụ eziokwu n’akụkọ ihe mere eme nke mmegharị nke mmụọ-ozi mbụ, ọ bụkwa eziokwu taa, n’akụkọ ihe mere eme nke mmegharị nke mmụọ-ozi nke atọ.
Isi nke anọ na nke ise nke akwụkwọ Daniel na-anọchite anya ahịrị akụkọ ihe mere eme nke kpuchiri ibili na mmalite Babilọn, nke a na-anọchi anya ya site n’aka Nebukadneza n’isi nke anọ, ma mgbe ahụ ọdịda na njedebe Babilọn, nke a na-anọchi anya ya site n’aka Belshaza n’isi nke ise. Ha abụọ ọnụ na-emepụta otu ahịrị amụma. Ahịrị amụma nke isi abụọ ahụ mepụtara ga-adịkwasị n’elu Daniel isi nke mbụ ruo nke atọ, ka e wee guzobe ozi mmiri ozuzo ikpeazụ.
Isiakwụkwọ abụọ ahụ na-egosi ọdịda na ibili ọzọ nke Nebukadneza, na ọdịda na mbibi nke Belshaza, ya mere ha na-egosi ọdịda Babilọn n’isi na n’ọgwụgwụ nke ahịrị ahụ. Ahịrị amụma nke isiakwụkwọ abụọ ahụ mepụtara ka e hiwere n’elu Babilọn ịdaba, ibili, ma mesịa ịdaba ọzọ. Eziokwu ahụ naanị ya na-achọpụta na isiakwụkwọ abụọ ahụ na-anọchite ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ. Isiakwụkwọ abụọ ahụ na-anọchite akụkọ ihe mere eme nke anụ ọhịa nke ụwa nke Mkpughe iri na atọ, ma n’ime akụkọ ahụ, a na-ekwusa ozi nke mmụọ-ozi nke abụọ na Mkpu Etiti Abalị ugboro abụọ.
Ya mere, tupu anyị amalite nleba anya anyị n’isi nke anọ na nke ise nke Daniel, anyị ga-amata usoro nsọ ahụ nke bụ mmiri ozuzo ikpeazụ, emesia site n’iji usoro ahụ arụ ọrụ, anyị ga-amata ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ.
Akara ngosi dị mkpa nke akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi mbụ na nke abụọ bụ usoro a na-anọchi anya site n’iwu William Miller banyere nkọwa amụma. Ndị mmadụ ji iwu ndị ahụ mata ozi nke Mkpu Etiti Abalị, ma ozi ahụ bụ ozi mmiri ozuzo ikpeazụ maka akụkọ ihe mere eme ahụ. Akara ngosi dị mkpa nke akụkọ ihe mere eme nke mmụọ ozi nke atọ bụ usoro a na-anọchi anya dịka “Igodo Amụma”. A ga-eji iwu ndị ahụ, ọnụ na iwu William Miller, mata ozi nke Mkpu Etiti Abalị n’akụkọ ihe mere eme anyị ugbu a, ma ozi a na-eguzobe ugbu a site n’iwu ndị ahụ bụ ozi mmiri ozuzo ikpeazụ nke ụbọchị ikpeazụ. Iwu Miller na-anọchi anya mmiri ozuzo mbụ n’akụkọ ihe mere eme amụma nke anụ ọhịa nke ụwa, ma iwu ndị ahụ, mgbe ejikọtara ha na “Igodo Amụma”, na-anọchi anya mmiri ozuzo ikpeazụ n’akụkọ ihe mere eme amụma nke anụ ọhịa nke ụwa.
Mmiri ozuzo ikpeazụ bụ usoro e ji arụpụta ozi ahụ. E nwere ndị a na-eduhie n’ihi na ha na-achọ inwe ahụmịhe mmiri ozuzo ikpeazụ, na-enweghị ibu ụzọ chọọ ozi ahụ nke na-emepụta ahụmịhe ahụ. Ụka Pentikọstal nke Kraịstndọm bụ ihe atụ doro anya nke aghụghọ ahụ. Ụdị nduzi ezighị ezi ahụ ka dịkwa n’aka ndị na-achọ n’eziokwu ozi mmiri ozuzo ikpeazụ, ma jụ ịchọ usoro nke na-akọwapụta ma na-eguzobe ozi mmiri ozuzo ikpeazụ. Enweghị usoro ziri ezi, a pụghị ịmata ozi ziri ezi. Enweghị ozi ziri ezi, ahụmịhe ziri ezi agaghị ekwe omume ma ọlị.
Ihe eziokwu Akwụkwọ Nsọ a pụtara adịghị amata n’aka ọtụtụ mmadụ, n’ihi na ha akpọtụbeghị echiche na e nwere otu ụzọ ziri ezi isi mụọ Akwụkwọ Nsọ, nakwa na e nwekwara ọtụtụ ụzọ na-ezighị ezi isi mụọ Akwụkwọ Nsọ. Ụzọ na-ezighị ezi isi mụọ Akwụkwọ Nsọ, nke bụkwa nke a na-ahọrọ ugboro ugboro karịa ụzọ ndị ọzọ niile, bụ ịtụkwasị obi n’echiche ndị mmadụ ọzọ banyere ihe Akwụkwọ Nsọ na-akụzi. Nke a bụ nsogbu a na-ahụkarị n’etiti mmadụ, nke mere na ụka ọ bụla na-ahazi usoro iji gboo mkpa a ha chere n’ụgha na ìgwè atụrụ ha nwere. Mkpa ụgha ahụ na-amịpụta ọrụ ụgha nke iwulite usoro ndị ndu a na-akọwa dịka ndị ọkachamara ime mmụọ n’ihe gbasara nghọta Akwụkwọ Nsọ, ndị ga-eduzi nghọta nke ìgwè atụrụ ahụ a na-azụbeghị nke ọma n’ụzọ ziri ezi. Akwụkwọ Nsọ n’ezie na-akọwa usoro a haziri nke ọma maka nhazi nke ụka, nke gụnyere ndị okenye, ndị amụma, na ndị nkụzi; ma Akwụkwọ Nsọ adịghị mgbe ọ bụla akwado nrụrụ ahụ nke nhazi ụka nke na-amịpụta usoro ndị ndu e chiri echichi iji kpebie ihe bụ eziokwu ma ọ bụ ihe na-abụghị eziokwu, ma emesịa, onye bụ ma onye na-abụghị onye jụrụ okwukwe.
Gbalịsie ike igosi onwe gị n’ihu Chineke dịka onye a kwadoro, onye ọrụ nke na-ekwesịghị ime ihere, na-ekewa okwu nke eziokwu nke ọma. 2 Timoti 2:15.
Onye ndú nzukọ ka a ga-akpọku ka ọ dụọ ọdụ, baa mba, kuzie ma chekwaa megide ozizi ụgha na ndị na-akwalite ozizi ụgha ahụ, ma a kpọrọ onye ọ bụla n’ime anyị ka ọ “mụsie ike igosi” onwe ya dị ka onye “a nabatara n’ihu Chineke,” site n’“ikewa okwu eziokwu nke ọma.” N’ime ime nke a, anyị aghaghị ịma usoro ahụ Akwụkwọ Nsọ na-akọwa dị ka ụzọ ziri ezi isi kewaa okwu eziokwu nke ọma. Akwụkwọ Aịzaịa na-akọwapụta ihe ndị a n’okirikiri mmiri ozuzo ikpeazụ, ya mere ọ bụ n’ebe ahụ ka anyị ga-amalite.
N’ụbọchị ahụ, Jehova ga-eji mma-agha ya dị nkọ, na nke ukwu, na nke ike taa Livayatan ahụhụ, bụ agwọ ahụ na-agba ọsọ ọsọ, ọbụna Livayatan ahụ, bụ agwọ ahụ gbagọrọ agbagọ; ọ ga-egbukwa dragọn ahụ nke dị n’oké osimiri. N’ụbọchị ahụ, bụrụnụ ya abụ, sị, Ubi-vain nke mmanya ọbara ọbara. Mụ onwe m, Jehova, na-echekwa ya; M ga na-enye ya mmiri mgbe nile: ka onye ọ bụla ghara imerụ ya, M ga-echekwa ya ehihie na abalị. Iwe adịghị n’ime M: ònye ga-edobe ogwu na uke imegide M n’agha? M ga-agabiga n’etiti ha, M ga-esure ha ọnụ. Ma ọ bụ ka o jidesie ike M, ka o wee mee udo n’ebe M nọ; ọ ga-emekwa udo n’ebe M nọ. Ọ ga-eme ka ndị si n’Jekọbịa pụta gbaa mgbọrọgwụ: Izrel ga-ama ifuru ma mịpụta ome, ma mejupụta ụwa dum mkpụrụ. Ò tiela ya ihe dịka O siri tie ndị tiri ya? ma ọ bụ e gburu ya dịka e si gbuo ndị ndị ya gburu? N’ókè, mgbe ọ na-apụta, Ị ga-eso ya kpe ikpe: Ọ na-egbochi ifufe ya siri ike n’ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ. Site n’ihe a, ya mere, ka a ga-esi sachapụ ajọ omume Jekọb; nke a bụkwa mkpụrụ ya nile, iwepụ mmehie ya; mgbe ọ na-eme nkume niile nke ebe-ichụ-àjà ka ha dị ka nkume nzu e tịwara etiwa, osisi Ashera na ihe oyiyi agaghị eguzosi. Ma obodo ahụ e wusiri ike ga-abụ nkịtị, ebe obibi ga-abụ ihe a gbahapụrụ agbahapụ, a ga-ahapụkwa ya dị ka ọzara: ebe ahụ ka nwa ehi ga-ata nri, ebe ahụkwa ka ọ ga-edina ala, rie alaka ya. Mgbe alaka ya akpọnwụwo, a ga-anyajisị ha: ndị inyom ga-abịa, kpọọ ha ọkụ: n’ihi na ọ bụ ndị na-enweghị nghọta: ya mere, Onye kere ha agaghị emere ha ebere, Onye kpụrụ ha agaghịkwa egosi ha amara. Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ahụ, Jehova ga-akọchapụ site n’ọwa osimiri ahụ ruo n’iyi Ijipt, a ga-achịkọtakwa unu otu otu, unu ụmụ Izrel. Ọ ga-erukwa na n’ụbọchị ahụ, a ga-afụ nnukwu opi ahụ, ha ga-abịa, ndị nọ njikere ila n’iyi n’ala Asiria, na ndị a chụpụrụ achụpụ n’ala Ijipt, ha ga-efekwa Jehova n’ugwu nsọ ahụ dị na Jerusalem. Aịsaịa 27:1–13.
N’isiokwu ndị bu ụzọ, anyị agbasawo ugboro ugboro okwu banyere “ọkọlọtọ” a na-ebuli elu iji kpọọ ụmụ ndị ọzọ nke Chineke ka ha pụta na Babilọn. Amaokwu ikpeazụ nke Aịzaya isi nke iri abụọ na asaa na-ekwu maka ọrụ ọkọlọtọ ahụ mgbe ọ na-asị, “a ga-afụkwa opi ukwu ahụ, ha ga-abịakwa, bụ ndị dị njikere ịla n’iyi n’ala Asiria.” Asiria bụ akara Babilọn n’ụbọchị ikpeazụ, ma ndị na-anụ ozi ịdọ aka ná ntị ahụ ka ha pụta na Babilọn n’amaokwu ahụ, na-abịa fee ofufe ọnụ na ndị ahụ a na-anọchi anya dị ka otu narị puku na iri anọ na anọ, bụ ndị a tọkwasịrị n’amụma n’“ugwu nsọ dị na Jerusalem.”
Amaokwu a na-asị, “ọ ga-erukwa n’ụbọchị ahụ.” “Ụbọchị ahụ,” nke bụ ụbọchị mgbe olu nke abụọ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ kpọrọ ụmụ Chineke ndị ọzọ ka ha si na Babilọn pụta, bụ ọnọdụ e debere isi ahụ dum. Olu nke abụọ nke Mkpughe isi nke iri na asatọ na-eti mkpu n’oge iwu Ụbọchị Sọnde, mgbe a na-echeta akwụna Taịa.
Anụrụ m olu ọzọ si n’eluigwe, na-asị, Si n’ime ya pụta, ndị m, ka unu ghara ịbụ ndị òkè na mmehie ya, ka unu ghara ịnara kwa ihe n’ihe otiti ya. N’ihi na mmehie ya eruwo ruo n’eluigwe, Chineke echetawokwa ajọ omume ya nile. Mkpughe 18:4, 5.
Aịzaya isi nke iri abụọ na asaa malitere site n’ịkọwa otu ụbọchị ahụ isi ahụ ji kwụsị, mgbe ọ sịrị, “N’ụbọchị ahụ, Jehova ga-eji mma-agha ya nke dị njọ, dị ukwuu, dịkwa ike taa Leviathan ahụ, agwọ ahụ na-agba ọsọ ọsọ, ọbụna Leviathan ahụ, agwọ ahụ gbagọrọ agbagọ; ọ ga-egbukwa dragọn ahụ nke nọ n’oké osimiri.”
N’iwu Sọnde, ikpe nchịkwa na ịkwụghachi ụgwọ nke Chineke na-amalite n’elu alaeze nke dragọn ahụ (United Nations), anụ ọhịa ahụ (papacy) na onye amụma ụgha ahụ (United States). N’iwu Sọnde, a na-akwatu onye amụma ụgha ahụ dịka alaeze nke isii nke amụma Akwụkwọ Nsọ, ma ndapụ n’ezi ofufe nke mba na-eweta mbibi mba. Iwu Sọnde bụ ebe ikpe nchịkwa Chineke na-amalite ịdaba n’elu dragọn ahụ, onye bụ Setan (ma a na-anọchi alaeze ya nke ụwa anya dịka dragọn ahụ), anụ ọhịa ahụ na onye amụma ụgha ahụ. Ọ bụ ntaramahụhụ na-aga n’ihu n’usoro, nke na-amalite n’iwu Sọnde. Mmalite na ọgwụgwụ nke isi nke iri abụọ na asaa nke Aịsaịa bụ iwu Sọnde, ma isi ahụ na-anọchi anya okwu ndị pụrụ iche nke jikọrọ kpọmkwem na akụkọ ihe mere eme nke na-eduga ruo n’iwu Sọnde ma na-esokwa ya.
Anyị na-atụle isi nke iri abụọ na asaa, n’ihi na ọ na-eguzobe ọnọdụ amụma maka isi nke iri abụọ na asatọ na nke iri abụọ na itoolu. N’ime isi ndị ahụ ka anyị ga-ahụ nkọwa mmiri ozuzo ikpeazụ dị ka usoro ọrụ, nke ga-eme ka anyị ghọta ịdị mkpa nke ịtọkwasị isi nke anọ na nke ise nke Daniel n’elu isi nke mbụ ruo nke atọ nke Daniel. Mgbe Isaiah isi nke iri abụọ na asaa kọwapụtara mmalite ntaramahụhụ na-aga n’ihu megide alaeze dragọn ahụ, ọ na-edekọ na n’oge ahụ, e nyere ndị nke Chineke iwu ka ha “bụọrọ ya abụ.” Bụọrọ onye abụ?
Azịza banyere onye a ga-abụ abụ nye ya dị n’aha abụ ahụ, n’ihi na ha ga-abụ “ubi-vain nke mmanya ọbara-ọbara, nke Onyenwe anyị na-echekwa.” Akụkọ banyere ubi-vain ahụ bụ akụkọ banyere ndị nke Chineke, a kpọtụrụkwa ya mbụ site n’ọnụ Aịzaya n’isi nke ise.
Ugbu a ka m ga-abụkuuru onye m hụrụ n’anya nke ukwuu abụ banyere ubi-vain ya. Onye m hụrụ n’anya nke ukwuu nwere ubi-vain n’elu ugwu na-amị mkpụrụ nke ukwuu: O wee gbarie ya ogige, chịkọpụta nkume dị n’ime ya, kụọ ya osisi-vain kachasị mma, wukwasi ụlọ elu n’etiti ya, meekwa ebe a na-azọ mkpụrụ-vain n’ime ya: o wee tụrụ anya na ọ ga-amị mkpụrụ-vain, ma o mịrị mkpụrụ-vain ọhịa. Ma ugbu a, unu bi na Jerusalem, na unu ndị Juda, biko, kpenụ ikpe n’etiti m na ubi-vain m. Gịnị ka a pụrụ imekwuara ubi-vain m nke m na-emeghị n’ime ya? gịnị mere, mgbe m tụrụ anya na ọ ga-amị mkpụrụ-vain, o jiri mịa mkpụrụ-vain ọhịa? Ma ugbu a, bịanụ; aga m agwa unu ihe m ga-eme ubi-vain m: aga m ewepụ ogige ya, a ga-eripịa ya; kwatuo mgbidi ya, a ga-azọda ya n’okpuru ụkwụ: Aga m eme ka ọ bụrụ ihe tọgbọrọ n’efu: a gaghị akwachaa ya, a gaghị egwukwa ya ala; kama ọgọ na uke ga-epulite n’ime ya: aga m atụkwa igwe ojii iwu ka ha ghara izo mmiri ozuzo n’elu ya. N’ihi na ubi-vain nke Jehova nke ndị agha bụ ụlọ nke Israel, ndị ikom Juda bụkwa osisi ụtọ ya: o tụrụ anya ikpe ziri ezi, ma lee mmegbu anya; tụrụ anya ezi omume, ma lee mkpu akwa. Aịsaịa 5:1–5.
N’akụkọ ihe mere eme nke nsogbu iwu Sọnde, ndị nke Chineke ga-abụrịrị ndị na-abụ abụ nke ubi-vain nye ndị nke Chineke, n’ihi na abụ ahụ na-asị, “Ma ugbu a, unu ndị bi na Jerusalem, na unu ndị ikom Juda, bikonu, kpeenụ ikpe, ana m arịọ unu, n’etiti m na ubi-vain m.” Abụ nke ubi-vain bụ abụ nke na-akọwapụta ịgafe ndị nke ọgbụgba ndụ mbụ, ebe Chineke na-abanye n’ọgbụgba ndụ na ndị ahụ Pita kwuru banyere ha na “n’oge gara aga ha abụghị ndị mmadụ, ma ugbu a ha bụ ndị nke Chineke.” Ọ na-egosikwa na mmiri ozuzo adabeghị n’elu ubi-vain ahụ, si otú a na-akọwapụta ọrụ Elaija, onye na-abịa n’oge ahụ, onye naanị ya pụrụ ime ka mmiri ozuzo zoo n’oge ahụ. Anyị maara na abụ ahụ bụ banyere ịgafe ndị nke ọgbụgba ndụ, n’ihi na Kraịst bụrụụrụ Izrel oge ochie abụ nke ubi-vain ahụ, n’oge a na-agafe Izrel oge ochie, ebe Chineke n’otu oge ahụ na-abanye n’ọgbụgba ndụ na Izrel ime mmụọ.
Nụ parabol ọzọ: Otu onye nwe ụlọ dị, onye kụrụ ubi-vain, wee gbaa ya ogige gburugburu, wee gwupụta ebe a na-azọ mmanya n’ime ya, wee wuo ụlọ elu, wee nyefee ya n’aka ndị ọrụ ubi, ma gawa n’ala dị anya: Ma mgbe oge mkpụrụ ya bịarutere nso, o zigara ndị ohu ya n’ebe ndị ọrụ ubi ahụ nọ, ka ha nata mkpụrụ ya. Ndị ọrụ ubi ahụ wee jide ndị ohu ya, tie otu, gbuo otu ọzọ, tụwaa otu ọzọ nkume. Ọzọkwa, o zigara ndị ohu ọzọ, karịa ndị mbụ: ha wee meso ha otu ahụ kwa. Ma n’ikpeazụ, o zigara ha nwa ya, sị, Ha ga-asọpụrụ nwa m. Ma mgbe ndị ọrụ ubi ahụ hụrụ nwa ahụ, ha gwara onwe ha, Nke a bụ onye nketa; bianụ, ka anyị gbuo ya, ka anyị weghara ihe nketa ya. Ha wee jide ya, chụpụ ya n’èzí ubi-vain ahụ, gbuo ya. Ya mere, mgbe onye nwe ubi-vain ahụ bịara, gịnị ka ọ ga-eme ndị ọrụ ubi ahụ? Ha sịrị ya, Ọ ga-ebibi ndị ajọ mmadụ ahụ n’ụzọ dị oke njọ, nyefee ubi-vain ya n’aka ndị ọrụ ubi ọzọ, ndị ga-enye ya mkpụrụ ya n’oge ha. Jisọs sịrị ha, Ọ dịbeghị mgbe unu gụrụ n’Akwụkwọ Nsọ, Nkume ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ, otu ahụ ka e mere isi nkuku: nke a bụ ọrụ Onyenwe anyị, ọ dịkwa ịtụnanya n’anya anyị? N’ihi ya asị m unu, a ga-anapụ unu alaeze Chineke, nye ya mba nke na-amị mkpụrụ ya. Onye ọbụla ga-adakwasị nkume a ga-agbajikwa: ma onye ọbụla ọ ga-adakwasị, ọ ga-egweri ya ka ọ bụrụ uzuzu. Ma mgbe ndị isi nchụàjà na ndị Farisii nụrụ parabol ya nile, ha ghọtara na ọ na-ekwu banyere ha. Matiu 21:33–45.
Mgbe Jisọs bụrụụrụ Izrel oge ochie abụ nke ubi vaịn nke Chineke, ike na usoro ezi uche dị n’ozi ahụ dọọrọ ha nke ukwuu, nke mere na mgbe Jisọs jụrụ ndị Juu na-agbagha agbagha ihe Onyenwe ubi vaịn ahụ ga-eme ndị gburu Ọkpara ahụ, ha enweghị ike ịghara inye azịza ziri ezi, mgbe ha sịrị, “Ọ ga-ebibi ndị ajọ mmadụ ahụ n’ụzọ jọgburu onwe ya, ọ ga-enyekwa ubi vaịn ya n’aka ndị ọzọ na-arụ ubi, ndị ga-enye ya mkpụrụ ya n’oge ha.”
Jisọs wee ozugbo tinye amaokwu ọzọ n’abụ ahụ, mgbe Ọ bụrụrịrị abụ banyere nkume a jụrụ ajụ, ma chịkọta azịza ha na ahịrị mmechi ahụ mgbe O kwuru, “Ya mere asị m unu, a ga-anapụ unu alaeze Chineke, nye ya mba na-amị mkpụrụ ya. Ma onye ọ bụla ga-ada n’elu nkume a, a ga-agbajikwa ya: ma onye ọ bụla nkume a ga-adakwasị, ọ ga-egweri ya ka ọ bụrụ ntụ ntụ.” “Ịgweri ya ka ọ bụrụ ntụ ntụ,” ahụ na-ada ụda Aịsaịa iri abụọ na asaa, n’ime ime “nkume nile nke ebe ịchụàjà ka e mee ka ha dị ka nkume nzu e tipịaworo n’ibe, asherim na ihe oyiyi agaghị ebili ọtọ.” Ha abụọ bụ nrụtụ aka n’ọrụ mmeghari-obi e mere site n’aka Josaịa, onye nọchiri anya ndị ahụ n’ụbọchị ikpeazụ ga-achọpụta ọzọ “oge asaa”, nke bụ nkume nke ịsụ ngọngọ nke na-azọpịa ndị jụrụ ịhụ ya dịka ihe dị oké ọnụ ahịa.
N’ụbọchị iwu Sọnde ahụ, dịka e si nọchite ya n’Aịzaya isi nke iri abụọ na asaa, ndị ahụ “n’oge gara aga na-abụghị ndị mmadụ,” ga-abụ abụ banyere ubi-vine nke mmanya uhie nke Onyenwe anyị. Isiokwu ndị a egosila ugboro ugboro na ozi nke atọ adịghị, ma ọ bụrụ na e nweghị ozi mbụ na ozi nke abụọ. Iwu Sọnde ahụ bụ ozi nke atọ, ma ụbọchị iwu Sọnde ahụ gụnyere akụkọ ihe mere eme nke ozi mbụ na nke abụọ. N’isi nke iri abụọ na asaa nke Aịzaya, iwu Sọnde ahụ na-akọwapụta oge a nọchiri anya ya n’isi nke mbụ nke Daniel, ma mesịa ọzọ n’isi nke mbụ ruo nke atọ nke Daniel. N’amụma, ụbọchị iwu Sọnde ahụ n’isi nke iri abụọ na asaa na-akọwapụta akụkọ ihe mere eme nke Septemba 11, 2001, mgbe e nyere ozi mbụ ahụ ike ruo n’iwu Sọnde na-abịa n’oge na-adịghị anya.
Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle abụ ahụ nke ndị a zọpụtara ga-ekwupụta n’oge na-eduga ruo n’ókè ebe akwụna Rom ga-amalite ịbụ abụ ya, n’isiokwu na-esonụ.
M wee lee, ma, nwa-aturu guzo n’elu ugwu Zaịọn, ya na puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ, ndị e dere aha Nna ya n’egedege ihu ha. M wee nụ olu sitere n’eluigwe, dị ka olu nke ọtụtụ mmiri, dịkwa ka olu nke égbè eluigwe ukwu: m wee nụ olu ndị na-akụ ụbọ akwara, na-akụkwa ụbọ akwara ha: Ha wee bụrụ abụ dị ka a ga-asị na ọ bụ abụ ọhụrụ n’ihu ocheeze ahụ, na n’ihu anụ anọ ahụ, na ndị okenye ahụ: ọ dịghịkwa onye pụrụ ịmụta abụ ahụ ma e wezụga puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ ahụ, bụ ndị a gbapụtara n’ụwa. Ndị a bụ ndị e merụghị emerụ site n’aka ụmụ nwanyị; n’ihi na ha bụ ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke. Ndị a bụ ndị na-eso Nwa-aturu ahụ ebe ọ bụla ọ na-aga. Ndị a ka a gbapụtara n’etiti mmadụ, ka ha bụrụ mkpụrụ mbu nye Chineke na nye Nwa-aturu ahụ. Ọ dịghịkwa aghụghọ a hụrụ n’ọnụ ha: n’ihi na ha enweghị ntụpọ n’ihu ocheeze Chineke. Nkpughe 14:1–5.