Gebriel bịakwutere Daniel n’isi nke itoolu iji nye ya nka na nghọta banyere ọhụụ abụọ ahụ e gosiri n’isi nke asatọ.
O wee gwam, gwa kwaara m, si, Daniel, abịam ugbu a ime ka i nwee amamihe na nghọta. Ná mmalite nke arịrịọ gị ka okwu ahụ pụtara, abịawokwa m igosi gị ya; n’ihi na a hụrụ gị n’anya nke ukwuu: ya mere ghọta okwu a, tụleekwa ọhụ ahụ. Daniel 9:22, 23.
Ka Daniel wee nweta “nghọta” ahụ ọ chọrọ, Gebriel gwara ya ka ọ ghọta ma “okwu ahụ” ma “ọhụụ ahụ.” “Okwu ahụ” bụ ọhụụ nke izọda ebe nsọ na usuu agha n’okpuru ụkwụ, ma “ọhụụ ahụ” bụ ọhụụ nke mpụta nke Ọktoba 22, 1844. Nwanyị White kwa na-emesi ọhụụ abụọ ndị a ike mgbe ọ na-agwa anyị na Daniel nọ na-achọ ịghọta mmekọrịta dị n’etiti ndọta afọ iri asaa ahụ na afọ puku abụọ na narị atọ ahụ. Afọ iri asaa ahụ bụ ihe Gebriel kpọrọ “okwu ahụ,” ma “ọhụụ ahụ” bụ afọ puku abụọ na narị atọ ahụ. Daniel na-anọchite anya “ndị amamihe” nke ụbọchị ikpeazụ, mgbe Gebriel na-enye nkọwa nke afọ puku abụọ na narị atọ ahụ. “Ndị amamihe” na-amata ma “okwu ahụ” ma “ọhụụ ahụ” n’ime nkọwa Gebriel; ndị ajọ omume anaghị aghọta. Ndị Millerite ghọtara “okwu ahụ” na “ọhụụ ahụ,” ma ọ bụ naanị n’ụzọ nwere oke.
Afọ narị anọ na iri itoolu nke oge nnwale ahụ bụ oge e wuru n’elu afọ narị anọ na iri itoolu nke nnupụisi megide ọgbụgba-ndụ nke “ugboro asaa” nke a nọchiri anya ya n’akwụkwọ Levitikọs iri abụọ na ise na iri abụọ na isii. Afọ iri asaa nke ndọkpụ n’agha bụ ngụkọta afọ niile a na-ekweghị ka ala ahụ nwee izuike ya.
Izu ahụ Kraịst kwadoro ọgbụgba-ndụ ahụ n’ebe ọtụtụ nọ, bụ ihe atụ nke esemokwu nke ọgbụgba-ndụ ya, dịka e ji oge abụọ nke ụbọchị otu puku na narị abụọ na iri isii nọchite ya. E kewara izu amụma ahụ site n’obe, nke na-anọchi anya akara nke Chineke.
“Gịnị bụ akara nke Chineke dị ndụ, nke a na-etinye n’egedege ihu nke ndị Ya? Ọ bụ akara nke ndị mmụọ ozi, ma ọ bụghị anya mmadụ, pụrụ ịgụ; n’ihi na mmụọ ozi na-ebibi ebibi aghaghị ịhụ akara mgbapụta a. Uche nwere nghọta ahụwo ihe ịrịba ama nke obe Kalvarị n’ime ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom Onyenwe anyị kuchiri. E wepụwo mmehie nke imebi iwu Chineke. Ha yi uwe agbamakwụkwọ, ha na-eruberekwa iwu niile nke Chineke isi, bụrụkwa ndị na-erube isi ma na-eguzosi ike n’ihe.” Manuscript Releases, olu nke 21, 52.
Izu ahụ nọchiri anya oge abụọ nke otu puku narị abụọ na iri isii afọ, e kewara ha n’iwu Sunday nke 538, (akara nke anụ ọhịa) nke n’ime ya ekpere arụsị, e mesịa kwa ọchịchị popu, zọchara ebe nsọ na ndị agha n’okpuru ụkwụ. Ruo otu puku narị abụọ na iri isii ụbọchị, Kraịst nyere àmà Ya, mgbe ahụ, ruo otu puku narị abụọ na iri isii ụbọchị ọzọ, Kraịst nyere otu àmà ahụ site n’aka ndị na-eso ụzọ Ya. Ruo otu puku narị abụọ na iri isii afọ, Setan nyere àmà ya site n’aka ekpere arụsị, mgbe ahụ kwa, ruo otu puku narị abụọ na iri isii afọ ọzọ, Setan nyere àmà ya site n’aka ọchịchị popu.
Ọgbụgba ndụ ahụ, nke site n’inupụ isi nke Izrel oge ochie ghọrọ “esemokwu” nke Chineke, bụ ọgbụgba ndụ nke Levitikọs isi nke iri abụọ na ise, nke kọwara izu ike nke ala, na jubile nke a ga-eme emume ya kwa afọ nke iri anọ na itoolu.
Jehova gwara Mozis n’Ugwu Saịnaị, sị, Gwa ụmụ Izrel okwu, sị ha, Mgbe unu batara n’ala ahụ m na-enye unu, mgbe ahụ ka ala ahụ debe Sabat nye Jehova. Afọ isii ka ị ga-akụ ubi gị, afọ isii ka ị ga-akwachakwa vaịn gị, chịkọtakwa mkpụrụ ya; ma n’afọ nke asaa, ala ahụ ga-enwe Sabat nke izu-ike, Sabat nye Jehova: ị gaghị akụ ubi gị, ị gaghị akwachakwa vaịn gị. Ihe mkpụrụ ubi gị wepụtara n’onwe ya, ị gaghị aghọtakọta; mkpụrụ vaịn nke vaịn gị a na-akwachaghị, ị gaghị achịkọtakwa: n’ihi na ọ bụ afọ izu-ike nye ala ahụ. Sabat nke ala ahụ ga-abụ nri nye unu; nye gị, na nye ohu gị nwoke, na nye ohu gị nwanyị, na nye onye ọrụ akwụ ụgwọ gị, na nye onye mbịarambịa gị nke biakwutere gị ibi, na nye anụ ụlọ gị, na nye anụ ọhịa ndị nọ n’ala gị; mmụba ya niile ga-abụ nri. Ị ga-agụkwara onwe gị Sabat afọ asaa, ugboro asaa nke afọ asaa; oge nke Sabat afọ asaa ahụ ga-abụrụ gị afọ iri anọ na itoolu. Mgbe ahụ ka ị ga-eme ka opi jubili daa ụda n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa; n’ụbọchị mkpuchi mmehie ka unu ga-eme ka opi ahụ daa ụda n’ala unu niile. Unu ga-edokwa afọ nke iri ise nsọ, kpọsakwa nnwere onwe n’ala ahụ niile nye ndị niile bi n’ime ya: ọ ga-abụ jubili nye unu; onye ọ bụla ga-alaghachi n’ihe onwunwe ya, onye ọ bụla ga-alaghachikwakwa n’ezinụlọ ya. Afọ nke iri ise ahụ ga-abụ jubili nye unu: unu agaghị akụ mkpụrụ, unu agaghị aghọtakwa ihe tolitere n’onwe ya n’ime ya, unu agaghị achịkọtakwa mkpụrụ vaịn dị n’ime ya sitere na vaịn a na-akwachaghị. N’ihi na ọ bụ jubili; ọ ga-abụ ihe nsọ nye unu: unu ga-eri mmụba ya site n’ubi. N’afọ jubili a, onye ọ bụla ga-alaghachi n’ihe onwunwe ya. Levitikọs 25:1–13.
Oge mbụ nke amụma afọ puku abụọ na narị atọ ahụ, dịka o siri dịkwa n’izu ahụ Kraịst kwadoro ọgbụgba ndụ ahụ, na afọ narị anọ na iri itoolu, jikọtara ozugbo na “ugboro asaa” nke Levitikọs isi nke iri abụọ na ise na iri abụọ na isii.
Ya mere, mara ma ghọta, na site n’ịpụpụta iwu ahụ iji weghachi ma wughachi Jerusalem ruo n’aka Mesaịa, Onye-isi, ga-adị izu asaa na izu iri isii na abụọ: a ga-ewughachi okporo ụzọ ahụ, na mgbidi ahụkwa, ọbụna n’oge mkpagbu. Daniel 9:2.
Izu iri isii na itoolu nke malitere n’afọ 457 T.K., na-eduga gị ruo na baptizim nke Kraịst, na mmalite nke izu ahụ nke ọ kwadoro ọgbụgba-ndụ ahụ, nke bụ ọgbụgba-ndụ nke “esemokwu” Chineke. Ma e nwere otu izu nke izu dị iche iche (afọ iri anọ na itoolu), nke e kewapụrụ n’izu iri isii na itoolu ahụ site n’okwu a, “izu asaa, na izu iri isii na abụọ.” Malite n’afọ 457 T.K., a ga-enwe afọ iri anọ na itoolu, nke bụ ntụaka doro anya banyere ọgbụgba-ndụ nke Levitikọs isi nke iri abụọ na ise, nakwa banyere emume jubili. Afọ iri anọ na itoolu ahụ abụghị naanị ihe nnọchianya nke usoro jubili, kama ha bụkwa ihe nnọchianya nke Pentikọst, nke bụ ụbọchị nke iri ise nke na-esote ụbọchị iri anọ na itoolu nke emume izu dị iche iche.
Afọ iri anọ na itoolu mbụ nke puku afọ abụọ na narị atọ ahụ, afọ narị anọ na iri itoolu ahụ, na izu ahụ e mere ka ọgbụgba ndụ ahụ guzosie ike, ha niile jikọtara ozugbo na afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ ahụ, nke e gosipụtara dịka “oge asaa,” n’ime Levitikọs iri abụọ na isii. Akụkụ ọ bụla nke amụma afọ puku abụọ na narị atọ ahụ jikọtara ozugbo na “oge asaa” ahụ nke Adventizim wepụrụ n’akụkụ ma jụ na 1863. “Oge asaa” ahụ bụ akara nke ọgbụgba ndụ jubili, ya mere, ekwesịkwara iburu n’uche na mgbe afọ puku abụọ na narị atọ ahụ gwụsịrị na Ọktoba 22, 1844, otu ahụkwa ka afọ puku abụọ na narị ise na iri abụọ ahụ gwụsịrị n’ụbọchị ahụ kpọmkwem, n’ihi na Mosis dere n’ime isi nke iri abụọ na ise nke Levitikọs:
I gāgụọla onwe gị sabbat afọ asaa, ugboro asaa nke afọ asaa; ma oge nke sabbat asaa nke afọ ga-abụrụ gị afọ iri anọ na itoolu. Mgbe ahụ ka ị ga-eme ka opì jubilee kpọọ n’ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa; n’ụbọchị mkpuchi mmehie ka unu ga-eme ka opì kpọọ n’ala unu niile. Levitikọs 25:8, 9.
Oge amụma ọ bụla dị n’ime puku afọ abụọ na narị atọ ahụ, jikọtara ozugbo na “oge asaa” nke Levitikọs iri abụọ na isii, gụnyere ụbọchị amụma abụọ ahụ kwụsịrị. Afọ iri anọ na itoolu mbụ ahụ kọwara ọrụ iwughachi na iweghachi Jerusalem nke a ga-emezu mgbe ndị Chineke si na Babilọn pụta. E mechara ụlọ nsọ ahụ tupu iwu nke atọ, dịka e mekwara ka ụlọ nsọ nke ndị Millerite zuo oke tupu mmụọ ozi nke atọ abịa. Ma, mgbe afọ 457 BC gasịrị, “okporo ụzọ” ahụ ka dị mkpa “ka e wughachi ya ọzọ, na mgbidi ahụkwa, ọbụna n’oge nsogbu.” Dị ka Alfa na Omega, Jizọs na-egosi mgbe niile njedebe nke ihe, site na mmalite nke ihe ahụ; ma mgbe Ọktoba 22, 1844 gasịrị, ndị Millerite ga-emecha “okporo ụzọ” ahụ “na mgbidi ahụ,” “n’oge nsogbu.”
Nwannaanyị White na-akọwa mgbidi nchedo nke Jerusalem n’ezie dịka ihe nnọchianya nke iwu Chineke, ma ozugbo mgbe October 22, 1844 gasịrị, e duuru ndị kwesịrị ntụkwasị obi n’ụlọ nsọ eluigwe, ha wee mata iwu Chineke (mgbidi ahụ). Ka ha wee mata iwu Chineke, gụnyere ụbọchị izu ike ahụ, e duuru ndị Millerite laghachi n’ọgbụgba ndụ nke Izrel oge ochie. Mweghachi nke “okporo ụzọ” ahụ n’ezie bụ mweghachi ahụ e mezuru n’ụzọ ime mmụọ mgbe ndị Millerite laghachiri n’“ụzọ ochie” nke Jeremiah. “Oge nsogbu” ndị ahụ a ga-enwe n’oge a na-eguzobe mgbidi ahụ na okporo ụzọ ahụ ga-emezu mgbe 1844 gasịrị, agha obodo ahụ nke na-abịanụ n’oge ahụ, nke n’oge na-adịghị anya malitere n’ime akụkọ ihe mere eme ahụ n’onwe ya, nọchiri anya oge nsogbu ndị ahụ.
A sị na ha nọgidere n’ikwesị ntụkwasị obi, ha gaara eru afọ nke iri ise nke jubili ahụ n’ihe nnọchianya ya (ebe a na-atọhapụ ndị ohu), nke e jikwa ụbọchị nke iri ise nke Pentikọst nọchitekwa anya (ebe ozi nke nnwere onwe na-agara ụwa niile). Ma mgbe afọ 1844 gasịrị, ọtụtụ jụrụ ìhè nke Sabbath, ma n’afọ 1863, ha jụkwara ozi Mosis (nke “ugboro asaa”), nke Ịlaịja (William Miller) nyefere ha. N’ikwu ya n’ụzọ ọzọ, ha chigharịrị azụ pụọ n’“ụzọ” ahụ (ụzọ ochie ndị ahụ) nke ha kwesịkwara iweghachi ma jee ije n’ime ya.
Jizọs na-eji mbido akọwa ọgwụgwụ mgbe niile, ma mgbe a ga-ekwughachi ilu ụmụ agbọghọ iri ahụ n’ụbọchị ikpeazụ, a ga-emezukwa ọrụ nke iweghachi Jerusalem ọzọ. A ga-ewu “ụzọ na mgbidi” n’ime “oge nsogbu.” Ugbu a, anyị na-abanye n’oge nsogbu ndị ahụ. Ọktoba 22, 1844, na-anọchi anya iwu Ụbọchị Sọnde nke na-abịa ngwa ngwa; ya mere, mgbe “awa nke nnukwu ala ọma jijiji,” nke Mkpughe isi nke iri na otu, rutere, a ga-ewu ụzọ na mgbidi n’ime oge nsogbu. Ugbu a, anyị ga-akọwapụta oge nsogbu ndị ahụ dịka “iwe mba dị iche iche” nke agha Islam na-arịwanye elu kpatara.
Mgbe ọ na-akọwa ihe e dere na mbụ gbasara “oge nsogbu,” o nyere nkọwa nke e depụtara n’akwụkwọ Early Writings.
“1. N’ihu akwụkwọ nke 33 ka e nyere ihe ndị a: ‘Ahụrụ m na ụbọchị izu-ike dị nsọ bụ, ma ga-adịkwa, mgbidi nkewa n’etiti ezi Izrel nke Chineke na ndị na-ekweghị ekwe; nakwa na ụbọchị izu-ike ahụ bụ nnukwu okwu iji jikọta obi ndị nsọ Chineke ọ hụrụ n’anya, ndị na-eche nche. Ahụrụ m na Chineke nwere ụmụ Ya ndị na-adịghị ahụ ma na-edebe ụbọchị izu-ike. Ha ajụbeghị ìhè banyere ya. Ma ná mmalite nke oge nsogbu ahụ, e juputara anyị na Mụọ Nsọ ka anyị na-apụ kwusaa ụbọchị izu-ike ahụ n’uju karị.’”
“E nyere ọhụụ a n’afọ 1847 mgbe e nwere naanị mmadụ ole na ole n’ime ụmụnna Advent na-edebe Sabbath, ma n’ime ndị a, naanị mmadụ ole na ole ka chere na idebe ya dị mkpa nke ukwuu iji dọpụta ahịrị n’etiti ndị nke Chineke na ndị na-ekweghị ekwe. Ugbu a, a na-amalite ịhụ mmezu nke ọhụụ ahụ. ‘Mmalite nke oge ahụ nke nsogbu,’ nke a kpọrọ aha ebe a, adịghị ezo aka n’oge a ga-amalite ịwụsa ọrịa ndị ahụ, kama ọ na-ezo aka n’oge dị mkpirikpi tupu a wụsa ha, mgbe Kraịst nọ n’ebe nsọ. N’oge ahụ, mgbe ọrụ nzọpụta na-eru ngwụcha, nsogbu ga na-abịa n’elu ụwa, mba dị iche iche ga-ewe iwe, ma a ga-egbochi ha ka ha ghara igbochi ọrụ nke mmụọ ozi nke atọ. N’oge ahụ ka ‘mmiri ikpeazụ,’ ma ọ bụ ume ọhụrụ nke si n’ihu Onyenwe anyị abịa, ga-abịa, iji nye olu ukwu nke mmụọ ozi nke atọ ike, ma kwadebe ndị nsọ ka ha guzosie ike n’oge a ga-awụsa ọrịa asaa ikpeazụ ahụ.” Early Writings, 85.
E nwere “oge dị mkpirikpi,” nke na-ebute mmechi nke oge amara, mgbe “mba ndị ahụ ga-ewe iwe, ma a ga-edobe ha n’uchekwa.” N’otu oge ahụkwa “mmiri nke ikpeazụ” na-abịa. “Iwe iwe nke mba ndị ahụ,” bụ ihe nnọchianya e ji mara ya n’Akwụkwọ Mkpughe isi nke iri na otu.
Mba nile wee were iwe, iwe gị abiakwala, oge nke ndị nwụrụ anwụ ka a kpee ha ikpe, na ka i nye ndị ohu gị ndị amụma, na ndị nsọ, na ndị na-atụ egwu aha gị, nta na ukwu, ụgwọ ọrụ; na ka i laa ndị ahụ n’iyi bụ ndị na-ebibi ụwa. Nkpughe 11:18.
Nwanneanyị White na-ekwu okwu banyere amaokwu a.
“Ahụrụ m na iwe mba nile, ọnụma Chineke, na oge ikpe ndị nwụrụ anwụ bụ ihe dị iche iche ma bụrụkwa nke e kewapụrụ nke ọma, otu na-esote ibe ya; kwa, na Maịkel ebilibeghị, nakwa na oge nsogbu ahụ, nke ụdị ya na-enwetụbeghị, amalitebeghị. Mba nile na-ewe iwe ugbu a, ma mgbe Nnukwu Onye-nchu-àjà anyị gụchara ọrụ Ya n’ebe nsọ, Ọ ga-ebili, yikwasị uwe nke imegwara, mgbe ahụkwa a ga-awụsa ọrịa otiti asaa ikpeazụ.”
“A hụrụ m na ndị mmụọ ozi anọ ahụ ga-ejide ifufe anọ ahụ ruo mgbe ọrụ Jisọs gwụchara n’ebe nsọ, ma mgbe ahụ ka ihe otiti asaa ikpeazụ ahụ ga-abịa.” Early Writings, 36.
“Iwe nke iwe nke mba nile” na-eme ozugbo tupu oge e ji nwalee mmadụ emechie, n’ihi na ihe na-eso ya bụ “iwe Chineke.” “Iwe Chineke” na-eme mgbe oge e ji nwalee mmadụ mechiri, ma “oge ikpé ndị nwụrụ anwụ,” na-ezo aka n’ikpé nke na-eme n’oge puku afọ ahụ, ọ naghịkwa ezo aka n’ikpé ndị nwụrụ anwụ nke malitere n’afọ 1844.
M wee hụrụ m otu mmụọ-ozi ka o si n’eluigwe rịdata, na-ejide mkpịsị ugodi nke olulu enweghị ngwụcha na nnukwu agbụ n’aka ya. O wee jide dragọn ahụ, ya bụ agwọ ochie ahụ, nke bụ Ekwensu na Setan, kee ya afọ puku otu, tụba ya n’ime olulu enweghị ngwụcha ahụ, mechie ya, ma tụọkwa ya akara, ka ọ ghara ịghọgbu mba dị iche iche ọzọ ruo mgbe afọ puku otu ahụ ga-ezu; ma mgbe nke ahụ gasịrị, a ga-atọhapụ ya obere oge. M wee hụ ocheeze dị iche iche, ha nọkwasịrị n’elu ha, e nyekwara ha ikpe; m hụkwara mkpụrụobi ndị a gbupụrụ isi n’ihi àmà Jisọs na n’ihi okwu Chineke, ndị na-akpọghị anụ ọhịa ahụ isiala, ma ọ bụ onyinyo ya, ndị nataghịkwa akara ya n’egedege ihu ha ma ọ bụ n’aka ha; ha wee dịrị ndụ, soro Kraịst chịa afọ puku otu. Mkpughe 20:1–4.
Ikpé ikpe ahụ nke e “nyere ndị nsọ,” na-egosi na ha ga-ekpe ndị ajọ mmadụ ikpe n’oge puku afọ ahụ, ọ bụghị na a na-ekpe ha ikpe.
“N’ime puku afọ ahụ dị n’etiti mbilite n’ọnwụ mbụ na mbilite n’ọnwụ nke abụọ ka a na-eme ikpe nke ndị ajọ omume. Ozi Pọl onyeozi na-atụ aka n’ikpe a dịka ihe omume na-eso ọbịbịa nke abụọ. ‘Unu ekpela ihe ọ bụla ikpe tupu oge ya, ruo mgbe Onyenwe anyị ga-abịa, Onye ga-emekwa ka ihe nzuzo nke ọchịchịrị pụta n’ìhè, ma mee ka echiche nke obi pụta ìhè.’ 1 Ndị Kọrint 4:5. Daniel na-ekwupụta na mgbe Onye Ochie nke Ụbọchị bịara, ‘e nyere ndị nsọ nke Onye Kasị Elu ikpe.’ Daniel 7:22. N’oge a ka ndị ezi omume na-achị dịka ndị eze na ndị nchụàjà nye Chineke. Jọn n’Akwụkwọ Mkpughe na-asị: ‘Ahụrụ m ocheeze dị iche iche, ha wee nọdụ n’elu ha, e wee nye ha ikpe.’ ‘Ha ga-abụ ndị nchụàjà nke Chineke na nke Kraịst, ha ga-achịkọkwa ọnụ na Ya otu puku afọ.’ Mkpughe 20:4, 6. Ọ bụ n’oge a ka, dịka Pọl buru amụma ya, ‘ndị nsọ ga-ekpe ụwa ikpe.’ 1 Ndị Kọrint 6:2. N’ịdị n’otu na Kraịst, ha na-ekpe ndị ajọ omume ikpe, na-atụnyere omume ha na akwụkwọ iwu ahụ, bụ́ Akwụkwọ Nsọ, ma na-ekpebi okwu ọ bụla dịka ọrụ ndị e mere n’ahụ si dị. Mgbe ahụ, a na-atụpụta òkè ahụ ndị ajọ omume ga-ata ahụhụ, dịka ọrụ ha si dị; a na-edekwa ya megide aha ha n’akwụkwọ nke ọnwụ.”
“A na-ekpekwa Setan na ndị mmụọ ọjọọ ikpe site n’aka Kraịst na ndị Ya. Pọl na-ekwu, sị: ‘Ùnu amataghị na anyị ga-ekpe ndị mmụọ ozi ikpe?’ Amaokwu nke 3. Ma Jud kwuru na ‘ndị mmụọ ozi ndị ahụ na-edebereghị ọkwa mbụ ha, kama hapụrụ ebe obibi nke ha, Ọ debeela ha n’agbụ ebighị ebi n’okpuru ọchịchịrị ruo ikpe nke nnukwu ụbọchị ahụ.’ Jud 6.
“N’isi njedebe nke puku afọ ahụ, mbilite n’ọnwụ nke abụọ ga-eme. Mgbe ahụ, a ga-eme ka ndị ajọ omume si n’ọnwụ bilie, ha egosikwa onwe ha n’ihu Chineke ka e mezuo ‘ikpe ahụ e dere ede.’ Ya mere, onye mkpughe ahụ, mgbe o kọwachara mbilite n’ọnwụ nke ndị ezi omume, sịrị: ‘Ma ndị fọdụrụ n’ime ndị nwụrụ anwụ ahụ ebighịkwa ọzọ ruo mgbe puku afọ ahụ gwụchara.’ Mkpughe 20:5. Ma Aịzaya kwupụtakwa, gbasara ndị ajọ omume: ‘A ga-achịkọtakwa ha ọnụ, dịka a na-achịkọta ndị mkpọrọ n’olulu, a ga-akpọchikwa ha n’ụlọ mkpọrọ, ma mgbe ọtụtụ ụbọchị gachara, a ga-eleta ha.’ Aịzaya 24:22.” The Great Controversy, 660, 661.
Ya mere, o doro anya na “iwe nke mba nile” na-ezo aka na “oge nsogbu” nke na-abịa n’elu ụwa tupu emechie oge amara, nakwa na mgbe “mba nile na-ewe iwe,” a na-ejidekwa ha n’otu oge ka ha ghara ime ihe.
“Ahụrụ m na iwe nke mba nile, ọnụma nke Chineke, na oge ikpe ndị nwụrụ anwụ bụ ihe dị iche iche ma doo anya iche, otu na-eso nke ọzọ.” Early Writings, 36.
N’oge ahụ “mba nile na-ewe iwe,” mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ na-amalite ịda.
“N’oge ahụ, mgbe ọrụ nzọpụta na-eru ngwụcha, nsogbu ga-abịa n’elu ụwa, mba dị iche iche ga-ewekwa iwe, ma a ga-ejide ha ka ha ghara igbochi ọrụ nke mmụọ ozi nke atọ. N’oge ahụ ka ‘mmiri ozuzo ikpeazụ,’ ma ọ bụ ume ọhụrụ sitere n’ihu Onyenwe anyị, ga-abịa, iji nye ike n’oké olu nke mmụọ ozi nke atọ, ma kwadebe ndị nsọ ka ha guzosie ike n’oge a ga-awụsa ọrịa asaa ikpeazụ ahụ.” Early Writings, 85.
E nwere oge mgbe “mba dị iche iche were iwe,” ma n’otu oge ahụ, “a na-egbochi ha.” N’oge ahụ ka Kraịst na-eguzobe alaeze nke ebube Ya, n’ihi na Ọ na-eguzobe alaeze Ya n’oge mmiri nke ikpeazụ.
“Mmiri ozuzo ikpeazụ ahụ na-abịakwute ndị dị ọcha—mgbe ahụ, ha niile ga-anata ya dịka na mbụ.
“Mgbe ndị mmụọ ozi anọ ahụ hapụrụ, Kraịst ga-eguzobe alaeze Ya. Ọ dịghị onye ga-anata mmiri ozuzo ikpeazụ ma e wezụga ndị na-eme ihe niile ha pụrụ ime.” Spalding and Magan, 3.
Akụkụ Akwụkwọ Mbụ abụọ gara aga sitere na Early Writings na-egosi na mgbe mba nile na-ewe iwe, ma n’otu oge ahụ “a na-egbochi” ha, ndị mmụọ ozi anọ ahụ na-egbochi ifufe anọ ahụ. Ya mere, iwe nke mba nile ahụ ka a na-anọchi anya dị ka “ifufe anọ ahụ”. Ọ kọwakwara na n’oge ndị mmụọ ozi anọ ahụ na-egbochi mba ndị ahụ jupụtara n’iwe, mmiri ikpeazụ ahụ ga-abịa. Oge ahụ nke na-amalite mgbe mmiri ikpeazụ ahụ bịara, nke bụkwa mgbe mba nile na-ewe iwe, ma a ka na-egbochi ha, na-aga n’ihu ruo mgbe Michael ga-ebili ma ohere nnwale nke mmadụ emechie. Oge ahụ bụ oge nzọpụta na-emechi, ya mere ọ na-anọchi anya ọrụ ikpeazụ nke Kraịst n’Ebe Kachasị Nsọ, nke a kọwara dị ka oge Ọ na-ehichapụ ma mmehie ndị mmadụ ma ọ bụ aha ha n’akwụkwọ ikpe. Oge ahụ, mgbe ndị mmụọ ozi na-ejide ifufe anọ ahụ, bụ oge akara nke otu narị puku na iri anọ na anọ ahụ.
Alakụba nke Ahụhụ nke atọ bụ ike ahụ nke “na-ewe iwe mba ndị dị iche iche,” Ahụhụ nke atọ bịarukwara na Septemba 11, 2001, ma e “jidere” Alakụba ozugbo. “Ifufe ọwụwa anyanwụ” bụ akara nke Alakụba, Aịzaya na-akọwapụtakwa “ifufe ọwụwa anyanwụ” ahụ dịka “ifufe siri ike,” nke Chineke “na-egbochi” (na-ejide). A na-egosipụtakarị agha Alakụba dịka nwanyị na-amụ nwa, n’ihi na ọ bụ agha na-arịwanye elu nke malitere na Septemba 11, 2001, mgbe mmụọ ozi dị ike nke Mkpughe iri na asatọ rịdatara, dịka e ji iweda nnukwu ụlọ ndị ukwu nke New York City daa gosi ya.
“Ugbu a, ọ bụkwanụ okwu m kwuputara na a ga-eji ebili mmiri ukwu kpochapụ New York? Nke a abụghị ihe m kwuworo mgbe ọ bụla. Ihe m kwuru bụ na, ka m na-ele nnukwu ụlọ ndị ahụ a na-ewu elu n’ebe ahụ, ọkwa n’elu ọkwa, m sịrị, ‘Lee ihe omume ndị dị egwu ga-eme mgbe Onyenwe anyị ga-ebili iji maa ụwa jijiji nke ukwuu! Mgbe ahụ ka a ga-emezu okwu nke Mkpughe 18:1–3.’ Isi nke iri na asatọ dum nke Mkpughe bụ ịdọ aka ná ntị banyere ihe na-abịa n’elu ụwa. Ma enweghị m ìhè pụrụ iche banyere ihe na-abịa n’elu New York, naanị na amaara m na otu ụbọchị a ga-akwatu nnukwu ụlọ ndị ahụ dị n’ebe ahụ site n’ịtụgharị na nkụgharị ike nke Chineke. Site n’ìhè e nyere m, amaara m na mbibi dị n’ime ụwa. Otu okwu sitere n’ọnụ Onyenwe anyị, otu mmetụ nke ike ya dị ukwuu, ụlọ ndị a buru ibu ga-ada. Ihe omume ga-eme nke ịdị egwu ha karịrị ihe anyị pụrụ iche n’echiche.” Review and Herald, July 5, 1906.
N’elu eserese nke 1843 na nke 1850, a nọchiri Islam anya dịka “ịnyịnya agha.” N’isi nke itoolu nke Mkpughe, ebe e depụtara Islam nke Ahụhụ nke mbụ na nke abụọ, a na-akọwapụta àgwà Islam site n’aha eze Islam.
Ha nwekwara eze n’elu ha, onye bụ mmụọ ozi nke olulu miri emi na-enweghị nsọtụ, onye aha ya n’asụsụ Hibru bụ Abaddon, ma n’asụsụ Grik aha ya bụ Apollyon. Mkpughe 9:11.
Amaokwu a, nke bụ isi nke ITOLU, na amaokwu nke IRI NA OTU, na-ekpughe n’amụma na ma a sị na e gosipụtara ya n’Agba Ochie (asụsụ Hibru) ma ọ bụ n’Agba Ọhụrụ (asụsụ Grik), àgwà nke Islam bụ Abaddon ma ọ bụ Apollyon. Aha abụọ ahụ pụtara “mbibi na ọnwụ”.
“Ndị mmụọ ozi na-ejide ifufe anọ ahụ, nke e sere onyinyo ya dịka ịnyịnya iwe nke na-achọ ịgbapụ n’ike ma fega n’elu ụwa dum, na-eburu mbibi na ọnwụ n’ụzọ ya.” Manuscript Releases, volume 20, 217.
Ifufe anọ ahụ bụ ịnyịnya iwe nke amụma Akwụkwọ Nsọ, nke na-achọ ịtọhapụ onwe ya. Otu n’ime njirimara amụma nke ịnyịnya iwe ahụ bụ na e jidere ya, ma ọ na-achọ ịtọhapụ onwe ya ma weta “mbibi na ọnwụ” n’elu ụwa dum.
Anyi ga-aga n’ihu ikwupụta isiokwu ndị a n’isiokwu na-esote.
“Ọ dị m ka a sị na ndị nke Chineke nwere nghọta banyere mbibi na-abịanụ nke puku-puku obodo, ndị e nyeworị ugbu a fọrọ nke nta ka ha bụrụ ndị ikpere arụsị! Ma ọtụtụ n’ime ndị kwesị ịbụ ndị na-ekwusa eziokwu na-ebokwa ụmụnna ha ebubo ma na-akatakwa ha ikpe. Mgbe ike ntụgharị nke Chineke bịara n’uche mmadụ, a ga-enwe mgbanwe doro anya. Ndị mmadụ agaghị enwe ọchịchọ ịkatọ ma bibie. Ha agaghị eguzo n’ọnọdụ nke na-egbochi ìhè inye ụwa ọkụ. Nkatọ ha, na ibo ha ebubo, ga-akwụsị. Ike nke onye iro na-achịkọta onwe ya maka ọgụ. Mgba siri ike dị n’ihu anyị. Bịakọta ọnụ, ụmụnna m ndị nwoke na ndị nwanyị, bịakọta ọnụ. Jikọọ onwe unu na Kraịst. ‘Unu asịla, A nkwekọrịta,... unu atụkwala egwu ihe ha na-atụ egwu, unu atụla ụjọ. Doonụ Onyenwe nke ụsụụ ndị agha n’onwe ya nsọ; ya bụrụkwa onye egwu unu, ya bụrụkwa onye unu ga-atụ ụjọ. Ọ ga-abụkwa ebe nsọ; ma bụrụ nkume ịsụ ngọngọ na oke nkume nke mmehie nye ụlọ abụọ nke Izrel, bụrụkwa ọnyà na ihe nrapado nye ndị bi na Jerusalem. Ọtụtụ n’etiti ha ga-asụ ngọngọ, daa, gbajie, a ga-ejidekwa ha n’ọnyà, a ga-ewepụtakwa ha.’
“Ụwa bụ ebe a na-eme ihe nkiri. Ndị na-eme ihe n’ime ya, bụ ndị bi na ya, na-akwado onwe ha ime akụkụ ha n’egwuregwu ukwu ikpeazụ ahụ. A naghịzi ele Chineke anya. N’etiti nnukwu ìgwè mmadụ nke mmadụ, enweghị ịdị n’otu, ma e wezụga dịka ndị mmadụ na-akpakọrịta iji mezuo ebumnuche ịchọ ọdịmma onwe ha. Chineke na-ele anya. Ebumnuche Ya banyere ndị na-erubereghị Ya isi ga-emezu. E nyefebeghị ụwa n’aka ndị mmadụ, ọ bụ ezie na Chineke na-ekwe ka ihe ndị na-eweta ọgba aghara na enweghị usoro nwee ọchịchị ruo nwa oge. Ike sitere n’okpuru ala na-arụ ọrụ iweta ihe nkiri ukwu ikpeazụ ndị ahụ n’egwuregwu ahụ,—Setan na-abịa dị ka Kraịst, ma na-arụ ọrụ site n’aghụghọ nile nke ajọ omume n’etiti ndị ahụ na-ejikọ onwe ha ọnụ n’ime òtù nzuzo. Ndị ahụ na-enyefe onwe ha n’agụụ nke ịkpakọrịta n’ime njikọ dị otu a na-arụpụta atụmatụ nke onye iro. Ihe kpatara ihe ga-eso ya pụta.”
“Ndahie iwu Chineke ọ fọrọ nke nta ka o ruo n’ókè ya. Ọgba aghara ejupụtala ụwa, ma nnukwu egwu ga-abịakwasị ụmụ mmadụ n’oge na-adịghị anya. Ọgwụgwụ dị nnọọ nso. Anyị ndị maara eziokwu ahụ kwesịkwara ịdị na-akwadebe maka ihe nke ga-abịakwasị ụwa n’oge na-adịghị anya dịka ihe ijuanya dị ukwuu nke na-emeri ihe niile.” Review and Herald, September 10, 1903.