Jọn Onye Na-eme Baptizim bụ onye amụma bụ njikọ na-ejikọta.
“Onye amụma Jọn bụ njikọ jikọtara oge nlekọta abụọ ahụ. Dị ka onye nnọchi anya Chineke, o guzoro n’ihu iji gosi mmekọrịta dị n’etiti iwu na ndị amụma na oge nlekọta nke Ndị Kraịst. Ọ bụ ìhè nke nta, nke a ga-eso site n’ìhè ka ukwuu. A mụnyere uche Jọn site n’aka Mmụọ Nsọ, ka o wee mee ka ìhè nwuo n’ebe ndị ya nọ; ma ọ dịghị ìhè ọzọ ọ bụla nke nwụgoro ma ọ bụ nke ga-adị mgbe ọ bụla nwụọ nke ọma nke ukwuu n’ebe mmadụ dara ada nọ dịka nke si n’ozizi na n’ihe nlereanya Jisọs pụta. A ghọtachabeghị Kraịst na ozi Ya nke ọma, dị ka e gosipụtara ha n’ụdị aja nke onyinyo. Ọbụna Jọn n’onwe ya aghọtachabeghị ndụ na-abịa n’ọdịnihu, nke na-adịghị anwụ anwụ, site n’aka Onye Nzọpụta.” The Desire of Ages, 220.
Jisọs bụkwa onye amụma nke bụ njikọ na-ejikọta ihe abụọ.
“Kraịst ebutewo ụzọ site n’ụwa ruo n’eluigwe. Ọ bụ ya na-emepụta njikọ na-ejikọta ụwa abụọ ahụ. Ọ na-ewetara mmadụ ịhụnanya na ịdị umeala n’obi nke Chineke, ma site n’uru ọrụ Ya ọ na-ebuli mmadụ elu ka o zute ime ka ya na Chineke dị n’udo ọzọ. Kraịst bụ ụzọ ahụ, eziokwu ahụ, na ndụ ahụ. Ọ bụ ọrụ siri ike ịga n’ihu, nzọụkwụ site na nzọụkwụ, n’ụzọ mgbu na nwayọ, n’ihu ma n’elu, n’ụzọ ịdị ọcha na ịdị nsọ. Ma Kraịst emewo nkwadebe zuru ezu iji kesaa ume ọhụrụ na ike dị nsọ n’ọ bụla nzọụkwụ ọganihu n’ime ndụ nke Chineke. Nke a bụ ihe ọmụma na ahụmịhe ndị ọrụ nile nọ n’ụlọọrụ ahụ chọrọ, ha kwesịkwara inwe ya, ma ọ bụghị ya, ha na-ewetara ọrụ Kraịst nkọcha kwa ụbọchị.” Testimonies, volume 3, 193.
Ọrụ amụma Jọn Baptist gụnyekwara ijikọ oge nlekọta nke ebe nsọ nke ụwa na ebe nsọ nke eluigwe. Okwu mbụ Jọn kwuru mgbe o buru ụzọ hụ Jizọs bụ:
N’echi ya sochirinụ Jọn hụrụ Jizọs ka Ọ na-abịakwute ya, sị, Lee Nwa-aturu Chineke, onye na-ebupụ mmehie nke ụwa. Jọn 1:29.
Ma ọbụna n’agbanyeghị na Jọn ga-achọpụta ngafe ahụ site n’Izrel oge ochie ruo n’Izrel nke mmụọ, nghọta ya banyere ngafe ahụ dị nta.
“Kristi kwuru, n’ịkwado Jọn, ‘Ma gịnị ka unu pụrụ ịhụ? Onye-amụma? Ee, ana m asị unu, karịa onye-amụma.’ Ọ bụghị naanị na Jọn bụ onye-amụma iji buru amụma banyere ihe ga-eme n’ọdịnihu, kama ọ bụ nwa nke nkwa, jupụtara na Mụọ Nsọ site n’oge a mụrụ ya, e chikwara ya site n’aka Chineke ka o rụọ ọrụ pụrụ iche dịka onye mmegharị, n’ịkwadebe otu ndị mmadụ maka ịnabata Kraịst. Onye-amụma Jọn bụ njikọ jikọtara oge omume abụọ ahụ.
“Okpukperechi ndị Juu, n’ihi ịhapụ ha Chineke, bụrụworo nke dabere nke ukwuu n’emume. Jọn bụ ìhè nta, nke ìhè ka ukwuu ga-eso. Ọ ga-eme ka ntụkwasị-obi ndị mmadụ nwere n’omenala ha maa jijiji, kpọkuo mmehie ha n’ebe ncheta ha nọ, ma duru ha n’ichegharị; ka e wee kwadebe ha ịghọta uru ọrụ Kraịst bara. Chineke sitere n’ike mmụọ nsọ gwa Jọn okwu, na-enye amụma ahụ ìhè, ka o wee wepụ nkwenkwe ụgha na ọchịchịrị n’uche ndị Juu eziokwu, nke ozizi ụgha si n’ọgbọ ruo n’ọgbọ na-achịkọbara ha.”
“Onyeozi kacha nta nke soro Jisọs, nke hụrụ ọrụ-ebube Ya, ma gee ntị n’ozizi Ya dị nsọ nke nkuzi, ma nụkwa okwu nkasi obi ndị si n’ọnụ Ya pụta, ka e nyere ohere karịa Jọn Baptist, n’ihi na o nwere ìhè doro anya karịa. Ọ dịghị ìhè ọzọ enwula, ma ọ gaghị enwu kwa, n’elu ọgụgụ isi nke mmadụ mmehie, dara ada, ma e wezụga nke ahụ e nyere, ma na-enyekwa, site n’aka Onye ahụ bụ ìhè nke ụwa. Kraịst na ozi Ya aghọtawo naanị n’ụzọ na-edoghị anya site n’àjà ndị ahụ e ji onyinyo gosi ihe. Ọbụna Jọn chepụtara na ọchịchị Kraịst ga-adị na Jerusalem, nakwa na Ọ ga-eguzobe alaeze nke ụwa a, ndị isiokwu ya ga-abụ ndị dị nsọ.” Review and Herald, April 8, 1873.
Pọl onyeozi bụkwa onye-amụma njikọ nke ga-akọwapụta ngwa amụma nke mgbanwe n’ezie gaa n’ihe ime mmụọ. Ọ ghọtara na Jerusalem nkịtị abụghịzi Jerusalem nke amụma, n’ihi na n’oge ahụ ọ gbanwerewo bụrụ Jerusalem nke eluigwe.
N’ihi na Hega a bụ ugwu Saịnaị dị n’Arebia, ọ kwekọrịtakwa na Jerusalem nke dị ugbu a, nke ya na ụmụ ya nọ n’ọgba-ohu. Ma Jerusalem nke dị n’elu bụ onye nweere onwe ya, onye ahụ bụ nne anyị niile. Ndị Galeshia 4:25, 26.
N’isi nke abụọ nke 2 Ndị Tesalonaịka, nke anyị nọ na-atụle, Pọl kọwara na Rom ọgọ mmụọ nke nkịtị bụ ike ahụ nke gbochiri Rom ime mmụọ nke papal ka ọ ghara ịrị n’ocheeze ruo n’afọ 538. N’isi ahụ ọ na-akọwa na “nwoke nke mmehie” ahụ nke nọ ọdụ n’ụlọ nsọ nke Chineke, bụ otu “eze” ahụ Daniel kọwara n’isi nke iri na otu, amaokwu nke iri atọ na isii. Ihe akaebe na “eze ugwu” dị n’amaokwu isii ikpeazụ nke Daniel iri na otu bụ ọchịchị papacy ghọrọ isi ihe dị mkpa iji guzobe usoro eziokwu nke Future for America jiri mee ihe site n’mmụba nke ọmụma n’afọ 1989.
N’otu isiakwụkwọ ahụkwa, Pọl kọwara ọrụ Rom ndị ọgọ mmụọ n’ịkwụsị ibili nke ọchịchị papacy, ruo oge a ga-ewepụ Rom ndị ọgọ mmụọ; ma site n’ime nke a, ọ kọwara na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel bụ Rom ndị ọgọ mmụọ. Eziokwu ahụ ghọrọ mkpịsị ugodi n’onwe ya iji wulite nhazi nke eziokwu nke kpatara mmụba nke ihe ọmụma n’afọ 1798.
N’akụkọ ihe mere eme William Miller, a kpọsara ozi ahụ mgbe mgbanwe sitere n’òtù Filadelfia gaa n’òtù Laodisia ga-eme. N’akụkọ ihe mere eme Future for America, mgbanwe sitere n’òtù Laodisia ruo n’òtù Filadelfia ka a na-eme ugbu a.
Eziokwu ahụ Pọl wepụtara n’ime 2 Ndị Tesalonaịka, nke kọwara ngafe ahụ sitere na Rom nke ndị ọgọ mmụọ n’eziokwu ruo na Rom ime mmụọ nke papa, ghọrọ ntọala nghọta amụma nke Miller. E bilitere ma Jọn Onye Na-eme Baptizim ma Pọl iji kọwaa ngafe sitere n’ihe nkịtị ruo n’ihe ime mmụọ. E ji Jọn Onye Na-eme Baptizim mee ihe nnọchianya William Miller, ma n’ọrụ ya ọ dị mkpa ka ọ ghọta mmekọrịta na ngafe dị n’etiti Rom nke ndị ọgọ mmụọ na Rom nke papa, ngafe ahụ Jọn e bilitere iji kọwaa.
E nwere ntụaka ise banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel, ma ha na-ebute ihe nnọchianya nke ike papal mgbe niile. N’okwu mgbanwe amụma anyị na-atụle, ntụaka ise ahụ niile gụnyere mgbanwe sitere na Rom nkịtị gaa na Rom ime mmụọ. “Ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel bụ otu n’ime eziokwu ndị e gosiri n’elu tebụl abụọ Habakuk, ya mere ọ bụ eziokwu ntọala nke a ga-agbachitere; eziokwu nke a ga-emecha kpuchie n’okpuru ọla dị ọnụ ahịa ụgha na ego ụgha e mere ka ha yie ezi. Ọ bụghị ihe mberede na eziokwu ọ bụla e gosiri n’elu chaatị abụọ ndị ahụ dị nsọ nwere nkwado sitere n’ike mmụọ nsọ kpọmkwem n’ime akwụkwọ Ellen White. Ịjụ nke ọ bụla n’ime eziokwu ndị ahụ bụ ntọala (gụnyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị”), bụ n’otu oge ahụ ịjụ ikike nke Mmụọ nke Amụma.
“Mgbe ahụ, ahụrụ m banyere ‘Daily,’ na okwu ahụ bụ ‘sacrifice’ bụ ihe amamihe mmadụ tinyere, ọ bụghịkwa nke ederede ahụ; nakwa na Onye-nwe-anyị nyere ndị kwusara mkpu awa ikpe ahụ nghọta ziri ezi banyere ya. Mgbe ịdị n’otu dị, tupu 1844, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ nile jikọtara n’echiche ziri ezi banyere ‘Daily;’ ma kemgbe 1844, n’etiti ọgba aghara ahụ, anabatala echiche ndị ọzọ, ọchịchịrị na mgbagwoju anya esokwa ya.” Review and Herald, November 1, 1850.
Ndị ahụ “nyere mkpu awa ikpe,” ghọtara “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka ihe nnọchianya nke ikpere arụsị, na/ma ọ bụ Rom ikpere arụsị. Nghọta ha gụnyere eziokwu ahụ na ha ghọtara na okwu ahụ “àjà” esoghị n’akụkụ amaokwu ahụ n’akwụkwọ Daniel, ebe ndị ntụgharị asụsụ nke Bible King James tinyere ya (site n’amamihe mmadụ). Nghọta ndị ọsụ ụzọ ahụ gụnyekwara na a na-egosipụtakarị “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’ọmụmụ ihe ya na otu n’ime ihe nnọchianya abụọ nke ike papal, nakwa na ikpere arụsị (“ihe a na-eme kwa ụbọchị”) na-ebute ihe nnọchianya papal ụzọ mgbe niile. A na-akọwapụta ha mgbe niile n’usoro ha siri bata n’ime akụkọ ihe mere eme amụma. Akwụkwọ Daniel na Mkpughe anaghị ada mba n’usoro akụkọ ihe mere eme ahụ nke ikpere arụsị na-ebute papalism ụzọ, ma mgbe akwụkwọ Mkpughe na-ebute ike nke atọ na-ebibi ihe, ya bụ amụma ụgha, a na-edobe usoro ahụ mgbe niile.
E wezụga nkuzi Pọl na ihe ndị amụma kwuru n’ụzọ nkịtị gbanwere bụrụ nke ime mmụọ n’oge nke obe, a na-amịpụta nsogbu n’amụma Kraịst banyere mbibi nke Jerusalem, nke a hụrụ n’oziọma niile ma e wezụga nke Jọn. Ihe nnọchianya abụọ nke ọchịchị ndị pope nke ejikọtara na “ihe a na-achụ kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel bụ ihe arụ nke ịtọgbọ n’efu na njehie nke ịtọgbọ n’efu. Ihe nnọchianya abụọ ndị ahụ na-anọchi anya akara nke anụ ọhịa ahụ (ihe arụ ahụ) na onyinyo nke anụ ọhịa ahụ (njehie ahụ).
Mmehie ahụ nke na-enye ọchịchị pàpà ikike igbu ndị ọ na-ekpebi na ha bụ ndị jụrụ okwukwe bụ njikọta ụka na ọchịchị, ebe ụka na-achịkwa mmekọrịta ahụ. N’ihi ya, Daniel na-anọchi anya njikọta ụka na ọchịchị, nke bụ onyinyo nke anụ ọhịa pàpà, dịka mmehie nkịtị nke mbibi. Akwụkwọ Nsọ na-akọwa ikpere arụsị dịka ihe arụ, a na-anọchikwa ikpere arụsị niile nke ike pàpà site n’izu-ike arụsị ya, nke Jọn kpọrọ akara nke anụ ọhịa ahụ, nke Daniel kpọrọkwa ihe arụ nke na-eweta mbibi.
Site n’otu n’ime ha ka obere mpi si pụta, nke toro nke ukwuu, chee ihu n’ebe ndịda, na n’ebe ọwụwa anyanwụ, na n’ala ahụ mara mma. O tokwara nke ukwuu, ọbụna ruo n’ụsụụ ndị agha nke eluigwe; o wee tụda ụfọdụ n’ime ụsụụ ndị agha ahụ na ụfọdụ kpakpando n’ala, zọchakwa ha. Ee, o mere onwe ya nnukwu ọbụna ruo n’Onye-isi nke ụsụụ ndị agha ahụ, sitekwara n’aka ya ka a napụrụ àjà a na-achụ kwa ụbọchị, a kwatukwara ebe nsọ ya. E nyekwara ya usuu agha imegide àjà a na-achụ kwa ụbọchị n’ihi njehie; o wee tụda eziokwu n’ala; o mekwara omume ya, wee nwee ọganihu. Daniel 8:9–12.
Anyị ga-atụle amaokwu ndị a n’ụzọ sara mbara karị n’isiokwu ọzọ, ma n’amaokwu nke iri na otu, ike ahụ nke weliri onwe ya elu megide Kraịst bụ Rom ndị ọgọ mmụọ, mgbe ha nwara igbu Ya n’oge a mụrụ Ya, ma mechaa mee nke ahụ n’obe. Amaokwu ahụ na-ekwu na “site n’aka ya” (Rom ndị ọgọ mmụọ), “e wepụrụ nke ụbọchị niile.” Okwu Hibru a sụgharịrị ịbụ “e wepụrụ” bụ “rum,” ma ọ pụtara “ibuli elu na ịkwalite.” Rom ndị ọgọ mmụọ ga-ebuli elu ma kwalite okpukpe ịkpa arụsị, ha wee mee kpọmkwem ihe ahụ n’akụkọ ihe mere eme. Nke a bụ ihe mere e ji akpọ ha “Rom ndị ọgọ mmụọ.”
Amaokwu nke sochirinụ na-akọwa na e nyere Rom nke popu “ndị agha” (ike agha), nke megidere, ma ọ bụ ga-emeri “ihe a na-eme kwa ụbọchị” (okpukpe ndị mba ọzọ). Nke a kwa bụ eziokwu nke akụkọ ihe mere eme, n’ihi na ndị popu ji ike agha rụọ ọrụ (ọ bụ ezie na ọ dịbeghị mgbe o nwere ndị agha nke ya), iji merie mgbochi e debere n’ụzọ mbilite ya n’ike. Ike ahụ sitere na Rom nke ndị mba ọzọ. E nyere ya ike agha ahụ o jiri mee ihe site na “mmehie,” n’ihi na mmehie nke kwere ka ọ chịkwaa ndị agha nke ndị eze tinyere ya n’ocheeze n’afọ 538, bụ mmehie nke njikọta ụka na ọchịchị. Nke mbụ, a na-ekwu maka Rom nke ndị mba ọzọ n’amaokwu nke iri na otu, na-eme ka onye na-amụ ihe ahụ mara na Rom nke ndị mba ọzọ ga-ebili imegide Kraịst, nakwa na ọ ga-ebuli elu okpukpe ndị mba ọzọ.
Amaokwu na-esote na-akọwa njehie nke njikọta ụka na ọchịchị nke nyere ikike ka ọkwa pope merie ma wepụ ihe mgbochi nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ ji eme ihe megide ya. Akụkọ ihe mere eme na-akwado itinye amaokwu abụọ ahụ n’ọrụ. “Ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-anọchi anya ma Rom nke ndị ọgọ mmụọ, ike ahụ nke guzoro imegide Kraịst, ma ọ bụ okpukpe nke ikpere arụsị nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ buliri elu. A na-esokwa ihe nnọchianya nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị” ya na ọkwa pope, n’ihi na ọ na-akọwapụta njehie nke ụka na ọchịchị nke bụ ihe na-enye ọkwa pope ike, tinyere agha, ime arụ ọjọọ ya. Ojiji nke atọ Daniel ji “ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ ajụjụ ahụ nke na-emepụta azịza ahụ, nke bụ ogidi etiti nke Adventism.
Mgbe ahụ, anụrụ m otu onye nsọ ka ọ na-ekwu okwu, onye nsọ ọzọ wee sị onye nsọ ahụ nke kwuru okwu, Ruo ole mgbe ka ọhụụ ahụ ga-adị banyere àjà nsure ọkụ kwa ụbọchị, na njehie ahụ nke ịtọgbọrọ n’efu, nke ga-enyefe ma ebe nsọ ma usuu ndị mmadụ ka a zọda ha n’okpuru ụkwụ? Daniel 8:13.
N’amaokwu a, a jụrụ ajụjụ gbasara ogologo oge ọhụ a ga-adị, ya bụ, a na-achọ azịza nke na-anọchi anya oge ga-ewe, ọ bụghị otu ntabi oge a kapịrị ọnụ. Ajụjụ ahụ abụghị n’ụbọchị ole ka a ga-emezu ọhụ ahụ, kama ọ bụ gịnị ka oge ọhụ ahụ ga-ewe. Amaokwu ahụ anaghị ajụ, “Mgbe ole?” ọ na-ajụ, “Ogologo oge ole?” Ọhụ ahụ bụ banyere ike ndị na-ebibi ihe nke ikpere arụsị, nke a na-anọchi anya dịka “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” na okwukwe papal kwa, dịka mmehie nke papacy ahụ nke a na-emezu mgbe ọ na ndị eze nke ụwa akwaa iko. Ike ndị ahụ abụọ na-ebibi ihe, ya bụ ikpere arụsị nke papalism sochiri, ga-azọda ebe nsọ ahụ na usuu ahụ ruo oge nke “ugboro asaa.”
Ọ dị mkpa ịghọta na nzọpịda nke ebe nsọ nkịtị ahụ, nke malitere n’oge Babilọn, ma gara n’ihu ruo mgbe Jerusalem bibiri site n’aka Rome ndị na-ekpere arụsị n’afọ 70 AD, bụ ndị ọchịchị ndị na-ekpere arụsị mere ya site ná mmalite nke akụkọ ihe mere eme ruo na njedebe ya. Ya mere, ọ bụ ekpere arụsị nkịtị n’ọtụtụ ụdị ya zọpịdara ebe nsọ nkịtị ahụ na usuu nkịtị ahụ (ndị nke Chineke). Ma ọ bụ Rome ime mmụọ zọpịdara Jerusalem ime mmụọ na Israel ime mmụọ.
Ma ogige ahụ nke dị n’èzí ụlọ nsọ hapụ, atụla ya; n’ihi na e nyere ya ndị mba ọzọ: ha ga-azọkwa obodo nsọ ahụ n’okpuru ụkwụ ọnwa iri anọ na abụọ. M ga-enyekwa ndị àmà m abụọ ike, ha ga-amụkwa amụma otu puku narị abụọ na iri isii ụbọchị, yi uwe akwa mwute. Mkpughe 11:2, 3.
Jọn Baptist bụ onye-amụma njikọ nke gosipụtara mgbanwe nke nkesa oge si n’ebe nsọ nke ụwa gaa n’ebe nsọ nke eluigwe, n’amaghị izu ezu nke ọrụ ya. Pọl bụ onye-amụma njikọ nke gosipụtara mgbanwe nke nkesa oge site n’Izrel nkịtị (ndị agha) gaa n’Izrel nke mmụọ. Jerusalem nke a zọpịara n’okpuru ụkwụ ruo ọnwa iri anọ na abụọ bụ Jerusalem nke mmụọ.
“Oge ndị a kpọrọ aha n’ebe a—ọnwa iri anọ na abụọ,” na ‘otu puku ụbọchị narị abụọ na iri isii’—bụ otu ihe ahụ, ha abụọ n’otu aka na-anọchi anya oge ahụ nke chọọchị Kraịst ga-ata ahụhụ mkpagbu n’aka Rom. Afọ 1260 nke ọchịchị kacha elu nke pope malitere n’afọ A.D. 538, ya mere ọ ga-akwụsị na 1798. N’oge ahụ, ndị agha France batara Rom ma mee pope onye mkpọrọ, ọ nwụkwara n’ala ọzọ. Ọ bụ ezie na e họpụtara pope ọhụrụ n’oge na-adịghị anya mgbe nke ahụ gasịrị, usoro nchịkwa pope enwebeghịkwa ike kemgbe ahụ ijide ma ọ bụ jiri ọchịchị ahụ ọ nwere na mbụ.” The Great Controversy, 266.
Pọl ghọtara na n’oge mgbanwe ahụ mere n’akụkọ ihe mere eme nke obe, Jerusalem nke mmụọ, nke “dị n’elu,” ghọrọ obodo ahụ Chineke họọrọ itinye aha ya, ma Jerusalem nkịtị kwụsịrị ịbụ Jerusalem nke amụma Akwụkwọ Nsọ.
N’ihi na Hega a bụ ugwu Saịnaị dị n’Arebia, ọ na-adakọtakwa na Jerusalem nke dị ugbu a, nke nọkwa n’ịbụ ohu, ya na ụmụ ya. Ma Jerusalem nke dị n’elu bụ onye nweere onwe ya, nke bụ nne anyị niile. Ndị Galeshia 4:25, 26.
Eziokwu a dị oke mkpa ka a ghọta ya nke ọma, ma itinye Jerusalem nkịtị n’ọrụ n’ụzọ na-ezighị ezi dịka akara nke amụma Akwụkwọ Nsọ bụ akụkụ nke aghụghọ ndị Jesuit chepụtara iji mebie eziokwu ahụ bụ na poopu Rom bụ onye ahụ na-emegide Kraịst. Ozizi ụgha ahụ na-emepụta nkwenkwe n’etiti Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe nke na-enye ha ohere ile mba ndị Juu nke Israel nke oge a anya n’ụzọ na-ezighị ezi dịka akara nke amụma. Jerusalem nkịtị kwụsịrị ịbụ Jerusalem nke Chineke n’oge obe.
“Obodo Jerusalem abụghịzi ebe dị nsọ. Ọbụbụ ọnụ nke Chineke dịrị ya n’ihi ịjụ Kraịst na ikpọgide Ya n’obe. Ntụpọ ojii nke mmehie dịịrị ya, ọ gaghịkwa abụkwa ebe dị nsọ ọzọ ruo mgbe e sachara ya site n’ọkụ nke eluigwe na-asachapụ. N’oge a ga-eme ka ụwa a nke mmehie kọchara dị ọcha pụọ na ntụpọ mmehie ọ bụla, Kraịst ga-eguzokwa ọzọ n’elu Ugwu Oliv. Mgbe ụkwụ Ya zuru ike n’elu ya, ọ ga-ekewa abụọ, bụrụkwa nnukwu ndagwurugwu dị larịị, nke a kwadebere maka obodo Chineke.” Review and Herald, July 30, 1901.
Mkpa ịdị iche dị n’etiti Jerusalem nkịtị na Jerusalem ime mmụọ ka a ga-atụle mgbe anyị na-atụle amụma Kraịst banyere ọgwụgwụ ụwa. Oge nke anọ Daniel ji akọwa “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dị n’isi nke iri na otu.
Aka ga-eguzo n’akụkụ ya, ha ga-emetọkwa ebe nsọ nke ike ahụ, ha ga-ewepụkwa àjà nsure ọkụ a na-achụ kwa ụbọchị, ha ga-edobekwa ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ ebe tọgbọrọ n’efu. Daniel 11:31.
Amaokwu a na-akọwapụta ọrụ Rom ndị ọgọ mmụọ rụrụ n’itinye ọchịchị pope n’ocheeze nke ụwa n’afọ 538. “Aka” ndị ahụ na-anọchi anya ike agha nke Rom ndị ọgọ mmụọ nke kwadoro ọchịchị pope malite na Clovis, eze ndị Franks n’afọ 496. Ndị eze Europe dị iche iche rụrụ ọrụ n’itinye ọchịchị pope ahụ n’ọnọdụ ya mgbe Clovis gasịrị, ma amaokwu ahụ na-akọwapụta ihe anọ ndị eze Europe ahụ (aka) mere n’ihi ọchịchị pope, ozugbo ha mehiere site n’ịmepụta njikọ ụka na ọchịchị steeti na nwanyị akwụna nke Taịa.
Mgbe ha kwụsịrị n’akụkụ ọchịchị ndị pope, ha “merụrụ” ma ọ bụ bibie obodo Rom, nke bụ ihe nnọchianya nke ike nke ma Rom nke ndị na-ekpere arụsị ma Rom nke ndị pope. Mmebi ahụ a kpọrọ n’amaokwu ahụ mere ugboro ugboro n’ime afọ ndị ahụ, dịka e tinyere obodo Rom n’okpuru mwakpo agha na-aga n’ihu mgbe niile. Ndị eze Europe ahụ (aka ndị ahụ), ga-akwadokwa “iwepụ ihe a na-eme kwa ụbọchị.” Okwu Hibru a sụgharịrị ịbụ “iwepụ” n’amaokwu a abụghị “rum,” dịka ọ dị n’isi nke asatọ. N’amaokwu a, okwu ahụ a sụgharịrị ịbụ “iwepụ” bụ “sur,” ma ọ pụtara iwepụ. Aka ndị eze Europe ahụ ga-ewepụ mgbochi nke ndị na-ekpere arụsị megide ibili nke ọchịchị ndị pope n’afọ 508. Mgbe ahụ n’afọ 538, aka ndị ahụ ga-etinye ọchịchị ndị pope n’ocheeze nke ụwa. Mgbe ahụ, na Nzukọ Orleans, n’afọ ahụ kpọmkwem, ọchịchị ndị pope tinyere iwu ụbọchị Sọnde n’ọrụ.
Ụbọchị Sọnde dịka ụbọchị ofufe bụ ihe Nwannaanyị White kpọrọ Sabat “arụsị”, ma ikpere arụsị bụ nkọwa zuru oke nke Akwụkwọ Nsọ na-enye okwu ahụ bụ “ihe arụ.” N’afọ 538, aka nke Rom ndị ọgọ mmụọ debere ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ nkịtị.
“Ndị niile ga-ebuli ma fee ofufe sabbat arụsị ahụ, bụ ụbọchị Chineke na-agọzighị, na-enyere ekwensu na ndị mmụọ ozi ya aka site n’ike niile nke ikike ha nke Chineke nyere ha, nke ha agbagwojuru gaa n’iji ya eme ihe na-ezighị ezi. N’ịbụ ndị mmụọ ọzọ kpaliri, nke na-eme ka nghọta ha kpuo ìsì, ha apụghị ịhụ na ibuli ụbọchị Sọnde elu bụ kpamkpam usoro hiwere isi nke Chọọchị Katọlik.” Selected Messages, book 3, 423.
Amụma na akụkọ ihe mere eme na-akwado itinye n’ọrụ ahụ anyị ka chọpụtara ugbu a maka amaokwu iri atọ na otu. Mgbe anyị na-ekwu na amụma na-akwado itinye n’ọrụ a, anyị na-ezo aka n’eziokwu ahụ na e nwere amụma ndị ọzọ na-ekwu banyere otu eziokwu ndị a, n’agbanyeghị na anyị anaghị ebute ha n’ime mkparịta ụka a n’oge a. Oge nke ise na nke ikpeazụ Daniel ji “the daily” mee ihe, dị na isi nke iri na abụọ.
Site n’oge a ga-ewepụrụ aja nsure ọkụ kwa ụbọchị, ma guzosie ihe arụ nke na-eme ka ọ bụrụ ọzara, a ga-enwe otu puku ụbọchị narị abụọ na iri itoolu. Ngọzi nādiri onye ahụ nke na-eche, ma ruo otu puku ụbọchị narị atọ na iri atọ na ise. Daniel 12:11, 12.
Amụma na akụkọ ihe mere eme na-akwado na n’afọ 508, mmegide megide ịrị elu nke ọchịchị ndị pope kwụsịrị n’ezie, mgbe e wepụrụ nke ikpeazụ n’ime ihe mgbochi ala atọ ahụ (ndị Goth), dịka Daniel isi nke asaa si akọwapụta.
Anọ m na-atụle mpi ndị ahụ, ma lee, e nwere mpi ọzọ nta bilitere n’etiti ha, nke e si n’ihu ya fee mpi atọ mbụ ahụ n’ala site n’ịkpọpụ ha na mgbọrọgwụ ha: ma lee, n’ime mpi a ka e nwere anya dị ka anya mmadụ, na ọnụ na-ekwu okwu ukwu. Daniel 7:8.
A kọwara iwepụ mpi atọ ahụ n’elu mbadamba abụọ dị nsọ ahụ; ma mgbe a chụpụrụ nke atọ n’ime mgbochi ala atọ ahụ n’obodo Rom, n’afọ 508, e wepụrụ nguzogide megide ibili nke ike papal. Iwulite ahụ e zoro aka na ya n’amaokwu nke iri na otu na-anọchi anya afọ iri atọ dị n’etiti 508 na 538. Ọ na-akọwa afọ iri atọ nke emezuru nkwadebe maka iguzobe nwoke nke mmehie n’ụlọ nsọ nke Chineke.
Okwu a sụgharịrị dịka “e wepụrụ” bụkwa “sur,” nke pụtara iwepụ, ma n’afọ 508, e wepụrụ (e wepụrụ n’ụzọ) mgbochi megide ịrị elu nke ọchịchị popu. Site n’ụbọchị ahụ, otu puku afọ abụọ na iri itoolu na-eduga gị na 1798, na ọnya na-egbu egbu nke ọchịchị popu. Otu puku ụbọchị atọ narị atọ na iri atọ na ise na-eduga gị na mmechuihu mbụ, na mmalite nke oge ichere n’ọgwụgwụ kpọmkwem nke afọ 1843. Amaokwu ahụ na-ekwe nkwa ngọzi nye ndị “na-abịa” ruo 1843. Okwu ahụ “na-abịa” pụtara imetụ. Ụbọchị mbụ nke 1844 na-akara mmechuihu mbụ, ma ụbọchị ikpeazụ nke 1843 na-emetụ oge mbụ nke 1844. Ụbọchị ikpeazụ nke otu afọ na-emetụ ụbọchị mbụ nke afọ na-esote ya. Akụkọ ihe mere eme na amụma na-akwado ngọzi ahụ ejikọtara na ụbọchị ahụ.
Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle mkpa nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị” dịka eziokwu ntọala n’isiokwu na-esonụ.
“A ga-eme ka ozi nile e nyere site n’afọ 1840–1844 bụrụ nke dị ike ugbu a, n’ihi na e nwere ọtụtụ mmadụ tufuru nduzi ha. Ozi ndị ahụ ga-aga n’ụlọ-nzukọ nile. ”
“Kraịst sịrị, ‘Ngọzi nādiri anya unu, n’ihi na ha na-ahụ; na ntị unu, n’ihi na ha na-anụ. N’ihi na n’ezie asị m unu, na ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume achọwo ịhụ ihe ndị unu na-ahụ, ma ha ahụbeghị ha; na ịnụ ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụbeghị ha’ [Matthew 13:16, 17]. Ngọzi nādiri anya ndị ahụ hụrụ ihe ndị ahụ a hụrụ n’afọ 1843 na 1844.”
“E nyere ozi ahụ. Ma ekwesịghị ịdị mmechuihu ọbụla n’ịkpọsa ozi ahụ ọzọ, n’ihi na ihe ịrịba ama nke oge ndị a na-emezu; a ghaghị ịrụcha ọrụ mmechi ahụ. A ga-arụ nnukwu ọrụ n’oge dị mkpirikpi. N’oge na-adịghị anya, a ga-enye ozi site n’ịhọpụta nke Chineke, nke ga-eto bụrụ oké mkpu. Mgbe ahụ Daniel ga-eguzo n’òkè ya, inye àmà ya.” Manuscript Releases, volume 21, 437.