Pọl, onyeozi ahụ, bụ njikọ na-ejikọta Izrel oge ochie na Izrel nke mmụọ, n’ihi na ozi ya, aha ya, ọnọdụ onwe ya, na ọrụ amụma ya niile na-agba ama eziokwu a. Ọ kọwara onwe ya dị ka onye kacha nta n’etiti ndịozi, n’ihi na ọ kpagburu ndị nke Chineke.
N’ihi na abụ m onye kasị nta n’etiti ndị ozi ahụ, onye na-ekwesịghị ka a kpọọ ya onye ozi, n’ihi na esogburu m nzukọ Chineke. 1 Ndị Kọrịnt 15:19.
Aha e nyere ya n’oge ntụgharị ya bụ Pọl, nke pụtara nta ma ọ bụ obere, n’ihi na ọ bụ ya kacha nta n’etiti ndịozi. Ma aha mbụ ya bụ Sọl, nke pụtara “onye a họpụtara.”
Mgbe ahụ, Ananayas zara, Onyenwe m, anụwo m n’ọnụ ọtụtụ ndị gbasara nwoke a, oke ihe ọjọọ o meworo ndị nsọ gị nọ na Jerusalem: ma ebe a, o nwere ikike sitere n’aka ndị isi nchụàjà ijide ndị niile na-akpọku aha gị. Ma Onyenwe anyị sịrị ya, Gaa n’ụzọ gị: n’ihi na ọ bụ ngwá ahọpụtara nye m, ibu aha m n’ihu ndị mba ọzọ, na ndị eze, na ụmụ Izrel, Ọrụ Ndịozi 9:13–15.
Sọl bụ “arịa a họpụtara” iburu ozi-ọma ahụ gakwuru ndị mba ọzọ, ma ọ ghaghị ibu ụzọ gbanwee ma wedaa ya n’ala ka ọ bụrụ Pọl (obere), n’ihi na ọ ga-achọ ịdị ike. Pọl ghọtara na a na-ahụ ike ya n’obereness ya, ma ọ bụ na adịghị ike ya.
Ka e wee ghara ka e bulie m elu nke ukwuu n’ihi ịba ụba nke mkpughe ndị ahụ, e nyere m ogwu n’anụ ahụ, onye-ozi nke Setan ka o tie m aka, ka e wee ghara ibuli m elu nke ukwuu. N’ihe a, arịọrọ m Onyenwe anyị ugboro atọ, ka o si n’ebe m nọ pụọ. O wee sị m, Amara m ezuru gị: n’ihi na ike m ka a na-emezu n’adịghị ike. Ya mere, m ga-eji ọṅụ dị ukwuu were kama na-anya isi n’adịghị ike m, ka ike Kraịst wee biri n’elu m. N’ihi ya, enwere m afọ ojuju n’adịghị ike, n’ikparị mmadụ, n’ụkọ, n’ịkpọasị, na n’ọnọdụ mkpagbu n’ihi Kraịst: n’ihi na mgbe m na-adịghị ike, mgbe ahụ ka m dị ike. 2 Ndị Kọrint 12:7–10.
A “họpụtara” Sọl, ma ka o wee bụrụ onye siri ike, e mere ka ọ bụrụ onye nta (Pọl). A họpụtara ya iburu ozi-ọma ahụ gakwuru ndị mba ọzọ, ma a họpụtakwara ya n’otu akụkụ n’ihi ihe ọmụma o nwere banyere Agba Ochie.
Karịchaa n’ihi na ama m na ị bụ ọkachamara n’omenala niile na ajụjụ niile ndị dị n’etiti ndị Juu: ya mere, ana m arịọ gị ka i jiri ndidi gee m ntị. Ụzọ ndụ m site n’oge nwata m, nke mbụ dị n’etiti mba nke m na Jerusalem, ndị Juu niile maara ya; ndị matara m site na mmalite, ọ bụrụ na ha achọọ ịgba ama, na dịka òtù kasị sie ike nke okpukpe anyị si dị, ebiwo m ndụ dị ka onye Farisii. Ọlụ Ndịozi 26:3–5.
A zụziworo Sọl n’okpuru Gamaliel, bụ́ onye a na-ewere dịka otu n’ime ndị nkụzi kasị ukwu nke Akwụkwọ Nsọ nke Agba Ochie.
E nyere ya arịrịọ ahụ, ma “Pọl guzo n’elu nzọụkwụ ahụ, feekwa ndị mmadụ aka.” Mmegharị ahụ dọtara ntị ha, ebe ịdị ya n’ahụ́ nyere iwu ka a sọọpụrụ ya. “Ma mgbe e mere nnukwu nkịtị, ọ gwara ha okwu n’asụsụ Hibru, sị, Ụmụnna ndị ikom na nna ukwu, nụrụnụ agbachitere m nke m na-eme ugbu a n’ihu unu.” Mgbe ha nụrụ ụda okwu Hibru ahụ ha maara nke ọma, “ha jidere nkịtị karị,” ma n’ime ndidi zuru ụwa ọnụ ahụ o gara n’ihu: “‘N’ezie, abụ m nwoke nke bụ onye Juu, a mụrụ m na Tashọs, obodo dị na Silisia, ma a zụlitere m n’obodo a n’ụkwụ Gamaliel, a kụzikwara m dịka ụzọ zuru oke si dị n’iwu nke ndị nna anyị, ma enwekwara m ịnụ ọkụ n’obi n’ebe Chineke nọ, dịka unu niile dị taa.’ Ọ dịghị onye pụrụ ịgọnarị okwu nileozi ahụ kwuru, n’ihi na eziokwu ndị ọ kpọrọ aka na ha bụ ihe ọtụtụ ndị ka dị ndụ na Jerusalem maara nke ọma.” Acts of the Apostles, 408.
A họpụtaghị Sọl n’amaghị ama, otu n’ime ebumnuche doro anya nke ozi Pọl bụ ijikọta akụkọ nsọ nke Izrel nkịtị na akụkọ nsọ nke Izrel ime mmụọ. N’ịgbaso eziokwu a, o dere ọtụtụ n’ime Agba Ọhụrụ. Otu isi nke edemede ya na-egosi nkwado maka nhazi nke ozi mmụọ ozi mbụ nakwa kwa maka nhazi nke ozi ndị mmụọ ozi nke atọ. Mpaghara Akwụkwọ Nsọ ahụ bụ ihe ncheta dị ukwuu n’akụkọ ihe mere eme nke Adventizim, nke na-akọwapụta ọdịiche dị n’etiti ndị amamihe na ndị nzuzu n’mmalite na n’ọgwụgwụ nke Adventizim.
Ugbu a, anyị na-arịọ unu, ụmụnna, n’ihi ọbịbịa nke Onyenwe anyị Jizọs Kraịst, na n’ihi nchịkọta anyị ka anyị zukọta n’ebe Ọ nọ, ka a ghara ime ka unu maa jijiji ngwa ngwa n’uche, ma-ọbụ ka a ghara ime ka obi tụọ unu ụjọ, ọ bụghị site na mmụọ, ma-ọbụ site n’okwu, ma-ọbụ site n’akwụkwọ ozi dịka o si n’aka anyị pụta, dịka a ga-asị na ụbọchị Kraịst eruwo nso. Ka onye ọ bụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọ bụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma e wezụga ma ọ bụrụ na ndapụ n’ezi okwukwe ebute ụzọ, a kpọpụtakwa nwoke ahụ nke mmehie, nwa nke mbibi; onye na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe niile a na-akpọ Chineke, ma-ọbụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya onwe ya dị ka Chineke nọdụrụ ala n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke. Ùnu echetaghị na, mgbe m ka nọ n’etiti unu, agwara m unu ihe ndị a? Ma ugbu a unu maara ihe na-egbochi ya, ka e wee kpughee ya n’oge ya. N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitela ịrụ ọrụ ugbua: naanị onye ahụ nke na-egbochi ugbu a ga-anọgide na-egbochi, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ. Mgbe ahụ ka a ga-ekpughe Ajọ Onye ahụ, onye Onyenwe anyị ga-eji mmụọ nke ọnụ Ya lara n’iyi, ma jiri ìhè nke ọbịbịa Ya bibie ya: ọbụna ya, onye ọbịbịa ya dị ka ọrụ Setan si dị, ya na ike niile, na ihe ịrịba ama, na ọrụ ebube ụgha, na aghụghọ niile nke ajọ omume n’etiti ndị na-ala n’iyi; n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha. Ma n’ihi nke a, Chineke ga-ezigara ha aghụghọ siri ike, ka ha kweere ụgha: ka e wee maa ha niile ikpe, ndị na-ekweghị eziokwu, kama ndị nwere mmasị n’ajọ omume. 2 Ndị Tesalonaịka 2:1–12.
Ihe gbara amaokwu a gburugburu bụ ịtụle mgbe Kraịst ga-alọghachi nke ugboro abụọ. Pọl na-echeta ndị Tesalonaịka na ọ zaarala nchegbu ahụ mbụ, mgbe o kwuru, “Unu echetaghị na, mgbe m nọkwasịrị unu, agwara m unu ihe ndị a?” Pọl nọ na-anwa igbochi ka a ghara iduhie ụmụnna n’ihe gbasara “ọbịbịa nke Onyenwe anyị Jisọs Kraịst, na ịchịkọtakwa anyị ọnụ n’ebe ọ nọ.”
Ndị ọkà mmụta ihe mere eme na-achọpụta na ọkara nke ozi William Miller dabeere n’ịmata ya banyere puku ụbọchị na narị atọ abụọ ahụ nke Daniel isi nke asatọ, na amaokwu nke iri na anọ. Ọkara nke ọzọ nke ozi ya, nke a na-adịghị amata mgbe ụfọdụ, bụ ọrụ ya nke ịgọnarị ozizi ụgha banyere Ọbịbịa nke Ugboro Abụọ nke Kraịst.
Dabere n’usoro aghụghọ nke ndị Jesuit, e nwere—ma ka dịkwa—otu ozizi ụgha a ma ama nke William Miller ji ịnọgide na-emegide. Ọ bụ ozizi ụgha ahụ na-abụ na tupu ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Onyenwe anyị, a ga-enwe otu puku afọ nke udo a na-akpọ “temporal millennium,” nke Nwanyị White kwa jụrụ ma megide.
Ọrụ Miller na-eguzobekwa eziokwu nke nlọghachi Kraịst n’ezi-okwu, n’ịmegide echiche ụgha dị iche iche banyere puku afọ ahụ nke juru ebe nile n’oge ya. Pọl na-ekwu banyere Ọbịbịa nke Abụọ n’ime 2 Ndị Tesalonaịka, ya mere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ so n’ihe Miller ghọtara banyere Ọbịbịa nke Abụọ n’ezi-okwu. Isiakwụkwọ ahụ bụ “Eziokwu Dị Ugbu a” nye Miller.
Pọl na-akọwapụta usoro ihe omume dị mkpa nke jikọrọ ya na Ọbịbịa nke Abụọ, ma na-enyekwa echiche ezi uche dị na ya banyere ihe mere ndị Tesalonaịka ekwesịghị ịtụ anya nlọghachi nke Onyenwe anyị n’oge ndụ ha. Pọl na-asị, “Ugbu a, anyị na-arịọ unu, ụmụnna, site n’ọbịbịa nke Onyenwe anyị Jisọs Kraịst, na site n’ịkpọkọtakwa anyị ọnụ n’ebe ọ nọ.” Okwu ahụ bụ “na-arịọ” pụtara ịjụ ajụjụ nyocha. Pọl na-atụgharị uche n’usoro ezi uche dị na ya banyere akụkụ ndị so Ọbịbịa nke Abụọ, ma na-eduru ndị na-ege ya ntị n’ụdị ajụjụ nyocha, nke e bu n’obi ime ka ndị na-anụ ya nyochaa ezi uche nke okwu ya.
Nhazi nke mgbagha ya bụ na tupu Kraịst alọghachi nke ugboro abụọ, a ga-amata papasi ma ọ ga-achịkwa, nakwa na tupu papasi apụta n’akụkọ ihe mere eme, a ga-enwe ndapụ n’ezi okwukwe. Ndapụ ahụ ka dị n’ọdịnihu n’oge ahụ, ya mere ịpụta nke papasi dịkwa ọbụna n’azụ nke ahụ. Ya mere, olee otú a ga-esi duhie onye ọ bụla ka o chee na nlọghachi Kraịst dị nso? Ọ na-eji ọtụtụ akara nnọchianya nke papasi gosi kpọmkwem onye ike ahụ bụ nke a na-ekpughe mgbe ndapụ ahụ gasịrị. Ọ na-akpọ papasi “nwoke nke mmehie,” “onye ajọ omume” ahụ, “nwa nke mbibi,” na “ihe omimi nke ajọ omume.” Sister White kọwara nke ọma na ndị a niile bụ akara nnọchianya na-akọwapụta papasi.
“Ma tupu Kraịst abịa, a ga-enwe mmepe dị mkpa n’ụwa okpukpe, dịka e buru amụma ya n’amụma. Onyeozi ahụ kwupụtara, sị: ‘Unu ekwela ka uche unu maa jijiji ọsọ ọsọ, ma ọ bụ ka e mee unu ka unu nwee nsogbu, ma site n’mmụọ, ma site n’okwu, ma ọ bụ site n’akwụkwọ ozi dịka o si n’aka anyị pụta, dịka a ga-asị na ụbọchị Kraịst eruola nso. Ka onye ọ bụla ghara iduhie unu n’ụzọ ọ bụla: n’ihi na ụbọchị ahụ agaghị abịa, ma e wezụga na nkwapụ ahụ abịa tupu ya, ka e kpughekwaa nwoke nke mmehie ahụ, nwa nke mbibi; onye na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe niile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya, dịka Chineke, na-anọdụ ala n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke.’”
“A gaghị ịghọta okwu Pọl n’ụzọ na-ezighị ezi. A gaghị akụzi ya na ya, site na mkpughe pụrụ iche, adọọla ndị Tesalonaịka aka ná ntị banyere ọbịbịa Kraịst nke dị ozugbo. Ọnọdụ dị otu a ga-ebute ọgbaghara n’okwukwe; n’ihi na mmechuihu na-edugakarị ná-ekweghị ekwe. Ya mere, onyeozi ahụ dọrọ ụmụnna ndị ahụ aka ná ntị ka ha ghara ịnara ozi dị otu a dị ka nke sitere n’aka ya, ma o wee gaa n’ihu ikwusi ike eziokwu ahụ na ike papal, dịka onye amụma Daniel kọwara ya nke ọma, ka ga-ebili ma lụọ agha megide ndị Chineke. Ruo mgbe ike a ga-arụchara ọrụ ya na-egbu mmadụ ma na-ekwulu Chineke, ọ ga-abụ ihe efu ka nzukọ ahụ na-ele anya maka ọbịbịa nke Onyenwe ha. ‘Ọ̀ bụ na unu echetaghị,’ ka Pọl jụrụ, ‘na mgbe m ka nọ n’etiti unu, agwara m unu ihe ndị a?’”
“Egwu jọgburu onwe ya ka ule ndị ga-emekpa ezi nzukọ ụka ahụ ga-abụ. Ọbụna n’oge ahụ onyeozi ahụ na-ede, ‘ihe omimi nke ajọ omume’ amalitelarị ịrụ ọrụ. Mmepe ndị ga-eme n’ọdịnihu ga-abụ ‘dị ka ịrụ ọrụ Setan, ya na ike niile na ihe ịrịba ama na ebube ụgha, na aghụghọ niile nke ajọ omume n’ime ndị na-ala n’iyi.’”
“Nke kacha dị nsọ bụ nkwupụta onyeozi ahụ banyere ndị ga-ajụ ịnara ‘ịhụnanya nke eziokwu.’ ‘N’ihi nke a,’ ka o kwupụtara banyere ndị niile ga-ama ụma jụ ozi nke eziokwu, ‘Chineke ga-ezigara ha aghụghọ siri ike, ka ha wee kwere ụgha: ka e wee maa ha niile ikpe, bụ ndị na-ekweghị eziokwu, kama ha nwere mmasị n’ajọ omume.’ Ụmụ mmadụ apụghị ịjụ ịdọ aka ná ntị ndị Chineke n’ezi ebere na-ezigara ha n’enweghị ntaramahụhụ. N’aka ndị nọgidere na-atụgharị azụ n’ịdọ aka ná ntị ndị a, Chineke na-ewepụ Mmụọ Ya, na-ahapụ ha n’aghụghọ ndị ahụ ha hụrụ n’anya.” Acts of the Apostles, 265, 266.
Ọ bụ ezie na Nwanyị White kpọmkwem na-akọwa “nwoke mmehie ahụ,” “onye ajọ omume ahụ,” “nwa nke la n’iyi” na “ihe omimi nke ajọ omume” sitere n’akụkụ akwụkwọ Pọl, ma kpọọ ya “ike nke ndị popu,” ọ na-ekwu ihe karịrị nke ahụ. Ọ na-akọwapụta na akara ndị a Pọl jiri mara popu Rom ka e hiwere site n’akwụkwọ Daniel, mgbe o kwuru, “Ya mere, onyeozi ahụ dọrọ ụmụnna ahụ aka ná ntị ka ha ghara ịnara ozi dị otú ahụ dịka o si n’aka ya bịa, o wee gaa n’ihu imesi eziokwu ahụ ike na ike nke ndị popu, nke onye amụma Daniel kọwara nke ọma, ka ga-ebili ma buso ndị nke Chineke agha. Ruo mgbe ike a ga-arụzu ọrụ ya na-egbu egbu ma na-ekwulu Chineke, ọ ga-abụ ihe efu nye chọọchị ile anya maka ọbịbịa nke Onyenwe ha.” Pọl na-adabere akụkụ nke ozi ahụ o zigara ndị Tesalonaịka nke ji amata ọchịchị popu ahụ n’isi nke iri na otu nke Daniel, na amaokwu nke iri atọ na isii.
Eze ga-eme kwa ihe dị ya n’obi; ọ ga-ebuli onwe ya elu, meekwa ka onwe ya too karịa chi niile, ọ ga-ekwukwa okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile, ọ ga-enwekwa ihe ịga nke ọma ruo mgbe iwe ahụ ga-emezu: n’ihi na ihe ahụ e kpebiri ga-emezu. Daniel 11:36.
Mgbe Pọl kọwara papa ahụ dị ka onye “na-emegide ma na-ebuli onwe ya elu karịa ihe nile a na-akpọ Chineke, ma ọ bụ nke a na-efe ofufe; nke mere na ya, dịka Chineke, na-anọdụ n’ụlọ nsọ Chineke, na-egosi onwe ya na ọ bụ Chineke,” Pọl na-ekwu okwu ahụ n’ụzọ ọzọ site n’ịkọwa nkọwa onye amụma Daniel banyere “eze” ahụ nke mere “dị ka ọchịchọ ya si dị,” ma “buli onwe ya elu” ma “mee onwe ya ka ọ dị ukwuu karịa chi ọ bụla.” Papa ahụ bụ eze ahụ nke na-ekwu “okwu dị ịtụnanya megide Chineke nke chi niile”, papa ahụkwa bụ ike ahụ nke ga “aga nke ọma ruo mgbe” mbụ “iwe” ahụ “ga-emezu” na 1798.
Daniel iri na otu, na amaokwu nke iri atọ na isii dị oke mkpa nke ukwuu ka a ghọta ya n’ezi ụzọ, ma ọ bụrụ na a ga-aghọta n’ụzọ ziri ezi mmụba nke ihe ọmụma n’afọ 1989. N’ihi nke a, ozizi ụgha ahụ na eze dị n’amaokwu ahụ bụ France, dịka Uriah Smith si webata ya, ka e webatara n’ọgbọ mbụ nke Adventism (1863 ruo 1888). Smith gbanwere ederede amaokwu nke iri atọ na isii site na “eze ahụ” (onye bụ papacy nke a na-akọwa n’amaokwu ndị gara aga) gaa na “otu eze” (eze ọ bụla) iji nye France na-ekweghị na Chineke àgwà ofufe nke Rome, ma nke ahụ bụ naanị ebe mbido iji weta echiche nke ya ọ hụrụ n’anya banyere Turkey ịbụ eze nke ugwu n’amaokwu nke iri anọ gaa n’ihu.
Satan malitere n’oge gboo ime ka eziokwu ahụ ghara ịpụta ìhè na eze ahụ a kpọrọ n’amaokwu ahụ bụ ọchịchị papacy, ma ọ bụkwa onyeozi Pọl na-enye àmà Daniel onye àmà nke abụọ banyere eziokwu a. Nwannaanyị White nyere àmà nke atọ.
Ọ bụghị naanị na Setan chọrọ ikpuchi eziokwu ahụ na eze a kpọrọ n’amaokwu ahụ bụ pope, kama site n’ịduhie eziokwu dị n’amaokwu ahụ, Setan mekwara ka ihe “iwe” ahụ n’amaokwu ahụ nọchiri anya ya ghara ido anya. Papacy ahụ dị n’amaokwu ahụ ga-aga n’ihu ịga nke ọma ruo n’afọ 1798, mgbe e nyere ya ọnyá ya na-egbu egbu. Afọ 1798 bụ njedebe nke afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ na ise nke iwe Chineke, nke e mezuru megide alaeze ugwu nke Izrel, malite n’afọ 723 Tupu Kraịst.
Ọ bụrụ na Adventism echebewo ma kwado “oge asaa,” n’afọ 1863, ọ ga-abụrịrị ihe fọrọ nke nta ka ọ ghara ekwe omume ka Uriah Smith gbapụ n’ụdị nzuzu dị otú ahụ banyere amaokwu nke iri atọ na isii, n’ihi na a ga-aghọtakwuwo “iwe ahụ” dịka ihe na-anọchi anya iwe mbụ nke Chineke nke “oge asaa,” si otú a na-enweghị njikọ ọbụla na France. Mmụba nke ihe ọmụma n’afọ 1989 ka Pọl na-akwado n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, ma n’ihi nke a, ịdọ aka ná ntị Pọl n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ banyere ndị na-anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, kama ha anabata aghụghọ siri ike, na-eme otu a site n’ịjụ eziokwu ndị Pọl na-egosi n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Otu n’ime eziokwu ndị ahụ bụ njirimara ziri ezi nke eze nke ugwu n’ime Daniel isi nke iri na otu, amaokwu iri anọ ruo iri anọ na ise.
N’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, mgbe Pọl kọwachara poopu nke Rom, ọ kọwakwara usoro ihe ndị ga-eme n’ọgwụgwụ ụwa na-eduga ruo n’Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst, nke bụ isiokwu nke akụkụ ahụ. Ọ na-ekwu, “mgbe ahụ ka a ga-ekpughe onye ajọ ahụ.” “Onye ajọ” ahụ bụ poopu, “onye Onyenwe anyị ga-eji mmụọ ọnụ ya laa n’iyi, ma jiri ebube ọbịbịa ya bibie.” Mgbe ahụ Pọl na-ekwu, “Ya onwe ya, onye ọbịbịa ya si n’ọrụ Setan pụta, ya na ike niile na ihe ịrịba ama na ọrụ ebube ụgha.” Jisọs bụ onye ahụ “onye ọbịbịa ya si n’ọrụ Setan pụta.”
Ọrụ ebube Setan na-arụ bụ oge ahụ site n’Iwu Ụka nke Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa, ruo mgbe Maịkel ga-ebili, ule amara nke mmadụ emechie. Setan anaghị arụ ọrụ ebube ọ bụla n’oge Ihe Otiti Asaa Ikpeazụ ahụ a na-awụpụ site na mmechi nke ule amara ruo mgbe Kraịst ga-alaghachi.
“Kraịst sịrị, ‘Site n’ọmụmụ ha ka unu ga-amata ha.’ Ọ bụrụ na ndị a na-eme ọgwụgwọ site n’aka ha, n’ihi ngosipụta ndị a, na-achọ ịgbaghara ileghara iwu Chineke anya ha ma nọgide na nnupụisi, ọbụna ma ha nwee ike ruo n’ókè ọ bụla na n’ókè nile, nke a apụtaghị na ha nwere nnukwu ike Chineke. Kama nke ahụ, ọ bụ ike ịrụ ọrụ ebube nke nnukwu onye nduhie. Ọ bụ onye na-emebi iwu omume ọma, ọ na-ejikwa ụzọ aghụghọ ọ bụla ọ pụrụ ịchịkwa mee ka mmadụ ghara ịhụ ezi agwa ya. A dọrọ anyị aka ná ntị na n’ụbọchị ikpeazụ ọ ga-eji ihe ịrịba ama na ọrụ ebube ụgha rụọ ọrụ. Ọ ga-anọgidekwa n’ọrụ ebube ndị a ruo ngwụcha oge amara, ka o wee tụọ ha aka dị ka ihe àmà na ọ bụ mmụọ ozi nke ìhè, ọ bụghịkwa nke ọchịchịrị.” The Seventh-day Adventist Bible Commentary, volume 7, 911.
Pọl na-akọwapụta na a ga-enwe ndapụ n’ezi okwukwe nke ga-ebute mkpughe nke ọchịchị papacy, nakwa na Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst ga-eme “mgbe” ọrụ ebube dị ịtụnanya nke Setan gachara. Ọrụ ebube dị ịtụnanya nke Setan na-amalite na iwu Sọnde dị na United States, ma na-ejedebe na mbata nke mmechi oge ebere na ọrịa-otiti asaa ikpeazụ. Ọrụ ebube dị ịtụnanya nke Setan na-amalite na iwu Sọnde dị na United States.
“Site n’iwu e nyere n’ike nke na-akwado iguzobe Ọchịchị Pope n’ime mmebi iwu Chineke, mba anyị ga-ekewapụ onwe ya kpamkpam n’ezi omume. Mgbe Protestantizim ga-agbatị aka ya gafee ọdụm ahụ iji jide aka nke ike Rom, mgbe ọ ga-agafe n’elu omimi ahụ iji kpakọrịta aka na Ime Mmụọ, mgbe, n’okpuru mmetụta nke njikọ atọ a, mba anyị ga-ajụ ụkpụrụ ọ bụla nke Iwu Nsọ ya dị ka ọchịchị Protestant na nke ndị mmadụ na-achị onwe ha, ma kwadebe ụzọ maka mgbasa nke ụgha na aghụghọ ndị pope, mgbe ahụ anyị pụrụ ịmata na oge eruola maka ọrụ ebube nke Setan, nakwa na ọgwụgwụ dị nso.” Testimonies, volume 5, 451.
Iwu nke Sọnde bụ njedebe nke alaeze nke isii, anụ ọhịa nke sitere n’ụwa nke Mkpughe isi nke iri na atọ. Anụ ọhịa nke sitere n’ụwa bidoro ịchị n’ọgwụgwụ nke afọ puku otu narị abụọ na iri isii nke ọchịchị ọchịchị ndị popu n’afọ 1798. Ya mere, e kpughere ọchịchị ndị popu n’afọ 538, ọ bụ ezie na ọrụ ya nke ijide ụwa n’okpuru ọchịchị ya amalitelarị mgbe Pọl dere okwu ya. Tupu afọ 538, a ga-enwe ndapụ n’ezi okwukwe nke ga-ebute mkpughe nke nwoke mmehie, onye nọ ọdụ n’ụlọ nsọ nke Chineke.
E gosiri ndapụ n’ezi okwukwe anya n’ime ụka Peagamọs mgbe ụka Ndị Kraịst mere nkwekọrịta na okpukpe ikpere arụsị, dịka e si gosi ya n’ihe nnọchianya nke eze ukwu Constantine. Pọl nọ na-akọwapụta ihe ama amụma ndị ahụ nke ga-emezu tupu Ọbịbịa nke Abụọ nke Kraịst. Mgbe o mechara cheta ihe ọ kuziri ndị Tesalonaịka na mbụ, o wee jụọ ma ha echetaghị na ọ kuziri ha eziokwu ndị a na mbụ? O wee cheta ha na ha kwesịkwara icheta na ọ kuziri ha na ike ụfọdụ ga “egbochi” ọchịchị papacy, “ka” e wee “kpughee” papacy ahụ “n’oge ya”? Okwu ahụ bụ “egbochi” pụtara igbochi ma ọ bụ ijide azụ. Okwu ahụ bụ “egbochi” ka e mesịrị n’otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ka a sụgharịrị dị ka “na-egbochi ugbu a.”
Ya mere, e ji ezi uche gosipụta akụkụ Akwụkwọ Nsọ a dị ka nke a; “Ma ugbu a unu maara ihe na-egbochi ọchịchị ndị popu, ka e wee kpughee ọchịchị ndị popu n’oge ya. N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume (ọchịchị ndị popu) amalitelarị ịrụ ọrụ: naanị onye ahụ nke ugbu a na-egbochi ọchịchị ndị popu ga-anọgide na-egbochi ọchịchị ndị popu ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ.” Mgbe William Miller ghọtara akụkụ Akwụkwọ Nsọ a n’ime Ndị Tesalonaịka, ọ matara na ike ahụ nke gbochiri ọchịchị ndị popu ịrị n’ocheeze ụwa n’afọ 538, bụ Rom ndị ọgọ mmụọ, nakwa na Rom ndị ọgọ mmụọ ga-egbochi ịrị elu nke ike ndị popu, ruo mgbe a “ga-ewepụ” Rom ndị ọgọ mmụọ “n’ụzọ.”
“N’ime afọ iri na abụọ ahụ m bụ onye kwenyere na Chineke ma jụ mkpughe, agụwo m akụkọ ihe mere eme niile m pụrụ ịchọta; ma ugbu a, ahụrụ m Baịbụl n’anya. Ọ kụziri banyere Jisọs! Ma n’agbanyeghị nke ahụ, e nwere ezigbo akụkụ buru ibu nke Baịbụl nke ka bụ ọchịchịrị nye m. N’afọ 1818 ma ọ bụ 19, mgbe m na enyi m nọ na-akparịta ụka, onye m gara ileta, ma onye maara m ma nụkwara ka m na-ekwu okwu mgbe m bụ onye kwenyere na Chineke ma jụ mkpughe, ọ jụrụ m, n’ụzọ nwere ihe ọ pụtara nke ukwuu, sị, ‘Gịnị ka ị chere banyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, na nke ahụ?’ na-ezo aka n’akụkụ Akwụkwọ Nsọ ochie ndị ahụ m na-ajụ mgbe m bụ onye kwenyere na Chineke ma jụ mkpughe. Aghọtara m ihe ọ na-achọ ime, wee zaa—Ọ bụrụ na i nye m oge, aga m agwa gị ihe ha pụtara. ‘Ogologo oge ole ka ị chọrọ?’ Amaghị m, ma aga m agwa gị, ka m zara, n’ihi na apụghị m ikwere na Chineke enyela mkpughe nke a na-apụghị ịghọta. Mgbe ahụ ekpebiri m ịmụ Baịbụl m nke ọma, na-ekwere na m pụrụ ịchọpụta ihe Mmụọ Nsọ pụtara. Ma ozugbo m mere mkpebi a, echiche a bịara m—‘Ka e were ya na ị hụrụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ị na-apụghị ịghọta, gịnị ka ị ga-eme?’ Ụzọ a e si amụ Baịbụl wee bata m n’uche:—Aga m ewere okwu dị n’akụkụ ndị dị otu a, soro ha gafee Baịbụl, ma si otu a chọpụta ihe ha pụtara. Enwere m Concordance nke Cruden, nke m chere na ọ bụ nke kachasị mma n’ụwa; ya mere, ewere m ya na Baịbụl m, nọdụ ala n’ụlọọrụ m, agụghịkwa ihe ọzọ, ma e wezụga ntakịrị akwụkwọ akụkọ, n’ihi na ekpebisiri m ike ịma ihe Baịbụl m pụtara.”
“Amalitere m na Jenesis, ma na-agụ nwayọọ nwayọọ; ma mgbe m rutere n’otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke m na-enweghị ike ịghọta, achọgharịrị m n’ime Akwụkwọ Nsọ niile ka m mata ihe ọ pụtara. Mgbe m gachara Akwụkwọ Nsọ n’ụzọ a, Ewoo, lee otú eziokwu ahụ si pụta ìhè ma bụrụkwa nke jupụtara n’ebube! Achọpụtara m ihe ahụ m nọ na-ekwusa unu. O juru m afọ na oge asaa ahụ kwụsịrị n’afọ 1843. Mgbe ahụ, abịara m n’ụbọchị puku abụọ na narị atọ; ha duuru m n’otu nkwubi-okwu ahụ; ma enweghị m echiche ọ bụla banyere ịchọpụta mgbe Onye Nzọpụta ga-abịa, ma enweghị m ike ikwere ya; ma ìhè ahụ dakwasịrị m n’ike nke ukwuu nke na amaghị m ihe m ga-eme. Ugbu a, echere m, aghaghị m iyi ihe nkpali inyinya na uwe ịnya; agaghị m aga ọsọ karịa Akwụkwọ Nsọ, agaghịkwa m ada azụ ya. Ihe ọ bụla Akwụkwọ Nsọ na-akụzi, m ga-arapara n’ime ya. Ma, n’agbanyeghị nke ahụ, e nwere ụfọdụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị m na-enweghị ike ịghọta.”
“Nke a bụ maka usoro izugbe ya n’ịmụ Akwụkwọ Nsọ. N’oge ọzọ, o kọwara usoro ya n’idozi ihe ederede dị n’ihu anyị pụtara—ihe “‘the daily’” pụtara. “Agụrụ m n’ihu,” ka o kwuru, “ma enweghị m ike ịhụ ebe ọzọ e ji ya mee ihe, ma e wezụga na Daniel. Mgbe ahụ, eweere m okwu ndị ahụ guzo n’ihe metụtara ya, ‘wepụ.’ Ọ ga-ewepụ daily ahụ, ‘site n’oge a ga-ewepụ daily ahụ,’ wdg. Agụrụ m n’ihu, ma chee na agaghị m ahụ ìhè ọ bụla n’ihe ederede ahụ; n’ikpeazụ, erutere m 2 Thessalonians 2:7–8. ‘N’ihi na ihe omimi nke ajọ omume amalitelarị ịrụ ọrụ; naanị onye na-egbochi ugbu a ga-egbochi ya, ruo mgbe a ga-ewepụ ya n’ụzọ, mgbe ahụ ka a ga-eme ka onye ajọ ahụ pụta ìhè,’ wdg. Ma mgbe m rutere n’ihe ederede ahụ, Ewoo, lee ka eziokwu ahụ siri doo anya ma bụrụkwa nke ebube! Ọ bụ ebe ahụ ka ọ dị! nke ahụ bụ ‘the daily!’ Ọfọn ugbu a, gịnị ka Pọl pụtara site n’okwu a, ‘onye na-egbochi ugbu a,’ ma ọ bụ na-egbochi? Site n’aka ‘nwoke mmehie,’ na ‘onye ajọ ahụ,’ a na-ekwu Popery. Ọfọn, gịnị bụ ihe na-egbochi ka e kpughee Popery? Gịnị mere, ọ bụ ikpere arụsị; ọfọn mgbe ahụ, ‘the daily’ aghaghị ịpụta ikpere arụsị.” William Miller, Apollos Hale, The Second Advent Manual, 65, 66.
E wezụga nghọta na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel bụ akara nke ikpere arụsị, ọ ga-esiri Miller ike nke ukwuu iwulite usoro ahụ nke o ji chịkọta nhazi amụma ya. A hụrụ “ihe a na-eme kwa ụbọchị” ugboro ise n’akwụkwọ Daniel, ma mgbe niile, akara nke ọchịchị popu na-esokwa ya. Ihe àmà na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel bụ ikpere arụsị dị n’akwụkwọ ozi Pọl degaara ndị Tesalonaịka. Otu n’ime ịdọ aka ná ntị kachasị njọ dị n’Okwu Chineke dị ebe ahụ, n’ihi na n’ebe ahụ Pọl kwuru n’ụzọ doro anya na a ga-ezitere ndị na-adịghị ahụ eziokwu n’anya aghụghọ dị ike. Eziokwu ahụ e tinyere n’akwụkwọ Tesalonaịka n’ụzọ amụma bụ njirimara njikọ dị n’etiti ikpere arụsị na ọchịchị popu, ma ịjụ eziokwu ahụ bụ ịkwado n’aka na aghụghọ dị ike ga-abụ nsonaazụ nke ịjụ ahụ.
Anyị ga-aga n’ihu n’isiokwu a n’isiokwu sochirinụ.
Nọnụ onwe unu, juokwa anya; tie mkpu, ee, tienụ mkpu: ha ṅụbigara mmanya ókè, ma ọ bụghị n’ihi mmanya; ha na-atụgharị agharị, ma ọ bụghị n’ihi ihe-ọṅụṅụ siri ike. N’ihi na Onyenwe anyị awụkwasịwo unu mmụọ nke ụra miri emi, O mechikwokwa anya unu: ndị amụma na ndị na-achị unu, ndị ọhụ ụzọ ka O kpuchiri. Ọhụ niile aghọwo kwa nye unu dịka okwu dị n’akwụkwọ e kàrà akara, nke mmadụ na-enyefe onye gụrụ akwụkwọ, sị, Biko, gụọ nke a: ọ asị, Apụghị m; n’ihi na e kàrà ya akara: a na-enyekwa akwụkwọ ahụ onye na-agụghị akwụkwọ, sị, Biko, gụọ nke a: ọ asị, Agụghị m akwụkwọ. Ya mere Onyenwe anyị kwuru, Ebe ọ bụ na ndị a ji ọnụ ha abịakwute m, jiri egbugbere ọnụ ha sọpụrụ m, ma ha emeela ka obi ha dịrị m anya, egwu ha na-atụkwa m bụ nke a zụziri ha site n’iwu ụmụ mmadụ: ya mere, lee, M ga-aga n’ihu ime n’etiti ndị a ọrụ dị ịtụnanya, ee, ọrụ dị ịtụnanya na ihe ebube: n’ihi na amamihe nke ndị amamihe ha ga-ala n’iyi, nghọta nke ndị nwere uche ha ga-ezokwa. Ahụhụ ga-adịrị ndị ahụ na-achọsi ike izochie nzuzo ndụmọdụ ha n’aka Onyenwe anyị, ndị ọrụ ha dịkwa n’ọchịchịrị, ha na-asịkwa, Ònye na-ahụ anyị? ònye makwaara anyị? N’eziokwu, ịtụgharị ihe unu n’azụ n’ihu, a ga-agụta ya dịka ụrọ ọkpụ ite: n’ihi na ọ̀ ga-ekwe omume ka ihe e mere sị onye mere ya, O meghị m? ma ọ bụ ka ihe a kpụrụ akpụ sị onye kpụrụ ya, O nweghị nghọta? Aịsaịa 29:9–16.