N’isi nke iri na asaa na nke iri na asatọ nke Mkpughe, otu mmụọ ozi wetara Jọn ọhụụ nke ikpe a ga-ekpe ọchịchị Papacy. N’ịkọwapụta nkewa nke ikpe ikpeazụ ya, a na-anọchi anya alaeze dị iche iche nke amụma Akwụkwọ Nsọ.
Ma lee, nke a bụ uche nke nwere amamihe. Isi asaa ahụ bụ ugwu asaa, nke nwanyị ahụ nọkwasịrị n’elu ha. E nwekwara ndị eze asaa: ise adaala, otu dịkwa ugbu a, nke ọzọ erubeghị; ma mgbe ọ bịara, ọ ghaghị ịnọgide naanị obere oge. Anụ ọhịa ahụ nke dịbu, ma ugbu a adịghị, ọbụna ya onwe ya bụ nke asatọ, ma si n’ime asaa ahụ pụta, ọ na-alakwa n’iyi. Mkpughe 17:9–11.
A kpọbatara Jọn n’ụzọ ime mmụọ ruo n’afọ 1798, ebe a gwara ya na isi asaa ndị dị n’anụ ọhịa nke bu nwanyị popu ahụ bụ ndị eze asaa. Eze bụ alaeze, alaeze kwa bụkwa isi n’amụma Akwụkwọ Nsọ. N’afọ 1798, alaeze ise adaala, otu kwa na-achị n’oge ahụ. Ala-eze nke asaa ka bụ nke ga-abịa n’ọdịnihu, a na-anọchikwa ya anya site n’aka ndị eze iri. Mgbe ahụ, a gwara Jọn na alaeze nke asatọ bụ anụ ọhịa popu ahụ, nke sitere n’ime asaa ahụ. Ọchịchị popu bụ alaeze nke ise, e mekwara ka ọ nata ọnyá na-egbu egbu, nke mere na mgbe a gwọrọ ọnyá ya na-egbu egbu ahụ, ọ bụrụzie isi nke asatọ nke sitere n’ime asaa ahụ.
N’ime Daniel abụọ, alaeze anọ mbụ ahụ bụ Babilọn, Midia na Peshịa, Gris na Rom. Ala-eze anọ ahụ nke nkịtị na-anọchikwa anya alaeze ime mmụọ anọ, ma ọnụ ha na-akọwapụta ndị eze asatọ ahụ, ma ọ bụ isi ndị ahụ nke Mkpughe iri na asaa, n’ihi na Jizọs na-eji mmalite ihe atụsị njedebe ihe mgbe niile. Daniel isi nke abụọ bụ ebe mbụ e kwuru alaeze ndị amụma nke Baịbụl, ma Mkpughe iri na asaa bụ ebe ikpeazụ e kwuru ha, ya mere ha ga-adị n’otu, n’ihi na Chineke anaghị agbanwe agbanwe mgbe ọ bụla.
Alaeze nke ise nke dara na 1798 bụ Babilọn ime mmụọ, ya bụ, ọchịchị pope. Alaeze nke isii nke nọ n’ike na 1798 bụ alaeze nwere mpi abụọ, nke e jirila alaeze nwere mpi abụọ nke ndị Midia na ndị Peasia kọwaa n’amụma. Alaeze nke asaa, nke mejupụtara ndị eze iri, ndị na-abịabeghị n’afọ 1798, bụ ọchịchị otu ụwa, nke e jirila Gris, ọchịchị otu ụwa nke Aleksanda Onye Ukwu, kọwaa n’amụma. Isi nke asatọ, onye sitere n’ime asaa ahụ, bụ alaeze nke ise nke natara ọnyá na-egbu egbu, ma dịkwa ndụ ọzọ mgbe a gwọrọ ọnyá ahụ na-egbu egbu.
Ikpé nke nnukwu akwụna ahụ na-eme n’“oge awa” nke ọgbaaghara iwu Sọnde, ya bụ, oge nke malitere site n’iwu Sọnde n’United States ma na-aga n’ihu n’ime akụkọ ihe mere eme ruo mgbe oge nnwale mmadụ ga-emechi. N’ime “oge awa” ahụ, nke e ji amata na Daniel dịka “ụbọchị ndị eze ndị a”, Chineke ga-eguzobe alaeze Ya. N’ime “oge awa” ahụ ka a na-awụsa mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ.
“Mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ na-abịa n’elu ndị dị ọcha—mgbe ahụ, ha niile ga-anata ya dịka ọ dị na mbụ.
“Mgbe ndị mmụọ ozi anọ ahụ hapụrụ ijide, Kraịst ga-eguzobe alaeze Ya. Ọ dịghị onye na-anata mmiri ozuzo ikpeazụ ma e wezụga ndị na-eme ihe niile ha pụrụ ime.” Spalding and Magan, 3.
Ịwụsa nke mmiri ozuzo ikpeazụ bụ nke na-aga n’ihu n’ọkwa n’ọkwa, n’ihi na ọ kwekọrọ na ikpe, ma ikpe onwe ya bụkwa nke na-aga n’ihu. Ndị Millerite ghọtara na ha nọ na-ebi n’oge ụkwụ nke onyinyo ahụ dị na Daniel isi nke abụọ. Ha kwenyere na Rom bụ alaeze ikpeazụ nke ụwa, ma ha ziri ezi, ma nghọta ha nwere oke.
“N’ụbọchị ndị eze ndị a,” na-apụta n’ezie n’akụkọ ihe mere eme nke alaeze Rom, ma ọ bụghị akụkọ ihe mere eme nke Rom ndị ọgọ mmụọ ma ọ bụ nke Rom ndị papa; ọ bụ akụkọ ihe mere eme nke Rom nke oge a. Ndị Millerite tinyere Rom ndị ọgọ mmụọ na Rom ndị papa dịka otu alaeze, ma n’ime ime otú a, ha jiri otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ sitere n’akwụkwọ Ezikiel gbasara eze ikpeazụ nke Juda (Zedekaịa), kwado nghọta ha.
Ma gị onwe gị, onye-isi ajọ omume na onye rụrụ arụ nke Izrel, onye ụbọchị ya abịala, mgbe ajọ omume ga-eru ọgwụgwụ, otu a ka Onyenwe anyị Chineke kwuru: Wepụ okpu-eze ahụ, ma wepụkwa okpu eze ahụ: nke a agaghị adịkwa otu a; bulie onye dị ala elu, mee ka onye dị elu daa. Aga m atụgharị ya, atụgharị ya, atụgharị ya: ọ gaghịkwa adị ọzọ, ruo mgbe onye nke ikike ya bụ ya ga-abịa; m ga-enyekwa ya ya. Ezikiel 21:25–27.
Site na Zedekaịa, a ga-enwe alaeze atọ a ga-“atụgharị,” ndị ga-eduga n’ebe Kraịst nọ, onye “ikike ahụ bụ nke ya,” ịchị. Babilọn, Mido-Peshịa na Gris ka a ga-akwatu ha nile ruo n’oge alaeze Rom, ma n’ime akụkọ ihe mere eme nke alaeze nke anọ ahụ, Kraịst ga-abịa guzobe alaeze. O mere kpọmkwem ihe ahụ.
“Nke kacha pụta ìhè n’etiti ndị ahụ bụ ndị na-akpali ngwa ngwa mba ahụ n’ịla n’iyi bụ Zedekaia, eze ha. N’ịhapụ kpamkpam ndụmọdụ nke Onyenwe anyị dịka e nyere ya site n’aka ndị amụma, n’ichefu ụgwọ ekele ọ ji Nebukadneza, n’imebi iyi nsọ ya nke nkwado o ji aha Onyenwe anyị Chineke nke Izrel ṅụọ, eze Juda nupụrụ isi megide ndị amụma, megide onye mere ya ebere, na megide Chineke ya. N’efu nke amamihe nke aka ya ka ọ tụgharịrị chọwa enyemaka n’aka onye iro ochie nke ọganihu Izrel, “na-eziga ndị nnọchi anya ya n’Ijipt, ka ha nye ya ịnyịnya na ọtụtụ mmadụ.”
“‘Ọ ga-eme nke ọma?’ ka Onyenwe anyị jụrụ banyere onye ahụ nke si otu a nlelị gbaghara ntụkwasị obi nsọ ọbụla; ‘ọ ga-agbanahụ, onye na-eme ihe ndị a? ma ọ bụ ọ ga-emebi ọgbụgba-ndụ, ma a napụta ya? Dị ka m dị ndụ, ka Onyenwe anyị bụ Jehova kwuru, n’ezie, n’ebe eze ahụ bi nke mere ya eze, onye iyi ya o ledara anya, na onye ọgbụgba-ndụ ya o mebiri, ọbụna n’etiti Babilọn, ya na ya, ka ọ ga-anwụ. Fero agaghịkwa eji ndị agha ya dị ike na nnukwu ìgwè ya nyere ya aka n’agha ahụ: … ebe ọ ledara iyi ahụ anya site n’imebi ọgbụgba-ndụ ahụ, mgbe, lee, o nyela aka ya, ma o mewo ihe ndị a niile, ọ gaghị agbanahụ.’ Ezikiel 17:15–18.
“Nye ‘onye-isi ajọ omume rụrụ arụ’ ahụ ka ụbọchị ikpeazụ nke ikpe-abịa eruola. ‘Wepụ okpu eze nke nchụàjà ahụ,’ ka Onyenwe anyị nyere iwu, ‘werekwa okpueze ahụ pụọ.’ Ọ bụghị ruo mgbe Kraịst n’onwe Ya ga-eguzobe alaeze Ya ka a ga-ekwekwa Juda ọzọ inwe eze. ‘Aga m akwatu ya, akwatu ya, akwatu ya,’ ka iwu nke Chineke kwuru banyere ocheeze nke ụlọ Devid; ‘ọ gaghị adịkwa ọzọ, ruo mgbe Onye ọ bụ ikike ya ga-abịa; m ga-enyekwa Ya ya.’ Ezekiel 21:25–27.” Prophets and Kings, 450, 451.
Miller ziri ezi, ma nghọta ya nwere oke; n’ihi na alaeze ahụ Kraịst guzobere mgbe Ọ na-ejegharị n’etiti mmadụ, abụghị alaeze ikpeazụ nke ụwa. A ka ga-enwekwa ndị eze anọ ọzọ mgbe alaeze Rom nke ndị na-ekpere arụsị gasịrị. N’agbanyeghị nke ahụ, Kraịst guzobere n’ezie alaeze nke “amara” n’obe, ma e guzobereghị alaeze ahụ n’ụbọchị ndị eze iri nke Mkpughe iri na asaa, ma ọ bụ n’oge mmiri-ozuzo ikpeazụ. Alaeze ahụ Kraịst ga-eguzobe n’ụbọchị ikpeazụ bụ alaeze Ya nke “ebube.” Nwanyị White na-ekwu kpọmkwem banyere alaeze abụọ ndị a.
Ndị Mịlàrait ghọtara na Kraịst guzobere alaeze n’oge akụkọ nke alaeze nke anọ, ha kwa ziri ezi, ma nghọta ha nwere oke. N’akụkọ nke alaeze nke anọ, Kraịst hiwere alaeze nke “amara,” ma n’akụkọ nke alaeze nke asatọ, O hiwere alaeze nke “ebube” Ya. N’oge akụkọ mgbe O hiwere alaeze nke “amara,” a wụsara Mmụọ Nsọ n’ụbọchị Pentikọst. Pentikọst na-anọchi anya mwụsa nke mmiri ozuzo ikpeazụ, n’akụkọ mgbe O hiwere alaeze nke “ebube” Ya.
Ozi nke Pentikọst bụ ozi banyere mbilite n’ọnwụ nke Kraịst n’ezie. Ozi nke mmiri ikpeazụ, opekata mpe n’otu akụkụ, bụ ozi banyere mbilite n’ọnwụ nke ihe nnọchianya ya, dịka ilu amụma ahụ na-anọchi anya ya, nke na-ekwu banyere nke asatọ sitere n’ime asaa ahụ, nke a na-emezu n’anụ ọhịa ahụ, nakwa mpi abụọ nke anụ ọhịa si n’ala pụta. Alaeze nke anọ na nke asatọ bụ ebe Kraịst na-eguzobe alaeze Ya.
“Ozi nke ndị na-eso ụzọ kpọsara n’aha Onyenwe anyị ziri ezi n’akụkụ niile, ihe ndị ọ na-egosi kwa nọ na-eme n’oge ahụ. ‘Oge ahụ ezuola, alaeze Chineke adịkwokwa nso,’ bụ ozi ha. N’ịgwụcha nke ‘oge ahụ’—izu iri isii na itoolu nke Daniel 9, nke ga-eru ruo na Mesaịa ahụ, ‘Onye E Tere Mmanụ’—Kraịst natara mmanụ nke Mmụọ ahụ mgbe Jọn mere Ya baptizim na Jọdan. Ma ‘alaeze Chineke’ ahụ nke ha kwupụtara na ọ dị nso ka e guzobere site n’ọnwụ Kraịst. Alaeze a abụghị, dịka a kụziiri ha ikwere, ọchịchị ụwa. Ọ bụghịkwa alaeze ahụ nke ga-abịa n’ọdịnihu, nke na-adịghị anwụ anwụ, nke a ga-eguzobe mgbe ‘a ga-enye ndị nsọ nke Onye Kachasị Elu alaeze ahụ na ọchịchị, na ịdị ukwuu nke alaeze dị n’okpuru eluigwe dum;’ alaeze ahụ ebighị ebi, nke n’ime ya ‘ọchịchị niile ga-ejere Ya ozi ma gee Ya ntị.’ Daniel 7:27. Dị ka e si eji ya eme ihe n’ime Bible, a na-eji okwu ahụ bụ ‘alaeze Chineke’ akọwa ma alaeze amara ma alaeze ebube. Pọl gosiri alaeze amara n’ime Akwụkwọ Ozi ahụ o degaara ndị Hibru. Mgbe o gosichara Kraịst, onye na-arịọchitere mmadụ ebere, onye ‘nwere mmetụta banyere adịghị ike anyị,’ onyeozi ahụ sịrị: ‘Ya mere ka anyị jiri nkwuwa okwu bịakwute ocheeze amara, ka anyị nweta ebere, ma hụ amara.’ Hebrews 4:15, 16. Ocheeze amara na-anọchi anya alaeze amara; n’ihi na ịdị adị nke ocheeze na-egosi ịdị adị nke alaeze. N’ọtụtụ n’ime ilu Ya, Kraịst ji okwu ahụ bụ ‘alaeze eluigwe’ akọwa ọrụ amara Chineke n’ime obi mmadụ.”
“Ya mere ocheeze nke ebube na-anọchi anya alaeze nke ebube; a na-ezo kwa aka n’alaeze a n’okwu Onye Nzọpụta ahụ: ‘Mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịa n’ebube Ya, ya na ndị mmụọ ozi nsọ niile soro Ya, mgbe ahụ Ọ ga-anọdụ ala n’ocheeze nke ebube Ya: a ga-achịkọtakwa mba niile n’ihu Ya.’ Matiu 25:31, 32. Alaeze a ka dị n’ọdịnihu. A gaghị ehiwe ya ruo mgbe ọbịbịa nke ugboro abụọ nke Kraịst gasịrị.”
“Alaeze nke amara ka e hiwere ozugbo mgbe mmadụ dara, mgbe a haziri atụmatụ maka mgbapụta nke agbụrụ ahụ mara ikpe. N’oge ahụ ọ dịworị n’ebumnuche na site ná nkwa Chineke; ma site n’okwukwe, mmadụ pụrụ ịbụ ndị nọ n’okpuru ya. Ma e meghị ka ọ guzosie ike n’ezie ruo mgbe Kraịst nwụrụ. Ọbụna mgbe Ọ batara n’ọrụ Ya n’ụwa, Onye Nzọpụta ahụ, ebe isi-ike na ekweghi ekele nke mmadụ gwụrụ Ya ike, pụrụ ịbụ na Ọ gaara alaghachi azụ pụọ n’àjà Kalvarị. Na Gethsemane iko nhụjuanya ahụ na-ama jijiji n’aka Ya. Ọ pụrụ ọbụna n’oge ahụ ihichapụ ọsụsọ-ọbara ahụ n’egedege ihu Ya ma hapụ agbụrụ ahụ mara ikpe ka ọ laa n’iyi n’ime ajọ omume ha. A sị na O mere otú ahụ, mgbapụta agaghị adị maka ndị dara ada. Ma mgbe Onye Nzọpụta ahụ nyefere ndụ Ya, ma jiri ume ikpeazụ Ya tie mkpu, ‘Emezuwo ya,’ mgbe ahụ ka e ji n’aka na mmezu nke atụmatụ mgbapụta ahụ ga-abịa. E mere ka nkwa nzọpụta e nyere di na nwunye mmehie ahụ nọ n’Eden bụrụ nke e kwadoro. Alaeze nke amara, nke dịworị na mbụ site ná nkwa Chineke, ka e hiwere mgbe ahụ.”
“N’ụzọ dị otu a, ọnwụ Kraịst—ihe omume ahụ n’onwe ya nke ndị na-eso ụzọ ahụ lere anya dị ka mbibi ikpeazụ nke olileanya ha—bụ ihe ahụ nke mere ka o guzosie ike ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụ ezie na ọ wetara ha ndakpọ olileanya dị ukwuu ma dị ilu, ọ bụ elu nkwubi okwu nke ihe àmà na nkwenkwe ha ziri ezi. Ihe omume ahụ nke jupụtara ha n’iru uju na obi nkoropụ bụkwa ihe ahụ nke meghere ọnụ ụzọ olileanya nye ụmụ nile nke Adam, nke ndụ nke ọdịnihu na ọṅụ ebighị ebi nke ndị nile kwesiri ntụkwasị obi nke Chineke n’ọgbọ nile nke oge niile gbadoro ụkwụ n’ime ya.”
“Atụmatụ nke ebere na-enweghị nsọtụ nọ na-eru mmezu ha, ọbụna site n’ime ndakpọ olileanya nke ndị na-eso ụzọ ahụ. Ọ bụ ezie na amara na ike nke ozizi Ya, Onye ‘kwuru okwu dịka ọ dịghị mmadụ ọ bụla kwuworo,’ emeriela obi ha, ma e jikọtakwara n’ọlaedo dị ọcha nke ịhụnanya ha n’ebe Jisọs nọ, adịgboroja rere ure nke nganga ụwa na ọchịchọ onwe onye. Ọbụna n’ụlọ iri Nri Ngabiga, n’oge ahụ dị nsọ mgbe Nna-ukwu ha na-abanyelarị n’onyinyo nke Getsemane, e nwere ‘arụmụka n’etiti ha, onye n’ime ha ka a ga-agụ dị ka onye kachasị ukwuu.’ Luk 22:24. Ọhụụ ha jupụtara n’ocheeze, okpueze, na ebube, ebe ihe ihere na ihe mgbu nke ubi ahụ, ụlọ ikpe ahụ, na obe nke Kalfari dina n’ihu ha. Ọ bụ nganga obi ha, akpịrị ịkpọ nkụ ha maka ebube ụwa, kpatara ha iji jidesie ike n’ozizi ụgha nke oge ha, ma gafere n’eleghị anya okwu Onye Nzọpụta ahụ na-egosi ezi ọdịdị nke alaeze Ya, ma na-atụ aka n’ihu n’ihe mgbu Ya na ọnwụ Ya. Njehie ndị a wee bute ule ahụ—nke siri ike ma dịkwa mkpa—nke e kwere ka ọ bịa maka imezi ha. Ọ bụ ezie na ndị na-eso ụzọ ahụ aghọtahiela ihe ozi ha pụtara, ma ghara imezu ihe ha tụrụ anya ya, ma ha ekwusala ịdọ aka ná ntị ahụ Chineke nyere ha, Onyenwe anyị ga-akwụghachi okwukwe ha ma sọpụrụ nrubeisi ha. Ọrụ nke ikwusa n’agbụrụ niile ozi ọma dị ebube nke Onyenwe ha bilitere n’ọnwụ ka a ga-enyefe ha. Ọ bụ iji kwadebe ha maka ọrụ a ka e kwere ka ahụmahụ ahụ, nke yiri ha ihe ilu nke ukwuu, bịara.” The Great Controversy, 347, 348.
N’akwụkwọ Mkpughe, “uche nke nwere amamihe” na-agụta “ọnụọgụgụ nke mmadụ”, ma na-amata na “nwoke ahụ” bụkwa alaeze nke asatọ, nke sitere na asaa. “Nwoke mmehie” bụ isi nke alaeze nke asatọ nke na-achị ndị eze na ndị ahịa nke ụwa, ndị ụka asaa ahụ na-ejikọ onwe ha na ha iji zere ihere nke mkpagbu, onye ahụ kwa nọ ọdụ n’elu ọtụtụ mmiri.
Ọ wee sị m, Mmiri ndị ị hụrụ, ebe akwụna ahụ nọ ọdụ, bụ ndị mmadụ, na ìgwè mmadụ dị ukwuu, na mba dị iche iche, na asụsụ dị iche iche. Mkpughe 17:15.
“Nwoke mmehie” ahụ na-achị n’elu ụwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nke ego, nke okpukpe, na nke ọha mmadụ, ma n’elu mmadụ niile, ma e wezụga ndị ahụ meriri anụ ọhịa ahụ, na onyinyo ya, akara ya, na ọnụ ọgụgụ aha ya.
M wee hụkwara ihe dị ka osimiri iko a gwakọtara na ọkụ; ahụkwara m ndị meriri anụ ọhịa ahụ, na oyiyi ya, na akara ya, na ọnụọgụ aha ya, ka ha na-eguzo n’elu osimiri iko ahụ, ebe ha ji ụbọ akwara nke Chineke. Ha na-abụkwa abụ Mosis, ohu Chineke, na abụ Nwa Atụrụ ahụ, na-asị, Ọrụ gị dị ukwuu ma dịkwa ịtụnanya, Onyenwe Chineke Pụrụ Ime Ihe Nile; ụzọ gị ziri ezi ma bụrụkwa eziokwu, gị Eze nke ndị nsọ. Nkpughe 15:2, 3.
“Ndị amamihe” ndị na-aghọta “mmụba nke ihe ọmụma,” mgbe mkpughe nke Jisọs Kraịst e mepere, bụ ndị nwere “nghọta” ma “gụọ ọnụ ọgụgụ nke anụ ọhịa ahụ: n’ihi na ọ bụ ọnụ ọgụgụ nke mmadụ; ọnụ ọgụgụ ya bụ narị isii na iri isii na isii.” “Nghọta” ahụ na-anọchi anya akụkụ nke usoro ọnwụnwa nzọụkwụ atọ nke na-eme mgbe niile mgbe Jisọs mepere amụma. Nke a bụ ihe mere e ji kọwaa na ha “nwetara mmeri n’elu” “ọnụ ọgụgụ nke aha ya.”
Inweta mmeri pụtara ịgafe ule, ma ndị “maara ihe” na ndị “na-aghọta” na-enweta mmeri a jikọtara ya na ọnụọgụ 666, amaokwu ahụ na-akọwakwa na e nwere alaeze asatọ, nakwa na nke asatọ sitere n’ime ndị asaa. A na-anọchi anya “ihe nzuzo” ahụ n’isi nke abụọ nke Daniel, n’ihi na ekpere Daniel bụ ka ọ ghọta “ihe nzuzo” ahụ. Mkpughe ahụ na e nwere alaeze asatọ, na alaeze nke asatọ sitere n’ime ndị asaa, nakwa na ọnụọgụ nke alaeze ahụ bụ 666, bụ ihe nzuzo ahụ e ji na-anọchi anya Daniel dịka onye natara ya site n’ekpere ya, ma Daniel na-anọchi anya ndị “maara ihe” nke Chineke nke ụbọchị ikpeazụ.
Daniel nọchiri anya “ndị amamihe” nke ụbọchị ikpeazụ ndị e meghere ha ihe nzuzo nke Daniel abụọ, ma ihe nzuzo ahụ bụ mkpughe ahụ na ntụaka ikpeazụ na nke mbụ banyere alaeze ndị dị na amụma Akwụkwọ Nsọ bụ na e nwere alaeze asatọ n’ihe oyiyi ahụ. Mkpughe ahụ na-akwado nghọta ndị Millerite banyere Daniel isi nke abụọ, ma ọ na-enwu ugboro iri karịa, ozugbo a ghọtara ya. Ịma mma nke ìhè ya, ebe ọ na-enwu ugboro iri karịa, nọchiri anya ọnwụnwa nke “ndị amamihe” na-emeri, n’ihi na alaeze nke asatọ, nke sitere n’asaa ahụ, bụkwa alaeze nke isii nke bụ njikọ okpukpu atọ nke dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ. N’otu a, dragọn ahụ, anụ ọhịa ahụ, na onye amụma ụgha ahụ bụcha alaeze nke isii, ma ọnụ ha na-anọchite anya 666.
A nwalere Nebukadneza site n’ikpughe nke Daniel isi nke abụọ, ma ọ dara ule ahụ. N’ime Daniel isi nke abụọ, Daniel nọchiri anya ndị “amamihe” na-agabiga ule ahụ banyere ihe nzuzo nke oyiyi ahụ. Nebukadneza n’isi nke atọ nọchiri anya ndị ajọ omume na-adaba n’otu ule ahụ ahụ. Nebukadneza, dịka eze mbụ nke alaeze mbụ, nọchiri anya eze ikpeazụ nke alaeze ikpeazụ. Ya mere, ọ nọchiri anya “nwoke mmehie ahụ,” nwoke amụma ahụ nke ụka asaa ahụ jidere. E kere mmadụ n’ụbọchị nke isii, ya mere ọnụọgụ isii bụ ọnụọgụ nke mmadụ. Ọnụọgụ Nebukadneza bụ isii. Nebukadneza dara ule nke ọnụọgụ 666, ma nọchite anya ndị ajọ omume nke ụbọchị ikpeazụ. Dịka ihe nnọchianya nke nwoke mmehie ahụ, ọnụọgụ ya bụ isii.
Nebukadneza eze mere ihe oyiyi nke ọla-edo, nke ịdị elu ya bụ kubit iri isii, obosara ya bụkwa kubit isii: o guzobere ya n’ala dị larịị nke Dura, n’ógbè Babilọn. Daniel 3:1.
Oyiyi ọlaedo ahụ dị cubit iri isii n’ịdị elu, cubit isii n’obosara, ọ bụkwa Nebukadneza, onye ọnụọgụ ya bụ isii, mere ya. E guzobere oyiyi ahụ n’inupụ isi megide ìhè nke oyiyi nke isi nke abụọ, nkọwa ya kwa nke e nyere ugboro atọ, mgbe ị ghọtara na ọnụọgụ Nebukadneza bụ isii, hà nhata isii, isii, isii.
Anyị ga-aga n’ihu n’ọmụmụ a n’isiokwu na-esonụ.
“Echiche nke iguzobe alaeze ukwu na usoro eze nke ga-adịgide ruo mgbe ebighị ebi, dọtara nnọọ ike onye ọchịchị dị ukwuu ahụ, bụ́ onye mba nile nke ụwa enweghị ike iguzogide ogwe aka ya. Site n’ịnụ ọkụ n’obi nke sitere n’oké ọchịchọ na-enweghị ókè na mpako nke onwe, o tinyere onwe ya n’ịgba ndụmọdụ ya na ndị amamihe ya banyere otu a ga-esi mee ka nke a pụta. N’ichefu amara pụrụ iche nile metụtara nrọ ahụ banyere nnukwu oyiyi ahụ; n’ichefukwa na Chineke nke Izrel site n’ọnụ ohu Ya, Daniel, emeela ka ihe oyiyi ahụ pụtara doo anya, nakwa na n’ihe metụtara nkọwa a, a zọpụtara ndị ukwu nke alaeze ahụ n’ọnwụ ihere; n’ichefu ihe niile ma e wezụga ọchịchọ ha iguzobe ike na ịdị elu nke aka ha, eze ahụ na ndị ndụmọdụ ọchịchị ya kpebiri na site n’ụzọ ọ bụla o kwere mee ha ga-agbalị iweli Babịlọn elu dịka onye kachasị elu, na onye kwesịrị ntụkwasị obi nke ụwa nile.”
“Ngosi ihe nnọchianya ahụ nke Chineke jiri gosi eze na ndị mmadụ nzube Ya banyere mba nile nke ụwa, a ga-eme ka ọ bụrụ ugbu a ihe ga-eje ozi n’inyere ike mmadụ otuto. A ga-ajụ ma chefuo nkọwa Daniel; a ga-akọwahie eziokwu ma jiri ya n’ụzọ na-ezighị ezi. A ga-eji ihe nnọchianya ahụ nke Eluigwe họpụtara ka o mepee n’uche mmadụ ihe omume ndị dị mkpa nke ga-eme n’ọdịnihu, gbochie mgbasa nke ọmụma ahụ Chineke chọrọ ka ụwa nata. N’ụzọ dị otú a, site n’echiche ndị ikom na-achọ nnukwu aha chepụtara, Setan nọ na-achọ igbochi nzube nsọ ahụ nke Chineke nwere maka agbụrụ mmadụ. Onye iro nke ihe a kpọrọ mmadụ maara na eziokwu na-enweghị ngwakọta njehie bụ ike dị ukwuu nke nwere ike ịzọpụta; ma na mgbe a jiri ya bulie onwe onye elu ma kwalite atumatu ndị mmadụ, ọ na-aghọ ike maka ihe ọjọọ.”
“Site n’ụlọakụba ya bara ụba, Nebukadneza nyere iwu ka e mee nnukwu onyinyo ọlaedo, nke yiri nke a hụrụ n’ọhụ n’ihe gbasara njirimara ya n’ozuzu, ma e wezụga n’otu ihe ahụ naanị ya, ya bụ ihe e ji kee ya. Ebe ndị Kaldia maara nke ọma ihe nnọchianya ndị mara mma nke chi ndị ọgọ mmụọ ha, ha ebepụtabeghị mbụ ihe ọbụla dị oke ịtụnanya ma dị ebube dịka ihe oyiyi a na-enwu enwu, nke ịdị elu ya bụ kubit iri isii, obosara ya bụrụkwa kubit isii. Ma ọ bụghị ihe ijuanya na n’ala ebe ife arụsị juru ebe nile, a ga-edo onyinyo ahụ mara mma ma dị oke ọnụ ahịa nke dị n’ala dị larịị Dura nsọ dị ka ihe a ga-efe ofufe, ebe ọ na-anọchi anya ebube Babilọn na ịdị ukwu na ike ya. Nke a ka e mere n’ụzọ kwekọrọ n’uche ahụ, e wee zipụ iwu ka n’ụbọchị emume nsọpụta ahụ, mmadụ nile gosipụta nkwado ha kachasị elu nye ọchịchị Babilọn site n’ịkpọ isi ala n’ihu onyinyo ahụ.” Prophets and Kings, 504, 505.