E kpuchiri eziokwu ndị bụ isi nke William Miller n’ime ọgbọ anọ nke Adventism. A kọwara mweghachi nke eziokwu ndị ahụ bụ isi na nrọ nke abụọ ya, a na-akọwakwa ya ugboro ugboro n’ime Baịbụl na Mmụọ nke Amụma dịka ọrụ ndị mmadụ Chineke nke ụbọchị ikpeazụ ga-arụzu. Nrọ Miller na-egosi na mgbe nwoke ahụ ji ahịhịa ihicha unyi weghachiri ọla ndị ahụ, ha ga-enwu ugboro iri karịa anyanwụ.
Usoro Miller hiwere isi n’ịmata ike mbibi abụọ ahụ nke ikpere arụsị, nke papalism soro, ma àmà nke onyeozi Pọl n’isi nke abụọ nke Ndị Thessalonaịka nyere Miller ihe nkedo maka usoro ya. N’ebe ahụ Pọl kọwara na Rom nke ikpere arụsị egbochila papacy ịrịgo n’ike, ruo mgbe ewepụrụ Rom nke ikpere arụsị. N’ime 2 Thessalonaịka, Pọl nyekwara ihe nkedo maka usoro Future for America, mgbe Pọl gosiri na “nwoke nke mmehie” ahụ dị n’isi ahụ ka e gosikwara dịka eze nke buliri onwe ya elu, n’ime Daniel isi nke iri na otu, na amaokwu nke iri atọ na isii.
Ọ dị mkpa ịhụ na mmụba nke ihe ọmụma n’ime ije ozi nke ma ndị mmụọ ozi mbụ ma nke atọ, jikọrọ kpọmkwem na àmà Pọl n’isi nke abụọ nke Ndị Tesalonaịka. N’oge ọgwụgwụ na 1798, nakwa na 1989, e mepere akwụkwọ Daniel, si otu a malite usoro ọnwụnwa nke nzọụkwụ atọ. Usoro ọnwụnwa ahụ na-amịpụta mgbe niile òtù abụọ nke ndị na-efe ofufe n’akụkọ ihe mere eme ebe e mepere akwụkwọ Daniel. Ọ dị mkpa ịhụ ihe odide Pọl n’ụzọ jikọrọ ya na mmụba nke ihe ọmụma n’oge ọgwụgwụ, n’ihi na ọ bụ n’isiakwụkwọ ahụ kpọmkwem ka Pọl na-adọ aka ná ntị na ndị na-anabataghị “ịhụ eziokwu n’anya,” ga-anata aghụghọ siri ike sitere n’aka Chineke. Aghụghọ siri ike ahụ bụ ihe a na-eweta n’ahụ ndị ajọ omume n’isi nke iri na abụọ nke Daniel, ndị jụrụ mmụba nke ihe ọmụma. N’akụkọ ihe mere eme abụọ ahụ, aghụghọ siri ike ahụ na-ezo aka n’ụzọ kachasị kpọmkwem na Adventism.
“Onye na-ahụ ihe dị n’okpuru elu ya, onye na-agụ obi mmadụ nile, na-ekwu banyere ndị natara nnukwu ìhè, sị: ‘Ha adịghị ahụhụ ma ọ bụ iju-anya n’ihi ọnọdụ omume na nke mmụọ ha.’ Ee, ha ahọrọwo ụzọ nke ha, mkpụrụ obi ha na-atọkwa ha ụtọ n’ihe arụ ha. Mụ onwe M ga-ahọrọkwa aghụghọ ha, M ga-emekwa ka ihe ndị ha na-atụ egwu bịakwasị ha; n’ihi na mgbe M kpọrọ, ọ dịghị onye zara; mgbe M kwuru okwu, ha anụghị: kama ha mere ihe ọjọọ n’anya M, họrọkwa ihe ahụ nke M na-enweghị mmasị na ya.’ ‘Chineke ga-ezitere ha aghụghọ siri ike, ka ha wee kwee ụgha,’ n’ihi na ha anabataghị ịhụnanya nke eziokwu, ka e wee zọpụta ha,’ ‘kama ha nwere mmasị n’ajọ omume.’ Aịzaya 66:3, 4; 2 Ndị Tesalonaịka 2:11, 10, 12.”
“Onye Ozizi nke eluigwe jụrụ, sị: ‘Gịnị bụ aghụghọ ka ukwuu nke pụrụ iduhie uche karịa ime ka a kweere na unu na-ewu n’elu ntọala ziri ezi nakwa na Chineke na-anabata ọrụ unu, ebe n’eziokwu unu na-eme ọtụtụ ihe dị ka amụma na ụkpụrụ nke ụwa si dị ma na-emehie megide Jehova? Ewoo, ọ bụ nnukwu aghụghọ, ọ bụkwa nduhie na-adọrọ mmasị nke na-achịkwa uche, mgbe ndị mmadụ ndị maara eziokwu n’oge gara aga na-ewere ọdịdị nke nsọpụrụ Chineke dị ka mmụọ na ike ya; mgbe ha na-eche na ha bara ụba, na ngwongwo ha amụbaala, nakwa na ihe ọ bụla adịghị ha mkpa, ebe n’eziokwu ha na-achọ ihe niile.’”
“Chineke agbanwobeghị n’ebe ndị ohu Ya kwesịrị ntụkwasị obi nọ, ndị na-edebe uwe ha ka ọ ghara inwe ntụpọ. Ma ọtụtụ na-eti mkpu, sị, ‘Udo na nchekwa,’ ebe mbibi mberede na-abịakwasị ha. Ọ bụrụ na e nweghị nchegharị zuru oke, ọ bụrụ na mmadụ adịghị eweda obi ha ala site n’ikwupụta mmehie ma nata eziokwu ahụ dịka ọ dị n’ime Jizọs, ha agaghị abanye eluigwe ma ọlị. Mgbe ime ka anyị dị ọcha ga-eme n’etiti ọkwa anyị, anyị agakwaghị ezuru ike n’udo, na-anya isi na anyị bara ụba, na anyị etowanyela n’akụnụba, na anyị enweghị ihe ọ bụla anyị na-achọ.”
“Ònye pụrụ ikwu n’eziokwu sị: ‘A nwara ọlaedo anyị n’ime ọkụ; uwe anyị adịghịkwa nwere ntụpọ sitere n’ụwa’? Ahụrụ m Onye Ozizi anyị ka Ọ na-egosi uwe nke ihe a na-akpọ ezi omume. Mgbe Ọ yipụsịrị ha, Ọ kpughere unyi dị n’okpuru ya. Mgbe ahụ Ọ sịrị m: ‘Ị̀ gaghị ahụ otú ha si n’ụzọ igosi onwe ha kpuchie unyi ha na ire ure nke agwa ha? “Olee otú obodo ahụ kwesịrị ntụkwasị obi si ghọọ akwụna!” E meela ụlọ Nna m ụlọ ahịa, ebe ọnụnọ na ebube nke Chineke si n’ebe ahụ pụọ! N’ihi nke a ka adịghị ike ji dị, ike adịghịkwa.’” Testimonies, volume 8, 249, 250.
Adventizim bụ “obodo ahụ nke kwesịrị ntụkwasị obi” mgbe ọ kpọsara Mkpu Etiti Abalị n’afọ 1844. Ka ọ na-erule 1863, ọ malitere usoro ịjụ “ntọala” ndị e hiwere site n’ozi William Miller. Mgbe ha malitere itinye eziokwu ndị bụ ntọala n’akụkụ, si otú a kpuchie ha site n’ọla na mkpụrụ ego adịgboroja, ha nọ na-ewu ntọala ọhụrụ. Ndị malitere, mezuru, ma na-aga n’ihu n’ọrụ ahụ, ka e sere onyinyo ha n’ihe odide nke Mmụọ nke Amụma dị ka “ndị natara nnukwu ìhè.”
“Àhụ̣ òke” ha nwerebu, e gosipụtara ya n’ọhụ Miller dịka nkume dị oké ọnụ ahịa ndị dị n’ime igbe, nke Miller debere n’elu tebụl n’etiti ụlọ ya, nke na-enwu karịa “anyanwụ.” N’akụkụ okwu ahụ ka e kwuputara ugbu a, Sister White kọwara, “ndị ahụ nataraworo ìhè dị ukwuu,” ma ndị “họọrọ ụzọ nke aka ha.”
Ha họrọ ụzọ ọhụrụ n’afọ 1863. Ọ na-ekwu na ọ bụ “aghụghọ na-adọrọ adọrọ, nke na-ejide uche mmadụ mgbe ndị bụ́bu mara eziokwu gbaghaara ọdịdị nsọpụrụ Chineke ka ọ bụrụ mmụọ na ike ya; mgbe ha na-eche na ha bara ụba, bawanyewokwa n’ihe onwunwe, na ha adịghị mkpa ihe ọ bụla, ebe n’eziokwu ha nọ ná mkpa ihe niile.”
Ọ na-akọwapụta ọnọdụ Laodisia, ọnọdụ nke ya na di ya kọwara na o mere n’afọ 1856. A nwara ha mgbe ahụ ruo afọ asaa, ma ha dara ule ahụ n’afọ 1863, wee bido iwulite ntọala ụgha nke na-eweta aghụghọ siri ike nke ozi ịdọ aka ná ntị Pọl n’akwụkwọ Ndị Tesalonaịka. Ịdọ aka ná ntị Pọl n’akwụkwọ Ndị Tesalonaịka bụ arịlịka nye ma mmegharị ahụ ná mbido ma ná ngwụcha nke Adventizim, ọ na-adabakwa kpamkpam na nrọ Miller, nke na-ekwu banyere ma mbido ma ngwụcha nke Adventizim. Nrọ ya na-egosi na mgbe arụsị ọrụ nke iweghachi ọla ndị mbụ nke eziokwu zuru ezu, eziokwu ndị ahụ ga-enwu ugboro iri karịa ka ha si enwupụta mgbe mbụ ha nwụrụ n’Mkpu Etiti Abalị ná mmalite nke Adventizim. Olee otú nghọta Miller si enwupụta ìhè karịa ugbu a, karịa mgbe mbụ ọ ghọtara eziokwu ahụ?
E nwere ọtụtụ eziokwu ndị e gosipụtara n’elu chaatị nsọ abụọ nke Habakuk isi nke abụọ. E gosipụtara eziokwu ndị ahụ n’ọhụ Miller dịka ọla dị oké ọnụ ahịa ndị a ga-emecha weghachite n’ụbọchị ikpeazụ, kpọmkwem tupu Mkpu Etiti Abalị. Ọla adịgboroja ndị a na-ebupụ n’èzí site na windo n’ọhụ Miller na-anọchi anya ma ozizi ụgha ndị e webatara n’ime Adventizim iji wulite ntọala ụgha, nakwa iji zoo ezi ntọala ahụ; ma ha na-anọchikwa anya ndị jụrụ ịhapụ ozizi ụgha ndị ahụ mejupụtara ntọala ụgha ahụ. “The daily” bụ arịlịka nke usoro eziokwu William Miller nke guzobere ntọala mbụ ahụ, ma n’ụbọchị ikpeazụ “the daily” na-anọchi anya ọ bụghị naanị ikpere arụsị, dịka Miller siri kọwaa ya n’eziokwu, kama ọ bụkwa akara nke nnupụisi nke mepụtara ntọala ụgha ahụ.
Baịbụl, Mmụọ nke Amụma na akụkọ ihe mere eme niile na-agba àmà na mkpu nke oge ikpe site n’afọ 1798 ruo 1844, bụ nkwusa nke ozi ahụ William Miller chọpụtara ma kwusaa. Nke a bụ ihe kpatara a ji akpọ ngagharị ahụ ngagharị ndị Millerite. N’ụzọ ezi uche dị na ya, ịjụ ngagharị ahụ bụ ịjụ ìhè ahụ e mepụtara n’afọ 1798, nke Daniel kọwara dị ka mmụba nke ihe ọmụma.
Aịzaịa na-ekwu banyere ndị mmanya nke Ifrem, ma kọwaa ndị mmanya ahụ dịka ndị nlelị na-achị ndị Jerusalem. Aịzaịa na-eme ka a mata na ha anaghị egbu mmanya n’ezie; ha egbuola mmanya nke mmụọ. Mmanya nke mmụọ n’ime Akwụkwọ Nsọ bụ ma ozizi eziokwu ma ọ bụ ozizi ụgha, dabere n’ihe a na-ekwu banyere ya. Ndị mmanya nke Ifrem egbuola mmanya ozizi ụgha, nke bụ mmanya Babilọn, dịka akwụna Taịa nọ n’isi nke iri na asaa nke Mkpughe na-anọchi anya ya, nakwa dịka Belshaza n’abalị ikpeazụ ya nke oriri na ọṅụṅụ.
Aịzaya kọwara mmetụta nke mmanya ime mmụọ ahụ nke na-abịakwasị ndị ikom nlelị na-achị ndị nke Jerusalem.
Kwụsịtanụ onwe unu, nọrọnụ n’ijuanya; tikwanụ mkpu, ee, tikwanụ mkpu: ha ṅụwo mmanya, ma ọ bụghị n’ihi mmanya; ha na-ama jijiji, ma ọ bụghị n’ihi ihe-ọṅụṅụ na-egbu egbu. N’ihi na Onyenwe anyị awụsawo n’elu unu mmụọ nke ụra miri emi, O mechikwokwa anya unu: ndị amụma na ndị isi unu, ndị ọhụ ụzọ, ka O kpuchiworo. Ma ọhụụ nke ihe niile aghọwo nye unu dị ka okwu nke akwụkwọ e mechiri emechi, nke mmadụ na-enye onye gụrụ akwụkwọ, na-asị, Biko, gụọ nke a: ọ sị, Enweghị m ike; n’ihi na e mechiri ya emechi: e wee nye onye na-agụghị akwụkwọ akwụkwọ ahụ, na-asị, Biko, gụọ nke a: ọ sị, Agụghị m akwụkwọ. N’ihi ya Onyenwe anyị kwuru, Ebe ọ bụ na ndị a na-abịakwute m nso site n’ọnụ ha, ma jiri egbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m, ma ha ewepụwo obi ha ka ọ dị anya n’ebe m nọ, egwu ha na-atụ m abụrụwokwa ihe a kụziri site n’iwu mmadụ: ya mere, lee, Aga m aga n’ihu ime ọrụ dị ịtụnanya n’etiti ndị a, ee, ọrụ dị ịtụnanya na ihe ebube: n’ihi na amamihe nke ndị amamihe ha ga-ala n’iyi, nghọta nke ndị nwere uche ha ga-ezokwa ezo. Ahụhụ ga-adịrị ndị na-achọ ime omimi iji zoo ndụmọdụ ha n’ebe Onyenwe anyị nọ, ndị ọrụ ha dịkwa n’ọchịchịrị, ha na-asịkwa, Ònye na-ahụ anyị? ònyekwa maara anyị? N’ezie, ịtụgharị ihe unu n’azụ n’ihu ka a ga-ewere dịka ụrọ onye ọkpụ ite: n’ihi na ọrụ ahụ ọ̀ ga-asị banyere onye mere ya, Ọ meghị m? ma ọ bụ ihe ahụ e kpụrụ ọ̀ ga-asị banyere onye kpụrụ ya, O nweghị nghọta? Aịsaịa 29:9–16.
Nwannaanyị White hotara amaokwu ndị a ma mesịa gbakwunye:
“A ga-emezu okwu ọ bụla nke a. E nwere ndị na-adịghị ewedata obi ha n’ihu Chineke, ndị na-agaghịkwa eje ije n’ịtọ omume. Ha na-ezo ezi nzube ha, ma na-anọgide na mmekọrịta na mmụọ ozi ahụ dara ada, onye hụrụ ụgha n’anya ma na-eme ya. Onye iro na-etinye mmụọ ya n’ahụ ndị ikom ọ pụrụ iji duhie ndị nọ n’ọchịchịrị n’ụzọ ụfọdụ. Ụfọdụ na-amalite ịjupụta n’ọchịchịrị nke juru ebe niile, ma na-edobe njehie n’ọnọdụ eziokwu. Ụbọchị ahụ amụma kpọrọ aka eruola. A naghị aghọta Jisọs Kraịst. Jisọs Kraịst bụ akụkọ ifo n’anya ha. N’oge a n’akụkọ ihe mere eme nke ụwa, ọtụtụ na-eme omume dịka ndị mmanya na-egbu. ‘Kwụsịnụ onwe unu, juokwa anya; tikwanu mkpu, tie mkpu; ha dụrụmaanya, ma ọ bụghị n’ihi mmanya; ha na-ada ụkwụ, ma ọ bụghị n’ihi ihe ọṅụṅụ siri ike. N’ihi na Onyenweanyị awụkwasịwo unu mmụọ nke nnukwu ụra, O mechikwokwa anya unu. Ndị amụma na ndị isi unu, ndị ọhụ ụzọ, ka O kpuchiworo.’ Mmanya ime mmụọ dị n’ahụ ọtụtụ ndị na-eche na ha bụ ndị ahụ a ga-ebuli elu. Okwukwe okpukpe ha dị nnọọ ka e si kọwaa ya n’Akwụkwọ Nsọ a. N’okpuru ike ya, ha enweghị ike ịga n’ụzọ kwụ ọtọ. Ha na-eme ụzọ gbagọrọ agbagọ n’omume ha. Otu, emesịa onye ọzọ, ha na-adọkpụ azụ na-aga n’ihu. Onyenweanyị na-ele ha anya n’ọmịiko dị ukwuu. Ụzọ nke eziokwu ka ha amatabeghị. Ha bụ ndị na-akpa atụmatụ n’okpuru aha sayensị, ndịkwa ndị nwere ike ma kwesịkwara inye aka n’ihi na ha nwere ọhụ ime mmụọ doro anya, bụ onwe ha ka a na-eduhie, ma ha na-akwado ọrụ ọjọọ.”
“Ọganihu ndị a nke ụbọchị ikpeazụ ndị a ga-adị nso ka e mee mkpebi banyere ha. Mgbe a ga-ekpughe aghụghọ ime-mmụọ ndị a dị ka ihe ha bụ n’ezie,—ọrụ nzuzo nke mmụọ ọjọọ,—ndị sonyere n’ime ha ga-adị ka ndị mmadụ ndị uche ha efuola.
“N’ihi ya, Onye-nwe anyị na-ekwu, N’ihi na ndị a na-abịakwute m nso n’ọnụ ha, ha na-eji egbugbere ọnụ ha asọpụrụ m, ma ha emeela ka obi ha dịrị m anya, egwu ha na-atụ m bụkwa nke a mụtara ha site n’iwu ụmụ mmadụ; ya mere, lee, aga m aga n’ihu ime ọrụ ịtụnanya n’etiti ndị a, ee, ọrụ ịtụnanya na ihe ebube; n’ihi na amamihe nke ndị amamihe ha ga-ala n’iyi, nghọta nke ndị nwere uche ha ga-ezokwa ezo. Ahụhụ ga-adịrị ndị ahụ na-achọsi ike izobe ndụmọdụ ha n’ime omimi pụọ n’ihu Onye-nwe anyị, ndị ọrụ ha dịkwa n’ọchịchịrị, ha na-asịkwa, Ònye na-ahụ anyị? Ònye makwaara anyị? N’ezie, ịtụgharị unu ihe n’isi ala ga-agụta dị ka ụrọ onye ọkpụ ite; n’ihi na ọ̀ ga-ekwe omume ka ọrụ ahụ sị onye mere ya, O meghị m? Ma ọ bụ ka ihe ahụ e kpụrụ akpụ sị onye kpụrụ ya, O nweghị nghọta?”
“A na-egosi m na n’ime ahụmịhe anyị, anyị enwewo ma na-enwekwa ọnọdụ a kpọmkwem. Ndị ikom ndị natara nnukwu ìhè na ohere ndị dị ebube ewerewo okwu ndị ndu ndị na-eche onwe ha amamihe, ndị Onye-nwe gọziri ma mee ka ha nwee amara nke ukwuu, ma ndị wepụworo onwe ha n’aka Chineke ma tinye onwe ha n’ọkwa nke onye-iro. A ga-ejupụta ụwa nile n’ụgha ndị nwere ọdịdị na-adọrọ adọrọ. Otu uche mmadụ, n’ịnakwere ụgha ndị a, ga-arụ ọrụ n’ime uche ndị ọzọ nke mmadụ, ndị nọwo na-eme ka ihe-àmà dị oké ọnụ ahịa nke eziokwu Chineke bụrụ ụgha. Ndị ikom a ga-abụ ndị ndị mmụọ ozi dara ada ga-eduhie, mgbe ha kwesiri ịdị guzosiri ike dịka ndị nche kwesịrị ntụkwasị obi, na-eche mkpụrụ obi nche, dị ka ndị ga-enye akụkọ. Ha atụfuola ngwa agha nke ọgụ ha, wee gee mmụọ ndị na-arata mmadụ ntị. Ha emeela ka ndụmọdụ Chineke ghara ịdị irè, ma wepụrụ ịdọ aka ná ntị na ịba mba ya n’akụkụ, ma n’eziokwu ha nọ n’akụkụ Setan, na-ege mmụọ ndị na-arata mmadụ ntị na ozizi ndị mmụọ ọjọọ.”
“Ịṅụbiga mmụọ ókè dị ugbu a n’ahụ mmadụ ndị na-ekwesịghị ịdị na-ama jijiji dị ka ndị nọ n’okpuru mmetụta nke mmanya siri ike. Mpụ na omume na-ezighị ezi, aghụghọ, nduhie, na azụmahịa na-ezighị ezi jupụtara n’ụwa, dị ka ozizi nke onye ndu ahụ nke nupụrụ isi n’ụlọikpe nke eluigwe si dị.
“A ga-eme ka akụkọ ihe mere eme megharịa onwe ya. Enwere m ike ịkọwapụta ihe ga-adị n’oge dị nso, ma oge erubeghị. Ụdị nke ndị nwụrụ anwụ ga-apụta, site n’aghụghọ aghụghọ nke Satan, ọtụtụ ga-esokwa onye ahụ nke hụrụ ụgha n’anya ma na-eme ya. Ana m adọ ndị anyị aka ná ntị na n’etiti anyị n’onwe anyị ụfọdụ ga-esi n’okwukwe pụọ, gee ntị n’aka mmụọ ndị na-eduhie eduhie na ozizi ndị mmụọ ọjọọ, sitekwa n’aka ha a ga-ekwu ihe ọjọọ megide eziokwu.” Battle Creek Letters, 123–125.
Ndị amụma niile, gụnyere Aịzaịa na Sister White, na-akọwapụta ụbọchị ikpeazụ. N’ụbọchị ndị a, ndị ndu Adventizim “nọ n’akụkụ Setan n’ezie, na-aṅa ntị n’ime mmụọ ndị na-eduhie eduhie na ozizi ndị mmụọ ọjọọ.” Sister White na-edobe amụma n’ihu mgbe ọ sịrị, “Mgbe e gosipụtara aghụghọ ndị a nke ime mmụọ ka ha bụrụ ihe ha bụ n’eziokwu,—ọrụ nzuzo nke mmụọ ọjọọ,—ndị ahụ sonyere n’ime ha ga-adị ka ndị mmadụ uche ha furu efu.” Ndị isi Adventizim ga-adị ka ndị mmadụ uche ha furu efu, n’oge ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke ụbọchị ikpeazụ mgbe a ga-ekpughe ịṅụbiga mmanya ha ókè dị ka “ọrụ nzuzo nke mmụọ ọjọọ.”
E nwere mkpughe nke ọrụ ndị ikom ndị na-akwa emo na-achị ndị mmadụ nọ na Jerusalem n’ụbọchị ikpeazụ. E gosipụtara mkpughe ahụ n’ọhụụ Miller, mgbe Miller kpechara ekpere, mgbe ahụ e meghere ụzọ. Ọ na-eme ozugbo tupu o mechie anya ya nwa oge, nke na-akọwa kpọmkwem njedebe nke usoro nke ịka akara nke puku mmadụ narị otu na iri anọ na anọ ahụ. Mmeghe nke ụzọ na-egosi mgbanwe nke oge nkesa Chineke, ma n’oge ahụ, mmegharị Laodisia nke mmụọ-ozi nke atọ na-agafe bụrụ mmegharị Filadelfia nke mmụọ-ozi nke atọ.
N’akụkụ Akwụkwọ Aịzaya ahụ, e nwere nchịkọta nke ọrụ ọjọọ nke ndị aṅụrụma Ifrem, bụ ndị ikom ndị “kwesịrị iguzo dị ka ndị nchekwube kwesịrị ntụkwasị obi.” A na-egosipụta nchịkọta ahụ dị ka, “‘N’ezie, a ga-agụgharị ịtụgharị ihe unu n’isi ala dịka ụrọ onye ọkpụ ite; n’ihi na ọ̀ ga-ekwe omume ka ihe e kere ekè kwuo banyere Onye kere ya, Ọ kẹghị m? ma ọ bụ ka ihe a kpụrụ akpụ kwuo banyere onye kpụrụ ya, O nweghị nghọta?’”
Nchọpụta Miller banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” dịka ma ọ bụ okpukpe nke ikpere arụsị ma ọ bụ Rome nke ikpere arụsị, n’ikpeazụ bụ akara nke Setan, n’ihi na ma Setan ma Rome nke ikpere arụsị ka e ji dragọn nọchie anya ha.
“Ya mere, ebe dragọn ahụ, n’isi ihe, na-anọchi anya Setan, ọ bụkwa, n’uche nke abụọ, ihe nnọchianya nke Rom nke ndị ọgọ mmụọ.” The Great Controversy, 439.
N’ikwu okwu banyere ndị ikom ahụ na-achị Jerusalem n’ụbọchị ikpeazụ, Nwannaanyị White na-ekwu, sị: “Ụfọdụ na-amalite ijupụta n’ọchịchịrị nke juru ebe nile, ma na-edobe eziokwu n’akụkụ n’ihi njehie. Ụbọchị amụma kpọrọ aka eruola. A naghị aghọta Jizọs Kraịst. Jizọs Kraịst bụụrụ ha akụkọ ifo.” N’afọ 1901, otu onye ndu nke Adventism si Germany malitere iwebata echiche ụgha nke Protestantism dapụrụ n’ezi okwukwe banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị” n’akwụkwọ Daniel. Echiche ahụ na-akọwa na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-anọchi anya ọrụ nsọ Jizọs Kraịst n’ụlọ nsọ, ma ọ bụ ụdị mgbanwe ọ bụla nke echiche ahụ. Anam asị ụdị mgbanwe ọ bụla, n’ihi na e nwere nkwusi ike dị iche iche e tinyere n’ụgha ahụ n’akụkọ ihe mere eme nke sochiri 1901, ma echiche ụgha ndị ahụ na-egosipụta mgbe niile nkwubi okwu na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” na-anọchi anya ụdị ọrụ ụfọdụ nke Kraịst.
Ọla ahụ bụ ozizi nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke Miller kọwara dị ka akara Saten, n’ime Adventism nke ụbọchị ikpeazụ, bụ akara nke Kraịst. Mgbe e webatara ya n’afọ 1901, mmadụ ole na ole nke ukwuu nabatara echiche ahụ na “ihe a na-eme kwa ụbọchị” bụ akara nke Kraịst, ọ bụghịkwa akara nke Saten; ma ka ọ na-erule afọ ndị 1930, a jụrụ ọla nke ozizi ahụ banyere “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke Miller gwupụtara site n’akụkụ akwara eziokwu ahụ a hụrụ n’ime 2 Thessalonians, isi nke abụọ, dịka e si jụkwa “oge asaa” nke Leviticus iri abụọ na isii n’afọ 1863. N’otu ebe n’akụkọ ihe mere eme site n’afọ 1863 ruo n’afọ ndị 1930, Adventism agbanweela ndị ndu ya, n’amaghị ya.
“Ụmụnna, ahụrụ m ihe ize ndụ unu, ọzọkwa, ana m ajụ, Ọ̀ nwere mgbalị ọbụla unu ndị na-emehie na-eme iji dozie ihe ọjọọ ahụ? Mkpụrụobi pụrụ ịbụ ndị na-asụ ngọngọ n’ụzọ ha, na-eje ije n’ọchịchịrị, n’ihi na unu emeghị ka ụzọ ukwu unu bụrụ ndị kwụ ọtọ. Ọ bụrụ na unu nọ n’ọnọdụ ntụkwasị obi, ana m arịọ unu karịa n’ike, n’ihi mkpụrụobi unu onwe unu na n’ihi ndị na-elekwasị unu anya dịka ndị ndu, chegharịanụ n’ihu Chineke n’ihi mmehie ọ bụla e meworo, ma kwupụtanụ njehie unu.”
“Ọ bụrụ na i kwe ka isiike nke obi dịgide n’ime gị, ma site n’nganga na ime onwe gị onye ezi omume ghara ikwupụta mmejọ gị, a ga-ahapụ gị n’okpuru ọnwụnwa Setan. Ọ bụrụ na, mgbe Onyenwe anyị kpughere njehie gị, ị gaghị echegharị ma ọ bụ kwupụta ha, nlekọta amamihe ya ga-eme ka ị gabiga n’otu ala ahụ ugboro ugboro. A ga-ahapụ gị ka ị na-emehie n’ụdị yiri nke ahụ, ị ga-anọgide na-enweghị amamihe, ma kpọọ mmehie ezi omume, kpọọkwa ezi omume mmehie. Otutu aghụghọ ndị ga-achị n’ụbọchị ikpeazụ ndị a ga-agba gị gburugburu, ma ị ga-agbanwe ndị ndu, ma ghara ịma na i meela otú ahụ.” Review and Herald, December 16, 1890.
Ndị ikom ndị na-akparị mmadụ, ndị na-achị ndị Jerusalem, bụ́ ndị ikom nọ “n’ọnọdụ ntụkwasị obi,” ga “akpọ mmehie ezi omume, kpọọkwa ezi omume mmehie,” ma “N’ezie, ntụgharị unu nke ihe n’isi-ala ga-agụ dị ka ụrọ nke onye na-akpụ ite; n’ihi na ọrụ ahụ ọ̀ ga-asị banyere onye mere ya, Ọ̀ meghị m? ma ọ bụ ihe ahụ e kpụrụ ọ̀ ga-asị banyere onye kpụrụ ya, O nweghị nghọta?” N’ime nnupụisi na-aga n’ihu n’ime ọgbọ anọ nke Adventism, ndị ahụ nọ n’ọnọdụ ntụkwasị obi na-agbanwe ndị ndu, ma ha amaghị ya. Ha amaghị ya, n’ihi na ha jụrụ n’ụzọ na-aga n’ihu ma na-adịgide adịgide ihe àmà nke njehie ha. N’ime nnupụisi ahụ na-aga n’ihu, “amamihe nke ndị amamihe ha ga-ala n’iyi, nghọta nke ndị nwere uche ha ga-ezokwa.”
Ha ga-eme ka ihe dị n’elu bụrụ nke dị n’okpuru, ha akpọọkwa mmehie ezi omume, kpọọ ezi omume mmehie. Akara nke nnupụisi a bụ ozizi nke “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” nke n’anya Miller bụ akara nke Setan, ma nke Adventizim taa na-amata dịka akara nke Kraịst. Ihe bụbu arịlịka nke guzobere usoro nke nkọwa amụma William Miller, aghọwo ugbu a akara nke ịṅụbiga mmanya ókè nke ndị ikom ndị nlelị na-achị ndị bi na Jerusalem. Akara-okwu metụtara “ihe a na-eme kwa ụbọchị,” n’akwụkwọ Daniel, na-egbukepụ egbukepụ dịka anyanwụ mgbe a ghọtara ya n’igbe ozu Miller ná mmalite Adventizim, ma n’ụbọchị ikpeazụ eziokwu ahụ na-egbukepụ ugboro iri karịa, n’ihi na ọnụọgụ iri bụ akara nke ule, ma nye Izrel oge ochie, ule nke iri bụ ule ikpeazụ.
Ndị Farisii nke oge a “ekwuru na” “ọrụ Kraịst” sitere “n’aka ndị ọrụ Setan,” site n’ịmata ofufe arụsị dịka “ike nsọ nke Chineke.”
“Ndị Farisii mehie megide Mọ Nsọ. E ji nkà ha n’ikwuchitere okwu kparịa Onye Nzọpụta nke ụwa, mmụọ ozi nke na-edekọkwa dere okwu ha n’akwụkwọ nke eluigwe. Ha kpọrọ ike nsọ nke Chineke, nke e gosipụtara n’ọrụ Kraịst, ọrụ ndị sitere n’aka Setan. Ha apụghị ịgbanahụ ọrụ ebube Ya ndị dị ịtụnanya, ma ọ bụ kwuo na ha sitere n’ihe ndị nkịtị nke okike, ya mere ha kwuru, ‘Ha bụ ọrụ ekwensu.’ N’ime ekweghị ekwe ha kwuru banyere Ọkpara Chineke dịka mmadụ nkịtị. Ọrụ ịgwọ ọrịa e mere n’ihu ha, ọrụ ndị mmadụ ọ bụla emebeghị ma ọ bụ nke ha apụghị ime, bụ ngosipụta nke ike Chineke, ma ha boro Kraịst ebubo na ya na ọkụ mmụọ jikọtara aka. N’isi ike, n’ịgba nkụ, na n’obi siri ike dịka ígwè, ha kpebiri imechi anya ha n’ihu ihe akaebe niile, ma otu a ka ha si mee mmehie a na-apụghị ịgbaghara.” Manuscript Releases, olu nke 4, 360.
Anyị ga-aga n’ihu n’ịtụle mmụba nke ihe ọmụma, nke e kpughere mgbe a kpọghechara ya n’ime ije nke mmụọ ozi mbụ, n’isiokwu na-esote.