Daniel isi nke mbụ, mgbe e tinyere ya n’elu Daniel isi nke anọ, na-anọchite anya akụkọ ihe mere eme nke ndị mmụọ ozi mbụ na nke abụọ, site n’afọ 1798 ruo 1844. N’akụkọ ihe mere eme ahụ, e kpughere akwụkwọ Daniel, akụkụ e kpughere bụkwa isi nke asaa, nke asatọ na nke itoolu. “Ahịrị n’elu ahịrị,” isi nke mbụ, nke anọ, ma emesịa nke asaa ruo nke itoolu, na-egosi akụkọ ihe mere eme nke mmegharị Millerite nke mmụọ ozi mbụ ahụ.
N’akụkọ ihe mere eme ahụ (1798 ruo 1844), e guzobere eziokwu ndị ntọala nke Adventism, ma e mesịa gosipụta eziokwu ndị ahụ n’elu chaatị ndị pionia nke 1843. Onyonyo Nebukadneza nke Daniel isi nke abụọ dị n’elu chaatị ahụ. Ọhụụ ndị dị na Daniel asaa na asatọ dị n’elu chaatị ahụ. E gosikwara “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” nke isi nke asatọ, dịka e gosikwara “ugboro asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii. Ahụhụ atọ nke Alakụba, dịka e siri gosi ya n’Mkpughe isi nke itoolu, dịkwa ebe ahụ. Chineke dọrọ aka ná ntị ugboro ugboro na a ga-awakpo eziokwu ndị ahụ bụ ntọala.
“Ka ndị ahụ nke guzo dịka ndị nche Chineke n’elu mgbidi Zaịọn bụrụ ndị ikom pụrụ ịhụ ihe ize ndụ tupu ha eruo n’ihu ndị mmadụ,—ndị ikom pụrụ ịmata ọdịiche dị n’etiti eziokwu na njehie, ezi omume na ajọ omume.
“Ịdọ aka ná ntị ahụ abịala: E kwesịghị ikwe ka ihe ọ bụla bata nke ga-akpaghasị ntọala nke okwukwe nke anyị nọ na-ewu n’elu ya kemgbe ozi ahụ bịara n’afọ 1842, 1843, na 1844. Anọ m n’ime ozi a, ma kemgbe ahụ ka m guzosiri n’ihu ụwa, na-ekwesị ntụkwasị obi n’ìhè ahụ nke Chineke nyere anyị. Anyị echeghị iwepụ ụkwụ anyị n’elu ikpo okwu ahụ nke e debere ha n’elu ya ka ụbọchị n’ụbọchị anyị ji ekpere siri ike na-achọ Onyenwe anyị, na-achọ ìhè. Ì chere na m pụrụ ịhapụ ìhè ahụ nke Chineke nyere m? Ọ ga-adị ka Nkume Ebighị Ebi. Ọ na-edu m kemgbe e nyere ya.” Review and Herald, Eprel 14, 1903.
Ọrụ nke nwoke ahụ ji brọsh unyi, nke a ga-arụ site n’ịkpakọrịta nke ndị Chineke nke ụbọchị ikpeazụ, ka Aịzaịa na-anọchikwakwa anya ya, mgbe ọ na-akọwapụta ndị nke ụbọchị ikpeazụ na ọrụ a kpọrọ ha ka ha rụọ; n’ihi na e kpebiri na a ga-eli ntọala ndị ahụ n’okpuru njehie tupu ụbọchị ikpeazụ eruo.
Ndị ga-esi n’ime gị pụta ga-ewukwa ebe ochie ndị e bibiri ebibi; ị ga-eme ka ntọala nke ọtụtụ ọgbọ bilie ọzọ; a ga-akpọkwa gị, Onye na-arụzi mmebi ahụ, Onye na-eweghachi ụzọ ndị mmadụ ga-ebi n’ime ha. Aịzaya 58:12.
“Ebe ndị ochie tọgbọrọ n’efu,” na-ezo aka n’eziokwu ozizi ndị metụtara ike abụọ ahụ na-eme ka ihe tọgbọrọ n’efu, ya bụ, ikpere arụsị na ọchịchị popu. Ike abụọ ahụ na-eme ka ihe tọgbọrọ n’efu—ikpere arụsị, nke ọchịchị popu sochiri—bụ ihe William Miller jiri bụrụ usoro ntọala ya maka amụma ọ bụla o gosipụtara.
Ha ga-ewukwa ebe ndị ochie tọgbọ n’iyi, ha ga-ebilikwa mbibi ndị mbụ, ha ga-arụzikwakwa obodo ndị tọgbọ n’iyi, mbibi nke ọtụtụ ọgbọ. Aịzaya 61:4.
Ọdịdị amụma ahụ nke a na-anọchi anya dịka etiti nhazi, bụ akụkọ ihe mere eme na mmekọrịta nke ike abụọ ahụ. Iweghachi “ụzọ ndị a ga-ebi n’ime ha,” bụ iweghachi etiti nhazi Miller, nke e ji ọrụ nwoke ahịhịa nsacha uzuzu nọchite anya ya n’ọhụụ ya. Aịsaịa jiri ihe atụ nke akụkọ ihe mere eme Ezra na ndị si na Babilọn lọta ma rụkwaa Jerusalem, kọwaa iweghachi mbibi ndị mbụ ahụ.
Site n’ụbọchị nna nna anyị hà ka anyị nọworo n’oké mmehie ruo taa; n’ihi ajọ omume anyị ka e nyefeworo anyị, ndị eze anyị na ndị nchụàjà anyị, n’aka ndị eze nke ala dị iche iche, nye mma agha, na n’agha ije, na n’ịghọ ihe nkwata, na n’ihere ihu, dị ka ọ dị taa. Ma ugbu a, n’oge nta, e gosiri amara sitere n’aka Jehova bụ Chineke anyị, iji hapụ anyị ndị fọdụrụ ka anyị gbanahụ, na inye anyị mkpọ n’ebe nsọ Ya, ka Chineke anyị wee mee ka anya anyị nwuo ìhè, ma nye anyị ntakịrị mmeghari ndụ n’ime ịbụ ohu anyị. N’ihi na anyị bụ ndị ohu; ma Chineke anyị ahapụbeghị anyị n’ime ịbụ ohu anyị, kama O mewo ka ebere ruo anyị n’ihu ndị eze Peasia, iji nye anyị mmeghari ndụ, iwulite ụlọ Chineke anyị, na idozi mbibi ya nile, na inye anyị mgbidi na Juda na na Jerusalem. Ezra 9:7–9.
Ezra na ndị ahụ doziri Jerusalem, na-anọchi anya “ndị fọdụrụ” ahụ bụ ndị na-eweghachi ụzọ ndị a ga-ebi n’ime ha, ha bụkwa ndị na-arụzu ọrụ ahụ n’ọnọdụ ekpere ahụ nke Levitikọs iri abụọ na isii, nke Ezra na-ezo aka na ya, sị: “kemgbe ụbọchị ndị nna anyị hà ka anyị nọ n’oké mmehie ruo taa; n’ihi ajọ omume anyị ka e nyefere anyị, ndị eze anyị, na ndị nchụàjà anyị n’aka ndị eze nke ala ndị ọzọ, nye mma agha, nye ndọta n’agha, nye ịpụnara mmadụ ihe, na nye ihere n’ihu.” “Ụbọchị” ahụ ọ na-ekwu maka ya bụ “ụbọchị” ahụ ndị “fọdụrụ” nke ụbọchị ikpeazụ na-eweghachi ụzọ ndị a ga-ebi n’ime ha.
Ndị fọdụrụ nke Ezra bụ ndị àmà abụọ ahụ a na-eme ka ha bilie n’ọnwụ na ngwụcha ụbọchị atọ na ọkara, ma mezuo ekpere nke Levitikọs iri abụọ na isii, dịka Daniel gosiri ya n’isi nke itoolu. Mgbe Ezra na ndị ya na ha rụkọrọ ọrụ si n’agha-mkpọrọ lọta ma wughachi Jerusalem, ha nọchiri anya ọrụ nke iweghachi ọla dị oké ọnụ ahịa Miller, nke bụ ọrụ nke iweghachi eziokwu ndị ntọala nke Miller. N’ihi nke a, ịghọta usoro nhazi nke ọrụ Miller dị mkpa nke ukwuu.
“Ndịozi wuru n’elu ntọala siri ike, bụ́ Ọkume nke Ebighị Ebi. N’elu ntọala a ka ha wetara nkume ndị ha gwupụtara n’ụwa. Ọ bụghị n’enweghị mgbochi ka ndị na-ewu ụlọ ahụ rụsiri ọrụ ike. E mere ka ọrụ ha sie ike nke ukwuu site n’imegide nke ndị iro Kraịst. Ha aghaghị ịlụ ọgụ megide ịkpa ókè n’echiche okpukpe, ajọ mbunobi, na ịkpọasị nke ndị nọ na-ewu n’elu ntọala ụgha. Ọtụtụ n’ime ndị rụrụ ọrụ dị ka ndị na-ewu nzukọ Kraịst nwere ike iji tụnyere ndị na-ewu mgbidi n’ụbọchị Nehemaịa, ndị e dere banyere ha, sị: ‘Ndị ahụ wuru n’elu mgbidi ahụ, na ndị na-ebu ibu, ha na ndị na-ebu ihe e bufee, onye ọbụla ji otu aka ya na-arụ ọrụ ahụ, jiri aka nke ọzọ jide ngwa agha.’ Nehemaịa 4:17.” Acts of the Apostles, 596.
N’ebe abụọ ahụ nke Aịzaya, ọrụ ahụ bụ iwulite ntọala na mkpọmkpọ ebe nke ọtụtụ ọgbọ. Aịzaya na-akọwapụta ọrụ ime mmụọ nke e ji ọrụ nkịtị ahụ gosi. A ga-echekwa ntọala ndị ahụ, ma n’ọnọdụ ya, e mechara kpuchie ha kpamkpam site n’otú ntọala ụgha e ji nkume bara uru adịgboroja wuo. Ndị Aịzaya na-akọwapụta bụ ndị na-eweghachi eziokwu ndị bụ ntọala nke ndị Millerite, ọ bụghị brik na nkume nkịtị. Ihe nnọchianya nke eziokwu ndị ahụ bụ usoro Miller banyere ike mbibi abụọ ahụ nke zọpịara ebe nsọ na ndị agha n’okpuru ụkwụ ruo “ugboro asaa.”
A na-anọchi anya ọrụ ahụ nke mweghachi dị ka iwulite “ntọala” na “mbibi nke ọtụtụ ọgbọ,” ọ na-anọchikwa anya ọrụ amụma nke iweghachi eziokwu ndị bụ ntọala site n’usoro nke na-eweta ahịrị amụma n’elu ahịrị amụma, ntakịrị n’ebe a na ntakịrị n’ebe ahụ. Ọrụ nke ịtọgharịa ntọala na mbibi ahụ bụ ọrụ nke iweta ma ịgbachitere eziokwu mbụ ndị e gosipụtara n’elu chaatị ndị pionia nke 1843 na 1850, ndị bụ tebụl abụọ nke Habakọk isi nke abụọ. A na-arụzu ọrụ ahụ site n’usoro mmiri ozuzo ikpeazụ nke “ahịrị n’elu ahịrị.” Ọ bụ ọrụ nke ịlaghachi n’ụzọ ochie nke Jeremaya n’ime esemokwu nke ndị chọrọ ijidegide ntọala adịgboroja, dịka e ji ọla ụgha nke nrọ Miller nọchite anya ya.
“Onye iro ahụ na-achọ iduhie uche ụmụnna anyị ndị nwoke na ndị nwanyị pụọ n’ọrụ nke ịkwadebe otu ndị mmadụ ka ha guzo n’ụbọchị ikpeazụ ndị a. Aghụghọ amamihe ụgha ya dị iche iche ka e mere iji dọpụta uche ndị mmadụ pụọ n’ihe ize ndụ na ọrụ dịịrị oge a. Ha na-ewere dị ka ihe efu ìhè ahụ Kraịst siri n’eluigwe bịa nye Jọn maka ndị Ya. Ha na-akụzi na ihe omume ndị dịrị anyị n’ihu ugbu a ezughị oke mkpa nke ga-eme ka e lebara ha anya n’ụzọ pụrụ iche. Ha na-eme ka eziokwu ahụ nke sitere n’eluigwe ghara ịrụ ọrụ, na-anapụkwa ndị Chineke ahụmahụ ha gara aga, ma na-enye ha kama nke ahụ sayensị ụgha.”
“‘Otú a ka Onye-nwe-anyị kwuru, Guzonu n’ụzọ dị iche iche, lee, jụakwanụ ajụjụ banyere ụzọ ochie ndị ahụ, ebe ụzọ ọma ahụ dị, gagharịkwa n’ime ya.’ Jeremiah 6:16.”
“Ka ọ ghara ịdị onye ọ bụla na-achọ ịdọpụ ntọala nke okwukwe anyị—ntọala ndị e tọrọ ná mmalite nke ọrụ anyị site n’ịmụ okwu ahụ n’ekpere na site ná mkpughe. N’elu ntọala ndị a ka anyị nọworo na-ewuli kemgbe afọ iri ise gara aga. Ndị mmadụ pụrụ iche na ha achọtala ụzọ ọhụrụ nakwa na ha pụrụ ịtọ ntọala siri ike karịa nke ahụ e tọrọla. Ma nke a bụ nnukwu aghụghọ. Ọ dịghị onye ọbụla pụrụ ịtọ ntọala ọzọ ma e wezụga nke ahụ e tọrọla.”
“N’oge gara aga ọtụtụ mmadụ ewela ọrụ iwulite okwukwe ọhụrụ, ịtọlitekwa ụkpụrụ ọhụrụ. Ma ruo ogologo oge ole ka ụlọ ha wuru guzoro? Ọ dara ngwa ngwa, n’ihi na e hiwere ya ọ bụghị n’elu Nkume ahụ.
“Ọ̀ bughị na ndị mbụ na-eso ụzọ Kraịst kwesịkwara izute okwu nile nke mmadụ? Ọ̀ bughị na ha kwesịkwara ige ntị n’ozizi ụgha, ma emesịa, mgbe ha mechara ihe niile, iguzo n’ike, na-asị: ‘N’ihi na ọ dịghị onye ọbụla pụrụ ịtọ ntọala ọzọ karịa nke ahụ a tọgbọrọla’? 1 Ndị Kọrịnt 3:11.
“Ya mere, anyị ga-ejidesi mmalite nke ntụkwasị obi anyị ike ruo ọgwụgwụ. Chineke na Kraịst ezitewo n’okwu nke ike nye ndị a, na-eweta ha ka ha pụọ n’ụwa, n’otu isiokwu n’otu isiokwu, banye n’ìhè doro anya nke eziokwu dị ugbu a. Site n’egbugbere ọnụ ndị ọkụ nsọ metụrụ, ndị ohu Chineke ekwupụtawo ozi ahụ. Okwu nsọ ahụ etinyewo akara ya n’ezi-okwu nke eziokwu ahụ a kpọsara.” Testimonies, olu nke 8, 296, 297.
“ọrụ nke ịkwadebe otu ndị ga-eguzo n’ụbọchị ikpeazụ,” bụ ọrụ ejikọtara na amụma abụọ nke Ezikiel dị n’isi nke iri atọ na asaa. A na-ebute ozi site n’olu Aịzaya n’ọzara, ozi mbụ nke Ezikiel na-achịkọta ndị ahụ nwụrụ anwụ n’okporo ámá obodo Sọdọm na Ijipt ruo ụbọchị atọ na ọkara. Mgbe ahụ ha na-amata na ha anọwo n’oge ichere nke Matiu n’ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ. Mgbe ahụ ha na-anụ oku e nyere Jeremaya ka o kewapụ ihe dị oké ọnụ ahịa n’ihe rụrụ arụ ma ọ bụrụ na ha chọrọ ịlọghachi. Ha na-amatakwa ekpere Daniel dị n’isi nke itoolu dịka eziokwu dị ugbu a. Ya mere, ọ bụrụ na ma mgbe ha họrọ ịlọghachi site n’ịnakwere ma mezuo ọnọdụ nile nke ozi-ọma, mgbe ahụ ha na-anata ozi nke abụọ nke Ezikiel wee guzoro n’ukwu ha, bụrụ agha dị ike.
A na-arụzu “ọrụ nke ịkwadebe otu ndị ga-eguzo n’ụbọchị ikpeazụ” site n’ụzọ ọrụ mmiri ozuzo ikpeazụ nke “ahịrị n’elu ahịrị.” Ọrụ ahụ gụnyere ọrụ nke iweghachi eziokwu ndị Millaịraịt nke e ji anya ha nọchite anya ha n’eserese ndị ọsụ ụzọ nke 1843 na 1850. Esereese abụọ ahụ bụ tebụl abụọ Habakuk, a ga-edokwa ha otu n’elu ibe ha (ahịrị n’elu ahịrị), ma n’ime ime otú a, esereese abụọ ahụ na-anọchi anya eziokwu ndị ntọala a ga-eweghachi n’ụbọchị ikpeazụ site n’aka nwoke ahịhịa unyi.
Mgbe e jikọtara ha ọnụ, ahịrị n’elu ahịrị, ha na-akọwapụta njehie dị n’ime chaatị 1843, nke e mesịrị mezigharịrị n’elu chaatị 1850. Mgbe a tụlere ha dịka otu tebụl (ahịrị n’elu ahịrị), ha na-anọchi anya ma ahụmahụ nke ndị Chineke ma akụkọ ihe mere eme zoro ezo nke égbè eluigwe asaa ahụ, n’ihi na ọnụ ha na-egosi ndakpọ olileanya mbụ, oge nchere ahụ, Mkpu Etiti Abalị, na Ọktoba 22, 1844, na nnukwu ndakpọ olileanya ahụ.
Ọ bụ ndakpọ olileanya mbụ ahụ, Mkpu Etiti Abalị na nnukwu ndakpọ olileanya ahụ ka bụ akụkọ nzuzo nke égbè eluigwe asaa ahụ. Ọ bụ nhazi nke eziokwu, n’ihi na eziokwu dabere n’ịbụ mkpụrụedemede mbụ na nke ikpeazụ nke okwu Hibru “eziokwu” otu ihe ahụ dịka ndakpọ olileanya mbụ na nke ikpeazụ nke akụkọ ahụ. Mkpụrụedemede etiti ahụ, bụ nke iri na atọ, bụ akara nke nnupụisi dịka e si n’aka ndị jụrụ ozi nke Mkpu Etiti Abalị gosipụta ya. Chaatị abụọ ahụ, mgbe e jikọtara ha ọnụ, na-enye ndị àmà abụọ nye eziokwu amụma nke ndị Miller ga, ndị nwoke ahịhịa-brọsh ga-eweghachi, ma ha na-akọwapụtakwa ahụmịhe ahụ nke na-anọchi anya ahụmịhe nke puku mmadụ otu narị na iri anọ na anọ.
Ndị a kpọrọ ka ha bụrụ ọkọlọtọ (otu narị puku na iri anọ na anọ) zutere nkụda mmụọ mbụ ha n’ụbọchị Julaị 18, 2020, ma mgbe ahụ n’ime Julaị nke 2023, e wetara ha ozi sitere n’olu nke na-eti mkpu n’ọzara. Okwu ahụ na-akpọ ha ka ha laghachi.
Ọ bụ n’ebe a n’akụkọ nzuzo nke egbe eluigwe asaa ka a ga-egosipụta nnupụisi, n’ihi na ihe ịrịba-ama na-esonụ bụ mgbe nwoke ahụ ji ahịhịa ájá na-achịkọta ọla ndị ahụ dị oké ọnụ ahịa ma tụba ha n’ime igbe. Mgbe ahụ ha na-enwu ugboro iri karịa. N’oge ahụ ka akpọtere Miller. Mgbe ụmụagbọghọ na-amaghị nwoke (Miller) tetara, ọ dịla akaha. Mweghachi nke mbibi nke ọtụtụ ọgbọ bụ ọrụ nke ndị àmà abụọ ahụ ga-esonye n’ime ya. A na-arụ ọrụ ahụ ugbu a.
Usoro amụma William Miller nke ọhụ nke Osimiri Ulai nọchiri anya ya, nke Daniel isi nke asaa, nke asatọ, na nke itoolu, bụ ike abụọ na-ebibi ihe, ya bụ, ikpere arụsị na ọchịchị papal; ma usorookwu nke Future for America bụ ikpere arụsị (agwọ ukwu ahụ), nke ọchịchị papal (anụ ọhịa ahụ) soro, na Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe (onye amụma ụgha ahụ). Igodo na-eme ka usorookwu abụọ ahụ guzosie ike bụ ihe odide nke Pọl onyeozi. Pọl onyeozi bụ olu amụma ahụ jikọtara Izrel oge ochie na Izrel nke mmụọ. Tupu ntughari ya, aha Pọl bụ Sọl, nke pụtara “onye ahọpụtara” ma ọ bụ “onye e tinyere n’ihu.”
A họpụtara Pọl (họpụta ya pụrụ iche) ka ọ bụrụ onyeozi nye ndị mba ọzọ, a họpụtakwala ya, n’etiti ihe ndị ọzọ, n’ihi nghọta ya banyere Agba Ochie. N’ịde ọtụtụ akụkụ nke Agba Ọhụrụ, o nweghị onye ọzọ n’etiti ndị dere Agba Ọhụrụ nwere nghọta banyere Agba Ochie dịka Pọl nwere. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye ga-ebute ụzọ n’ikwusa ozioma nye ndị mba ọzọ, ma a họpụtakwala ya ka o guzosie ike mmekọrịta dị n’etiti akụkọ amụma dị n’Agba Ochie na akụkọ amụma nke sochiri oge nke obe. E wezụga àmà Pọl, nghọta amụma nke ndị Millerait, na nke Future for America, agaghị adị ma ọlị. N’ime otu akụkọ ihe mere eme ahụ ebe a gbara alụkwaghịm Izrel nkịtị dịka ndị Chineke họpụtara, a họpụtara Pọl ka ọ kọwaa na Izrel ochie ahụ, ọ bụ ezie na a gbaala ya alụkwaghịm n’ebe Chineke nọ n’oge ahụ, bụ ihe nnọchianya nke akụkọ amụma nke Izrel nke mmụọ. Iwu amụma ndị dị mkpa maka mmegharị nke mmụọ ozi mbụ na nke atọ dabere n’isi nke ukwuu n’ihe onyeozi Pọl dere.
N’ihi nke a, anyị ga-atụle ụfọdụ n’ime ụkpụrụ amụma Pọl kọwara bụ ndị metụtara ozi ndị Millerait, nke e debere n’ime nhazi nke ike abụọ na-ebibi ihe, ma n’ime ime nke a, anyị ga-atụlekwa otú ụkpụrụ ndị ahụ si emetụta nhazi nke ike atọ na-ebibi ihe.
Ọzọkwa, ụmụnna m, achọghị m ka unu ghara ịma na ndị nna nna anyị niile nọ n’okpuru igwe ojii ahụ, ha niile sikwa n’oké osimiri ahụ gafee; e mekwara ha niile baptizim nye Mozis n’ime igwe ojii ahụ na n’ime oke osimiri ahụ; ha niile rikwa otu nri nke Mmụọ ahụ; ha niile ṅụkwa otu ihe ọṅụṅụ nke Mmụọ ahụ: n’ihi na ha ṅụrụ n’Oké Nkume ime mmụọ ahụ nke na-eso ha; ma Oké Nkume ahụ bụ Kraịst. Ma Chineke enwechaghị mmasị n’ọtụtụ n’ime ha: n’ihi na e meriri ha n’ọzara. Ugbu a, ihe ndị a ghọrọ ihe atụ anyị, ka anyị ghara inwe agụụ ihe ọjọọ, dịka ha onwe ha nwekwara agụụ. Unu abụkwala ndị na-ekpere arụsị, dịka ụfọdụ n’ime ha dị; dịka e dere ya, Ndị mmadụ ahụ nọdụrụ ala iri nri na ịṅụ ihe ọṅụṅụ, biliekwa igwu egwu. Anyị emekwala ịkwa iko, dịka ụfọdụ n’ime ha mere, puku mmadụ iri abụọ na atọ wee daa n’otu ụbọchị. Anyị anwaleghikwa Kraịst, dịka ụfọdụ n’ime ha nwara ya, agwọ wee bibie ha. Unu atamụkwala ntamu, dịka ụfọdụ n’ime ha tamuru ntamu, onye mbibi wee bibie ha. Ugbu a, ihe ndị a niile mere ha dịka ihe atụ: e dekwara ha maka ịdọ aka ná ntị anyị, bụ ndị ọgwụgwụ nile nke ụwa bịaruteworo n’ahụ ha. 1 Ndị Kọrịnt 10:1–10.
N’ime amaokwu iri dị mkpirikpi, Pọl na-akọwapụta na emume nke baptism e sere onyinyo ya n’ịgafe Oké Osimiri Uhie, na Nkume ahụ nke soro Izrel oge ochie bụ “Nkume mmụọ,” nakwa na ọ bụ Kraịst. Ọ na-akọwapụtakwa na Izrel oge ochie bụ ihe nlereanya nye ndị bi n’ụbọchị ikpeazụ. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ a bụ ịdọ aka ná ntị, ma ọ bụkwa isi okwu nke esemokwu n’etiti ndị na-akwado eziokwu na ndị na-emegide eziokwu. Ndị ọkà mmụta okpukpe Adventist na-akụzi na Pọl na-egosi nanị na akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie nọ na-enye nkuzi omume ọma ndị ga-adị mkpa ka ndị bi n’ụbọchị ikpeazụ ghọta, ma ha na-ekwusi ike na Pọl anaghị egosi na akụkọ ihe mere eme nke Izrel nkịtị ga-emezigharị n’eziokwu n’Izrel ime mmụọ. Sister White na-ejikarị akụkụ a nke Akwụkwọ Nsọ kwado kpọmkwem ihe Pọl pụtara.
“Onye ọ bụla n’ime ndị amụma oge ochie kwuru okwu ọ bụghị nke ukwuu maka oge nke ha dịka maka oge anyị, nke mere na ibu amụma ha ka dị irè maka anyị. ‘Ugbu a ihe ndị a niile mere ha dị ka ihe atụ: e dekwara ha maka ịdọ aka ná ntị anyị, ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịakwasịrị.’ 1 Corinthians 10:11. ‘Ọ bụghị nye onwe ha, kama nye anyị ka ha jere ozi n’ihe ndị ahụ, nke ndị ahụ kwusara unu ozi ọma site n’aka ndị kwusara unu ozi ọma n’ime Mmụọ Nsọ e si n’eluigwe zite; ihe ndị ahụ ka ndị mmụọ ozi na-achọsi ike ileba anya n’ime ha.’ 1 Peter 1:12....”
“Baịbụl ahụ achịkọtawo ma kekọtakwa akụ̀ ya niile ọnụ maka ọgbọ ikpeazụ a. Ihe omume ukwu niile na mmekọrịta dị nsọ nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie anọwo, ma na-anọgidekwa, na-emegharị onwe ha n’ime ụka n’ụbọchị ikpeazụ ndị a.” Selected Messages, book 3, 338, 339.
“Nnukwu ihe omume na azụmahịa dị nsọ nke akụkọ ihe mere eme nke Agba Ochie abụwo, ma na-emeghachi onwe ha n’ime ụka n’ụbọchị ikpeazụ ndị a,” otu a ka Sister White si chịkọta ihe Pọl pụtara n’amaokwu ndị ahụ. N’ịgbalị imebi njirimara Pọl nke Izrel oge ochie dịka ihe na-anọchi anya n’ụzọ amụma akụkọ ihe mere eme nke Izrel nkịtị, Setan ebutela mwakpo isi abụọ megide ụkpụrụ amụma a. Nke mbụ, nke m kwurula, bụ nkwupụta na Pọl nanị na-akọwa na akụkọ ndị ahụ nọchiri anya nkuzi omume ọma. Ozizi ụgha ahụ bụ ọkara eziokwu, ma ọkara eziokwu abụghị eziokwu ma ọlị. Ọ bụ eziokwu na nkuzi omume ọma a pụrụ isi n’akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie mụta bụ maka uru nke ndị bi n’ụbọchị ikpeazụ, ma mgbe e ji nke ahụ agọnarị na akụkọ ndị ahụ bụkwa ihe atụ nke ihe omume ndị a ga-emeghachi, ọ na-aghọ ọkara eziokwu, nke e mere ka e jiri gọnarị eziokwu ahụ.
“Ngọzi ma ọ bụ ọbụbụn ọjọọ dị ugbu a n’ihu ndị nke Chineke—ngọzi ma ọ bụrụ na ha si n’ụwa pụta ma bụrụ ndị kewapụrụ iche, ma jee ije n’ụzọ nke nrubeisi dị umeala n’obi; ma ọbụbụn ọjọọ ma ọ bụrụ na ha ejikọta onwe ha na ndị na-ekpere arụsị, ndị na-azọda nnukwu ihe eluigwe na-arịọ. E dekọrọ mmehie na ajọ omume nke Izrel nnupu isi, e wee debe ihe osise ahụ n’ihu anyị dịka ịdọ aka ná ntị na ọ bụrụ na anyị eṅomie ihe atụ ha nke njehie ma si n’aka Chineke wezuga onwe anyị, anyị ga-ada n’ezie dị ka ha dara. ‘Ugbu a ihe ndị a nile mere ha ka ha bụrụ ihe atụ: e dekwara ha ka ha bụrụ ịdọ aka ná ntị nye anyị, ndị ọgwụgwụ nke ụwa bịakwasịrị.’” Testimonies, volume 1, 609.
A gaghị eji otu eziokwu gọnahụ eziokwu ọzọ, n’ihi na mgbe e mere otú ahụ, a na-atụgharị eziokwu Chineke ghọọ ụgha.
“A gaghị eme ka otu okwu Onye nzọpụta kwuru bibie nke ọzọ.” The Great Controversy, 371.
Ozizi ahụ na akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie na-anọchi anya naanị ihe mmụta omume, bụ nke ndị ọkà mmụta okpukpe Adventist na-ejikarị emebi Okwu amụma nke Chineke, ọ bụkwa otu n’ime ọkara-eziokwu ndị e tinyere n’ime efere akụkọ ifo a kwadebere iji duhie ndị nke Chineke ka ha nata ụgha, a na-akọwapụtakwa ụgha ahụ ha natara n’akwụkwọ ozi nke onyeozi Pọl.
Mmegide bụ isi nke ọzọ a lụrụ megide ụkpụrụ ahụ nke na-akụzi na akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie na-egosi akụkọ ihe mere eme nke Izrel nke oge a, bụ nke ndị Jesuit chepụtara n’oge akụkọ ihe mere eme nke Ndozigharị Megide Ndozigharị, ọ na-adịkwa n’ịnakwere echiche ahụ na a na-emegharị akụkọ ihe mere eme nke Izrel oge ochie. Ụgha ndị Jesuit ahụ bụ na a na-emegharị akụkọ ihe mere eme ahụ n’ezie n’ezie, ọ bụghị n’ime mmụọ. E chepụtara ụgha ahụ dị ka ụzọ isi gbochie nghọta ahụ na poopu nke Rom bụ onye-emegide Kraịst nke amụma Akwụkwọ Nsọ, n’ihi na ozizi ahụ na-ekwenye n’eziokwu ahụ na e nwere onye-emegide Kraịst n’ụbọchị ikpeazụ, ma ọ na-arụ ụka na onye-emegide Kraịst ahụ bụ ike nkịtị na-anọchi anya ya, ọ bụghị ike ime mmụọ. Nwanyị akwụna ahụ dị na Mkpughe iri na asaa, onye e dere “ihe omimi, Babilọn” n’egedege ihu ya, ga-abụzi nwanyị akwụna nke na-ebili n’ala nkịtị nke Babilọn, nke taa bụ Iraq.
“Ndị na-enwe mgbagwoju anya n’ịghọta okwu ahụ, ndị na-adịghị ahụ ihe antikraịst pụtara, ga-etinye onwe ha n’akụkụ antikraịst n’ezie.” Kress Collection, 105.
Pọopu bụ mmadụ n’ezie, na-anọchi anya ike n’ezie (Ụka Katọlik), ma e jiri Babilọn n’ezie kọwaa ya na òtù ya n’amụma, a pụkwara ịmata ha nke ọma naanị mgbe e gosipụtara isiokwu nke onye ahụ na-emegide Kraịst dị ka mmezu ime mmụọ nke ihe atụ e nyere n’ezie. Pọl kọwara na Izrel n’ezie na-egosi Izrel ime mmụọ, ma nke a abụghị eziokwu amụma ọhụrụ ọ kpọpụtara, n’ihi na nghọta ya dabere n’ozuzu ya n’Agba Ochie, ọ bụkwa n’ebe ahụ ka e hiwere akaebe ya.
Otú a ka Onyenwe anyị, Eze Izrel, na Onye-nzọpụta ya, Onyenwe ndị agha, kwuru: Abụ m onye mbụ, Abụ mkwa onye ikpeazụ; ọ dịghịkwa Chineke ọzọ dị n’akụkụ m. Ònye kwa, dịka m, ga-akpọ, kwupụta ya, ma dozie ya n’usoro n’ihu m, ebe ọ bụ na etinyere m ndị mmadụ oge ochie? Ma ihe ndị na-abịa, na ndị ga-abịa, ka ha gosi ha. Unu atụla egwu, unu adịghịkwa atụrụ ụjọ: ọ̀ bụghị m gwara gị site n’oge ahụ, ma kwupụta ya? Unu bụkwa ndị àmà m. È nwere Chineke ọzọ n’akụkụ m? Ee e, ọ dịghị Chineke ọzọ; amaghị m onye ọ bụla ọzọ. Aịsaịa 44:6–8.
Anyị ga-abụ ndị àmà nke Kraịst, dịka Pọl mere, na Alfa na Omega họpụtara ọ bụghị naanị Izrel oge ochie, kama ndị nile nke oge ochie nke Akwụkwọ Nsọ dịka ihe nnọchianya iji gosi “ihe ndị na-abịa,” n’ahụ ndị bi n’ụbọchị ikpeazụ. Pọl bụ ọkachamara n’Akwụkwọ Ochie, e welikwara ya elu ka ọ bụrụ njikọ amụma na-ejikọta ọchịchị-nkesa nke Izrel nkịtị na nke Izrel mmụọ. Ọ bụ ihe odide ya ka duru ndị ghọtara mmụba nke ihe ọmụma n’oge ọgwụgwụ na 1798, nakwa na 1989.
Babilọn nkịtị nke oge ochie, ụmụ nke ọwụwa anyanwụ nke oge ochie, Ijipt nke oge ochie, Gris nke oge ochie, na alaeze Midia na Peasia nke oge ochie bụ ihe nnọchianya nke ike mmụọ ndị dị na njedebe nke ụwa. Ihe nnọchianya ndị ahụ nke oge ochie bụ nke nkịtị nke na-ebute ụzọ, ma na-anọchi anya, nke mmụọ nke na-eso ya. Pọl gara ọbụna n’ókè nke ịkọwa na Adam nkịtị ahụ bụ ihe nnọchianya nke Adam ime mmụọ (onye bụ Kraịst).
Ya mere, e dere ya n’Akwụkwọ Nsọ, “E mere nwoke mbụ ahụ, bụ́ Adam, mkpụrụ obi dị ndụ; Adam ikpeazụ ahụ ghọrọ mmụọ na-enye ndụ.” Ma ọ bụghị nke mmụọ ka bụ nke mbụ, kama ọ bụ nke anụ ahụ; emesia nke mmụọ. Nwoke mbụ ahụ sitere n’ụwa, bụkwa onye sitere n’ájá; nwoke nke abụọ ahụ bụ Onyenweanyị si n’eluigwe. Dị ka onye sitere n’ájá dị, otu a ka ndị sitere n’ájá dịkwa; dịkwa ka onye nke eluigwe dị, otu a ka ndị nke eluigwe dịkwa. Dịkwa ka anyị buworo onyinyo nke onye sitere n’ájá, otu a ka anyị ga-ebukwa onyinyo nke onye nke eluigwe. 1 Ndị Kọrint 15:45–49.
E nwere ụfọdụ ihe ọmụmụ dị omimi nke ukwuu Pọl na-akụzi gbasara Adam mbụ na Adam ikpeazụ, ma anyị na-achọ naanị ịkọwapụta ụkpụrụ ahụ ọ na-edobe n’ihu nke ọma n’amaokwu a, mgbe ọ na-asị, “ọ bụghị ihe bụ nke mmụọ ka bụ nke mbụ, kama ọ bụ nke anụ ahụ; ma emesịa ihe bụ nke mmụọ.” Nke nkịtị, nke Pọl na-akpọ n’ebe a “nke anụ ahụ,” bụ nke mbụ, nke mmụọ abụkwa nke ikpeazụ. Izrel nkịtị bụ nke mbụ, bụrụkwa nke anụ ahụ, Izrel nke mmụọ na-abịa “emesịa.”
Babilọn nkịtị na-ebute Babilọn ime mmụọ ụzọ. Isi ihe ọzọ dị mkpa a na-ekwusi ike n’ihe odide Pọl bụ oge ahụ n’akụkọ ihe mere eme mgbe a ga-etinye mgbanwe ahụ site n’ihe nkịtị ruo n’ihe ime mmụọ n’ọrụ. Ọ bụ n’oge obe ka a na-amata mgbanwe amụma ahụ site n’ihe nkịtị ruo n’ihe ime mmụọ.
N’ihi na unu niile bụ ụmụ Chineke site n’okwukwe n’ime Kraịst Jisọs. N’ihi na ọtụtụ n’ime unu e mere baptism n’ime Kraịst eyikwasịla Kraịst. Ọ dịghịkwa onye Juu ma ọ bụ onye Gris, ọ dịghịkwa ohu ma ọ bụ onye nweere onwe ya, ọ dịghịkwa nwoke ma ọ bụ nwanyị: n’ihi na unu niile bụ otu n’ime Kraịst Jisọs. Ma ọ bụrụ na unu bụ nke Kraịst, mgbe ahụ unu bụ mkpụrụ Abraham, bụrụkwa ndị nketa dịka nkwa ahụ si dị. Ndị Galeshia 3:26–29.
Ọ dịghị mkpa ihe ikike ọkpara gị pụrụ ịbụ; ma ọ bụrụ na mgbe ị nabatara Kraịst, ị ghọọzie mkpụrụ Abraham. Ị bụghị Izrel n’ụzọ nkịtị; ị bụ Izrel nke mmụọ. Obe ahụ bụ ntụgharị si n’ihe nkịtị banye n’ihe mmụọ. Pọl kewara mmadụ niile n’otu abụọ. Otu ọ bụla nwere ọgbụgba ndụ nke ha, onye ọ bụla bụkwa nwa Abraham. Onye ọ bụla nwekwara obodo nke na-anọchi anya ezinụlọ ya na ọgbụgba ndụ ya. Onye ọ bụla bụ ma ọ bụ nwa Adam nkịtị ma ọ bụ nwa Adam nke mmụọ.
N’ihi na e dere ya n’akwụkwọ nsọ na Abraham mụrụ ụmụ ndị ikom abụọ, otu site n’aka ohu nwanyị, nke ọzọkwa site n’aka nwanyị nweere onwe ya. Ma onye a mụrụ site n’aka ohu nwanyị ka a mụrụ n’ụzọ anụ ahụ; ma onye a mụrụ site n’aka nwanyị nweere onwe ya bụ site ná nkwa. Ihe ndị a bụ ilu nke ime mmụọ: n’ihi na ndị a bụ ọgbụgba-ndụ abụọ; otu sitere n’Ugwu Saịnaị, nke na-amụpụta n’ịbụ ohu, nke ahụ bụ Ega. N’ihi na Ega a bụ Ugwu Saịnaị dị n’Arebia, ọ na-adabakọkwa na Jerusalem nke dị ugbu a, nke ya na ụmụ ya nọ n’ịbụ ohu. Ma Jerusalem nke dị n’elu nweere onwe ya, nke bụ nne anyị nile. N’ihi na e dere ya n’akwụkwọ nsọ, Ṅụrịa ọṅụ, gị nwanyị aga, nke na-amụghị nwa; tie mkpu, kpọkuo kwa, gị onye na-amaghị ime ime mgbu: n’ihi na nwanyị ahụ a tọgbọrọ n’efu nwere ọtụtụ ụmụ karịa nwanyị ahụ nwere di. Ugbu a, anyị, ụmụnna m, dịka Aịzik dị, bụ ụmụ nke nkwa. Ma dị ka n’oge ahụ, onye a mụrụ n’ụzọ anụ ahụ na-akpagbu onye a mụrụ n’ụzọ Mmụọ, otu a ka ọ dịkwa ugbu a. Ma gịnị ka Akwụkwọ Nsọ na-ekwu? Chụpụ ohu nwanyị ahụ na nwa ya nwoke: n’ihi na nwa nwoke nke ohu nwanyị ahụ agaghị eso nwa nwoke nke nwanyị nweere onwe ya keta ihe nketa. Ya mere, ụmụnna m, anyị abụghị ụmụ nke ohu nwanyị, kama anyị bụ ụmụ nke nwanyị nweere onwe ya. Ndị Galeshia 4:22–30.
N’oge nke obe, ihe nkịtị nke oge ochie ghọrọ ihe nnọchianya nke ihe ime mmụọ nke oge ọhụrụ. Onyeozi Pọl mere ka eziokwu amụma ndị a dị mkpa doo anya, bụ́ ndị nyere William Miller ohere iwulite usoro nke ike abụọ na-emebiga ihe n’iyi, nke o dabeere n’elu ya nkwubi-okwu amụma ya niile. Otu ọrụ ahụ Onyeozi Pọl rụrụ bụkwa nke na-akọwapụta ike atọ na-emebiga ihe n’iyi, nke bụ usoro maka nkwubi-okwu amụma niile nke Future for America.
Nhazi nke nghọta Miller banyere mmụba nke ihe ọmụma, nke ọhụụ Osimiri Ulai nke isi nke asaa, asatọ na itoolu nọchiri anya ya, dabere n’ịchọpụta ya na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị n’akwụkwọ Daniel nọchiri anya Rom nke ndị ọgọ mmụọ. Ọ chọpụtara nke ahụ n’akwụkwọ ozi nke abụọ Pọl degaara ndị Tesalonaịka. Nghọta ahụ bụ eziokwu bụ isi a kọwara na njikọ ya na “ụgha” amụma ahụ, nke na-eme ka aghụghọ siri ike bịakwasị ndị Adventist nke Ụbọchị Asaa n’ụbọchị ikpeazụ.
Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ anyị banyere mmụba nke ihe ọmụma nke ọhụụ Osimiri Ulai na-anọchi anya ya n’isiokwu na-esonụ site n’ịtụle ihe Miller ghọtara n’akwụkwọ ozi Pọl.
“Onye na-ahụ ihe dị n’okpuru ihe a na-ahụ anya, onye na-agụkwa obi mmadụ nile, na-ekwu banyere ndị natara nnukwu ìhè, sị: ‘Ha adịghị ahụ ahụhụ ma ọ bụ jụ anya n’ihi ọnọdụ omume na nke mmụọ ha.’ Ee, ha ahọrọwo ụzọ nke onwe ha, mkpụrụ obi ha nwekwara mmasị n’ihe arụ ha nile. Mụ onwe M ga-ahọpụtakwa aghụghọ ha, kpọkwasịkwa ha ihe ndị ha na-atụ egwu; n’ihi na mgbe M kpọrọ, ọ dịghị onye zara; mgbe M kwuru okwu, ha anụghị: kama ha mere ihe ọjọọ n’ihu Anya M, họrọkwa ihe ahụ nke na-atọghị M ụtọ.” “Chineke ga-ezigara ha aghụghọ siri ike, ka ha wee kwere ụgha,” n’ihi na “ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha,” “kama ha nwere mmasị n’ajọ omume.” Aịzaya 66:3, 4; 2 Ndị Tesalonaịka 2:11, 10, 12.
“Onye Ozizi nke eluigwe jụrụ, sị: ‘Olee aghụghọ ka ukwuu nke pụrụ iduhie uche karịa ime onwe unu ka unu na-ewu n’elu ntọala ziri ezi nakwa na Chineke na-anabata ọrụ unu, ebe n’eziokwu unu na-eme ọtụtụ ihe dịka amụma na omume ụwa si dị ma na-emehie megide Jehova? Ewoo, ọ bụ nnukwu aghụghọ, aghụghọ na-adọrọ adọrọ, nke na-achịkwa uche mmadụ mgbe ndị mmadụ bụ ndị marabuola eziokwu n’otu oge gara aga, na-emehie ụdị nsọpụrụ Chineke ka ọ bụrụ mmụọ na ike ya; mgbe ha na-eche na ha bụ ndị bara ụba, ndị e meworo ka ha baa ụba n’ihe onwunwe, na ha achọghị ihe ọ bụla, ebe n’eziokwu ha nọ ná mkpa nke ihe niile.’” Testimonies, mpịakọta nke 8, 249, 250.