E tinyere nrọ William Miller n’ime akwụkwọ a kpọrọ Early Writings, ya mere ọ nọ n’okpuru otu nnyocha amụma ahụ na itinye ya n’ọrụ ahụ nke a chọrọ ka nwaakwụkwọ nke na-achọ ikewa Okwu eziokwu nke ọma mezuo. E gosipụtala nrọ ahụ ọtụtụ ugboro n’ime afọ ndị gara aga site n’aka Future for America, ma n’ebe a, anyị na-etinye ya n’ọmụmụ nke “mmụba nke ọmụma,” nke e meghere na “oge ọgwụgwụ” n’afọ 1798. Nrọ ahụ na-ekwu banyere akụkọ ihe mere eme nke ozi ahụ nke nọchiri anya ọmụma ahụ e mere ka ọ bawanye. Ọ na-egosi njikọ dị n’etiti mmegharị nke ozi mmụọ ozi nke mbụ na nke atọ.
Nrọ William Miller kọwara ọrụ ya, a kpọrọkwa ọrụ ya ihe atụ site n’ọrụ Mosis ná mbido Izrel oge ochie. Mmezu nke nrọ Miller n’ụbọchị ikpeazụ, ka e jiri ọrụ Kraịst mee ihe atụ, n’ụbọchị ikpeazụ nke Izrel oge ochie. Ọrụ Kraịst rụzuru na njedebe nke Izrel oge ochie nọchiri anya ọrụ Kraịst na-arụzu n’ụbọchị ikpeazụ nke Izrel ime mmụọ. N’ime nrọ Miller, a na-anọchi anya ọrụ a rụzuru n’ụbọchị ikpeazụ dị ka nke “Nwoke Ahịhịa Uzuzu” na-arụ. Ọ dị mkpa nke ukwuu ịghọta nrọ Miller dị ka amụma banyere mmezu nke Mkpu Etiti Abalị n’ụbọchị ikpeazụ. Ọ dịkwa mkpa nke ukwuu ịghọta na ọrụ Kraịst maka Izrel oge ochie n’ụbọchị ikpeazụ ha bụ ihe atụ nke ọrụ “Nwoke Ahịhịa Uzuzu” n’ime nrọ Miller.
Otu akụkụ nke ọrụ Kraịst dị mkpa ka a rịba ama bụ na Ọ bụghị nanị meghere eziokwu ndị e liri n’oge Mozis, kama Kraịst n’otu oge ahụ kwalitere ma mee ka eziokwu mbụ ndị ahụ bụrụ ndị ka ukwuu. N’ime ime nke a, O debere ihe atụ na mgbe ndị nke Chineke mezuru nrọ Miller n’ụbọchị ikpeazụ, eziokwu ndị e guzobere site n’ọrụ Miller ga-agbasawanye karịa nghọta mbụ e nwere banyere ha.
“N’oge Onye Nzọpụta nọ n’ụwa, ndị Juu ekpuchila nnukwu nkume bara uru nke eziokwu ahụ nke ukwuu n’okpuru mkpofu nke ọdịnala na akụkọ ifo, nke na ọ gaghị ekwe omume ịmata ihe bụ eziokwu site n’ihe bụ ụgha. Onye Nzọpụta bịara iwepụ mkpofu nke nkwenkwe ụgha na njehie ndị a hụrụ n’anya kemgbe ogologo oge, ma dozie nkume bara uru nke okwu Chineke n’ime nkwado nke eziokwu. Gịnị ka Onye Nzọpụta ga-eme ma ọ bụrụ na ọ bịakwute anyị ugbu a dịka o si bịakwute ndị Juu? Ọ ga-adị ya mkpa ịrụ ọrụ yiri nke a nke iwepụ mkpofu nke ọdịnala na emume. O tiri ndị Juu nnukwu mgbagwoju anya mgbe o mere ọrụ a. Ha echefuru eziokwu mbụ nke Chineke, ma Kraịst mere ka a hụ ya ọzọ. Ọ bụ ọrụ anyị ịtọhapụ eziokwu Chineke ndị ahụ bara uru n’aka nkwenkwe ụgha na njehie. Lee nnukwu ọrụ e nyere anyị n’ozi-ọma!” Review and Herald, June 4, 1889.
Taa nwoke ahụ ji azịza sachapụ unyi (Kraịst) na-arụzu “ọrụ yiri nke ahụ n’ịkpochapụ mkpofu ọdịnala na emume” dịka Ọdụm nke ebo Juda (Kraịst) rụzuru n’oge ndị Juu. N’ọhụ Miller, nkume dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu ndị e doziri nke ọma n’ime igbe Okwu Chineke, mkpofu na nkume adịgboroja kpuchiri ha. A ghaghị iwepụta nkume ndị ahụ n’etiti mkpofu ahụ ma tinyeghachi ha n’ime igbe ukwu ahụ nke Okwu Chineke n’oge Mkpu Etiti Abalị nke ụbọchị ikpeazụ, n’ihi na ọ bụ mgbe Miller lere nkume ndị ahụ e weghachiri n’ime igbe ukwu ahụ anya ka ọ “tiri mkpu n’ọṅụ dị ukwuu, mkpu ahụ wee kpọtee” ya. Ọhụ Miller mere na 1847, afọ atọ mgbe Mkpu Etiti Abalị nke mmụọ-ozi mbụ gasịrị, ya mere ịkpọte ya n’ọhụ ahụ bụ Mkpu Etiti Abalị nke ụbọchị ikpeazụ. Ndị akaebe abụọ ahụ bụ ndị e gburu site n’aka anụ ọhịa ahụ nke si n’olulu miri emi ahụ rịpụta na-ekwusa Mkpu Etiti Abalị ahụ, ha wee nwụọ n’okporo ámá ahụ ụbọchị atọ na ọkara, ruo mgbe e jikọtara ha ọnụ, wee mee ka ha dị ndụ n’ndagwurugwu ọkpụkpụ akọrọ nwụrụ anwụ, emesịa welie ha elu dịka ọkọlọtọ. A na-emezu ọhụ Miller n’okporo ámá ahụ, na n’otu ndagwurugwu ahụkwa nke ọ kọwara dịka “ime ụlọ ya.”
N’akụkọ ihe mere eme nke ndị Millerite, Onye-nwe jiri Miller guzosie ike eziokwu ndị mbụ nke Adventism, ma nrọ ya gosiri na ka oge na-aga, a ga-eli eziokwu ndị ahụ n’okpuru ihe mkpofu nke ọdịnala na omenala. Ihe omume a nke ikpochapụ ihe mkpofu nke ọdịnala na omenala bụ ihe Kraịst mezuru na njedebe nke Izrel oge ochie, ma n’ime ime nke a, O buru onyinyo nke mmezu ikpeazụ nke nrọ William Miller.
Ndị Juu ahụ enwekwaghị anya ịhụ “eziokwu mbụ nke Chineke, ma Kraịst weghachikwara ya ọzọ n’ihu,” ma kọwaa ọrụ Ya dịka “ọrụ anyị.” Ọrụ anyị bụ “ịtọhapụ eziokwu ndị dị oké ọnụ ahịa nke Chineke n’aka nkwenkwe ụgha na njehie.” Nrọ William Miller na-akọwapụta nchọpụta, ngosipụta na ịjụ, na mweghachi nke eziokwu mbụ ndị ahụ. Iji mezuo ọrụ nke mweghachi a, Kraịst tinyere eziokwu ahụ n’ime “usoro eziokwu.” “Usoro eziokwu” ahụ maka William Miller bụ nghọta ya banyere ike abụọ ahụ na-emebi emebi nke ikpere arụsị na ọchịchị papacy. N’ụbọchị ikpeazụ, “usoro eziokwu” ahụ bụ ike atọ ahụ na-emebi emebi nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ.
“Mgbe Kraịst bịara n’ụwa iji gosi ezi okpukpe site n’ọmụmaatụ, ma bulie elu ụkpụrụ ndị kwesịrị ịchị obi na omume mmadụ, ụgha ejidela ndị natara nnukwu ìhè nke ukwuu nke na ha aghọtaghịzi ìhè ahụ, ha enwekwaghịkwa ọchịchọ ịhapụ omenala n’ihi eziokwu. Ha jụrụ Onye Ozizi nke eluigwe, ha kpọgidere Onyenwe ebube n’obe, ka ha wee jigide omenala na ihe ha chepụtara n’onwe ha. Mmụọ a kpọmkwem ka a na-egosikwa n’ụwa taa. Ndị mmadụ anaghị achọ inyocha eziokwu, ka a ghara ịkpaghasị omenala ha, ka e wee ghara iweta usoro ọhụrụ nke ihe. N’ime mmadụ, e nwere ohere na-adịgide adịgide ịdaba n’ọhie, mmadụ kwa n’ụzọ eke na-adị njikere ibuli echiche na ọmụma mmadụ elu nke ukwuu, ebe a naghị aghọta ma ọ bụ ekele ihe ahụ nke bụ nke Chukwu na nke ebighị ebi.” Counsels on Sabbath School Work, 47.
Ọ bụrụ na Kraịst abịa n’ụwa taa, Ọ ga-ahụ “otu mmụọ ahụ kpọmkwem” nke ibuli echiche na ọmụma mmadụ elu, nke tinyere ọdịnala n’ọnọdụ eziokwu. N’ime nrọ Miller, n’ụbọchị ikpeazụ, Kraịst na-abịa dịka nwoke ahụ ji ahịhịa uzuzu, iji rụọ otu ọrụ ahụ kpọmkwem. Mgbe arụchara ọrụ Ya dịka nwoke ahụ ji ahịhịa uzuzu, ọla ndị ahụ mbụ ga-enwu ìhè ugboro iri karịa anyanwụ, dịka ndị àmà abụọ ahụ, ndị Miller nọchiri anya ha, na-eteta n’iti mkpu nke oké mkpu ahụ.
Usoro eziokwu e nyere Miller bụ nhazi amụma nke ike abụọ na-eme ka e wee tọgbọrọ n’efu, ma usoro eziokwu e nyere Future for America bụ nhazi amụma nke ike atọ na-eme ka e wee tọgbọrọ n’efu. “Igodo” e jikọtara na akpa ozu ahụ bụ usoro nkọwa pụrụ iche ahụ e kpughere ma nye Miller, ma emesịa nye Future for America.
“N’ụbọchị Kraịst, e wepụrụ mkpịsị-igodo nke ọmụma n’aka ndị kwesiri ijide ya iji meghee ụlọ akụ nke amamihe dị n’Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ochie. Ndị rabaị na ndị nkụzi emechiela, n’ezie, alaeze eluigwe n’ihu ndị ogbenye na ndị a kpagburu akpagbu, ma hapụ ha ka ha laa n’iyi. N’okwu-ozizi Ya, Kraịst etinyeghị ọtụtụ ihe n’ihu ha n’otu oge, ka O wee ghara ịkpata mgbagwoju anya n’uche ha. O mere ka isi okwu ọ bụla doo anya ma pụta ìhè. O jụghị ikwughachi eziokwu ochie na ndị mmadụ ma ama n’amụma, ma ọ bụrụ na ha ga-eje ozi n’ebumnobi Ya nke ịkụnye echiche dị iche iche n’ime ha.”
“Kraịst bụ Onye malitere nkume-ụtọ niile nke eziokwu oge ochie. Site n’ọrụ nke onye iro, e wepụrụ eziokwu ndị a n’ọnọdụ ha. E kewapụrụ ha n’ebe ha kwesịrị ịdị n’ezie, ma debe ha n’usoro nke njehie. Ọrụ Kraịst bụ imezigharị ma guzosie ike nkume-ụtọ ndị dị oké ọnụ ahịa n’usoro nke eziokwu. Ụkpụrụ nke eziokwu ndị O nyeworị n’onwe Ya iji gọzie ụwa, site n’ọrụ Setan, e liri ha, ma o yiri ka ha alala n’iyi. Kraịst napụtara ha n’ime mkpofu nke njehie, nye ha ike ọhụrụ dị ndụ, ma nyere ha iwu ka ha na-enwu dịka ọla dị oké ọnụ ahịa, ma guzosie ike ruo mgbe ebighị ebi.”
“Kristi n’onwe Ya pụrụ iji nke ọ bụla n’ime eziokwu ochie ndị a n’enweghị ibiri ọbụna ntakịrị akụkụ ọ bụla, n’ihi na Ọ bụ Ya malitere ha niile. Ọ tụbara ha n’ime uche na echiche nke ọgbọ ọ bụla, ma mgbe Ọ bịara n’ụwa anyị, Ọ hazigharịrị ma nye ndụ ọhụrụ n’eziokwu ndị ahụ nke ghọrọla ndị nwụrụ anwụ, mee ka ha bụrụ ndị ka ike maka uru nke ọgbọ ndị ga-abịa n’ihu. Ọ bụ Jizọs Kraịst nwere ike ịnapụta eziokwu ndị ahụ n’ime ikpo ahịhịa mkpofu, ma nye ụwa ha ọzọ n’ịdị ọhụrụ na ike karịrị nke mbụ ha.” Manuscript Releases, volume 13, 240, 241.
Ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị ịrịba ama n’akụkụ okwu ikpeazụ ahụ na igodo Kraịst jiri rụọ ọrụ na njedebe nke Izrel oge ochie bụ igodo e ji meghee Agba Ochie. Igodo nke usoro ọmụmụ Miller meghere igbe nke Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, ma n’ụbọchị ikpeazụ, na mmechi nke nrọ ya, igbe ahụ ka ukwuu. Igodo nke usoro ọmụmụ n’ụbọchị ikpeazụ na-emeghe ọ bụghị naanị Agba Ochie na Agba Ọhụrụ, kama kwa Mmụọ nke Amụma. Nwepụ nke akara n’Akpughe Jisọs Kraịst, kpọmkwem tupu mmechi nke ohere amara, ka Ọdụm nke ebo Juda na-emezu, onye a na-anọchi anya ya n’nrọ Miller dị ka nwoke nwere brọsh unyi. Nwannaanyị White na-akọwapụta na ọrụ nwoke ahụ nwere brọsh unyi na-eme ozugbo tupu mmechi nke ohere amara.
“Onyenwe anyị nyere m ọhụụ, n’ụbọchị Jenụwarị 26, nke m ga-akọ. Ahụrụ m na ụfọdụ n’ime ndị Chineke bụ ndị nzuzu ma dara n’ụra ime mmụọ; ha bụkwa naanị ọkara-awake, ha amataghịkwa oge anyị na-ebi ugbu a; nakwa na ‘nwoke’ ahụ nwere ‘ahịhịa unyi’ abatala, na ụfọdụ nọ n’ihe ize ndụ nke ịbụ ndị a ga-azapụ. Arịọrọ m Jizọs ka Ọ zọpụta ha, ka Ọ hapụ ha obere oge ọzọ, ma kwe ka ha hụ ihe ize ndụ ha dị egwu, ka ha wee kwadebe tupu o ruo mgbe ọ ga-abụ ruo mgbe ebighị ebi agafee oge. Mmụọ ozi ahụ kwuru, ‘Mbibi na-abịa dịka ajọ ifufe dị ike nke ukwuu.’ Arịọrọ m mmụọ ozi ahụ ka o nwee ebere ma zọpụta ndị hụrụ ụwa a n’anya, ma rapara n’ihe onwunwe ha, ndị na-achọghị ịhapụ ha kpamkpam, ma chụọ ha àjà iji mee ka ndị ozi ahụ gaa ngwa ngwa n’ụzọ ha inye nri atụrụ agụụ na-agụ, ndị na-alara n’iyi n’ihi enweghị nri ime mmụọ.”
“Ka m na-ele mkpụrụ obi ndị ogbenye anya ka ha na-anwụ n’ihi enweghị eziokwu nke ugbu a, ma ụfọdụ ndị na-ekwupụta na ha kwere eziokwu ahụ ka ha na-ahapụ ha ka ha nwụọ, site n’ijigide ụzọ ndị dị mkpa iji mee ka ọrụ Chineke gaa n’ihu, ihe ahụ m hụrụ wutere m nke ukwuu, m wee rịọ mmụọ ozi ahụ ka o wepụ ya n’ebe m nọ. Ahụrụ m na mgbe okwu Chineke chọrọ akụkụ ụfọdụ nke akụ ha, dị ka nwa okorobịa ahụ bịakwutere Jizọs, [Matthew 19:16–22.] ha gara pụọ n’ụjọ na mwute; nakwa na n’oge na-adịghị anya ihe otiti ahụ jupụtara n’ọnụ ga-agafe n’elu ma kpochapụ ihe onwunwe ha niile, mgbe ahụkwa ọ ga-abụla oge agafewo ime àjà nke ihe ụwa a, ma debe akụ n’eluigwe.” Review and Herald, April 1, 1850.
“Otiti ntaramahụhụ” ahụ bụ ihe nnọchianya nke iwu Ụka Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya, ma ọrụ nke nwoke ji ahịhịa asa unyi n’ọhụụ Miller na-eme, na-ewere ọnọdụ kpọmkwem tupu oge amara emechie. Ọ bụ mgbe O sachapụla ụlọ ahụ ka O mesịa tụfuo ọla ndị ahụ azụ n’ime igbe ka ukwuu ahụ, ha wee na-enwu ugboro iri karịa anyanwụ. A hụrụ Daniel na ndị ikom atọ ahụ kwesịrị nsọpụrụ ka ha bụrụ ugboro iri mma karịa ndị ọzọ.
Ma ugbu a, n’isi njedebe nke ụbọchị ndị eze kwuru na a ga-ebata ha, onye-isi ndị ọnaozi ahụ kpọbatara ha n’ihu Nebukadneza. Eze wee gwa ha okwu; ma n’etiti ha niile a hụghị onye ọbụla dị ka Daniel, Hananaịa, Mishael, na Azaraịa: ya mere ha guzoro n’ihu eze. Ma n’ihe nile gbasara amamihe na nghọta, nke eze jụrụ ha, ọ chọpụtara na ha karịrị ndị dibịa afa na ndị na-enyocha kpakpando niile nọ n’alaeze ya dum ugboro iri. Daniel 1:18–20.
“Njedebe nke ụbọchị,” nye Daniel, nọchiri anya ule ikpeazụ ebe Nebukadneza kpebiri ikpe, ule ahụkwa na-anọchite iwu Sọnde n’ụbọchị ikpeazụ. Eziokwu mbụ ndị ahụ na eziokwu ndị bụ ntọala ga-enwu ìhè ugboro iri karịa mgbe e weghachiri ha n’ụbọchị ikpeazụ, karịa mgbe a matara ha na mbụ. Eziokwu ndị ahụ, na ndị amamihe na-aghọta eziokwu ndị ahụ n’ụbọchị ikpeazụ, ga-enwu ìhè ugboro iri karịa n’oge mmiri ozuzo ikpeazụ, nke bụ nkwughachi nke Mkpu Etiti Abalị.
“Unu na-etinye ọbịbịa nke Onyenwe anyị n’oge dị anya nke ukwuu. Ahụrụ m na mmiri ozuzo ikpeazụ na-abịa dị ka [na mberede dịka] mkpu etiti abalị, ma nwee ike ugboro iri karịa.” Spalding and Magan, 5.
A na-emezighachi eziokwu ndị mbụ site n’itinye n’ọrụ usoro nke mmiri ozuzo ikpeazụ, ya bụ, “ahịrị n’elu ahịrị.” Ozugbo e weghachiri ha, eziokwu ndị mbụ ahụ na-enwu “ugboro iri” karịa otú ha si enwu mgbe Miller buru ụzọ lee ha anya. Ndị amamihe na-eji igodo nke usoro arụ ọrụ weghachi eziokwu ndị mbụ ahụ, na-enweta ahụmịhe nke ka mma “ugboro iri” karịa nke ndị na-eri usoro nke Babilọn. Ndị a na-ekpochapụ site n’aka nwoke ji ahịhịa uzuzu, bụ ndị ahụ ejikọtawo onwe ha na ọdịnala na omenala ndị kpuchiri eziokwu mbụ ahụ, ndị a na-ewepụkwa ọnụ na njehie nke ọdịnala na omenala ndị ha ejikọtawo onwe ha na ha.
Ozizi ụgha bụ arụsị.
“N’ịjụ eziokwu, mmadụ na-ajụkwa Onye dere ya. N’ịzọpịa iwu Chineke n’okpuru ụkwụ, ha na-agọnarị ikike nke Onye nyere iwu ahụ. Ọ dị mfe ime arụsị site na ozizi ụgha na echiche dị iche iche dịka o si dị mfe ịkpụ arụsị n’osisi ma ọ bụ n’okwute.” The Great Controversy, 584.
Mkpọpụta-ikpe ahụ e kwuru megide Ifrem, nke kpọrọ njedebe nke oge amara maka Ifrem, na-emesi eziokwu nke ihe nwoke ahịhịa aja na-emezu ike mgbe ọ na-azacha ala ụlọ.
Efraim ejikọwo onwe ya na arụsị: hapụ ya ka ọ dị. Hosea 4:17.
Ihe ị na-eri bụ ihe ị na-abụ, dịka e gosiri site n’aka Daniel na ndị nsọ atọ ahụ. Nchegbu Nwanyị White banyere ndị ahụ bụ “ndị nzuzu na ndị nọ n’ọnọdụ ụra” metụtara enweghị nkwadebe ha, na enweghị nghọta ha banyere ịdị mkpa nke “eziokwu nke oge a.” Nchegbu ya bụ ngosipụta nke nchegbu Kraịst nwere n’ihi ndị Juu ndị na-arụ ụka n’oge na ọgbọ Ya, ndị tufuru kpamkpam ịhụ eziokwu ndị mbụ ahụ. Nrọ Miller na-akọwapụta njedebe nke Izrel ime mmụọ nke oge a, nke e jirila Izrel nkịtị nke oge ochie mee ihe nnọchianya ya.
“Ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii kwuputara na ha na-akọwa Akwụkwọ Nsọ, ma ha kọwara ya dịka echiche na ọdịnala nke ha si dị. Omenala ha na ilu na ụkpụrụ ha bịara bụrụ ndị na-achọsi ike ma na-adịwanye arọ. N’ihe ọ pụtara n’akụkụ ime mmụọ, Okwu nsọ ahụ ghọrọ n’ebe ndị mmadụ nọ dịka akwụkwọ e mechiri emechi, nke e mechibidoro nghọta ha.” Signs of the Times, May 17, 1905.
Ọchịchịrị na-arịwanye elu akwụsịla n’elu Adventism nke Laodisia kemgbe afọ 1863, ma Bible na Mmụọ nke Amụma aghọwo nye ha dịka akwụkwọ a kara akara. Tupu oge amara emechie, a na-emeghe Mkpughe nke Jisọs Kraịst, ọ na-emekwa ka usoro nnwale nke nzọụkwụ atọ pụta, nke na-ejedebe n’ịkụpụrụ ndị jụrụ ịhapụ arụsị ha nke omenala na ọdịnala n’iwu Sọnde nke na-abịa n’oge na-adịghị anya.
“Anyi nwere Onye-Nzọpụta na-enweghị nsọtụ, ma lee otú nkume dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu ndị na-agba ama banyere nke a n’Okwu Chineke si dị oke ọnụ. Ma a liri ihe ịchọ mma ndị a dị oké ọnụ ahịa n’okpuru nnukwu ikpo ahịhịa, nke ọdịnala na nke ozizi nduhie dị iche iche, ndị Sétan n’onwe ya chepụtara. Atụmatụ ya na-arụ ọrụ n’ike dị ịtụnanya n’elu uche mmadụ iji kpuchie uru Kraịst dị n’anya ndị kwere na ya. Onye iro Chineke na mmadụ atụla ndị na-ekwupụta na ha bụ ndị na-eso ụzọ Kraịst afa, nke mere na e nwere ọtụtụ n’ime ha e nwere ike ikwu banyere ha, Ha amataghị oge ileta ha.” Review and Herald, August 16, 1898.
Nrọ Miller na-akọwa akụkọ ihe mere eme nke iguzobe “eziokwu mbụ,” ịjụ ha n’oge sochirinụ, ma emesịa mweghachi ha nke ikpeazụ. Naanị tupu mmechi oge amara, “Nwoke Ahịhịa Ịza Unyi” na-abanye n’ọnọdụ ahụ ma na-eguzobekwa eziokwu mbụ ndị ahụ ọzọ, ma na-eme ka ha na-enwu “ugboro iri” karịa. Nke a na-eme n’akụkọ ihe mere eme nke Mkpu Etiti Abalị, nke na-ebute Mkpu Ike nke mmụọ ozi nke atọ n’oge iwu ụbọchị Sọnde. Mkpu Etiti Abalị na-eteta ma na-ekewa ụmụagbọghọ-amaghị nwoke ndị ahụ tupu oge iwu ụbọchị Sọnde, dịka Mkpu Etiti Abalị si buru ụzọ mepee ikpe nyocha n’akụkọ ihe mere eme ndị Millerite. Mgbe a tụbara ọla ndị ahụ azụ n’ime akpa buru ibu ahụ e weghachiri eweghachi, ọ dịla anya nke ukwuu, n’ihi na ihe omume ahụ na-ewere ọnọdụ “mgbe” a sachapụchara ala ahụ kpamkpam.
“Ájá na mkpofu nke njehie eliela ọla dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu, ma ndị ọrụ nke Onyenweanyị pụrụ ikpughe akụ ndị a, ka ọtụtụ puku ga-elekwasị ha anya n’ọṅụ na n’egwu nsọ. Ndị mmụọ ozi nke Chineke ga-anọ n’akụkụ onye ọrụ dị umeala n’obi, na-enye amara na ìhè mmụta sitere n’eluigwe, a ga-edukwa ọtụtụ puku ka ha kpee ekpere ha na Devid sị, ‘Meghee anya m, ka m wee hụ ihe ndị dị ebube sitere n’iwu gị.’ Eziokwu ndị a na-ahụbeghị ma aṅaghị ntị n’ebe ha nọ ruo ọtụtụ ọgbọ, ga-enwu gbaa site na peeji ndị amụnyere nke okwu nsọ nke Chineke. Ụka dị iche iche n’ozuzu ha nke nụworo eziokwu, jụ ya, ma zọda ya n’okpuru ụkwụ, ga-eme ihe ọjọọ karịa; ma ‘ndị maara ihe,’ ndị bụ ndị ezi obi, ga-aghọta. Akwụkwọ ahụ emeghewo, okwu Chineke erutekwaghị obi ndị chọrọ ịmata uche Ya. N’oge mkpu dị ike nke mmụọ ozi si n’eluigwe, onye sonyere mmụọ ozi nke atọ, ọtụtụ puku ga-esi n’ọnwụnwa nke mgbagwoju anya nke jidere ụwa ruo ọtụtụ ọgbọ teta, ma ha ga-ahụ ịma mma na uru nke eziokwu.” Review and Herald, December 15, 1885.
“Ndị puku” ahụ nke na-eteta n’oge ahụ, na-anọchi anya igwe atụrụ ọzọ nke Chineke ndị ka nọ na Babilọn, n’ihi na “oke mkpu” ahụ na-amalite n’oge iwu ụbọchị Sọnde. Ọrụ nke “Nwoke Ahịhịa Uzuzu” ahụ anọwo na-aga n’ihu kemgbe Septemba 11, 2001, ma karịa kwa kemgbe Julaị nke 2023.
“Onyeozi ahụ na-ekwu, ‘E nyere Akwụkwọ Nsọ nile site n’ume sitere n’aka Chineke, ọ bakwa uru maka ozizi, maka ịba mba, maka imezi, maka ịzụ n’ezi omume: ka onye nke Chineke wee zuo oke, bụrụkwa onye a kwadebere nke ọma ruo n’ọrụ ọma nile.’ Baịbụl bụ onye nkọwa nke onwe ya. Otu amaokwu ga-abụ igodo nke ga-emepe amaokwu ndị ọzọ, ma n’ụzọ dị otu a, a ga-amụnye ìhè n’ihe zoro ezo nke okwu ahụ pụtara. Site n’ịtụnyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche nke na-ekwu banyere otu isiokwu ahụ, na-elekwa otú ha si metụta ya n’akụkụ nile, a ga-eme ka ezi ihe Akwụkwọ Nsọ pụtara doo anya.”
“Ọtụtụ mmadụ na-eche na ha ga-ajụ akwụkwọ nkọwa banyere Akwụkwọ Nsọ ka ha wee ghọta ihe okwu Chineke pụtara, ma anyị agaghị ewere ọnọdụ na ekwesịghị ịmụ akwụkwọ nkọwa; ma a ga-achọ nnukwu nghọta ime mmụọ iji chọpụta eziokwu Chineke n’okpuru ikpokọta nke okwu mmadụ. Olee ntakịrị ihe ụka rụrụ, dịka òtù na-ekwupụta na ha kwere na Bible, iji chịkọta ọla dị oké ọnụ ahịa ndị gbasasịrị agbasasị nke okwu Chineke n’otu agbụ eziokwu zuru oke! Ọla ndị ahụ nke eziokwu adịghị n’elu ihu, dịka ọtụtụ na-eche. Uche isi na nkwekọrịta nke ajọ omume nọgidere na-arụ ọrụ mgbe niile ka o mee ka eziokwu ghara ịdị n’anya, ma mee ka echiche ndị ukwu pụta ìhè nke ọma. Onye iro ahụ na-eme ihe niile dị n’ike ya iji kpuchie ìhè eluigwe site n’usoro agụmakwụkwọ; n’ihi na ọ naghị achọ ka mmadụ nụ olu nke Onyenwe anyị, na-asị, ‘Nke a bụ ụzọ, jeenụ n’ime ya.’”
“Ngwá nke eziokwu tọgbọrọ n’ofe ubi nke mkpughe; ma e liri ha n’okpuru ọdịnala ndị mmadụ, n’okpuru okwu na iwu ndị mmadụ, a hapụwokwa amamihe si n’elu-igwe n’ụzọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nke a na-eleghara anya; n’ihi na Setan enwewo ihe ịga nke ọma ime ka ụwa kwere na okwu na ihe ndị mmadụ rụzuru dị oke mkpa. Onyenweanyị Chineke, Onye Okike nke ụwa nile, n’ọnụ ahịa na-enweghị nsọtụ enyela ụwa ozi-ọma ahụ. Site n’aka onye nnọchi anya nke Chukwu a, e mepeela iyi nke nkasi obi nke elu-igwe, nke na-enye ọṅụ ma na-enye ume ọhụrụ, na nkasi obi na-adịgide adịgide, nye ndị ga-abịa n’isi-iyi nke ndụ. A ka nwere akwara nke eziokwu ndị a ga-achọpụta; ma a na-amata ihe ime mmụọ n’ụzọ ime mmụọ. Uche ndị ajọ omume kpuchiri ekpuchi enweghị ike ịghọta uru eziokwu ahụ nwere dịka ọ dị n’ime Jisọs.” Review and Herald, December 1, 1891.
Ọrụ Kraịst, dịka e gosiri ya n’ụlọnrọ Miller dịka nwoke ji ahịhịa ihicha unyi, bụ nke nwere akụkụ abụọ. Ọ bụ iwepụ njehie, na iweghachi eziokwu ndị mbụ. Iwepụ njehie ahụ n’onwe ya kwa nwere akụkụ abụọ, n’ihi na mgbe a kpuchapụrụ njehie ahụ si na windo pụta, njehie ahụ na-akpọrọ ndị họọrọ ịnọgide jikọrọ onwe ha na njehie ndị ahụ laa. Ọrụ nkewa nke nwoke ji ahịhịa ihicha unyi rụzuru ka Jeremaịa na-ekwu kwa, ma àmà ya kwekọrọ na nke Nwanyị White, mgbe o kwuru na, “ndị ọrụ Onyenwe anyị pụrụ ikpughe akụ ndị a, nke mere na ọtụtụ puku mmadụ ga-elekwasị ha anya n’ọṅụ na n’ịtụnanya.”
Ya mere, otu a ka Onyenwe anyị kwuru: Ọ bụrụ na ịlọghachi, mgbe ahụ ka M ga-eme ka ị laghachi ọzọ, ị ga-eguzokwa n’ihu M; ma ọ bụrụ na i wepụta ihe dị oké ọnụ ahịa n’etiti ihe rụrụ arụ, ị ga-adị ka ọnụ M. Ka ha lọghachikwute gị; ma gị onwe gị alaghachikwutela ha. Jeremiah 15:19.
Ọnọdụ nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ dị na Jeremiah na-agwa ndị ahụ kpọmkwem okwu bụ́ ndị nwetara nkụda-mmụọ mbụ nke Julaị 18, 2020. Ọ bụghị naanị nwoke ahịhịa-unyi ahụ ka na-ekewa ihe dị oké ọnụ ahịa n’ihe rụrụ arụ, kama ọ bụkwa ọrụ nke ndị Jeremiah nọchiri anya ha, ndị e gosipụtara dịka ndị na-eme mkpebi ma ha ga-alaghachi n’ebe Onyenwe anyị nọ ma ọ bụ na ha agaghị alaghachi. O doro anya na ha anọghị n’ebe Onyenwe anyị nọ, n’ihi na a sị na ha na Ya na-eje ije, agaghị enwe ihe mere ha ga-eji laghachi. Mgbe ha laghachiri ma guzo n’ihu Onyenwe anyị, ma emesịa bụrụ ọnụ Ya, ha gaara arụzu ọrụ nke ikewa ihe dị oké ọnụ ahịa n’ihe rụrụ arụ. Ọrụ nke “Nwoke Ahịhịa-Unyi” ahụ chọrọ òkè nke ndị amamihe. A na-egosikwa ọrụ nke “Nwoke Ahịhịa-Unyi” ahụ n’ime nrọ Miller mgbe Kraịst na-asachapụ ebe ikpo ọka Ya site n’usoro ime ka ọ dị ọcha.
“Etu ngwa ngwa usoro nsachapụ a ga-amalite, enweghị m ike ikwu, ma a gaghị egbu oge ya ogologo. Onye nke nkwụcha-ya dị n’aka Ya ga-asacha ụlọ nsọ Ya ka o wepụ mmetọ omume ya. Ọ ga-ehichapụ ebe iziza Ọka Ya nke ọma kpamkpam.” Testimonies to Ministers, 372, 373.
Usoro “ịnụcha” ikpeazụ ahụ malitere n’ọnwa Julaị nke afọ 2023, ọ bụkwa usoro ịnụcha ahụ nke Malakaị isi nke atọ.
“Malakaị 3:1–4 ka e zoro aka.”
“Usoro nke inyocha ma sachapụ na-aga n’ihu n’etiti ndị nke Chineke, Onye-nwe nke ụsụụ ndị agha etinyewo aka Ya n’ọrụ a. Usoro a na-anwale mkpụrụ obi nke ukwuu, ma ọ dị mkpa ka e wee wepụrịrị mmetọ. Ahụhụ na ọnwụnwa dị mkpa ka e wee dọta anyị nso n’aka Nna anyị nke eluigwe, n’okpuru ido onwe anyị n’okpuru uche Ya, ka anyị wee chụọ àjà nye Onye-nwe n’ezi omume. Ọrụ Chineke nke inyocha ma sachapụ mkpụrụ obi aghaghị ịga n’ihu ruo mgbe ndị ohu Ya ga-adị umeala n’obi nke ukwuu, bụrụkwa ndị nwụrụ anwụ n’ebe onwe ha nọ nke ukwuu, nke na mgbe a kpọrọ ha banye n’ozi na-arụsi ọrụ ike, ha wee nwee anya nke na-ele naanị otuto nke Chineke anya.” Review and Herald, April 10, 1894.
Nrọ nke abụọ nke Miller na-akọwapụta mweghachi nke eziokwu ndị mbụ, na n’otu oge ahụ mweghachi nke otu ndị e chụsasịrị. Nrọ nke abụọ nke Nebukadneza na-akọwapụta mweghachi nke alaeze ya. Nrọ Miller na-ekwu maka ilibiga eziokwu ndị mbụ n’okpuru n’usoro nke na a “chụsasịrị” eziokwu ndị ahụ. Okwu ahụ bụ “chụsasịrị” bụ akara nke “oge asaa.” Nrọ Nebukadneza bụ banyere “ịchụsasị” nke “oge asaa.” E debere Nebukadneza n’oge ọgwụgwụ na 1798, ma n’ebe ahụ ọ na-anọchi anya nwoke a tọghatara. Miller bụ akara nke “ndị maara ihe” na 1798.
Anyị ga-aga n’ihu na nrọ Miller n’isiokwu na-esonụ.
“Mgbe a kpọrọ anyị ka anyị dị iche n’echiche na ndị ọzọ, ma ọ bụ ndị ọzọ ekwupụta ịdị iche ha n’echiche anyị, anyị kwesịrị igosipụta mmụọ Onye Kraịst, ma debe eziokwu a pụta ìhè na anyị nwere ike ịnọ jụụ ma bụrụ ndị ziri ezi; n’ihi na eziokwu ga-anagide nnyocha. Ka a na-amụ ya nke ukwuu, ka ìhè ya ga-esiwanye na-enwu pụta. Onyenwe anyị na-ele ihe ọ bụla na-atọ ụtọ n’ịkpa ike na n’ịdị njọ anya n’ụzọ na-adịghị amasị ya, ma tinye ịdọ aka ná ntị ya n’ahụ ndị na-etinye nlelị na nkọcha n’ahụ ndị dị iche n’echiche na ha, na-etinye ha n’ọkwa kasị njọ o kwere mee. Eluigwe nile na-ele ndị na-eme nke a anya dịka Eluigwe si lee ndị Farisii anya, ma kpọọ ha ndị na-amaghị ma Akwụkwọ Nsọ ma ike nke Chineke. Ndị iro nke eziokwu apụghị ime ka eziokwu bụrụ njehie. Ha pụrụ ịzọpụta eziokwu ụkwụ, ma chee na n’ihi na ha atụdawo ya n’ala, kpuchiekwa ya n’ihe mkpofu, e meriela ya; ma Chineke ga-akpali ụfọdụ n’ime ndị ya kwesịrị ntụkwasị obi ime dịka Kraịst mere mgbe ọ nọ n’ụwa,—hichapụ ihe mkpofu ahụ, ma weghachite eziokwu n’ọnọdụ ya kwesịrị ekwesị n’usoro nke eziokwu.
“N’òtù ìgwè ebe eziokwu bụ ihe a na-atụle n’okwu, a ga-enwe ndị ga-emegide ihe niile ha na-anabatabeghị dị ka eziokwu; ma mgbe ha na-atọ onwe ha ụtọ na ha na-alụ ọgụ naanị megide njehie, ọ dị ha mkpa iji ntị na-enweghị ajọ mbunobi nụ, ka ha wee ghọta ihe bụ eziokwu, ghara ịkọwa n’ụzọ na-ezighị ezi ma ọ bụ tụgharịa n’ụzọ na-ezighị ezi ihe a na-ekwu. Ha nwere ihe atụ nke ndị mmadụ n’oge niile lụrụ ọgụ megide eziokwu, ma site n’ime otú ahụ jụwo ndụmọdụ (sic) nke Chineke megide onwe ha. Arọ ga-adị ibu ọrụ ahụ nke ga-adakwasị ndị mmadụ ndị natara nnukwu ìhè na nnukwu ohere, ma n’agbanyeghị nke ahụ adaghị kpamkpam n’akụkụ Onyenwe anyị. Ọ bụrụ na ha anwaa ịnọ kpamkpam n’akụkụ Onyenwe anyị, a ga-echebe ha n’ịkwụwa aka ọtọ, ọbụna mgbe a kpọrọ ha ka ha guzo naanị ha. Ọ ga-enyere ha aka iguzo n’obi ike, n’ịdị ọcha na n’ezi ikpe, na-alụ ọgụ n’ihi ụkpụrụ ezi omume na-emebighị emebi. Ọ ga-akwado ha n’ịlụ ọgụ maka ezi ihe n’ihi na ọ bụ ezi ihe, ọbụna ma ikpe ziri ezi adala n’okporo ámá, ma ịha nhatanha enweghi ike ịbanye. Ha ga-aghọta ihe ga-adị ọcha ma bụrụ nke na-enweghị ntụpọ, ma kwekọọ na ndụ Kraịst, ha agaghịkwa esi n’ụkpụrụ Kraịstniti ndị kasị dị ọcha wezuga onwe ha n’mmụọ, n’okwu, ma ọ bụ n’omume, ọbụna ma ha guzo n’ime mmegide megide ọ bụghị naanị amaghị ama, kama megidekwa ndị gụrụ akwụkwọ ma nwee ahụmahụ, bụ ndị ji ngwa agha nke aghụghọ amamihe mechie ha ọnụ. N’etiti ọgụ a nile nke njehie na-alụ megide eziokwu, a ga-echebe ha, a ga-emekwa ka ha debe ụzọ dị otu a nke na ndị iro ha agaghị enwe ike ịgọnahụ ha ma ọ bụ iguzogide ha. Ha ga-eguzo dịka nkume siri ike n’ebe ụkpụrụ dị, na-ajụ ime nkwekọrịta na onye ọ bụla, ma n’otu oge ahụ na-edebe mmụọ nke ga-akara onye Kraịst ọ bụla.”
“Onye bụ onye na-eso ụzọ Kraịst ga-amata ọdịiche dị n’etiti ihe dị nsọ na ihe nkịtị, ọ ga-araparakwa n’ezi ihe àmà nke agwa na ọrụ mmadụ, n’ihi na Kraịst ekwuwo, ‘Site n’ụfọdụ mkpụrụ ha ka unu ga-ama ha.’ Onye Kraịst ga-aga n’ihu n’etiti ụdị mmegide nile. Ọ ga-eleda ire ụtọ anya n’ihi na a mụrụ ya site n’aka Setan. Ọ ga-akpọ ebubo asị n’ihi na ọ bụ ngwá agha nke onye ajọ ahụ. Ha agaghị echekwa anyaụfụ ma ọ bụ mewe ka onwe ha dị elu, n’ihi na ndị a bụ njirimara nke onye iro Chineke na mmadụ. A gaghị ahụ ha dịka ndị nledo; n’ihi na Setan jiri ndị Juu a na-elelị anya rụọ ọrụ a megide Jizọs. Ha agaghị eji idei mmiri nke ajụjụ soro ụmụnna ha, dịka ndị Juu soro Kraịst n’ihi ebumnuche nke itinye ya n’ọnọdụ siri ike site n’okwu ya, na ime ka o kwuo ọtụtụ ihe ka ha wee mee ka ọ bụrụ onye mmehie n’ihi otu okwu.” Home Missionary, September 1, 1894.