Nwannaanyị White kọwara na mgbe a ga-adọda nnukwu ụlọ ndị dị na Obodo New York, Mkpughe isi nke iri na asatọ, amaokwu nke mbụ ruo nke atọ, ga-emezu.
Mgbe ihe ndị a gasịrị, ahụrụ m mmụọ-ozi ọzọ ka o si n’eluigwe na-abịa, onye nwere ike dị ukwuu; e wee mee ka ụwa mụọ ìhè site n’ebube ya. O wee tie mkpu n’ike, n’oké olu, sị, Babilọn ukwu ahụ adaala, adaala, ọ ghọọla ebe obibi ndị mmụọ ọjọọ, na ebe nchekwa nke mmụọ ọ bụla rụrụ arụ, na ọnụ ụlọ nke nnụnụ ọ bụla na-adịghị ọcha ma na-asọ oyi. N’ihi na mba niile aṅụwo mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya, ndị eze nke ụwa esorokwa ya kwa iko, ndị ahịa nke ụwa esitewokwa n’ụba nke ihe na-atọ ya ụtọ baa ụba. Mkpughe 18:1–3.
Ruo Septemba 11, 2001, “ndị eze” nke ụwa emeworị ịkwa iko ha na ụka Rom. Mgbe Agha Ụwa nke Abụọ gasịrị, n’afọ 1951, Onyeisi Ala Harry S. Truman, maka oge mbụ, họpụtara onye nnọchi anya gọọmenti na Vatican. Mgbalị ya ime ka e nwee mmekọrịta ndọrọ ndọrọ ọchịchị na papacy ka Congress nke United States jụrụ n’ụzọ doro anya, ma ọ bụghị otu a ka ọ dị mgbe ọtụtụ iri afọ gachara, n’afọ 1984, Onyeisi Ala Ronald Reagan họpụtara onye nnọchi anya gọọmenti na Vatican. Ruo n’afọ 2001, mba niile emeworị ịkwa iko ha na Vatican site n’ịtọlite mmekọrịta ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akwụna Taịa.
Ka ọ na-erule Septemba 11, 2001, “mba” niile aṅụworịla mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya. Mmanya Babilọn na-anọchi anya ụgha dị iche iche niile ndị papasi na-eweta, ma ụdị mmanya pụrụ iche nke a kọwara n’amaokwu ndị a bụ mmanya nke iwe nke ịkwa iko ya. Iwe nke papasi bụ mkpagbu ọ na-akpagbu ndị ọ na-ekwekọghị na ha. Ọ na-emezu mkpagbu ya site n’iji ike ọchịchị mee ọrụ ọjọọ ya. Mmanya nke iwe ya bụ karama njehie ya pụrụ iche nke na-anọchi anya omume nke iji ọchịchị buso ndị ọ na-ewere dị ka ndị jụrụ okwukwe agha.
N’oge sitere n’ụbọchị Ọgọst 11, 1840 ruo Ọktoba 22, 1844, Adventizim nke ndị Miller, bụ́ onye e si kpọpụta n’Ọgbọ Ọchịchịrị, ma bụrụkwa nke e kewapụrụ n’ụlọ ụka Protestant ndị ahụ nke n’oge ahụ ghọrọ ụmụnwaanyị Rome, wee bụrụ mpi Protestant eziokwu ahụ n’elu anụ ọhịa ụwa ahụ bịarutere ọhụrụ. Pita na-akọwapụta àgwà ndị ahụ nke ndị Chineke ọhụrụ họpụtara dị ka mba.
Ma unu bu ọgbọ a họpụtara, ndị nchụàjà eze, mba dị nsọ, ndị pụrụ iche; ka unu wee kwusaa otuto nke Onye kpọrọ unu site n’ọchịchịrị bata n’ìhè Ya dị ebube: ndị n’oge gara aga na-abụghị ndị mmadụ, ma ugbu a bụ ndị nke Chineke: ndị na-enwetaghị ebere, ma ugbu a enwetawo ebere. 1 Pita 2:9, 10.
Ka ọ na-erule Septemba 11, 2001, ụka Seventh-day Adventist etinyelarị aka, ma na-ejikarịkwa usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ọchịchị United States ebuso ndị ọ tụlere dị ka ndị jụrụ okwukwe agha. Tupu afọ 2001 nke ọma, ndị Adventist anatalarị mmanya pụrụ iche ahụ nke Babilọn, nke na-anọchi anya iji ike ọchịchị steeti ebuso ndị ọ tụlere dị ka ndị jụrụ okwukwe agha.
Ifrem bụ ihe nnọchianya nke nnupu isi Jeroboam na alaeze ugwu nke Izrel, ma Aịzaya na-amalite isi nke iri abụọ na asatọ site n’ịkpọ ụka Seventh-day Adventist ndị mmanya na-egbu nke Ifrem.
Ahuhu diri okpu-eze nke nganga, nke ndị aṅụrụma nke Efraim, ndị mma-ebube ha bụ ifuru na-akpọnwụ akpọnwụ, nke dị n’isi ndagwurugwu ndị bara ụba nke ndị mmanya meriri! Lee, Onyenwe anyị nwere otu onye dị ike na onye siri ike, onye ga-eji aka ya tụba ya n’ala, dịka oké ifufe nke akụ mmiri ígwé na oké ebili mmiri mbibi, dịka iju mmiri nke oke mmiri na-ejubiga ókè. A ga-azọda okpu-eze nke nganga, bụ ndị aṅụrụma nke Efraim, n’okpuru ụkwụ: Mma-ebube ahụkwa, nke dị n’isi ndagwurugwu ahụ bara ụba, ga-abụ ifuru na-akpọnwụ akpọnwụ, bụrụkwa dịka mkpụrụ mbụ nke na-ebu ụzọ chaa tupu oge ọkọchị; nke, mgbe onye na-ele ya anya hụrụ ya, ọ na-eloda ya ozugbo, mgbe ọ ka dị n’aka ya. N’ụbọchị ahụ ka Jehova nke ụsụụ ndị agha ga-abụ okpu-eze nke ebube, na okpu isi nke ịma mma, nye ndị fọdụrụ n’etiti ndị ya, Bụrụkwa mmụọ ikpe ziri ezi nye onye ahụ nke nọ ọdụ n’oche ikpe, na ike nye ndị na-eme ka agha laghachi n’ọnụ ụzọ ámá. Ma ndị a kwa esitewo na mmanya hie ụzọ, sitekwa n’ihe ọṅụṅụ na-egbu egbu pụọ n’ụzọ; onye nchụàjà na onye amụma esitewo n’ihe ọṅụṅụ na-egbu egbu hie ụzọ, mmanya elodala ha, site n’ihe ọṅụṅụ na-egbu egbu ha apụwo n’ụzọ; ha na-emehie n’ọhụ, ha na-asụ ngọngọ n’ikpe. N’ihi na tebụl nile juputara n’ọgbụgbọ na unyi, nke mere na ọ dịghị ebe dị ọcha. Aịzaya 28:1–8.
Ahụhụ nke atọ bịara n’ụbọchị Septemba 11, 2001, ọ bịarakwa n’elu “okpueze,” nke na-anọchite anya ndu nke “ndị mmanya nke Efraim.” Ọ lụsoghị isi ụlọọrụ ụka ahụ dị na Maryland ọgụ site n’ụgbọelu jupụtara na mmanụ ụgbọelu, ma o gosipụtara enweghị ike ha ịmata na ọbịbịa Alakụba nke Ahụhụ nke atọ bụ mmalite nke ozi mmiri ozuzo ikpeazụ nke mmụọ ozi nke atọ. Mmalite nke ozi ahụ n’onwe ya na ọrụ ahụ nke ha na-ekwupụta na e mere ka ha bilie ikwusa. A kọwara ha ọ bụghị naanị dịka okpueze, nke na-anọchite anya ndu, kama dịka “okpueze nke nganga,” si otú a na-akọwapụta otu n’ime òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe nke e mepụtara ma a ka na-emepụta n’arụmụka nke Habakuk isi nke abụọ. N’ụbọchị Septemba 11, 2001, ndị nche Habakuk were ọnọdụ ha n’agha ahụ n’ọnụ ụzọ ámá.
Ọnụ-ụzọ ámá nke Jerusalem bụ ebe a na-eme mmekọrịta ndị mmadụ nke Jerusalem. Agha ahụ n’ọnụ-ụzọ ámá na-anọchi anya “arụmụka” nke isiakwụkwọ gara aga nke Aịzaya nke malitere n’ụbọchị ifufe ọwụwa anyanwụ (ụbọchị Alakụba). Ụdị abụọ nke ndị na-efe ofufe Habakuk n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ka e ji okpueze abụọ nọchite anya ha. A na-eme ka ndị aṅụrụma Ifrem, bụ ndị n’oge ahụ ejirilarị ike nke ọchịchị merie arụmụka ha megide ndị ha tụlere dị ka ndị jụrụ okwukwe, pụta ìhè n’iche iche ha na okpueze nke Onyenwe ndị agha. Mgbe a na-anọchi Kraịst anya dịka Onyenwe ndị agha, ọ bụ ihe nnọchianya nke ọrụ Ya dịka onye ndu nke ndị agha Ya. Agha ahụ n’ọnụ-ụzọ ámá bụ ọgụ ahụ e ji arụmụka gbasara ezi nkà mmụta okpukpe na nke ụgha nọchite anya ya.
Ọ bụghị naanị ndị nduzi General Conference ka a na-anọchi anya dị ka ndị mmanya na-egbu nke Ifrem, kama kwa ndị nchụàjà (ọrụ ụkọchukwu nke ndị na-elekọta ìgwè atụrụ), na ndị amụma (ndị ọkà mmụta okpukpe na ndị nkuzi) esiela n’ụzọ, site n’ihe ọṅụṅụ siri ike. Dị ka Aịzaya na-ekwu n’amaokwu mmalite nke amụma ya, ọ bụ ụka ahụ dum.
Ọhụ nke Aịzaya nwa Emoz, nke ọ hụrụ banyere Juda na Jerusalem n’ụbọchị Uzaya, Jotam, Ehaz, na Hezekaịa, ndị eze Juda. Nụrụ, unu eluigwe, gee ntị, gị ụwa: n’ihi na Onyenwe anyị ekwuwo okwu, Asọziri m ụmụ, zụlitekwa ha, ma ha enupụwo isi imegide m. Ehi maara onye nwe ya, ịnyịnya ibu amakwa ebe nri nke nna ya ukwu dị: ma Izrel amaghị, ndị m adịghị atụgharị uche. Ewoo, mba na-emehie, ndị ibu ajọ omume arọ, mkpụrụ nke ndị na-eme ihe ọjọọ, ụmụ ndị na-emebi emebi: ha ahapụwo Onyenwe anyị, ha akpasuwo Onye Nsọ nke Izrel iwe, ha alaghachila azụ. Gịnị mere a ga-eji tie unu ọzọ? unu ga-anọgide n’inupụ isi karịakwa: isi dum na-arịa ọrịa, obi dum adịkwaghị ike. Aịzaya 1:1–5.
Mba mmehie a arịaala ọrịa, ọ gafekwala oge a pụrụ inye ọgwụgwọ ọ bụla nke ga-agbanwe obi na uche ya. Aịzaya kọwara na ndị aṅụrụma esiwo n’ụzọ pụọ, Jeremaịa wee mata ụzọ ahụ dị ka “ụzọ ochie.” N’ụbọchị Septemba 11, 2001, mmiri ozuzo ikpeazụ malitere izo, Jeremaịa na-egosikwa na ọ bụ mgbe anyị na-eje ije n’ụzọ ochie ndị ahụ, nke bụ “ụzọ” ndị aṅụrụma ahụ siri pụọ na ya, ka anyị na-achọta izuike nke mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ.
Otú a ka Onyenwe anyị kwuru, Guzonu n’ụzọ dị iche iche, lezienụ anya, jụkwanụ banyere ụzọ ochie, ebe ezi ụzọ ahụ dị, gagharịakwanụ n’ime ya, unu ga-ahụkwa izuike maka mkpụrụobi unu. Ma ha sịrị, Anyị agaghị aga n’ime ya. Emekwakwara m ka ndị nche guzoro n’elu unu, na-asị, Nụrụnụ olu opi ahụ. Ma ha sịrị, Anyị agaghị anụ. Ya mere nụnụ, unu mba dị iche iche, maranụkwa, unu ọgbakọ, ihe dị n’etiti ha. Nụ, ụwa: lee, aga m eme ka ihe ọjọọ bịakwasị ndị a, ọbụna mkpụrụ nke echiche ha, n’ihi na ha egebeghị okwu m ntị, ọ bụghịkwa iwu m, kama ha jụrụ ya. Jeremiah 6:16–19.
Ndị aṅụrụma nke Ifrem apụọla n’ụzọ na Septemba 11, 2001, ma ha alaghachila “azụ n’azụ,” na 1863, mgbe ha malitere usoro nke ịjụ “ụzọ ochie.” Ọ bụ n’ime “ụzọ ochie” ka a ga-achọta izuike na ume ọhụrụ nke mmiri ozuzo nke ikpeazụ, mmiri ozuzo ahụ wee malite n’otu oge ahụ e kwupụtara “Ahụhụ” ahụ megide ha. “Ahụhụ” nke atọ nke Islam abụghị ihe a pụrụ ịmata nye okpueze mpako nke Ifrem, n’ihi na ha ji nwayọọ nwayọọ jụ eziokwu ndị bụ isi nke na-akọwapụta ọrụ Islam n’amụma. Jeremaịa na-egosi na n’oge ahụ Onyenwe anyị kpọlitere ndị nche, ndị bụ ndị nche Habakuk, ha wee kpọsara ndị aṅụrụma nke Ifrem n’agha dị n’ọnụ ụzọ ámá na ọ dị ha mkpa ige ntị n’olu opi ahụ. “Ahụhụ” nke atọ nke bịarutere na Septemba 11, 2001, bụ Opi nke asaa.
Aịzaya na-akọwa na “ha apụọla n’ụzọ n’ihi ihe-ọṅụṅụ siri ike; ha na-emehie n’ọhụụ, ha na-asụ ngọngọ n’ikpe. N’ihi na tebụl nile jupụtara n’ọgbụgbọ na unyi, nke mere na ọ dịghị ebe dị ọcha.” Tebụl adịgboroja ahụ, e webatara na 1863, nke wepụrụ “ugboro asaa,” ma chọọ mpempe akwụkwọ nkọwa ka o soro ya, na-anọchi anya adịgboroja nke tebụl nsọ abụọ nke Habakọk, ma “tebụl” adịgboroja nke ndị aṅụrụma jiri eme ihe jupụtara n’ọgbụgbọ, ha na-emekwahie n’ọhụụ. E nyere ndị nche nke Habakọk na Jeremaya iwu na, n’arụmụka gbasara usoro, ha ga-ede “ọhụụ” ahụ n’elu “tebụl,” ma tebụl adịgboroja nke ndị aṅụrụma na-ewepụta ọhụụ na-ezighị ezi.
Ebe ọhụhụ na-adịghị, ndị mmadụ na-ala n’iyi; ma onye na-edebe iwu, ngọzi dịrị ya. Ilu 29:18.
Ndị mmanya nke Ifrem ajụla iwu Chineke, ma ihe gbara “arụmụka” ahụ gburugburu, nke agha nke ọnụ ụzọ ámá, bụ iwu amụma Chineke, dịka e si anọchi anya ya n’usoro ọrụ e guzobere n’ime ngagharị nke mmụọ-ozi nke mbụ na nke atọ. Ka ntọala Aịzaya si dịrị n’amaokwu asatọ mbụ nke isi nke iri abụọ na asatọ, ọ na-emesịa kọwaa usoro ọrụ ahụ nke bụ mmiri ozuzo ikpeazụ, ma kpọmkwem na-akọwa ndị mmanya ahụ dịka “ndị nlelị, ndị na-achị” “na Jerusalem.”
Ònye ka ọ ga-akụziri ihe ọmụma? Ònye ka ọ ga-eme ka ọ ghọta ozizi? Ọ̀ bụ ndị a napụrụ ara ehi, ndị e wepụrụ n’obi nne? N’ihi na iwu ga-adịkwasị iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ: n’ihi na site n’egbugbere ọnụ na-asụ nsụ na n’asụsụ ọzọ ka ọ ga-agwa ndị a okwu. Ndị ọ sịrị ha, Nke a bụ izuike nke unu ga-eji mee ka onye ike gwụrụ zuo ike; nke a bụkwa ume ọhụrụ: ma ha ekweghị ịnụ. Ma okwu Onyenwe anyị dịrị ha iwu n’elu iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ntakịrị ebe a, ntakịrị ebe ahụ; ka ha wee jee, daa azụ, gbajie, bụrụ ndị a tọrọ n’ọnyà, e jidekwa ha. Ya mere, nụ okwu Onyenwe anyị, unu ndị na-akwa emo, ndị na-achị ndị a nọ na Jerusalem. N’ihi na unu asịwo, Anyị agbaala ndụ na ọnwụ ndụ, anyị na ala mmụọ emewo nkwekọrịta; mgbe ihe otiti na-ejubiga ókè ga-agafe, ọ gaghị erute anyị: n’ihi na anyị emewo ụgha ebe mgbaba anyị, n’okpuru aghụghọkwa ka anyị zoro onwe anyị: Ya mere, otu a ka Onyenwe Chineke kwuru, Lee, ana m atụkwasị na Zaịọn nkume ịbụ ntọala, nkume a nwara anwa, nkume nkuku dị oké ọnụ ahịa, ntọala siri ike: onye kwere ekwe agaghị eme ọsọ ọsọ. Ikpe ziri ezi ka m ga-eji tụọ ahịrị, ezi omume ka m ga-eji tụọ plọmmet; akụ mmiri ígwé ga-ekpochapụ ebe mgbaba nke ụgha, mmiri ga-ejubigakwa ebe nzuzo ahụ. A ga-emekwa ka ọgbụgba ndụ unu na ọnwụ ghara ịdị irè, nkwekọrịta unu na ala mmụọ agaghị eguzosi ike; mgbe ihe otiti na-ejubiga ókè ga-agafe, mgbe ahụ, a ga-azọda unu n’okpuru ya. Aịsaịa 28:9–18.
A kọwara “arụmụka” a ebe a n’usoro nke, “onye ka ọ ga-akụziri ihe ọmụma? onye ka ọ ga-emekwa ka ọ ghọta ozizi?” “Onye” ahụ na-agwa ndị nwere ike ịbụ ụmụ akwụkwọ, ma isi okwu ahụ bụ banyere ịghọta ozizi, nke bụ ihe ọmụma. Mgbe a mepere akwụkwọ Daniel, e nwere mmụba nke ihe ọmụma, nke na-anọchi anya mmụba nke nghọta nke eziokwu ndị dị n’Okwu Chineke. Okwu ahụ bụ “ozizi” pụtara otu nkwenkwe, ụkpụrụ, nkuzi, ma ọ bụ iwu ndị na-etolite otu usoro echiche pụrụ iche ma ọ bụ otu ngwugwu ihe ọmụma. Iji ghọta “ozizi” nke Akwụkwọ Nsọ, ọ dị mkpa ka e nwee usoro ọrụ sitere n’Akwụkwọ Nsọ iji wulite ngwugwu ihe ọmụma ahụ.
A kọwara usoro ahụ dịka, “iwu ga-adịkwasị iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ebe a ntakịrị, ebe ahụ ntakịrị.” Usoro ahụ nke mere ka a mata Septemba 11, 2001 dịka ọbịbịa nke “Ahụhụ” nke atọ, dabere n’ịkpọkọta ahịrị amụma nke “Ahụhụ” mbụ ọnụ na ahịrị amụma nke “Ahụhụ” nke abụọ, nke na-enye ndị akaebe abụọ nke ahịrị nke “Ahụhụ” nke atọ. Usoro ahụ bụ ule nke “arụmụka” ahụ nke na-emepụta ìgwè abụọ nke ndị na-efe ofufe, n’ihi na “okwu Jehova bịakwutere ha dị ka iwu n’elu iwu, iwu n’elu iwu; ahịrị n’elu ahịrị, ahịrị n’elu ahịrị; ebe a ntakịrị, ebe ahụ ntakịrị; ka ha wee gaa, daa azụ, bụrụ ndị agbajiri agbaji, bụrụkwa ndị a kpara n’ọnyà, werekwa ha.”
Ihe ise ndị ikom nlelị ahụ nke na-achị Jerusalem na-asụ ngọngọ na-anọchi anya ụmụ agbọghọ ise ndị nzuzu. Usoro a doro anya na ọ bụ ule, n’ihi na ndị mmanya nke Ifrem jụrụ ụzọ ochie Jeremaya, jụrụ ige nti n’ịdọ aka ná ntị opi nke ndị nche, mepụtara tebụl adịgboroja, ma mee ọgbụgba ndụ na ọnwụ; n’otu oge ahụ kwa ka ndị yi okpueze nke Onyenwe anyị nke ndị agha n’agha nke ọnụ ụzọ ámá na-eme ọgbụgba ndụ nke ndụ.
N’ụbọchị Septemba 11, 2001, mmiri ozuzo ikpeazụ, nke bụ izuike na mmeghari ohuru, malitere izo, ma ịkpọchi akara nke otu narị puku iri anọ na anọ malitere. Ọ kpalitere arụmụka banyere usoro ndị aṅụrụma nke Efraim, na usoro nke onyeozi Ịlaịja nọchiri anya ya. “Ọtụtụ” ga-eso ndị aṅụrụma daa, ma ndị ole na ole a ga-ahọpụta bụ ndị na-eche Onyenwe anyị nche.
N’ihi na Onyenwe anyị ji aka dị ike gwa m okwu otú a, wee dọọ m aka ná ntị ka m ghara ịga n’ụzọ ndị a, na-asị, Unu asịla, Nsọrịta, nye mmadụ niile ndị a ndị a ga-asị, Nsọrịta; unu atụkwala egwu egwu ha, unu atụkwala ụjọ. Dobeenu Onyenwe ndị agha nsọ n’onwe ya; ya bụrụkwa egwu unu, ya bụrụkwa ihe unu ga-atụ ụjọ. Ọ ga-abụkwa ebe nsọ; ma bụrụ nkume ịsụ ngọngọ na nkume mmejọ nye ụlọ abụọ nke Izrel, bụrụkwa ọnyà na igbudu nye ndị bi na Jerusalem. Ọtụtụ n’etiti ha ga-asụkwa ngọngọ, daa, gbajie, jidekwa ha n’ọnyà, werekwa ha. Kèchie àmà ahụ, mechie iwu ahụ akara n’etiti ndị na-eso ụzọ m. M ga-echekwa Onyenwe anyị, onye na-ezo ihu ya n’ụlọ Jekọb, m ga-elekwasịkwa anya n’ebe ọ nọ. Aịsaịa 8:8–17.
N’ezie, Aịzaya na-ekwenye n’okwu nke ya, ya mere ọtụtụ ndị ahụ dara n’isi nke iri abụọ na asatọ, bụkwa otu ndị ahụ dara n’isi nke asatọ. N’isi nke asatọ anyị na-ahụ na ọdịda ha mere n’oge nke ịka akara, nke malitere na Septemba 11, 2001. Ịdọ aka ná ntị nke isi nke asatọ bụ ka a ghara ịga n’“ụzọ” nke ndị a, n’ihi na ha bụ ndị jụrụ ịga n’ụzọ Jeremaya nke ụzọ ochie, ebe ozi mmiri ozuzo ikpeazụ dị. Ndị ahụ dara n’isi nke asatọ bụ ndị tụkwasịrị obi n’ọgbakọ njikọ ahụ, nke na-anọchi anya mmanya pụrụ iche nke Babilọn, nke na-anọchi anya njikọ nke ụka na ọchịchị maka ebumnuche iguzogide ndị a na-ewere dị ka ndị jụrụ okwukwe. Ihe na-eme ka ha sụọ ngọngọ n’isi nke asatọ bụ nkume ịsụ ngọngọ, nke na-anọchi anya nnọọ ọjụjụ mbụ nke eziokwu ntọala na 1863, ya bụ, “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, nke ndị “na-ewu ụlọ” jụrụ na 1863. N’ime ọjụjụ ahụ ha laghachiri n’ụzọ ọrụ ụka Protestant nke dapụrụ n’ezi okwukwe iji jụ ozi ahụ ndị mmụọ ozi nyere William Miller.
N’isi nke iri abụọ na asatọ, ịjụ nkume ahụ na-amịpụta ikpe nke ihe-otiti na-ejubiga ókè, nke bụ akara Akwụkwọ Nsọ nke akara nke anụ ọhịa ahụ nke na-amalite na iwu Ụka n’Ụbọchị Sọnde na United States, ma mesịa juputa n’ụwa dum. N’iwu Ụbọchị Sọnde ahụ, ọgbụgba-ndụ nke ụka Adventist meworo na “ọnwụ” na “hel” ka a ga-ekpochapụ. N’ịkpochapụ ọgbụgba-ndụ nke ndị aṅụrụma nke Ifrem na ọnwụ, a ga-ewepụ “ebe mgbaba ha nke ụgha.” “Ebe mgbaba nke ụgha” ka onyeozi Pọl na-anọchi anya ya dịka ụgha ahụ nke na-eweta aghụghọ siri ike, ma aghụghọ siri ike ahụ a na-awụkwasị n’elu ndị ikom ndị na-akparị mmadụ nke na-achị Jerusalem bụ nzaghachi nye ịkpọasị ha kpọrọ eziokwu.
Ya onwe-ya, onye ọbịbịa ya dị ka ọrụ Setan si dị, na ike nile, na ihe-iriba-ama nile, na ọrụ-ebube ụgha nile, ya na aghụghọ nile nke ajọ omume n’ime ndị na-ala n’iyi; n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha. N’ihi nka ka Chineke gēzigara ha ike nke nduhie, ka ha we kwere ụgha: ka e wee maa ha nile ikpe, bụ ndị na-ekweghị eziokwu, kama ndị nwere obi ụtọ n’ajọ omume. Ma ayi kwesiri ikele Chineke ekele mgbe nile n’ihi unu, ụmụnna ndị Onye-nwe-ayi hụrụ n’anya, n’ihi na Chineke sitere na mbu họrọ unu ka unu nweta nzọpụta site n’ido-nsọ nke Mọ Nsọ na okwukwe n’eziokwu: nke O ji ozi ọma ayi kpọọ unu, ka unu nweta ebube nke Onye-nwe-ayi Jisọs Kraịst. Ya mere, ụmụnna, guzosienu ike, jidesienụkwa ọdịnala nile unu kuziri, ma ọ bụ site n’okwu, ma ọ bụ site n’akwụkwọ ozi ayi. 2 Ndị Tesalonaịka 2:9–15.
“Ebe mgbaba nke ụgha,” nke mụtara “nraranye siri ike,” n’ikpeazụ na-eweta ntaramahụhụ nke iwu Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa. Onyeozi Pọl na-akọwa òtù ndị na-adịghị ahụ eziokwu n’anya, na kwa òtù ndị e doro nsọ site n’eziokwu ahụ, si otu a na-ezo aka n’òtù abụọ ahụ dị n’arụmụka nke Habakuk isi nke abụọ. N’isi nke iri abụọ na itoolu, Aịsaịa malitere site n’ịtụgharị okwu ahụ Ariel ugboro abụọ, nke bụ aha ọzọ maka Jerusalem.
Ahụhụ ga-adịrị Ariel, Ariel, obodo ahụ ebe Devid biri! Tụkwasịanụ afọ n’afọ; ka ha gbuo àjà. Aịzaya 29:1.
Ịkọ okpukpu abụọ nke “Ariel” (obodo Jerusalem) n’ụzọ ihe nnọchianya, a na-akakwa ya ikpe ọzọ site n’otu “ahụhụ.” Igbu àjà site n’“afọ ruo n’afọ” na-anọchite anya nnupụisi na-aga n’ihu nke bidoro n’afọ 1863. Amaokwu ndị na-eso na-akọwapụta ikpe ahụ nke ga-adakwasị ụka Seventh-day Adventist n’oge nsogbu iwu Sunday. N’amaokwu nke itoolu a na-achọpụta otu “ihe ijuanya,” nke na-eme ka arụmụka banyere usoro ọrụ pụta ìhè, ebe ọ na-akọwapụtakwa ọnọdụ nnupụisi nke Adventism dịka otu akụkụ nke ozi nke Mkpu Etiti Abalị, nke a na-ejikọtakwa na mmụọ ozi nke abụọ dịka e si anọchite ya anya site n’ịkọ okpukpu abụọ nke “Ariel” n’amaokwu mbụ.
Kwụsịnụ onwe unu, juokwa anya; tie mkpu, ee, tie mkpu: ha ṅụwobiga mmanya ókè, ma ọ bụghị site na mmanya; ha na-asụ ngọngọ, ma ọ bụghị site n’ihe ọṅụṅụ na-egbu egbu. N’ihi na Onyenwe anyị awụkwasịwo unu mmụọ nke nnukwu ụra, O mechikwokwa anya unu: ndị amụma na ndị ọchịchị unu, ndị ọhụ ụzọ, ka O kpuchiworo. Ma ọhụụ nke ihe niile aghọwo n’ebe unu nọ dịka okwu nke akwụkwọ e mechiri emechi, nke mmadụ na-enyefe onye mụtara ihe, na-asị, Biko, gụọ nke a: ọ sịkwa, Apụghị m; n’ihi na e mechiri ya emechi: A na-enyekwa akwụkwọ ahụ onye na-amaghị akwụkwọ, na-asị, Biko, gụọ nke a: ọ sịkwa, Amaghị m akwụkwọ. N’ihi ya Onyenwe anyị kwuru, Ebe ọ bụ na ndị a na-eji ọnụ ha abịaru m nso, na-eji egbugbere ọnụ ha asọpụrụ m, ma ha ewepụwo obi ha n’ebe m nọ nke ukwuu, egwu ha na-atụ m abụwokwa ihe a kụziiri ha site n’iwu mmadụ: Ya mere, lee, aga m aga n’ihu ime ọrụ dị ịtụnanya n’etiti ndị a, ee, ọrụ dị ịtụnanya na ihe ijuanya: n’ihi na amamihe nke ndị amamihe ha ga-ala n’iyi, nghọta nke ndị nwere ezi uche ha ga-ezokwa ezo. Aịzaya 29:9–14.
N’ime “arụmụka” ahụ e dekọrọ n’isi nke iri abụọ na asaa, nke na-anọchite anya esemokwu dị n’etiti ezi usoro na usoro ụgha, a na-amata mmanya na-egbu ndị ikom na-akparị mmadụ bụ́ ndị na-achị Jerusalem dị ka ìsì nke na-egbochi ndu ndú nke Adventism ịghọta akwụkwọ ahụ e mechiri akara. Akwụkwọ Daniel na Mkpughe bụ otu akwụkwọ ahụ, ma akụkụ nke akwụkwọ ahụ a na-emepe tupu oge amara emechie bụ Mkpughe nke Jizọs Kraịst. Ọ gụnyere ilu omimi nke “onye nke asatọ si n’ime asaa ahụ pụta.” A na-anọchite ya anya site na “ihe nzuzo” ahụ e nyere Daniel ka ọ ghọta n’isi nke abụọ. Ọ bụ “akụkọ ihe mere eme zoro ezo” nke Égbè Eluigwe Asaa. Ọ bụ ozi nke Islam nke “Ahụhụ” nke atọ, na ozi nke “Mkpu Etiti Abalị.”
A na-enye otu akwụkwọ Daniel na Mkpughe ahụ nye ndị ahụ e ji Sanhedrin n’oge Kraịst nọchie anya, ndị na-anọchi anya usoro ọchịchị nke na-ekwupụta na ọ na-akwado ma na-agbachitere eziokwu Chineke, ma n’ikpeazụ na-esonye n’ịkpọgide Eziokwu ahụ n’obe. Usoro ahụ e ji Sanhedrin gosi bụ ndị na-akwa emo na-achị Jerusalem. A na-enye ha akwụkwọ ahụ e mechiri emechi, nzaghachi ha, nke e ji ugwu ha, agụmakwụkwọ ha, na ọmụmụ omimi ha mara, banyere ihe akwụkwọ ahụ pụtara bụ na ha enweghị ike ịgụ ya, n’ihi na e mechiri ya emechi. Mgbe ahụ, a na-enye ìgwè atụrụ ahụ nke a zụlitere ka ha soro naanị ndị a họpụtara iche dịka ndị ndú, otu akwụkwọ ahụkwa, nzaghachi ha bụ na naanị ha ga-aghọta ya, ma ọ bụrụ na ndị na-akwa emo ahụ na-achị Jerusalem, bụ Sanhedrin nke ụbọchị ikpeazụ, gwa ha ihe ọ pụtara.
Usoro e nyere William Miller, ma mesịa nye Future for America, bụ ihe-akara n’akụkọ amụma. Ọ bụ ihe-akara nke na-achọpụta ajụjụ nnwale nke ndụ na ọnwụ. Ewezuga usoro ziri ezi, ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ dị “ka okwu nile nke akwukwọ emechiri emechi.” Ewezuga ozi nke mmiri ozuzo ikpeazụ, ahụmahụ nke ozi ahụ na-emepụta agaghị ekwe omume inweta. Usoro ahụ bụ omume nke iweta ahịrị amụma n’elu ahịrị amụma, site n’ebe a n’ime Bible, na ebe ahụ n’ime Bible. Esemokwu banyere usoro ahụ bidoro mgbe e nyere ozi mbụ ike, ma n’akụkọ mmalite ma n’akụkọ ọgwụgwụ nke ụbọchị ikpeazụ.
N’akụkọ mmalite nke mmegharị Millerite, esemokwu ahụ malitere n’August 11, 1840, ma e megharịrị ya na njedebe nke akụkọ ahụ n’oge ahụ mgbe mmegharị Millerite nke Filadelfia gbanwere gaa na mmegharị Millerite nke Laodisia. Esemokwu ahụ malitekwara ọzọ n’akụkọ mmegharị Laodisia nke mmụọ ozi nke atọ na September 11, 2001, a na-emekwa ya ọzọ na njedebe nke mmegharị ahụ mgbe mmegharị Laodisia nke mmụọ ozi nke atọ gbanwere gaa na mmegharị Filadelfia nke ndị ahụ ruru otu narị na iri anọ na anọ puku. N’ule mmalite nke ndị Millerite, na n’ule njedebe nke ndị Millerite, e jiri usoro ọrụ nke onyeozi Elaija nọchite ule ahụ. Jisọs, dịka Alfa na Omega, na-egosi njedebe mgbe niile site na mmalite.
Usoro nke iweta ahịrị n’elu ahịrị bụ ihe anyị ga-eji ugbu a ka anyị na-eburu n’uche Daniel isi nke anọ na nke ise n’isiokwu na-esonụ.
“Ọ dịghị onye ọ bụla nwere ezi ozi na-akọwa oge Kraịst ga-abịa ma ọ bụ na Ọ gaghị abịa. Nwee ntụkwasị obi na Chineke adịghị enye onye ọ bụla ikike ikwu na Kraịst na-egbu oge n’ịbịa Ya afọ ise, afọ iri, ma ọ bụ afọ iri abụọ. ‘Ya mere, nọnụ kwa njikere: n’ihi na n’oge unu na-atụghị anya ya ka Nwa nke mmadụ na-abịa’ (Matthew 24:44). Nke a bụ ozi anyị, ya bụ, ozi ahụ n’onwe ya ndị mmụọ-ozi atọ ahụ na-efegharị n’etiti eluigwe na-ekwusa. Ọrụ a ga-arụ ugbu a bụ nke ịkpọsa ozi ikpeazụ a nke ebere nye ụwa dara ada. Ndụ ọhụrụ na-abịa site n’eluigwe ma na-anara ndị Chineke niile. Ma nkewa ga-abịa n’ime nzukọ. A ga-emepụta òtù abụọ. Ọka wit na ata na-etolite ọnụ ruo n’oge owuwe ihe ubi.
“Ọrụ ahụ ga-abawanye n’imi ma bụrụkwuo nke siri ike nke ukwuu ruo n’ókè ikpeazụ nke oge. Ma ndị niile bụ ndị ha na Chineke na-arụkọ ọrụ ọnụ ga-agbasi mbọ ike nke ukwuu maka okwukwe ahụ e nyere ndị nsọ otu ugboro. A gaghị eme ka ha si n’ozi nke ugbu a wezuga onwe ha, nke na-eme ka ụwa nwuo ìhè ugbua site n’ebube ya. Ọ dịghị ihe bara uru ịlụ ọgụ maka ya ma e wezụga ebube Chineke. Naanị nkume nke ga-eguzosi ike bụ Nkume nke Mgbe Ebighị Ebi. Eziokwu dị ka ọ dị n’ime Jisọs bụ ebe mgbaba n’ụbọchị ndị a nke njehie….”
“Amụma na-emezuwo, ahịrị n’ahịrị. Ka anyị na-eguzosi ike karị n’okpuru ọkọlọtọ ozi nke mmụọ-ozi nke atọ, otú ahụ ka anyị ga-esi ghọta amụma Daniel nke ọma karị; n’ihi na Mkpughe bụ mgbakwunye nke Daniel. Ka anyị na-anabatakwu n’uju ìhè nke Mmụọ Nsọ gosipụtara site n’aka ndị-ozi Chineke ndị e doro nsọ, otú ahụ ka eziokwu nke amụma oge ochie ga-apụta miri emi ma sie ike karị, ọbụna dịka ocheeze ebighị ebi; a ga-emekwa ka anyị jide n’aka na ndị mmadụ nke Chineke kwuru okwu dịka Mmụọ Nsọ kpaliri ha. Ndị mmadụ n’onwe ha aghaghị ịdị n’okpuru mmetụta nke Mmụọ Nsọ iji ghọta okwu nile Mmụọ ahụ kwuru site n’ọnụ ndị amụma. E nyere ozi ndị a, ọ bụghị maka ndị kwuru amụma ndị ahụ, kama maka anyị ndị bi n’etiti ihe omume nke mmezu ha.”
“Agaghị m eche na m pụrụ iweta ihe ndị a n’ihu, ma ọ bụrụ na Onyenwe anyị enyeghị m ọrụ a ka m mee. E nwere ndị ọzọ, e wezụga gị onwe gị, ma ọ bụghị naanị otu ma ọ bụ abụọ, ndị dịka gị na-eche na ha enwetala ìhè ọhụrụ, ma dịkwa njikere kpamkpam iweta ya n’ihu ndị mmadụ. Ma ọ ga-atọ Chineke ụtọ ka ha nabata ìhè e nyelarị, jee ije n’ime ya, ma mee ka okwukwe ha guzosie ike n’elu Akwụkwọ Nsọ, nke na-akwado ọnọdụ ndị ndị nke Chineke jidesiri ike ruo ọtụtụ afọ. A ga-ekwusara ozi ọma ebighị ebi site n’aka ndị mmadụ. Anyị ga-akpọsa ozi ndị mmụọ ozi ahụ nke e sere dị ka ndị na-efegharị n’etiti eluigwe, tinyere ịdọ aka ná ntị ikpeazụ nye ụwa dara ada. Ọ bụrụ na a kpọghị anyị ka anyị bụrụ ndị amụma, a kpọrọ anyị ka anyị kwere amụma ndị ahụ, ma soro Chineke rụọkọ ọrụ n’inye uche ndị ọzọ ìhè. Nke a ka anyị na-agbalị ime.” Selected Messages, book 2, 113, 114.